C5T^/ C'
The Libra ry of the Wellcome Institute for the History of Medicine
MEDICAL SOCIETY OF
LONDON
DEPOSIT
Accession Number
Press Mark
CLUN/tRlOS P-
i*
t
jb
. > *
*■
Bj;'
iV j. .
i|
(
Jtfc
$
t '
*
•* V*
[lippi CllvbpSj^j
%% Introductio ==^^31
Ijftori VER8 JWj Geographiam ]
TamVeterem J QuamNovam
« Ut rn nurtzjVariorivirL. i5
JS,L Ousjen f deJl-n,
: sia a aii viaa a a? '
'Secura^ fiu cftDLU tridud/etT fi/d/z Et Iccet humana rrfruj aMdcJavz.
InEeJ 'ijffijM ^ arl/mi nijujtirwt L
tfcllurUqtme regit pzrirujzL ijVi A;'1
«PHILIPPI CLUVERII
(T\
I N T R G D U CTI O
^01 SP
¥
I N UNIVERSAM
GEOGRAPHIAM
Tam veterem quam novam
Tabulis Geographicis XLVI ac Notis olim ornata
A
JOHANNE BUNONE,
*
Jam vero locupletata Additamentis & Annotationibus
JOH. FRID. HEKELII & JOH. REISKII.
Cum privilegio Ordinum Jrloll. ^ Weftfriji<e. 1697.
Quibus in hac Editione Londinensi accedunt
additamenta plurima ad Hiftoriam 8t Geographiam, cum antiquam , _ tum hodiernam fpe&antia , ex Scriptoribus optimas Notb, Cellario prsefertim St L u y t s i o, excerpta & in Marginem relata. Quae una cum Typis iEneis infuper additis, Editionem hancce prioribus, tertia parte faltem, au&iorem reddunt.
LONGINI,
Typis M. J enour , Impenfis JOANNIS NICH0LS0N1 Bibliopolae, in Vico Little-Britain. MDCCSL
Prodit hic nofter Cluverius novis eruditi Geographi Lucubrationibus aucius , a pluribus Belgici
Preli maculis mea opera purgatus ; adeo ut amni¬ bus antehac editis utiliorem fore confido *
Guil, Reading, Londinijfcm.i 0.1-710.. Bibliothecae Sionenfis
Cuftos,
VIRIS
c v
*P racellent ijjimis^ ClariJJimis , omnigenaque eruditione ac Jingulan
humanitate SgetlatijJimK ;
D, JOHANNI GEORGIO G R iE V I O, Regis
Magnae Britanniae Hiftoriographo, Politices, Hiftoriarum & Eloquentiae Profeflori in Academia llltrajedlina.
D. J O H A N N I M E N S I N G iE, Eloquentiae & Hiftoriarum Profeffori in Academia Gronings & Qmmelandis.
I>. JACOBO PERIZONIO, Eloquentis & Hiftoriarum Profeflori in Academia Leidenft. -
D. GUILIELMO COETIER, Jct. Hiftoriarum & Eloquentis Profeflori in Celeberrima Friliorum Academia qus eft Franequers.
D. THEOD. JANSONIO ab ALMELOVEEN,. M. D. Eloquentis & Hiftoriarum Profeflori in Academia Gelr. Zutph. qus eft Harderovici.
(Eo ordine ^ quo ad Academicam dignitatem funt (romoti.)
6\ F, D.
JOANNES WOLTERS,
Viri Humanijjimi 9 Honor at ijjimi que ,
GEographiam,, five Scientiam illam., quas circa Orbis terrarum defer i- ptionem verfatur, eundi qui ad folidam aliquam elegandorum lite- rarum cognitionem adfpirant3 maxime effe neceffariam., juxta me- cum omnes hodie fatentur. Si enim nihil aliud ad ejus commenda¬ tionem dici poffec, quam eam Hiftoriarum fcientiae omnium nobiliffiime & pulcherrimas non folum magnam fenerari lucenqfed etiam ardiffimo quodam nexu., cum ea effe conjundarm, fatis tamen caufas effet., quare omnes in ea difeenda elaborandum libi effe exiftimare deberent. Verum cum multas infuper alias fint utilitates ex hoc ftudio in cultores fuos redundantes,, quas quidem im- prasfens enarrare velle nihil aliud foret, quam lucernam in meridie accendere.,
A 3 omni
2) EDIC AT IO.
omni fane laude celebrandi funt illi viri, qui non tantum Juvenes ad hoc ftu- dium fummopere cohortati funt, fed etiam id egerant, ut diffufam hanc & late patentem fcientiam in breve quoddam Compendium redigendo difcentibus facili quadam methodo confulerent. Inter hos, fi non ceteris anteponendus, certe non infimus habendus eft Philippus Cluveriu s, qui non folum. hoc nomine laudem meretur, quod mira quadam brevitate & facilitate in fua ad Geographiam Introductione ufus ed, fed etiam, quod praecipua Hidoriarum capita fuis quaque locis inferuit, eo confilio, ut Adolefcentes bina haec ftudia tanquam gemella, ab initio 'conjungenda elle intelligerent. Qua quidem re maximam eum apud omnes eruditos iniiffe gratiam, fatis t edatur Libri ejus non una in regione fepius iterata impreffio, nec non voces illae ubi¬ que pene conquerentium de exemplarium penuria, fimul ac eorum copia ha¬ beri amplius non poted. Haec cum ita fe habeant., non inutilem me Reipubl. Litterariae navaturum effe operam exidimavi, fi Cluverii diu jam & a multis defiderati novam, eamque nitidiffimam editionem adornarem. In quo quidem minime me fefellifie opinionem meam/ argumento eft fmgularis ap- plaufus, quo tot viri praedantes conatus meos, quam primum eis innotuiffent, profecuti funt. Quos inter cum vos, Professores Clarissimi, non mi¬ nus eluceatis, quam Luna inter itellas minores, quorum calculo noder hic la¬ bor ed probatus, Vedro etiam nomini eum infcribi nemo mihi vitio vertet. Nam fi eruditum hoc opus haud dubie tantum eruditis debetur, iifque de Re Litteraria bene meritis, ad Vos jure meritoque fpe&-are haut ullus inficias ire poted, utpote quos omni liberali dodtrina politiffimos, infigniaque feculi no- ftri ornamenta non folum loquuntur Librorum praedantiffimorum, qui hodie eduntur, tituli, verum & tantus numerus difcipulorum, qui ab ore Vedro quotidie pendent, & a Vobis vera folidaque Litterarum, in quibus excellitis, id ed, optimarum cognitione indruuntur. Praeterea cum id fpedarem, multum aeftimationis Libris plerumque accedere ex commendationeDodorum Virorum hoc quoque nomine ad Vos praecipue recurrendum erat, ut edent, qui Libe¬ ralium Artium Studiofos nova plerumque fpirantes affedantefque, docerent, non effe librum contemnendum, quod aetas recentior eum nobis non dederit ; fed maxime hodiernum fufpiciendum, utpote qui tantus etiam a dodiffimis habetur, ut nodram aetatem vix vidiffe ei parem facillime fateantur. Atque hae potiflimum funt rationes, quibus addudus Nomina Vestra praefigi volui. Quod redat, id unum peto ut, quod hic aufus fum, non tantum boni confulatis, fed & benignis oculis hoc opus porro afpicere dignemini, Vedraque autoritate & commendatione pro virili adjuvare pergatis.
LECTORI
LECTORI BENEVOLO
S. P. D.
1 O N AuBores folummodo antiquos, Graecos Romanofque , fed ex avo medio barbaroque plure s hac difiinuit cura , hac meditatio diti exercuit , ut tironibus geographicam inftitutionem brevi <& perfpicuo libello conclufam traderent, firmiufque imprimerent. Huc multa Gr acorum veterum •mejL^ynaei; aut z%vyri<7€i{, i. e. de fitu orbis Commentarii pertinent : Quales adhuc extant d Scylace Caryandenfi, Marciano , Artemidoro utroque , Dicaarcho fy Ijidoro compojiti , fed ab Hcefchelio unum in corpus redach. Ut de Dionyfio Alexdfldr . Ptolemao ? Stephano , Ano- nymifque multis mentio nec fiat in prafenti, Roma nobis Pomponium Melam , Plinium , Solinum , /Ethicum- reliquit. Hos faBo agmine fequebantur Arabes , cum ad ipfos DoBrina liberalior trans oceanum oBavts & nono feculo migrajfet , fcriptifque compendiis praecepta geographica inf Hiarunt ; Jacoutus puta , Ibn Maraf , Abulfeda , princeps Hamataeus , cujus ver fion em ab Schickardo additam Hottingerus in Bibi . Orbent, memorat , Schalahaddinus , plerique drtKcfloJot, & Nubienfis d Gabr. Monita editus ; Ut alios in Biblio¬ thecis quotquot adhuc latitant , omittam ; Graecos itidem- ex retate media P felium, Epiphanium, Phocam? Nicetam & plure s Anonymos, quorum unus opera fiudioque Gothofredi prodiit. Poflea cum lit er a huma¬ niores d tenebris , quibus opprejfae diu jacuerant , caput extuliffent, Viri doBi ad geographica rudimenta quam brevijjime infliUanda manum & animos applicuerunt. Hinc tot Epitomas, Synopfes, Breviaria , Compendia, Sceleta, Theatra, Enchiridia, Specula in lucem edita videmus ; neque fuperiore tantum proximo, fed hoc noflro etiam quod procurrit, feculo. Nofler autem Cluverius introduBionis titulum paral¬ lelo Geographia, quam meditabatur, veteris & nova opufculo infcripfit, tum ut vias adolefcentibus emu niret commodifjimas, tum ut ve fligi a Scriptorum antiqua ipfle inflfleret. Quot enim Philofophicas dera fsoyttc? i. e. introdu&iones adhuc fuperftites habemus ? Nec d Porphyrio folwn, quem elarctfayov, i. e. intro- du&orem interpretes vocarunt , fed ab aliis tam Gracis quam Latinis Scriptoribus. . Non quidem iis in- trcduBio proprie diBa , cum metu locali aliquo conjunBa in mentem venit, nec forenfis judicio quondam Romano receptijflm a, fed libraria flv e doBrina Jive feriptio, qua primis artium elementis traditis leBorem ad eas, tironem 'maxime, introducit Ut Hefychius rcBifjime NvttyOoylw Xj Btrxyncnp d^iJkencsiKtcw reddi¬ derit Jive doBrinam . Huncflbifcopum fuperiore feculo prafixerunt Balth. Mercator, /El. Anton. Nebrijfen- fis, S" if. Dodonaeus, ifagoge cofmographica confer ipta ; nec alium Salmanticenfes introduBionibus in cofmo- graphiam variis conjunBim editis A. 1557. Eadem plane inflitufi ratio, eademque lex fuit , quam tenue¬ runt hoc noflro feculo Georg . Fournier, Joh. Blancanus , Heidm annus , & nofler potiflmum AuBor flua intro - duBione ad Geographiam veterem novamque cempofita. Hic enim libellus fimulac Lugduni apud Batavos in iifliim exiit communem, applaufu vario exceptus, non apud Belgas flolum fed Germanos etiam typis iterum exfleribi debuit : Idem non it a multo pofi verflone Gallica, A ■ 1667 apud Pariflnos, apud Norimbergenfes A. Germanica ornatus', d Pet. Lambecio in tabulas fynopticas , ab altis viris GLmis in Manuale
aut Enchiridion redaBus iterum appamit. Tandem Bunoniana Jive Woljfenbutt elenfis editio multis 'tabulis & annotationibus inflruBior fuccejjit , majufque libello pretium, fy honeflam in Scholis omnibus exiflimatio • nem peperit. Tantum eminet hucuflque introduBio noflra Cluveriana, ut pote Liber, qui raram noftro feculo felicitatem expertus fuit, ut cum exiguo fui merito a multis magni fiat, fed tamen non inutilis, fi cum Cl. V. Joh. Bunonis commentario legatur. Haec efi cenfura Viri celeberr . J. C. Becmanni in Praecognit. Geograph. peracuta, quam ne durius flrinxijf e videatur , ipfe temperat, libelkquc fluam felicitatem & utilitatem afferit : An utraque cum magno , an exiguo hujus merito afferatur, alii judicabunt, quibus tot editiones , tot verfiones, tot nata ex hoc uno compendia non improbantur. Cum enim Scriptores omnes Geographici tum recentiores, tum pr refert im veteres multa pajflm omiferint, plura falfo tradiderint : Ipfaque adeo Geographia vetus maxime, quin nova etiam aut manca <fy imperfeBa, aut afluis alicubi erroribus fcedata fuerit : Nec mirum efl, compendiis , fynopfefl fy introduBionibus naevos aut vitia , € b* hac quidem aliis perpauca leviaque , aliis vero plura <fy gravia fubrepflffe , Haeredes igitur Bunoniani quoniam fumptus fuos & operas libelli hujus iterata toties editione nunquam perdiderunt , publico tironum commodo ut' infercirent, novas tabulas aeri clarius inciflas, obfervationes & ' fupplementa quaedam voluerunt accedere j ne moles tamen opufculi modum veterem , aut vetus pretium nimis tranfgvediatur. .Unum illud fuperefl, quod in limine adhuc moneri cupiunt haeredes de notis prioribus poflerioribus digno fceridu : Priores aut priflinae notae fuo flgno, flellula nempe aut lunulis, aut parent hefl gaudent ; pofleriores & noV4 omni carent indicio. Tu autem, LeBor benevole, hoc nofirum, quodcunque bono publico impertitur, fludiwm fove 9 Cluverianis, fi lubet , praeceptis } additionibus , notis utere } omne f que res tuas ad animi flent enti am gere? perfice, abfolve * * " " _
lectori*
LECTORI BENEVOLO
D E H A C
EDITIONE LON DINENSI
P R vE M V N I T 10.
0 N filum celeberrimus ipfi Cluverius quadam minus accurate de Magna, noflra Britannia frripft, frd Aoct iffimi etiam Annotatores (uti peregrinis plerumque evenire folet,) aliquoties errarunt. Opera
- pretium ergo duximus , alia emendare, alia adjicere, ut Geographia
fiudiofts melius innotefrat hac noflra Infula, qua inter orbis celeberrimas, locum primum facile tenet ; five edi folique Ingenium,, five mores aut res geflus Incolarum /pelles.
Quum autem magna cum Laude , CtJ non fine maximo Betpublicn Liter at i& commodo Annotationes ptunmas Intr oducl ions Gl uveri ana aaqunxerint Cl. viri Buno, Hekelius & Reiskius ; haud perferam fore arbitrati fumus ft multa ab iis haud notata , & d Scriptoribus optim a nota. Cellario pra- fertim & Luytfio excerpta, cum ad Geographiam tum ad Hiftoriam antiquam & hodiernam /pectant ia, pro re nata margini adjiceremus ; qua um cum ty¬ pis aneis injuper additis , editionem hancce prioribus, tertia frltem parte, au- itiorem reddunt .
lnftituti nofrri non ejl, qua ab aliis exarata funt convellere : fperamus autem nobis non opprobrium f ore, quod pauca quadam qua d propofito nobis aliena vifa funt (uti Hekelii quidam amici aut confuetudtne junffi, & loca obfiuriora, .quapafftm in Annotationibus ejus occurrunt) deleantur , & alia qua magis ad inftitutum pertinebant illorum loco fubjlituantur. Hac tua te Jcire intererat * & certe quidem noflra.
V A L E,
PHI-
TRES EPISTOLA
Prioribus -editionibus prserailTse nunc fequuntur.
VIRO Clarijfimo b1 Eruditiffimo Domino
JO
N N
BUNON
Officia & falutem !
* &
SI verum efi Plinii effatum ad Caefarem VefpaJIanum, magna pars {ludiorum amoenitates quaerimus : quid jucundius aut magis amoenum in peregrinatione literaiia, quam fine fumptu, fine viatico Sc abfque omni depraedationis aut mortis periculo, omnium terra- rfim fuperficiem peragrare, inde coelum intueri Sc dimetiri, immenfum oceanum pe- .netrare, bjufque ambitus, feceffus, Sc abdita ficco pede percurrere, regiones in tradus, mun¬ dum ipfurn in partes fibi dividere, provinciis terminos Sc fines ponere, origines Sc curfus flu¬ minum adfpicere, urbes, oppida, arces, cafiella intrare, penetralia vifitare, Sc abfque metu recedere, montes adfcendere, valles Sc fylvas pervagari, & totum terrarum Orbem fuum facere ? quae omnia Jtudium & amor Geographia tuto concedit. Si autem cum deledatione dignitatem <&* utilitatem quaeris, quid divinius, quam ficut temporum cognitione ad DEI ipfms aeternita¬ tem, fic tot locorum fcientia . quodammodo ad ejus immenfitatem accedere? Hifloria infuper ipfa eft coeca, inamoena & fluxa, fi Geographiam non habeat comitem. Mundus eft ampla no- ftra civitas, magna (ut Varro ait) homulli domus, quid turpius, quam fi civis civitatis fuce vias, Sc domefticus aedium, quas colit, aditus ignorare velit ? Nefcire velle, quid alibi gera¬ tur, aut geftum fif, hoc eft, fe ipfum fuo ergaflulo, carcere affedatae infcitiae, includere. Philippus Cluverius admirandae fedulitatis, Sc indefeffi in Geographiam amoris homo, ipfis Italis Italiam, Siculis Siciliam, Germanis & antiquam illam Sc novam Germaniae faciem, omnibus au¬ tem orbem terrarum oftendit, omnefque partes, fi fata voluiftent, accuratius erat oftenfurus. At ficut Tiberius Caefar, tefte Plinio , olim Apionem Grammaticum vocavit Cymbalum mundi, Plinius autem ipfe, publicae famae tympanum, Sc adeo ipfe Apion fcripfit, immortalitate do¬ nari a fe eos, ad quos aliqua componeret: Ita nihilominus vero propius erit, C luverium hac rerum fama Sc dono conferendae immortalitatis celebrem dici, qui tot loca fuis natalibus, me¬ moriae, vitae Sc honori reftituit, terrarumque fitus, poflefliones Sc naturam docendos adhuc undique docet» Fatetur ipfe variis fortunae cafibus jadatus, omne reliquum vitae fuae, procul rebus civilibus, procul negotiis publicis, Sc procul omni inquietiore coetu, uni Hiftoriae, Geo- graphiaeque antiquae Audio impendere decrevifle ; Quam multa etiam egregia praeftiterit, Scholae Sc Academiae loquuntur, mors autem praepropera reliquos conatus anticipavit. Dili¬ gentia autem Sc opera tua, ClarijJime Dn. Bimo, non minus egregia Sc laudanda efl, quam in ampliando Geographiae Sc Hiftoriae Audio hadenus exhibuifti, Cluverianosque labores ita in luce locaAi, ut decus Sc ufum in Scholis undiquaque habeant Sc accipiant : Augmenta etiam haec tua, quae introdudioni Cluverii non fine labore, ut apparet, Sc multa rerum notitia inferuifli, ficut undique colleda Sc accurata funt, ita necejfaria erunt, nec minus ob rerum jucundarum, nec omnibus notarum multitudinem, Sc varietatem fertiles, Sc cum voluptate praebebunt ufus, accedente tanto ipfarum Tabularum numero. Continuabis, vera er-u ditione plenus, coeptos m rem literariam labores, memor SaluJUani didi, eum demum vivere Sc anima frui, qui nonefto
J a negotio
HERM. COMRIMGII
negotio intentus, pneclari facinoris aut artis bonae famam fubinde quaerit. Conatibus tuis fe¬ lices porro fuc.ceifus fincere apprecor, & longum vale publico, cui natus es, bono. Dat. Welferbyti xo. Auguft. 1661.
Juftus Georgius Schottelius , D> Confiiiarius Guelphicus.
H E R M. CONRINGXUS
JOHANNI BUNONI V. G
S. P. D.
DU O funt Geographicae doftrinae fumma quali genera, eaque multum diverfa, darifli- me Buno : quorum alterum (jo&tjAqv dixeris, alterum l&etKov. Enim vero illud nihil eft aliud, quam Orbis terrae partium fecundum longitudinem & latitudinem ex Mathematicis principiis fa&a defcriptio. Quae proinde veluti vsrc&M* j/.©- eft Arithmeticae, praeprimis vero illi Geometriae parti, quam rej^vop^jeUcut appellamus; perinde fere atque funt Optica, Mechanica, Mufica, Hydraulica, Gnomonica, Dioptrica, aliaque id genus quam multa. Quamvis fane etiam aliis haec Geographia (quae li vocis primam vim fpeftes, vere efb ycco^i]eia) adminiculis utatur ( ficut noftra hac aetate admiranda illa Magnetica vis in auxili¬ um alTumi folet ) omnia tamen diriguntur potiffimum Mathematicis regulis. Caeterum eft quidem haec Geographiae tra&andje mio maxime accurata, nec enim terrae partium menfuram exquifite quidem aliter definieris ; eft quoque & aftrorum fcientiae fumme utilis, faltim ex parte aliqua, quandoquidem coeleftium motuum calculus, nifi ad compertae explcrataeque la¬ titudinis loca exigatur, conftare fibi non poteft ; eft denique cum aliis, tum nauticis praeci¬ pue per vaftum Oceanum inftituendis negotiis, quae hodie prae lucri amore infanis adeo cona¬ tibus peraguntur, perquam commoda ; ac proinde optanda, profefto etiam humanae vitae : Attamen fimul illa eft difficillima acceptu, fortalfis etiam nunquam integre impetranda. Nec vero nifi a multum eruditis comparari poterit, & magno ftudio, vel unius alteriufque Joci omnibus numeris (ut ita dicam) accurata menfura. Omnium igitur locorum orbis univerfi plenam ejufmodi cognitionem, quis vel aufic exfpe&are, in eorum qui talia do&i funt, exi¬ gua multitudine ? Sed & requiritur huc rerum five cceleftium five terreftrium quarundam di¬ ligens & plena otii exploratio. At nihil eft verius eo, quod ingenue afleruic Athanafius Kir- cherus, nunquam, fatis laudati operis de arte Magnetica libro fecundo parte quinta cap. 6. q. 2. difquifitione ultima. Magna, inquit il \t, cautela & circumfpeEtione in experimentis capefiendis opus eft , antequam rem ita fefe habere afferatur ; dici enim vise pote fi, quam fapealiud, quam quod intenditur, pro¬ veniat. J htodcum in omnibus , tum in Magneticis observationibus verum eft , videmus excellent i jf mos & longo diuturnoque ufu exercitat ijf mos artifices diverfitate obfervationum adeo perplexos reddi, ut f ape quid dicant J ent i antque,ne fciant : Quod & Keplerus de fe i pfo ingemis fatetur, Qiii cum poft fepties obfervatam diametri filaris quantitatem , femper diverfam , nunquam eandem deprehendi fiet, impatientia motus, de Sifironomia perfecta hzfiauratione, parum abfuit, quin conclamatum fcripferit. Inefi enim vi fiv*e poten¬ tia, & humoribus opticis, nunc comprefiionem dilatationemque9 modo propter aliam & aliam difpofitio- nem organi jam ex infinita diverfitate mediorum, in quibus aliter atque aliter fpecies refringuntur, nefcio quid dcceptitium : Ut proinde mirum non fit , diverfas inde promanantes ob fervat iones ingentem torum materiam inducere* Adeo ut aufim ajfirmare7 obfervationem , ut per feta fit & omnis erroris fal-
' ** laciaqus
ET I ST 0 L A
lacUque expers j ab angelo fieri debere. Quod tamen nolim ita^ accipi, quafi coeleftium obferVa- tionum nulla fit certitudo. Eft enim ; fed perfefla omnino obfervatio rarius reperitur. Pro¬ rupit vero in haec verba Kircherus, pofteaquam prolixe & maxima induftria congeffiffet com¬ plura in id, quo poflit certa ratio haberi latitudinis omnium locorum in terra per experimenta fatta: dixiffetitem quam plurima de Magnetis lapidis in polos dire&ione pariter, & ejusdem a linea meridiana multiplici declinatione, in quorum exada notitia oi fitreiToi noftri tempo¬ ris Geographi Mathematici maximum illius dottrince, imo unicum praffidium , aliquamdiu collocavere : Cumque tandem coa&us veritatis vi fuiffet fateri ipfiusmet illius Magnetica; va¬ riationis multiplicem variationem, atque adeo nec ab illa quidem cognitione certam indubita- tamque latitudinis invenienda; artem polle exfpe&ari. Id quod eft longe veriflimum ; Perinde .atque laudanda eft ejusdem ingenua confeffio- de impoffibili inveftigatione certae longitudinis per Magnetem j quam habet ejusdem libri parte fexta Problemate fiexto. Qukn difficilis au¬ tem fit & alia quaevis ratio certo explorandi elevationem poli five latitudinem, non obfcure profc&o videtur indicare praeftantiftimorum quorumvis Mathematicorum, poft multiplicia experimenta, & inter fefe 8c cum femet ipfis de uno eodemque loco diffenfio. Non dubi¬ tavit fane ipfummet Tychonem, de ea, quae Uraniburgi eft, poli altitudine, inconllan- tiae arguere Martinus Hortenlius ; quamvis illa fateor fcrupulum non excedat. Ejus¬ dem Tychonis errorem circa altitudinem Pragenfem, poft Snellium accuratiffimum utique Mathematicum, perftrinxit etiam Ricciolus in fuo Almagefto. Quanto difficilior autem Longitudinis certa inveftigatio ! Certe ut Latitudinem, diligentiffima cum fideribus fafla collatione, tandem acquiri poffie haud negaverimus, de Longitudinis tamen firma ratione comparanda, propemodum eft, uti defperemus. Non ita pridem , ait idem, quem ante laudavi, Kircherus, prooemio in partem quintam libri fecundi, vir Geographica difciplina perit ijjimus , ad me Romam mifit Tabellam diferepantia Geographorum in unius Roma & Colonia y celeberrimarum licet urbium, longitudine & latitudine affignanda propalatam : In qua quindecim auBores allegat , ad unum omnes non in longitudine tantum , fed <& latitudine harum urbium affignanda diferepantes. Quid dixerimus de aliis locis minus celebribus, minus vicinis ? Quid dixe¬ rimus de locis omnibus univerfi orbis ? Inter antiquos Graecos Mathematicos fane eft conatus darepofteritati ejus generis plenam Geographiam ipfemet Claudius Ptolemaeus (una certe illa ex omni ifthoc aevo hodie fupereft) quanta autem ille errorum portenta tradidit ? Si quis volu¬ erit Tabulas Ptolemaicas cum modernis leviter conferre (refle feribie idem Kircherus) in fola India 'Orientalis ora comperietis modernas d Ptolemaicis diferepare modo triginta , aut quod dicere pudet , qui n- quaginta gradibus : qui ad /Equino Bialem circulum efficiunt miUiaria Germanica communia, quadringenta quinquaginta. Nemo Geographorum Aftronomorumque noftri aevi de Ptolemaeo non idem conqueritur. Dixerit quis forte, faciem terrae mutafte multum ab aevo Ptolemaei. Mutavit fane : At grandis adeo mutatio, qua fit effe&um, ut in noftri aevi ftatum vetera omnia Pto- lemaica fuerint tradu&a, cuinam fiat verifimile ? Enim vero haud quidem pauca hodieque fu- < perfunt in feptentrionalibus etiam hifce terris indicia ingentis facias mutationis, (quae inter, me quidem judice, & illae mufeae & ranae aliaque fimilia fuccino comprehenfa indicant, aridum olim fuiffie, ubi nunc Balthicum mare fuper fuccini divitias eft diffufum) at illa mutatio omnis fafla jam tum olipi videtur vi magni illius diluvii, quo terra univerfafuit obruta : A Ptole¬ maei autem aevo nihil firnile contigit. Ptolemaei praeterea exemplo Geographiam hanc etiam Arabes nonnulli excoluere, fed praeter Afiatica & Africana vix illi quicquam fere attigerunt, illa autem ob longinquitatem tuta fune ab examine noftro ; licet etiam apud credulos facile inve¬ niant fidem, fiifpiGione tamen prudentium haud temere patiuntur fele eximi. Recentiores Eu¬ ropaei noftri, fparfim quidem, non tamen fine infigni profeflu, do£lrinam hanc excoluerunt. Quamvis enim tenebras etiam offuderint, vel certe moleftias creaverint haud exiguas, temera¬ rio aufu mutandi pro lubitu primum meridianum ; nec omnium menfuram ha£lenus vel ?g- greffi fint explorare $ m multis etiam explorandis minus feliciter fefe geiTerint; vel fcilicec iolis Magneticis auxiliis fubnixi, vel non jufta cura cum cceleftibus inftituta terreftrium col¬ latione ; Attamen negari haud poteft, multorum illos paffim per univerfum orbem locorum menfuram fitumque jam prodidifie$ atque adeo, fi non quantum ad Aftronomise & maritima»
a 2 rum
EERM. CONRING 11
mm navigationum, tamen ad communem vitae ufum, Geographiam mathematicam haud parifrit noilra aetate excultam effe.: Certe longo intervallo (five ampliflimam terree partem veteribus plane incognitam, five majorem folito in menfura cognofcenda induRriam fpe&emusj noRra tempora fuperare ifthac in re Ptolemaicum aevum, multo magh EratoRhenis aut Hipparchi fecuja. Quin imo, etfi omni ex parte abfoluta univerfi orbis Mathematica Geographia exce¬ dat captum humanarum virium, eoque fperari nequeat : non dubito tamen, obfervato illo, quod ingenioflffimus Athanafius Kircherus dedit confilbom, brevi magnum illius dodrrinae in¬ crementum fecuturum : Ut fortaflis ulterius ne voto quidem opus futurum fit.
Longe minoris operae eR Sc expeditu facilius Geographiae illud ftudium, quod HiRoricum appellavi ; fi praeferrim non nifi tui temporis rationem habere animus fit. Quin imo videtur majus quodque ftudium egredi limites hujus doftrince. Et Vero obtentu hujus Geographice bona pars HiRoriae cum naturalium tum civilium rerum poteR doceri : quae tamen feorfim atque alio loco potitis fuerit tradenda. Is vero tu ^dz^ya docendi mos jam tum olim inole¬ verat. AriRotelesfane in Rhetoricis affirmat, 077 wfjf voy.od-zaiav at t mV yv$ ddo^ot
jfpncrifAoti hnv&iv y* t§ haCetv i?t r h&vav v'oy.a{. Sunt videlicet illae ytii Wbio^o/, libri itinerarii, quibus terrarum fitus Sc delcriptiones continentur : Cujusmodi ex prifeo sevo hodieque luperant opufcula Scylacis* Caryandenfis & Hannonis Carthaginenfis, multum di- verfa ab Itinerario Antonini, quod appellatur, Sc Burdegalenfi, Tabulisque Peutingerianis, ut Sc Periplis Arriani oc Marciani Heracleotae. Pertinent autem utique omnia talia ad hoc genus Geographiae. Atque AriRoteles quidem videtur potiflimum, praeter opufcuium Scy- lacis (quem perperam nonnulli Dario Codomanno aequalem faciunt, cum fuerit mifTus a Da¬ rio. ilylraipis filio, ignotas Africse terras exploratum, ceu narrat Herodotus) habuifTe in animo E-udoxi opus <j$yoePa rSff yrjf titulo olim celebre; Ipfemet vero fatis oRendit, minus fibi pla¬ cere illam operofiorem naturalium civiliumque rerum cum Geographicis miRionem, feorfim animalium hiftoria dodliffimis feriptis exhibita, feorfim item praeclaro opere omnium fere ci¬ vitatum non Graeciae folum , fed etiam Barbarice moribus inibi tufis Sc difciplinis deferiptis. Ad quod Exemplum fua componens Theophrafbus, feorfim item multijugis voluminibus cum leges omnium gentium tum plantarum hiRoriam fuit perfecutus. Quale quid videtur poR Sc Dicaearchus prseflitifle, ut TheopbraRidifcipulum agnofeeres ; tales enim fuerunt illius tres libri de populis Grcecice, eorumque civitatibus ac moribus, quorum hodieque exigua quadam fragmenta fuperant. Gsetemm paulo poR relapfus videtur iterum ad prifeum fere inftitutum ipfemet EratoRhenes : parcius tamen. Quapropter feribit libro fecundo Strabo, illum yx ejwivleiy wpdf tv i7n<?uy.oviiLQV vr&K&yAviis tscp';as: vitio fcilicet vertens EratoRheni quod fepius verfetur in iis, quae funt rnuov/jtct h. e. quae propria magis fint Geographiae Mathematicae, quam fcientiam appellat. Id quod tamen in EratoRhene ego quidem potius laudaverim, ut qui tenuerit in hifloriis modum: Quem utrum obfervaverit ipfe Strabo for- tafle haud injuria dubites : quamvis omnia ejus plena fint varice folidaeque dobtrinae. civilium cumprimis rerum : quarum fcientia valuiffe virum vel una illa Maffilienfium reipublicae de- feriptio indicaverit. Pomponium Melam, Sc Solinum, Sc Latinos paucos alios religiofiores dixeris : nifi prodidiffent, feciffe id prae inopia eruditionis, non fapiente aliquo confiiio. Idem vero plane elb genius feriptorum, quae Anonymus ille Nubienfis, Sc Abulfeda ex Arabum natione ad nos tranftulerunt : quanquam Abulfedam merito illis omnibus praetuleris peritia Geographiae Mathematicae, Sc accuratioris tra&ationis. At cum mille amplius annos Geogra¬ phiae Rudia omnia per Europam refrixiffent, eaque nonnihil viciffim erigere caput ccepiflent" feculo praecedente, multum denuo illa HiRorice nimia abundantia Geographiam oneraverit cumprimis SebaRianus MunRerus: culpandus ideo etiam, quod fere totus fit in Germanice rebus narrandis, cum univerfi tamen orbis (cujus Germania eR pars perquam pufilla) deferi- ptionem dare debuiffet. Alii parcius quidem hiRorica illa perfecuti funt, attamen Sc hos deprehendas occupari in narrationibus a Geographice negotio plane reniotis. Quo vitio labo¬ rant profefto etiam illa, quee nitidiflimis fuis tabulis Geographicis OrteJius, Mercator, Hon- dius, Blavius, aliique addiderunt. Et fane, fi verum fatendum eR, fola illa quee ad fi tum ac i^snfuxam regionum populorum urbiumque attinent,: narrare, Geographici eft argumenti : re¬ liquum
ET I ST 0 L J,
ilquuttl omne ab illo quidem loco alienum ; quantumvis Bc ilis narrationes multum habeant cum jucunditatis, tum etiam commodi. Enimvero in qualibet methodo atque difciplina funt illa fola domeftica Bc propria, quae primo ac per fefe competunt obje&o, circa quod verfan- dum eft : nec temere illi iunt limites egrediendi. Illis fane haud obfervatis, ufu venire lolet, ut identidem quse docenda eranf, non doceantur, doceantur autem quae docenda faltim ibi non erant, Bc t«- cmpzpyct 70 'ipyov excludant. Jam vero habet pro fubjedto Geographia tellurem s at non fimpliciter (pertineret enim ilthuc pene omnis naturalis hiftoria imo Fhilofophia, per¬ tinerent omnes artes, pertineret omnis humanarum rerum hiftork, pertineret univerfa Philo-* 'fophia praftica) fed in tantum duntaxat, in quantum partes terra? omnes funt varii litus, va«
• risque longitudinis Bc latitudinis. In hoc campo igitur Bc demonftrationes St narrationes Geographicae debent decurrere: fi extra illum vagentur, in vitio funt. Nec enim in hifce folis licet occupati, non fatis invenient Geographiae magiftri, quod agant : Ampliffimum fci- licet terrae fpatium Sc ingens multitudo ejus eft partium ; quarum litum narrare, in officio il¬ lius difciplinae eft. ' Crevit certe labor plurimum, ex quo Americs, quam vocant, Bc tot in¬ fularum Oceani cognitio centum Bc amplius annorum intervallo acceffie. Crefcit paulatim magis magisque, novis fubinde terris induftriae navigantium verfus Antarfticuim praecipue polum fefe aperientibus. Quae omnia dcctiffimos quoque veteris sevi latuerunt. Nec enim nunc moror de Atlantide Platoni prodita, aut illos S. Clementi Romano in Epiftola ad Co¬ rinthios memoratos trans Oceanum mundos, aut denique felices Phoenicum Bc Carthaginen- lium ultra Herculis columnas navigationes, Bc quae hifce funt limilia ; Platonica enim illa tabulis limillima, faltim incertiffimae fidei ; Bc mundi Clementis tranfmarini nihil forte funt’ aliud, quam Britannia, alisque Oceani infulae, ceu vifum eft Patricio Junio, etfi aliter vide- ' antur accepifle Origenes, Hieronymus, Epiphanius Bc Photius : Navigationes, poftremb, Phoe¬ nicum Bc Carthaginenfium ad Caffiteridas aliasque infulas, perrexifie ad infulas Capitis viridis, fortaffis etiam ad Fortunatas, ut non eft vero abfimile, ita ulterius i ville, fidem indubitatam haud meretur. Non etiam quidem negaverim, debuiffe merito jam tum olim faltem lapien- tioribus quibusque fufpiciones nafci, de vafta telluris trans Oceanum amplitudine, vel eos- quod cxteroquin altera pars telluris alteri nimium praeponderaret, atque ita centrum magni¬ tudinis terrae cum centro univerfi non poffit convenire. Eo fane argumento duftus equidem haud dubito profiteri, terram Auftralem, quam vocant, infigni item efte magnitudine : nifi forte perpetuae rupes pondere luo magnitudini quid detrahant. Verum enim vero certum tamen eft, fufpiciones ejusmodi, fi modo ulli, natas paucis; vulgo certe hominum non ve- niffie in mentem. Quicquid fit, nihil de horum omnium pofitu quidquarn certi eft monu¬ mentis antiquis traditum, atque adeo Geographorum ingenia *blim macerare non potuit illud, fecus atque fit hodie. Quid,- quod vetus illud aevum ne Europae quidem Afias Sc Africae om~> nia perinde atque hoc noftrum habuerit cognita ? Ipfemet Strabo fatetur: Qua trans Albint ad Oceanum , funt nobis prorfus ignota. Etiam id vero quod Rhenum inter Bc Albim eft tum demum innotuerat; Bc Britannia ante Caefarem perinde Romanis fere audiebatur, atque hodie nobis Terra auftralis. Longe' adhuc majoris circa feptentrionalia veterum Graecorum ignorantiae indicia praebent, hodieque nobis Meteorologica Ariftotelis fcripta, Iftri originem ex Pyrenaeo arcefientia. Quae ideo adfero, ut appareat, quam fit hodie operofior atque olim Geographiae plena cognitio.
Non diffitebor autem, quamvis late fatis diffufa fit ifthaec omnis Geographica difciplina, modo noftriaevi conditionem velis ea, qua par eft, cura componere ; pofle tamen illam jufto adhibito ftudio facilius longe comparari, quam li etiam prifcorum temporum ftatum accurate intelligere fit propofitum. Hic fcilicet quafi mare aliquod vaftum, plenumque errorum, tibi ingrediendum fuerit. Enim vero veterum rerum plerarumque memoria ad nos pervenit per¬ quam parce atque obfcure, eaque non nifi per parte-s Bc variis monumentis eft fparfa : ut per¬ luam difficulter in unum colligi Bc perfpicua oratione prodi res illae poffint. Longi porro temporis vitio immane quantum pene omnia mutavere: ut campos nunc videas, ubi Troja fuit ; alia mari Bc fluftibus abforpra, alia terrae motibus everfa, alia inculta hodie Bc derelifla, alia, vi militari diruta. Quibus vicifiltudinibus. ipft montes &, flumina fuerunt interdum*
obnoxia ?
H E R M. COMRINGII
obnoxia ? Unde iterum multa caligo animo objicitur : nullo ferme fuppctcn te conje£un$ fubfidio • imo tenebris potius nafcentibus, ex iis, quce oculis noftris nunc fubje&a funt. A quibus moleftiis & laboribus, imo Sc erroribus, vacua omnino eft recentis omnis Terrae de« lcriptio. Eo fit fane, ut vetera illa foli, gui antiqua monumenta quslibet lummo ftudio tra- ftare, Sc accurata mentis acie difperfa colligere atque judicare folent, affequi ac docere fine idonei. Quanti fane eft, confufis ordinem, obfcuris lucem, obloletis nitorem, defunftis vi¬ tam reftituere ! Quam paucis hoc quidem praeftare datum eft ! Enimvero hanc ego^difficulta- tem praecipuam caufam arbi&ror, quare tanto in feripturientium numeto pauci adeo veterem Geographiam illuftrare fint aggredi, longe pauciores in ea pretium fcceiint operse.^ Accefline tamen fateor etiam illud /quod veteris Geographias nullus fit hodie ufus, nifi ad intelligenda feripta, quse fuperlunt ex sevo prilco. Quod officium adferibi olim folet fecundo Gramma¬ ticae artis generi, quod aco y nuncupant Sc i^oqjdc^v • . Unde vetus Geographia fons do¬
ctis, Sc quidem cum primis Philologis iftis, inlervit maxime: cum lecens quseque (eduris enarratio omni hominum generi, Sc ad noftrse vitae commoda proiit plurimum. ^ Inter veteris autem illius Geographiae excultores equidem familiam ducere, Sc omnium principem aroitior ■Philippum Cluverium. Nec dubito idem mecum jfenfuros anos, qui quidem animo defaecato volumina illius, faltim quibus Germaniam, Italiam Sc Siciliam antiquam illullravit, legerint. Aliter enim alios nonnullos in Batavis judicaffe, non me fugit, icio vero etiam illos Sc certa¬ minum quorundam ftudio nimium fuiile deditos. Produnt certe icripta illa viri induftriam in Geographico ifthoc ftudio incomparabilem: Et quidni? cum non gravatus fuerit pedes univerfam Italiam Sc Siciliam luftrare, quo utramque eo accuratius potiet narrare. Produnt eadem lectionem infinitam, judicium acre fimul Sc elegans. Nec tamen an omnibus iila er¬ roribus vacua dixerim : Ego fateor, in haud paucis a Cluverio, in Germaniae cumprimis no- ftrae rebus, diffientio ; quas meas lentendas Tibi etiam, Clariffime Buno, jam video probari. Nec tamen miniis principatum in hoc doftrince genere illi tribuere vel tantillum dubito : id- que quandoquidem in longe plurimis, imo in prope infinitis, non tantum conatus omnium antegreffos fuperaverit, me judice, fed etiam meliorem ipem praeceperit . ad quam doftrincs vim collati errores nihil funt nifi naevi exigui in corpore formofiffimo. Utinam fane habere¬ mus veteris Geographice ab illa manu reliqua! Utinam modo Graeciam antiquam haberemus Cluverii induftria elaboratam ! Quanto id effiet conjunGum cum fruQru literariae rei ! Habe-* remus autem, nifi mors praepropera virum abftuliftet. Nunc cogimur contenti efie noftris Catonibus, quamvis neutiquam Cluverio comparandis. Neque vero Te fugit, quanta in ex- fpe&atione fuerit Graecia antiqua ajoanne Laurembergio illuftrata : quamve multum fit im¬ par Cluverianoe Italice, Sicilice Sc Germaniae : Utpote quae praeter Tabulas, affabre licet con- fea-as, nihil pene habeat quod vel vere Geographicum dici mereatur. Et tamen cum deferue- rit nos Cluverius, nunc impense laetamur, vel ita demum defiderio noftro fatis effie fa&um. Perinde fcilicet atque infelix illud Cluverii fatum acceptiora nobis reddit, quae in hoc ftudio, cum alii, tum Mercator imprfmis Sc Ortelius pofteritati reliquerunt. Eapropter, ceu ante¬ llae feci, ita nunc etiam laudo, operam absTe, Clariffime Buno, impenfam in id, ut per com¬ pendium literario ordini exhiberes Italiam pariter Sc Siciliam antiquam Cluverii : idque cunn primis quandoquidem ipfamet grandia ejus volumina de rarius nodie inveniantur venalia, Sc prae magnitudine leflores quam multos abfterreant potius, quam ut alliciant ; Sc tamen ad intelligenda re£le monumenta vetera, Romanarum ialtim rerum, Cluveriana ifthoec longe fint utiliffima. Non definam etiam Te impellere, ut perficias quod moliris, Sc jam habes affe- ftum, compendium fcilicet Cluveriani operis de Germania antiqua : quantumvis veterum feripta minus fuerint circa res Germanicas occupata, atque adeo ille tuus labor ad explicanda illa veterum monumenta non perinde poffit adjuvare, atque ille Italiae Sc Siciliae adhibitus^ Fuiffe autem Cluverium non duntaxat antiquae, fed Sc recentis noftrae Geographiae perquam peritum, luculentiffimo fane argumento eft pofthumus ille libellus, quo per epitomen veteris noftrique orbis deferiptionem eft perfequutus. Nec vero vel huic quidquam fimile videas. /Quis enim alius veterem novamque Geographiam una opera docuit ?. Utut haud negaverim, multa fatis etiam hic reperiri valde mendofa : quse tamen jure excufationem mereantur ; quo-
iiiam
E P I S T 0 L A.
niam ultima manus non acceflerit, fed foetum immaturum mors praepropera informem prope* modum multis partibus effecerit. At bonum fa£him, Clariflime BUNO, quod ne hoc qui¬ dem in libello Cluverium deferueris. Et vero fentio abs te annotationibus illuftrata plurima caeteroquin obfcura intelle&u : alia etram re&ius tradita: Tabulis praecipue novis additam quali lucem maximam. Novis inquam. Etenim quas ex Ortelio in Batavis nonnulli adjecere, parum abeft, quin officiant illae potius quam proiint, ob fententiarum Cluverium inter & Or- telium difcordiam. Accedit, quod Index etiam ille, quem magna^ura confecifti, non poterit non eximio effe ufui. Dixerim certe , nunc demum poffie libelium reapfe efficere, quod debuit quidem, fruflra tamen ha&enus fuit ab illo exfpe&atum. Non potuiffes fane melius de ftudio- fa juventute mereri ; dum fcilicet paras illi aditum, cum ad eruditae vetuftatis fcripta intelli- genda, tum ad hujus etiam orbis ejufque praecipuarum partium notitiam. Perge vero, 6 opri- me, in hunc modum bene mereri ! Perge praedantia quaeque fcripta, faltim ad hidoriam per¬ tinentia, ceu eximie ccepidi, claram in lucem producere ! Referet Tibi gratias immortales? fi non hoc sevum, utique odii & invidiae vacua poderitas. Ego autem Deum obfecro, uti in¬ tegras vires corporis Tibi largiatur ; quo poliis animo id praedare, quod in votis tibi elfe, fa¬ tis compertum habeo. Hehndadii in Academia Julia XV. Kalend. Septemb. Anno €!□ IDC LXI*
H E R M. C 0 N R I N G I U S
J OH AN NI BUNO N I V. CL
S. P. D.
A Unus quintus agitur, quum & laudarem tuam in edenda Cluveriana Epitome Geographia pree* flitam operam, & qiiafi certo promitterem, fore , ut ifhoc nomine, fi non hoc aevum, faltim odii & invidiae vacua pofteritas tibi gratias referat. Non falfum me ejfe animi > tu quidem reapfe jam expertus es, fed ego plurimum gaudeo. Idque non quod tanquam vati mihi velim impoferum credi% fed quoniam fentio , pretio fuo & ipf a Geographica fudi a, & tuos labores aefimori. Enimvero fiunt illa ipfa fudi a vitae civili perquam utilia i bonus autem quifque laetatur merito f vita illa hominum folito nonnihil rectius fefe habeat, Qiiidni vero etiam gaudeam , f amico , qualis tu mihi es ab annis multis „ bene fit ? Bene autem ejfe tibi arbitror, non quod divitiae aut honores afluant, (quamvis enim & haec bona tu merearis , non tamen vel ipfe tu facis haec tanti , ut horum poffejfone felicitatem cenfendam ejfe exifimes) fed cum docendo feribendoque plurimum prodejfe cumprimis tibi ft propofitum, quod hujus vott~ tui abunde fias particeps. Accedit, quod pajfm apud doBos & intelligentes magnam jam tum laudem tibi comparaveris, & aeternam pojfis immortalemque gloriam nomini tuo polliceri : id quod vulgo quam- multis ipfa b eat it udinis. creditur fumma. Placere autem cum alia tum praecipue Geographica i f haec tua , certijfmo utique documento ef faltim velox illa omnium difraefio, et fi centena multa exempla prodiiffem in lucem. Quemadmodum vero ante quinquennium laudavi illas Geographicas operas tuas , quas tum edidifi, ita gratias tibi jam ago, quod utilifimo illi fudio rurfum curas impenderis. Superafi fcilicet te ipjum quafi iteratis illi i laboribus: dumque nobis jam reddis omnia ifhiec <& elegantiora folito & locupletiora, f olidas utique gratias promereris. Video equidem & veterem pariter & novam Geographi¬ am multis accefionibus aut emendationibus nunc i lluf ratam : in Tabulis quoque ipfis , qua ante pr^tervifa fuerant , haud pauca pajfm mutaviffe jam in melius ; atque in univerfum tuas haf ce AvUpp.c 'tpgpvjjjke fmul effe prioribus (toQ&fi&tf. Na cie fis praeclaro hoc juvandi bonum publicum fudio Clariffme * BUNO ! Cumque dubitare non pcjfis, facere te pretium operae, perge in hoc campo , ceu fecifi haBenus , flrenuL Equidem Deum veneror, uti porro fecundet labores tuos, imo (i & hoc fas ef petere, in folatium aper ce & pramium aliquod confer at, qu<e mereris, defiderata aliis lautiora quavis mollius folito vivendi fub fidi a. Helmfiadii IV. Non. Aug. Anno ClQ lOC LXVL
Tabui®-
Tabula; Geographica propter faciliorem ufum in peculiare
compingantur volumen. Ita enim perpetuo erunt in promptu* & coni- ; modius infpicientur, neque., quod foliis commentarii toties vertendis ac revertendis alias* folet fieri* impedient legentem. ■ Sin vero cui pla¬ cuerit., Tabulas uno eodemque cum commentariis habere codice,, pa¬ ginis indiculo hoc notatis iftse inferantur.
I.
II.
III
IV.
V.
VI
VII
VIII
IX.
X.
Tabula Ventorum, ad paginam 16 Typus intervallorum variarum" gen¬ tium, 19
Schema demonftrans Terram eflc glo- bofam 30
Typus Orbis terrarum, 31
XXII. Italia nova,
XXIII. Sicilia,
XX IV. Sardinia & Corfica,
XXV. Pannonia Sc Illyricum,
XXVI. Hellas, feu Graegia univerfa. XXVII Epirus,
Summa Europae antiquae defcriptio, 4$ XXVIII Peloponnefus,
Hirpanise veteris Sc novae defcriptio, 4<£ XXIX. Gallia Antiqua Sc Nova, 6 3 XXX.
.Germaniae Cis-Rhenanae Tab. 69 XXXI. Helvetiae antiqua Sc nova defcriptio, 87 Hodiernae Belgicae, feu Inferioris XXXII.
Germ. Tab. . 9* XXXIII
Veteris & novae Britanniae Defcri- XXXIV.
ptio, 102
Populorum inter Rhenum Sc Albim XXXV.
defcri ptio, % 115
Suevia,quse cisCodanumfuit finum, 1 1 9 Vindeliciae Se Norici defcriptio, 120 Nova totius Germaniae defcriptio, 1 24 Regni Daniae Delineatio, 166
Suecia Sc Norvegia, 169
XVIII Italia antiqua, # *74
XIX. Italiae Gallicae five Cifalpinae defcri¬ ptio
203
225
230
233
243
24J
246
251
258-
XI
XII.
XIII
XIV.
XV.
XVI. XVII
Achaja,
Macedonia Sc Theflalia ,
Daciarum, Moefiarum & Thracis
Defcriptio, 274
Sarmatia Sc Scythia, 290
Poloni® Regnum, 293
BoruRiae Sc Calfubi®, Sc c. Tabula
nova, 302
Afia, ‘310
XXXVI * Scythia Sc Tartaria Aliatiea. 311
XXXVII. Imperium Si narum. 320
XXXVIII. India Orientalis, 323
XXXIX. XL. XLI. XLII XLIII.
17 6 XLI Vi
XX. Etruria, Latium, Umbria, 18 1 XLV.
XXL Campania? Samnium, Apulia, &e. 192 XLVL
PerRa, Armenia, Aflyria? &c. 336 Cherfonefus, feu Natolia, 351 Terra fanda, 363
Syria, 372
Africa, 385
/Egyptus & Cyrenaica, 386 Mauritania Sc Africa propria, 39? America, 415
TABUIuM Novae huic Editioni addita.
XLVXX. Syftemata Mundi XLVIIL Typus ventorum Brietij XLIX. Fluvii Galli®
L. Inundatio Bataviea
LI Cellari i Germania antiqua LII Veteris Germani®
LUI. Germanorum veterum veftimenta, &c, • in
v
pag. 6 LIV. Catarad® Rheni, &c. 221
16 LV. Ordinum Germanorum Comitia. 139 69 LVL Lapponum veftimenta, &c. 173
96 LVII Imperium Romanum, 204
113 LVIIL Gr®cia antiqua 244
114 LIX. Catarafe Danubi j 281
LX. Tabula Paradili 378
LXL Templum Solomonis &Arca No® 3 6$
PHILIPPI CLUVERII
INTRODUCTIONIS
Emendat», Illuftrat», atque Au<ft»,
IN UNIVERSAM
GEOGRAPHIAM,
TAM NOVAM, QUAM VETEREM,
LIBER PRIMUS.
CAPUT I.
gaid Geographia, & quid Globus feu Orbis terra.
- ; ’ L
GEOGRAPHIA a eft terr£ umverfe, quatenus nobjr cognita eft, dei fcriptio. Vocabulum ejus Graecum eft : nam a five, yah f, id eft, terra, (pro quo in compofitione ufurpatur &c hoc eft, Jcribo ,
compofitum fit Teof&upict, id eft, Terra: defer ipt io .
II. Differt autem Geographia a Cofmographia, ut pars a toto ; a Chorogra¬ phia, ut totum a parte. Cofmographia quippe, quae a jwV^©-, id eft, mundus , <$c dicitur Mundi defer ipt io, eft totius univerfi feu Mundi tam elementarii quam
ectherii
N O T J£ H E K E L I I. a Heic notandum, quod in folio JOSEPHUS BLANCANUS £ph<erctm Mundi , five Cofmogra- phiam , Mutinse Anno 1635. GEORGIUS vero HORNIUS Orbia antiqui Delineationem feu Geo¬ graphiam veterem & novam , Amftelod. Anno 1654. atque JOANNES KEPLERUS Prodromum Differtationum Cofmographiearum Francofurti, Anno 1621. curiofe edi curarunt. In forma autem (ficuti communiter loquimur) 4. edita eft J O. CHRI¬ STIANI BEC MANNI Hijioria Orbis Terra¬ rum & Civilis, & quidem Francof. ad Oder. An. 1673. ut & ANTONII DEU SI NG II, GALI¬ LAEI, PHILOLAI atque H & L I S iE I ROESLiNI Mundi Syftemata , quorum Primum &Tertium Amftelodami Anno 1643. & Il^39* fun¬ dum :Lugd. Batavor. Anno 1641. & Ultimum Franco¬ furti ad Mce/mm Anno 1*97. lunt excufa. Quibus ad¬ jungenda Geographia NUBI ENS I S, five totius Orbis in 7. Climata divifi Defcriptio , ex Arabico in Tatin. a G A B R 1 E L E SIONITA & JONA LlESRONITA verfa, & Ag. 1619. Parifiis im- prefla. in forma 8. ?xftat P. B. C E S T i I, JCti
infignis, Orbis Terrarum Synoptica Epitome, una cum Geographia Poetica , litteris Stoerianis A9. 1591. pub¬ licata. Porro LUCiEde LINDA Defcriptio Orbis ig* omnium Rerwnpublicar. Leydte Ac. 1655. edita. Cui afiociandus CHRISTIANI FUNC- CII Orbis Imperans , qui hodie heicce Rudolfopoli in f. quoque 8. haud leviter excuditur. Eadem quo¬ que forma eft impreftk SEBA^STIANI S C H R OE TERI Hifionca Orbis Terrarum Ds - feripti <*, ut & J O A C II I M I VAGET11 Or¬ bis Habitabilis \ Hic quidem Hamburgi A°. 1613. Illa autem Erfurti duob. Voluminib. A°. 1620. Sed ABRAH, GOELN I TZIl Geographia , PAULI MERULiE Cofmographia & Geographia, ut & BERNH. VARENII Geographia Generalis Am¬ ftelodami diverfis fuper Sec. Annis; Hac quidem A°. 1650. Illa Ag-i(53<5. ljla k^.16^9. eleganter ac nitide funt edita. Longe autem. pr£ftantijfwia editio eft ea, quam publici juris fecit inchtijffimus J S. NE W- TONUS Cantab. AQ. 1678. Commendanda quo- que eft S A M U E L I S B O CH A RT I Geographia Sacra Cadomi A°, 1646. -infol. excufa.
B N OTJE
I
Geographia.
Cofmogra¬
phia,
a
Chorogra¬
phia.
Topogra-
phia.
Terra.
Globus.
Philippi CluveriI Lib. I
atberii defiriftio. Chorographia, cujus vocabulum a wiPf Vel id eft regio ;
6c yp&P® componitur, ejl regionis alicujus particularis defcriptio * ^vcklti jHi jpailix , Italiae, Germaniae: hujus pars iterum eft Topograpma 9 qux a vdt©-, id _eft, locus9 & ygfty® dicitur; eft hcec loci alicujus particularis defer ipt io • utpote agn five terri¬ torii alicujus oppidi, feu pagi: in qua etiam arva, prata, arbores, platea, sedificia depidta veniunt j~/Q.At Geographia totius terrae ntum aeicribit. ^
III. Terree autem nomine in Geographia non feparatim quartum elementum, ut Phyfici, accipimus: fed complexim terram , una cum aquis infufts , pro totius univerfi centro intelligimus ; fjuod a figura. Orbis feu Globus. terrae vocatur» ce Globus quippe eft corpus ftolidum , undique rotundum , unica fuper fici e contentum ; 2/2 medio habens centrum five punUum , 4 quo omnes line ce ^ ad fuperficiem ducles funt ecquales [ ef Unicus igitur ex utroque elemento Globus conficitur; unamque & eandeinconvexarn conftituit utrumque fuperficiem. Hunc vero t errse plobum varie Geographi in circulos atque parteis diftinguunt : de quibus ungulis ordine
agendnm. x -GAP. II.
et
noti bdnonis,
_ Vnde nec Hydrograpbia fe jungitur a Geographia , quod ex aqua fcr terra unus conficitur globus. Exftant mero recentiorum opera Tabulae Hydrographic/C , in qui¬ bus Magnetis declinationes , navigationum dudus, jhj* quafi femit£ , ventorumque vicijfuudines annotantur. Veteres enim vix fe committebant alto : fed ut pluri¬ mum litor a legebant. Cqterum in Geographicis cum frudtu verfatufiis, rieceflum habet Sphaerica quaedam delibare, & potiffimum illa, quibus fundamentum hu¬ ius dodrinse nititur.MHndwmhuncuniverfuin fphaericae efle figurae docent Afironomi, eundemque in regionem Elemintarem iST Mtheriam folent dividere. In medio mundi Terram ponunr, eamque rotundam & immo¬ bilem, quae refpedu Coeli fupf erili inflar pundi efl, & cum Aqua, quam in cavitates luas recipit, globum conftituit, quem ambit Aer ; ficut aerem Ignis, quae quatuor vulgo Elementa dicuntur, ex quibus hax in¬ feriora confiant, jEthera vero feu Coelum Plato & A- rifloteles in Odo diffinxerunt Sphaeras, Ptolemaeus & Cicero in novem', at Alphonfus in decem, quarum fe- ptem dicuntur Planetarum : odava ftellarumjYjfixa- f um y nona huic vocatur Coelum Cryflallinum, feu A- queum ; decima Primum Mobile live ultimum Coe¬ lum. Scholaftici his addiderunt Vndecimant Sphaeram immobilem Coeli Empyrei , quod inferius volunt efle ro¬ tundum, fuperius vero quadratum. In eo thronum Dei & federa Beatorum locant. Infimum inter plane¬ tas & terr» proximum locum obtinet Lunet, fupra quam Mercurius, Venus, Sol, Mars , fupiter, Saturnus', quge Stella: dicuntur Erratica^d"] •, quod non eandem femper retineant diflantiam a fe invicem ; ut reliquae fteUss oftavas fphxree, qute Fixa dicuntur, & ejufdem inter fele femper funt diflantiae. Hae odo fphaerae mo¬ ventur proprio motu ab occafu in ortum, qui Motus appellatur Secundus ; quo Luna curfum fuum viginti feptem diebus & odo fere horis abiblvit Mercurius, Venus, Sol, annuo fere fpatio *, Mars duobus annis, fupiter duodecim, Saturnus triginta. At fix£ Stellae tardiflime ab occafu in ortum progrediuntur *, ita ut lingulis C. annis unum gradum, & XXXVI. M. annis integrum circuitum abfolvant. Primum autem Mobile, feu decima Sphsera ab Oriente in Occidentem move¬ tur, qui Primus Motus dicitur, eoque incredibili velo¬ citate' fpatio viginti quatuor horarum circumagitur, feconaqoe inferiores fpheeras rapit. In regione illa
aetheria certos quofdam circulos fingunt Aftronomi, ut partes mundi & motus corieftes limitent, menfu- renf, aut etiam numerent.
H E K E L I I.
(£} Cui annumeranda (a) Topothefia, quam etiam a 6c T<8»yMt, h. e. pono , derivatam efle, idem valere, ac loci cujufdam pofuionem , feu fitum Specialijfmum , conflat.
fcl Seu Statarum.
fdj Seu Vagae.
(YJ Seu ejufdem longitudinis.
SUPPLEMENTUM & NOTiE REiSKII.
1 I. Ne fub initium hujus Geographicte Introdu- dionis in ipfo limine offendat tyro; aut haereat, pau¬ lum explicatius dicenda erunb, quae cs rCrm ad definitionem dicuntur : Haec enim nominalis folum- modo non realis h. 1. traditur. Itaque Geographia pro methodo ac fine duplici, quem feriptores veteres novique accuratius obfervarunr, nobis &: ipfa duples erit, Mathematica nimirum atque Hiftorica.
II. (b) Geographia Mathematica eji fcientia Globe terreni ex magnitudine, fitu, circulis , partibufque aliis menfurandi pariter atque cognofcendi. Scientiam
(1) voco nempe d-ieepuliuur, live contemplativam, -
(2) globi terreni, non equidem feparati *, fed cum aqua & aere conjundi,h. e. globi terraquei, aut ter- raquaerei, quem novo nomine recentiores exprimunt ; Materia enim five objedum adaequatum hujus fcien- tiae globus erit terraquaereus h. e. terra & aqua cum oceano vafto, & aere, cujus ambitum Atmofphaeram nominant *, Idque objedum efio materiale ; formale
(3) confiflet in magnitudine globi, fitu, circulis, Zonis, climatibus, aliifque partibus, determinandis atque diflindius connumerandis. Quo pertinet (4) finis du¬ plex, tum intermedius in menfuratione, tum ultimus in cognitione accurata pofitus.
III. (c) Ex illa, quam feci, materia five objedo
partes Geographias facilius emergent (1) Hydrogra - phia five aquarum & Oceani fcientia : (2) Atmo -
fphatrica h. e. fcientia & aeris & ventorum omnium, quotquot oriuntur : Huic enim Anemographia ven- torumdue notitia fubeft : (3) Chorographia : (4 )To~ ii pographia, h.e. Regionum &' Locorum ex menfuris 1 & circulis Mathematicis deduda fcientia : .Nec ali- -i
ter
(a) Topothefia. fb) Geographia Mathematica, (c) Partes hujus vari#*
Cap. II. Introduct. Geogr:aph.
ter ad mathefin iibe pertinent. Topothefia , quse apud j aliorum aut fcriptis aut fermonibus comprehendim* veteres effifta loci defcriptio fuit, num parci ultimae tur. Scripta pro luis auctoribus vel antiqua exftant fit addenda, dubito. Certe Cofmograpbia, quam no- [vel recentia: Sermones itidem pro ufu vitae ac ho- vo appellant nomine. Geographiam nimium excedit, minum fermocinantium flatu variant, quos dijudi- tanquam mundi hujus univerfi exattior fcientia, cu- [ care prudentis eft Officium. Adeo longe patet jus partes & Aflronomiam & Geographiam jure jlateque Geographia hiftorica, quoufque terra uni- dixeris: Nec ideo tamen pro hac extrema redte fub-lverfa patet, ac partes eafdem fuo ambitu com- {iituitur. Interim ex Affronomicis in uffim Geogra- plebitur, quas Mathematicae Geographia fupra
vindicavimus :(bj Nempe Hydrographiam, Chorogra¬
phiae aliquem conferri poflunt Syfiemata mundana qualia «Schottus in curfu, quem infcripfit , Mathe
phiam & Topographiatn, quatenus in fpeciali aut
matico colle<fta expofuit (i) Chaldaicum vetus, (2) fpecialiifima Angularium locorum cognitione ac no-
Platonicutn & Ptolemaicuni, (3) iEgyptiacum, (4.) Copernicanum, (5) Tychonicum, (6) Semi-Tychoni- cum, Lib. VIII. c. 1. Plura vero ex hypothefibus recentiorum & obfervationibus pofle colligi, abunde conflat, fimul perfpicue liquet , cum principiis Mathematicis nec coelum aqueum five cryltallinum, nec empyreum congruere.
IV. (a) Geographia vero Bifiorica nihil aliud erit, quam f cientia locorum fivgularium , quotquot memo¬ ratu digna 1$ in terris Junt cognita ad ufum vit& hu- man£ varium. Scientiam hanc voco (1) intelligoque pra&icam five aftivam, Gr.-r &*.•>{] iy-Lv, & in afti- one potiflimum civili pofitam, (2) locorum Angula¬ rium, five ad terram continentem, five ad Infulas &. Peninfulas harumque partes pertineant. Mate¬ ria enim hujus circa quam five obje&um loca funt Globi terraquei, quem vocant, Angularia , eaque memoratu digna, quotquot hominibus fuerunt cog¬ nita, nempe maria, freta, iflhmi , Anus , pontus, flumina, promontoria, montes, valles, fontes , cam¬ pi, fylvae, urbes, vici, &c- quicunque hattenus in¬ notuerunt, (3) ad ufum vitae humante varium cum¬ que maximum : Hic enim notitise hujus finis efto, live ufus publicus, five _ privatus , five belli, five pacis, five profedionis , five literarius , five nauticus, five mercatorius, aliufve fuerit.
V. Scopum enim varium fibi praefigunt homines, quotquot Hiftoricae Geographiae aut notitiae Orbis terrarum operam impendunt, eamque aut ex ohfer
. ■ * . *7 - . . J.,,. .A..... . -1.1 4. X, i n t W f J ^ »1 1 1 f n
titia veriantur. Sed omitti Afmorphaerica, neque in hunccenfum revocari poteif , antequam navigationes per aerem, aut peregrinationes aereas , quicunque Mathematici eis haftenus illaborarunt, perficiant demum aut emetiantur : Anemographia tamen at¬ que accuratior tempellatum obfervatio quin huc per¬ tineat nullum efl dubium.
VI. Scripta, qute Geographiam hiftoricam juvant, horumque auftores uti- duabus clafiibus vel vetera vel nova continentur ; fic veterem nobis novamque non efficiunt folum, fed quoque fuppeditant. (cj Geo- graphia vetus a feriptoribus vel Graecis vel Koma- nis vel Arabicis proficifcitur : Illos Voffius in Lib. de (ciendis Mathematicis c. 43. & 44. Trattatuque de Graecis & Romanis Hiftoricis , item Bofius ia erudita ad notitiam Rerumpubl. Introductione c. 21. nec non Becmannus in Hiit. Geograph. recenlent “
Hos autem Hotringerus in Bibliothec. Orient. c. 2. Bofiufque nofler illum fecutus explicant. Novavero a novis aut recentibus pendet au&oribus, quos or¬ dine longo viri antea laudati, Zeilerus etiam in fuo Indice, plurelque alii producunt. Caeterum quam¬ vis firiptores ad utramque Geographiam multo agmine concurrant, utraque tamen adhuc imper- fedta, manca, mutila, & infinitis erroribus foedata deprehenditur. Defe&us illos tum veteris, tum no¬ vae Geographiae vitia & naevos plurimos heic prae¬ termittam, fuoque illos loco inieram *, Sed leftori
_ 4 ^ , unum prae caeteris commendabo Bofium ndftrum,
rationibus propriis , aut ex aliorum relationibus pa-| qui hanc in rem luculenter & do&iffime difleruit ;■ rant: Obfervationes propria multo curfu, tempore, [Haec mea quippe fupplementa fuis limitibus coer- ac longis abfolvuntur peregrinationibus : Relationes l centur.
(a) Geographia Hiftorica» (b) Partes hujus variae, (c) Geographia vetus & nova;
C A P. IL
De Globi partibus & Circulis .
L
pRimum Axis In Globo conftitukur, five linea redla,^ per centrum terrae tra- Axis= ^ dutfta ; quae eft totius mundi diameter, a prtepofitione Grseca cf>&, id efl, fer, & verbo /t*s7 id eft metior, didta : quafi medium dimetiens, circum quam volvitur atque convertitur Mundus a .
II. Axis autem extrema , Poli mundi appellantur , ^ a verbo 7tb\ico, quod eft poli veno ; unde & vertices Latinis,6t cardines[b jdi|H ; quia circum hos tota mundi machina circumvolvitur . quorum alter Arfticus , id eft, Vrfinus, &5V <t
- ab
H E K E L I I. ^ { Tancofmiam de 7Ethere ac R eius Coelefiibus , Fer¬
it Qui hoc Sclequentia hujus fibri Capita re&e ; rari re A°. 1591. in fol. edit, ac PLACIDI de ac commode eft intellefturus, legat inprimis A N D R. i T I T I S, Phyfiomathematicam , five Calefient Philo - A RG O L.I Pandofion Sphxricum, Patavii A°.i<544. [fophiam, Mediolani in 4. fi publicatam,
M 4. fi impreflum, ut & F R A N C, P A T R I C I I [ 'b 3, Coeli.
i b 2
BUNO-
Ph i L t P P I C L’ U 'V E Rlf
Lib. r.
ab itrfa, vicino fidere ; alter AntarBicus nominatur , quia Ar£Hco ex diametro eft oppofitus. a 1
A . •• III. ArHicus polus, qui & Borea lis five Boreus, &C Aquilonaris five Aquilonius a
r ncus‘ Borea five Aquilone vento, qui ab hac plaga fpirar Z< Septentrionalis dicitur, a feptem ftellis, quas Trioneis vocant, eft is, qui in his locis, quae nos incolimus, femper apparet.
Antaraicus. IV. AntarBicUs , qui & Auftralis & Auftrinus & Notius, ab Auftro five Noto vento, 6c Meridionalis, , a mundi plaga dicitur, eft is, qui noftro hemifphserxo nunquam confpicitur, fed fub Horizonte latet.
V. Porro Globo decem praecipui affignantur circuli, bifariam diftin&i: pri¬ mum dividuntur in Majores atque Minores. Majores dicuntur, qui idem cum globo obtinent centrum; ipfumque globum in duas fecant parteis aequaleis. Sunt autem AZquinobiialis five s. Equator , %odiacu$ , Horizon, Meridianus & duo Co¬ luri. Minores dicuntur, qui diverfum habent centrum a globi centro ; quique globum in duas parteis dividunt intequaleis. Sunt vero, Tropici duos t otidemque. Polares. 2
VI. Rurfus, ex univerfis circulis alii dicuntur Redii, qui angulos redfos cum /Equatore faciunt : ut duo Coluri , Meridianus & Horizon r silus . alii ParaUcli, id eft, (eque dift antes, quod eofdem cum univerfo polos habeant : quodque aequali¬ ter inter fe in latitudinem diftent. Sunt autem, fEquator , Tropici duo , totidem - que Polares. Tres dicuntur Obliqui , quod diverfos a mundi polis habeant fuos polos ; di acus. Meridianus & Horizon obliquus. 3
Circuli,
Ke<fti.
Paralleli.
Obliqui.
B U N O N I S.
et Zodiacus quoque fuum habet Axin & Polos, quos Coiurus folrtitiorum in circulis Polaribus fu- Itiner. Pr»terea Poli Horizontis explicantur cap. leqq. foft» V.
* , R EI S K \ l'
1 Graece «fuliHsr )y etfluQtfln to?. v
2 (a) Veluti axis & duo hujus extrema polaria ex hypothefibus nafcuntur aftronomicis, ita ex hlclem diverfi oriuntur circuli, majores pariter atque mi* nores, qui. non re ipfa globo infunt terreno* fed ab humanis ingeniis huic adduntur , certa veluti Geographicae capiendae fcientise inrtrumenta , quae nec fuo tamen fundamento aut principio dellituuntur. Sicut enim navis per Oceanum prove&a realem mo¬
tus lineam Sc videndam aquis non imprimit , realitec
tamen ea per mare ac undofum hujus fpatium pro¬ vehitur Ifca circuli non funt ipfi quidem reales 5 attamen motu corporum coeleftium reali fafto fphteris proxime coslellibus, remp.te vero terreflribus imprimuntur»
3 (b) Omnes enim circuli majores pariter atque minores., concipiuntur ab Mathematicis duos habere polos, circa quos moveri portent , rtquidem move¬ rentur : Imo ex ipfis polis omnium circulorum rre&ipeftiui vei circumferentiae in fphaerica fu« perfieie delcribuntujr, ut redite hinc lineae ad trt&wd guet; illas produftae quandam «qualitatem habe¬ ant: Ita redte Schottus in Afiyon, Clement, annot* part; 1. e. 4.
Circuli Fixi. Mobiles.
(a) Circuli num reales ? (b) Circulorum, poli,
e a p. hi.
De Majoribus Circulis L
It/TAjores Circuli diftinguuntur m Fixos’, atque Mobiie£ Fixi five Immuta- ^ biles dicuntur, qui eundem perpetuo locum in globo obtinent; ideoque in, globi fuperficie pinguntur. Sunt autem Mquator & \odiacus . > Mobiles five Mu¬ tabiles dicuntur, qui non eandem femper in Globo fedem obtinent ; fed multi¬ pliciter, pro varia regionum atque locorum mutatione mutantur ; ideoque extra Globi fuperficiem defignantur : Sunt Horizon Meridiantis , Sed de fingulis agendum, «c U. De
B U N O N I S. j guuntur itiMajores 8c Minores ; ratione fitus, in KeSos,
« Fixi Circuli quoque funt Coluri Tropici Isf. Ar« J Obliquos , Sc Parallelos ; & ratione Motus, in Fixos ftici. Non igitur foli majores in Fixos ^ Mobiles di- 1 & Mobiles. Ab aliis ratione Motus Circuli fepa- JHagumtur.guippe Circuli ratione Quantitatis diditi- \ rantur in Mobiles ac Intrinfecos quiSphJOKe mate.
Cap. III; I N^PiOniicT. GeogJraph. 5
II. De Horizonte.
I. 'Qei&v, Horizon, ab oel& definio Latine 'Terminator , Finitor , & Finiens , Horizon* eft circulus major mutabilis , qui confpeElam mundi partem ab inconfpeSia dirimit •
hoc eft, Inferius hemifphxrium ab fuperiore. . Defcribitur in theca five armilla Globi ; hujus enim fuperficies, quss fiipera eft, vere Horizontis munere fungi¬ tur ; dirimens globum in duas sequas parteis.
II. Eft autem duplex : . alter, qui ratione atque intelligentia percipitur ; alter Rationalis*- qui fenfu. Is, qui intelligentia percipitur, eft, qui ad fixarum ftellarum orbem pertingit, & induas aequaleis parteis univerfam mundi fphaerani dividit ; ita ut tn 1 alterum hemifphaerium fuper terram exftet, alterum fub terra condatur. 1
III. Eftque triplex : HePtus, Obliquus & Parallelus . Reftus eft, qui per mundi Rectus, polos tranfiens, polum feu verticem habet fub iEquatore, quem ad redfos an¬ gulos interfecat. Obliquus dicitur, cujus vertex ultra citrave'/Equatorem inci- obliquus» dit : quique /Equatorem ad obliquos angulos interfecat ; altero mundi polorum furfum elevato, altero deorfum depreffo. Hujufmodi Horizontem qui habent,
iis fbl & reliqua ftdera obliquo adfcendunt defeendunt motu.
Et Parallelus qui ./Equatoris plano unitur, habetque locum iri Sphaera Paral- Parallelus» , lela. Ac tum fex Zodiaci Tigna fupra Horizontem confpiciuntur.
Is vero, quem fenfu percipimus, eft Horizon, qui oculo noftro terminatus, qrioad ufque confpedlus ferri poteft, extenditur, dividens partem Orbis, quae • nobis» cernitur, ab ea, quae non apparet, cujus diametri longitudo clxxx ftaaia, id eft, millia paffuum xxi 1 cum dimidio, milliaria Germanica v. cum v. 06H- vis non excedere putatur : quod oculorum acies non ultra fe extendit. /2 z
IV. Mu - -
riali inferipta cum ipfa convertuntor : ut /Equator , Zodiacus , duo Coluri , duo Tropici , & duo Polares : Et Immobiles ac Extrinfecos , qui in converfione Sphaerae manent immoti j ut Horizon & Meridianus. Hi Audori appellantur Mutabiles , quod pro ratione loci mutentur. Illi Immutabiles, quod ubivis loco¬ rum maneant iidem.
H E K E L II.
& Seu lyilofMLi , quod eft -certis limitibus de~ j IntOy quia apparentem mundi partem ab alttra la¬ tente determinat,
R E I S K I I.
1 Horizon igitur nec, globo terreftri nec map¬ pis Geographicis inferiptus, confpicitur, fed bafi hujus atque columellis impolitus , extremam me- diamque fuperticiemi circumdat, Horizontem a- ftronomicum repraefentat.(a) Hic enim rationalis five aftronomieus Horizon noliro. intelleftu aut ratione, nullo fenfu externo ne vifu quidem percipitur : Quippe quo ad extremum coeli faftigiutn non ex¬ currere, nec medium globi terrae pundtum pene¬ trare poflumus. Alter autem Horizon fenfu noftro deferibimr. capiturque, prout certum terrae aut maris fpatium vifu metimur, idque ulque ad ccelum protendimus^aut protendi optica quadam ratione lingimus. Ergo fegflbilis Horizon nec eft Mathema¬ ticus, nec cceleftis circulus, fed phyficus apparenf- que, qualem aftronomi appellant. Ad polos & pundta Horizontis duo extrema refte auftor annotat, ea corrupte Arabicis nominibus efferri, (b) Arabicum enim nomen habetur HQD /emith, & pun&um. fig- nificat perpendiculariter aut capiti aut vertici meo imminens : Punftum huic verticali oppofitum, & a pedibus deferiptum al Nadir apud Ara¬
bes vocatur, (c) Cum enim aftrOnomica aeque ac Phi- lofbphica univerfa ftudia fub Califis diu fioruiflenr,non haecduo tantum, fed plura tcchnica ftellarumque nomi-' na ex Arabicis fontibus ad gentes alias redundarunt. Vide.Bajeri Uranometria, Schicardi Aftrcfcopiunv Sc Hottingeri diifertat. de ufu linguae Arabicae*
B U N*0 N I S*
8 Senftbilis Horizon .non eft terrae fpatium, quod fenfu visus circumdudo .terminatur & defcribitur. Etenim fi eft: Terrae fpatium, quomodo eft circulus coeleftis? Et fi in parteis inaequaleis revera lecat Globum, qua ratione Magnus dici poterit Circulus ? Non autem in Terra, fed in Coeli Terraeque commif- fiira hic circulus noftris oculis defcribitur, & refte hic . dicitur Circulus Major j Terra enim crculufque nofter in fuperficie terrae ad Ccelum collata, pundti ratio» » nem habent j at Rationalis Horizon fupra eft defi¬ nitus, qui Globum in parteis aequaleis fuperiorem confpicuam ab inferiore & latente dividit. Quaecun¬ que igitur de Ortu & Occafu ftellarum, & cujui- cunque Globi fitu dicuntur, ad hunc Circulum Ra¬ tionalem feu JmaginariumyM appellant, funt referenda»
R E I S K I I.
2 (d) Aquator ab aequatione dierum apud veteres diftus, & globis & mappis Geographicis appingi medius folet, ut ab utroque polo gradibus nonagin¬ ta aequaliter diftet & per Africam, Infulas AJiae nonnullas, Americamque tranleat- Propterea unus motu fuo quantitatem dierum & noftium , fitu longitudinem terrarum locorumque Geographicam delignat : Haec enim tanta erit, quantus eft arcus jEquatoris ab meridiano primo ad parallelum five fecundarium deferiptus»
B U N O». -
(a) Horizon ^fteopomiens ^ fcnfibilUf Cb) Zonith fk J^^diri (c) Studia» (d) iEquatos,
6
lEquator.
iEquinodia
Zodiacus.
Signa Se-
f)temtriona- ia.
Auftralia.
Philippi Cluvephi Lib. I.
IV. Mutabilis dicitur atque multiplex Horizon, quia non poteft mutari locus, quo verfum eas, quantumvis mutatio ea perexigua fit, quin una varientur ho¬ rizon, regio, &c ccelum. Atque hac ratione infiniti poflunt fingi Horizontes.
V: Porro Horizontis duo fiint poli : quorum alter Arabico vocabulo dicitur S emi th, corrupte vulgo Z^enith: eftque pundlum \Jf] perpendiculariter vertici no- ftro incumbens : alter vocatur Nadir vulgo, at proprie Nathir, fuperiori ad dia¬ metrum oppofitus, Antipodum cervicibus incumbens, y
III. De JEquinoHiali .
I. /EquinoRialis, qui & ALquidialis, Graece *I wfjweivos, 5c /Equator, eft: circulus quinque -parallelorum maximus , qui globum in duas parteis ce quale is, feptentrionalem (3 meridionalem dividit , aquali fpatio ab utroque polo diflans. quem cum Sol attin¬ git, aequale in toto Orbe efficit diei ac nofifcis fpatium, unde & nomen ei quaefi- ■ tum. Fiunt autem ejufmodi sEquincftia, quae /Equidialia antiquis dicebantur, bis in anno : femel in principio Arietis, quum Vernum , atque iterum in princi¬ pio Librae, ubi Autumnale vocatur. Caeterum nautae /Equatorem vulgo ap¬ pellant Mediam Irneam, five nude Lineam v&r £
IV. De Zpdiaco.
ZatfiaKQc, Zodiacus, eft: circulus major , internus , mobilis, fed immutabilis , latus} inter mundi polos oblique locatus ; ex una parte Tropicum cejiivum in principio Cancri, ex altera hbernum in principio Capricorni apprehendens', ac medium interfecans y. Equatorem ; a quo vicijfim fecatur , circa principia Arietis & Libra : ita uti altera ejus medietas ab A Equatore ad polum Ar&icum , altera ad Antarcticum declinet . di¬ viditur in XII. parteis, quae Signa[f]v ocantur : unde nomen Latinum Signifer: dicitur etiam Circulus Signorum. Graecum vero Zg)J}akqs, r ZwcftW, hoc eft, ab animalibus, quae in eo finguntur QFj, quorum nomina, duobus verfibus ab Aufbnio expreffa, funt ifta :
r 'ts n $ a m
Sunt Aries, Taurus, Gemini, Cancer , Leo , Virgo ,
» VI & V? zz . K
Libraque, $ cor pius. Arcitenens , Caper , Amphora, Pifcesl
Horum
BUNONIS.
y 0 pciaTf] Horizontis funt ; i. Coelum in duo ajqualia hemiiphseria, fuperum & inferum dividere. ■2. Ofiendere Ortum , occafum & moram {lellarum fupra Horizontem. 3. Confiituere Globum lledum, Obliquum & Parallelum. 4. Stellas apparenteis a numquam confpicuis fecernere. 5. Elevationi poli isfervire. Efi autem Poli Elevatio arcus Meridiani inter Horizontem for dati loci Zenith. 6. Ofien- dere quantitates dierum artificialium , tequaleis in Globo redo, inaequaleis in Globo Obliquo , deter- minatque crepulcula; quum movetur folis locus per 18 gradus Horizonti propinquos.
d (a) iEquator, qui etiam Primi Mobilis appella¬ tur Cingulum , dividit 1. Ccelum in partem Se¬ ptem trionalern & Auftralem. _ 2. Efi: menlura & regula Primi motus qui in iEquatore efi tequa- lilfimus. > Quoties enim XV. gradus ZEquatoris lu- pra Horizontem adfcendunt; toties una hora efi: abfoluta. 3. Efi regula diei & nodis. 4. Efi Zo¬ diaci menlura. 5. Ofiendit JEquinodia, quae fiunt, quum iEquator Eclipticam interfecat. 6. Ofiendit Declinationes Eclipticae & Stellarum [e]. Efi autem declinatio difiantia gradus Ecliptica vel fi e IU ab
/Equatore, verfus alterutrum polum. 7. Geographis infervit in longitudine locorum invenienda ; item in conficiendis mappis. 8. Loca lub Aquatore po- fita nullam habent latitudinem.
H E K E L I I.
[f] Seu Verticale ,h . e. directe fupra loci verticem conftitutum .
[cl Seu Vtilitates.
Tdj Seu Mobilis.
LO h* e; Ofiendit , qu£ Stella y Ecliptica partes habeant aliquam Declinationem , vel Septentriona¬ lem, vel Meridionalem.
. [/] H&c SIGNA, quorum numero Ibnt duode- cim,ingeniofe defcripfit LUCIUS AMPEL1US, P« 11. feqq. qui Liber ex Cl. Salmafii Bibliotheca A°. 1660. LUDOVICI & DANIELIS ELZEVIRiOK. opera in f. 8. maj. efi exc. ac Floro Salmafiano adjedus.
Oli Seu quod eorum effigies in eo contineantur de * pitt£, uti Henricus Lindenbrogius in Not. ad Cen» for ini Diei natalis Cap. VIII. p. 57. Edition. Lug¬ duno -£ at av, iniit.
(a) Officia iEquatoris»
3 U N Q-
Secundum- CarteHum.
S vjtsma TTlurnU ' fecundum Copenucum.
'The Sy fi ttmie cf Coj»t»nricii $ /rhe he/eh }/rrf Sun n unmerenZ/e in ife *■ • • . '
lenter afu Tf ar/d. t/. tJereun/ n/a/es /ueReie/utren reunc/ if Sun t/ij. Ifenl Tentu moles Aw atieman/ /n r StTjTheTlrrM in a irear. Me, iTeen aces
^ • * % ■ J
rewtJifiSart/ ut ale ut jp dar/e. ane/ afeternwde, tlarel i/p /A *r , Sa/urn
itrte/na
The Fvtcim* j/’Dp$ C nrte£ rr/ie Zu/cfe mati/ Sun is itnmwcahi
^ «
m i/ l ente/- et 'ifeJtcr/d, /ZutaZZ i/i H atteret itTlear n turns en if Sarne » v»’ » «•» .**, fiJe /rit/i ifeSun maf is fh m if/Tefethif ife\ feut/i te ifJZa/tJTe
'fimis a. HeJutm Zs/trixtc epenueus am/ JZe/ieZBra/ic /u a feri
ZuzcfnJ. Ife/ien t zflSrt/i as i Mejere nuens de es. /utrerrns. Lnju -
\nzents te M e Tentrarif .
hc ho/cLr t/uif Ce/itre cf* y >
cccrdt/Ujf Ic ihc System &/
ea/y/c en
omoe n
u< u/vnci
] )< ;} i ai tef p/aees i/ Sun a/nena rfefreed stare. X i
• » • . • , *
/Z> Sarte Matt/e ZfSurtt/jled Stars Se em te /e . w/rtat Spfterc. Me 'e /i (ferent /e Jree ure ne i erthe/e tee. v. 'nat \/ Jnedrer/e Mat zfeS /e Me Sun F. t . na// /e i/ fice a clare
an /an ru te ttrrm/er cfeMerr. aher v /eneaM and / eifcn <
♦ • •
Mfpersed Mre a// tf dunen/rens ef Jpaees ; ofe .
/mena y
0ZThc feyfsfamo ej liclio Braln %Ta//e c ente/ eti/ It er/det if- M- et ^ primum, TTc/t/e as /re rrta/ee i/ , Kpv/ , Tenus firpiter # et Matum S s
urta .
'r/e fujure
* •
x^vor,.
Vv/
>
■ ..
Cap. III. I N T R 6 D U C t. G E O ® R A P Hi f
Horum verfuum prior Septemtrionalia ] pofterior Aujlralia figna continet e»
Singulis vero fignis XXX. tribuuntur gradus ; qui computati CCCLX. in uni- verlum conficiunt ; in quos totus diftribuitur Orbis terrarum, f 3»
V. De Meridiano .
w Meridianus 4i Grxce MtmpCetvoh major mutabilis circulus eft, (jui per polos Meridianus, mundi9 & dati cujuflibet loci verticem duBus, JEquinoBialem ex tranfverfo interfe- cat • totumque terree Orbem in duas parteis difpefcit ; altera ej us medietate ad Ortum 9 altera ad Occafum reliFta : ita didlus, quod Sol, cum in noftro hemifphaerio eum attingat, apud nos atque omnes eos, qui fub eodem Meridiano, Septemtrionem Auftrumve verfus funt pofiti,facit medium diei : ac rurfus medium no6Hs,cum in
« inferiore
B U N O N I S.
e Dividuntur 2. Haec figna in (a,) Adfcendentia, in quibus Sol ex Auftro in Septemtrionem adfcendit ; ut VP? K, V, U. Et(b ) Defenden¬ tia, in quibus Sol ex Septemtrione in Auftrum de- fcendit*, ut S, 61, 1%, Tf\f Dividun¬ tur. 3. In (c) Vernalia, ut funt Y'f - (d)
JEfiiva, ut funt 61, f e ) Autumnalia , ut funt s£ TF[? f. (£) Hyemalia. VP, £2, K.
. K Ratione Latitudinis, (g) Zodiacus porro divi¬ ditur in treis circulos parallelos. Intra duos exte¬ riores Planette progrediuntur , eorum (h^) Latitudo a quolibet Eclipticte latere (latui tur 8 graduum : quos (1 una fumas, i-aihudo Zodiaci fuerit 16. gra¬ duum. Quamquam alii eam 20 volunt efle graduum. Medius Zodiaci circulus, fub quo Sol perpetuo ince¬ dit, (i,) Ecliptica appellatur *, ab ’£x.a«V« y, a de¬ ficiendo \ quod oftendat Eclipleis. Appellatur etiam Orbita & via Solis [FJ.EU autem Zodiacus 1. Regu¬ la (k) Motus Secundi, Regia Via Sojis, Lunae, omni- umque Planetarum. 2, Coelum dividit in duo aequa¬ lia hemifphaeria. 3. Obliquitate fua gratas efficit temporum viceis > dierum nodiumque incrementa & decrementa. 4. Oftendit loca Eclipfium. 5. De¬ terminat Zonam Torridam. 6. Ab Ecliptica nume¬ rantur Latitudines fteilarum.
» Meridianus, feu linea medii Coeli, eft linea , cui fuppofiti populi fimul habent meridiem \ modo Sol illis affulgeat . Accipitur autem Meridianus primo pro gradu Longitudinis , & tum Meridianus Sim¬ pliciter dicitur ; deinde fumitur pro circulo totum orbem ambiente , tunc appellatur Meridanus Ma¬ ior*, de quo agitur hoc loco, fl) Dividit is 1. Coe¬ lum in duas aequales parteis , Orientalem & Occi¬ dentalem. 2. Limes eft meridiei & mediae nodis. 3. Diem in tempus antemeridianum & pomeridia- p.urn ; nodem in horas mediam nodem anteceden¬ tes & confequentes. 4. Summam Altitudinem Solis & Stellarum {Y} commonftrat. _ 5. Et Poli Eleva¬ tionem. 6. Oftendit quoque initium diei naturalis, quod Aftronomi fumunt a Meridiano.
*t- Grdici mane diem capiebant Solis ob ortu.
Ve f per e Judsti. Scrutantes fideret cael i,
Quum Sol in medio fplendet nitidijfmus orbe. ChrifiicoU incipiunt medio fub tempore nodis. Addenda hoc loco dodrina de Coluris ab Audore omifla.
DE C 0 L V R 1 S.
(m) Coluri dicuntur «Vo ?8 xoAhjs» quod imper - fe5um\X Jfigaificat*, numquam enim in Globi Ob¬
liqui converHone integri apparent, (ed imperfedi [f]. Sunt autem Coluri circuli majores, qui per quatuor Zodiaci punda cardinalia 1$ polos mundi tr an f euntes, ac cum /Equatore angulos Sph£r aleis facientes, Glo¬ bum in quatuor quadrantes difiinguunt. Sunt au¬ tem duo. Alter dicitur (n) Colurus JEquinodiorum » qui per polos /Equatoris & punda iEquinodialia, principium videlicet y* & tranfir. Alter eft (oj C olurus Solftitiorum, qui per polos Zodiaci, /Equa¬ toris & punda Solftitialia, principium S & VP tran° fit. Hic dicitur Colurus Solftitiorum five Solfitialis „ quia Eclipticam in pundis folftitialibus inter fica t. Illevero Colurus JEquinodiorum feu JEquinodiaiis 1 quia oftendit iEquinodia. Coluri 1. mutuis (p) inter- fedionibus oftendunt polo* /Equatoris. 2._ Quatuor punda Cardinalia Zodiaci. 3. Zodiacum in quatuor Quadrantes difiinguunt refpondentes quatuor parti¬ bus anni. Speciatim , Colurus iEquinodiorum 1, oftendit punda iEquinodialia. 2. Eclipticam in par¬ tem Septemtrionalern & Auftralem dividit, Colurus Solftitiorum 1. indicat punda Solftitiorum. 2 Di¬ vidit Eclipticam in partem Adfcendentem & Delcen- dentem. 3. Oftendit maximam Solis declinationem, 4, Suftinet polos Zodiaci in Circulis Polaribus.
HEKELII.
(T] Qui autor vitae dicitur. Unde & nonnulli Zo* . diacum aVo rF , a vita , derivatum volunt» !du£ altitudo Meridiana dicitur. iJ Et mutilum 7] Etquafi decurtati.
REIS K I X.
3 Zodiacus ergo in globis chartifqne Geographicis - prtefertim univerfalibus locum obtinet obliquum, Sc ab tequatore fedo ad duos Tropicos producitur. Ita Eclipticam five lineam circularem globi nonnulli exhibent, nec non univerfales tabulae, hac de caufa, ut regionibus Xolem verticalem, dierum & nodium ^ decrementa, hyemem ac aeitacem pro diverfo tem¬ pore defignet,
4. Meridianus (q) major, idemqu* aeneus Hori¬ zonti ad redos angulos infertus ita globis adjungifur Geographicis, ut iis cum axe movendis inferviat. Primus autem Meridianus per Infulas Canarias aut Flandricas tranfit j Meridiani fecundarii leu paralleli, quanquam per punda Aquatoris fingula duci poflunc, tamen confufionis evitandae caufa globi & mappa?, illos quinto vel decimo, vel decimo quinto quoquo gradu deferiptos continent. Denique ufus quidem Colurorum exiguus in Geographicis eft : attamen dodrina horum a noftro audore omiifa huic loco
haud incongrue addetur.
H E K E*
(a)Adfcendentia.(b) Defcendentia.(c) Vernalia. ( d) iEftiva.(e) Autumnalia. ( i) Hyemalia. (g)Zodiacidivifio, Cn; Latitudo. (1) Ecliptica, (k) Officia Zodiaci. (1) Officia Meridiani, (m) Coluri, (n) Colurus iSquinodiO3 sum, (0) Colurus Solftitiorum. (p) Qfficia Coluroiunij (q) Meridiani Globosum varii.
Tropici
Tropicus
Cancri-.
Tropicos
Capricorni
Circuli
Polares,
Af&icus.
'P n t l t p ? i "C l u ver i i Lib. 1:
Inferiore hemifphasrlo ad eundem perveniat. Hujus Igitur potiffmum officium eft, medium diem medlamque nodfonli oftendere. Eft autem vertex loci, pun¬ ctum in coelo, diretfte illi loco luprdpbfitdnl, vel vertici capitis cujulvis homi- nis perpendiculariter incumbens. Mutabilis dicitur Meridianus, quia fi tantil¬ lum, ortum occalumve verius progrediaris, alius continuo erit Meridianus : Ita uti lemper mutetur una nobilcum pro ratione locorum ac regjonum, In quibus confiftimus. Atque hac ratione infiniti conftitui poffunt Meridiani : quot enim pundta verticalia, tot Meridiani dabuntur.
CAP. IV .
De quatuor minoribus Circulis.
L De Tropicis.
^PRopici 1 circuli funt duo, cequali fpatio ab /Equatore dift antes, 8>C Eclipticam utrilique attingentes : quorum alter , qui nobis propinquior eft, Cancri Tropicus , alter in Auftrum vergens , Tropicus Capricorni dicitur, Latini Solftitiales appellant» propterea quod Solftitia in iis fiunt, holce quippe circulos Sol nunquam egre¬ ditur, verum quum ad alterum eorum pervenit, retrorfiim le converrit : unde & nomen acceperunt, f hoc eft, a reverfidne. Tropicus Cancri , qui&c
(cftivus & Circulus alti folftitii dicitur, eft circulus omnium , quos Sol deferibit , Sep- temtrioni proximus, in quo quum fuerit Sol , non ultra Septemtrionem verfus progre¬ ditur, fed ad alteram mundi partem verfus Auftrum facit reverfionem /Eftivam : ubi omnium totius anni longiffima in noftro hemifphcerio dies , * nox vero brevijftmal Cancri autem Tropicus dicitur a figno Zodiaci, in cujus principio Sol tunc ver¬ titur. Tropicus C apri corni, qui 6c bybernus [V] & brumalis, [b} Se Circulus imi folftitii dicitur, circulus eft omnium, quos Sol per Mundi converfionem deferibit , Auftra proximus , in quem, cum Sol pervenit, non ultra Auftrum verfus procedit, fed ad alteram Mundi partem, verfus Septemtrionem, reverftonem facit bybernam, five bru¬ malem : ubi longiffima totius anni in noftro hemifphcerio nox ; dies vero breviffima efficitur. Capricorni Tropicus appellatur a ftgnof cujus principium tunc Sol tranfmittrt. a
II. De Ar&ico.
Polares circuli lunt duo extimi , polis vicini, aquali f patio u fuc qui fque polo dift an¬ tes. Horum, qui nobis [c] lemper conlpicitur, Arkicus dicitur, ut iple Polus, d ab Vrfa, quia prioribus Vrfe [WJ pedibus delcribitur,w;»om videlicet. 'Item Septemtrionalis , 6c Borealis , Sc Aquilonaris ; a mundi regione, cui lubjacet.
III. De
BUNONIS.
«i. Tropici ofkndunt i. in Ecliptica pun&a Tropi¬ ca. (a) ieu SoHtirialia. 2. Determinant maximam Soiis Declinationem £/j. 3. Diem monftrant lon- githmum & brevillimum in Globo Obliquo. 4. Certis quafi limitibus viam Solis verfus Septem- vnonem & Meridiem [Tf) includunt. 5, Torridam c<s;li plagam a Temperatis diftingutint» 6. Obii» quitatem Eclipticae oftendunt.
t HEKELH L<?J Hyemalis.
J Grtecis
[cj Quod, liipra nos perpetuo exaltatus quippe nunquam occidit. > “
M Quam compledirur.
[f j Seu Converfidnem.
Eorumque quantitatem.
Quos Sol non egreditur.
RE I $ K I I*
1 Tropici (b) Gr. t&tiko} terreftres duo ab iE- quatore per gradus 23 i, quos in Meridiano nume¬ rant, aequaliter remoti, munus idem in Geographi¬ cis, ‘quod in Aftronomieis coeleftes obeunt, & globo seque uti tabulis appinguntur : Tropicus Cancri per Africam fiiperiorem, Afite terras & Americam fe- ptemtnonalem : Tropicus vero Capricorni per Afri¬ cam inferiorem, Magellanieam extremam, & meri¬ dionalem Americam tranfit. Polares itidem «h iw noXx dido», & a polo fuo aequaliter 23 ‘ gradibus
remotos non globi folum fed chartse Geographicae compleduntur, & nominibus adlcriptis, denotant.
B U N O
(a) Officia Tjrq&cprura, (b) Tropici & Polai*
n»
Cap. V. Introduc t. Geograph.
III. De AntarBico.
Alter vero, aequalis & parallelus Ar&ico, AtitarBicus dicitur, quod ArBico diametro opponitur ; totus fub terra conditus, cujus objedtu a nobis f haudc ni poteft. Idem Auftrinus five Auftralis & Meridionalis . /3
- - - ~ & ^o m|nut< 2. Temperatas coeli Plagas a frigidi
diftinguunt.
gX Antar&iquj,
cer-
b u n o n i s.
C Circuli (a) Polares i. oftendunt polos Zodiaci, eorumque a polis Mundi diftantiam j quae tanta eft, quanta maxima folis Declinatio, nimirum 23 grad.
HEKELI l. e Quod nunquam oritur»
(a) Officia Circulorum Polarium.
CAP. V.
De %onis,
I.
Q!
Prima divi-
Uatuor minores circuli totius terras fuperficiem in quinque dividunt ipatia, lioinZonas^ ^{bu plagis, quas forias 1 vocant Geographi & Fafcias. et
IL Zcovti, Latine cingulum, eft fpatium in globo terree inter duos circulos mi- quid Zona. nores vel inter circulum minorem & polum ccmprehenfum. Appellantur autem Zoni ab habitudine feu natura, una Torrida , duas Frigida*, totidemque Tempe- Quot fint. ratee. Ea, quae in medio reliquarum fita eft, Torrida : vocatur a Solis, cujus Quid Torri- viae fubjefta eft, perpetuo ardore : propter quem vetuftiftimis mortalium inha-da, bitabilis putabatur. Eft autem fpatium inter duos Tropicos comprehenfum 3 continens in latitudine grad. XLVII. mediam interfecat circulus /EquinoBialis , C
III. Duae autem extremae, quae fant circa mundi polos, altera Septemtrio- nalis circa polym ArdHcum, altera circa Antardlicum, Auftralis, Frigi dee v 0- Frigida cantur ; quia longiflime a Solis via fepofitae funt, & ob nimium frigus itidem inhabitabiles veteribus exiftimabantur. Eas autem difterminant utrimque circuli i
bunoKi s.
et Lucretius tantum duas admittebat Tonas.
Po¬
lybius ter Poflidonius ftatuebant fex ; quoniam duas Torridas numerabant. Martianus Capella , quinque vulgo receptas Zonas bifariam dividens , faciebat decem. Vera opinio quinque pofuit Zonas. *)
C incolae hujus (a) Zonae firnt vel fub /Equatore 3 ye| inter Tropicos & /Equator em \ vel fubipfis Tro¬ picis. I. Qui fub /Equatore habitant , 1. perpetu¬ um habent /Eqiiinoftimn. 2. Sol iis in anno bis eft verticalis, nullamque fpargit umbram , nifi fub pedibus, in principio videlicet 'K' & unde &
(b) AVxiot quafi Inumbres dicuntur. 3. Omnes Relise aequaliter illis oriuntur & occidunt. 4. £u&- iuor habent Solftitia , nempe duo Alta , Sole exi- ftente in principio Y' & duo Ima in initio
5 & V?. 5. Duas habent fftateis, Et duas qua¬
fi byemes. 6. Duplices habent in anno umbras Me¬ ridianas (Perpendiculari excepta) Septemtrionalem
6 Auftralem: unde etiam (c) 'A/ufio-moi , quafi Bi- umbres nominantur. II. Qui inter /Equatorem & Tropicos habitant, 1. duplices etiam habent um¬ bras meridianas , Septemtrionalem & Auftralem • unde & ipfi funt 'A/ufincm j ut funt Arabes • qui Tropicum m Zonam Temperatam Septem- trionalem progrefli, admirati funt, ut ait Lucanus, umbras nemorum non ire finiflras 3 h. e. /Eliivo
ArBicus%
tempore non ferri verfus Meridiem, quod in patria fieri obfervarant. 2. guatuor habent Solftitia, duo Alta & duo Ima . 3. Duas aeftates, duasque hye-
mes, prseiert.im fi aequatori fint propiores. 4. Sol bis in anno iis eft verticalis, nullam umbram, nifi fub pedibus, projiciens } quare & hi * Amem fi- mul vocantur. III. Qui vero fub Tropicis degunt terrae incolae, 1, unicam habent in anno umbram Meridianam , eamque vel Septemtrionalem , vel Au - ftralem • unde dicuntur (d) 'Eri&rmot, quafi Al- terumbres. 2. Duo iis funt Solftitia, unum Altum , alterum Imum. 3. Unam habent <eftatemi & unam byemem. 4. Dies tioftejque artificiales in&quales. 5. Sol iis fernel in anno eft verticalis *, hinc & ipfi yAcrxioi inumbres funt. *
HEKELU,
[Vj Quae tS ^uvrvuv , a cingendo dicitur. R E I S K t I.
1 Zonae vocantur h. e, cingula xctlti /eu7a.?o?c<v ob fimilitudinem, qua fit, ut globum terreftrem ran- quam fafciae circumdent : Hae quidem incerto apud veteres, apud noftros tamen certiori comprehendun¬ tur numero, & diverfis gradibus , quos in primo Meridiano numerant. Omnes habitabiles autem, & ipfam quoque torridam haberi, fecus quam Cnecis ac Romanis antiquioribus vifum fuit, hodierna fre¬ quens navigatio & multa noftros Europaeos experien¬ tia docuit.
C B U N O»
fa) Torridae Zonae incolae, (b) aVmo-i Affrum» (c) .Xpftrwi (d) AVhw SE
•m
Philippi Cliive8.ii Lib. I.
ArBtcus] & AntarBicus ; verfus fuum qulfque polum, A polis etiam dicuntur Po- lares. Harum quaeque completSHturgtWa/ XXIII cum dimidio . y
IV. Reliquas vero duae, quod, in medio inter frigus Sc ardorem politae funt' Temperat». Temperata: dicuntur & habitabiles. Harum altera , quae ArBico , Tropici C meri finitur , Septemtrionalis 3 altera, quae AntarBico & Tropico Capricorni ter¬ minatur , Auftrina five Auflralis & Meridionalis dicitur. Continet quaeque sra- dus XLIIL cap
b u n o n is.
> Zonarum (a,) Frigidarum incola, vel habitant fub Circulis . 'Polaribus ; vel inter Polos fy Circulos gelares ; vel fub ipfts Polis. I. Qui fub Circulis Polaribus degunt, i. d/Vm habent XXIV horarum iemel in anno ; totidemque horarum nodem. 2. Caetpra iis funt_ communia cum iis, qui funt fub Zonis Temperatis. II. Qu i inter Polos & Circulos Polares habitant , 1. Diem habent maximum in iEfiate 24. horis longiorem, 2. Reliqua varietates, qu» Zonarum Temperatarum incolis accidunt, iftis quoque contingunt. III. Si qui vero fub ipfis Polis iunt, 1. Diem habent in anno unum fex menfium • & nodem unam totidem menfium. 2. Unum ha¬ bent Solftitium. 3. Unam afiatem, unamque hye- mem. 4. Illis fteliae fixae nec oriuntur, nec occidunt. «$. Umbram gnomones ibi projiciunt in orbem, & in omnes Horizontis parteis, unde (b) IUg^crxtoi , quafi Circumumbres nominantur.
P Incolae Zonarum (c) Temperatarum habent 1. duo folfiitia, Altum & Imum. 2. Vnam in anno Ai at em , unamque hyemem. 3. Duo JEquinoiha. 4. Sol. nunquam iis eft verticalis. 5. Quaedam Stellans nunquam oriuntur ; quaedam nunquam oc¬ cidunt. 6. Vnicam habent umbram in anno Meridi¬ anam, verius alterutrum Polum fparfam : unde(d^ 'BatpJfTAioi , quafi Alterumbres dicuntur.
Porro, pro diverfitate Zonarum tria hominum ge¬ nera enumerantur, quae inter fe ratione loci variant. Horum alii dicuntur Periceci , alii Antaei, alii Anti¬ podes. (e) Periotci, quafi dicas Circumhabitatares, fimt, qui fub eodem Parallelo, & Meridiano , in una eademque 'Lotia habitant, quorum una eademque c(l Latitudo verfus eundem polum-, Longitudo vero centum & odoginta gradibus diferepans, Hi habent i. eandem Zonam. 2. iEitatem quoque & hyemem eandem. 3. Reliqua item anni tempora & horas, incrementa & decrementa dierum nodiumque con- fimilia. 4. non tamen habent eundem Ortum Solis, neque eundem Occafum •, ac proinde diverfa dierum nodiumque initia, media & fines. Hinc diei horas numerant contrarias reipfa, nomine easdem ; nimi¬ rum quum in uno loco eft meridies & XII. hora meridiana, in altero eft media nox & XII. medi* nodfi._ itaque hujus incola numerant I, II, III, &c. a media node, dum illi numerant I, II, III , &c. a meridie. Quod tamen de his tantum, venit inteiii- gendum, quibus Sol oritur atque occidit; & quibus Polus nunquam elevatur ultra 6 5s gradus. 5. Die¬ bus iEquinodicrum Sol occidit uni loco, dum alteri oritur, atque adeo tempus diei unius loci, eft nox alterius. Aliis vero anni diebus , nempe femiffe anni, quo Sol vicinum locis illis Zodiaci femicircu- Jum percurrit, hoc eft,' vere & aftate prius oritur uni loco , quam alteri occidit, atque adeo quibufi dam horis vel horarum partibus fimul diem habent Solemque confpicuum, nempe dum Sol uni loco ver¬ fus occafum tendit, alteri jam fupra Horizontem
emerfus adfcendere verfus Meridianum incipif. Al¬ tero vero anni femiffe, autumno & hyeme, quo Sol remotiorem Zodiaci femicirculum decurrit , prius occidit uni loco quam alteri oritur; atque adeo nullam diei, fed aliquam nodis partem communem habent, & Solem aliquibus horis vel horarum par¬ tibus depreffiim infra Horizontem, ita tamen, ut uni loco, fit finis nodis, alteri initium. 6. Singula ftella aequali tempore commorantur fupra illorumHo- rizonrem : eademque ftella nunquam iis oriuntur,
& eadem nunquam occidunt. 7. Eundem habent Polum aque elevatum. 8. Quem locum Teiluris Perioecorum alter ad occafum habet, eundem alter habet ad: Orientem. 2
II. ( f ) Aniezci, quafi dicas, in oppoftto habitantes , funt, quibus una eademque e f Longitudo , ad Meri¬ dianum communem , in duabus Zonis numerata : La¬ titudo item aqualis „ duobufque ParaV.elis verfus utrimque Polum ab /Equatore <zque difiantibus in¬ tercepta. Hi 1. fimul agunt meridiem & mediam nodem , atqus omnes horas fimul numerant. 2. Quantitas tamen diei eft diverfa. Nam crefcente apud Borealeis Anroecos die? decrefcit dies apud Auftrales : quare quum maximus apud nos eft dies erit minimus apud noftros Antsecos. 3. Tempe- ftates anni habent contrarias eodem Tempore, nem¬ pe quum unus locus ver agit , alter experitur autu- mnum ; quum ifte aftatem, hic hyemem. 4. Dies unius loci funt aquales alterius nodibus ; & hujus dies prioris ioci nodibus. 5. Diebus .SLquinodiorum Sol illis fimul oritur & occidit, aliis autem diebus . uni citius, quam alteri. «5. Faciem illis fibi mutuo obvertentibus vel ad Aquatorem refpicientibus uni Sol a dextra videbitur oriri, ad finiftram occi¬ dere ; alteri contra a finiftra oriri, ad dextram oc¬ cidere. Eodem modo omnes ftella uni a dextra alteri a finiftra orientur. 7. Polos diverfbs eleva¬ tos habent aquali elevatione. 8. Stella uni loco perpetuo apparentes alteri loco nunquam oriuntur, fed femper intra Horizontem deprefl* manent; Contra, quae huic loco nunquam occidunt, illi nun¬ quam oriuntur. 3
IU. (gj Antipodes, qui alio nomine dicuntur Anticht pones, ffinr, qui adverfam nobis plagam in¬ colunt , duobus Parallelis e Diametro oppofitis fe- jundi, communi tamen Meridiano uniti ; ideoque Longitudines habent diverfas , diftantque a fe invi¬ cem majori femicirculo , hoc eft, Parallelo dimidio . per centrum Terr£ tranfeunte , qui confiat 180 grad. Habent 1. eundem Horizontem ; fed diverfam ejus faciem : omnibufque anni diebus Sol atque ftella uni loco oriuntur , dum alteri occidunt ; Uniufque dies alterius nox eft. 2. Dies anni oppofitos habent in - aqualeis, ficut etiam nodeis, ita ut unius loci dies longiffimus fit alterius breviflimus. 3. Horas diei contrarias revera, nomine eafdem numerant ; uni emm loco meridies eft, dum alteri media nox efto
4.TempeftateJ
ifaj Zon» Frigida incobs- fb) ITsjimoi. fc) Temperatarum Zonarum incola» '(d)*£r§M(r&io$-
(e) Periceci, (f;An tmu (g*) Antipodes?
Cap. VI. Introduct. Geograph.
i i
4. Tempertates anni eodem tempore experiuntur contrarias, nempe dum uni ver, alteri elt autumnus : dum uni tertas , alteri hyems trt *, & contra. 5, 1 ' Polos diverfos habent elevatos aequali elevatione : ab Aquatore aequaliter diftant, fed a diverfis ejus plagis: in eodem Meridiano fiti funt, fed diverrts ejus iemicirculis. 6. Qua: fidera uni loco perpetuo apparent, illa alterius loci incolis nunquam confpici- untur. 7. Sidera unius loci 'incolis a dextris, alterius a fmirtris oriri videntur : rt videlicet ad Aquatorem ' converterint faciem. In Globo, dato loco, exhiberi poteft locus (a) Antoecorum, Pericecorum, & Anti¬ podum : Si locus datus ad aeneum adducitur Meri¬ dianum, & quot gradus inter hunc & iEquatorem intercepti lunt, totidem numerentur ab altera Aqua¬ toris parte: Terminus numerationis erit locus An¬ toecorum. Deinde Index applicetur, ad horam XII. cycli, noteturque punftum Meridiani, quod dato loco imminet *, item illud, quod loco Antoecorum. Hifce faftis, volvatur Globus, donec, index in cyclo hora¬ rio monrtret alteram duodecimam. Ita punftum Globi, quod fubjicitur, notato Meridiani punfto loci dati, erit locus Pericecorum *, &. pundum Globi, quod fubjicitur alteri notato pundo Meridiani, erit locus Antipodum. Sed notandum, eos, qui fub A- quatore habitant, non habere Antoecos : Perioecos autem illorum efle eosdem cum Antipodibus eorum.
Deinde, Polos Telluris non habere Perioecos : i pios verortbi mutuo efle finaul Antoecos & Antipodes.
(a) Ratio inveniendorum Antoecorum, Pericecorum & Antipodum,
Hsec tria incolarum genera a fe differunt. Tenaci communem habent Parallelum, fed minorem, neque tranieuntem per Diametrum terrae , nirt fub Aqua¬ tore *, communemque Meridianum. Antceci duos habent Parallelos, & ipfos minoreis , quam ert Ae¬ quator *, communem etiam Meridianum. Antipodes vero duos habent Parallelos, & ambos majoreis, tranfeunteis per centrum terra:, libique invicem dia* metraliter oppofitos : ied unum tamen atque com¬ munem Meridianum. Qui vero fub eodem habitant Parallelo, eodemque Meridiano, i. e. eandem habsnc longitudinem & latitudinem, Synaeci apellantur. 4
R E I S K I I.
2 Grece toj, iv whk i. e. circumacco^ Ise, quos nominat Schottus.
3 Graece vAv7o{>co; i. e. Contraccolae Schotto.
4. Graece ’A tlmoftt quafi Contrapedes , qui nempe plantas pedum plantis oppoiitas habent, terramque incolunt contrariam , a qua dicuntur ,Avrix6ovtc quafi Contraterrei : Hos otnnes vete¬ ribus non folum ignotos, fed etiam negatos conte- rtatur hiftoria, docentque loca in Cicerone , Plinio, La&antio , Auguitino, Gregorio Nazianz. reliqua. Sed Bonifacius Archiepilcopus Moguntinus quanto fervore in Virgiliuin ob antipodes affirmatos exarle- rit, ab Aventino in Annalibus Boicis memoratur. Lib. III.
CAR VI,
De Parallelis & Climatibus .
[Tertia Terrss divifio.]
I.
AT diftinguitur etiam terrae fiiperficies fecundum aliam rationem, nempe per secundaglo. ** quantitatis dierum variationes. Quippe qui fub ipfo Aquatore confidunt, climata. U perpetuo diem no£ti aqualem XII horarum habent : quanto autem aliqua re¬ gio latius ab iEquatore verius alterutrum polum declinaverit ; tanto plus sePca- te diei longifiimx, vel viciflim hyeme nodis quantitas augetur. Proinde Geo- graphi pro diverfa quantitatis dierum variatione diverfas plagas terrge diftinxere, quas vel Parallelos vocarunt, vel Climata .
II. Paralleli ^jT^funt circuli aquali undique Jp at io ab s fe invicem dift antes , ab occa - Parallelus. fu in ortum dufii. [T] Hi varii in Globo ad libitum cujufque delcribi po fiunt.
Verum Ptolemaeus, quem plerique alii lequuti lunt Geographi , XXI Parallelos delcripfit Septemtrionales ; hac oblervata intercapedine, uti dies unus paralleli longi ffimus, fuperet paralleli pr ace dent is diem prolixiorem quadrante hora. Clima c“ma*' autem eft terrae Ipatium duobus parallelis inclulum : in quo, longiflimo die, dimidia hora variatio, five audio fit. Sed nomen Climatis ac Paralleli aliquan¬ do circulum , aliquando Ipatium duobus circulis comprehenfiim , fignificat.
Dicitur
HEKELIl.
[a] De PARALLELIS Geographia vet. & nov. edidit PHILI PjP, BRILTIUS Tria
Volumina in 4. f. quotidiana lettione haud indigna. 1 [/»] Inde Canon Mathematicorum haud ineptus ; Parallela Afcenftoms nulla funt .
C 2 B U NO-
IO
Philippi C l u v e r i f
L
Glimata Septemrrio' na ii a & Au ftralia.
Numerus Climatum juxta ve te res.
Numerus Climatum juxta Recen- tiores.
Dicitur autem Clima ih? t« ahivz&ctt ad inclinando [V] ; quoniam refpe<5tu PoIo-? rum inclinat fe coelum, in tali habitationis intervallo.
IIL Cseterum diilinguuntur Climata in Septemtrionalia & Auftratia ; utraqud ab /Equatore verfus fuum quxque Polum mitia ducentia. Ideoque quotum aliquot Clima ruerit ab Aquatore, tot femihoris longiflimus ejus loci dies fu- perat aietn noCli xqualem, leu AEquino£Halem, qui ell horarum XII ; & vice verla. Ut fcire queas, fub quo Parallelo vel Climate quilibet locus pofitus iit, confidera numerum horarum , quibus longi JJirnus ejus loci dies fuperat diem Sphxrg rebl.e^ qui femper horarum eji duodecim ; is enim duplicatus , oftendit numerum Cli¬ matum: quadruplicatus exhibet numerum Parallelorum . C
IVpCseterum Climata a Veteribus VII tantum numerata funt ; quod loca ultra feptimum Clinia libi incognita vix inhabitari exiftimarint. i Climata autem hxc ab infignioribus locis, per qute Climatis medium protenditur, no¬ mina acceperunt : ut primum per Meroen, Nilo circumfufam infulam [VT] Sc ur- bem Alneas ; fecundum per Syenen, iEgypti urbem ; tertium per Alexandriani, itidem Angypu urbem j quartum per Rhodum inlulam g quintum per Romam i ^ exturn per Pontum Euxinum ; feptimum per Roryfthenis odia, y
' Xy ^.Foker*or^s 7er°9. (1U^ experti funt ulterius habitari terram, fecere XXW Climata, ad eievationem ufque graduum LXVII. Primum per Meroen ;
fecundum
BUNONIS,
a Ad cujufque Climatis conRituiionem tres requi¬ runtur paralleli, duo fcilicet extremi, qujbus Cli¬ ma comprehenditur, utrinque terminatur, & unus intermedius. Ifte tamen Parallelus, qui eft finis unius Climatis, is idem efi: initium fequentis Climatis. Sunt autem (a) Paralleli triplices', Primi regionum Latitudines diftinguunt, initio fumpto ab iEquatore, & in Globo vel Mappa interdum X, in¬ terdum XV, gradibus diftinguuntur. Secundi Zo¬ narum intervalla diftinguunt. Tertii dierum arti¬ ficialium differentias indicant, & Climata conftitu- unt. Temporis diffe rentia, qua paralleli dirimuntur, eft quadrans hora. Quot igitur Parallelis aliqua re¬ gio ab ^ /Equatore di fiat, tot etiam quadrantibus hora longiffhna ejus dies augetur .
C (bj Paralleli & Climata inveniuntur hoc mo¬ do. Primo ad loci dati Latitudinem elevatur aut deprimitur Polus. Deinde ad Problema inferius XVI. inveQigatur numerus horarum in die lon- giihmo. Tertio confiderandum, quot horis longifc iimus dati illius loci dies iuperet diem iEquinodti- alem, qui eft horarum XII. Quarto numerus flora¬ rum, qui efq iupra horas XII, duplicatus oftendit numerum illius Climatis j quadruplicatus habet, numerum Parallelorum, five fub quoto Parallelo fit locus ille datus. Rationem inveniendorum Paralle¬ lorum & Climatum pag . feq, ad Sed. Vl. ofiendit Audor.
y Stralo IX tradidit Climata, addiditque oda- vum per Moeofidem & nonum quod extremum appellat. Ptolemaeus Lib-. II. Cap. Vl. hoc dierum augmentum expreftit : ubi tamen tantum meminit
* V I I £3 I v*. -» .r. i- . “ /* . i
Nycoflam m Cypro. Sextum per Madritium in HiJ pania. Septimum, per Conltaminopolin. Qda~ vum per Viennam Auftrise. Nonum per Pragain Bohemiae. Decimum per Amftelodamum. Vnde- cimum per Smolenskium. Duodecimum per Haf- mam. Decimum tertium per Revaiiam Livonia?» Decimum quartum per Obfovium Nor vadite. Deci¬ mum quintum per Uftingam Mofcoviae. Decimum Jextum per Permenevelicam in Permia Molcovite provincia. Decimum feptimum per Yailam in Fin- dandia. Dmmum odavum per Nrdrofiam in Norva- gia. Decimum notium per Oulium in Mofcovia- Vige fimum per Viftum in Finlandia. Vige fimum pri¬ mum per Tornatn in Bothnia Suediae. ' Vigefimum fecundum per Vohngam in Mofcovia. Vige fimum tertium per Scolotum in Iflandia. Vigefimum quar¬ tum per Holam in Iftandia. Idem Enetlus peculi¬ arem oftendit rationem accurate inveniendi Clima¬ ta *, qua in Parali . Geograph , pag . 30. vid.
HEKELIJt.
[c] Et idem .eft, ac declinans Terra? tradtus.
LdJ H£C Mula m longi fimo tradu ifio omnium maxima efi atque clarijfima , ficuti Joannes An¬ tonius Maginus, Patavinus , in Expofitionib. novar. Geogr. T^bb. Part. II. fol. 204. fac. b . Edition. Colon, affirmat.
REISKII.
1 Graece yJkip.Tla, (c) i. e. Traitus coeli aut in» conationes, a parallelis circulis paulatim fefe in¬ clinantibus; Cur Schottus verterit fcalas Lib. XII. a.rM*. c-.3.- eg° non aflequor , nec Graeca origina- tio coincidit. Interim tanti nec momenti nec tanti ulus climata funt, nili quod ad feripta auftorum
Paranelocum. Climk^ f«it C^. IU.
• -• Geograph* rejefta climatum communi tabula &
«P Brietius Climata per iliufiriores urbes proten- iit fequentes. Primum Clima per Malaccam India; urbem. Secundum per Goam. Tertium per Mexi- wm. Quartum per Hierofoiymam. Quintum per
connumeratione , hemifphaerium utrumque ab j£=. quatore ad polos duos in novem Climata aequalis latitudinis partiuntur, ita ut primus Meridianus per lingulas graduum decades menfuram praebear.
B U N Q-
f a) TtLq Parallelorum genera» (bj Parallelorum & Climatumiuveniendorum ratio, (c) Climata
4
Gap. VI. Introduct. Geograph. 23
fecundum per Syenen, fub Tropico aeftivo; tertium per Alexandriani ; quartum per Rhodum ; quintum per Romarn &: Hellefpontum; fextum per Mediolanum & Venetias ; feptimum per Podoliam & Tartariam minorem; oftavum per Wittebergam; nonum per Roftochium ; decimum per Hiberniam; undecimum per Bohus, caftrum Norvegiae; duodecimum per Gutiam ; tertiumdecimum per Bergos, Norvegiae oppidum; quartumdecimum per Viburgum 5 oppidum Fin- niae ; quintumdecimum per Aroflam Suediae ; fextum de cimum per Dalenkarlke fluminis oftia : reliqua paribus interftitiis per alia Norvegiae, Suediae, Ru ilice,
& proximarum infularum loca. Ac certum quidem eft, ab TEqumocRali cir¬ culo ad eum locum, ubi dies.longiffimus horis XXIV’ deAmtu^Clmiata XXIV interjacere, inde vero ad. Polum Climatum dlftindHo minus certa eft, propterea quod non jam horis dimidiatis, fed integris primum diebus, mox feptimanis, ac tandem totis menflbus dies ita augeantur, ut fub ipfis polis hemifphaeriorutn alterum VI menfium luce perpetua exficcetur ; altero in denfiflimis tenebris languente.
VI. Caeterum quae ratio Climatum eft ab TEquinodliali Ardlicum ver- fus, eadem eft ab eodem TEquinodliali verfus Antardlicum & par numerus.
Haec autem Climata proprias appeliationels non habent apud audtores, fed ex oppofltis nominantur ; adjedla praepofitione Graeca dvn , ut dvn d)d id
eft, contra per Meroen ; ita deinceps. Pollent tamen eodem modo, ut illa, ab fuis locis appellari : ut primum Clima per Lunae monteis, ac fonteis Nili ; fecundum per promontorium, vulgo didlum Capo de Corientes , ad Africae litus Orientale, fub Tropico hyberno : & fic deinceps. Sed Angulorum Climatum,
& Parallelorum latitudines ab TEquinodliali , intervalla ab invicem, & maxi¬ morum dierum longitudines, quo facilius intelligantur, Tabulam hic appo- * nemus»
|
Climata. |
Paralleli . |
Dies lon&flimi. |
j. Intervalla |
C//-1 |
|||
|
Hor , |
Scr. |
Gr. |
Scr.mat. Gr. |
Scr. |
|||
|
0 |
0 |
12. |
O |
0 |
1 0, |
4« |
18 |
|
i |
IZ |
!y[ 4 |
i8j |
||||
|
I |
% |
IZ |
3° |
8 |
34 |
8 |
aS* |
|
3 |
IZ |
. ^ |
12, |
43 |
|||
|
. %... |
4 |
13 |
O |
1 6 |
43 |
7 |
SQ' |
|
7 |
13 ' |
*7 |
zo |
33! |
|||
|
3 |
6 |
i 1 1 13 |
3° |
xr |
10 |
7 |
"3 |
|
7 |
l3 |
4? |
ZJ |
36 |
|||
|
4 |
8 |
34 |
0 |
30 |
47 |
6 |
9 |
|
9 |
14 |
15- |
33 |
47 |
|||
|
7 |
IO |
14 |
3° |
36 |
3° |
7 |
17 |
|
11 |
14 |
4 S |
39 |
z |
|||
|
6 |
IZ |
iy |
0 |
41 |
zz |
4 |
3° |
|
1 3 |
*7 |
Ii |
43 |
3Z |
|||
|
7 |
34 |
iy |
30 |
47 |
zp |
3 |
4? |
|
1? |
if |
47 |
47 |
zo |
Philippi Cluverii
|
i6 |
16 |
0 |
49 |
I |
3 |
*3 |
|
|
1 7 |
16 »• |
15* |
yo |
35 |
|||
|
18 |
16 |
3° |
7* |
58 |
2 |
44 |
|
|
19 |
16 |
47 |
13 |
17 |
|||
|
20 |
17 |
0 |
74 |
2-9 |
2 |
17 |
|
|
21 |
17 |
I5' |
77 |
34 |
|||
|
22 |
17 |
5° |
& |
37 |
2 |
0 |
|
|
*3 |
17 |
47 |
5*7 |
34 |
|||
|
24 |
18 |
0 |
18 |
2 6 |
.1 |
40 |
|
|
*7 |
18 |
J7 |
79 |
14 |
|||
|
26 |
18 |
3° |
79 |
79 |
r |
2 6 |
|
|
z7 |
18 |
47 |
60 |
40 |
|||
|
28 |
i9 |
_ 0 |
61 |
18 |
£ |
13 |
|
|
29 |
19 |
61 |
73 |
||||
|
30 |
l9 |
5o |
62 |
2? |
i |
1 |
|
|
31 |
19 |
4? |
62 |
74 |
|||
|
32 |
20 |
0 |
63 |
22 |
O |
/2 |
|
|
55 |
20 |
17 |
63 |
46 |
|||
|
54 |
20 |
30 |
64 |
6 |
O |
44 |
|
|
31 |
20 |
47 |
64 |
3o |
|||
|
36 |
21 |
0 |
49 |
O |
|||
|
57 |
21 |
*7 |
^7 |
6 |
|||
|
38 |
21 |
5° |
% |
21 |
O |
29 |
|
|
59 |
21 |
i! |
67 |
37 |
|||
|
40 |
22 |
0 |
67 |
47 |
O |
22 |
|
|
41 |
22 |
67 |
77 |
||||
|
42 |
22 |
30 |
66 |
6 |
O |
17 |
|
|
45 |
22 |
47 |
66 |
14 |
|||
|
44 |
25 |
0 |
66 |
20 |
O |
11 |
|
|
47 |
25 |
66 |
27 |
||||
|
46 |
2a |
3° |
66 |
28 |
& - s |
||
|
47 |
23 |
41 |
66 |
30 |
|||
|
48 |
24 |
0 |
66 |
3* |
O |
0 |
|
|
Menles» |
|||||||
|
1 |
67 . |
15 |
|||||
|
2 |
69 |
30 |
|||||
|
3 |
n |
20 |
|||||
|
I |
4 |
78 |
20 |
' |
|||
|
I |
5 |
84 |
0 |
||||
|
L |
6' |
90 . |
0 |
1 |
Lib. I.
CAF.
Cap. VII. Introduc r. GeosrAp h.
C A P. VII.
De Globi in parteis CCCLX fe Bione ; item de ambita terra ; & de
longitudine ac latitudine ejus .
L
. 4
f\Mnis Circulus a Geometris in CCCLX parteis fecatur : quam fe£Honem & ^ Sphaera Globufque admittit.
II. Terra igitur, quemadmodum Sphaera, in CCCLX parteis, qui Gradus dicuntur, diftribuitur. Singuli Gradus in LX diftribuuntur Scru-pulos , qui funt totidem millia paffuum Romanorum feu milliaria Italica. Horum quatuor conficiunt unum mllliare Germanicum commune, hinc Cinguli gradus XV milli¬ aria Germanica continent. Haec computata conficiunt milliaria in univerfum quinquies mille quadringenta : quae eft circumferentia totius terrarum Orbis. Hinc diameter ejus fit milliarium mille feptingentum oBodecim , cum duabus unde¬ cimis , cujus lemifiisj five femidiameter, eft a fuperficie ad centrum milliarium oBingentlim quinquaginta novem , cum una undecima, at 1
III. Caeterum Gradus , per quos terra defcribitur, alii funt Longitudinis , alii Latitudinis. Longitudines diftinguuntur per Circulos Meridianos , Latitudines per Parallelos. Meridiani inlcribuntur Globo XXXVI, X finguli gradus continentes: qui numerus multiplicatus CCCLX conficit gradus. Sed/r/- mum Meridianum Ptolemaeus in Fortunatis, quas nunc Canarias vocant, pofuit infulis : Hifpanorum poftea nautae in AJforibus infulis : alii etiam in medio Hi - fpanice. Paralleli ab ^Equatore ad alterutrum Polum notantur IX , X itidem gradus finguli continentes. Hoc itaque numero quadruplicato. Paralleli in u- niverfum erunt XXXVI, ut in Longitudine. Longitudo igitur regionis eft fpa~ tium Aquatoris, duobus Meridianis, uno Aflbrum Infularum , unde initium ducitur, altero ipfius regionis aut loci comprehenfum. Latitudo vero eft loci leu regionis ab iEquatore verfus alterutrum Polum receffus. Hinc Poli Ele¬ vatio eadem eft, quae Latitudo regionis. Caeterum Latitudo duplex eft 3 altera
u
in
Tertia G]o. bidivifio in longit udi- _ nem & lati¬ tudinem..
Gradus lon¬ gitudinis & Latitudinis.
Quid Longte» tudo.
Latitudo*
BUNON1S.
et Minutmn feu fcrupulu? elt fexagefima pars gradus, cui in terra refpondet quarta pars mill. Ger¬ manici*, & appellatur Minutum Frimum . Quodlibct vero Minutum Primum poreft dividi in fexaginta Minuta Secunda : & quodlibet Minutum Secundum in fexaginta Minuta Tertia.
K E I S K I I,
i (a) Dimenfio terrae duplex erit , alia quidem tefpediva , alia vero abfcluta : Illa refpeftu coeli maxime fupremi nullam fenfibilem quantitatem ad- fert, fed centri alicujus aut centralis punfti rationem. Haec a circulis primariis atque parallelis aut lecunda- riis pendet, totaque ad certam pedum , Radiorum, perticarum aut milliarium meufuram exigitur. Ita diametro non folum toti fed dimidite, convexitati aeque ac foliditati fua ratio & quantitas in Geome¬ tricis non modo, verum etiam Geographicis conRa- bit, utut Mathematicos nimium difcrepare, Riccio-
lus in Almag. Lib. II. c. 7. annotaverit, (b) Sic lon¬ gitudo fua h. e. extenfio ab occidente ad orientem * latitudo etiam, h. e. extenfio verius polos, terrae uni-" verfse cun&isque regionibus manebit. De primo autem Meridiano quantum audlores diffideant Riccio- lus declaravit *, quantum Hilpani & Luiitani ad lu¬ dias partiendas de illo dillederint, Maffeus in rerum Indicarum hiftoria recenfet Lib. I. Hinc itaque Glo¬ bos (c) Meridiano primo 3eneo_ ac plane mobili in- itruftos noftrum feculum invenit: Vir quoque no- biliiTimus Lauterbachius Prof. in Acad. Wolfifenb. equeltri ordinarius talem fingulari fuo artificio ta- bricatum globum fpe&atoribus curiofis exhibet. Denique diRantiam Meridiani noflri ab alio quoquo cognito dignofcendam Grandamicus nobilis Gallus ex magnetica ad polum converfione variaque declinatio¬ ne ", Cbrift. Huygenius, Belga nobilis, & Comes Sco¬ tiae Kinkardinus ex horologio pendulo , alii ex adju¬ mento alio docuerunt. Vid. Varen. Geograph. c. 31..
bun. o-
Dimenfio terrae duples, (b) Longitudo & Latitudo» (c) Meridianus mobilis,
Quarta divi- fio in Regio¬ nes feu Car¬ dines mundi.
P HltIPPI C L U f ER.' 1 1 Lib. r.
m nojlro hemifph<erio, ab ^Equatore ad Polum Ar£Hcum, Septemtrionalis ; alte' ra in inferiori hemifphario ab ^Equatore ad Polum, Antarcticum, Auftralis. C
■ B U. N O N l S.
g In afiiimerido longitudinis principio & collocan¬ do Meridiano primo, unde c*teri numerentur, inter ipfosnon convenit Geographos. Nonnulli Ptolemae¬ um, qui eum in Canariis jeu Fortunatis ponit infulis, fequuntur. Alii pyxidis Nautica: Borepchalybo- dixin notant , qua: a Canariis occidentem verfus primum occurrit, in qua hi ipfi inter fe multUm d il¬ lident : alii enim primum Meridianum locant in Orientalioribus infularum rlandricarum S. Marti &\ Michadjs ; alii in Occidentalioribus, ut Corvo & Flores ; aliique aliter. • Ex quibus efficitur, in loco¬ rum longitudine notanda, niti, unde principium fu¬ matur, pariter annotetur, magnam oriri differenti, am Quamobrem res ipfa flagitare videtur, quo commodius Geographi fe exaudiant, & errores de¬ clinent, ut unum commune firmumque principium confli tuatur. Et quum nihil certi a 'pyxide hac in parte fuggeratur, ratio poflulat, terrae locum pleni¬ us fixum huic negotio feligi. Et quandoquidem unae leptem Canariis, quae Juno dicitur, a Ptole¬ maeo huic ufui dicata fit; rationi confentaneum efl, ab hac non dii cedere. Quod vero etiam unius ejuf- demque infulae termini longitudine inter fe differunt, «quum efl , certam quandam infulam eligi, inque iplk locum exiguum quidem , fed notabilem, qui
differentiam unius Minuti Aon inducat. Si enim lon» gitudines locorum ulque ad minutum follicite in¬ quiruntur; omnino neceflarium^ erit, ipforum prin¬ cipium ne quidem unius minuti ambiguitate vacil¬ lare. Huic fini Stevinus , celebris Mathematicus, affumfit in Tenerijfa , feptem Canariarum infularum .maxima, ditiffitna & prafflantiffima, montem Pico de Teidey cujus ima Ipatiofioria funt , altiora in ardtius coeunt, fumma in acutum cacumen exfur- gunt, & in metae maximae modum eredta videntur. Ut vero Globos terreftreis,& Mappas Geographicas, ad aliud Longitudinis initium conflru&as, convenire facias cum iis, quae ad hunc Meridianum per Tene - riffam funt ordinatae *, a Longitudinibus locorum, quae per illas habentur, tot funt gradus abjiciendi, quot primus meridianus occidentalior efl Meridiano per montem Pico in Tenerifia. Exempli gratia. In Guilielmi Blaeu Globo terreflxi maximo, fecundum hanc pofitionem Roma lita eli in Longitudine prope 31 graduum: At in Globo alio, cujus initium longi¬ tudinis efl a Meridiano per infulas Corvo & Flores in longitudine graduum 45 1 . Si ergo ex ea deducantur gradus 14* differentia icilicet, qua harum infula¬ rum Meridianus occidentalior efl Meridiano Tener iffay manent gradus 31. Et fic in caeteris.
C A P. VIII.
De quatuor Mundi Regionibus , & de Ventis „
1
0Mne n0C’ cu* Coelique nomen inditum, unum eft, 5 c uno ambitu le
cunuaque ampie£Htur ; partibus differt, quae Regiones Mundi feu Cardines vocantur. Unde SoJ oritur, Oriens nuncupatur, five Ortus : quo demergitur Occidens , five Occafus : qua decurrit, Meridies : ab adverfa parte , Septemtriol His juatuor ali <e interponuntur regiones. Inter Septemtrionem & Orientem iEqumoctialefn, Oriens /. Eftivus ; ; qui & Ortus Solis aftivi dicitur. Inter Orien¬ tem AlquinodHalem, ac Meridiem, Oriens Hybernus five Brumalis ; qui & Ortus Solis Hyhernt , five Brumalis. Inter Septemtrionem & Occidentem AEquioodH- alem Occidens /Eftivus ; five occafus Solis aeftivi. Inter Occidentem ftEqui- noclialem Meridiem, Occidens hybernus five brumali 's9 qui Se Occafus Solis hy -
bcrni five brumalis, a
b u N o n i s.
* Unus idemque locus in Terra refpedtu alterius, .modo porelt efle Orientalis^ modo Occidentalis \ mo¬ do Meridionalis , modo Septemtrionalis. Attamen relpedtu Cceli parteis Terrae fimul fumtae, aliquam Mundi plagam diredte relpiciunt. Septemtrionem perpetuo monftrat lingula in Pyxide Nautica , quam vulgo Compajfum vocant. Oppofita ei Plaga efl Me - ridics. Bine a dextris Oriens , a Siniftris Occidens efl.
RHIS KI I.
i (a) Plagae feu regiones illae, quae folem orientem & occidentem in aequinodiiis habent, quaeque lepten- trionem & Meridiem veriffis Meridiana linea defl-
IlCsete-
gnantur, cardinales i. e» praeciptsae, fed reliquae vo- cantur intermedia aut collaterales. A plagis vento¬ rum etiam diftinftio & connumeratio arceflitur Qpibus adde praeterea (b) Ventum generalem , qu: ex oriente ipirat, nautilque Germanicis der PaJJdt- find dicitur y Ventos fpecialest tum veteres, in Ete- fas, Chelidoniis, Ornithiifque pofitos , tum novos Mouflonum i. e. motionum nomine infignes, qui a nautis varii oblervantur •, Ecnepbias item Lufitanice (c; fravados,<& Qrkanes feu Typhones impetuofifli- mos. De quibus vide Kircherum in mund. fubtcrr Lib. IV.ledt. n,c. 2,& Varenium in Geogr. univ.c.2i,
(a) Plags triplices, (b) Ventus generalis Sc fpecialis. (c) Travados^ Orkanes.
B U NO
(nnctuuj Q) /\
' auqfib o / 'fiu> Wurds and tdietr ^ nam cs accardmq to i/i e cdnm enta anbdlladenu .
t
Capi VIII. Intro duct. Geograph. i
II. Caeterum IV Mundi Regionibus feu Cardinibus IV Principes affignantur Venti ; qui inde Cardinales vocantur. Nomina eorum atque regiones iic refe- runtur ab Ovid. in Trift. Lib. i. Eieg. ^. v. vj. feqq.
Nam modo purpureo vires capit Eurus ab ortu ;
Nunc Z<ephyrus fero vefpere mijfus adejl :
Nunc gelidus ficca Boreas bacchatur ab ArHo:
Nunc Notus adverfa pr celia fronte gerit.
Sed cum Gr#ca hsec fint vocabula, Latinis ab Septemtrione flans dicitur Aqui¬ lo ; ab Oriente Subfolanus ; a Meridie Aufterj ab Occidente Favonius. Sed haec commodius ex typis nofcuntur. C
III. Verum his ventorum nominibus tam varios varii, fimul veteres atque recentiores, audlores attribuerunt (itus; uti unum certum Typum ex uni verio¬ rum lentendis componere nequeas, y Cxtero Internum mare, quod inter Euro¬ pam, Afiam 5c Africam diffunditur, navigantes Itali, fic ventos in XVI parteis diftribuunt. Externum Mare five Oceanum navigantes Europaei omnes Ger¬ manicis utuntur vocabulis, varie tamen ad fuam quique linguam detorquentes» Germani fic in XXXII nomina diftribuunt,
CAP, XX,
BUNONIS.
C Eurus [ a 3 quafi 'SdA V m ftay , db Aurora procedens, calorem & ficcitatein infert, adeoque fa- luberrimus eft *, quia vis foiis ut prima elt ad ortum , ita quoque valde efficax eft ad habitus corporis tem¬ perandos & purificandos. Italis dicitur Levante [yq, Gallis Vent d> Ainont , Anglis tbe Eafl-Wind [V]. Ze¬ phyrus , qui quafi ZtohJj pigjov vitam ferens pu¬ tatur dictus :unde & genialis mundj fpiritus appella¬ tur Plinio, frigidior & humidior eft, adeoque ad cien¬ das nubes & tempeftates pronior*, quia radii folares illic minus funt efficaces , quum toto die, quando Sol eft in Ortu & Meridie, varie illic colliguntur va¬ pores, qui radiorum vim retundunt atque hebetant *, quique vento admixti, nubes & tempeftates cient. Italis dicitur Ponente [cQ, Gallis Vent Occidental, Anglis the Weft-lVind . Notus a Graeco venis humor, quia valde humidus eft ; feu Aufler , quafi Haufler , ab hauriendis appellatus aquis, a Meridie fpirat, ca¬ lidus & humidus eft, & eandem ob caufam tempe- Iluofus, morborumque ferax. Calidus quidem, quia vehementior vis Solis multos vapores extrahit, qui vento admixti fuam qualitatem eidem imprimunt *, &, quia per loca paludofafic paluftria fpirat, e qui¬ bus copiofi halitus ex fpirant,& imbuunt ventum fimili fua qualitate. Hic ventus peftem immittit, fi per¬ petuo fpirat, uti fiepius oblervatum. No<ftu vehe¬ mentior eft, quam interdiu. Eo flante animalia minus efuriunt, ait Plinius, in mari Adriatico 1 aevi t atrocius. _ Italis dicitur il vento di Mezzogiorno, il $u, Gallis Vent de midi , Anglis the South-FVind. Boreas CeX 'f fiorc, a violento & lonoro flatu, quem editf/], diftus *, feu Aquilo \ ab aquilae ve¬ locitate [,^3 nominatus, a Septemtrionibus oritur: frigidus & ficcus eft ; cum propter minorem, quae ilhc eft, Solis efficaciam \ tum etiam, quia tranfit loca frigida, nivibufque plena. Hic ventus Italis di-’ Tramontana, Gallis Vent de Bife, Anglis the Nortb-Wind. Ab his ventis deinceps appellantur in¬ termedii,^ quorum nomina ex adieftis ichematibus haud difficulter cognolcuntur. C acias inter Aqui- lonem & Subfolanum collocatur, non pellit nubes, lea ad le videtur attrahere. Vulturnus infra Eurum ftbamo ftatUJtur Yitruvio, a Latinis pluribus cum
Euro confunditur : Quidam Euronotum vocant. Di¬ citur a Vulture ave, aut a Vulturno Campania: fluvio. Africus, Graecis ab Africa (quae Graecis elt Libya ) nomen accepit. Caurus a Vitruvio - conftitui- tur, ubi Plinius & Ariftoteles Argefien locant .* Iic vocatur, quod in morem Pantherae videatur liridere feu C aurite. Cum Coro vulgo confunditur: Seneca hunc Violentum vocat, &in unam partem rapacem.
y Accuratam tabulam five typum Ventorum, fe¬ cundum veterem & novam difpofitionem , eorumque nomenclaturam, addit Brietiusin Parali. Geogr.p . 33«, quam heic fubneclimus. Philolbphi quidam apud Ariftotelem unicum ventum duntaxat admittebant : quoniam finquiebant) ventus eft tantum aer motus. De his I. Meteor. cap. XIII. Pbilofophus Therialces apud Strabonem duos tantum ventos recipiebat fibi ab utroque polo oppofitos, dicebanturque -Boreas Notus. Poetae Graeci & Latini quatuor appellant, quos fibi invicem ita opponunt. Aufler NoTfgK1 3 Eu¬ rus E , Aquilo Bogeae , Favonius Zt>t/f(§K Zephyri autem loco in tempeftate folent Africum fubftituere* Andronicus Cynbejles apud Strabonem in turri oiftagona Athenis o<fto difpofuerat , quos Triton mobilis virga indicabat: Aquilo , Apeliotes, Cacias , Argefies , Notus , Zephyrus , Africus , Eurus. Plinius , Seneca , Arifioteles , duodecim recipiunt , quos Seneca ex pundlis Tropicorum, Circulorum Po¬ larium, & Meridiani praedidtos circulos iecantis, col¬ ligit: Subfolanus AwaXia^f , Boreas Anugmi ac > Aquilo Mtowt, C acias Kuuustt , Corus Agyt^ui ,
I Thrafcias Ggccruitto , Favonius Zlpotf®- , Aufler Nct©* , Albonotus AsuitmKGV* , Africus A i-f t Vulturnus Etg®* Euronotus $oiviiuat. Vitruvius lib. /. cap. VI. viginti quatuor enumerat, & funt. Septentrio , Thrafcias , Corus , Caurus , Circius, Et e fia. Favonius , Argefies , Subvef perus, Africus , Libonotus 9 Altanus , Aujler , Euronotus , Vulturnus, Eurus , Cad¬ as, Ornithia , Solanus, Carbas , Boreas, Aquilo , Su¬ pernas, Gallicus. Antiquis venti his funt appellati nominibus : Africus , Graecis A)4j ab Africa diftus fquae Graecis Libya eft) nomen accepit, procelloius inprimis j quo tamen flante mirum eft {Plinio tefle) Alcyonum proli fterni mare. Arifioteles ait eum vix obducere coelum nubibus, quoniam illas rapiditate
D Ius
P H I LIPPI
fua diffipat. Altanus a Vitruvio juxta Auftrum col¬ locatur, & ile dicitur, quod altius nubes agat, aut forte ab Altano urbe Calabrite refpeftu Brundufn, aut Tarenti *, ex eo retinuere nomen venti Meridio¬ nales. Apardictt ab uria minore nomen habet, La¬ tinis Septentrio : in Europa ferenus, in Africa nubi¬ lus. Confunditur a quibufdam cum Borea, Aquilo¬ ne & Eteliis. Apeliotes , Senecte Apheliotes , a Graeco , Latinis Solanus &y Subfolanus , lpirans ab Oriente £&_) iEquino&iali [f]. Denominatur autem ventus a fole potius nalcente , quam occidente, quia oriens flatum auget, Occidens premit, inquit Plinius. Argefles a Vitruvio infra Favonium confu¬ tuitur ; apud* Ariftotelem , Plinium , Strabonem loco Cauri lupponitur. Ab Homero certe appella¬
tur. Dicitur a Gt£co A quod pigrum fonat j igitur per Antiphraflm, elt enim prccellofus : licet id Seneca neget, cum eum mollem vocat, ac euntibus & redeuntibus communem. Idem videtur efle cum Japyge & Cauro. Aquilo ab Aquilse velocitate diTtus : Ejus loco ab Arifiotele fubltituitur Mefes : fed Plinius ^ Seneca aliter fentiimt. Atabalus Atabulus ventus eft peculiaris Apulia, cujus memi¬ nit Horat. L. 1. Satyr. V. v. 78. Quidam Ataburum legunt, & ab Ataburo monte Sicilia: nominari pu¬ tant ; quare ab eodem Horat. torrere dicitur montes Apuliae. Porphyrion tamen diftum credit to 'rltM otTlw flcLwtiv , ab interenda^ noxa (73» quiafic omnia arefacit, ut nullis poflint folibus recreari, ait Plinius. Aufier ab hauriendis aquis appellatur, licet non afperetur; Graecis Notus eft. Boreas Graecorum, Aquilo Latinorum eft,^ dicitur vel a rege Thraciae, ut Mythologij vel Sm ^ fiws, quoniam eft violenti flatus, fonori, ut vult apud Gellium Phavorinus. Crcias vulgo inter Aquilo¬ nem & Sublolanum collocatur, ab uno Vitruvio inter Sublolanum & Eurum. Non pellit nubes, fed ad le videtur attrahere j unde nata parcentia. Tatius c. 32. j Ifag. in ph&nomena Arati ait ita ditium a II. CaitOj vocatur aliter Hellefpontias. ^Carbas fupra Sublolanum infra Boream Vitruvio ; forte ab urbe Carba minoris Armeniae. CaUgis Pamphyliam infeftat apud Senecam 5. Nar. Quaelt. Caurus a Vi¬ truvio conltituitur ubi Plinius & Arifioteles Arge- Jien locant ; fle vocatur, quod in morem Panthera: ftridere leu caurire videatur. Circius, Cercius Cato¬ mi, fle appellatur a turbine, ut vult Phavorinus a- pud Gellium Tribuitur uni Galliae a Plinio, fcj1 Seneca’, Cato eo quoque infeltari Hifpanos Alpinos ait. Neque tamen totam Galliam quatit, flquidem Viennae non fentitur, inquit Plinius. Percellere ar¬ matum hominem, & plaultrum ait Cato ; Gallorum aedificia diruere , Seneca , & tamen coli ab in¬ digenis, quod huic debeant faiubritaterrq ideoque ei ab Augulto in Galliis agente fadium efle templum. He£te collocatum efle a Vitruvio arguit Plinii locus. Corus vulgo cum Cauro confunditur , di- ftinguitur tamen a Vitruvio : Seneca hunc vio¬ lentum vocat, & in unam partem rapacem. Etefia lic vocantur quafl Anniverfarii, tempeftivi & falu- bres omni viventi, inquit Tullius. Plinius ait flare biduo poft exortum Caniculae, Theon in Aratum ab exortu Caniculae, ut plurimum 60 diebus ad Arftu- runi. Ab antiquis vulgo crediti funt flare a Septen¬ trione, quare a Lucretio Etefi<e flabra Aquilonum : unde quidam eis aflignarunt Nili inundationem. Alii in Occidentem, alii in Orientem declinare malunt. Nigidius etiam apud Gellium in Auftrum. Videlicet, inquit idem Gellius lib . 2. cap. 22. ex alia, atque silui coeli parte flant. PlUim e.os cum ’ prodromis ■
Ceu veru Lib. I.
videtur confundere : Seneca tradit vocari fomniculo- fos , delicatos, quia, inquit, mane furgere neiciunr. Euronotus , Ariftotefi Leuconotus , aliter & Phoenicias , inter Eurum Notum ab Ariftotelc collocatur: a Vitruvio inter Vulturnum, & Auftrum. Eurus «yf©* , quafl wgo®* fluidus, quia excitat fudorem, ut vulc Enftathius, vel quafl 'Sm 'E m psotv, proce¬ dens ab Aurora. Confunditur aliquando cum Subfo- lano, & Vulturno. lmmo& ab aliis affigitur Ori¬ enti aeftivo, ab aliis hyemali, ait Strabo. Favonius a fovendo diftas, quod ab eo Plantae eneftte frigore refoveantur: Graecis eft Gallicus, cujus
meminit unus Vitruvius , & prppe Septentrionem verfus auftrum locat. Hellefpontias ab Hellefponto, u'nde fpiratin Graeciam & Athenas, aliter C<ecios. fapyx, cujus meminere Horatius Virgilius , ad Caurum feu Argeften referri debet. Optatur enim ab Horatio Maroni ex Italia in Graeciam & Athenas foluturo, & eo ufa elt Cleopatra ex Epiro in iEgy- ptum fugiens. Nomen habet a Japygia parte Apuliae. Leuconotus, aliter Euronotus , item & Phoenicias» Dicitur autem Leuconotus , quod ferenitatem inducat : \iutcov enim ferenum eft. Libonotus ita didtus , quod Notum inter 45* Africum Ipiret * a qui¬ bufdam Leuconotus apud Strabonem, nominatur* Mefes quafi medius ; a Plinio locatur inter Aquilo¬ nem & 1 Caeciam j ab Arifiotele poli Boream verfus Orientem loco Aquilonis Pliniani. Notus a Graeca vqtw , humor , quia valde humidus : vel, ut apud. Gellium Phavorinus, ab ovw ltedo, unde ovi &; per aphaerefln vqt(©>', inquit Euftathius , quod fru¬ gibus & corporibus noceat. Noftu vehementior eft: quam interdiu : & eo flante animalia minus «furiunt, ait Plinius . In mari Adriatico flevit atrocius. Olym - pias a Plinio fupra Argeften effertur : qui etiam no¬ tat confuetudinem invaluifle ut Olympicos , Scyron Iff Arge fies confundantur, quod & fecit Arifioteles. No¬ men habet ab Olympo monte refpedtu Theflaiorum. Ornithias, quafl Avicularis, quia peti Brumam fpirans . aves reducit, ait Plinius, eftque admodum tempera¬ tus. At Geminus frigidum appellat. Ab Arifiotele & Vitruvio , opponuntur Ornithia Etefiis. Phoenicias a Phoenicibus, qui eo utuntur folventes in Graeciam : Euronotus aliter dicitur. Scyron a montibus leu petris Scyroniis vocatur, & maxime Athenienfes in¬ feftat. Hunc Plinius infra Argeftem ablegat. ptentrioa Polo Arcfico fpirat, Graecis AparBias. Solanus Vitruvio , Plinio Subfalanus , ab Ori¬ ente iEquinodtiali fpirat. Subfolanus idem cum Solano, Subvefperus, quem unus appellat Vitruvius , atque inter Argeften & Africum iiatuit. Supernas appellatur quoque ab uno Vitruvio & fupra Aqui¬ lonem collocatur. Thrafcias nomen habet a Thracia. late fumpta, hoc eft a regionibus fupra Macedoni¬ am extenlis. De ejus fttu omnes conveniunt. Vul¬ turnus infra Eurum ab uno Vitruvio ftatuitqr , a Latinis pluribus cum Euro confunditur. Quidam apud Gellium vocant Euronotum. Dicitur a Vulsure ave , vel a Vulturno fluvio Campaniae. Zephyrus quafl psgpay vitam ferens, Latinis Favonius. \_ol H E K E L I I.
fVj Gr£cis
Vento di Levante.
|V} Aliis dicitur Ventus Orientalis inter Aquilonem & Vulturnum medius, Alii ablolute Vulturnum il¬ lum nuncupant.
QQ Venio di Ponente.
>J Gr. BogidCi f. Bofs uc9 /3 Vel Xsai rw @ootv csw a fodare fluet e, quia
flas fono violento»
£& J Sea
UJ
JC: y i1
erum Tmariarum crtnhum .
1
|
Cjracluj |
i i |
a ' 1 |
3 J |
■ - ( 4 1 |
|
Pn/aua 7rulL |
0,0 40 60 80 j L i ■ |
-iao 260 l 1 l |
Qoo 9,40 1 1 i |
1 480 3<Z 0 1 1 V |
|
< J/aZ ; m i//. |
\ 10 aojo 40^060 ... lilii |
C>0 1Q,0 lilii |
/jo j8o Illi! |
- J — - 1 - 1 j 1 0,10 0,40 1 | I 1 r |
|
AnaUcamUL. |
V* 55 h 1 |
8 a a 11 0 1 |
->-$5 i |
aa 0 i |
|
Scotica mtl/ [- - |
10 ao j 0 40 50 j 1 1 1 |
-100 l-l 1 1 |
15° Illi |
- » a 00 ilii |
|
tZ/a/Ziccr/atc. i - - |
6 -10 15 3- 0 45 III! |
50 Illi |
15 ilii |
- 1 — -j— — L i 4« AOO illi |
|
. ZZZ/crarur /euax |
5 .io 0,0 |_..l 1 1 |
30 40 i 1 1 |
10 6 Q sJ 1 ! 1 |
yo 80 1 1 1 |
|
\%i/pamca° It/m; %_A / |
iji f 1 |
— • 3S i |
■ jot \ |
- 1 - 1 — - 1 7° 1 |
|
Germ ania nuit |
I | 5 ±0 15 _ 1 _ L. . |
30 . 1 1 |
45 1 1 |
60 I 1 |
|
. ~Jc'ani//ca mili - — _ — = — _ |
a 4 6 8 jo 1 .1 _ L . ! - 1 |
0,0 J 1 i. 1 |
30 |
- L - i 40 — 1 — 1 _ 1 _ L_ |
Cap. IX. Introduct. Geogr aph.
* r -1 t M. ^T, A v%
QG Seu itwp®tuofo flatu, m seu Ortu. _ . .
rn ^/? moderate calidus ^ ficcus, plerumque
ferenitatem afferens , ofiiniumquefdukernmus.
rf^SeJab^o, tfucd peflem immittat. Vid. Ccw- mentat. veter. in Editione Cruquiana Hotat, p. 3^3*
coi, a.
>] Lib.II. N: A. Cap. XXII»
Loc. cit. t <c T
' <3 1 Heic ftudiofe legenda P K A N C 15 C I BACONIS de VERULAMIO , fummi AnglU quondam Cancellarii, Hiftoria Cl~
verfd tempore atque diverfis locis de V E JS 1 1 » quos fupra laudatus A MP ELIUS cx aen motu & inclinatione fieri (p. 1 5-) ftatutt, publicata»
CAP. IX.
De locorum Menfuris*
L ■ .
D Omani locorum intervalla per millia paffuum, qu^ milharia dicebantur > dimenfi funt. Singula millia paffuum quum Lapidibus five Cippis nota¬ rentur ipfa inde Milliaria Lapides appellarunt : ut ad decimum Lapidem , id df ad decimum milliare: (fatuor millia pafluum conficiunt unum Mt litare fer^Jeum commune. Hinc gradus unus in Glcbo terrx connne m^a paf- fimm T 3C* milliaria autem Germanica communia Xv . Graeci tua mter a a
%£&*£* te. **m.f CXXV te g.hjjgfc
ciunt unum Milliare Romanum, id eft, mille paffus, XXXII ftadia conltituunt
miIiaperfeIftas1iwbuerunt in dimetiendis intervallis Parafingas; quarum fin- gute XXX continuerunt ftadia. JBgpii habuere Schinos ■ fed dhpares mter fe longitudine - alii enim Schoeno XXX W tribuunt ftadia; alnXL; alu XX tantum.d Hodie milliarii vocabulo utuntur maxime Germani, Dam, Norvegn, Suedi, Angli, Scoti ; quibus eft meile & mile : item Poloni & Bojohxmi, ahse- aue Slavicl gentes; quibus eft, mila & mile item Itali, quibus mtglio. H.f- pani & Galli fua intervalla dimetiuntur per leugas five leucas : quas illi leguas , Ei lienes appellitant. Itali etiam 8c Angli de Germanorum , Slavorum , Hi pa¬ norum, Gallorumque intervallis loquentes, per leugas indicant, quse illis leghe , hb leazues dicuntur. Ruffi five Mofcovitat fuam locorum menfuram agunt per fpatia, qux patria lingua vocant Voreft. Sed horum omnium menfurx & comparationes ex typo quam facillime cognoicuntur. &
Milliare Romanum Scriptores R. Lapidem plerumque vocant, ubi de vicinis urbi locis lo¬ quuntur..
Quid Sta¬ dium.
Parafangag.
Schoenus*
Leuca,
Voreft*
B U NONIS.
tt (a) Menfura eft longitudo finita, qua^ ignotam locorum diftantiam metitur. Ejus partes lunt Era¬ num hordei fecundum latitudinem dilpoiitum, quod cenfetur menfura minima. Quatuor Grana hordei per latera contigue difpofita dant Digitum (Qu.5 tres Digiti 'Unciam, , quae eft pars pedis duodecima. Palmus quatuor habet digitos, Lichas duos Palmos. Spithama tres Palmos. Cubitus continet pedem cum femifle; hoc eft ab extremo medio digito ad brachii -flexionem [V]. ^es vero quatuor continet Palmos. Sed apud diverfos Populos longitudo pedis diverla -eft. Ufitatus Mathematicis elt Pes Rmnlandicus, quem antiquo Romano aequalem efle probat dihgen- tiffimus Snellius ; unde in Terrae dimenfione pro re¬ gula omnium menfurarum merito aflumitur. Ejus Pedis quarta pars hic apponitur inter A &. B.
A . — - 1 1 ■ - 1 * " '8
Gradus duos habet Pedes : Simplex paffus duos pedes cum dimidio: At Geometricus paffus abfolute ita dictus Pedeis quinque. Pertica eft duorum
pafluum, feu pedum decem f>3. Refpondere vide¬ tur Calamo , cujus meminit Scriptura. Orgyja conti- nuifle cenletur Pedes fex, & Graecorum paflus fuille dicitur a nonnullis. Stadium Graecorum proprium ab Hercule in Olympio campo metatum cenletur fuifle Pedum Graecorum lDC,qui faciunt pedes Ro¬ manos feti Rhinlandicos IOCXXV. Nam Graecus Pes major paulo fuit Romano. F.t Pedes_ ifti 625, dant paflus centum viginti quinque 5 quos itidem Stadium continet. Milliare triplex eft, 1. Romanum five Ita- licum, quod continet VIII Stadia, five paflus CID* 2. Leuca , eaque vel vetus XII Stadiorum , vel nova XVI Stadiorum : quse faciunt unum Milliare Gallicums feu duo Italica. 3. Germanicum Milliare, quod vel Commune eft, quatuor habens millia pafluum , feu ftadia XXXII •, live quatuor Milliaria Italica : Leu¬ cam etiam Hifpanicam dicunt. Vel Magnum, paflus habens quinquies nulle. Memoriae cauia hi addun¬ tur verficuli :
Qiiatuor ex Granis Digitus componitur unus.
Eft quater in Palmo digitus ; quater in Pede Palmus . D 2 guwqus
(a) Menfe Geographica,
Ph
I L I ?PI
c
UlVERII
Lib. X.
III. Sed notandum, quod nulla gens tfcquis ubique utatur intervallorum men- furis. Nam ut Germanis, pro ratione variarum regionum , miiliaria alia di¬ cuntur magna, alia parva, alia communia, quorum XV unum conftituunt gra¬ dum in Globo Terrae : fic Hifpanis quoque &c Gallis leucae funt inaequales , &c ajiis itidem gentibus miiliaria, Anglorum quoque plerique Mathematici LX miiliaria tribuunt uni gradui cum Italis. C
£uinque Pedes Pailum faciunt : Paffus quoque centum .
Viginti quinque Stadium dant : Sed Miliiare
Odo dabunt Stadia : Duplicatum dat, tibi Leucam, Sed hic notandum , quod in divcrfis Galliae atque Hifpaniae locis diverfa obfervetur Leucae niagnitudo. 4(a) Parafanga * Perficum & JEgvptium miliiare, con- tinuifle cenfetur XXX Stadia '[/] : Fuille tamen, variam hanc, menfuram cognolcitur ex Plin.lib. VI. Cap. XXVI. (b) Schinus iEgyptiorum funis
a junco, ex quo conficiebatur., de cujus extentione varia e(l audorum opinio. Secundum Herodotum continet LX Stadia : Secundum Plin. XL; At in diverfis locis fortafie diverfa magnitudo luit , aut ftadium Herodoti a Pliniano differt. Tid.Mrqb. hb. XVII QT fc) ^ngti triplicia habent Miiliaria j Majora , quorum 27 j sequant Gradum : Mediocria , quorum 50 *, Minima , quorum 60 vel 55.^ De Rufio¬ rum aliorumque Milliaribus videatur Typhi inter - vallorum ab Audtore appofitus. Ctecerum (d; Tur¬ earum miliare cenfetur aequale kalico milliari j ita ut 60 faciant Gradum. ( e ) Arabum leuca olim cenletur tuifle vicefima quinta pars gradus 5 ita ut 2.5 sequarint gradum unum ', verum aliam quoque ufurparunt menfuram , cujus 5 6 Gradum effecifie perhibentur, (f) Indorum miUiaria centum Gradui Aqualia efle judicantur 3 etfi Indi vulgo, ut & Tar¬ tari, per dierum & horarum itinera aeicribant di- Itantias i ( g) Cambajenfes & Guzaratenfis regni in¬ colae utuntur menfura, quam Cofam vocant , cujus triginta faciunt unum gradum- (\\jSin& treis habent menfuras itinerarias, quas vocant, LiyPu, Jchan. Jj eit intervallum , ex quo hominis alte clamantis vox audiri potefl in planitie , & aere quieto, quod cenfetur trecentorum pafluum Geometricorum. Pu continet decem Li j ita ut viginti Pu gradum con¬ ficiant. Decem Pu faciunt Vchan , quod unius diei iter fiatuunt, nempe paffuum quindecim millium.
c HorarU Leucd in tabulis Geographicis faepe adnotantur: illae tamen inaequales funt : quas gen¬ tes robaliiores extendunt, molliores conlfringunt. Eft vero Leuca Horaria f\ patium. , quod expeditus pedes decurrit. Franci unam fuam Leucam una jiora dimetiuntur. Angli duas Communes, funt
enim expeditiffimi : Germani dimidiam communem % Pujfi quatuor e fuis Vorefh Afironomi tamen XX Leucas horarias uni tribuunt gradui : unde fic in- telligendae tabulae Geographicae, quae ejufmodi e» pigraphen in fcala milliarium habent.
H E K E L I I.
03 Editio Amjlelod, ultima, eaque Vorjiiand p.32 pro XXX- h.i, pofuit LX.
03 Quem latum, aut tranfverfnm intelligimus.
0 ) Seu curvaturam, Cubito enim menfuramus res an fint cubitales , vel bicubitales , aut trkubit£y vel quadricubit£ , $cc.
03 Proprie extenfionfm pedum in progrediendo denotans.
_ 03 Nonnulli, illam fex Pedum Menfuram efle , dicunc. Proprie, quod longe qs, pertingat , oblon¬ gum baculum denotat. "
C/3 Et quidem ex Herodoti atque Budxi fenten- tia. Nam alii Parafangam quinquaginta Stadiorum Menfuram efle pronunciant.
03 Lib. XI. p. 133. Edition. Janfbniano-Amfte- lodam. in 12, m. maj. f.
REISKIL
1 (i) Menfurae, quotquot huc adferuntur, e Getb met r ia , quam vocant, pradjcay aut verius Eutby- tnetria feu arte Longimenforia in uflis Geographi¬ cos proveniunt ; Omnes quidem eae dicuntur fim- plices , quibus lineam ieu longitudinem 'metimur : Exdem vero etiam quadrat ce, li ad planitiem ; cu - bic£t fi ad corpora adhibeantur. Sicut autem non veteres folum, fed hodidrnte per Afiam, Europam & Africam nationes locorum genio, lic menfuramm modo ac magnitudine vehementer diffident. Id quod Typus chalcographicus huic capiti' annexus ex parte docuit*, fed luculentiflime Scbottus in Amufti Fer= dinandea explicat, ubi cum uno gradu circulorum terreftria confert miiliaria Indica 100 , Cambajen- ffa 30, Arabica 27, antiqua Perfica 20, Hollah- dica 19 , Danica io, Scanicis aequalia. Unum his accedito de gradu, nempe majorum circulorum collationem inteiligi heic oportere : Sin paralleli ardtius coeant, tum propofitioni huic multum de¬ cedere liquet.
(a) Parafanga. (h) Schoenus, (c) Anglicum Miliiare. (d) Turcicum Miliiare, (e) Arabum»
\f) Indorum “Miiliaria. (g) Miliiare Cambajenfe. Qa) Sinarum. (') Menfurts varus.
C A P. X,
De Oceano^ ejufque fartibus»
L
rErra , Iti mundi medio tanquam In. centro pofita, mari undique omnis cin¬ gitur. U1 Totum autem Mare 9 feu quicquid aquarum terris paffim infufum
univerfum
H E K E L I I.
jVj Orbem Maritimum, ive Perum m, Man kf
Littoribus gefiarum Hifi oriam adornavit BARTOL. M.QRISOIUS, eamqus Divione A°, 1^43. in
tola
Gap. X. Introduc r. Geograph. si
univerfum Orbem ambit, id uno nomine Oceanus nuncupatur; qui pollea no* minibus, ut locis, differens, in varia maria ac finus varie diftribuitur: Ac pri¬ mum quatuor appellationes, ex iv Mundi regionibus accipit. Ab Oriente Eous dicitur, id eff, Orientalis : ab Occidente Occiduus, five Occidentalis: a Meri- Occiduus, die Notius , id eff , Auftralis : a Septemtrionibus Septemtrionalis. & 1 Notius.
II. Praeter haec, prout quamque regionem perfundit, diverfa a littoribus fuis n^mmo vocabula trahit. A Septemtrionibus, qua Sarmatiae affunditur, inter Lappiam Sarmaticus & flumen Obium, Sarmaticus ; qua Scythiae , Scythicus appellatur Oceanus. Scythicus”51 Sed a toto Septemtrione etiam $ Hyperboreus dicitur, a gente in extimo hoc HyPerbo- Septemtrionis litore polita ; idem Mare Cronium , quod Saturnus his locis re- ^ Cro_
gnare..nium0
fol. publici puris fieri juflit. Exftant 8c G E O R G 1 1 receptaculum aquarum pluviarum, fub ftillicidiis
FOURNIER, e Soc. Jefu, II Volumina Geogra* phic£ Orbis Notitid per Littora M AR 1 S ly Ripas Parifiis eetp.Joann.Henautt A°. 1651. in f, 24. excu fa. Nec (pernendum HENRICl HUDSONI Fretum , quod Amftelodami A°. 1613. in 4. f° im prefiiim conflat.
BUNONIS.
a. (a) Globus terrenus ratione Tuarum partium dividitur in Aquam & Terram. Aqua iterum di¬ vellitur , 1. in Maria : 2. in Fluvios, Rivos , Torreri* te is & Fonteis : 3. in Stagna , Lacus & Paludes, Mare eft immanis aquarum fallarum valtitas [3] Quod quidem vel eft (b) Vniverfale , hoc eft, Oceanus (qui rationem habet Terrae continenti quodammodo oppofitam, privatum faepe cognomen requirit a regione quam alluit 5 ut Oceanus Germanicus , In¬ dicus , fac.) Vel fc) P articulare, fci licet quafi prae¬ grandis quidam Tinus Oceani (in Terra peninTulae re- fpondens) cum quo cohaeret , ad morem artuum, qui corporis trunco annexi funt; ut Mare Mediterrane- wn , Eaithicum , lyc. quae conjunftio fit aliquando per collum anguftum, quod (d) Fretum appellatur, a fremitu Teu fano, qui inibi auditur, dum Mare unum in alterum Te exonerat , & cum llthroo in Terra cppofitionem , aut fi mavis , cognationem habet. Cafpium tamen Teu Hyrcanum Mare nulli alteri pan¬ gitur Mari, nili fortepercryptasfubterraneas,a?deo- que habet verae infuke contrariam rationem, (e) Fons eft aqua modica , Tcaturiens ac velut faliendo aut ebulliendo e tellure erumpens (Vj.ff) Rivus eft aqua tnodica, e fonte aliorfum manans [tQ. (g) Torrens eft aqua fluens copiofior, rapida, led vix perpetua : ex imbribus diuturni? & validis, aut 1'oluta nive na- fcens. Flumen Teu (hj Fluvius eft aqua currens copi- oTa fV},ex pluribus rivis ac torrentibus colleAa. (i). 'Palus £/3 eft aqua quiescens, modica, coenofa, pupridaque, ex pluviis, nivibus, aut etiam fonte ali¬ quo invalido , originem habens, ac proinde aeftate plerumque evanefeens. (k) Stagnum .eft aqua quie - Tcens , fincera, copiofior, ex pluribus in fundo Icaturi- ginibus, iifque vivacioribus; nonnunquam etiam ex rivulis, jugiter affluentibus, coacervata» (l) Lacus eft aqua quiefeens, valde copiola, rivorum atque etiam fluminum ingreflu perpetuata [g]]* Fontium autem alii TuntCWidqalii Frigidi , alii lepidi , nonnulli infipidi, quidam falfi, acidi,&c. aliqui graveolentes, alii inodori : alii demum Tunt medicati & minerales. Et hse. aqu$. ita a natura funt conftitutse. Sunt praete¬ rea alvei la&itii , & hominum manu parati; ut Putei, Fifcin£, cifternx . Cifierna eft latum quoddam1
confluentium. Puteus eft anguftus quidem, fed pro¬ funde effoflus alveus, in quo colliguntur aqua?, per poros &. venas terrae manantes, "(m ) Fijcina eft fovea quaedam ampla, declivis plerumque, fed lcco humiliori , aggere vallata , ut in ea congregentur aqua?, pro pifeium conlervatione. (n) Fojfa appel¬ latur alveus hominum manu (aftus , urbes aut caftra cingens ad continendas aquas, contra incurfio- nes hoftium, vel etiam ad flumina alio derivanda. jlq} /3 Mare Hyperboreum five Concretum a probatis autoribus dividitur in Amalcbium, quod Scythis fi- gnificat Mare Congelatum ; & extenditur ab Oceano Eoo ad Paropamifum fl. Plin. lib. iv. c. x(n. In Chronium feu Saturninum , quod a Paropamifo fl. ad Rubeas prom. vulgo Nor-tlgyn. Et pigrum , quod , %>ra Scotiam verfus Thulen Rubeas prom. por¬ rigitur.
H E K E L I I.
m Seu ultimus aquarum confiuxus.
LCJ Alii Fontem per Icaturiginem apertas aquas 'oras fundentem delcribunt.
C*0 Aquae enim, ubi fluunt rivatim, Rivos , h. e. parvos fluvidos , faciunt.
~e~} Seu perenne defluens, fl A Gr. TiuXlt , _ lutum.
_g]Lacubue, pileolis imprimis, Truffta prteeastem- ocis abundat»
[ h' ]' Sic A L V E U S quoque invenitur in Balneo,
L V E U S apud Lotricem, ALVEUS in Novi , ALVEUS apud Aleatorem , & ALVEUS in Alveario , five Apiario.
RE I S K 1 L
1 Pars una hujus introductionis , quam perfequi- mur, Geographicae, Hydrographa (o) erat, five /cien¬ tia omnium aquarum, Oceani cum prunis ex fi tu ^y magnitudine non folum metiendi , fed etiam cogno- Jcendi : Unam dum voco, utramque Mathematicam &. Hiftoricam intelligo, ac eandem utrique. materiem aflignari heic volo. Materia & objedtum ( p) exftat aut generale , nempe aqua cuncta, live marina, five fluvialis, five fontana, live lacultris & paludoia, five mobilis five immota fuerit ; aut fpeciale , valtus puta Oceanus , immenla fere aquarum congeries, cui partes infigniores attribuam non maria tantum lingula , fed finus etiam,, freta , p.ortufque ; Ifico omnia cum terris cpnjut fta fub menfuram & cogni¬ tionem breviifime vocabuntur. Eft quippe in toto Juq globo tellus, medio ambitu , pr.£cinfta circumfluo mari , ut refte Plinius Lib. .11. c, 66.
E U N O-
(a) Quinta divifioi Globi in Terram & Aquam, fb) Mare Unlverlale. (cf Particulare, (d) Fretum, (e) Fons, (f) Rivus, (g) Torrens, (h^ Fluvius, (i) Palus, (k) Stagnum. (1) Lacuja. W Tifcina. (n) Folia, (0) .Hydrographia duplex» (pj ObjeAum hujus etiam duplex* ,
22
H T L 1 'PP i C L U V E RU
Lib. i;
Concretum,
Mare Mor¬ tuum,
Mare Pi¬ grum. Oceanus Sericus.
Si neniis. Hippadis Pelagus, feu Archipela- _ ‘gusS. Laxari. Oceanus In¬ dicus.
Gangeticus, i eu Benga- lenfis.,
Mare Ptrfi- cum, Arabi¬ cum, A(pe- rum, Ru¬ brum leu Erythraeum.
Oceanus
iEihiopicus.
Atlanticus.
Gallicus.
Canta bricus.
Aquitanicus.
Britannicus.
Hibernicus.
Caiedonius.
Germanicus.
Mare Au- ftrinum feu Pacificum.
gnare dicitur, fidus frigidum : eadem ex caufa Concretum , &C Ama! chiam ; quod gentis olim illius lingua Congelatum fignificabat : & Morimarufa , quod Mare mortuum , ob perpetuam caliginem, & alienum molliorum liderum inibi afpe- 6hjm; maligna, ac pruina tantum albicante, luce, ut inquit Plinius. Tacito, eft Mare pigrum ac prope immotum . Ab Oriente Sericus dicitur ad Sericam re¬ gionem, qux nunc eit Kjtaja : & Sinenfis ad regionem Si narum, nux vulgo Pii (panis China vocatur, id eft, fl Germanicis fcribas literis, Tfchina.
III. Hinc fequitur Hippadis pelagus, vulgo Archipeiagus S . Labari , ob multi¬ tudinem infularum in eo, ad comparationem Archipelagi Europxi, id eft, Maris PEgxi, fic di£tum. Inde a meridie Oceanus cjl Indicus , qua Indos, Perftis atque Arabas JPthiopafque ab Oriente alluit. Hic vero ea parte, qua a Gange Indiae flumine affunditur, Gangeticas dicitur; vulgo nunc Bengalenfjs finus , ab 'Indiae urbe Bengala : qua Perfidem tangit, P er ficum mare : mox Arabicum , qua Arabiam ab Auftro percutit. Hinc ad Cernen feu Minuthiam infulam, qux vulgo eft Madagafcar t Af perum , ob brevia fyrtes, quibus refertum. At totum hoc mare Indicum, quod Gengetid, Perfici, .Arabici, «ScAfperi nominibus di- flinguitur , alio nomine mare Rubrum Latinis , Grxcis y Erythraum dicitur ; nuod a Solis repercuffu talem reddi colorem, alii ab arena terraque, alii talem ipfius effe naturam exiftimarunt ; vel, ut alii, quorum verior videtur lententia, a Rege Erythra , cujqs fepulchrum mOgyri infula ejufdem maris erat.
t IV. Porro a mari Erythrxo promontorioque Bonx Spei, pars altera Meri¬ dionalis Oceani incipit, verfus Occafum Oceanus s. Ethiopicus , feu rnare iEthiopi- cuni , qua Abthiopia alluitur, ad ufque oftia fluminis Nigri. Inde jam eft ii Atlanticus Oceanus (ab Atlante , Mauritanix monte , vel ejus promontorio didtus) leu mare Atlanticum, ad Hilpanix ufque promontorium i Artabrum vulgo Cabo de Bpca. Hinc Oceanus Gallicus ad promontorium ufque Gallix Cel¬ ti cx, vulgo le Four . At idem , qua Cantabriam Hilpanix regionem alluit, Cantabricus appellatur: qua Aquitaniam Gallix provinciam, Aquitanicus ; mox Britannicus eft inter Britanniam Sc Galliam : inter Hiberniam &c Britanniam Hihemicus : 6c fupra Scotiam, qux quondam Caledonia di&a , Caledonius , qui apud Ptolemxum mendofe eft Deucaledonius. Ultra Britanniam , ad ufque Cimbros five Jutiam , Danix regionem, £ Germanicus Oceanus Germaniam lambit.
V. Hxc igitur funt nomina, in qux totus Oceanus a Veteribus divilus, ho- dieque maxima ex parte fervat. . Cxterum quum in ulteriores mundi parteis poftmodum navigatum fit, Oceano recens confpedto recentia quxdam impo- fita funt vocabula ; in quatuor fciiicet partes univerfo Oceano divifo. Quic- quid aquarum inter Afiam, Americam & Magellanicarn, feu Auftralem terram mterfulum eft, Hifpani Mar dei %ur, id eft, Mare Auftrinum , & alio nomine Pacificum nominant, a fludluum placiditate. Hinc quod inter Americam, Eu¬ ropam
BUNONIS.
y Eryihrgum Mare a Carmaniae finibus ad Aro¬ mata proma extenditur. f Unius I. 6. cap. 24. illud in tres dividit partes. Eufiatbius a reflexione montium combuftorum ita diftum credit : & Ctefeas Gnidius a fonte miniato, qui in hoc decidit mare. Alii a pluviis , quae ex montibus, quos fol adurit, decurrunt in mare hqc, ita appellatum putant.
tf Oceanus Atlanticus inter Veteris Orbis litus Occidentale, & Novi Orbis litus Orientale fitus eft. Vulgo quidem dicitur Mar dei Nort , Mare Septem - t timide ; led minus proprie; quum ultra Aquato¬
rem verfus Auftrum fe extendat. Habet ab Ori¬ ente Veteris. Orbis litus Occidentale, & ab Occi¬ dente America? litus Orientale. Verfus Septemtri- onem coit cum Oceano Hyperboreo, verfus Auftrum cum Auftrali. Appellatur etiam Hefperius ab Hefpero ftella : item Mare vef per tinum & magnum.
i Artabrum prom. idem eft, quod Celticum & Ne¬ ri um. At Cabo de Kocca , quod vulgo dicitur, eft promontorium ad oftium Tagi ejufque dextrum latus, £ Germanicus Oceanus ad Rheni Oftium incipit, & extenditur ab prom, Rubeas, vulgo Nort -Cap. Plin, 1. 46 c, i9
BUNO»
Cap. XI. Introduci'. Geograph.
ropam &( Africam, ad ulque lineam iEquino&ialem protenditur ; Mar dei Nort , id eft, Septemtrienale : ultra lineam, inter Americani , Africam & Au- ftralem terram, Mar d^Aithiopia, hoc eft, Aethiopicum .* inter Africam, A fiam, atque Auftralem, Mar d7India , hoc eft, Indicum . Atque haec de Oceano, qua¬ tenus oras terrarum extimas ampledlitur. n
B U N O N I S. . I cus. 3. Pacificum Mare. 4. Oceanus Indicus. Po£
„ Alii Geographi Oceani parteis praecipuas confli- 1 fqut etiam tres tantum partes conflitui, nempe Oce- tuunt quatuor : 1. Atlanticum non extendunt ultra 1 ams Atlanticus , Pacificus & Induus \ verum, ita Aquatorem. 2. Hinc incipit illis Oceanm Mthiopi - | Atlanticus latius extendetur*.
C A P. XI.
De Magnis (inubus Oceani*
L
TN gremiis autem Terrae defcribuntur, ad noftram continentem , quae iri Eu- •» ropam, Afiam Sc Africam diftinguitur, finus magni a veteribus quinque. Primus eft ingens ille Plinii finus Codanus , quod Tacito Mare Suevicum , aSuevis olim accolis, dicitur: idem vulgo nunc Balticum, & Germanico vocabulo dic Ooft~%ee9 Mare Orientale , inter Pomeraniam, Daniam, Suediam > Livoniam ac Prufliam et 1 *
II. Secundus eft, qui medius inter Europam, Africam &c Afiam, ad paludem ufque Maeotin protenditur: unde maris mediterranei vulgare nomen traxit, Latinis olim Internum mare di&um» Tertius dicitur, Perficus ; qui latere fiio dextro Perfidem radit. € Perficus finus inter Arabiam & Perjiam decurrit ex Oceano Indico circa infulam Ormu\ ; Perjiam habet ab Oriente , Arabiam ab Occi¬ dente. Siftitur ad provinciam Chaldaee. Fluvios recipit paucos , prater Euphratem
Tigrin ante conjunflos. Quartus, qui litore dextro Arabiam perfundit, Ara¬ bicus. Hicinfacris libris appellatur Imbrum mare ; quia finus eft maris Ery¬ thraei, fi ve Rubri : hodie etiam vulgo Mare Rojfo ; idem Mar di Mecca , ab urbe natalibus Mahumetis celebri. .
III. Quintus habebatur Cafpius , feu Hyrcanus : cui nomina a binis populis ac¬ colis quaefita fimt. Hunc prifci inter finus numerabant, quia Oceanum Scythi¬ cum ab Septemtrionibus eum recipere opinabantur ; ut Indicus Arabicum &c Perficum ab Auftro. Herodotus tamen, antiquifiimus fcriptor , &: item Ari- ftoteles atque Diodorus, ab hac opinione diffentientes, mare id per fe efle tradi¬ derunt, nec Oceano mifceri. Hinc Ptolemaeus lacum quam mare appellare maluit, qui pedibus circuiri poffit. Huic rei recentiores quoque adftipulantur :
BUNONIS.
«t Diffundit le hoc mare in quatuor finus fecunda- rios ; quorum duo funt oblongi, nempe Botnicus & Finnicus \ & duo lati, Dantifcanus & Livonicus.
C Arabicus finus ex mari Rubro, quod pars efl Oceani Indici, fluit inter promontorium Arabiae ad urbem Aden ^ & inter Africae promontorium ; at¬ que inter Africam verius Occidentem, & Arabiam verius Orientem decurrit : fiftitur ad Iflhmum Africae, ad urbem Suet , ubi efl liatio clafiis Tur- eicae. Fluvios pauciflimos & exiguos recipit.
. REISKII.
5 { a ) Sinum Cr. w\uw metaphorice ita di-
ftum, & hinc corrupte apud Italos Golfo , maris partem curvo littore conclufiam definiunt, eutnque aut oblongum aut latum hiantemque faciunt, (b) Fretum dicitur pars Oceani ,, anguflo terrae fpatio de¬ currens, & duo maria connedtens : Hifpanice Efire- cho , Italice Jiretto , Germanice Strctat vel Strajje » (c) Portus autem pars maris littori vicina, & {latio¬ ni navium apta. Illarum partium hiltoriarn ex audtore capies ; rerum naturalium ex Oceano multam, notitiam Kircherus in mund. fubterr. dabit Lib. n,, c. 14. unde prata fubmarina, fylvas corallinas, uni¬ ones, Saccinum , conchas , pluraque ad ltuporena hauries*
B U N 0*
(a) Sinus, (b) Fretum» (e) Portu%
Septemtrio-
nale.
A'thiopicum*
Indicum*
Sitius Cod&» nus.
Mare Medi¬ terraneum, ,de quo cap. feq.
Sinus Perii* cus» ..
Arabicnsa
Mare Ru¬ brum.
Mare Ca» - •fpium lcu Hyrcanum» .
Frenrm Ga¬ ditanum five Herculeum.
P h i l i p p i C l u v e r r t Lib. 11
Vulgato tamen nomine euam nunc mare dicitur Cafpium atque Hyrcanum : vulgo» Mar di Sala, ab urbe appofita, 8c Rufiis accolis Chwalenske more . y
b u N o N i s..
y (a) Cafpium Mare , Peculia re' efl, neque alteri mari , nifi iurte per cryptas & vias fuhierr&neas mifcetur.
Eli porro (b) Sinus Californu , Mare Vermejo feu rubrum : Inter Catifcrniam •& Occidentale Americte Mexicanae litus decurrit, ab Aultro verius Septem¬ trionem. Terminatur ad incognitam Americte pro¬ vinciam Tatonteac. Fluvios accipit paucos. Nautae tamen hodie allerunt, Cahforniam die Infulam ; quod Ii ita eit, non erit hic aqute tradus finus, ied potius fretum. Deinde, (c) Sinus de Tanquin inter Coream & Chinse Tartariseque litora decurrit ad Septem- trionalia Tartarite loca ; ubi Tenduc regnum ponitur ; funt tamen, qui Coream inlulamefle tradunt. Flu¬ vios accipit paucos ; exporrigitur ab Aultro verius Septemtrionem. Hi limt funis oblongi, quibus plu- res minores addi poliunt, ut (d ) finus ad Cambajam & alu. Ex his linus lecundarios praebent mare Balti- cum & Mediterraneum. Sunt praeterea Septem finus lati 1$ hiantes, i. (e) Sinus Mexicanus , leu mare Mexicanum , ex Oceano Atlantico inter partes Ame¬ rica Septemtrionalem & Auttralem, quas feparat, Huic ; ab Oriente in Occedentem. Sillitur ad Ifthmum longum inter illas terras, qui impedit, ne Pacificus & Atlanticus Oceanus coeant ab hac parte. Fluvios recipit non paucos. Multas habet infulas yeluti
mare JEgetim. 2. (f) Sinus Gangeticus fupra-cap. X. memoratus, vulgo Golfo di Bengala didus, in¬ ter Narllngam & Mallaccenfem Cherfonefum infun¬ ditur ex Oceano Indico ; ab Aultro verfirs 'Septem- trionem. Sillitur ad regna Indise, Eengalam & Pegu, &c. Recipit infigneis fiuvios, prteter Gangem.. 3.
(g) Sinus inter Ma/accam & Camkojam non procul a Gangetico, itidem ab Aullro verius Septemtrionem infunditur. Sillitur ad regnum Siam & alia. 4.
(h) Mare Album five Sinus Rujficus , ex Oceano Septemtrionali, inter Lappiam & extrema RulJiae litora influit verfus Aullrum. Terminatur partim ad Finlandiam •, partim ad Mofcovise regnum ; ubi celebre & frequentatum ab Anglis & Belgis empo¬ rium Arcbangelo vu-go didum. Fluvios recipit in¬ figneis. Praebet parvum quendam oblongum linum, qui ad Lappiam extenditur. 5: (i) Mare Lantcbi- dolinum , finus ell inter terrae Aullralis provincias Beach movam Guineam ab Oceano Indico fluens, a Septemtrione verius Aullrum exporrigitur ; ter¬ minatur ad incognita Tenae Aullralis. 6. Huic alius finus vicinus elt verius Occidentem & Terram aliam : ubi ell (k) Terra Antonii a Diemen , quod ell nomen Belgici Praetoris navalis, fub quo deteda ell hasc Terra. 7. (Y) Mare Hudfonii, finus dl inter Novam Franciam & Canadam, aliafque America; Septem- trionalis partes, ex Oceano Septemtrionali infufus* Terminatur ad Efiotinlandiatn.
(a) Cafpium Mare, (b) Sinus Californiae. (c) Sinus de Nanquin. (d) Sinus ad Cambajam. (e) Sinus Mexicanus. Sinus Gangeticus, (g) Sinus inter Malaccam & Cambojam. (hj Mare Album,
(i) Mare Lantchidolinum, Qs) Sinus ad Terram Antonii a Diemen, (!) Mars Hudfonii.
C A P. XII.
De Mari Interno.
I,
./^Ceanum, partefque ejus, ac finus prxcipuos diximus ; ex bis mare Internum, ^ quia omnium celeberrimum eft, pluribus adhuc efl: dicendum. Oceanus igitur Atlanticus ab Occafu Solis per Eretum Gaditanum irrumpens , (ciliis utrimque (id veteres credidere) ab Hifpania Calpe , ab Africa Abyla montibus, quos Columnas Herculis dixere, quafi laborum ejus metas , inter Europam & Africam, Afiamque diffunditur^ unde Mediterranei vulgare nomen ei quxfiturri. Fretum ipfum, quod tanquam limen ejus efl:, cognominatur Gaditanum, a Gadi¬ bus infula celebratiilima ante flta ; alio nomine Herculeum , a fabulofo Her¬ culis ex Africa in Hifpapiafli tranfitu. Intranti ipfiim mare , a lxvo latere Europa eff, a dextro Africa: inter has ad imum receffum Aha, ce. 1
II. Diffun-
B U N O N I S. R E I S K I I.
* Germanis hoc fretum vulgo dicitur die Strajfe , i (a) Sinus hic maximus & veterum navigatione Belgis de Strate , unde e en Straets - Taerder, his ap- frequens momenta quatuor notatu digniffima praebet; pellatur navis , qiue per fretum illud ad regiones, (x) de finubus minoribus , quos oblongos latolque quas finus hkce alluit, videlicet ad Syriam , Italiam, comple&itur ; Oblongi funt Adriaticus, Tarentinus, Siciliam, Venetias mittitur &c. Fauces hujus freti TheUalonicenfis , Propontis, Pontus Euxinus ipfe livius & Nepos latitudinis tradiderunt , ubi mini- cum finu Nigropolitano, & palus Maeotis : Lati vero mum, VII, m. palfi ubi vero plurimum, X. m. i feu hiantes funt Syrtis major minorque , Tuneto &
Tripob
(a) Memorabilia maris mediterranei.
/jrS
- >
Cap^ XII. Intro duc t. Geograph.
II. Diffunditur autein mare in varia nomina? prout regionum litoribus affun¬ ditur. C Ad Iberiam, id eft, Hifpaniam , dicitur Ibericum (ive Hifpanicum Mare iberi, mare; circa Baleares Infulas , Balearicum : ad Narbonenfem Provinciam,™™*, . Gallieni finus : mox Ligufticus ad Liguriam : abeo ad Siciliam Tufcum mare ; quod sinus' adii-’ Grseci y Tyrrhenum , Latini Inferum vocarunt : circa Corficam infulam Corficum cus. eft mare: circa Sardiniam Sardoum : a Sicilia Cretam ufque, Siculum. Inde sT Creticum ad Cyprum ufque : mox Cyprium , ad Aiix ufque continentem. In- re {eu i nic¬ ter Siciliam, Italiam & Grxciam, s Ionium dicitur mare: cujus pars £ Sinus £UIJcum Adriaticus , inter Italiam Illyricum, ab Adria urbe quondam fic didlus. Idem sardoum*
6c n Superum vocatur tnare, refpedlu Inferi quod eft Tyrrhenum. Adriatici viculum, iterum parteis funt, Illyricum mare ; & hujus rurfum partes duse, Dalmaticum ad cvprtorn’ Dalmatiam , Liburnicum ad Liburniam , inter Siciliam Adriaticum Si- lonium.
num Adria»
ticus.
iticum : tertio Adriaticum: quarto Aufoninm: quin- Superum to Siculum ; fexto lonium. At Ionium mare proprie Mare. difium Ptolemaeus a Japygio prom. ad Garganum Illyricum, montem : a Lilio fl. ad Calidnum amnem, & hinc ad Dalmaticum, portum Calliopen producit. Plinius limites ejus vi- Liburnicum» detur {latuere ab Apollonia ad Hydruntem ufque. Ve¬ rum quem alii appellarunt Sinum lonium , hic Adri¬ aticum vocat : & quod illi dicunt mare Adriaticum , hic nominat Ionium. In hujus maris parte interiori coiiocat mare Ionium & Siculum \ quum alii tantum meminerint Siculi ; Ioniutnque dividit in Siculum Creticum. Verum Ionium mare late lunatum redi e dividitur in tres partes, in Sinum lonium feu Adriati * cum ; Mare lonium proprie diSum • & Mare Aufoni- um {eu Siculum. Illa hoc loco erunt explicanda , quod res de Ionio mari alias eft obfcura. s Adriaticus (ive Atriaticus finus, ab Atria urbediftus eft. ferminos ejus Ptolemaeus extendit a freto Siculo ad Japygium prom. oram Siciliae Orientalis , pon¬ tum Calliopen in Epiro, ad Acheloum fl. oram Co¬ rinthiaci finus , Peloponneli oram occidentalem, & meridionalem Cretam. Unde collinimus Adriaticum.
Ptolemaeo idem efie, quod Straboni Siculum , li exi¬ gua illa ora eximitur, quae a jugis Acrocerauniis ad Calliopen portum excurrit. Scylax initium ejus fumit a Japygio prom. & montibus Acrocerauniis :
Plinius ab Hydfunte & Apollonia urbibus: Polybi¬ us a Cocynto prom. Finem ejus Proccpius ad .Ra¬ vennam producit : Ptolemaus ad Tilavemptum fl.
Plinius & Strabo ad Aquileiam : Mela ad Terge» ften urbem. Sed mare Adriaticum prcjflus acceptum dividitur in tres finus, Tarentinum , Scyllae eum, &
Brutium. Idem /inter qua Italiae affunditur, Italicum dicitur latus : qua Illyridem alluit, Illyricum mare ; ejulque pars intima, mare Aquilejcnfe.
» (c) Mare piperum fle appellatum videtur, quod Italiae parti Eoreali incumbit. Geographis enim Septemrrionales terrae partes dicuntur Superiores : licut Meridionales inferiores. Plerique fuperum mare ab infero per Siculum fretum dirimunt. Marcianus Capella diflinguit illa per urbem Hydruntem: &
Plinius per Japygium prom.
HEKELII.
[yfj D.ivite ulterioris Hi f pani £ Fluvio.
{T1] Hoc Mare, mille pafllbus lupermen fu ratum, efle profundiflimum, Pofidonius autor eff apud St ra¬ bonem Lib. i. d efitu Orbis p.
[Vj Tufcum autem dicitur ia Tufcia , qu« alio nomine Hetruria nuncupatur , & efl Regio Italise celeberrima, in qua Tiberis oritur, a Tufculo Herculis . filio ita difta. E B U N O»
(a) Archipelagi plures. (b) Mare, (o) Mare Superum.
Tripoli vicina ; (2 ) de multo fluminum in illud exone¬ rantium fefe confluxu , perpetuo Ponti Euxini per Ar - cbiptlagum affluxit, quo tamen utroque nunquam in¬ tumuit nec hodieque intumelcit : Ut hinc Phyllei cum Kirchero de lubterraneis fufpicentur meatibus, per •quos in mare Rubrum aliove penetret-, (3/ de mi¬ ro, quem conficit , dftu, i b. e. fluxu re fluxuque mirabi¬ li : Hic enim vehementior in flnu Adriatico, freto Siculo, & Tunetano portu, in caeleris autem portubus, Hifpano, item Gallico, Italico, Africano littore vix feniibilis deprehenditur; (4) de (a/ Archipeldgo feu parte multas per Infulas divifa, quae facit, ut hanc denominationem in oceano Indico tres Archipelagi, nempe Maldivarum, S.Lazari, d’Ande magnon flve Andreman ab hoc uno fufeeperint. (b) Sicut mare partibus rerumque proventu, ita colore variat, ut ab eo rubrum, idque duplex, unum Arabicum, Ca- lifbrnise alterum ; Nigrum Ponti Euxini ; Album e- tiam duplex ; viride aut Sargaffium juxta Capo Ver- de nominent.
BUNONIS.
g Sardoum mare antiquis dicebatur, quidquida freto Gaditano ad Sardiniam porrigitur. Polybio enim Rhodanus Sardoum mare lubit lib. III . Sed ■amplum iftud maris lpatium ex regionibus, quas al¬ luit, varia fortitur nomina. 1. Ibericum appellatur ‘'ab Ibero jV] & ab utroque latere Africae & Europae decurrit. Limites ejus delcribit Ptclem. Verfus Hif¬ paniam Charidemi prom. verius Mauritaniam oftium Malvae fl. Strabo tamen & Scylax ad Rho¬ danum fl. ufque extendunt. 2. Balearicum, quod e Charidemo promont. ad radices Pyrenaeorum producitur. 3. Gallicum , . a Pyrenaeorum radicibus ad \arum fl. 4. Liguflicum, quod Varo & Macra fluviis continetur, & ad oram Corficae procurrit, at prolatis Liguriae finibus ad Arnum ufque fluvium fuit extenfum. 5. Sardoum proprie diftum. Sardinia; litus occiduum & Mauritaniam Caefarienfem alluit inter Malvam & Amplagam fluvios. J7>J
y% Tyrrhenum mare a Tyrrhenis piratis nomen ac¬ cepit. Aufonium quoque fuifle dittum Dionyf. Ha- Ijcayn. tradit. Plinius etiam Notium appellat. Ejus limites funt Macra fl. & fretum Siculum. Ab aliis tamey ad Africam ufque extenditur, jV].
I' Creticum mare continet quicquid jacet inter Tae¬ narum Laconia;, Scyllaeum Argiae, Cornu Anetis & Samonium promontoria Cretae.
* Mare illud, quod Graeciam inter Italiamque dif¬ funditur a freto Siculo ad partem Cretae occidenta- fctn, olim diftum ei! primo Pronium : fecundo Cei-
$6
Aufonium.
Adriaticum.
Sinus Corin¬ thiacus. Mare iEga»- um.
Myrtoum.
Icarium.
Carpathium-
Hellefpon-
tus.
Euripus.
Propontis.
Jofjporus.
HI LIPPI ClUVERII
Lib, I.
num -3- Aufonium dicitur mare : quia h sec pars Italiae quondam vocabatur Aufo . ni*. ^ Sed poftea omne hoc mare inter Italiam & Illyricum, Graeciam atque Siciliam, Adriaticum eft didtum ; quod alio nomine erat Ionium, ide m teSiculum , ^ III. Inter Peloponnefum & Achajam Corinthiacus eft finus. Inter Graeciam* Cretam Infulam, &c Aflam, # ALgceutn eft mare ; quod nunc Archipelagus , innu¬ meris infulis refertum. Id etiam varia ab Infulis, quas alluit, fortitur vocabula : ut ad Myrton & dicitur Myrtoum \ ad Icariam, a Icarium ; ad Carpathum, y. Car¬ pathium : alibi aliter. Hinc vafhim mare inter Europam Afiamque angufto iterum meatu irrumpit inter terras, in magnumque finum- effunditur. Primas anguftias v Hellefpontium vocant : qua Xerxes Rex Feriarum conftrato in navi: bus ponte duxit exercitum, Gnjecige bellum inferens.
IV. Porrigitur inde tenuis Euripus , mox exipatiatur xquor , rurfumque in anftum coit. Laxitas Propontis appellatur; ceu veftibulum Ponti: anguftiae Bofphorus Thracius ; a meatibus boum perviis ; qua Darius , pater Xerxis, copias ponte tranfvexit. g
BUNO N IS.
& (a) Aufonium mare ab Aulonibus [d3 , cjuos tamen Strabo [*3 ad hoc mare habitafle negat , a quo tamen aln diverfum tradunt, disftum videtur. Ejus limites a Strabone afferuntur Siciliae orientalis ora, Italiae pars a Siculo freto ad Salentinum prom. Inde ad Cretae promontoria & Peloponnefum pro* ducuntur. Iiidorusin eo invenit Achaicum 1$ Epiro¬ ticum mare.
t (b ) Mg.tum mare di&um eft, ut Feflus ait, quod Salulte illius maris haud male reprasfentent gregem caprarum, ( enim Capram fignificatj & fludus ad illas caprarum more laicivire videantur. Plinius a fcopulo inter Tenum & Chium ita appellatum putat : Eujiiukius ab /Egeone pirata. Vel quod Strabo [ /] mavult, ab Mgis Euboicis [g3* Ejus maris terminos Strabo ad Strymonem, vel {ut aha habet leBio) ad Neflutn fl. producit. Ptolemaeus eos videtur extendere ad Melanem fl. Plinius lib. V. cap. II. mare illud a Siga?p prom. promovet ad Argenum prom, quod Chio infuloe refpondet j at liB. III. c. XI, iilud per Melana finutn interrumpit. Archipelagus hoc mare poli didum, quum majeftas imperii tantum in Graecia & Afia minore utcunque retineretur, & mare Imperii nominabatur. Incipit ab Infulis Cy¬ thera vulgo c erigo, gc Creta nunc Canidia. Nonnulli id ad prom. JaniTlar torum j alii ad Conftantinopolin ttfque extendunt.
4 ■» Myrton parva infula eft, quaea Gerefto Macedo¬ niam navigantibus apparet. Alii a Myrtilo QEno - tnai auriga,» in mare iilud a Pelope praecipitato, ita didum , efle volunt. Incipit a Scyllaeo prom. de ter¬ minatur ad prom. Sunium Atticae. Paufanias illud ad Euboeum extendit. Plinius tradit Myrtoum mare totam afluere Atticam. Clauditur demum mari Icario.
A ( c ) Icarus Icarias nomine fecit aquas. Ovid. [X3 Strabo £/‘3 tamen & Plinius ab infula Icaria mare boc appellatum volunt. Ad ortum terminatur Afia, vsndc Salinus Afiaticum quoque vocat. Ver jus Septem- trionem Ptolemaeus mare Icarium Argeao promont. Pyrrha urbe includit : Strabo vero ad Hellefpontum producit. Ad meridiem, per lineam a Gsfldo urbe
V. Hinc
1 ad Samoniumprom. dedudum finitur. Ab occident e Myrtoo clauditur mari.
fu (dy Carpathium [43 ab infula appellatum 9 Rhodutn ufque fe extendit. Plinius illud ab Oceafli conjungit cum Cretico, & a Septemtrione cum Icario.
v i e) Hellefpontus eft anguftia maris, inter Seftum Leandri amore nobilem & Abydum [/3. Nomen habet ab (i) Helle , Athamantis Thebanorum regis & Nepheles filia y quae, quum fugeret novercam Ino- una cum Phryxo, aurei velleris arieti infidens, in mare iftud decidit. Arietem interpretantur navem j & aureum vellus thefauros. Hellefponti anguftia feptem ftadiorum intervallo Europam ab Afia diri¬ munt M- fg) Hellefpontiacas didus eft ab Helle- 1 ponte, Priapus [n]. (h> Sibylla Hellefpontiaca, in.., agro Trojano, -vico Marpeflo circa oppidum Gergi- thium nata, Cyri floruit temporibus.
I? Bofpori hujus latitudo vix eft quingentorum paftuum : unde nec vocis humanae commercium inter duos Orbes adimi r. Hunc Mandrocles Samius, quum ftraviflet ponte, corona aurea donatus eft a Dario.
H E K E L I I.
L«J Aufo nes Calenum oppidum , quod Carinullo* olim, cum erat Urbs maxima, dicebatur, quondam incolebant, in cujus agro, Sidicinis quippe finitimo optima Vina, velutapud Falernum , nafcuntur» ficuti Dominicus. Marius Niger Lib. vii. Cmment. Geogr • p. ip4. Edition. Prior, docet.
M Lib. v. p.424. feq.
,/J Lib. viii. p. 704- Part. I. m Ibi enim Neptuno, qui& JEg&us apud eundem Strabonem Lib. ix. p. 7 37. dicitur, fuifle negotium fingitur, quod de Bello Trojano fuerat. 0 ™
JQ Lib. I. Trijl. Eleg. 1. v. 90.
7] Lib. XI V. p. 334. Part II.
"£3 Tefte Plinio Lib, IV. H. N. cap. 12»
[/3 Qui, teftante Strabone , Lib. XIII. p. 252: Part. II. ad Stadia triginta inter ie diftant. 1 [mi Hodie Brachium St i. Georgii dicitur.
[w j Quem fuperftitiofa Antiquitas Hortorum Vr£- fidem credidit. Qpo refpexifte videtur Horatius Lib.l» Sat. VIIU v, 7. Idepque eidem Horatio loc. cit. v. 3. feq, Deus furum aviumqve formido maxima dicitur** Conf. VirgilU Lib. IV. Georg. v. Ho.feq.
(a) Aufonium mare.; (b) iBgaeum mare, ( c) Mare Icarium, (d) Gvpathium mareo (c) Hqildpontus, (0 Helle, (g) Priapus Hcllgfponriacus» (h) Sibylla Hdlefponflaca, '
Cap. XII. Introduc t. Geograp h,'
V. Hinc vadum rurfus mare o Pontus Euxinus , a moribus accolarum, appel¬ latus, quondam Axenus , longe refugientes occupat terras : magnoque litorum flexu jungitur Mceotici lacus oftio ; quod Bofporus vocatur Cimmerius , ipie lacus cr Mxotis Tanaim amnem, novifiimum inter Europam Afiamque terminum , re¬ cipit. Atque hadlenus partes interni maris didite funt, quatenus Europam ■alluit.
VI. Porro ad Aliam poft iEgasi nomen Curium vocatur, qua Cariam per¬ fundit: Rhodium , f circa Rhodum Infulam ; Pamphylium ad Pamphyliam; Cilicium ad Ciliciam, mox Syrium five Syriacum apud Syriam. Inter Ciliciam, Syriam 8c Cyprum infulam, vocatur Cyprium mare, & Ifficus finus , ab IJJb cele¬ bri Ciliciae urbe. Ad Phoenicen Phoenicium efl; ad Palseftinam Palceftinum ; ad Judaeam Judaicum ; ad iEgyptum <r ALgyptium five Aegyptiacum ; ad Cyrenaicam regionem Cyrenaicum . Hinc ad Libyam, id ed, Africam, r Libycum five Afri¬ cum ; ad Numidiam Numidicum ; ad Mauritaniam Mauritanicum .
CAP.
B O N O N I S.
Tontus diftum ; quod eo, qui navigabant, periti ha bebantur nautae. Axenus appellatus, quia terra in- hofpitaob piratas, raras habebat (tationes : Per an- tiphrafm m/£«v(§K (a) Euxinus fallo nomine diftus, Ovid. Et quia Tauri accolae ejus hofpites
co delatos Dianae immolabant. Aut abfque antiphra- £i, ab alienis moribus ab Ionibus eo illatis : quad Strabo vult. Hodie Nigrum mare vulgo vocant, quod nebuU fere perpetu£ ei incumbunt. AuCtoribus etiam dicitur Caucafium , Scythicum , Sarmaticum ■, Amazo- nium, Cimmerium, Ponticum , Tauricum , Colchicum , Fhafianum[f]. Aquas Pontus fufficit mari iEgaeo, quod colligitur, ex paleis & lignis aliisque levioribus, quas ex Ponto in Propontidem continue fluunt. Am¬ bitus Ponti perhibetur a Polybio XXII. millium ba- d iorum. Arnmian. Mare, addit mille badia, & Strabo iterum duo millia. Tempore Conltantini Copronymi Imperatoris frigore adeo concrevit Pontus , ut glacies exiberet ad XXX cubitos ; cui nix fuperincidit ad XX cubitos. Maeotis palus Veteribus Euxini pars habita «b. Dividitur autem Tontus per lineam a Cornu Arietis prem . in Taurica Cherfonefo ad Carambin prom. Aflae dedudtam in partem Occidentalem & Orientalem.
H E K E L I I.
|Y] Lib. VII. p. 54 6. Part. I.
Qq Hunc Bimarem etiam ideo diftum e fle Strabo Lib. II. p. 222. tebatur, quod ad medium duo pro¬ cumbant Promontoria. Unum quidem ab Europa , partibuique Borealibus : alterum ex Afia huic oppo- fitum. Unde tranfitus ipfe coar&atur intermedius, & ingentia duo efficiuntur Maria. Europ£ lcilicet Promontorium Crium , quod Arietis frontem appel¬ lant; alterum Afi£ , Carambin , quae invicem circiter Stadia duo millia & quingenta dibant.
BUNONIS.
yr(h) Talus Ma otis ab accolis M£otis fiveALeofi- cis nomen habet. Vocatum etiam Palus Sarmati£ , CimmerU paludes, Scythica fiagna Tonti Euxini mater. Dionyfius tradit paludem hanc inter Tauri¬ cam Cherfonefum & obia Tanais ad CCC millia pafluum extendi. In Circuitu, ut Polybius & Stra-
Thracium & Cimmerium , direfto curfu, ut a udor
e Hoc mare ut Strabo [Vj tradit,! eb Polybius, CIM. pafluum interlunt. Circuitu vero
tonus Ponti vicies femei centena quinquaginta mil¬ lia, ut audior eb Varro, & fere veteres* Nepos Cornelius CCCML adjicit. Plin. Hifi. Nat. Lib. IV* cap. XI I.
§ Ptolemasus Rhodii maris terminos facit Gnidum & Caunum in finibus Cariae. Caeterum Parthenium mare, five Sinus Virginis, ob Europam virginem ex Phrenicia in Creram deportatam ita appellatum , continet mare Lycium, P ampbylium, Cilicium, ljftcum finum , mare Syriacum, Phoenicium, JEgyptium Sc Ionium.
a JEgyptium mare Poetis dicitur Pharium ejus fines ab audloribus non unis deferibuntur limitibus.
t Mare ab iEgypto, ad fretum Gaditanum, Liby¬ cum vocant Mela , Plinius ly Strabo. Sed Libycum proprie difium ab Ortu habet iEgyptum, & protra¬ hitur ad intimam ufque Syrtim majorem : verfus feptemtrionem reftringitur linea a Pachyno prom. ad frontem Arietis Cretse dedudla. Africum mare , a Villa Phileni intimoque Syrtis Majoris finu , ad Atnpfiagse fl. obia protenditur. Btolemzus Mare hoc dilpefeit in Syrtim Majorem , Syrtim Minorem „ & finum Numidicum.
De Fretis quoque hic nonnihil videtur dicendum : Numerantur praecipua quindecim : ex quibus cele¬ briora funt fex. i. eb (c) Fretum MageUanicum longiflimi tradus ; cujus longitudo ab Oriente in Occidentem CX milliarium: latitudo varia, modo duorum milliarium, modo unius , modo quadrantis. Conjungit Oceanum Atlanticum cum Pacifico, atque ex uno in alterum prtebet tranfitum. Ferdinandus MageUanus PortugaUefius , aufpiciis Caroli V. Impe¬ ratoris miflus, anno a nato ChriboClD IDXIX, io; Augufii Hifpali folvit, pob xiv menlium iter hoc fretum primus invenit & navigavit. Vafcus Nunnius tamen de Valboa prius : nempe, anno CID ID xm. illud fretum animadvertifle dicitur , quum ad Au- bralem regionem. lultrandam ibhic navigaret» La¬ titudo five dibantia ejus ab Aquatore eb 52 gr. 30 min. Ad Septemtrionem habet Chicam Amer icte Aubralis provinciam : ad Aultrum jacent infulse Terrse Magellanicse , & Terra dd Fuego. 2. tb
bo referunt , VIII millia bad/ patet. ~ Hodie vulgo 5 fd) Fretum Gaditanum , Herculeum , di Gibraltar , dicitur Mar de Zabacgena pilee quodam, qui certis! vulgo Germanis die Straffe , Belgis d-e Strate, per
asini temporibus in eo capitur. Inter duos Bofporos quod Oceanus Atlanticus tranfit
E 2
& finum efficit Mediterraneum,
Pontus Euxinus, fb) Palus Maeotis. (c) Fretum MageUanicum. (d) Fretum Gaditanum.
Pontus Euxinus. Lacus Moto* tcus. Bofporus Cimmerius. "I an ais, Europae ter¬ minus.
Mare Ca- rium. Rhodium. Pamphy¬ lium . Cilicium. Syrium. Cyprium. Phoenicium» Palseltinum» Judaicum. dEgyptium; Cyrenaicum.' Li hycum f. Africum. Numidicum» M a uri tam- cum.
28
Philippi
Mediterraneum. Ejus fauces xv millia pafluum patent m longitudinem ; quinque millia in latitudi¬ nem, tefie Plinio in prooemio lib. 1 11. Olim non fu- iffe, fed ab Oceano in terras irrumpente extitifle, inepte cxiflimarunt nonnulli ex Veteribus. 3. ( a.) Fre¬ tum Dankum , vulgo dor Orefund , item der ' und , jacet inter Danixflnlulam, Zeelandiam, & Scandiam. . Per iilud Oceanus Atlanticus fluit in linum Balneum. Latitudo eft dimidii miliiaris non integri, ubi minima. Huic freto adjungendum eft alterum inter Zeelandiam ■& Fioniam, vulgo Funen , infulas, Germanis dei fielt ; & tertium inter Fioniam & Jutiam, vulgo ^di- dtum Mittelfabr Sund, ab opidulo Fionite Mittclfabrt. 4. (b) HelJefpontus inter Abydum & Selhim, modo memoratus. 5. (c) Bofporus Tbracicus , itidem jam memoratus. 6. (d) Fretum Siculum , inter Iraham & Siciliam, ejus longitudo efl xxvin circiter milii» am paflura : Latitudo vero* ubi minimum, inter Pe¬ iorum &Ctenym, quod vulgo nunc Coda della Volpe dicitur, mille quingentos paflus ubi plurimum, inter Itali* promontorium & Leucopetram, xn tnilua patet. In eo freto funt Scylla & Charybdis. Sxiliam ab Italia terrae motu avuilam, ac ita hoc. fretum extitifle, inepte opinata quoque efl vetultas. Et haec, funt Jex freta celebriora; nunc fequuntur reliqua. 7. Magellanico freto vicinum efl (e) Fretum le Mairt \ inter Terram Auftralem, & infulas Magellanicas, ab Oriente in Occidentem, minus longum quam Magel- lanicum; per illud multo brevior via efl ex Oceano Atlantico in Pacificum. Diflat ab /Equatore 54 gr. 30 min. 8. (f ) Fretum MamlbaSy inter Laconiam. & Mindanao , aliafque Philippinas infulas protenfum ", dicitur efle centum leucarum y navibus periculolum , cb crebras fyrtes. Extenditur ab Oriente in Occiden¬ tem. Conjungit Oceanum Pacificum cum_I adi ico ab illa parte ; etfl liberiores in vicinia fint conjunctiones. 5). (?) Fretum tVeigatz, per quod ex Septemtrionah snanin Tartaricum Oceanum via efl; led a glacie
C l u v e r 1 1 Lib. I.
claufa tenetur. Jacet inter Novam Zemblam &. Samojedam. 10. (h) Fretum Davis , inter Groenlan- diam & Americam Septefntrionalem ; fed ejus exitus nondum cognitus efl : adeoque dubium manet, utrum fretum fit, an finus. 11. (i) Fretum Glaciale inter Novam Zemblam & Spitzbergam, {eu alio nomine Terram Potarem appellandam.. 12. (k) Fretum For- bifebers , fi non ad Oceanum Pacificum, faltem ad , finum Hudfonii, viam praebet Atlantico Occano. 13. (1) Fretum Anian , inter Americam Septemtrionalem & Tartariam A fix, per quod ex Oceano Tartarico in Pacificum via efle dicitur ; fed adhuc incertum efl. Aliquod tamen fretum efle, inter Americam Septem¬ trionalem & Tartariam,. atque etiam aliud inter Americam & Groenlandiam, nautae periti colligunt ex motu & fluftibus maris. 14. (m) Fretum finus Perfici : Sed minus proprie ita dicitur: quia non efl anguflior i ngreflus, quam- iple finus. 15. Bolporus
feu (n)' Fretum Cimmerium inter Tauricam Cherfo- nefum & Aliam, (o) Plurima praeterea funt freta cum inter ipfas infulas Indicas , tum inter infulas & vicinas Continentes ; uti. inter Ceilanum & Indiam. >2. Inter Sumatram.& Malaccam, 3. Inter Suma- tram & Bantam, &c. Quidam cxiflimarunt, Fretum quoddam efle ad latus Septemtrionale Virginiae , ad Latitudinem 40 gr. per quod conjungatur Oceanus Atlanticus Pacifico, & libera via hinc in Cbinam & Philippinas concedatur. Sed fruftra^ id per Hudfoni- umannoClD IDC IX. tentatum fuit. Ei fic expli¬ catae funt differentiae partium Oceani a Terrarum litu exifientes. Memori* caufa ex Geographia Ge¬ nerali Varenii -hic iubjungimus Tabulam, quae con¬ tinet divifionem partium Oceani.
Adolefcentes periplum orae maritimae Terrarum & Oceani tradtus perluffrent, memoriaeque infigant .* ad quam haud parum facit cognita habere litora orse maritimae continentium, atque eorum «anjunttionem ; item , partium maris connexionem & litum.
(a) Freram Damcum. (b) Hellefpontus. (0 - Bofpores Thracicus. fd) Fretum Siculum, (c) i Fretum ^ le Maire ( f ) Fretum Manilhas. (g) Fretum Weigatz. (h) Fretum Davis (T) Fretum Glaciale, (k) Fretum Forbifchers. (1) Fretum Anian. (m; Fretum Sinus Perfici, (n; Bofporus Cimmerium (o) Freta alia.
C A P* XIIL
De navigatione Oceani •
I.
OCemum Atlanticum 9 qui efl; inter Europam, Africamque & Americam, an* liqui mortales quando primum navigare coeperint , naud. racilc dictu efr0 America ve- Notam fuiffe Aegyptiis Grxcifque terram Americam, eoque Cartbaginenfes navi-
Juribus co gnita.
K E I S K I I.
3 (a) Oceani navigatio duplex habebitur , una ve¬ tus alteraque novat Illa inflar Geographiae veteris manca, imperfetfta, erronea fuit, particularis tan¬ tummodo fiv e partialis }£ htt oralis, adeo ut nauta iittoribus inhaererent, nec in altum quacunque pro¬ vehi poflent : Haec vero longe perteclaor nunc exflat snaoifque certa, totalis quippe ac univerfahs jereper pvxidem repertam nautieam acus tnagneiic& vene-
gaffe9
fcium, quod Joh. Gqjae, Italo eique Amalfitano A. C. 1302. circiter debemus. Nam veteres nau¬ tae interdiu conlpe&is Infulis, montibus & promon¬ toriis, noftu obfervata Helice ac Cynofura, itemque ftellis paulo proximis juvabantur : Noltri nunc indice gaudent magnetico, quo non Meridiana tantum linea, fed plaga feptentrionalis etiam notatur, vel exaftius, vel obliquius paulo cum declinatione, quam.Cbtf/y/>0- clifin vocant. Hinc ergo univsrfalis pendet navigatio,
noti.
,(a) Navigatio duplex Oceani vetes & nova»
fSp. XIH Introduct. Geograph.
Safle poft fuo loco oftendam. Noftra atque avorum noftrorum memoria o- mtiis Terra: Orbis jam aliquoties circumnavigatus eft. Medio Mundi fteculo, quum Gr escis JHomanifque una tantum continens, quam Europse, Africx, Afixque no¬ minibus diftinxerant, cognita fuerit, de hujus circumnavigatione narrat P/i- nius m Lib. XI. eap. LX1X. a Gadibus Columnifque Hercults Hifpamx & Gallia- rum circuitu totum fua aetate navigatum fuifle. Occidentem. Septentrionalem autem Oceanum majore ex parte navigatum aufpiciis Divi Augufti , Germaniam Claffe circumvedla ufque ad Cimbrorum promontorium , & mde immenlo mari profpe&u, aut fama cognito, ad Scythicam plagam & humore nimio rigentia ; nuod Tiberii du&u fa&um, ex Velleji libro fecundo perfpicitur. Idem T limus eodem Joco auftor eft, Alexandri Magni varias majorem partem Meridionalis Orientalifjue Oceani perluftrafle, ufque In Arabicum finum ; m quo etiam poltea res gerente C. Cafare , Augufti filio, a, figna navium ex Hifpanieniibus naufra¬ giis ruifle agnita. Carthaginis vero potentia florente, Hannonem circumvectum
a Gadibus ad finem Arabia, navigationem eam prodidifle fcnpto : iicut ad extera
Europx
non ea fimpli citer quidem aut ab follite, fed fecundum quid ( jty «VXcef, ttXX* rn) quoufque pet fri¬ goris ventorumque intemperiem aut molem glacia¬ lem oceanus adiri potuit* (a) Septuplex autem h*c sircumnavigdiio accidifli^ legitur. ^
M Lib. ll. cap. LXVII. fecundum E dition. Ge. leniano-Froben. infol. p. 20. Quae citatio etiam in »ltima illa Edition. Vorfiiano-Amfielod. eft repenre.
B U N O N I S. .
- Hic Cajus erat filius adoptivus Augufti, ejufdem- que ex Julia filia & Agrippa nepos, bueton in Aug.
C Meminit praeterea S. Scriptura 1 navigationum in Opbir Regum Salomonis, Hiram, Jolaphat. Job quo¬ que, qui juxta Arabiam habitafle fcribitur, mentionem facit auri ophiriani. Unde perfpicuum efle poteft, 4vi°ationes in Opbir tum temporis iuifle cognitas. De navigatione ex iEgypto m Indiam D. Hieronymus cvunStrabone prodidere i dum memorant habitacula & frequentia navalia luifle, quo loco poftea m JEsvpto de fuo nomine Alexandriani condidit Alex¬ ander. Commercia deinde auCta iuifie tetiatur Pli¬ nius', & itineris illius in Indiam rationem deicnbit lib vi cap. xxiii. Pius etiam Pontitex Afiam de- fcribens ait, in Othonis Imperatoris Teutonici vita legi Indicam navem una cum Indicis mercatoribus m Germanico litore iuifie deprehenfam, ibique vento¬ rum vi ex Oriente propuffam conllitifle. Veneti. per Mare Mediterraneum Alexandriani iEgyP.11 navigiis delati, &hinc, aliquo terrae Ipano emenfo, per i* num Arabicum in Indiam Orientalem lupenoribus temporibus profeCti, & inde eodem, itinere reverfi aromata & pretiofiffimas merces, ealque recentes minufque corruptas, propter itineris ilnus compen¬ dium, inde in omnes totius Orbis Chninani partes divendebant. Sed Lufitani poftea alia via, quas in Indiam duceret Orientalem, reperta, circumnaviga- ta omni Africa, ad Sinas ufque t ranfier un t. vajcus de Gama Portugalenfis anno C. 1489. prom. bonae Spei primus circumnavigavit, Calecutumulque pervenit, & iter illud in Moluccas infulas patefecit. Deinceps lecti ti funt Belgas &. Angli. Atque ex eo tempore non lolum in iEgypto} verum etiam Venetorum vectigalia valde fuere, . Hinc iEgyptiorum Suit anus, paulo ante
jquam iEgyptus in potellatem Turearum deveniret, quum de vectigalibus quotidie multum diminui anim¬ adverteret, adeo tulit inique, ut milia legatione ad Julium Pontificem, atrocia Chnlfianis omnibus iit m- terminitatus, nifi efficiat, ut Lufitani navigationem illam in Orientalem Indiam intermittant.. Verum antiquis temporibus hanc navigationem non Iuifie in¬ cognitam, etiam C. Julius Solinus . teliatur, qui tra¬ dit, totum meridiei sequor ab India ulque in Hilpa- niam fuifle navigatum: idque probat Jubae Regis tellimonio. chrifiapborus Columbus Genuenfis in¬ credibili aulu Oceanum anno a nato Chriiio CIO CCCCXCII ingrefiiis, infulas Americse, primum, Hifpaniolam, & deinde Cubam & Jamaicam , pri¬ mus invenit. Deinde anno CIO CCCC XCV1I» Jmericus Vefputm Florentinus \b~) Emanuelis Portu- gallise Regis aufpiciis profeClus Terram continentem, . quse ab ipfo America diCta elt, primus ex Europaeis detexit & ingrefiiis eft. Poftea anno CIO IO XIX. 10 Augufti Ferdinandus Magellaim Portugalenfis au¬ fpiciis Caroli V. Hilpali folvens poli xiv menfiutn navigationem reperit fretum, MageUankum ab ipfo diClum, illudque fpatio dierum xxii navigavit. Sed paulo poft, in inlula Mafian leu Mathan, a Barbaris in pugna occillis eft Illius ineo munere fuccelior Jacofus Serraiw in infula Sebuth _ ejus loci regulo nefarie proditus,, nullo modo a comitibus luis potuit liberari. Dux itineris deinde alieCtus eft £ebafiiar,m de Cano , qui iter illud confecit, & navem Vittoriam hoc enim "erat ei nomen , poft trium annorum & unius menfisiter Hifpalin reduxit, univerfum terra¬ rum Orbem emenfus. Et hsec prima eft poli horni - num memoriam Orbis circumnavigatio. Idem deinde alii quoque au fi funt : Francifcm Dracws Anglus , . Tbomcit Candifcb Angi ut, Olivier de Nord , Sebaldws a iVerdt ,, Georgm Spilberg, Jacobut Le Maire . Terram vero Aultralem luftravit Petrus Ferdinandus deQuier ; ut iple teliatur in Epiftola ad Regem Hifpanise. Navigatio ad Sinas & Infulas Philippinas per Septentrionalem Ameriae partem ab Anglis aliquoties eft tentata. Martinus Forbisher linum = exiguum detexit, quem putarat efle fretum, vulgo appellatur Forbisbers Straet . Anno C. 1585. _ Daviftm quidam majus invenit fretum,& duobus annis lequen- tibus ejus exitum frulira qusefivit, fretum illud ab illo
nomen
(aj Circumaavigaiio feptuplex» .
29
Orbis Terr^- circumnavi-. gatus»
Navigatus Occidens & Septemtrio*
Navigatio Oceani Ori¬ entalis & Meridiona¬ lis.
Hannonis
Navigatio.
Philippi Cl uveri i Lib, f»1
Bnuraui.0- Europa nofcenda miffurn eodem tempore HwilcoWm. Praeterea Nepos Come* e udos i Na- lius audior eft apud eundem Plinium, Eudoxum quendam fua aetate , quum La- Sibiupiam. t^7rum TEgypti Regem fugeret, Arabico finu egreffum, Gadeis ufque pervectum ;
’ multoque ante eum Cedius Antipater ibidem affirmat, vidiffe le , qui navigaffiet ex Hijpania in JEthiopiam commercii gratia. ‘Idem Nepos eodem loco apud Plinium de Septemtrionali circuitu tradit, Metello Celeri, Gallix Procon- fuli, Indos a %egs Suevorum dono datos , qui ex India Commercii caufa navigantes, tempeftatibus effient in Germaniam abrepti. Hodie tamen ea navigatio faepius ab Ballandis Anglifquc tentata , nunquam perfici potuit, perpetua glacie & te¬ nebris obfiftentibus. Illa, quae a Plinio narrantur, fi vera fiat; jam totus hic nofter Orbis circumnavigatus fuit. 2
* C A P.
momen accepit , vocaturque Fretum Davis. Ejus ccsptis inftitit ingentemque reperit finum,
qui Bajfins Bay vulgo dicitur. 'Sub finem feculi prae¬ cedentis Hudjonm idem tentavit iter; & quod Da- <vifm & B affinius eo viderentur erra (Te, quod naviga¬ tiones fuas nimium flexifientin Septemtrionem, ille ■ contra meridiem verfus contendit, & per fretum a fe inventum, (unde eidem nomen impolitum Fretumque Budfonii vocatur) in yaftum pervenit pelagus , adeo ut conceperit fpem circumnavigandi Americani. Sed a perfidis luis fociis in cymbam nefarie expolitus & defertus eft. Anno C. 1631. Jamefiwt navarchus qui¬ dam & Thomas Jacobus finum James cum infuiis quibufdam detexerunt ; Hunc finum poft ingrellus Thomaa*ButtcniuSj portum invenit commodum, quem Nelfon appellavit, ejuidemque finus recefiiii Occiden¬ tali fuurn impofuit nomen vocavitque Buttons Bay , i. e. finum Buttonii. Ex reciprocatione hujus freti colligebat Tbomat ille, hac iter patere ad Sinas. Sed ■■-naturae miraculis, quae ibidem deprehenderat , con¬ tentus, recellit , terramque illam Auftralem nomi¬ navit VaUiam Meridionalem \ oramque maritimam ieptemtrioHalem cum regione ilia , VaUiam Septem- trionalem, Cseterum navigationes cum in Americam, tum in Indiam Orientalem hodie funt frequentes.
HEKELII.
£Zrj Quem immortalitate dignum judicat Jofephus :S caliger ad Manilium Lib. I. v. 14.
R E I S K I I.
2 Circumnavigatio maris feptuplex (de qua menti¬ onem fecimus) eaque nova fic contigit, trima au- fpicio Emanuelis, Portugallici regis , per Ferd. Ma- gellanum navi, cui virfioriae nomen erat, ufum Anno 1520. intra 1124 dies : Secunda aufpicio Elifabethse, Anglkas reginae, per Franc. DracumA. 1 577» intra
1056 dies: Tertia per Thom. Candifch Anglum A. 1585. intra 777 dies : Quarta per Simofl. Cardelium Koterodamum A. 1597 ; Quinta per Olivier.de Nord Batavum A. 1 598. intra 1077 dies : Sexta per Wilhem. Cornei. Schouten & Jacob. de Maire A. 1815. intra 749 dies : Septima per Jacob. Eremitam & job. Hugenium Hollandos duabus navibus A. 1623, intra 802 dies, (a,) Interim ut liiperius argumentum per- fequar, quod coepi, particularem live partialem per littora ledta navigationem Tyriis, Cafthaginenfibus, Graecis & Romanis veteribus nemo detrahet : Qualem a Plinio memoratam ex rebus Caelarum & Alexan¬ dri Macedonis nofter audior reperit. Periplus Han- nonius < exiguam apud prifeos fidem ihvenit , deque lufpedlis rebus proverbio locum dedit : Yid. VofT. in hili. Graec. Lib. IV. Navigatio itemEudoxi Cyziceni tota, quam Heraclides Ponticus & Corn. Nepos pro¬ diderunt, a Strabone, graviflimo audlore , tanquam fabula inepta exploditur Lib. 1 1. Quidni explodamus Indos ab rege Suevico ad Q. Metellum Celerem dono miflos, & tempeftatibus ad mare Germanicum ab¬ reptos ? Ophirsea etiam Salomonis per mare diuturna excurfio quin iittoralis fuerit, nullum eft dubium , fi Ophiram ir. Cherlonelb aurea , Taprobana aut Malacca colloces. # Nec alia ex iEgypto ad Indiasper Oceanum navigatio patere potuit, fi quae unquam patuit, de qua Strabo & Hieronymus conteftantur» Nulla vero navis Indicae ad littus Germanicum per tempeftatem propulfio valebit, nifi' naturae ac veritati hiftoricae vim lacias. Vetufta nempe oceani navigatio juftis limitibus coercenda eft, ne fidem Illa excedat, neve fabulofis peccet narratiunculis. Confer CafpD Varerii Comment.de Ophira, ubi ad veterem navi¬ gationem multa invenies. Bochard. Geogr. fac. Lib. II. c.27,
B UNO-
(a) Veterum particularis.
C A P. XIV.
Summa totius Orbis divifio •
I.
'Divifio Ter- T\ E aquis, Id eft, de Oceano ej ufque partibus, ha&enus !n compendio dlxiffe ne. fufficiat; nunc terras exponamus. Totus igitur terrarum Orbis i n tr eis
TOlvifio terras poti {fimum parteis, five In tres infulas magnas , quas Oceanus circumfluus efficit, matres m u- eft. . quarum prima eft quam nos incolimus ; altera America , tertia Ma-
i
St terra etfet teteagenx. ,um&ra yur/ue tetea/enee ItaAeret /armant .
If' tfac jEart/i tverejeur Sptare . /A e •fAaSem nrvu/d aA/e £e /aura/ nara .
If St? Fart/t mere %fue -S/uare ,tje SAaetem neit/c/ Ae JzxSyuane in lAe ' -Fcap^/e af' ,tv Aie A Aemezyer appeare te /e ra nnS .
i— Mira
Mc Schema demcrri/b'at terram e/Je //aAa/arti.
'F/itr p\Siemc Scmon/trates t/Jutr/A /o £e ef a (r/chuiar f*crm ,
jPS0
Si lema ejjet tei/ena, umAra yuep/e Irianp u/arifiijura m ecA/pi Xunan ' appare re, l~ , Ff /Ae FartA mere ef a Tnanqu/ar fami , if ’ J. 'Aaehmt nictid appear ev in Sic Fc/ipse pf lAe SFecm .
St terra Aeacapetue ejjet ^ /uyn/w , ejue pue/ue umAra in Se/eelu Fanari A ex a pena appareret , yux temeti retunda ,
f
,s#
O ccail*
ten 9 ° trxo
'astu a
c tiliis
Alei di?
|
j . » |
||
|
■l—ji? ^JSra/Y |
tua |
oj |
|
Vjs£$rL |
Cap. XIV. Introduct. Geogr aph(. 8 1
valaniea * eadem terra Auflralis Incognita vocitata; quia prxter lltora, mhii dum a nobis cognitum eil Ex his tribus Infulis, five eas treis Continenteis appellare libeat, primo loco eam explicabimus, quam nos incolimus , ut qmn nobis patria e$ ; quamque jamdudum cognitam plurima ex parte habemus.
Haec quibus Oceani nominibus cingatur, fupra memoratum eft. *
II De extero &c ipfa in treis potiffimum omni aevo divifa fuit parteis ; qua¬ rum' nomina, Europa, Afia,& Africa ; hancque divifionem a numero filiorum Europa,^.. Noachi habere putatur : Schemo obveniffe Afiam ; Chamo Africam ; Japheto Eu- 11W* ropam. Quanquam primi earum limites, pro imperiorum, quae exorta funt , ratione, vel etiam Geographorum libitu , mutati fuerunt ; ita uti nonnulli
Ghami Japhetique partes Schemi pofteris accefferint. 6. , f Divifm orbi*
III. Nec quidem pofteriores mortales, qui circa medium mundi Jeculum tu- induas .;par. 'ere uno eodemque modo eas divifere : alii quippe duas tantum ejus conihtue- teis. runt partes ; idque bifariam: quidam 4/**»* atque Europam ; Africam fub hujus nomine comprehendentes, tanquam partem ; fciflis utrimque (id crediderunt)
Caipe & Abyla, montibus, freto divullam : alii itidem duas a freto Gaditano ad Tanaim amnem; hinc Europam, inde Afiam j fub qua Africam etiam intel¬ lexerunt , ,,
IV. Alii rurfus in W fanes diftribuerant; Europam, Afiam, JEgpptum & Afri.
cam , Hinc alii poftea, qui treis ejus parteis poluere, Europam, Aliam oc Aiti- Aiiadivffio cam, Afise TEgyptum tribuerunt; quamvis minus commode minufque rite Ni- intres pa*- Ium terminum inter Afiam Africamque ftatuentes : qua ratione par» altera.
JEgypti Africae, altera Afiae accedit. Novillimi fmum Arabicum, ter minum inter Afiam & Africam ponentes, iEgyptum Africa adjecerunt. Atque hae quideni
nnt»
uni-
tundam appellamus, licet ex futuris, aut ex frequen¬ ti ad. parietem allifione , inaequalitatem aliquam contraxerit. Cseterum. Terra fuperficies _ aquis ex» ftans dividitur in partes grandes feu principales ; & parvas feu minus principales, (b) Grandis com¬ muniter Continens appellatur, vel quia longe iateqne continuata eft ; vel quia minores ei accendentur, quas veluti comprehendit & continet. Parva eft vel (c) In¬ fula, id eft Terrae portio undique mari cin&a , vel (d ) Peninfula. quae pene ambitur Mari; annectitur 'tamen continenti, exiguie cujuftiam portiunculae in- terventu ,quae (e) Ifihmus dicitur. (£) Promontorium eft mons in mare decurrens.
C D. Hieronymus lib. Hebr . £u*ft. de feptem filiis Japhet, qui Ge?2. X.u2, 3, 4. memorantur, tradit quod poflederint Afiam ab Amano, & Tauro Syriae Coeles & Ciliciae montibus, ufque ad fluvium Tanaim , in Europa vero ufque ad G ad ira, nomina locis & gen¬ tibus relinquentes, e quibus poftea immutata plurima. HEKEL1I.
[ 'a 3 Itaque Ter a in Augurum libris Se quibnfdam Archivis cum fimplici R fcribi folere, Nicolaus Perot - tus in Cornucop. coi. 6i, Edit ion. Aldinx Venetus a, CHR. M.D. XIII. in fol. impr. & ex eo cbriflianm Becmannus in Origmb.L, L. p. 1070. Edition, LVris autores funt. Alii dicunt Terram derivari a Gr„ verbo quod ficcare denotat, quoniam terra elemen¬ tum eft ficciflimum. Sed Tellus primario Dea dicitur^
& parvi momenti. Pilam enim palmariam ro- I feu Orbis ille, ftve , ubi habitant homines.
. t-: REIS44
|a) Terrae rotunditas probatur* (bj Terra, Continens (c) Infula, (d) Pensnfula» (ejTftbm^ ’0- Promontorium^
B U N O N I S.„
et- (a) Terra , quam a terendo , quod fu perior a ejus pedibus terantur |Vj, didam volunt, una cum aqua conftituit Globum ; cujus rotunditas conftat partim ex ecliplibus lunaribus ; quae, cum perpetuo rotundae fint, manifefte oftendunt, corpus illud, cujus occaftone nafcuntur, feu a cujus umbra efficiuntur , fphaericam habere figuram : partim quia non tantum accedenti¬ bus verius alterutrum Polorum, fteilts circumpolares magis elevantur, & ab Horizonte vertici adpropin- quant ; recedentibus vero defcecdunt St, merguntur : Sed & proficifcentibus verius Ortum, fidera citius ori¬ untur ccciduntque ; verfuj Occafum autem ambulan¬ tibus idem ferius obvenit ; vei , quod eodem recidit , dies funt longiores illi, qui verius Occafum iter facit, quam qui verfus Ortursi; ita ut qui annuo fpatio circumiret Orbem, tendendo verfus Occafum , inte¬ grum diem in itinere a.mi(Iurus_fit ; verfus Ortum autem fuperabundaturus uno die. Quae omnia fieri non pofient, fi plana eflet Maris & Terrte fuperficies : Tum enim fol & reliqua fidera omnibus terrae inco¬ lis una orirentur & occiderent: quod tamen aliter fieri obfervamus. Intefligimus autem figuram fphse- ricam non quidem exadiffimam. & geometrice per- fcdam ; quia montibus & vallibus exafperata pafiim eft terra ; fluvii etiam & maria litoribus fuis humi¬ liora funt,&c„ Sed fecundum vulgatam loquendi eonfuetudinem , qua non attendimus quse exigua
'Europae A liaeque li¬ mites.
Philippi Cl uve hi i Lib. I;
univerfi orbis variae partitiones atque limites diferte apud veteres au&ores paflim
exibant. 1
V. De Termino autem inter Europam AJianique obfcurior ac minus certa eft traditio. Nam qui Tanaim flumen ftatuerunt ; fontem .ejus perfummum erro¬ rem in Riphaeis montibus, haud procul Oceano Sarmatico. pofuerunt, qua Pet- %ora eos perrumpit amnis. Alii vero, qui Ifthmum , qui eft inter Ponticum Cafpiurrique maria,