Digitized by Google

1 1

i

5

1

Q

B

ii

I

■

1

■

U

m

■

■

1

y

y

y

y

y

y

i

1

B

y/

■

■ “

y

■

i

y

y

y

y

y

j

y

, w

y

i

1 H

1

zjl

Wj

n

k

■ H

— U '

.

Jit. ‘DC. XXXIX.

CVM PRIVILEGIO REGIS.

^

IOANNIS DVNS

SCOTI,

DOCTORIS S VBTILIS,

ORDINIS MINORVM,

p

In VIII. libros Phyficorum Ariitotelis

QjfjE s r io n e s,

CVM ANNOTATION IBVS R. P. F. FR A NCISC I
Pitigiani Arretini.

Item eittfdem DoEorit Jubtilu in libros aArihotelu de Anima qtuUiones,

Cum Supplemento,Scholns,&; Notis R. P.F.Hvconis Cavilli Hiberni.

Innumeris , quibus antea fiat ibant , mendis expurgata , DoRorumque celebriorum ante quamlibet
4J 'uaRitnem citationibus exornata.

▼

LV C JE

rDIN

IBERNI

de fequenti opere.

g Cotvm in libros Phylleorum fcripiiffc.teftcs-
- funt Henricus VVillottus, loannes Pitleus , An-
tonius PolTeuinus , & ipfc Scotus lib 5. Meta-
phyf.quxll.9. 6c lib. 9. quxll.14. Prodierunt nu-
per fubeius nomine hxc Commentaria b Fran-
cifco Pitigianio Arretino caftigata , notis illu-
ftrata. Suppofititia tamen clTe multa perlua
dent, fi non conuincunt. Neque tempus, neque locus, quibus feripta
elfe dicuntur, neque dodrina ipfa cohaerent. In calce operis ligna-
tur annus M. C C C. 8cinepillola prxliminari fufpicatur Arreti-
nus Scotum adhuc adolcfcentem haec fcripfilfc in lxculo. Sub
finem expolitionis textus , & vltimx quxltionis bis dicitur ea leda
fuilfc PariHis. Quomodo ergo Scoti elTc polTunt, qui fub illum an-
num adhuc haerebat Oxonij , & non nili tertio poli anno peruenit
Lutetiam, quod alias ex iplius feriptis monftrauimus * Ante illud
tempus legerat Oxonij abfolutiflimum , & notiflimum Commen-
tarium in quatuor libros Sententiarum , inde feriptum Oxonienfc
nuncupatum \ qui fieri potuit vt antequam Minoribus nomen da-
ret , Lutetix has fcripfcrit Quxftiones i odauo poft anno mortuus
cft Colonix : non ergo in fxculo exiftens illos potuit legere Com-
mentarios.

Prxter ftylum faciliorem , &C methodum clariorem , quam qux
Scoti foleat elfe , dodrina ipfa difeordat , &C dilTerendi modus lon-
ge inferior cll neruofo acumine Dodoris fubtilis. Libro 1. quxil.9.
alferit totum ‘Phyftcum non diflingui realiter d fuit parttbut fimul jum-
ptis & vnitis. quxft. il. Jmpofttbtle ejfe dari motum caeli velociorem,
Scoti oper. Tom. II. * 1 tjudm

* In An-
nii* Mino-
ntm , nnno

• 504. «.19.

qudm qui nunc e fi : etfi lib. i. quxft. 4. fui immemor dicat : InteUi-
gentiam mouere orbes 'voluntarie , ea qua vult velocitate , Dtumquc-j
pojfe mouere coelos velocius tardius, quxft. 18. dicit tranfmutatio-
nem ejfe ipfdm materiam , que tranfmutatur ; fj1 pnuationern nihil
aliud effe , quam tpfam materiam priuatam. quadi. 10. Implicare con-
tradictionem, materiam feparari d forma, vel e contra Lib 1. quxft.4.
Coelum non componi ex materia & forma. Libro ). quadi. 8. esdtfio-
nem& pafiionern non difltngui inter fe , neque d re produlta. quxft. 15.
Tempus ejfe ipfum mobile , quod mouetur. Libro 4. quas It. 1. Impofi-
bile ejfe plura corpora ejfe fimul in eodem loco, quxft. 9. Non pojJL^
feri motum fuccefiiuum leuium tfgrauium in vacuo. Libro 6. quxll.t.
De fallo dari maximam magnitudinem , que pofiit effe. quxft. 5. Pun-
itum materie prime pojfe diuidi in duo punita , vel etiam in duas
portiones diuif biles, quxft. 6. Quatuor reuolut tones coeli pojfe fieri in
eodem initanti , ita vt nuda aliam precedat. Libro 7. quxft. 1. Nul-
lam /ntedigentiammoueri, nife ajfumpto aliquo corpore , ita vt fit in to-
to , & in qualibet parte ipfius. quxft. j. Non dari altioncm in di Itans.
Et alia plura huiufmodi, Scoti do&rinx, communiter rcccptx, om-
nino contraria , & Nominalibus , a quibus Scotus diftidebat , valde
confentanea.

Adde alia Scoto magis aducrfa , vtpote fidei principiis pa-
rim confona. Ex libro 1. quxft. 7. vbi tmpofiibile effe , imo
implicare contradillionem aflerit , vt accidens feparetur d fito fiib-
ieito ; & propterea infert accidentia in Euchanltta iam non ejfe ac-
cidentia ,fed mutari in naturam fubltantie , ac fi mutaretur ( inquit
minus religiose ) natura humana in naturam afintnam ; gf confe-
quenter in his mutari nomen , definitionem accidentium. Deinde
textu 59. eiuldem libri confcqucnter , ait : lmpofiibtle effe vt fit
albedo , & non fit album. Libro 4. textu 60. tmpofiibile effe vt acci-
dens fit feparatum d fubielto. quxft. i$. §. Terno fequcrctur : apud
cognofcentem efle accidentis implicare contradillionem accidens effe fine
fubielto.

Demum , quod omnium potiftimum eft , libro 8. quxft 1. §. Ideo
aliter reffondetur ,ip(e Scotus citatur his verbis. Vide Scotum in i.
diftmci. 1. qusfi. 5. ad v. principale. Ex quo fequitur , neque Scotum
iuniori xtate in fxculo hxc fcripfifle ( quippe iam prxccflcrat feri-
ptum Oxonienfe in quatuor libros Sententiarum, quod hic citatur)
neque omnino fcripfifte.

Circa hxc hxrcntcm, & dubia ifta explicantem monuerunt qui-
dam viri do&i opus hoc Scoti noftri non efle , fed loannis Scoti co-
gnomento Maioris, & inde deceptum P. Arretinum quod fortaftis
in illis duobus exemplaribus MSS. qux fc inuemfle prxnarrauit,
huius loannis Scoti nomen fecerit prxtixum. Sed his obilat

Primo

Primo , quod fub nomine Ioannis Maioris, non Joannis Scoti hic 1 •*

author femper audierit.

Secundo, quod nullus reccnfeat iftum in libros Phylleorum
fcripfifte, neque Gefncrus, neque PolTeuinus, neque Thomas Dem-
fterus , neque impurus ille -Balzus ( qui circa feriprores Britanni-
cos reliquis facem prztulit ) neque alius quifpiam , quem ego
viderim. *'"**' '

Tertio , quod in Commentariis , quos fcripfit Sententiarum, ille
Cupra narratis aduerfetur dodrinis , vltimz przfertim circa meta-
morpholim accidentium facramentalium in Euchariftia vti vide-
re eft lib.4. diftind.11. quzft.i. vbi latiflimc docet poffe accidentia
exiftere fine fubiedo.

Non hunc itaque , neque noftrum Ioannem Scotum cognomen-
to Subtilem , huius operis putem efte authorem , fed alium Ioanne
Maiore vetuftiorem , 8c Dodori fubtili cozuum. Prztcrquam-
enim, quod veterum Scholafticorum hic przfcrat ftylum , &c an-
tiquorum Nominalium dodrinam , duos inuenio , vti alias mo-
nui * , loannes Scotos , qui Parifiis arti paruz Raymundi Lulli, * 1« a».
mcnfibus aliquot poft Dodoris fubtilis deceffum , fubfcripferunt,
vnus ita fubfcripfit : loannes Scotus in Artibus Magifler , anno 1)09. '“"Mi-
di* tMxrtis poft ocinn.tm fefli Purificationis. Confentiunr itaque,
rempus ,& locus , & nomen , iis , quz haberi in fine huius operis
tcftacur Arretinus : Expliciunt questiones libri Fhyficorum , leda a
Reucrcndo tfflagiftro Ioanne Scoto Ordinis Minorum Panfits , anno
mille fimo trecentefimo. Huic ergo probabiliter videtur hoc opus efte
adferibendum.

Bartholomzus Amicus , tradatu quinto in Phyfica , quzftionc
quarta , dub. 5. articulo fecundo , monet fe in vetufto codice Bi-
bliothecx fandi Laurentij Ordinis Minorum Conuent. in vrbe-
Neapolitana legifte opus hoc adferibi Marfilio Ingen. quem Polfe-
uinus vixifle refert anno 1494. &C vitra Dialcdicam, plures feri-
pfiffe in Ariftotelis opera Commentarios. Ego curaui librum-
hunc perquiri in przdida Bibliotheca , nec potuit inueniri. Ei-
dem Marfilio opus iftud tribuit etiam , in przfationc ad libros
Antonius Roccus de furcula Marforum , Scoticz difciplinz tenax
fedator.

Erit tamen fortaftis , qui proteruire velit , & Dodorem fubti-
lem authorem efte contendat. Id per me liceat, dummodo ab his
fe expediat difficultatibus. Effugium illud fortaftis obtendet, quod
ad modum aliorum , etiam claflicorum Dodorum , Scotus mu-
tant aliquando opiniones : quod error fit in notis ,fiue calculis an-
norum ad finem fubfcriptis ; quod iuniori fcripfit ztate,qux fe-
niori correxit : quod citatio illa libri fecundi Sententiarum irre-

* j pferit

J

1

pferit qjc margine in textum, Ifthatc mihi planae cuafiones funr,
quibus tamen placuerint , opus permitto , quod multis Scotiftis ar-
rifdTc video, & palfim citari, atque obinde inter reliqua opera Scoti
ruU c~ edendum curaui. Spurium puto ; genuinum ipfum opus , (i ali-
quando occurrerit , hoc amoto fubftituctur.
s-

/sbtlk 4.

oh»v • jn at

1*

*L'fc**.

mm

J*?t >1 /»30!

4W>

Hi,

i .I'' ■

:

*.'JtdrI j, 3fl

INDEX

-T>drf One LroCi .58 ,5:' t ^ jr
t»d d* dbortuufi). , v.-.jd l 1

1/ti'f: (1“bf?3V^O whrTIO^

HM •tkiH M , rr.UI.-WI
,ux Jtffwjta» M»it . #1901} rt- ili
rr.p. , * JUa» 1 .f

«Jrr»« -.i iitt.Wiw1 rr-'>W.- -biz

«Tito j ■*

■ ■ -

n?l

J "I

1

1

QVjESTIONVM.

LIBRI I.

[Trum dc rebus naturalibus fit
fcientia unquam dc fubic-lo.
I

i. Verum cognitio vnius rei dependear ex

cognitione alterius. 4

5. Verum perfela cognitio caufaei depen-
deat ex cognitione omnium fuarum
caufarum. g

4. Vtrum eadem fint notiora nobis, !c no-
tiora nacurx. 1 1

j . Vtrum magis vniuerfalia fint notoria mi-

nus vniuetfalibus. 1 3

{. Vtrum naturalis polTi: demonfitarc fua

principia. ui

7- V trum ens dicatur v.imocc de fubfiantia,
yfic accidente. TI

8. Verum quantitas iit res dillintli u f. 11-

•#antia, & qualitate.

9- Vtrumtotum fictux partes.

. - W _ r. !

ro. Vtrum amota aliqua parte ab aliquo to-
ro, vel fibi addita , maneat idem quod
prius. J7

* ^'ru® notitia torius dependeat cx noti-
tiis fuarum partium. 44

I a- Vtrum entia naturalia iinr determinaro

. in magnitudine. _r

1 j. Vtrum in qualibet lpccic fit dare mini-

mum naturale.

5JL

14- Vtrum potentia autua terminetur per

— imvitTUim, in quod potefi. „

1 jPVuuin potentia actiua terminetur pet
maximum ctfcitum * quem porcfV prn-

uucerc.

ifi. Vtrum fit dare minimum agens, a quo
potentia pafiluapotcft pati. Ct

17- Vtrum aliquid podit fieri cx nihilo, fts

IS. VtVssrao ^.s...'n:i r : :

lium,

n> & non plura, ncc pauciora, yf
1 3-Vci um maceria prima Ut cotmoicibilis.8 t
1 1 • V cruni cumllibct tranlmucacionis natui

LIBRI 11.

1 . t J T rum res artificiales diftinguantnr a
V rebus naturalibus. 10}

a. Vtrum ens naturale habeat in fc princi-
pium fui motus, & quietis. 106

3. Vtrum definitio naturx in textu fit bona.

109

4. Vtrum motus coeli fit a natura. 1 1 3
J. Vtrum natura fulficicntcr diuidatur in

maceriam, &: formam.

6- Vtrum fcienria naturali? differat a

1 1 8

Mi-

thcmacica.

'M

7. Verum cuiufiibec rei naturalis fint

tuor caufx.

8. Vtrum fit aliqua caufa efficiens.

qua-

■Jl

'11

*>. Vtrum finis fic caufa.

'19

10. Vtrumaliquid fiatacafu , vel a fortuna.

'41

1 1. Vtrum definitio fortunx fit bona.

146

1 1. Vtrum in contingenti ad vtrumlibct pof-

Iit reperiri calus, 5c fortuna.

149

1$. Vtrum omnia cueniant dc ncccfiTicacc.

I fi

1 4- V trum monflru incendatur a natura, i s 9

proucniat ex materia, vel cx fine. 163

LIBRI II/.

i.\ TTrum ignorato motu ncccflc fic
V ignorare naturam. 16 ?

a. Vtrum motus poffir percipi a fcnfu vifus.

v [rurn cuiullihct tranlmiitatiorm nim.
► Miis principia Gnt contraria. 7o
19- VcruTh tine tria principia rerum natura-

3. Verum in altcratione qualitas requiratur

fubito tota fimul, vel pars poli partem.
1/5

4. Vtrum in intenfione fornix pars prius ac-

quilira remanear cum parte fecundo
acquilita. 178

3 ■ V trum form t contraria: poflint effc fimul.

jalis priuatio fit principium. g,

aa. Vtrum quodlibet ens naturale appetat
fui permanentiam. <, t

1 1 ■ Vtrum virtus vnita fit fortior feiofa di..

6. V trum id .1 fit concedenda , motus localis

cft. i8r?

7. Verum motus localis fit res diftinfta a
mobili. igg

. iperia.

44- Vtrirncututlibct tr.tnlinntationis nam-
4aUs forma fit principium. 97

8. Vtrum omnis aftio fit in agente. 194

9. Vtrum pofiiSile fit eflc aliquam magnitu-
d: nem rbi illGllItam-T^

lo.Vcriim d.- facio fic aliquod corpus naru-
rjle a&u infinitum. 404

LIBRI

laJ-Nl UJ-» L|*

Index Qusftionum.

LlBRl IV.

i. X 7Trum locusfit. _iij

V _j. Verum locus fic fpacium fcpara-
tum, fiuc (parium contcncura mccr la-
tera continentis.

3. Verum locus fit vltima fuperficics cor-
poris continentis. _ia_8

Vtrum locus fic xqualis IdcacO. _ijj
Vtrum aqua fit locus naturalis tcrr.r.aao
Vtrum ignis fit in concauo orbis Luna:
tanquam in loco Tuo naturali. 14;
V trum omne ens fit in loco. : -.6

V trum grauc fimplex habeat rcfiflentiam
intrinfccam , per quam pofiit fieri fuc-
ccflio in cius motu circumfcripca, refi-
ftentia extrinfeca. _tj6

jj. Vtrum in motibus grauium , Se leuium
fimplicium, necellarib requiratur me-
dium cxtrinfccum. :j_8

to. Vtrum in motibus grauium ,jc leuium
fimplicium Calis fic proportio motus ad
motum in velocitate, & tarditate, qua-
lis eft proportio medij ad medium , in
raritate 8edenfirate.

II .Vtrum velocitas motus fcquatur propor-
tionem potentix motoris ad refiftcn-
tiam motus, ita vt ad augmentationem
proportionis augmenterur proportio-
nabilitcr velocitas motus , ad deminu-
tionem dunmuatur. _l& i

_Li. Vtrum in vacuo, fi ciTet , poflet fieri mo.
tus. _L^(.

1 Vtrinn pollibilc fit cfle vacuum. 161

14. Vtrum polfibile fic aliquid rarefieri, vel
condcnfari. 2.74

_ij. Vtrum tempus fit motus. 1-9

a£. V trum tempus fit motus coeli. ; Si.

_J7. Vtrum tempus fit numerus motus fe-
cundum prius ac pofterius. jj 1

_l3. Vtrum omne ens fit in tempore. 199

LIBRI V.

i- \ 7 Trum ad fubllantiam fit motus. 3.L1
V _i. Vrrum omnis mutatio adfubftan-
tiam fic fucccfliua. 3 1 4

j. Vtrum in quantitate fic motus. jjii

_j. Vtrum omnis motus fit de contrario in
contrarium. j_iy

_£. V erum in tribus prscdicamencis fic moeris.
Se non in aliis , fcilicet in quancitace,
qualitate. Se vbi. ; a S-

6 . Vtrum advnitatcm naturalem motus re-
quiratur vnicas mobilis, vnitas icmpo-
ns. Se vnteas termini ad quemi Jj*
_7- Vtrumquies contranetur motui. 344

LIBRI VI.

1 . 1 7 Trum continuum fit compofitum ex

V indiuifibilibus. _jj_x

_i. Vtrum continuum ficdiuifibilc in femper
diuifibilia. 'iif

3. Vtrum in continuo Gncaliqux res indiui-
fibiles, vt partes. il?

_4. Vtrum definitiones velocioris quas ponit
Ariftot. in ifto fexto fint bonx. 364
I. Vtrum velocitas fit atrendenda penes fpa-
riumin tanto tepore pcrtranlituin f ^
Vtrum in inftanri poilit fieri motus. 171
jr. Vtrum indiuifibile moueri pofiit. 373 :

_8. Vtrum in moru fit dare primum

ejfr a parte principi). _j8l

_2. Vtrum omne, quod mouetur, pofiit velo-
cius, Se tardius moueri. _jSS

10. Vtrum in tempore finito pofiit fieri mo-
tus infinitus. jyo

LJ B RJ VJJ.

1. T 7 Trum omne quod mouetur ab alio
V moucarur.

_i. Vtrum in moucntibus Se motis fit proccf-
fus in infinitum. 401

3 . Vtrum omne quod mouetur, moucatur ab
alio fimul exiftente , ita quod moucns
ac motum fint fimul. 406

j. Vtrum folum fecundiim qualitatem de
tertia fpccic qualitatis fit motus.

$ . Vtrum quxlibct res cuilibet rei fit com-
parabilis. 41S

J,. Vtrum quilibet morus cuilibet motui fit
comparabilis in vclociratc. 42. 3

_2- Vtrum regulx fine verx , quas ponit Ari-
ftot. in illo feptimo ,dc comparatione
motuum 8 e mobilium in fine. 417

LIBRI VIII.

j. t 7Trum ab asemo fuit mundus Se mo-
V tus. _4i4

_i. V trum mundus fit xremus.Sc aliquis mo-
tus, vt motus ctrll. 439

3. Vtrum a motore xterno, ac immutabili
pofiit proucnire adio noua. ® 441

_4- Vtrum femper moucamur. 441

r. Verumin omni motu moucns Se motum
ab inuiccm dillinguantilr. 449

.A.Vcriimgrauia,8c leuiamoueaturex fc. 410
j>. Vtrum in ordine qntium fit deucnire ad
motorem immobilem. 438

Vtrum neccflario inrcr quofeunque mo-
tus reflexos fit quies media. 46 f
_2 . V trum plurcs fint primi motores. .1.-3

\ ?. i 1 i

R. P. F.

SCOTI,

DOCTOR1S SVBTILIS.

ORDINIS MINORVM.

T> I LVC 1 D 1 S S l M A EXPOSITIO,

E T QV JE ST I 0 N E S

In Odio Libros Phyficorum Ariftotelis.

liber p r i m y s.

Qjr iSTlO I.
yinim de rebus naturalibus fit feientia
Unquam de fuli celo ?

Quarti, Metaphyfica determinat dc rebus na-
iralibu:

Attft.j. rbyfv <4f, 4. rtxt.14. x.itPviibui AnimnLemf.i.

W.4. raf. t .rrxr.t). D.Thom.
IfB.r in ltk.i . Pbyf. c* yuft.jo. Albc.t Maen. 1 .rbyf.
tr*8 t rnf. 1. Mayron fM.i. inltb. phyf. Conitnbr.fN.i.
fn*m. m Pbyfie.CowvlM.dill 1 .frrttm. qn.t Rnuiuna
t *"*•> Tuent et infrtam. difiitult. 1 . Aucr Ia ttm. \ .
rlHUffufl.t.fia.4.

ruralibus,crgo non feientia naturalis.Tencr con-
fcqucntia,co quod funr habitus diftin&i , vt pa-
tet 6.Mct.iph. text.i. & antecedens apparet i quia
Metaphyfica conlidcrat fubft.intiani,& accidens;
vnum & multa; idem & diucrfum,qux dicuntur
dc omnibus rebus.

Quimi,vel feientia naturalis habetur per cati-
fam.vcl per cffc£lum:n6 per caufam;quia cftc&us
funt notiores nobis in naturalibus Tuis caufis;nec

I R. c v t t v R quod non,

1 quia quxlibet conclulio
1 fcientix naturalis , faltcm
I pro maiori parte, eft cum
| focmidine ad oppolitum;

| ergo nulla talis eft feien-
» tia.Antecedcnspatet.quia
a de qualibet aliqui tenent
vnam partem, & aliqui aliam ; quod non elfct Ci
aliqua cller pcrfe&c feientia. Tenet confcqucn-
ria, quia feientia eft habitus cerrus.

Secund6, quia de illis non eft feientia naturalis
ranquavn dc fubic&o , fub quo non comprehen-
duntur omnia.de quibus determinat fcictia natu-
ralis-.fed fic eft dc rebus naruralibusiergo.icc^ro-
batur maior, quia fabic&um debet die cimune.
Minor patet, quia in fcictia naturali determinatur
de materia, de forma/lc infinito , dc loco, dc va-
cuo,& primo Motorc,quoru nuilu eft res natura-
lis.quiano habet in fe principiu motus, & quietis.

Tcrtii,quiade rebus naturalibus eft feientia li-
bri Phyficorum;crgo non tota feientia naturalis.
Tenet confequentia , quia idem non eft fubie-
ttum totius , & partis. Antecedens patet per to-
tum ptoceflum huius libri-

Scoti aper, Tom.I /.

per cffc&us.quiain omni ordine do&rinx proce*
abv • .....

dendum eft ab vnitierfaiioribus ad minus vniucr- *

fiilia , vt pater primo huius, & 6. Mctaph. text.i.
modo caufx funt vniucrfaliores fuis cffc&ibus.

Oppolitum videtur per totum proccllbm feien- i;
rix naturalis : nam ipfa confiderat proprietates,

& pallioncs rerum naturalium.

In quxftione primo determinabitur , qualiter Dinifto j**.
dealiquo fit fcientia.Sccmidi.qnx fit feientia na- flitn».
turalis, & de quibus fit. Tertii, dc ordine ipfius
ad fcientias fpcculatiuas,& Quarti dc ordine li-
brorum naturalium ad inuiccm.

Quantum adjprimum notandum, quid dc ali- griAit ttm t
quo poteft erte Icictia duplicitcr.Vno modo tan- fJf, d, nligno
quam dc ilio, quo fcitur,& fiede conci ufionede- dnplUittr.
monftrata.vel dc fignificato per terminos conciu*
fionis eft feientia; & ficintcUigitur Arift.6.Met.
text. 4. quod Ac ente per nccidens non eft j cienti 4 , id
eft.de conci ufione.qux eft per accidens, vera non
eft fcientia,fic fimiliter intelligitur illud x.Phyf.

text.com. y j.atiod At CAptetli ,<5- fortuito rto eft ftien-

r illa- “

tur, fimiliter illud 1 . Poftcriorum, text.i 1 .fciemU
debet efft ex perpetnit, id eft, ex propoli tionibus per-
petux veritatis cum proponutur.Secundo modo
de aliquo eft feientia tanquS de illote quo aliud
fcitur, & hoc tripliciter. Primo modo unquam
A de

r.U

. m

ShfijjjjjtjN

rebus fignifirtris per eiufasconclufionis fcitx;A:
fic dicit Commentatur in i. de Anima , quod de
rtbtu extr* tmmtm, bene tft fcienti» ; (uni lirer Ari-
ftotclcs dicit» quod in prepefuiom vmuerfkU infmi-
• td fiuntur. Secundo modo tanquam dc ftibie&o

concluiionis dcmonftracx,& fic dicitur i.Phyfic.
rext.com. 7 y .& i Poft.quod pfffit /citor dt fmbutlo.
Tertio modo (aquam defiibicdo alicuius (cicn-
tix rotiiis,vt fidenti^ naturalis,vel Metaphyficx,
& tale vocatur fubie&um in ordine ad paffiones.

Cuius (unt aliqux conditiones. Prima , qu^d
*»bitaa [(it- debet ciTe cns.Sccunda.qubd fit primo norum ad
*'A" *•- iftuin inrelletftum, quod primi debet occurrere
cfetuiaBn* *nrc^^u* confideratione illorum» dc quibus
1 nati’ f radatur in fcictia:ficut in c5fider.uione fdentix
naturalis primi occurrit iftud comune ens mobi-
le,vel res naturalis. Tertia, quid fit adxquatu;&
Quarta.quod fubiiciatur rcfpc&u paflionu prin-
cipalium illius fdenrix.nec oportet,quod in qua-
libet coclufione fubiiciatur rcfpeftu paflionis.fcd
fufficir.quod fit prxdicabilc de fubie&o illius c6-
dufionis in rc<fto,vel in ob!iquo,& h$c de primo.
Quantum ad fccundum»dico,^ubd aliqua con-

Lib. I. Phyficorum

gfe

m

mmndimlttn

trimmtmds-

dicitur,quid in qualibet fident ia, excepta Mathe^
macica.quq cft pure demon ftratiua,propofuioncs
vnius fident ix bene poliunt addud in alia fiden-
tia ad declarationem alicuius principi;, vel con-
clufionis in illa fidentia; & ita fecit Ariftotelcs.

Sectid6 dubitatur, quare prxeise fiunt ttesfricn-
rix fipeculatiux,quod tadum fiiit in notabili.Re-
fipondetur cx prxdi&is.quhd nulla res mundi po-
tcft condpi.nifi altero trium modoruconcipicn- .
di.ficilicct per modum fubftantix,vel accidentis, n*cVumr •

vel alterius conditionis ad fiuamquiditaremper-
tincntisivel fiub conceptu moti,vcl mobilis affir-
matiuc, vel negariur.aut fiub conceptu menfura-
bilis, vel numerabilis. Primo modo eft Metaphy-
fica. Secundo modo feientia naturalis ; St Tertio
modo Mathematica ; Sc ideA non fiunt plures.

Teni6 dubitatur de fecunda concluuonc;quia 8 .

mobile determinatur in ifta (cientia per modum
pa(honis,&: per confiequcns non per modum fiub-
ic&i. Antecedes patet primo Carli.text.j.vbi de-
clararur. quod omne ens naturale cft naturaliter
mobilc.Refipondctur quod non ohftat,quAd fiub- Suiuat mli-
ic&um alicuius fcientix dctr.onftrcrur de aliquo **••*[***

SuinrM- dulTo poteflHici fcicmianaturalis.vcl defeientij per modum paflionis in cadrm fciemia.iicd ale

Prir mo<,°' iubicdum non ponit demonftmri elTc , vt patet
SfiLSir* <ill6d n« ,e™lnl fi^t'ficct aliquod ctTc motum, primo Poft. vel dicetctur quod in i . Ctrl) , fup.

fettmttA

turdi»,

vel mobile,& hoc differt ficictia naturalis a Mcta-
phyfica,«Se Marhemnticama termini Metaphyficx
fignificant t( efle fuhftariam.vcl accidens, ide vel
diuerfom»& (icdcaliisjfimilitcr termini Mathe-
maticx fignificant rem efle menfiirabilem,& non
motam, vel mobilem. Sccundo.quia licet termini
condufionis non exprimanr aliquod efle motum,
vel mobile;attamen ipfa eft ficientia naturalis, eo
quid probatur per principiu naturale, verbi gra-
tja,iftac6dufio,Tm-4f/?^//4riV4>eft naturalis, cum
probetur per hoc mediu, quod fcilicct hoc quod

dt.dcmonftratur ifta pafllo naturabilirer mobile.

Quani dubitatur, quia omne mobile cft quic-
ficibile, igitur qua ratione mobile cft fiubicdum,
eadem ratione quieficibilc.Rcfipondetur negando
confiqquentiam.quia mobile fic habet per modum
habit|is, quies autg per modum priuationis, mo-
do habitus notior cft priuatione; quia priuatio
per habitum cognoficiiur,& ideo cum fiiLictflum
debeat efle primi notum, potius accipitur ab ha-
bitu , quam a priuatione , & hxc de fecundo.

, - . , Quantum ad tertium, ficilicct dc ordine ficien- io

£r4Mf */“»*t *dd»£»Us vjudU, , quia dcficcndcrc rix naturalis ad alias ficictias fipeculatiuas, & non sdtmti» M.

notat motu ; M cim probatur per hoc medium, praflicas, fit prima conclufio ifta , quid ficientia t"-

quod dccedetibm *d Scptemtricncm decidit qudfiLnm r — - ■'

fttUd' [mprr Horkjtntcm fieri fempitem d dppdritionu,

<j*d priiu fuerunt ucotltt, tunc illa conclufio cft Ma-

thematica. Tertii eo , quid vniuerfialis propofi-
tio.vel conclufio vera cft per experientiam : nam
experimentum fir per mutationem fienfius a fen-
fibili, quia mutatio eft quidam motus; fic fic mul-
ta principia fiunt de ficientia naturali , ljcct non
exprimit aliquod cftc motum, vel mobile. Quar-
ti eo, quid in tali propofitione , vel concluijo-
ne ponuntur termini fignificantes altioncs pri-
marum qualitatum , fic fic conclufiones in qui-
bus ponuntur ifti termini tder^ftpor^ & huiuf-
modi , fiunt de ficientia naturali,
f • Ex his ponuntur conclufiones.Prima cft, quid

frintiu n m- ficientia naturalis cft dc omnibus rebus. Proba-
I Z^Smn- tnr*fta,‘a de quolibet mobili.vclimmobili.diuifi-
}ut[ bili.vel indiuifibili,eft ficientia naturalis;fied qnx-

iibet res cft alterum iftorum;crgo, ficc. Probatur
tpaior : quia aliquod cilc mobile , vel immobile,
oftendirur per fidentiam naturalem ; ergo, ficc.
Seintid M- Secunda concIufio,dc rc naturali, ficu mobili cft
dt feientia' naturalis tanquam dcfubieao.Probatur,
: " quia ad quxftionem quxrctem dc fubiedo ficieo-

tix naturalis,conuenienter refipondetur per alrc-
rum iftorum , ens mobile, vel res naturalis , fic
hoc patet ex conditionibus fubicdiprius politis.

Dubitatur primi» dc definitione fcientix natu-
ralis, quia Ariftordes in t.huius.text.t j^c ficqq.
probat iftam conclufionem %J>lurd fiott enti 4, qux
cft conclufio pure Mctaphyficalis, nec concernit
aliquam pr$ diftarum quatuor caufiarum.Ad iftud

naturalis prxfiupponit Metaphyficam, quitum ad
aliquam panem lui, tanquam priorem vii dodkri-
nx. Probatur, inquirendo enim de aliquo , an fit
a&iuum.vel paflibile;raorum,vel mobile,oportec
prxfiupponcre, qutSd fitens, f ubftanria, velacci-
dcnsjfic hoc inquiritur per Metaphyficam.Secun-
do patet excmplariccr per Ariftotclcm in ifto r,
tcxt.ty.fic ficqq. vbi per Metaphyficam^ declarat ,
fiua principia. Patet criam in 1. dc Anima, texr.y.

St ficqq. vbi per quafidam conclufiones Mctaphy-
ficales inquiritur quid fit anima.Dixi verb notan-
tcr in conclufionc , quantum ad aliquam partem
Mctaphyficartquia pars illa Mctaphyficx.qux cft
de fiubftantiis fieparatis , prxfiupponir ficientiam
naturalem via do&rinx , coquod per principia
naruralia deuenimus-in cognitionem ipfarum.

Secunda conclufio eft, quod ficientia naturali s 1 f .

quantum ad aliquam partem fiui, prxfiupponit Scinuid nm-
Mathematicam via do<ftrinx. Probatur dc parte yt»

Phyficx, qux eft dc halo, dc Iride, de velocitate **y**»»
motuum , de motibus Planetarum , de propor-
tionc elemento rum,& huiufimodi. Mutieumti-

Tertia conclufio eft , quod ficientia pure Ma-
thcmatica , ficilicec Geometria , cft impertinens
quali aliis partibus Philofiophix naturalis , fic
etiam Metaphyficz , patet per proccllum ifta-
rum ficientiarum.Sic igitur patet de ordine (cien-
tis naturalis ad alias fidentias fipeculatiuas , Sc
hoc dc tertio.

Quantum adquartti (ciendum, quod tota fici en- 1 1.

tia naturalis determinat de ente a mobili , cuius
fiunt o^o partes principales. Prima pars cft libri

Phvfi

*•

mk

Qu^ftio I.

Phyficorum ; cnio»f tpofitio ad prxfens intendi-
tur,in <]uo determinatur de ente mobili inquan-

Vmifii tftau tonj mobile, vt ly inauatntm denotat rationem b
generalem confidcrandi. Secunda pars eft libri
Ctrli, dc mundum quo determinatur de ente mo-
bili magis rpccialirrr . fcilicet dc ente mobili ad
Vbi.Tcrtia pars cfllibri dc Generatione» qux de-
s terminat de ente mobili ad formam in gdberali.
Quarta pars eft libri Mctcororom, qux determi-
nat dc ente mobili ad formam mifti impcrfc#i.
Quinta eft libri de Mineralibus , qux determinat
de eme mobili ad forma mixti peifedi inanima-
ti. Sexta eft libri de Anima, in quo determinatur
de ente mobili ad formam mixti perfedi animati
in generali ,flc quantum ad tertium eius librum
fperialircr de animato anima intcllc&tua. Septi-
ma eft libri dc Vegetabilibus , & plantis»in quo
■ determinatur de eme mobili ad formam mixti
perfedi animati anima vegetatiua. Ocfaua & vl-
tima eft libri de Animalibus , in quo determina-
rur de ctue mobili ad formam mixti pctfe&i ani-
mari anima fcnlinua ;flc fic parui libri naturales
fanc in fupplcmcntum aliorum libtorutn natu-
ralium,& hxc dc quarto.

13. Ad rationcs.Ad primam, Quxlibct concludo,

dcc.dico quod in fciemia naturali npn oportet s€-
per habere tamam certitudinem , quantam in
Mathematicis : quia illam fcientia naturalis non
compatitur ; fcd fufticir quod prabeat alfenfum
illis, qux vcrifimilius,flc immediatius deducuntur
ex cftc&ibus,8e ita poteft negati antecedens.

Ad fecundum dc matetia,flc forma dico, qudd
fubic&um prxdicatur de cis in obliquo, vt dicen-
do : materia eft pars mobilis , fle ita dc forma. Dc
infinito dico , quod illa couclufio probatur per
Principia naturalia, & ex eo dicit Naturalis, nul-
lum mobile efle infinitum. Ec de vacuo dico,
quod pcreandein conclufionem imclligit iftam,
NaOm l*au tfifim wfiVi.flc ita de aliis.

1 4* Ad tertium dico, quod in tota fcientia naturali

confidcraturdcentemobiliitam fecundum ratio-
nes generales , quam etiam fecundum fpcciales;
fcd in libris Phyficorum confidcratur de ip(o,
quantum ad rationes generales tantum. Per idem
xcfpondetur ad quartum de Mctaphyfica-.quia li-
cet naturalis , & Meraphyfica dc cifdcm rebus
confiderent, hcc tamen eft fecundum diucrfas la-
tiones confiderandi.

Ad quintum dicitur, quod vtroque modo pro-
ce lic ; fed hoc eft diuevftmodc, quia procedendo
ab cffc&u ad caufam,eft proccffus g*ni ; fed pto-
eedendo e contra, eft piocclfus Prepur tjkid.

AN NOTATIONES.

If. * QCUmi.i naturalia dturmirut de trttr mobili, & c
v3 Nota, quod Scotusin hacquqftionccum di-
cit , quid cot.n fcientia naturalis ttadfat deeute
mobili,fcquiui( cominuoem opinionem. N3 ipfe-

loi natur jl mct jph.q. 1 . tenet coepus naturale cfte to-
*‘us Philufophix naturalis uibic&utn. Vnde ob-
fc tu indu eft, quod ens naturale eft corpus dc prq-
dicamcnto Subftantix, fle quicquidfubco cllen-
rialitcr cotinetutidicitut enim ens naturale, quia
habet macet um, fle formam, qoq fuut tutore, vnde
fequiuir qubd idem eft ens naturale, quod corpus
Datuulciquia corpus deprxdicamcmo Subftariz
eft illud ens, cui primo competit cfte compofitom
ex materia 8c forma;materia autem & forma funt
ptiticipiamotus : vude fit, quod omne corpus de
ptxdicamento Subftantix fit mobile, Ycl potens
Sieti optr. Tom. / /.

moueri , 6c quid mobilitas, feu non repugnantia
ad motum , eft paftio corporis de prxaicamcnto
Subftantix. '

’’ frtty inq nant uni denctai rAticncn gcntr/ilittr cen- l6,

[iterandi. Nota , quod mobile fnnmur dupliciter
refpctftu corporis dc prxdicamcnto Subllamix,
vnotnodo vt eft differentia eius , quo modo non
fignificar potentiam, fcd non repugnantii ad mo*
tuin;fcd differentiam vltimam conrtitmiuam cor-
poris, fic vt idem fit mobile, ac corporeum. Alio “
modo accipitur vt eft ipfa potent ia, (cu non repu-
' gnantia ad motum, qux fluit , & emanat i natura
corporis Nam ficut animalicompetit poffcfcnci-
re,uc omni corpori pofle moneri aliquo motujcx
quo (equitur, quod corpus mobile, fi mobile acci-
piatur , yt eius differenti* eft prxeise corpus de
prxdicamento Subftantix, quod vt lic dicit com- *

pofittam cx materia, Se forma,qux funt naturq.ar-
que ide6 tale corpus dicitur ens naturale; fi veri
accipiam r,vt mobile dicit paflionenvuc dicit ens
per accidens, cotnpofirnm videlicet cx fubicdo,&
paffione , fle fic non fumitur mobile in hac quxft.

Ex hoc feqnitur, quid licet fitit diucrfx opinio- 1 7.

nes de fubie&o Philofophix naturalis ; fune po- Ctwiurh
dis nomine , quam re ipfa differentes. Nam di- ^

centes corpus mobile cfte fubiedum.uon fiimunt ^Hrj*
mobile, vt dicit paflionem : quia tunc fubie&um
tale cflct ens per accidens;fcd fumum mobile pro
differentia conftituriita corporis , prout idem eft
quod habens principium motus , vel corporeum,
fiuenaturalc;& eadem ratione idem eft dicendum
de iis,qui ponunt ens mobile cfte fubicdhira.nam
per ens intelligmit fubfiantiam , gemis fcilicec
fummiim.quam rcftringit differentia, fcilicet mo-
bile ad cfte corporis , quafi dicftutn fit fubftantia
mobilis, hoc eft coipus mobile , fumendo mobile
pro differentia , fle non pro paffione , & idem eft
indictum dc iis, qui ponunt ens naturale cllic fub-
icctom , quia per narurale non imelligunt natu-
ras,qux funt principia cx quibus conitar ens na-
ttitileiquia vt fic non dicitur ramum fubieclum,
fcd etiam medium. per quou dc fubictfto proprie-
tates detnonftramur, fed per ens naturale intclli- >
gutit corpus naturale.*

* Dico tjucd in totafiitntia nat Mr.i/ilflec.Nota,quud I 8 .

fubic&um adxquatum alicuius fcicnti* duplici- S»hu/}ut»
ter fehabrr ad (cient iam, ptimo modo vrpiinci- ntaq^tam
pium in tali fcientia, continens* adzquatc quar- ^jj~

cumque in tali fcientia traduntur fecundum cius
rationem. Secundo modo vr eft vnum ex numero tiam.
cognitorum in tali fcientia per rationem propti 5,
qux libi primd , fle per fe competit, fle per ipfum
altis 1 priori modo eft fubic&um totius feiemix:
fecundo modo expofeit de ipfo peculiatcm habe- ..v

rc tranatum , in quo de ipfo demonftrcntur per
fu.i prtnc pia proptix paflioncs immediate ipfum
confequentes. Hoc notabile defumptom cfl cx
doflrina Alberti r. Priorum, Se Scoti ibidcm.Vbi # *

dicunt. SyUogifmnm fimpliciterc(fc lubiedura
illotum librorum , ira vr Syllogifivms fumptus
non vniucrfal iter, fcd (impliciter, id eft, toliim vt
Syllogifmus cft,& lub ratione communi confidc-
rarus (it fubiceftum libri Priomm-, tamen vniuer-
faliter furoptus.vt comprehendit omnes fuas Ipe-
cies, eft totius Logicx (ubieAum.lia in propofiro
pollumut diccre.qudd fiuc ens mobilc.fiuc corpus
niubile fecundum alias opiniones. fiuc corpus na-
turale, quod pnnimurtorius Phyfir* fubic&um
vniucrfaliter fum p t uni ,id i pfu m pr^cise fomutum
fnbillatarionc communi tanttim ponitur (ubic-
dturu horum libtoium. . y

A a EXPOSl

Lib. I. Phyficorum

EXPOSITIO TEXTVS.

, /'"V Pbmnm Mitem i. intrHigere drftirc contingit,

Text.i. yj flfg.lfte liber Phyficoruro eft primus inor-
Duufit »Se> dine librorum naturalium , in quo determinatur
hk**ri pJy- de proprietatibus, & palfiombus generalibus, Se
fittrnm. proprietatibus paffionum emis mobilis } Se diui-
ditur in eres partes. In prima determinatur de
principiis generalibus emis mobilis. Infecunda
de palfiombus ipfius , Se in tertia de proprietati-
bus palTionutn. Secanda pars incipit in principio
• terti) libri, & tertia pars in principio quinti.

*• .Vel fic diuidirur ille liber in odio libros par.

riales. In primo determinacur de principiis jn-
trinlccis rei naturalis. In fecundo de principiis
cxrrinfecis , & intrinfccis limul. In tertio de paf-
, fiouibus intrinfccis rei naturalis, ve funt motus Se

infinitum. In quarto de palfionibuseminfeds,
que funt locus,vacuum,& tempus. In quinto de-
terminatur de motu quantum ad partes eius fub-
ie&iuas.ln fexto de motu quantum ad partes eius
imegrales. In feptimo de comparatione moruuin
ad motores.de motuum ad feinuicem. In o&auo
determinatur de duratione motus.

$ • Primus liber continet quatuor tra&atus.In pri-
mo ponit intentionem fuatn , Se ordinem proce-
dendi.Infecundodeterminat de principiis rerum
naturalium fecundum opiniones antiquorum } Se
in rertio determinat de cifdcm fecundum opinio-
nem propriam. Se hoc in generali ; in quarto de-
terminat dceifdcm in fpeciali-Sccundus t radiatus
* ibi : NtctJJi efl autem. Tertius ibitOnvMJ igitur cen-

tr*r u.Sec. Quartus ibi : SnbieSn anum natum, Se e.
In primo tra&atu.qui continet vnicum capitulu,
primo proponit intentionetn.Secundb ponit duas
coclufiones de ordine proccdcndi.Primaib::/jwi4-
f 4 eft Mitem. Secunda ibitf^de tx vnintrf*libne,Sec.

4. EU igitur prima conclulmilla , quod oporrec

Philofophum naturalem tradere cognitionem
principiorum, canfarum. Se elementorum rerum
naturalium. Probatur.quia illorum haber tradere
Naturalis cognitionem , fine quotum cognitione
res naturales no poliunt cognofciifcd fine cogni-
tione prxdidlorum res naturales non poliunt eo-
guokiicrgo.&c Maior veri probaruttquia otnniu
habendum caufas, principia, & elementa, cogni-
tio dependet ex iilorunscognirione:quia tunc ar-
bitramur vnumquodquecognofccre, cum caufas
primas, & principia prima cognofcirnus vfque ad
clcincnca : modo res naturales habene principia,

' caufas.de elementa , cfim lini generabiles, corru-
ptibiles,materi ales, & cranfmutabiles.
p. Notandum quid Arirtotclcs per imeSigtre , Se

tjl fiirt non intendit ideimquin per intelligcrc notat
/w, f*w habitum conclulionis. Vel aliter exponitur, quid

iptilujtTe. itutiiigere Ce haber in plus.quam/ZiVnidei contra-
hitur per hoc ; vniuetfalircr/ciVe dicir fcientiani
proptic di&am.quz fit per caufas a priori;Ac uon
per eflfc&us a polleitori.

Secundo feiendum, quod per principia, caufas,

fnnripium.

/eruat.

& elementa inrclli^it diuerfa: nam per principia
* intclligic caufas efficiet es & mouetes, per caufas
intclligic caufas finales, per elementa au te iutclli-
git caufas intrinfecas.fcilicct maceriam, Ac forma.

Tertii feiendum , quod quando loquitur de
caufis primis , & prine. piis primis , intclligic per
caufas primas caufas priores , fiue remotiores. Se .
per principia prima caufas propinquiores. Vnde
dicit Coinmentator.quod autcnmqne funt inter ma-
teriam prinum t/USmnm fornum funt materiatam-
f*fiu%& fermtcmpvfiu \ Se imelligit per vltimam

formam , formam completam , cuiufmodi efiet
forma fubllanrialis hominis, aut annnalis.Er non
dcbccintelligi forma compolita ex diuerfis for-
mis fubftantialibus; fcd per coropofitioncmex
difpofitionibus qualitatis , quarum vna nata eft
rchfterc inclmationialtcrius, vcibi gratia, incli-
nationi animi, qua per difpofitiones libi coiiue -
niences inclinatur ad mouendura progrefliue, re-
lillit inclinatio grauis naturalis, qui inclinat cor-
pus admotura deorfum.

Quarti feiendum , quid Arilloreles norancer 7.
dixit, vfiftu «sdWrmrwM.Nam debitus ordo do&ri- OrAt Jaltri-
ir- ni ell.vr fiat proccfTus i principiis maxime gene- "* fnetfi
n- • talibus . tradendo cognitionem eorum ad caulas
propinquiores , & tandem ad propinquiffiinas;
verbi gratia, in feientia naturali ptimi habemus
cognitionem de materia, & forma»qu.T funt prin-
cipia generalia rerum naturalium ; deinde habe-
mus notitiam elementorum , quz fune principia
magis propinquajic terrii habemus cognitionem
carnis, Ac olfis, Se hutufmodi ; quz fune pattes>&
principia immediata ammalis,& hxc ponitur fe-
cunda conclufio de or dine procedendi.

Q_v astio II.

Vtrum cognitio rniuA rei dependeat ex
cognitione alterius ?

Ati&.l.fbjf ttxt. i.Thcmirt Simplir.Auerr iM. D.Tbom.

U3.i.& i.detMifii r.\ Mayron.f. 1. Iaodun. f.j.Duracd.
im I V>/f, j j.f i.Aluccn.iM j. j. 4 n. 1 . Ocium •» 4 .Aift.

1). Oaprcolus/* trelt-X. Coninib. /»*.t.f.i,

Kuumsi&rV.Fabcf tin ,tm il.Anton.Rocc.l.f*r/!f . I.

i Revu vii quod non.primi, quia om- f»

nis cognitio dependet a luo obic&o.igi-

£ tur vna non dependet ab alia. Tenet

conlcqucntia.quia in amnibus videtur, quatenus
vna cognitiocognofcitur,refiedi per aliam. An-
tecedens paret , quia ab obicclo eft caufata no ti-
tia,Ac per confcqucns ab eo dependet.

Sectind6,fi vna res eflet notitia alterius, vel hoc
efl per fpccicm propriam , vel par fpccicm alie-
nam. Non per propriam, quia propria fpccics ali-
cuius rei efb adeo determinata (imilitudo cius
rei.vt non alcerius.Non per alienam, quia vna res
non caufat alterius fpcciem , fcd tantummodd
fuam propriam fimihtudinem.

Tcrtii.fi cognitio vnius rei dependear ab alia,
qurto in quo genere caufz. Non in genere caufz
efficietis, quia intcllc&us efficit cognitiones om-
nes. Non materialis, quia vna cognitio n6 recipit
aliam, cum a&ui repugnet recipere, vt pater j.de
Anima, tcxt.cornm.iy.ridc Comm. ibidem. Non
formalis.quianonhabctcaufam formalem. Nec
finalis, quia conlcquitur clfc rei.

Quattd , quia clfc vnius rei non confequitur
efic alterius, igitur nec cognitio vnius rei cogni-
tionem altctius.Tenctconfcquentis,quiarcscau-
faefuas notitias, <5c fecundo Mecaphyfir^ dicitur,
quod fient fi hnbtt rej ejfitUnn4regntfii.

Oppofitum arguitur per Aiiftotclcm in illopri-
mo.vbi dicit, qtibd cognitio efTcdumn dcpcndcc
ex cognitione caularum, ficut cognitio tnatcriz
primi dependet excognirione formz , eo quid
cognolcicur fecundum analogiam ad formam,
ficur cognitio primi motoris dependet ex cogni-
tione morus. Se pcrconfcquens ex veritate vnius
rei dependet veritas alterius.

In quxflione primi videbitur qualiter ad efie 1 .
vnius rei, fequitur clfc alienus, quod tangit viti- D*‘>fi« ?**•
muro argumentum : fecundi videbitur , qualiter
cognitio

Quajftio II.

cognitio vnius rei fequitur. vcldcpcnder cx co-
gnitione alterius. Quantum ad primtim.qiiiailla-
- tioefie vnius rci.cx efie alterius per modum con-
fcquenrirhr. fdeo 3 feiendum quod quadiuplcx
^rntUx?** COnfequemia.quxdam formali», qux tenet in
omnibus terminis, rtanreconfimili forma propo-
fitionisA terminorum, ita vt quxlibet propofnio
mancae talis A tanta cum eofiraili ordine termi-
norum, &: confimilibus ly ncatcgorctnatibus. Se-
cunda cftconfequentia limplex,qo? tenet virtute
tnclufioms terminorum in fignific^ndo , A ideo
ad hocqndd fit euidem, luflictt declarate (igni fi-
cata rerminot um,vt homo cft.crgo animal cft, Se
itade confimiiibus. Tertia confcqucntia vocatur -
• materialis, qux non tenet formalitcr , nec virtute

. * • indufionis terminorum in figiuficarido , fcd vir-

tute alicuius proportionis recedat io intelle&x,
/icut fcquicur,£fuj« tfl,rrf o homo efl , & tenet vir-
tute iftiuj tmellcdx, quod fluitet funt nema, fimi-
liter illa CQnfcqocntia cft bona : Impe/fdilt efl ele-
menta ex itniietm generari ; igitur irnptjfdile efl ipfa
a!terori,S< tenet viitutc iftms;5i 'finu in naturali tm
efl impo/fdilu , ordinata in finem funt impcffdilia.
Quarta efl confcqucntia,vr nunc,qux unet vir-
tute medij contingentis, verbi gratia, /«annet /iri-
fat, igitur Fratttifim firiiit : Se tenet virturc illius
medij^iaMn efl /•' rami fate,

J* Secundi efl feiendum , qudd c(Te quandoque

E/fc tfl dt i- dicitur de efl fecundo adiaccnte A hoc vcltcfpc-
da*frtertb ^uilcrm*n> abfoluti.vcl rcfpc&u termini corrcla-
ndiaiente. l’u' »& quandoque Ac eft tertio adiaccnte.

Wis fuppolitit fit prima condufio illa, quod ad
elfc vnius rei de verbo efl fecundo adiccente , re-
fpcdu termini abfoltui.non (equitur efie alterius.
Verbi gratia, non (equitur efl, ergi B efl. Proba-

tut , quia femper oppofiturn conlcquentis talis
confcquentix potcll flate cum antecedente.

Sed contriprim&.quia fequitur ,/gnu tittergo
? "Kdiui efl, Se I equitur etiam, Hamo efl, igitur ee^um
eftquia fpccicsfunt xrcrnx.Tcrtii.quia illa,Detu
eflicfr dcmonftrara S.huiusA u.Mctaph. vel igi-
tur cft dcmonftrata ex cfle fui iplius t & hoc non,
quia e fiet petitio principi vel ex cireaherius.vcl
aliorum, & habetur intentum. Quarti, quii fc-
quitur,//«XM efl, igitur capta efl.

^ Ad primum Tcfpoodetut , quod confcquentta

illa non cft fotmaiis.necctiam fimplex.ncc etiam
tenet virtute inclufionis terminorum in figuifi-
cando , fcd tenet virtute ptopofi donis necefiarix
cointcllcclx ,& condufio imelligitur de duobus
primis modis confcqueqdx. Ad fecundum fimi-
lircr.Ad tertium ncgatur.quod illa fit dcmonftra-
ta infra iti S. Phylleorum. Nam ibi probatur fo-
lum quod Deus efl motor immobilis, & in i x.
Metaph. probatur ifta, quod aliqua cft caufa pti-
nu ,vclconleruan$ ptimum. Ad quattum conce-
ditur, quid illa conlcqucntia cft bona in tertio
modqconfeqnemi.c.Sccunda condufio eft.quid
abdic vnius tci ic cft fecundo adiaccnte refpc^u

termini corrdaiiui ad efie ahetius cft bona co.nfc-

quentu. Probatur .qui a (cqu\tut,pdier efl. igitur fi-
lius efl, fe cft bonacoufLqucmia fimplcx.cequc te-
net vmtiteindufionisteiminotumfittnificando.

Tertia condufio cft, quod ab efie vnius tci de
vetbo efl , de tertio adiaccnte ad clfc alterius, eft
bonaconfequentia. Probatur.quia ab efie piincl-
piorum, caubruroA elementorum , (equitur efie
N tiiu ,,i 5°tum cfieftwom, (imiliicr cx efie morus, fcqui-
infltt, fnj$. W* efie Motoris, & ita de aliisA hoc de primo.
tiue.fr h. Quantum ad fecundum , notanduui cft quod
S^eti «fcr.Tem.il.

tticfUka.

quxdnm ell noritia fcnfitiua, quxdam inrellefli-
u» A differunt : quia notitia fcnfitiua cft cxtenfa
ad extentionem organi fcn/ltitti , ita vt determi-
narx parti organi fenfitini corrcfppudeat dercr-
mmara pars cognitionis j fimilircr queroWmodu
toracognirio fcnfitiua rcprxfcnrat totum obie-
dlum.tta pars cognitionis rcpr^lcntar partem ob-
ituri. Sed notitia intcllccliua efl indiuiflbilis , Se
tncxtenfa;conueniunt tamen iftx notitix in hoc,
qubd vrraque habet gradus cognitionis intenfi-
ue.Sfcund6comicniunt,quiarani fcnfniua.quam ■.

intcllcdiua poliunt efie complexa, vel incomplc-
xarnamex multis operibus brutorum appafef,®

Squ4d aliquando coniponumA diuidunt.

SecunJo feiendum, qubd du.r notirix, vel pltt-
res.quarum vtraquecll fcnfitiua , vel vtraque in-
rrllctltua.dicuntut notitix ciufdcm ordinis ; fcd
dux no Ut i* , quarum vna cft fcnfitiua , & altera
imclletftiua.dicuntot notitixalreriusordinis.

Tertid feiendum cft, quid quxJameft notitia Nr,,,,f.r^
incomplcxa primaria, verbi gratia, vt fimplex ap- ,*'**£, [fl
pchenfio albedtnisin vifu, vel in mtcllcfhi itftu xm t ^ (em.
inoucmis, quxdam eft noritia incomplcxa fccnn- flex*.
dariajvt fi aliis cognoui Socratem, Se intcrucniac
habitus, tunc per plurct difeurfus, &: cognitiones
multorum occurrit mihi tandem notitia incom-
plcxa Socrarn.quam alias habui, vt patet in libro
de Memoria A' tcminifccntia.

Ex his ponuntur concluflones.Prfma cft, qu^d 7*

notitia incomplcxa vnius ordinis caufatllot it ianv Xeutiav-
incomplexam alterius. Probatur.quia de alMrdi-*
ncaflualitermoucmc vifum lubro intellectio- titis olttriu*
nem fimpficem,& incomplexam, Se hoc non nifi ni JeliJttt.
per vifiouem eiufdcm albedmis .igitur vifio illa
cft caufa illius intellectioni vnodb vifio, &: intcl-
leftio funt notitix alterius ordinis.

Secunda condufio eft, qubd notitia incomple-
xa vnius rei non dependet cx notitiis incompie-
xis alterius, loquendo de notii iisciufdcm ordinis.

Probat ur,quia notitia incomplcxa vnius rei cft fi-
nulitudo determinata illius ici, ira vt 116 alterius,
faltem difiimilis , igitur illa non caufat notitiam
alicuius alterius,nec dependet ab aliqua alia.

Er dixi noramer alieuim di ff i mi! fi , qui» flinili-
tudo vnius rei bene cft rcpixfcuratiua rei fibi fi-
milis,quod patet per quandam experientiam;
quia fi ponatur vnum ouurn in aliquo foramine,
quod agat fimilitudinc fui in fcnfnm , & tunc ho-
mo diucrtat fc.itavt ipfoignoraiire ponatur aliud
ouum confimile, licur cft pclhbilc, tunc ita beni
(imilitudo prima caufata xque rcprxf|prabil
illud ouum (ccundum,& primum a quo canfaba-
tur.Secund& patet cone Uiiio.quia noritia comple-
xa rei fc haber fient imago caufata in fpectnb ab
ipfoobicdo.fed illa imago non cepr^ lentat aliam
rem, quam proprium obiedlum a quo caufabatur,
igitur nec notitia incomplcxa.

Tertio , quia illatio cognitionis vnius rei ex
cognitione alterius fit pci modum conkquenriij:
modo fupcrincomplcxum non pOttll heri cunfcr%i
quentiaA lic patet, quAd ex vna notitia incSpl^
xa per fe accepta, non Icqnirtit cognitio alterius.

Sed obiicicur, qmacognitio miniis vuiucifalis
dependet cx cognitione vniucrUlioris, igitur illa
notitia incomplcxa dependet ex alia. St eundo
notitia incomplcxa fecundatu dependet rx plu-
ribus aliis cognitionibus, igitur depeudet cx vna
alia cognitione.

Ad primum rcfpondctur,qu6d vnam cognitio-
nem cftc causa alterius potcll inteliigi dupliciter, infrum
A 3 vno

8.

IO.

fe-

i

Lib. I. Phyficorum

Vno modo principaliter.ita vt fit principale effe-
<Uiuum alterius Alio modo inftrnmentaJitcr.ficuc
snrcllelhis informatus tali cognitione poteft eli-
cere aliam cognitionem mediante tali cognitio*
nc.ranquam i nfh umento; fictu dicitur, quod cali-
diras cft inftrumentum producendi formam fub-
flamialcro.Secund6 fcicndum.quid vna cognitio
poteft dependere ab alia duplicitcr,vnorood©>via
ordinis, Bc alio modo via caufalitatis :tunc dico,
quod cognitio incoinplexa miniis vniuerfalis,
prxfupponic cognitionem vniuerfaliotis via or-
dmts.fcd non dependet ab ea via caufalitatis.

Ad fecundum concediturc) de notitia fecun-
dari a illo modo.quod ad hoc.quod memoria re-
ducatur,prxfupponit alias cognitiones, attamen
prxctse dependebat a fuo obic Ao in fua primaria
cognitione.

Contra.fi fit aliquid album , quod propter fui
paruiratem fit inuifibile, tunc addatur ei vnura
aliud tam* quantitatis, ita vt totum fiat fenfibi-
lejrunc notitia incomplcxa vnius partis dependet
ex incomplcxa alterius, quia fine ipfa non fuiflet.
Ad hoc dico.quod illa duo quorum quodlibet cft
indiuifibiie , faciunt ruam cognitionem totalem
incomplexam, nec numerantur cognitiones di-
(lindx.

Tertia Conclufio. Ex notitia complexa vnius
rei bene fcquitur notiria complexa alia eiufdem
rei formalircr , Bc cognitio alterius rei aliis qui-
bufdam modis. Prima pars probatur , quia ad co-
pulaciuam fcquitur fua pars formaliter : fimiliter
ex difiunAiua cum oppofito vnius panis fequi-
turalcera pars, pater etiainde conuerfionc, de
xquipollentia.Secunda pars probatur, quia inteU
ledus cum multa intellexit, poteft facilius intcl-
ligere vnum,igimrex cognitione complexa vnius
poteft facilius inferri cognitio complexa alte-
rius, &hoc per iftum modum, quia cum intellc-
Aus habuerit in fe intclIcAioncs fimplices plu-
rium rerum, poteft illas ad inuicem diucrhmodc
componere,& ita diuerfas cognitiones addifeere,

Bc patet in exemplo : nam habens aliquas co-
gnitiones de triangulo , poteft ex illis alias co-
gnitiones inferre de triangulo , vt patet in Geo-
metria , Bc illam conctufionem probant rationes
in oppolitum.

Quarta Conclufio. Omnis cognitio ,quz fe-
quitur cx alia cognitione alterius t di eiufdem or-
diniSfCll complexa. Probatur, quia vel fcquitur ex
notitia iucomplexa»vcl complexa, non cx incom-
plcxa.pcr conclufionem prxcedentem , igitur ex
complexa: modd fi antecedens cft complexum,
confequens cft etiam complexum.

Sed obiicitor : quia ex notitia incomplcxa ac-
cidentis deuenirur in notitiam fubftanrix cam
complexam, quim incomplcxam;igitur cx incom-
plexa poteft fequi complexa. Antecedens apparet,
quia cognitio fubftanrix omnino dependet cx
cognitione accidentis. Refpondctur , quod fub-
ftuncia xqtic inOOmpIcxc cognofeitur i fcnfu.vel
«b JiitcllcAu.ficuc accidens. Vndequando video
albedinem, non foluin mouec me albedo illa , fed
paries, & corpus mouet fenfum mediante albedi-
ne,4e fic fubftantia primo concipitur i fenfu con-
ceptu tamen accidcntali.vcrum cft tamen , quod
non poteft percipi conceptu quiditatiuo.nifipcr
difcurfmn.Sc habitis pluribus cognitionibus.

Ad rationes. Ad primam.omnis cognitio, Bcc.
Refpondetur: illa cognitio infcnlibilium nullo
modo dependet ab obicAo, fed a rebus iliis , per

quarum cognirionem deuenimus in notitiam
buiufmodi infcnlibilium. Sed contra, quia cogni-
tio ipfius Dei dependet ab ipfo Deo ; «gitur cog-
nitio alicuius infenfibilis dependet a fuo obiero.
Antecedens patet, quia omnia a Deo dependent.
Refpondctur, quod cognitio , quam habeo de
Deo, non dependet ab ipfo per modum obicAi
moucntis , licet dependeat influentia caufx vni-
ucr falis.

Ad fecunJam dico , quod Sc per fpcciem pro-
priam mediant ibus aliis cognofcibiiibus,& etiam
per fpcciem alienam fecundim condufioncs po-
fitas.

Ad tertiam dico, quod in genere caufx efficien-
tis inftrumentalis.vt pacer in notabili.

Ad quartam. Ad efle vnius, &c.ncgatur antece-
dens , quia vifum eft qualiter ab ellc de verbo eft
fecundo adiaccnte , rcfpcAu icimini correlatiui
fcquitur elfe alterius, Bc ad clfc dc verbo r/? tertio
adiacente fimiliter, licet ad efft fecundo adjacen-
te rcfpe Au termini abfoluti non fcquaiur cflc ali-
cuius alterius.

AN NOTATIONES.

a Q Citndmm eft , quo/i qundrupUx eft conftqutntln,
OScc. Nota, quod communiter diuiJiiut con-
fcqucntia iu formalem, & materialem. Materialis
illa eft. in qua confequens cx antecedente colligi
tur propter folani ncccllariam connexionem ter-
minorum. Termini autem illi dicuntur habere
eandem connexionem, qui ita fc lubcnr, vt Ifcilij
fuerint genus.&lpecies,]') etiam finrgenus.A: fpc-
cics.& h ali) fuerint definitum , & definitio , fpc-
cies.&r indiuiduum, proprium denique , Bc fubic-
Aum;i] fimili modo fc habeant, verbi gratia,
E.jmm tft Mnim.il , ergo rijHui eft /nefanti* , irta eft
confcquentiamatciialis , quia confequens infer-
tur cx antecedenti propter fokm connexionem,
qtix cft inter prxdicatura antecedentis,# prxdi-
catuni confequentis.fcilicet animal, & fubftantia.
Quod autem illud confequens fcquatur propter
folam connexionem nccelfariam terminorum pa-
ter ; quia in ea difpofitionc , & modo colligendi
dabitur confcquenria vitiofa , fi nempe potiamus
terminos non habentes huiuftnodi conexionem,
vt ll dicas, Homo cft animal, ergo homo currit.

Confcquentia veri formalis cft illa , in qua
confequens colligitur ex antecedenti propter or-
dinem , Bc difpolitionem terminorum, fiue tales
termini habeant conncxioncm.liuc non. Vt fi di-
cas, Omnis homo cft fubftantia ; omne rationale
eft homo.ergo oinnc rationale cft fubftat ia. Item,
Omne lignum cft homo, omnis lapis eft lignum,
ergo omnis Iapis cft homo ; dicitur confcquentia
formalis.quiain omni materia piopofiriouum.fi-
ue ncccflaria , liuc pudibili , vel contingcnti,fiuc
impoffibili , Sc remota ; futuptis quibufeumque
terminis nequaquam dabiiui antecedens verum,

Bc confequens falfum.

Ex hoc fequitur.quAd omnis, & folns fyllogif-
mus eft confcquentia formalis, modo fyllogilmi
nomen tam late accipiatur.vt fingulares , Bc hy-
potheticos,# qui ad hos rcuocanioc comprehen-
dat, vt patet cx Ariftorclc i . Priorum , vbi definit
fyllogifroum in hunc modum : SjSegtfmm rji ora-
tio in qnn qaibuQjrn pojttit , eUitU quippini* nb
bie , qnn pefua fur.t , iism lex ipf» fint , ne e eft
/Urio ekenit. Quali dicat . quod conclufio ex prx-
miflis propici formam, modumque colligendi
%i> inferatur.

Ce*fe‘vmti 4
rl*plea,m*te-
ftr-

19.

'7-

— - — — _

Quseftio II.

inferatur. Qubd autem folus fyllogifmus fit con-
fcqucmia fufmalis,cx co patet: quia nulla‘alia
confequcntla , qux non habet formam fyllogi-
Arcam , modum fciltcet , Se figuram , nccdTario
infert eonfequens cx antecedenti , co quod fer-
uata uti forma dabuur antecedens veram , Se
eonfequens fallum, fi loco illius termini , qui
• in antecedenti ponitur , ponatur alius , quod in
fyllogifmo haud contingit. Nam quibufeumque
terminis fumptis , dutnmodd eadem feruetur
fornu, qux in fyllogifmo feruari folct, nunquam
poteft dari antecedens verum, & eonfequens
faifum.

• 1 8. Sequitur fccumlA, quod conuerfio propofitio-
Cmurrfif.fr niun , Se locus dialcllicas non fune confequen-
iim duU- ei* formales , nili lati accipiendo confequen-
Bum mn uain formaJcm ; funt cnjm illationes , qux ttifc-
runt fuum eonfequens ex fola difpolitionc ter-
finuUi. minorum : vt Ariftoteles docet i . Priorum , cap.

a. Se J. exterum non funt .proprie confcqucntix
formales , cuiulmodt eft fyllogifmus , qui conti-
net medium , quod collocatur in antecedenti. Se
non in confcqucnti ; conuerfio autem nullum
medium habet; loci autem DialclMci poliunt
dtcicoufequcmix formales Virtual iter , hoc e A,
virtute fyllogiftica : femper enim habent ali-
quam tacitam prxmilTam , qua adiunlla hunc
fyllogifmi , vt fi dicas : Socrates e(l homo , ergo
eft animal rationale , tacite intclligitur maior,
fcilicer, Omnis homo eft animal rationale,
j 9 . b Notitia in complexu rei fi bubtt fient irnugo , Se e.
Tutm Nota quod hxc tria fient ieinsp.tr e , rtpru-
tatfitn, »*- ftntutt , Si fignificare , fc habent ficut infciius,
ftufmur*. & fupecius , nimirum velat corpus , animal , &
homo. Nam ficut corpus eA fu peri as ad ani-
mal, & animal ad hominem, fi e etiam facere
cognofccre eft fuperius ad icprxfcntarc , Ce
rcprxfcntare ad fignificare. Vnde ficut non va-
let conrcqucmia ab amplo ad non amplum affit-
mariue, bcnctaincne conuerfo, fic non valet
quicquid facit cognofccre rcprxfcutat.quicquid
rcprxfcntat fignificat , bene tatnen valet e con-
ueifo: fignificat, ergo rcprxfentar : reptxfentat,
ergo facit cognofccre.

Vnde obfetuandum eft, quod facere cognofce-
re quadrupliciter contingere pote A , fcilicet ob-
ic£liue,cffcckiuc,formamer , Se inftrumcntali-
tec, qux omnia manifeftiffimo exemplo pate-
fiunt. Visa enini a me imagine Saluatorisnofiri:
ea imago eA obicllum oblatum mex potentix
coguitiux, qnx imago facit me venire in cogni-
tionem ipfiufmcr imaginis. Potentia vero mea
cogniciua , a qua procedit noritia, facit me eo-
gnofeere cffedfiue, liue imaginem, flue rem ima-
ginatam. illaraet notitia a potentia produlla for-
maliter facit me cognofccre, co quod eft forma-
lis ratio cognfoceftdi id, quod cognofcitur. llla-
P inct autem imago , quia eA inAiumcntum , quo

mcdiaucc recordor ChriAi Domini , cuius eA
Imago , facit in Aru menuli t« me cognofccre
ChriAum , Saluatorem noftrum.

Rcprxfcnrarc vcr& tripliciter contingere po-
» XtfuftHun teli .obicdUuc , formalitcr , &: iuArumentaliter.

Id auteru quod facit cognofccie obie&iue, rc-
tUtiitr. prxfcntac etiam obiedliuc, fcilicet imago a me
vifa , Se quicquid facit cognofccre formalitcr,
f reprxfcmat formaliier, fcilicet notitia illa, qua

tetn cognofco , & illud quod farit cognofccre
£ cffcHiue , non reptxfentat effeftiuc , quia de ra-

f tionc trprxfcmandi eA non facete cognofccre

11.

hrmfitrrt

bifarium <»•
twxit.

M*

Sifitijuan

frfgmftme
frhubftfuut
infrrim , fr
fufrtiui.

10.

Tauu et-
jntftm
furirupliti-
tir cHUin-

tH.

per modum efficientis , fed tantum vel obicHi-
uc , vel formaliier , vel inArumcmalitcr. Vnde
imcllcllus meus, qui cfFcHiuc fecit me cogno-
fccrc rem , non mihi illam cfic&iuc reprxfcmat.

Significare demum dupliciter contingit, nem-
pe formalitcr , & infirumcnuliter : quo pallo
notitia formalitcr fignificat , Se imago fignifi-
cac inArumcmalitcr rem , cuius eft imago, effis*

Hiuc autem nihil fignificat, neque obicllineipo-
tcnriacnint mea cognrtiuafacit me cognofccre
rem cffclliuc , non umen illam rcprxfcntat, ne-
que fignificat ciftHiue , Se obicllum facie me
cognofccre fcipfum obieUiuc , & fcipfum rc-
prxfentat obicHmc , non tamen fignificat (e ob-
ielltuc , fequercrnr enim quod quxlibet res fi-
gnificarct fe , quia quxlibet res rcprxfcntat fe,
quod eft contra rationem figni traditam a D.

Auguft. lib.de DoHrinaChtiftianacap.t. dicen-
te : Signum tft, quod pruter fpeiitm, quum ingerit fen-
filrm , aliquid aliud facit in cognitionem venire. Ex
qua definitione plane conftar lignum alterius
rei , non fui iplius debere clfc lignum. Vnde

Jiuando res , vel vox pro fe accipitur , improprie
e fignificat, & dicitur fc lignare naturaliter com-
muniter.

Obfcruandttm eft tamen, quod fignificare in-
ftrutnentalitec dupliciter contingit «naturaliter,
vel ad placitum : inArumcmalitcr naturaliter **frumrmt+-
fignificat res, qua natura vtitur tanquam inftru- ntUeir"
mento ad aliquid aliud fignificandum , ficut fu* r,r>
ntus fignificat ignem naturaliter inftrumeniali-'
ter. luftrumetuaWter ad placitum , ficut homo
fignificat hominem. Significare formalitcr con-
tingit vno modo, fcilicet naturaliter, ficut no-
titia, quam habeo de homine naturaliter forma-
litcr mihi fignificat hominem.

e sldfi.undnm conceditur de noiitid fecundari* tSec. 24.

Nota quod quatuor funt qux fc tenent cx parte guAturr >St
alius recordandi. Primum eft quid alius rccor- ?**! f> un(t
dandi eft femper poli tempus, id eft, alius rccor- *"

dandi eft per aliquod tempus, poftquam alius de * £

quo recordamur fuit ; eft enim alius recordan-
di de prxtctito allu , fallo ab illo , qui recorda-
tur , cx qno fcquitur quod non recordamur de
pcx(cntibus , vel futuris. Secundum, qu&d ille,
qui recordatur percipiat, vel in particulari , vel
in vniuetfali tempus, quod fluxit imer alium
prx(critutn,& alkitm rccordandi.Tertinm.quod
aclus de quo recotdamur non fir quando recor*
damur, quia tunc non clTct recordatio eius de
prxterito. Quartum quod licet alius ille non fit
in fc prxlcns , fic tamen pexfens in fpecic intcl-
ligibili , id eA, quod habemus fpeciem intclltgi-
btlein ,dc illo allu, quo recordamur.

Ex his fcquitui,qubd ad hoc, quod habeamus
alium memorandi , qui eft complexus, requi-
runtur multx notitix fimpliccs. Pruno requiri-
tur notitia fimplex alius de quo recordamur.

Sccundb obicHum fuper quod cadit ille alius,
deinde requiritur notitia , vctbi gratia, loannis,

& temporis prxtcdti , & mediantibus illis noti-
tiis habemus apprekenfiuam , qua apprehendi-
mus totam illud obicHum : notitix omnium re-
rum funt complexx , & abftraHiux , Se illis me-
diantibus habemus recordationem.

Et fi quxras , cum notitix abftraHiux non
habeamur , nili mediantibus fpeciebus ; fpecies
iftx quomodo caufatunr? Dico quod cantantur
a rebus intuitiuc vifts , vctbi gratia , video Pe-
ttuut , hoc videre eft prxfcns. Sed quomodo
A 4 polium

16.

Lib. I. Phyficorum

&9r-

m.

8

poffiim ipfiuc videre recordari i Dico quod po-
tentia. »i illius recordetur, ©portet qubd habear
notitiam fnruitiuam illius. Vndc nota quid du-
% plex cft obicclum memurix , fciiicct propin-
quum, & rcjnotum : obiedum propinquum > cfl
adus humanus ; obiedum remoium cfl rorum il-
etoatm lud.fupcr quodtranfit adus humanus. Vt rccor-
*"* u,u *fl dor me vidifTe Pontificem factis Pontificalibus
dafka. indutum vcllibus. Primum obiedum, cft hoc to-
tum , recordor me vidi jfe , fecundum Ce remotum
cft , Pontifex in hMtn Pontificali.

Et nota quod primum obiedum cfl femper
prxtctici , vt prxicriti , fecundum veto non. Vt
poffum recordari me vidifTe Ioannem. Primum
obiedum , fciiicct ntc vidifTe , cfl femper prxrc-
riri. loannes vero potefl efle prxfen», Ce adhuc
viuere. Qubd inrclligas de memoria imcllcdi-
4 ua , de qua loquitur Dodor in hac quxflionc.

Quia de memoria fcnfitiua cfl fccus, tpfacnim,
vt docet Ariiloteles lib. dc Memoria , Ce remin.
u , | cfl prxteriri , vt prxtcritum cfl , & quo 3d pri -

marium ,& quo ad fccundarium obfedum.Cuius
ratio clfc potefl , quia fenfus non cognofcit ob-
* jcdum , nili fecundum aliquam difpofitionctn,
quam habet, quando prxeise fent/tur,arquc adei
* 1 pofl adum iam difpofitio illa periit , ergo fi de-

beat recordari, opoitct quod recordetur de adu,
vt prxreritus cft,& dc illa difpofitione,vt prxte-
rita cft. Atiflotelcs,ltb.7. Mcraph. cap.jy .inquir,
abeuntibus fcnfibilibus i fcnftt , non cfl palam
. verum fint , an non. ldct> non poteft habete re-

cordationem adus fui vt prxicriti , quin criain
habeat obicdi fenfali. vt pr eccriri.

Q_v a s t i o III.

Virum perfefta cognitio caufati depen-
deat ex cognitione omnium j ut-
rum caufarum ?

Vide autbores citatos h fotft. fraetJrati.

,, Rcvitvr quod non , quia tunc fe-
rJj?7 queretnr , quod nulla res pollet cogno-
fiwMfri. tu fi Deus cognofcctctur , ccutfe-
qu.ns cik falfum , quia multx res funr faciles
ad cognofccndum. Deus amem cfl difficili
cognoilibtlis , vr patet i. Metaph. ' bi dicitur,
quod ficut oculus nodux noti poteft videre cla-
rifjtcrm Solis de dic; ita nec inrelledus noltec
fubAamias feparatas; Pe patet coofequenua, quia
omnium reettm Deos cfl caufa.

Secundo frqucretur,qt‘6d nulla res pofTet co-
gnofci.mfi infinita cognofccremur ; confcqucns
cft impoffibile : quia cognofcerc infinita quali-
bet cognitione dillinda , cft impoffibile; & pa-
ier confcquentia , quia vmus tei funt mfiuitx
caufx.vt patet fecundo huius.

Tertio ,quia cognitio definitiua,dc demon-
ftrata, cft cognitio pctfcda ; fcd dc aliqua re po-
teft haberi cognirio dtmonflraia , te etiam defi*
nitioa per vnam folani caufam, igitut ad petfe-
dam cogniiioncm vnitts rei non requiritur co-
gnitio omnium fuarum caufarum. Maior patet:
nam cognitio dcmonftrata cft pcrfcdifltma , eo
quod determinat intclledum ad affcnucndttm:
& etiam minor , quia per quodlibct genus caufie
potefl fieri dcmonftratio.vt patet t. Poft.Simiii-
tef definitio fit per vnam folara caufaro, fciiicct
formalem ; crgo.&c.

Quatto fcquerctur , qubd ad cognitionem
ignis oporteret cognofcerc lumen. Ce tuorum. Ce
alium ignem: confequcnscrt falfum, ve patet per
experientiam. Patet conlcqucntia.quia igntsna-
tus cft produci a quolibet corfi tauquam a caufa.

QuintA .quia fciemia Mathematica & Meta-
phy fica funt fcientix pcrfedx, Ce tamcu non
dant cognitionem pet omnes caufas , igitut non
cuiuftibrt rei perfeda cognitio datuc pet omnes
caufas. Antecedens patet per Commentatorem
in ifto i.vbi dicit quod Mathematicus demon*
ftrat folitrn per caufam formalem .Metaphylicua
aurem per tres caufas: fciiicct per efficientem,
formam ,& finem. .

Sexto fequirur, qn&d in cognitionibus eflee
circulatio, confcqucns cft fallunt, & patet i.Poft.
Confcquentia patet , quia perfeda cognitio cau-
fati dependet ex cognitione caufarum. Ce e con-
tra cognitio caularum dependet ex cognitione
efTcduuin ; eo qtibd ctfedus in naturalibua fune
notiores fuis caulis.

Septimi fcquerctur, qubd Intclligentix nullo
modopoflent cognofei, quod cft falfum. Proba-
tur confcquentia, quia fi fic ,hoc effer ex cogni-
rione fuarum caufarum : ntodb littclligcntix non
habent caufam nifi Deutu , igitur cum Deus fic
parum,vcl diffic ulter notus,non poteft ducere in
notitiant Imclligentiatum.

Oppofirum arguitur per Ariftotelem in ifto
primo, text. t . vbi dicit, quod cuiufltbrt habentis
caufas , principia , Ce elementa, cognitio depen-
det ex cognitione illorum » Se hoc vfquc ad de-
mentatae per hoc denotat cognitionem omnium
ejulatum.

In quxflionc primi videndum eft , quid fit
notitia perfeda, Se qualiter aliquid perfede fcia-
tur. Secundo videbitur de quxfito.

Quantum ad primum , fupponenda cft diftin-
dio polita in prima quxftione, videlicet , quid
aliquid fcitor duplieitur.vno modo.vt conclufio.
Se funt ifti modi, /I itum. opinatum, cudi tum-, Ce ho-
iufmodi funt dctctmtnationcs propolitionis, vel
conclufionis. Et tunc dico , quod conclufio per-
fede fcitur , quando determinatur inteliedus ad
afTemtendum condufioni firmiter , Se euidenter,
ita vt diftentire non pnflit. Alio modo aliquid
feffur , vt res figntficatn per terminos conclufio-
nis , vt verbi gratia , habemus feientiam dc Deo,
dc hominibus , Ce dc elementis ; & tunc dico •*
qu&d res naturalis perfede fcitur , vel cognofci-
tur, fecundum omnem modum confidet andl,
quo poffibileeft ron illam confiderarc. & fecun-
dum omnes proprietates, & cortdttioncsconuc-
nientes fibi , Ce poffibiles conut nire; fecundum
aliquem didorum modorum conlidcrandi , Ce
cum hoc fciatur.quid plur ibus modis non poteft
haberi confideratio de illa re, nec quod plores
proprietates infunt fibi,ntc polfunt ineffc aliquo
didorum modorum.

Ex hoc ponuntur conclufionet. Prima eft.quAd
dc conclufionc poteft haberi perfeda feientia.
Probatur , quia dc conclufionc poteft haberi no-
titia determinans intclledum ad alTcntiendum
firmiter , Ce euidenter illi condufioni , fic vt dif-
femirenen pofl» ,igtrur dcipfahabctur notitia
perfeda. Tener confcquentia per definitionem
cognitionis pcrfedx : Ce antecedens apparet de
conclufionc dcmonftrata. V ndc adeo determina-
tur inteliedus meus ad affintiendum iftironclu-
fioui : Otnnu rtelilioem tfi dimftUlu per

y4t

}•

Tiiaifio

jutfi itoit.

4*

Dr (tat tu -
fi»n* fettfl
baltei feeft-
Ha ftuaua .

Qu<eftio III.

qu&d nullo modo, poteft difTcmire, imo
ncc poteft duci ad firmiorem aflenfum.

Sed obiicitur : quia (i non poteft haberi fir-
mior alfcnlus ,tunc fcquitur , qu6d plura media
nun deberent adduci ad probationem eiufdem
condufionis. Pater confequcntia ,ex quovnum
medium tantum determinat intcllcdura ad af-
fentiendum , quemadmodum St omnia.

Refpondetur,qu6d media diuerla, quz addu-
cuntor ad probandam aliquam conclufionem.vcl
funt determinata , vel non : fi fune determinata,
cunc dico qu&d omnia non faciunt maiorem eui-
dentiam, quam vnum eorum , St tunc media ad-
ducuntur ad iftum finem , qut\d fi homo non po-
teft faciliter duci in cognitionem conduGonis
per vmim eorum mediorum , quod tunc ducatui
per aliud ; fi autem media non funt determinata,
tunc dico , quod quodlibet illorum affirmat fen-
furn;& ide6 in Mathematicis fufficit vnicum me-
dium,in naturalibus autem requiruntur diuerfa.

# Secunda condufio.qubd de nulla re Ggnifica-

'DtauUtn taper terminos condufionis poteft habet» noti-
fcnjit mu tia perfeda per humanum intdlcdun»:& liogdi-
ftr ttrmint copropter Deum, quia cognofcir perfede omnes
ICS » J)uantum tognofcibilc, funt ; Se intiHi^ituc
jniiit. ~ "* ’*

S.

£| *»t ri J«i-
rnfir di

condufio , vbi per ipfius condufionis fignincata
fuit aliqua condufio dcmonftrabilis » de qua di-
ftum cft.Ptobatur conduGo,qiiia dato, quod co-
gnofeara aliquaa proprietates de vna re ■, attamen
impofiibile cft cognofccrc pctfcdc , an habeat
plures proprietates incxpcrtas.qux tamen requi-
runtur ad petfeftara cognitionem ex defetiptio-
nc peifcdx cognitionis. Vcibi gtatu, licet de ad-
amante cognofcam , qubd attrahit fettun», non
polfinn fcirCj quomodo iniit libi aliqua proprie-
tas quam ignoraui.

Ofniht »li- Quantum ad fecundum notandum , quod ali-
fmii.it- qua cognitio, vel fcienria poteft dici perfeda dn-
tiftrftiim plicitet. Vno modo fimplicitet , Se de tali iam
iupluitn. cft, alio modo fecundum genus determi-

natum , ve puta fecundum confiderationem na-
turalem. Item quxdam cft notitia complexa,
quxdem incomplexa. Item duplices funt caufz,
quxdam per fc , fine quibus effedus non poliunt
produci in cllc , alix per accidens , qux concur-
runt ad pcodudioncm^iffcdus , fcd fine illis po-
teft efFedus ptoduci , ficut Socrates cft caufa
domus.

^ Nunc cft prima condufio , De aliqua re pof-

fum habere cognitionem incoinplexam petfe-
dam fine cognitione omnium fuaturo caufarum.
Plebatur, quia vifio, qua video albedinem, fcili-
cct fimplcxapprchcnup albedinis per vifum ,eft
cognitio perfeda incomplexa , de per illam noii
cognofco uinnes caufas albedinis , crgo.fccMa-
ior patet , quia illa vifio albedinis cft adeo per-
feda cognitio incomplexa , ficut poflibile cft il-
lam eftc:& minor probatur , quia non plus co-
gnofco modh per v itionem illam , quam fi albc-
do illafuiflct ab acet no : quia non plus depen-
det vifio mea ab ipfa nunc , quam dependeret fi
elTctxrerna; fcd fi albe lo e flet xterna, non co-
gnouifiem caufam efficientem albedinis pet iftam
vifionem.

_ Secunda condufio , Ad perfedam cognitio-

' nem caufati requiritur notitia confufa omnium
fuarum caufarum , St ideo dico notabiliter con-
fufam : quia ad hoc, qubd cognofcam hominem,
non oportet cognofccrc determinate , qubd ge-
nerabatur a Socrate , «ccoportct cognofccce di-

ftinde omnes partes eiufdem rationis, fcd fuffi-
cit cognofcctc omnes partes, St caufas fpecie
diftmdas fub nomine fpccifico. ProbAtut con-
cludo : quia de caufato non habetur perfede
feientia, donec ceiret omnis qtixftio dubitabilis,
qux cft fcibilis de eodem i fcd hoc non fit , nm
per cognitionem omnium caufarum.

Secundi, quia ad cognitionem iftiuscffedus,
opottet cognofccrc cautam aliquam , & caula il-
la cognofcitur pet fuam caufam , & fic ciira cau-
fx fint fibi intricem caufx, oportebit omnes cau-
fas cognofcctc. Ei conclufionc fcquitur exem-
pltficandode aliqua te naturali , ficut de homi-
ne i primo quoad perfedam cognitionem ho-
minis , requiritur cognitio tnaterix prime » St
fornix , fuarum proprietatum ,(t condiiionum.

Secundo oportet cognofccrequacuor elementa,
opeiationcs , & modos agendi ipforum. Tertii
oportet cognofccrc omnes partes heterogeneas,
vt carnem, olla, venas , fanguinem, Se huiufmo-
di ,& conditiones St proprietates ipfarum par-
tium. Quarti opottet cognofccrc quatuor hu-
mores in corporc,& conditiones ipforum.Quin-
ti quo J fit compofiius ex anima intcllcdiua.cim
corpore , cognofccndo operationes , obieda»&
modum cognofccndi ipfius aniinx intclledinx.

Se porentiarutn ipfins. Sexto quid genitus cft a
fibi fimi!» fecundum fpeciem ,cum admtorio in-
fluentiarum, Dei, coeli. Se Solis. V ndc Atiftore-
lcs in fecundo huius dicit , quod homo generat
hominem , & Sol. Septimo opottet cognofccrc,
quod homo generetur ad felicitatem tar.quam
ad finem, qux felicitas vltimatc confiftit in Deo.

Et dato , quod homo cognofcat omnia i fla , ta-
men illa cognitio non cft fitnplicitcr petfeda.co
quid dubium eft an fint plutcs proprietates , 6c
conditiones inexrertx.

Tertia condufio Ad perfedam e cognitionem
Mathematicam, vel Metaphyficam faltem defub-
ft antiis feparatis ,non requiritur cognitio om-
nium caularum. Probatur , quia Mathematicus
folum demonftrat per definitionem quid nomi-
nis, qux a Commentatore vocatui caufa forma- *

lis in ifto primo. Similiter Metaphy ficus folum
demonftrat per tres, fcilicet per cfficicmcm.fot-
num,5c fincm,vt dicit Commentator - IcJctb patet
fecundum , qualiter in diucrfis feientiis diuerfi-
inode requiritur cognitio caulatum: & hoc de
fecundo.

Ad rationes. Ad primam conccdo.quod nullus
habet perfedam fciemiam naturalem de aliqua
re , nili habeat cognitionem de Deo, non fub ifto
conceptu Dtm,( cd fub ifto , primum *gtmy aut pri-
mum rr.oHtm , quatenus de ipfo determinatur in
feientia naturali : de multis tamen habemus co-
gnitionem naturalem minus perfeda fine cogni-
tione Dei, & ideo ficut cognitio de Deo cft diffi-
cilis , ita cognitio perfeda de aliqua re naturali,
cft valde difficilis.

Ad fecundam negatur, quod oporteat infinita j
cognofccrc :quia fufficit d cognofccrc caufas per
fc, & non caufas per accidens. Vel fic,& melius,
quid fufficit cognofcerc caufas fub conceptu
confufo fpccifico, St non quamlibet diftinde per
cognitionem fibi propriam.

Ad tertiam dico , quod facit pro prima con-
clufionc, in qua conccdirur , quod conclulio po-
teft perfedi fciti ex definitione data : quia defi-
nitio naturalis non eft bona , nifi exprimat con-
fusi faltem omnes caufas re».

Ad

io Lib. I. Phyficorum

Ad quartam, Sequeretur, &:c. Concedo, quod
ad perfedam cognitionem de igne oportet co-
gnofccrc confufo modo fic, quid ignis produci-
bilis eft a qualibet illarum caufarum , fed non
oportet coenoiccre in fpcciali an genitus fit i
lumine, vela calore , ficut de Platone non opor-
tet cognofcerc,an genitus fit a Socrate, vel k
Ruberto.

1 1 . Ad quintam dico , quod in illis fcientiis non
requiritur cognitio omnium caufarum ad cogni-
tionem caufati , fed aliquarum tantum , vt patet
ex conclufione tertia.

Ad fextam de* circulatione dico , quid non
eft mconucnicns arguere circularitcr in diucrfis
generibus fciendi, licut in propofito; nam ar-
guendo a caulis ad cfTcdom,c(l procellas propter
quid ; Se e contra eft procelTus (fuia.

Ad feptimam de Intclligcntiis,conccdo,quod
ad perfedam cognitionem lntclligcnrix opor-
tet habere cognitionem Dei ; licet per illum non
dcucniamus in notitiam Inrclligentix , fed per
cius opera , & cffcdus.qux funt nobis notiora.

ANNOTATIONES.

C*gnhUp*r- * Th T tl,nc ^‘C0 * rti n4tt**l* perfette fcitur,
fid* dm- JOjScc. Nota perfedam rei cognitionem du-
fhx. plicem cire : quxdam namque eft (implictter per-

feda , qua fcilicct cognofcitur res , quantum ex
Ce cognofcibilis eft , quoad omnia , qux ex ea
cognofci poirunt , ira vt penetnetor eflentia quo
ad omnes partes, fi eas habear; Se infpicianrur
omnia, qux ab ea fluunt. Se qux fum aliquo
modo in potentia cius , tum etiam omnia a qui-
bus dependet in quocunque genere caufx > & dc-
* ' ntque vt cognitio talis rei adxquctur ipiiusco-
gnofcsbilitati.Hxc cognitio appellari (blctcom-
piehenfiua, qua cognitione DeusOpt. Max. a
fe folo cognofcibiiis e fl : quia cum fit infinite
cognofcibilis.fola infinita cognitione compre-
hendi poteft , quam ipfc folus habet ; homo au-
rem in hac vita neque Deum , neque aliquam
*•- creaturam hac cognitione cognofccrc valet.

14* Alia eft cognitio perfeda non (impliciter, fed
aliquo genere , quando res non cognofcitur fe-
cundum quod cognofcibilis eft ; fed quo ad ali-
qua fnlirni , verbi gratia , in genere cognitionis,
qux habetur per caufas intrmfccas , illa dicitur
cognitio perfeda , qua ics cognofcitur per om-
pe 5 caufas internas , Se ita incclligenduni eft in
omni genere caufarum. Dicirurctiam cognitio
perfeda fub aliquo genere fcicntix,fi cognofcan-
tur omnes caufx , qux fub tali iciemia cadunr.
Verbi gratia, cognitio, qux habetur de rebus na-
turalibus per caufas rerum naturalium , dicitur
perfeda cognitio , qux in naturali Philofophia
haberi poteft, quamuis non cognofcanrur omnia,
qux conucniunt rebus naturalibus, quatenus en-
tia fum; quia talis cognitio ad Mctaphyficum
potius quam ad Phyficum fpedar.A: fiimliter co-
gnitio, qa* habetur per principia Mathematica
de rehus Mathematicis dicitur perfeda in gene-
re cognitionis Maihematic;,& deniqueeognitio
cuiufi umque feiemix de fuis fubiedis dicitur
perfida : quia eft cognitio per caufas ad talem
feientiam pertinentes, licet noncognofiantur in
illis fcientiis omnes omnino caufx.&afFcdiones
rerum confidcrararum. Ariftoteles autem non
loquitur de cognitione perfeda (impliciter ; fed
de perfeda in vnoquoque genere fcientix,quod

pater ex eins infticuro , omnia enim qux hoc lo-
co docuit ch pertinent , vt intclligamus quomo-
do cognitio in vnaquaque (cientia , prxfertim
in Philof. naturali tradenda fit.

h Ad perfedam cognitionem e au fui , Sec. Nota 1 S‘

qudd ad perfedam rei cognitionem, qux in qua-
uis fcicntia tradi poteft, requiritur cognitio om-
nium caufarum per fe tam iutemarum , quam
externarum , qux fub tali fcicntia cadunr.

Nam multo per fed i it s rem cognofcimus fiue
definiciuc , fiuedcmonftratiuc, cognitis omni-
bus cius caufis , tam internis , quam externis:
quini cognitis (olis internis , vel folis externis;
quare non erit huiufmodi cognitio vndequaque
perfeda , fine caufarum internarum, St externa-
rum cognitione. AddequAd alix caufx requi-
runtur ad Mctaphyficam,aliq ad Mathematicam,
alix ad Phyficum , & alix ad moralem Philofo-
phum. Metaphyfica enim probat de homine,
quod fit ens , fttbftantia, 3c ea qux ab his proce-
dunt. Mathematica quantitatem & dimenfio-
nem ; Phyficus naturx partes , & ea qux ab cis
ditpananr. Philofophus vetA ir.otalis virtutes, &
adus humanos; atque adeb horum quilibet cx-
pofeie cognitionem omnium per fe caularum
rei, de qua tradat.

e A. i petftClam cognitionem , &C. Nota quod 1
Maihcinatiwjs frequenter per formam procedit, Motutmaoi-
probando videlicet palfiones per ipfas formas ‘f^Muntor
(ubiedorum ; prxeipue enim figuras coi fiderat,

& per ipfas probat : interdum etiam per mate-
riam fuam , a qua non abfttahir , fcilicct intclli-
gibilem, nempe quantiratem: confiderat enim
Mathematicus figuras. Se formas, non vt ab-
ftradas a quamitaie , fed vt in quanritate fiunt:
quamuis abftrahat a materia ferifibili , qux eft
fubftamiainduta qualitatibus fenfibihbus ; ngic
enim de triangulo, fiue triangulus fit in ligno,
fiue in xre.fiuc in ferro. Metaphy ficus ver6 pro-
bat per caufas formales , finales ,& agentes, non
tamen per efficientes. Nam Mctaphyficus ab- Uotofljp*
ftrahit a materia, atque ade6 probat per caufas, ***£*"
qux a materia abllrahunt , tales autem funt for-
rnales, finales, & agentes. Quod autem non um.
per efficientem , patet , quia caufa efficiens effi-
cit per motum. Mctaphyficus vero abftrahit i
motu ficut a materia. Phyficus autem a toto ge-
nere vritur quacuor generibus caularum , quam-
uis non fmgulas Phyftcas conclufiones per om-
nia caufaruni genera probet. Primum patet, quia
Phyllea a nulla materia mfi a lingulari abftta-
hit. Secundum probatur , quia non oportet,
quod femper jper omnem caulam ptobec. Sat eft
enim, ve qualdam conclufioncs per hanc, quaf-
dam verti per illam caufam Jcmonflrer.

** Sufficit cognoftert i.mfu per fe , non caufas per 17’
accident. Nora qu6d ad perfidam rei cogni-
tionem fiue definitiuam , fiue dcmonftratiuatn,
de qua-loquirur Ariftoteles , non requiritur co-
gnitio caufarum per accidens : quia ad defini-
tiones , Se demoniirationes conficiendas non af-
futnuntur caufx per accidens; tum quia ad rei
perfedam cognitionem expofeirur caufarum
cognitio , quia ab illis res dependet in fuo clle,
at non dependet a caufis per accidens , qua-
re, & e.

* Dico quod non eft inconuenient arguere circulari -
ter , Se. e. Nora circulum in dcmonftraiionc du- ^ ,yj tjfm
plicem ede , videlicet perfedum , Se imperfe- tutus.
dum. Circulus perfedus eft, quando ab omnino
eodem

Quaeftio W.

eodetn cegrcffimnt ad omnino idem , quod tnne
fiet et in fyUogitmo, fi conclufionc* cognofccrc-
tnuspet pr imi flas ,& non pcT aliquod alimUpf as
vetb per conclufionem cognotceiemus , & non
pet aliquid aliud. Circulus impetfeftus eft .quan-
do non eft ab omnino eodem ad idem , qui fieri
poteft. duobus modis .Primo modo quido in vno
ptogtcfiu cft demonftratio f»u4 , fcu jnid efl , in
alio ver 6 propter quid. Secundo modo fit imper-
fc&us circulus > quando femper procedimus per
caufam non folum quoad cognofci , fcd etiam
quoad eftc,quamuis in alio gcncte caufx.

Primo modo demonflratio circularis perfc&a
tft impofiibiUs,vt dicit Ariftotcles t.Poft.rext.io.
quia ucognofcimus conclufioncs per primi ifas,
oportet qa&d ptrmiflx fint nobis notiores fua
conclufione. Impoflibile autem cd.vt id quod cft
nobis notius, co — r ‘ * * ■* *

11

fuo. Quod diftum cft . explicatur exemplo. De-
ambulatio cft caufa Canitatis cftciliua , quatenus
lanitas eft cffc&us cius , JSt deambulatio cft effe-
ftus fanitaiis , quatenus fanitas eft caufla finalis
deambulationis.

Fit autem huiufmodi circulus , \t non folum
conclufioncm , fcd etiam primitias cognofca-
mus per caufam, hoc pa&o : Per caufam efficien-
tem demonfttamus tuum ctTcdum , & pet illum
efferum , non quidem fumptum vt effedus eft,
fed vt eft caufa finalis, dcmonftramus illud.quod
ante fumebamus pro caufa efficienti. Hoc etiam
pafto potTumus dcmonftrarc corpus illud , quod
tnbfUmia proxime collocatur , habere in fua cf-
femia materiam per cautlam formalem , nempe

fint” lljKlXf ti.rt.- n. C. U .1 C .

II»

... . r iwiuMtcin , nempe

quia habet formam , & habete formam pcrcau-
t _ «*• »am materialem , fcilicct quia habet materiam,

. . . 'Rnofcim.i5pct id.quod cft igno- poflitmus etiam demonfttarc tam mateiialcm,

nos. In dcmonftrauone autem fy,rr qwdwnc- qtum formalem caufam extrinfecc per cfficicn

I».

... ...v... aH.viu f r ’ tuiic

fieret circulus petfe&us, fi primilTi dcmonftra-
rent pnptrr quid condufionem A conclufio qua-
renus cft licroonftrataprepfrr quid, id cft .quatenus
eft Cnohu primitiarum , demonftraret propter
*pud ipfas primitias , hoc autem eft impoflibile,
quia heri nequit vt id.quod cft cffechis, quatenus
effe&us eft, Ut caufa fui cau(z,atquc adeo circu-
lus perfe&us nulla ratione dari poteft.

Circulus autem impcrfe&us primo & fecun-
do modo cft dabilis , & quidem primo modo pa-
tet : quia in huiufmodi circulo demon ftratur cf-
fc&us per caufam demonftrationc propter quid,
rurfus dcmonftratur caufa per effc&um , non vt
P^o^lem abeftc&u , fed vt ad quam reducitur

• a - "*"“*•* pci t incien-

tem, & emeientem per finalem , & tandem vicc
verfa illud, quod cft caufa finalis, poteft demon-
ftrar i per caufam effidentem. Et nota quod Ca-
ictan. i.Poft. vocat hanc circularem dcmonftra-
tionem propter quid , eo qu6d femper proceditur
a caufa. Cicerum non cft potitfima demonftra-
tio, qui communitor dicitur , quidejt. Potitfima
enim dcmonftratio cft, qui procedit per caufam
formalem metaphyficam , id cft, per definitio-
nem conflantem cx genere, & differentia.

EXPOSITIO TEXTVS.

W“VVA,1» :cu Ttau SJ»"" rwucuur T C{1 , &c. Hic ponitur fecunda 1 i

"tfr ib ,Anftrclc k ^conch,fio dc ordil« procedendi , fcilicct quod r,,,.,.

" i hllo,°pl»» AAura cfttquia lixc fecunda in naturalibus procedendum cft a caufatis tem- r.xt .

dcmonftratio non cft emerer a», d.fed ..c, ....C,.-. ,j a . aiiscom. Tm- »•

dcmonftratio non cft tropter fiwW,fcd quia.X
tem perficiatur huiufmodi circulus hoc n

•Vtau-

. . ( - - ..ov modo

procedendum cft , nempe ab effectu cognito per
experientiam, aur per aliquid fimile ‘debemus
alcendert . dcmonftrarionc jara , fcu quod eft ad

cauilam^: confirmari in cognitione caufa, cer-
tiores facti de ea , poterimus defeendere demon-
Sratione pnpter quid a caufla ad effectum. Verbi
gratii, video Pianetas non fcintillare.indccolli-
Eo per demonrtratiunem <jui* illud.quod cft cau-
Ia quare non fanrillenr . nempe quod finr prope
nos. Deinde ex hoc quod Plancta: funr prope
nos, quod cognolco cfle caufam, quare non fcin-
tiljenr, facio demonflrationem propter tpujt m
quademonft/o per caufam Planctas non fcin-
ri/iare. Hoc modo Philofophi naturales ex effe-
dlibus cognitis per experientiam , aur aliquo fi-
mili tn -do , colligunt cauiar , & confirmari aliis
argumcuris in cognitione iftarum atl/arum dc-
/cendunt ad efleCtus , demonflrando eos fntnrr
, & in /miufinodi circulo imperfefto , ef-
fectus nunquam fumirurpro caula, & fic optime
fieri poteft.

,0. Sicut etiam fieri por cft drcului imprrfciftus
fecundo modojq uia c au/i funr libi inuicem cau-
fir, fecundo huius , cap. ). In huiufmo ii aurem
circu/o^juamuis procedatur a caufa ad rtfctftum,

* rurfus ah illo cfFnftu ad c. tti/am , vr a ejufa ad
effectum, ramen raf/s effetfius eft caufa fila: natu-
ra in ilio genere caufa-, arque adeo in huiufmo-
dicitculo femper proceditur i nobis narioribus,
tpumuis alta via, quam ante in primo difcutfu,
procedimus , & et/am a notioribus fecundum
naturam, quii quilibet caufa , co quod tilis cft,

«otior eft fecundum Ce , fi ro effetSu , vt fic caa-

— ..au.atiscom- Trxr.x.

politis ad caufis componentes. Probatur , quia Trxr.s.
i in omni ordine doctrina: procedendum cft a
notioribus nobis ad ignotiora, fcd compofita
funr notiora nobis limplicibus componentibus;
ergo , 5cc. Maior Sc minor apparent , quia tota
compofita funr notiora nobis, & minus nota
natura: , fcd cauli componentes c conucrfo ; !c
patet, quia confnfa funt magis manifcfta,& illud
totum cft nubis notius, «c per notitiam ipfius dc-
uenimus in notitiam elementorum. Sed contra
objicitur, iftaconcluliocontradicit prima, ergo,

&c. Refpondetur, quod non, quia ifta conclufio W* tn„.
ponirur de procc/ru.qui cft ab effVchl ad caufam, ei.

fcd concluho prima loquitur de notitia prmrr
quid, qua: cft i caufa ad effectum , & hoc patebit
in quiftionc. 1

Q^v s mo IV.

Utrum eadem fint notiora nobu , &•
notiora natura?

Arift. kic ttxt. i. Aurrrocf cotum t. i ,rkyfjr*a j

‘Mt g- f*‘/f t.Conimbr jutfl.t. Ruulul ' *

RoCCUt rJUdjl t. 1

R r. v x t v r qood fic , qU/a omnis
(dentia per feti a procedit per caulas, &

* priori i fed fcientia naturalis cft fcien-
ua per fefh, igitur ipfa procedit per cau fas, a r tpfc
procedit ex notioribus nobis , igitur caufx funr
notiores nobis, fed caufx funt notiora naturx,vr
parer primo huius,igitur eadem funt notiora no-
bis, cV notiora tiaturx.

Secundi t

u Lib.I. Phy ficorum

Secundi, quia vel per naturam intclligitur
natura non cognofcens , Sc fic nihil eft (ibi no-
tius,vel ignotius : vel intclligitur narura cogno-
fcens , Sc tunc vel intrlligentia fcparata , & hoc
non ; quia imclligentix fcparata: non fune diucr-
fx notitix, quarum vna (it potior altera, cum ipfa
intclligat perluam fimpliciffiinameflcntiam. Si
per naturam intelligatur anima noftra \ tunc cum
eadem fint notiora nobis , Sc animx noftrx , fc-
quitur , quod eadem erunt notiora nobis , &
naturz.

Tertio, vbi ita elTct, hoc etier pro tanto , quia
compotitum eft notius nobis , Sc fux caufx funt
notiores naturx, ita vt vniuerfaliter effeftus fint
notiores nobis fuis cautis , hoc eft fallam i quia
adamas eft notior nobis , quam fit virtus iplius,
mediante qua attrahit ferrum , & tamen virtus
illa eft effe&us adamantis.

Quartb , niti eadem elTcnt notiora nobis , Sc
naturx , fequerctur qubd idem edet notius , Sc
ignotius rclpe&ueiufdcm , quod eft impoflibile,
& probatur confcquentia : quia agens , Sc tinis
funt tibi inuicem caufx , igitur cum caufa fit no-
tior naturx, fequitur qu6d agens eft notius natu-
rx,qu^m tinis, & quia finis eft caufa agemis,tunc
fequitur quod tinis eft notior agente, & fic agens
eft notius , Sc minus notu tine , quod eft impof-
fibile.

Quinto, quia anima noftra eft notior nobis,e^
quod experimur ipfam,& cum hoc eft nocior na-
turx, eo quod eft caufa compotiti, igitur idem
eft notius nobis, Sc naturx.

Sexto , quia principia Mathematici funt no-
tiora nobis , Sc etiam naturx , quam fint conclu-
fiones inde fcquentcs, igitur eadem funt notiora
nobis Sc naturx. Antecedens apparet, nam iftud
principium, Omne totum eft mnltu fu* p4rrc,cft no-
tius cuilibet cognofcenti , quam fit aliqua con-
clufio fcqucns ex illo principio.

Oppotitum arguitur per Arillotclem in i hu-
ius, text.+.&c j.vbi per hoc probat, quod in ferien-
tia naturali procedendum eft a rotis compotitis
ad partes componentes.

- In quxftione primb videbimus qux funt
notiora nobis. Secundb qux funt notiora na-
turx.

Quantum ad primum, notandum qubd aliquid
poreftdici notius dupliciter , vno modo intenfi-
uc, ficut illud quod habet plurcs gradus cogni-
tionis. Alio modo dicitur notius, quia prius no-
tum , Sc hoc tutelligitur dupliciter, vno modo,
quia prius tempore , & fic maior prius tempore
cognofcitur conclutione ; alio modo prius na-
turi , & fic minor prius cognofcitur quam con-
clutio.

Secundo notandum’, quod omnis notitia intel-
Ictftiua originatur altero duorum inodorum , fci-
licet, aut cx fcnfo,aut ex naturali inclinatione in-
tc!!edus,& ideo duplicia funt principia, quxdam
qux habentur perfenfum, Sc cxpcrictiam;& alia,
qux habentur ex inclufione terminorum in fi-
gnificando, vel ex non repugnantia , quibus in-
rcllc&us aflcnti^cx fu a inclinatione naturali, ha-
bita tigniticatione terminorum, tine aliqua ratio-
ne determinante ipfum intclle&utn , & talia funt
principia Mctaphyticx , vt tjuodlibet eft,vel non eft\
omne totum eft nutiu* Jiut parte, & huiufmod i.

Tertio fciendum , cx quo omnis notitia in-
tcllcdiua originatur ex principiis acceptis per
fenfum , aut per naturalem inclinationem intel-

le&us, qubd illa conclufio qux facilius Sc eui-
dcniius deducitur cx iftis principiis , eft notior
aliis, qux minus euidenter deducuntur ex illis, &
ideo n de aliquibus duobus principiis , vel con-
clutionibus fcire velimus , quod lit notius alio,
debemus attendere , quod iftorum facilius dedu-
catur cx fen fatis, aut quod eft facilius rcducibile
in primum principium acceptum ex inclinatione
intcllc&us.

Ex hoc fic prima conclufio ifta : Scmper prin-
cipium, per quod probatur aliqua conclufio,no-
tius eft illa conclutione, & hoc inrentiue. Proba-
tur , quia principium eft caufa cffc&iua falcem
inftrumentalis notitix condufionis, igitur noti-
tia conclufionis non eft tanta intenfiue , quanta
eft notitia principi). Tener confcquentia , quia
agens aliquem cifc&um tine adiutorio alterius,
non poteft producere cffc&um tibi xqualem , vt
corpus luminofum non poreft caufare tantum
lumen in medio, quantum habet in fcipfo : fimi-
liter caliditas non poteft producere in aliud fub-
ie&um caliditatem tibi xqualem tine adiutorio
caliditatis produdx tibi coagcnte,&c.

Secundi, quia illud eft notius intentiue.quod
propinquius, Sc cuidcntius reducitur ad primum
principium , fed principium , per quod proba-
tur illa conclutio , propinquius Si cuidcntius re-
ducitur ad primum principium , vel ad princi-
pium expertum , quam illa conclufio ; ergo , &c.
Maior probatur per prxnotata , Sc minor appa-
rer, quia in ordine reducendi ad primum princi-
pium, prius probatur principium, qukm conclu-
tio per ipfum probata.

Tertio, quia difficilius obliuifcirur notitia
principi], quam conclufionis dependentis cx illo
principio, jgirur notitia principi) eft intentior, Sc
hoc eft verum , quando illa notitia folum eft per
illud principium.

Contra conclutionemobiicitur , Sc probatur,
qubd notitia principi) & conclufionis parifor-
miter remittantur , ftante cuidcntia primi prin-
cipi) ad conclufionem. Tunc fi ita e fiet , feque-
rctur qubd aliquis haberet notitiam principii, &
non haberet notitiam condufionis , Sc cum hoc
fciret confequcntiam clfe bonam , Sc qubd cum
hoc fciar confcquens;& patet confcquentia, quia
cx quo notitia conclufionis eft minor , tunc ipfa
cflct rota remifta ad vnum gradum , quando ad-
huc ftabit aliquod de principio , Sc tamen tenet
confcquentia , Sc eft cuidcns ; fequitur propo-
fitum.

Rcfpondemr qubd impoflibile eft , notitiam
conclufionis Sc principi) xqualiter remitti ad
vnum gradum , fievt confcqucnti.t remittantur
xqualiter devrroque vero , vnde femper opor-
tet pius remitti de notitia principi), quam con-
clutionis.

Secunda conclufio : vniuerfaliter fenfibiliora
funt notiora nobis niinus fenfibilibus. Proba-
tur, quia ex quo cognitio noftra originatur cx
fcnfu , oportet illa cilc notiora , qux funt fenti-
bili*ra. Ex quo patec,cxteris paribus, qubd illud
quod fentitur pluribus fenfibus,notius eft, quam
illud, quod fentitur vno tantum.

Tertia conclutio : vt in pluribus effe&us funt
nobis notiores , quam fux caufx : probatur.
Nam compotitum naturale eft notius , quam fit
eius materia , vel forma , Sc ita inducendo in
aliis,& dico notabiliter vt in pluribus , quia ali-
quando contingit oppotitum. Vndc ccdum eft

nobis

y-

7-

8.

SeufiUUirm

Junt mbu ne-
utra.

Efftffm funt
ntkit notiam
fuit caujis.

QvvstVvo \V.

■•4*. <7 M'
tara.

isabts notius , quamfiunftaenriacaufauamo-
UwCtltrtmnc , pct quam agit An iftis inferioribus,
fimiTuct dc adamantc.vtlupradittum fuit. Patet
i en ut qux Cum notiora nobis , quia principium
tuis conclufionftms Ce fcnfibWiora minus lenfi-
bilibus, & hxc dc primo.

9. Quo ad fccundum,norandum, quod quantum
$m4 iai<Ii- ad notitiam tututx , poteft imcUigi dupliciter,
fjnrfrrM- *no modo dc fubftantia fcpirata , qux cft Deus,

XX Itnr' vc^ IntcUigemia^Cc talis cognofeit vnica intcllc-
K^a JsXV*. &‘onc xtctna,qux eft fua ciTeniu, Cc hoc cft fim-
dtm mtitrm pliciter verum dc Deo, tamen Theologi non con-
cedunt (impliciter dc IntclUgcntiis. V ndc proba-
tur , quod Intclligentii polfit habere cognitio-
nem nouam fimpUeitet ; quia Intclligcmianon
habet cognitionem dc quolibet fututo contin-
genti , quia fi illam haberet , cognofccrct xque
perfecte omnia ficut Deus , & tunc arguitur lic,
capiendo vtium futurum contingens, quhd co-
gnofeat lntcUigcnua,poftca illud futurum pona-
tur incite ,8c fit Anrichriftus.tuncarguiiur.lnicl-
ligcntianunccognofcit Antichriftum , 8c prius
non cognouit ipfum , quia prius erat futurum
contingens , igitur lntelligcmia mutata cft per
nouam cognitionem , verum cft tamen, quod b
Intelligentia habet aliquam cognitionem «ter-
nam,& hoc differt ab intellcckunoftio, cuius om-
ni» cognitio eft noua. Alio modo intclligitur dc
natura particulari , vt dc ifto igne , vel aqua non
tttcgorcmatice.quod aliquid fit fibi notum , fcd
hypothetice fi cognofccrct , qux cfTcnc (ibi no-
tiora.

o. Tunc fit i(U concludo , quod naturae notio-
res funt caufx filis effectibus. Probarur , quia
ficut cft in arrificialibtis , ita in naturalibus, ciitn
natura fit artifex rerum naturalium , fcd in arti-
ficialibus caufx operis funt notiores artificio, vt
patet , quia faftor domus piius cognofeit lapi-
des , & ligna , quam domum , igitur ita cft in na-
turalibus.

Secundo , quia caufx funt priores fuit efle-
£ibus , igitur & prius nor* a natura , tenet
confequentia , quia natura cognofeit res ficu:i
funr.

Contra conclufioncm arguitur, quia illud cft
notius naturx, quod eft magis perferum, & ma-
ioris emiratis, quia de perfidioribus natura ma-

■ gis cft follictrajmodo torum compofitum perfe-

■ dius eft filis parribus.cimi includar pcrfc&ionun

K * fiurum partiam ; er rgoAc.

Secundo, illud eft notius natur* , quod magis
Mr ■ intenditur a natura, A: cftius fimilirudo efier for-

jr riii> imprctla naturx, li natura cognofccrcr:modb

fimilit udo totius compo/irigefict fortius imprefia
narur.r,/! natura cogno/ccrer, eo quod compofi-
tum nugis intenditur a natura ; ergo, Are.

Rcfpondctut, quodcompolitum c poteft dici
notius dupliciter, vt 10 modo ; quia cft perfedius
cognofcibilc fecundum naturam. A: iic dicit Ari -
foielcs quod Ucuscll in natura nntHTiinus,vndc
i. Metaph. dicit , quod ficut oculus nociux feha-
bcrad lumen Solis in meridie, itainrcHccius no-
flcraJ mahifeltUEma in natura. Alio modo ali-
quid dicitur norius naturx, eo qudd magis inten-
ditur a natura. A: /pccics cius efier magis impref-
fa naturx, fi narura cognofccrct. Alio modo non,
quia fpccies fua efier fortius imprclfa , fcd quia
edet prior in motu illo , quo producitur res nen-
da. Ver bi gratia feri bens litteram habet intentio -
nem totius litterx fortius imprdVun menti fux,

Seat 4 per. T0m.II.

It.

Cmftfna
pvfl Jit i

quam habeat interuionem panis litterx, attamen
intentio patris litterx naturaliter procedit in
motu ptotradionis litterx.T une dien, quod cau? C««f* jm*-
fx non funt notiores naturi, eo quod une perfc- ***•
diora cognofcibilia fecundum naturajn : Cc pet
hoc foluitur prima obic&io , nec caufa dicitur
notior ex eo , qttbd eius fimilitudo effet fottihs
impreffa naturx : uam fic totum compofitum cft
notius naturx panibus component ibus •. fed illo
modo caufa eft notior naturx, id eft, peius natu-
ra in motu faciendi rem ex Cuis caufis , prius oc-
cutrit intentio caufx , quam caufati , vt declara-
tum fuit in exemplo dc littera. Patet igitur qux
funt notiora naturx.

Dc tertio fit prima conclufio : vt in pluribus it»
non funt eadem notiora nobi$,& notiora natui x.

Probatur ,quia vt in pluribus cftV&us funt notio-
res nobis , Ce femper caulx funt notiores na-
turx, Cee.

Secunda conclufio, aliquando eadem funt no- intninm #*>
tiora nobis.Cc notiora naturx.Probaiur,quia ali- 'V' *“T
quando caufx funt noriores nobis i igitur ali- *£**!* **
quando eadem funt notiora nobis, & naturX,Tc-
net confequcntia.qui.i femper caufx funt norio-
res naturx. Antecedens apparer , quia calum cft
norius fua infiucmiaifimiiiter homo quam a&us
fuui imclligeudi, Ce hoc totum quod didtum cft,
cft verum in fcicniia naturali , A : idcb de aliis
feienti is fit ifta conclufio : In aliis fciemiisvni-
uvrfalitcr eadem fune notiora nobis , Ce notiora ^

naturx; excepta parte Mctaphyficx, qux deter-
minat de fubftantiis feparatis : nam illa procedit
abcffcdlibus ad caulas. Probatur conclufio: nam
principia Mathcmaticx lunt fimplicitcr notiora
& naturx. Ce nobis: fimilitcr in Mctaphyfica
notiora funt principia conclufionibus. Item in
Grammatica litterx, Ce fy llabx funt notiores no-
bis, qux funt caufx orationum , A' per confe-
quens funt notiores naturx. Similiter in Logica
termini funt notiores nobis , quam argumenta-
tiones compofitxcx tcrmi|iis.Similitcc in mora-
Jibus adfus humani • funt noriores nobis, quam
virtutes gcncrarx ex illis altibus. Pacer igitur in-
dudiuc, qualiter inaliisfcicntiisa feientia natu-
rali idem cft notius nobis, 8c naturx.

Et fi obticiatur, ei quocficdus funr nobis fim- 1 j .

plicircr notiores, (equitur quod nunquam poteft
fieri regrefius a cognitione caularum ad cogpi-
tionem cft"e<ftuuin;& lic in feientia narurali nun-
quam haberemus notitiam propter quid. Probarur
confequentia, quia propter <juoA i/rum^djue ta-
le, & ip/um m.igisjigitur cuin caulx cognofcan-
tur per cfieduni , (equitiu quod elfcdus femper
funt notiores , A: per confeqnens rcgrclfus ille
ad caulas petit principium. Rclpondctur negan-
do con/equenriam Ad propnmionem , Propter
tjuod vtiumrpiotLjMf , Scc. intclligitur de caufa iuf-
licienti. Modt) dico , quod cognitio ctfctftuum
»1011 cft fuflicicns ad cognitionem caularum , Se
idc o intcllcflus et) in habuerit aliquas notitias dc
caulis per eftedus medianrcdifcmlu & inclina-
tione inrclledirs, inquirit vltcriorcm cognitio*
nem dc caulis , qua habirS fic rcgrclTus ad cogni-
tionem eftcdu um per fuas caulas , Se talis eft
feientia propter quid.

Ad fecundam dico , qudd intclligitur dc vtra- j ^

qnc, dc narura non cugnofccntc condicionali-
ter fic , ve li cognofccrct prius cognofccrct cau-
las limilirer intclligitur dc natura cognofccntc,rt
Iniclligctia^c non obllantc,qudd in Intclligctia
B non

'L

- »4

:4

m

^Sdj

/a

0

>»•

Prtnujfi j*»-
n*Jo frtkt
ftittlufune

t^no/tosar.

i»?.

Cmclufio dt-
mtnRntimit

n-

ttfl ttpufei.

14

non fine diucr fr cognitiones, attamen poteft co-
gnofcerc vnam rem prius altera, faltem naturali-
ter,licet non tempore , cum omnia cognofcat ab
aeterno. Et cum arguitur de anima nollra. Dico,
quAd in cffc&ibus, qui funt a nobis, anima prius
cognofcir caufas.vt patet in artificialibus.

Ad tertiam concclTum eft de aliquibus cauds,
qudd iunt notiores nobis,quam effc&us.

Ad quartam negatur confequentia ; quia iftud
intclligitur de caufis , ex quibus aliqua res fit}
quod illz cognofcuntur per prius anatura,quam
tes illa: faci* ex eis, Si e contra de nobis.

Ad quintam dico,qu£>d anima eft notior natu-
re,& non nobis. Et cum dicitur , nos experimur
animam, verum cfl per cius efte&us , & opera, Se
ide 6 ilii cflfc&us funt notiores.

Ad fextam concclTum eft in vltima concludo-
nc.quod in aliis fcientiis a naturali, idem eft no-
tius nobis, &: natur*.

ANNOTATIONES.

• T T Ne modo quia prius tempore , Scc. Nota
V qut\d Arift.i.Poft.t.j.docct quo ordine
intelligantur przmifTz ante concludonem , &
quomodo conclttfio intelligatur poft prxmillas,
dicirque quod maior propofitio vniucrfalis po-
teft prius tempore cognofci .quam concludo, mi-
nor verd cognita maiori non poreft cognofci
pri6s tempore , fed folum prius natura , quam
concludo, verbi gratia, Omne ftnftbile bebet fcnfxm
rallus , omne animat cfl ftnftbile , ergo omne animal
habet ftnfum taflus. Maior huius deinonftrationis
poteft cognofci per tempus abfque conclufione,
fi tamen cognofcir ur minor , fimul tempore co-
gnofeirur &: coclufio. Vult ergo Ariftqui>dpriiis
natura vtraque przmiffa cognofcitur concfudo-
nc : quoniam cognitio vtriufque prxmilTx eft
caufa cognitionis conclufionis,f) vero loquamur
dc prioritate temporis, tunc cognitio maioris eft
prior rempotc cocnitioaeconclufionisjquoniam
cognita maioti adhuc fupercft cogtiqfccnda alia
propofitio, nempe minor, antequam concludo
cognofcatur formaliter , Si proprio conceptu, at
vcrA d cognita maiori cognofcas etiam mino-
rem , tunc dmul cum minori dmultate tempo-
ris cognofccs formaliter , Sc proprio conceptu
condufionem.

*Dixi notabiliter formaliter , r*r proprio conceptu ,
quia deinonftrationis concludo bifariam intelli-
gi poteft, primd formaliter, & conceptu proprio
ipdus concludonis.qui rerminatur ad ipfam con-
cludoncin. Secundo virtualiter, & in vniucrfali,
vt quando non formamus conceptum ipdus con-
cludonis, fed folum formamus conceptum de ea
re, ex qua concludo poteft colligi.vel in qua con-
cludo continetur , quad in quodam vniucrfali.
Cognitio primo modo eft dmplicitcr cognitio;
fed cognirio fecundo modo eft cogmtio fecun-
dum quid, nempe virtualiter» & in alio. De hac
fecunda cognitione loqncns Ariftoccles vbi fup.
fexc. 4. dicit concludoncm cognofci dmul cum
prxmiftis , Sc quod maius eft , dmul cum ipfa
maiori : nam cognita maiori dmplicicer , dinul
cognitione fecundum quid , Sc virtualiter co-
gnofeo concludoncm ; non qudd tunc temporis
producam diuerfos a&us cognofccndi : folum
enim produco cognitionem maioris : fed quo-
niam concludo continetur virtualiter fub ma-
iori » quali fub quodam vniucrfali , Sc cognita

Lib.I. Phyficorum

»7-

maiori ipoftumus cx ca deuenire in cognitionem
concluhonis i tunc enim dicimur cognofcere
aliquam rem virtualiter , Sc in vniucrfali , quan-
do cognofcimus formaliter illud fub quo res il-
la continetur, & cx quo poftiimus deuenire in
cognitionem illius rei.Verbi gratia, cogniti hac
maiori cognitione propria , Sc formali , Omne
animal rationale eft rtflbile , cognofcimus v irruali-
ter , Sc in vniucrfali hanc conclurionem , Omnis
bomo eft riflbitu , quoniam hxc concludo conti-
netur fub illa maipri tanquam fub fuo vniucr-
fali : maior enim dgnideat rem omnem , quz eft
animal rationale, cfTc ridbilcm , Sc fub ifta quo-
dammodo continetur hzc alia , Omnis bomo eft
riftbilis.

b Verum eft tamen , quod Imelligentia halet ali-
quam cognitionem eremam , Scc. Nota quod hoc
verum eft iuxra principia Ariftotclis. Ceterum
fecundum Theologos Sc veritatem , cum Intclli-
gcnria dt creata in tcmpore,nuIlain habet cogni-
tionem xcernam»atquc aded fumirur hic amnem
pro cozuo, ita vt dt fenfus , qu&d lntclligenria
habet aliquam cognitionem cozuam.
c Compofitum poteft diei notius duplici ter &C. No-
ta quod notius natura eft idem quod notius fe-
cundum fc, id eft, quod fpc&atarci ent itate, eft
magis cognofcibile, Sc cum cognofc ibi litas rei dr
ratione entitatis, id erit magis cognofcibile fe-
cundum fc , quod magis habee de entitarc ; qua-
propter hoc quod minus habet de entitate, eft
minus cognofcibile incipientibus difeere , co
quid cognitio addifccntium eft impcrfc&a , at-
que ita oriis cognofcunt id , quod imperfc&ius,

& quod fccundim fc eft minus cognofcibile.

Quod comprobar Ariftoteles 7.Metaphyf.text^.
dicens , Que {ingulis nota,& feriora funt , fspenumero
parum nota ftott% & parumtaut nihil habent veritatis ,
qui illorum cognitione funt proditi. Secus eft dedo-
£tis viris : his enim quz natura funt noriora , id
eft , quz fecundum fc cognofcibilia funt , etiam
funt magis nota, veluti principia , Sc caufz. Vn-
de dc habet Ariftoteles. Principia tero , & caufat
rerum cognofcere paucis contingit , atque ilUs doQis.

Senius ergo verborum Ariftotclis , Non funt
eadem nobis nota , 6c natur* eft , quod illa quz **Pf»eautm
finit perfediora non funt nobis primo diftinde
cognita, fed potius imperfediora. Namcogni- Nonjluotea-
tionem noftramdiftin&am fpccici , prxccdit di- dem oobit
ftin&a cognitio fuperiorum hzc autem fupciio- not*» & na-
ra funt minus perfeda , quam fpccies , quz na- nu**
tura , id eft , fecundum fc eft magis nota , id eft,
magis perfeda; atque adeo cognitione diftin&a,

Sc icicntifica impcrfc&iora fonr magis nota no- •
bis , natur* veri» magis perfeda , & per confc-
quens non eadem funt nobis nota , & narurx.

Et hunc ordinem fcniauic Ariftoteles in docen-
do hanc fcicnriam , quia prius tradat de mate-
ria, Sc forma ,& rurfus decauds entis mobilis,

Sc deinceps profeqtiitur alia de ente mobili. In-
fuper in conddcrationc principiorum prius in-
quirit in Vniucrfali quot dnr » Si poftea de quo-
libet illorum. Ex hoc fequitur , fenfum Arifto-
tclis illis verbis ab vniucrralioribus,& nobis no-
tioribus , naturxquc miniis notis, adnaturx no-
tiora nobifque miniis nota elle progrediendum,
elle tradere modum noftrz cognitionis in qua-
libet fciemia , ita vt femper quzlibct cognitio
fcientiz in addifccnribus incipiat ab vniucr-
falioribus conceptibus przfupponcndis in illa
fcienria.

Secunda

iS.

$

Quseftio V* 15

Secando fcquirur. In (cientia phyfica nonam
nes conceptus vniucrfaliorcs dic comprehen-
dendos ad fuhic&i fufficiemcm cognitionem ,fcd
ea tantum communia , 61 vniuerfalia ■ qux fa-
t is Cum ad Phy (icam notitiam habendam : qualia
funt , que Arillotclcs inquit it , videlicet an fint
plura principia, vel vnum ; an fint contraria, Scc.
Ita fentit Scotusin r.diftinclionc 14. vbi licait.
Scientia natur aUt prett prtttdit MtU&inficam
ktl/et fi ut terminos confuse netes , ftd Metaphyfi-
ca mediante definitione exprimit dlSIinfle notitiam
illorum , C/C tunc tft perficitor, quando eft cum Aleta-

rhl *»•

Tertii fcquirur, quod quado Ariftotelcs exenv
flificat in toro, loquenj de nobis notior ibus,lo-
quicur de magis noto nobis cognitione confufa.
Naip totum quia cft magis pctfcdum, cft cogni-
tione diftin&a naturx magis notum. Ceterum
cognitione confufa cft nobis magis notum quam
natu relique nos prius raleperfedum, Se totum
confuse cognofcimuv.natura verd ipfum prius di-
ftinde cognofcit

Et fi dicas : Ariftotelcs docet incipicndumcf-
le a notioribus nobis , Se naturx minus notis , A;
in prima conclufionc dixit , Incipiendum cfie a
principiis , Se caufis , quare principia , & caufx
erunt nobis magis nota. Dico , quod Ariftotelcs
loquendo de ordine ex pane rerum dixit in pri-
ma conclufionc cllc incipiendum a principiis,
quia principiata nequeunt diftintW cognofci fine
principiis ; quando veto dixit in fecunda con-
clufione a notioribus nobis cllc incipiendum , Se
non eadem cllc nota nobis , Se naturx , voluit
dicere ,qu6d in cognitione talium principiorum
ab illis vniuerfalioribus rationibus incipiendum
cft, qux nobis notiores funt, quam naturx : quia
hic magis norum natura intcliigic nugis inten-
tum , quales non funt illx vniucrfidcs rationes k
quibus incipiendum cft.

EXPOSITIO TEXTVS.

VNde ex 1 vniuer/alieribiu , Sec. Hic ponit
tertiam conclufioncm , (cilicct , quod ad
cognitionem principiorum , caufarum , Se ele-
mentorum procedendum cft ex vniuerfalibus ad
Angularia, id cft,minus vniuerfalia. Probatur pri-
mi , qaia ficut fc habet tottnn inrcgralc ad fen-
fum.ita eorum vniucr file ad iwcUettum •, fcd to-
tum inrcgralc notius cft fecundum fcnftun , igi-
tur Se torum vniucrfalc notius eft fecundum in-
tclle&um. Maior patet per conucnicntiam ifto-
, rum ad iumccra : quia ficut totum inrcgralc con-
tinet multas partes fenfibiles ; ira totum vniuer-
fale continet mulus partes fubic&iuas. Secundi

J>robatur idem, quia ab illis eft procedcndum,qux
unt magis conhifaj ad illa, qux funt minus con*
fufa & dctcrminaujfcd vniucrfule cft confufum.
Se indeterminatum, & minus vniucrfulccft magis
determ iuarum, ergo ,&:c.Maior patct.quia confu-
la funt nobis notiora, ve paret in exemplo : quia
definitum fignificat confuse illud idem, quod de-
finitio figmificat determinati, & diftinclc ; modi
res notior cft fub conceptu definiti *quain fub
conceptu defini rionis, vt fi dicatur iuueni , affer
circulum , bene intclligec quod dicitur , fcd fi
dicatur , affer figuram planam , cuius circmnfc-
rrmia , Scc. non inrel!«gct Tertii probatur per
finium, quia pueri in principio appellant omnes
homines patres , Se omnes* mulieres nutres ,fcd
Scoti optr, Tom, / /, .

pofterius in procello temporis determinant fibi
t>atrcm,& matrem. Et illa condufiucft fic Intel-»
Iigcnda , quod facilius cft rem cognofccre » fiib
conceptu vntuerfaliori , quini fub conceptu mi-
nus vniuctfali , licet in illis, qux confucta funt,
nobis line differentia fenfibili temporis , occur-
rant nobis res fub viroque conceptu.

Q_V £STIO V.

Vtrum mugis vniutrfilia fini notiore
minus 1 miucrfalibiu?

Atiftot.t.Pi5'//«/.4.D.Thoro.^i7. 1 .Thcmift.Simpl.Aoerr.
#•4. i.r.f.Mayron.f 1 . Catiwnc-f.t.

Conymb.jiw^.j Kuuiu* fiu/I j.Roccuj qutft.x.

aS x 1 v s quxftionis multiplex cft fen*
fus, Se ne * procedam in xquiuoco, Pri-
mus fenfus cft , Utrum vniuerfitlia , id
eft , caufx vniucclalcs fint notiores minus vrii-
ncrfalibus. Et de tfto certum cft, quod non : quia
tales caufx vniucrfalcs , fcilicet fubftantix fepa-
ratx funt valde difficulter cognolcibiles , vt pa-
ter fecundo Metaphyf. text. 1. Secundus l> len-
fus poreft cllc. Vtrum vniuerfalia fecundum exi-
ftcnciam fint notiora lingularibus ,&c certum eft
qu<W non. Tertius fenfus , Vitum terminus vrii-
ucrfalis fit notior termino minus vniuctfali , Se
hoc non eft ad propofitum , quia tales termini c
non cognofcuntur nifi reflexi Quartus fcnlos:
Vtrum propofirio vniucrfalisfit notior propofi-
tiotic minus vniuctfali. Et tunc de hoc cft dillin-
guendum, quia quardarn funt principia , acquifi-
ta in nobis per experientiam , Se in talibus opor-
tet cognolccrc aliquas fingularcs , priufquam
cognolcarur propofitio vniucrfalis;lcd non opor-
tet omnes prxcognofcerc, quia prius cognofco
quod omnis ignis cft calidus , quam cognofcam
de illo igne,quod cft calidus.

Alta Ium principia acquifita in nobis ex natu-
rali inclinatione iutclledus ad verum. Et in il-
lis prxcognofcicur vniucr falis. Vnde prius cog-
nolco, qudd omnis linea eft diuifibilis per xqira-
lia , quam cognofcam de ifta linea , quod fit di-
uilibilis per xqualia •, Se eodem modo cft de qui-
bufdam Icqucntibus ex principiis, quod prius
cognofrirnr cc-nclufio vniucrfalis , quam parti-
cularis : verbi gratia, ex illo principio , Omnis U-
lluca fanat febrem calidam , cum vno alio fibi ad-
iundo, fcilicet quod contraria contrariis curan-
tur, infertur ifta, quod omnis lattura eft frigi-
da , qux prius cognofcitur , quam aliqua fua
lingularis. Quintus fenfus , Vtrum propofitio
fadta de terminis c immunioribus , exteris pa-
ribus iit notior proxofitione fada de terminis
minus communibus. Et Commentator videtur
dicere , quod fic, faper ifto primo*, Se ideo di-
cit , quod libet Phylleorum prxccdit alios li-
bros naturales, eo quod propofitiones illius li-
bri funt notiores , eo qu6d (unt faclx de termi-
nis communioribus, verbi gratia, notius eft, quod
omnis motus cft de comrario in conrrarium»
quam qu6d omnis altcratio cft dcvna qualitate
contraria in aliam contrariam. Sed illud non eft
vniucrfalitcr verum : quia de terminis valde no-
tis poliunt formari propofitiones multum dubie*
Se incuidentes.

Sextus fenfus cft, Vtrum res prius cognofca-
tur fub coccptu vniucr falro > i, quam fub conccprh
B a minus

16 Lib.I. Phyficorum

miniis vniuerfali ; & in ifto fcnfu inielligit Ari-
ftotelcs. Ht idcb arguitur qubd non. Quiaoinnc
ogcns naturale non impcdirum in pailutn fuffi-
cienterdifpofuum producit prius fuum effc&um
perfc&iflimum , quia non apparer , quare impe-
diaturiScd obic&um extra eft agens naturale non
impeditum , Si cius ctfc&us pcrfc&iflimus eft
conceptus fpeciei, vel conceptus lingularis, Sc
pallum , fcilicet fenfus , vel intellectis, eft fuffi-
cicntcr difpofitum ad recipiendum i igitur primb
producit conceptum fpeciei , vel conceptum lin-
gularis , qui eft perfcCior, co quod continet om-
nes alios conceptus.

Secundo fcquirur,quod quando primi! videbi-
mus Socratem , vel aliud obieftum , quod mag-
num tempus dlcc , priufquam concipctem ip-
fuin fub conceptu fpeciei fpccialiOimx , vel lub
conceptu fingularis , cx quo oporteret proce-
dere per omnes conceptus, a gcncraliflimo vfquc
ad fingularem/ccundum proprietatem temporis;
fcd confcqucns clt falfum. Probo , quia non ex-
perimur. Similiccr non apparet , quod inuentus
iit ralis ordo conceptummSimiliter de vilibilibus
confuctis illud non eft verum; im6 apparet nobis
oppo/iruro.

4. Tertib , quia res percipitur i fcnlu, prius fub

conceptu lingulari , quam vniuerfali ; igitur non
priiis concipitur fub vniuerfali. Tenet confc-
quentia , quia conceptus vniucrfalis non caufa-
tur irt inrcllcdlu, nili prxhabita cognitione, quam
habuit fcnfus:quia Iulum intell git vniucriale
abftralicndo conceptum vniucrfalcm a e ir cun-
ilam i is lingularibus : & antecedens apparct,quia
fenfus folii m cognofcit fingulare, vt patet i.Poft.
text. <|9. & i. de Anima, text.do.

Quarti fcquitur, quod Metaphylica clTct prior
aliis Icicnriis via dodrtnxrconicquens eft falfum,
pcrAuicennam ini. fux Metaphylicx. Probatur
conlcqucmia , quia Metaphylica determinat de
rebus fub conceptibus vniucrfaiillimis , igitur
cum illi lint notiores, fcquitur quod Metaphylica
c(l fcicntia n ot illima, & per confcqucns prior aliis
via do&cinx.

Quinto , quia res eft notior fub conceptu de-
finiti,quam fub conceptu minus vniuerfali.Tenet
confequentia, quia definitio, vel faltem parsde-
fuuriouis.cft vmucrlalior, quam fit definitum:im&
dicit Linconicuiis i. Poftetior. quod aliqua eft
definitio , cuius quxlibct pars fc habet in plus,
quam defiuitum , fed tota definitio fc habet
xqualitcr.

j. Sexto. Ponatur qubd Socrates lit prope me»ita
ve cognofeam ipfum fub conccpcu lingulari, cor-
refpondcntc illi termino 5«r«/rj, deinde elonge-
tur Socrates continue, donec propter dillantiam
non appareat bene, an lit homo,vcl L rutum,& ita
continue elongetur vfquc quo non apparear.
Time in ifto cafu accidit torum contrarium con-
- clulioni : nam Socrates prius concipitur conce-

t ptM lingulari , deinde conceptu fpecifico , & ita
confcqucnter vfquc ad conceptum fubilantix,vel
ad conceptum tranfccndcmis deuenitur.

^ Op politum arguitur per Ariftotelcm in ifto

Cutteitmv- primo, tcxt.4. Notandum, qu6d duplex dcftcon-
aimnfdhs ijt ccptus vniucrfalis, quidam cura circunilantia par-
ticulari libi appropriata,vt hoc cns.hoc corpus, Se
huiufmodi. Alius eft fine tali circunilantia, vt ho-
mo,animal, 5: huiufmodi;& differunt illi conce-
ptus ab inuiccm , primo quo ad hoc c quod in-
u l lectus habet a&ualitcr conceptum vniucrfa-

lium cum circunftantia par ticulari , aut cum plu-
ribus circunftantiis particularibus, oportet, qu6d
a&ualitcr rcfptciat ,& intendat ad phamafmata
caufata ab illo cuius eft ille conceptus : fcd ad
hoc , quod habeat conceptum vniucrfalcm line
huiufmodi circunftantia ,non requiritur , quod
achi inrcndat ad phamairuata , led requiritur» .
quod alias rcfpexetit ad illa & intenderit.

Secundo differunt licur caufa , Se caularum.

Nam conceptus vniucrfalis cum circunilantia
particulari eft caufa ctfc&iua inftrumcnralis con-
ceptus vniucrfalis fine tali circunftantia. Vn-
decum fenfus, vel inrcllc&us percipit obiciflura

£rius fub hoc conceptu, l*occttst deinde fub ifto,
k corpus , & fic confcqucnter vfquc ad conce-
ptum indiuidui. Verbi gratia ,Socraris , tunc in-
tcllc&us habito hoc conceptu , l>oc ens , de Socra-
te, abftrahic circunftantias particulares elidendo
limpliccin conceptum . fcilicet ens,& ficut di-
tium eft de ifto conceptu , ita proportionabilitcr
de aliis fuo modo.

Tertio differunt , quia brutis , Se pueris non
vrentibus ratione , bene infunc conceptus cum
circumflandis particularibus : fed alij conceptus
nequaquam , quia tales habentur per rationem,
&difcurfum intcllc&us.

Secundd feiendum, quod illi conceptus con- S.‘

ueniunt ad inuiccm. Priiut! , quia neuter illorum
poteft caufari ab aliqua re futura, fed quilibet
requirit in fua generatione obic&um adu mo-
uens fenfum, vel intellectum; tamen illi con-
ceptus licet non caufcntura rebus futuris, ta-
men font fignificatitti rerum futurarum. Sccun-
di conucniunt ; quia ficui in ordineconceptuum
fimplicium line circunftantiis particularibus,
vnus conceptus eft vniucrfalior alio , vt puta ani-
mal,qu^m homo ; ita in ordine conceptuum cum
illis circunftantiis eft vnus vniucrfalior alio , ve
puta hoc ens , quam hoc corpus , Si ita confcqucn-
ter, Se huiufmodi circunftantix particulares lo-
lebant vocari ab antiquis conditiones indiuidua-
lcs. Terrib conucniunt , quia in neutro illorum
ordinum poteft ede aliquis conceptus fimplicircr
fimplcxumo quilibet ad minus cllct rcprxfcntans
diucrforum fi milium , ficut declaratum fuit de
duobus ouis in quxftionc alia.

Tunc ponuntur condufiones. Primacft,quod 57.
in ordine conceptuum vniucrfalium cum circun- Ceaetptmm
ftamiis lingularibus, fcnipcr prius concipitur res <T^#*
fub conceptu vniuerfaliori, quam lub minus vni-
ucrfali. Probatur , quia quando aliqua duo , pu-
ra A , Si B * fic fc habent , vt quxlibct caufa luf-
ficicns producere alterum illorum, vr puta B,fuf-
ficiat etiam producere reliquum , Se non e con-
tra,prifis dicitur producere ipfum A, quim ip-
fum B : fcd fic fc habent conceptus vniucrfalior,

& conceptus minus vniucrfalis , quod a quocum-
que poteft produci conceptus minus vniucr-
lalis ,ab eodem poteft produci conceptus vni-
ucrfalior , Se non e contra; igitur Icmpcr quod-
libet obic&um fufHcicns eft producere vtrum-
que- Prius producit conceptum vniucrfaliorem,
quim miniis vniucrfalcm.

Ex illo fcquituc.qubdaliaiicomrnunitaripo- ioT
teli dic notus conccptus.vniucrfalis tSe tamen
nullis duobus illius communicatis nota cllcnt ali-
qua lingularia illius : patet, fi quilibet illorum de
communitate deueniat in notitiam illius vniucr-
falis per aliud, & aliud fingulare, v. g. fi vnus de-
ueniat io notitiam animalis fub ifto conceptu
animalis

Quseftio V. 17

animalis caufato \ leone, & alius fub eodem cau-
fatu a boue , Sc tertius fub eodem caufato ab ho-
mine, Sc fic de aliis, tone toti communitati notus
cd ile conceptus , Sc tamen nullum lingulare ip-
iius notum ciler pluribus.

SecundO» probatur con cluito, quia femper con-
fufarunt notiora nobis,quam magis dillindfc»:
modo vniucrlaliora fune magis coniufa,& miniis
vniucrfaliamagis diftm&a ; igitur res prius con-
cipitur fub conceptu vniucrfaliori.qatai fub con-
ceptu ntagis diftin&o i & hoc patet cxcmplaritcr
dc pueris, qui in principio appellant omnes ho-
mines patres, Se omnes mulieres matres, fcd poft-
ca habui cognitione perferiori, determinant libi
patrem Sc marrem.

Secunda conclufio.ln ordine conceptuum vni-
uerlilium limplicium line circumdandis parti-
cuiaribus.femper res cd notior fub conceptu vni-
,uerfaIiori , quam fub miniis vniucrfali. Probatur,
quia in rei Iccius elicit huiufmodi conceptus vni-
ucrfales limpliccs abdrahendo circundantias par-
ticulares , mediantibus quibus recipiebantur in
icnfu , & in phanca/ia, igitur primo otdine , quo
conceptus illi cum circundantiis recipiebamur
in fenlii a phantafia , eodem ordine & intelledlus
abdrahit huiufmodi circundantias ; fcd prius
tempore res concipitur fub conceptu vniucr-
faliori cura tali circundamia ; igitur priiis tem-
pore intcllcdus abdrahit circunftantiara parti-
cularem a conceptu vniuer&llod , quam mi-
nus vniucrfali. Sc perconfequens res priiis cog-
nofeitur fub tali conceptu , quam fub minus vnt-
uerfali.

Tenia concludo. Tempus perceptionis hu-
iufmodi conceptuum iudicatur per alluefaidio-
nem cognitionis cognofcfbilium. Patet , quia ^
vilibiiibus confueris videtur tempus illud elle
adc6 modicum, vt non experiatur , fed in illis
qu* non funt confueta videri ben£ apparet fuc-
ccffio ; vt ii aliquis videar valde k remoris , priiis
percipitur quod Iit corpus , deinde cum fue-
rit aliqualiter magis propinquum , vt poffit per-
cipi motus , vel ngura , aut huiufmodi difpofi-
tio, percipitur quid iit animal* deinde magis
appropinquanJo cima percipitur re&itudo datu-
ra; , Sc huiufmodi , concipitur qu&d fit horno , Sc
ita tandem quid fic Socrates.

Ex quo fequitur , quod res percipitur fub hu-
iufmodi conceptu vniucrfaliori.vcl minus vni-
ucrfali per comparationem ad alias res aliis cog-
nitas. Ex quo patet ,auod fi nunquam vidiflcm
nili vnicam rem , dc illa foliim haberem vnum
conceptam quidiratiuum >&fi cognouidem fo-
liim dius res, tunc de qualibet illarum haberem
duas cognitiones ,fcilicct vnam communem , dc
aliam fpecialem.

Ex quo Icquitur fecundo , quiSdde qualibet
rc habet tot conceptus quiditatiuos diuerfos,
quot differemus elfcmialcs percipit illius ad ali-
quam aliam rem.

Patet igitur qualiter in duobus ordinibus
prxdi&is conceptuum , femper conceptus dc
primo ordine, eil prior conceptu fibi corre-
fponJenrc in alio ordine. Secundi patet , qua-
liter in vtroque ordine res priiis concipitur fub
conceptu vmucrialiori , quam fub minus vni-
ucrfali.

Ad rationes. Ad primam negatur maior : nam
ignis cd cife&us perfe&idimus producibilis ab
igne , Sc tamen ignis applicatus ad ftupam fuf-
Scotioper. Tom. I /.

ficicnter difpofitam ad fufccptionem fu* asio-
nis non agit primo ignem in rllamdupam , fed
prius agit calorem: quia per illum producitur
ignis in llupx Similiter cffc&us perfettiflimus
producibilis i Sole , eft vermis in iftis inferiori-
bus ; Sc tamen *in materia difpoflta ■, non prfmb
roducit animam, fcd primo producit lutnen, in-
uentiam Sc calor em, a quibus producitur vermis.
Similiter voliito cd adlus per Indidimus inicllc-
‘■‘His , Sc tamen non primo producitur abintclle-
&u ; quia intellectus primiS producit cognitio-
nem , mediante qua elicit volittoncirt.

Ad fecundam , Icquitur , quod magnum tem-
pus , &c. concedo , quod in vifibilibus incon-
fuetis videtur tempus c(Tc fatis magnum ,& fen-
fibilc •, fed in aliis, qu* confueta funt videri. fu6-
ceflio cfl inlenfibilis. Et cum dicitur dc brutis,di-
co,quod brutis infunt conceptus vniucrfalcs curti
cirfunftamiis lingularibus, 6c eo ordine , quo
nobis.

Ad tertiam , Quia fenfus fentit fingulare. Di-
co , qu^d fenfus ientit rem fub conceptu vniucr-
fali cum circundamia particulari , S: prius per-
cipitur res, fub hoc conceptu , hoc tnt , hoc carptu t
hoc finitum , vel in hoc loco , quam fub illo conce-
ptu , hoc Anirn.il \ Sc idcii fenfus foliim fentit fin-
gulare,eoqu6d foliim fentit fub conceptibus me-
dianiibns iftis cit eundam iis, qui oinnes dicuntur
conceptus lingulate* rclpcdu conceptuum vni-
ucrfali um limplicium ciscorrcfpondemium , Sc
intellectus non foliam fentit lingulare fub huiufi»
modi coiiceptibus , fed etiam vniucrfalitcr lub
conceptibus vniucrfalibus fimpticibus.

Ad quartam negatur confcquemia : quia ficut
di&um fuir , ex rciroinis valde notis poliunt fieri
propofitiones incertz ,Sc multum incuidemes,
vt idi termini funt noti, siflrum,Sc Pat \ Sc rameu
de iplis formatur ptopofitio dubia valde, vt Aflr a
funt pariA.

Ad quintam concedo , quod res ed notior fub
conceptu definiti , quam fub conceptu dt finitio-
nisj& concedo vltcrius,quid poflibilc cd, quod
quarlibet pars definirionisfie vniuetfalior defini-
to, & idcd res illa edet notior , fub qualibet parre
definitionis, qulm fub conceptu dcfinitijnon ta-
men itacd dc definitionerquia complexio illa tcr-
minot uni, vel ordo ille cd miniis notus.

Ad fextain dico, quod adhuc in illo cafu Socra-
tes prius concipitur conceptu vniucrfaliori,qtiam
fub conceptu minus vniucrfali , attamen priiis
obliuilcitur conceptus fpecie , quam conceptus
generis, vt probat argumentum.

ANNOTATIONES.

* T7 T ne proceeLtm in equiuoco , &c. Nota quod

Jjioinncxquiuocum cd ncccflatib didinguen-
dum. Vniuerlale aurem multiplex eft. Vnoenim
modo fumitur complexe, cuiufmodi ed propo-
fitio, cuius veritas cx lingularium mulrorum per
fc veritate dependet, vt hxc propufitio , emnit
homo cjl alhiu , huius vniuerfalis meminit Arido-
tclcs i. Poftcrior. ca.y. 7. muer/iU tfl prin-
cipium fiUntU , quia noticfii fcientifica cd habita
ex pr-rmiflis.

Secundo modo fumitur vniuerfale iheom-
plexe;&fic eft aliquod vnum ens fimplex ad plu-
ra habens ordincm.Si: fecundum multiplicem or-
dinem, quem habere poted , multiplex cd huiufi
modi vniuerfale. Si enim habet ordinem cttiisfc
B i e£

ytrerfitvrt Ti
inirH.rfwjr*
«H/OT4 iniit'
lidiMA.

*4‘

i£.

l'ni*rrf*[e

nultifltr.

18 Lib.I. Phyncorum

cflicicntij ad plures cffcdhis producendos , dici-
•tuc caula vniucrfalis eflc&iua; quemadmodum
cjcli dicunruraPhilofophis caufx vuiucrfalcs; &
Deus Optimus Maximus cft omnium vniucrfa-
lilfima^caufa. Si tamen habet ordinem ad effe-
4tus, vt fiuis propter quemfunt produ&i .dici-
tur cti.un caula vniuerfalis finalis , quo pa&o ip-
fura bonum dicitur cauta vniucrfalis ; quia efle-
dtus propter bonum operati funt,& Deus fimi-
liter hoc modo cfl caula omnium eftc&uum , a
fc produ&orum : quia vniturfa propter fimetip -
operat iu eft Dem , Prouerb. r 6. Materia et-
iam pritua in genere caufx materialis cft eau-
fa vniucrfalis omnium corporalium , quia eft
primum fubic&um ex quo omnia fiunr,huiufino-
di vniucrfalia dicuntur vniuerfalia in caufando.

1 7. Tertio modo dicitur vniucrfale illud, quod
cum iit vnum exiftens , multorum cft fubftanria;
quo pa&o maledictus Aucrrocs falso putabat
vnum e ile intclle&um omnibus hominibus. Ec
diuiuus Plato non ben£ dixit , ideas c(Tc fepatatas
quarumlibet naturarum , a quibus particulares
naturx accipiebant eifc, fcilicct quod erat huma-
nitas vniuerfalis, &: equinitas, & fic de exteris
naturis , qux erauc independentes a tempore , &c
loco realitcr exiftentes , a quibus plures liomi-

« nes, & equi accipiebant ede hominis, & cqni;
ficut illi imponit Ariftotclcs. Huiufmodi vniucr-
/ale dicitur vniucrfale in edendo, exterum tale
vniucrfale cft quid d&itium , & fabulofum ; ne-
que imclliei poteft , vt late probat Ariftotclcs
in librisPofteriorum , 6c Metaphyficx, hanc Pla-
tonis fcnrcnriam improbans.

- . Quarto modo dicitur vniucrfale in reprxfcn-

tando.cuiufmodi eft fpecies intelligibilis,&: adhis
intclligcndi ; fpccics fiquidem inrelligibiles re-
prxfcntant rem in communi in quantum habec
ede intclligibilci a&us vero intclligcndi reprx-
fentat rem in clfe cognito.

1 8. Quinto modo dicitur vniucrfale in cognolcen-
do.qaopa&oanimaab Ariftotclc j.dc Anima, tex.
$7* dicitur cllc omnia,&: polle cognofcere : cuius
verba fu tu ifta : omnia 51 ut fient quodammodo eft ani -
M4.ratio eft, quia per lcnfum,3c inrelle&um cog-
nofcunrur fenfibilia, &intelligibiiia; fcd in ani-
ma cft fenfus , & intellectus , ergo anima cogno-
fccrc poteft omnia fenfibilia,& inte!ligibilia:crgo
anima in cognofcendo eft omnia.

Sexto modo dicitur vniucrfale in fignificando
quo pa&o vna vox vniuoca multa fignificat , ve
homo , vel animal. Tandem feptimo cft vniucr-
fale in prxdicando , id fcilicct quod dicitur de
multis diuifim,& vci e, de quo eft hic fermo.

19. b Vtrum vniucrfalia fecundum cxiflentiam , &c.
Vtimtrfaii in Nota quod vniucrfale in prxdicando quadrupli-
jnditnnJt citer poteft accipi.Primo modo pro natura cornu*
jnadmfiiot» nj apW fecundum fc pluribus comunicari , & hoc
' *r' appellant vniucrfale Metaphy ficum, & fundamen-

tum remotum vuiucrfalitatis,quod inipfis fingu*
latibus realitcr exiftit:nam vniucrfalia, vr probat
Ariftotclcs 7. Metaphyficx,text.J7.contra Plaro-
nem.non funt a rebus lingularibus fcparata.Nul-
lum enim vniucrfalium , vr ibi dicit Ariftoteles,
exiftit prxter lingularia fepatatim,&: lo.Metaph. .
text. 6. dicit vniucrfale debet clfe in ipfis fingu la-
ribus, de quibus prxdicatur.

Secundo modo vt tolis natura habet ede cog-
nitum adtuale , quod cft cfteobiediuc in intelle-
ctu,quando fcilicct intcllc£tu> eam inteliigit, fe-
cundum quod talis eft.

Tertio modo in quantum accipitur, vt ftat fub
fecunda intentione , a qua dicitur vniucrfale in
actu , eo quod tunc competit ei definitio vniuer-
falis in adu. Se cft in potentia propinqua,vt prx- *
dicetur de quolibet inferiori.

Quarto modo accipitur pro ipfa fecunda in-
tentione, qux dicitur vniucrfalitas,fcu ratio vni-
uerfaliuiis.quia cft qux denominat naturam vni-
uerfalcm. Patet igitur, quod vniuerfalia non fune
notiora fecundum exiftentiam, cum non cxiftanc
nili in lingularibus. ,

* talei termini non cornefiuntmr nifi reflexe. 1°-

Nota qu6d terminus figniheatiuus tam primar,
quam lecundx notionis , cum aliquid vitra fc-
ipfum rcprxfentet , non poteft adu redo in-
tclligi , quia tunc primb fcipfum rcprxfcnta-
ret , & non aliud , tantum ergo reflexi intelligi-
tur , quemadmodum etiam fccundx notiones re-
flexe intelliguntur.Vide Mauritium quxft.y.Vni-
ucrfaliuin.

J Duplex eft conceptm vniucr fidu e. Nota qudd 1 > .

vniucrfalia, provt docet Scorus in 4.diftindione
8. quxftionc a. conclufionc 9. prius defccndunc
ad lua particularia indiuidua , quam ad fpecies, &
per confcqucns a talibus indiuiduis prior erit ab-
ftradio fpccifici conceptus ; qui conceptus fpeci-
fici , cum quidam line vniucr (aliores , quidam mi-
nus vniucrfalcs , quidam Ipccialiffinii , vt quan-
do indiuidua formantur lub ratione emis, vel
corporis , vel viucntis , vel animalis , vel homi-
nis j vt hoc ens , hoc corpus , hoc viucns , hoc
animal , hic homo ; dubium eft qui hominis fpe-
cifici conceptus fine primo cogniti , an commu-
niore.’,.in minus communes, & modo in hac qux-
ftioue dicit Scotus , quod conceptus communior.

Verba Scoti in 4. loco fuprli relato funt ifta :In
finguUribut eft ordo , fecundam ordinem vniuerfidhem :
prirn enim vnumquodque vniuerfide poteft tmeBigi de-
fendere in proprium fingulare , quam contrahatur per
differentiam aliquam ad aliquod inferiiu tanquam ad
fteeiem , vt fic haheatnm ordinem ii forum futrula -
riumt hoc ens , hac fid> flant ia , hoc corptu , & fic de -
inceps v/que ad Socratem. Hoc patet per Auicen -
nam 1. Pkjficafiu ; quod prius videmtu 'a remotis
corptu , quam animal , & animal , quam hominem ;
quod non eft intelligendum de vniuerfidi : quia vifus
non videt vniuerfide , fid fingulare vniucr /altor is.

Hxc Scotus ibi : huiufmodi autem fingulare
hic Scotus appellat vniucrfale cum circumftan-

cia lingulari. ^

r Ad hoc , quod intedeflus habeat aQualiter ccnct- 11 •

ptum , &c. Nota, quod quxlibct potentia cogno- Tt^ntiocefi
fciiiua , fiue fcnfitiua , Lc intclletfiua percipit #?*»>£
fuum obicdum recepta Prius fimilitudine cius» ‘itRum rtrt-
qnxfimilitudo vocatur Ipecics. Hxc fpecies Io- ftafoimtim
lum rcprxfentat potentix , quod ab ipla percipi- /iumitudino,
tur ; vt fpecies pomi , quam vifus recipit , reprx-
fentat vifui coloYem pomi i fpccie* pomi , quam
vifus recipit , tcptxfcmat vilui colorem pomi;

Ipccics autem , quam recipit guftus , reprxlcntae
/aporem , & non colorem. Huiufmodi fpecies in
fcnfu exteriori producitur ab obietto exteriori;
in oculo fcilicct^recoloratn, in olfadhi a rc odo-
rifera. fn fcnfu autem interiori producitur fpe-
cies , non immediate ab obic&o exteriori , fed ab
illa fpccie fenfibili , quam produxit obiedum ex-
terius, talis fpecies cAm fit limilis priori, idem
cbieftum rq»rxfenra’t , Sc dicitur phantafma j c*
ifto phamafinate virtute intellcdlus agentis pro-
ducitur alia fpecies, qux recipitur in iutdlc&u

poftt

maamm

Qu^ftio V.

19

&

po (Tibili i qui intelledus per talem fpccicm intel-
ligic rem rcprxfentatam.

t j. Ex diucrlicatc idarum fpecicrum dignofeirur
diucrfa abftradio , fpecics enim qu* in fcnfu ex-
teriori recipiuntur, quia reprxfcm ane rem prx-
fentem ratione alicuius qualitatis fenfibilis, fo-
lum abftrahunt ab aliqua qualitate > non tamen a
prxfcmia rei; fi e vifus cognofcic colorem fine fa-
porc, non tamen colorem non exiftcnrem ; fcd
" hunc,& in hoc loco,& tempore ; Sc idem de aliis

(cnlibus exterioribus. Species tamen (cnfus inte-
rioris abftrahit a prxfenria rei rquia non reprx-
femac rem adu exiftentem. Vnde imaginamur Sc
prxfcntia,& abfentia fcnfu interiori, (cilicct iraa-
ginatiua. At fpecics intelledus reprxfcntac rem
abfquc fingularitate cum qua erat : verbi gratii,
fpecics hominis reprxfcntat hominem mon hunc
particularem , fcd abftrahendo ab hoc , Sc a loco,
Sc tempore, Sc omnibus rationibus lingularibus;

• 6c intelledus confidcrans naturam vt Uc , dicitur
< inrelligcrc vniuerfale fimplicicer , id eft, fine cir-

eunftanriafingulari,& talis narura eft vniuerfa-
le , quod folcr dici vniuerfale Mctaphvficum , Sc
abftradum a phantafmat ibus» eo quid abftrahit i
fpecie illa exiftente in fcnfu interiori, qua: fpe-
cics dicitur phantafma. Cxtcrim intelledus,
quando intelligic vniuerfale cum circuraftan-
tia lingulati fibi appropriata , necefie c(l quid
adualiter refpiciat , Sc intendat phantafma,
quod naturam cum conditionibus fingulari-
bus reprxfcntat , id quod non facit fpecics in-
tclligibilis.

1 In trdine couceptuKm vrtitter/iluan , &c. Pro in*
tclligent ia primarum duarum conclufionum quas
ponirDodor in hac quxft. nora primi ex Scoto
in 1. diftind. j.quxft. 1. quid triplex eft ordo in-
relligibilium , alter eft ordo originis , alter veri
OrJt ittufc- ordo petfcdionis;tertius autem eft ordo adxqua-
tionis , qui 'expofeit quodnam fit obicdum ad-

***' xquatum noftri intelledus, quod quidem eft ens,
in quantum ens. Ordo per fe&ionis poftulat.quid
fitobicdu perfediori modo cognitura, vel quid
fit obicdum per fedius ex his, qua: cognolcun-
tur , de hoc fecundo dicit , quid Deus Opt. Max.
eft perfediflimum obiedum cx his , qux intclle-
dus poteft cognofeere ,& poft ipfum fpecics fpe-
cialiflimas , deinde genus proximum abftradum
^ fpecialiffima , Sc fic deinceps per genera abftra-
da a perfedioribus fpeciebus. Dc obiedo perfe-
diori modo cognitodicir.quid perfediora fen-
fibilia, A: fenfus efficacius monentia funt perfe-
diuscognofcibilia , quia magis de illis cognofci-
mus. De his autem duobus ordinibus intelligi-
bilium non loquitur Scorus in hac quxftione, led
de tertio ordine, qui eft originis, Sc quxrir, quod-
nam fit illud, quod primi noftr* cognitioni fe of-
fert cognofcendum.

t f . Partitur autem hic otdo tripliciter, eft enim or-

Orit trifinii do originis cognitionis adualis, habitualis, Sc
vittualis. Eft autem habitualis notitia , quando
tfitrifU» r. obicdum fic eft prxfcns intelledui in fpecie jn-

telligibili, vc intelledus podit ftatim habere
adurn elicitum circa illud obiedum. Notitia ve-
ri virtualis eft, quando aliquid intelligitur vt pars
inrcllcdi prinii.nam vt primum intelledum.fiue
vt totale tenninansintelledionem , verbi gratii,
cum intelligo hominem, illa cognitio confula
virtualiter continet notitiam animalis , atque
ita dicitur formalis hominis , Sc virtualis ani-
malis.

In his duobus ordinibus originis habitualis, 6C
virtualis cognitionis d icit Scotus, quid commu-
niora fune priis cognita vii generationis , quia
ficut diucrfx formx perficientes idem perfedi bi-
le mediat i us , Sc immediatifis narx funt perficere
illud : vt fi forma fubftantix , corporis animati»

Sc animalis cflcw diuerlx, priis informaretur ho-
mo forma fubftantix , deinde corporis , Sc viri—
mi forma hominis , ita fimiiiter fi vna forma in-
cludat virmaliter perfedionem illarum, prius in-
format fub ratione fubftantix , quam corporis, Sc
prius fub ratione corporis , quam animalis , quia
in via generationis eft pi ocellus ab imperfedo ad
perfeduni , ergo ficut plures conceprus commu-
niores , Sc minus communes habituales , dc vir*
tualesnati funt perficere intcllcdum via genera-
tionis , ita , vt imperfedior femper fit prior , fic
vnus conceptus continens omnes , fiue habituali-
tcr.fiue virtualiter, per prius informat fub ratio-
ne communioris, quam particularis.de huc viden-
tur tendere conclulioncs,& rationes Scoti in hac
quxftione. •• «.

Cxterim loquendo de ordine originis cogni- 7* »
tionis adualis; Nota fecundi, quid cum duplex $£££ V
fit cognitio, confufa.de diftinda, poteft ordo
originis intelligi comparando totam cognitio-
nem confufam ad totam diftindam ,vel calem
confufam ad ralem diftindam , vel dillindas in-
ter fe, vel confufas inter fe. Et vc certa ab incertis
feparemus.

Primi certum eft , quid fi comparemus totum
ordinem confusi concipiendi ad totum ordinem
diftinde concipiendi , totus ordo confuse cond-
piendi eft prior vii originis, ita Scorus vbi fupri:

Jiuia proceflus naturalis eft ab imperfedo ad per-
edutn per medium , fcd confusi cognofeere eft
quafi medium inter ignorare , Sc diftindi cogno-
fccre, atque adei confusi cognoiccre» eft ante
quodcumquqdiftindc cognofeere. .

Secundi certum eft , quid comparando ordi- * *•

nem , confusi cognofcendi aliquod totum adua-
le, ad ordinem diftinde concipiendi ipfum to-
tum , otdo confusi concipiendi eft prior via ori-
ginis ordine diftindi concipiendi ipfum torum
adunle, Sc fimiiiter comparando ordinem confu-
si concipiendi totum potentialc cum ordine con-
cipiendi diftinde ipfum totum potentialc , prior
eft ordo concipiendi totum potentialc confusi,
quim diftindi.

Teni6 certum eft, quid comparando cognitio-
nes diftindas inter fe, prior eft cognitio diftinda
adualis , quam diftinda potentialis : quia cum •

diftinda porentiali non poteft ftare confufa
adualis : nam qualdo deuenitur ad diftindam
potcntialem , iam eft diftinda adualis, atque ad-
ei ipfam diftindam potcntialem prxccdit di-
ftindio adualis. Cum diftinda tamen adusli be-
ne poteft ftare confufa potentialis. Simul enim
ignorare pofliim animal in fuis fpeciebtts , Sc
cognofeere quid fit animal in eo quod totum dc-
finibile.

Quarti certum eft , quid cognitio confufa
adualis eft prior confufa potentiaii. Ex his certis
fequitur primi ordo harum cognitionum. Pri-
ma eft cognitio adualis confufa, fecunda po-
tentialis confufa , tertia adualis diftinda , &
quarta potentialis diftinda. Secundo fequitur,
quid id , quod eft primi cognitum cognitione
confufa aduali , eft (Impliciter primi cognitum
vii originis.

B 4 Nota

Lib. I. Phyficorum

*|f dtfr

4 #««.7,

* tituli.

Rni »#-

Uxif 1

inttOi-

mf.tr

f, i fr-

IO

Nora tertio , qttM duple* eft totum, nimirum
attualc, fcu dcfinibilc , Se totum potcniialc. To-
tum adualc eft rcfpcdu patrium elVcntiaiium,
materia- fci licet ,Se formx : vel generis Se diffe-
renrix,qux dicuntur partes aduales. Totum po-
tentialc eft lupe» ius rcfpcdu inferiorum, qux di-
cuntur partes potemiales,& fubiediux.

Nota quarto, quod huiufmodi totum licut ha-
bet dupheem totalitatem.ita habet duplicem cog-
nitioncm.confufam fcilicet,& diftindam;& qua-
libet harum duplex cft.Confula enim li eft totius
potentialis, dicitur confufa potrncialis, fi vero eft ’
totius adualis , dicitur confufa adualis. Simili
modoldicatur de notitia diftinda, verbi gratia,
quando cognofcitur homo fccundiim quod ell
totum adualc, feu definibile, poteft cognofci
confuse > & diftinde confuse, fi non cognofean-
tur eius partes aduales , diftinde veto, quando
cognofcitur cognitis eius panibus cfteniialibus,
fcilicet genere , & differentia , &: dicitur cogni-
tio diftinda adualts , licut altera dicitur adualis
confufa. Similiter quando cognofcitur animal
non lccundiim quod eft totum adualc &defini-
bilc , fcd fccundiim quod eft totum potcntiale
continens ftib fc fpecics , cognofci poteft confu-
se , & diftinde : cognofcitur diftinde , fi cogno-
fcautur omnes eius partes fubiediux , diciturquc
cognitio diftinda potcntialisicognofcitur autem
confuse non cognitis cius partibus fubiediuis,&
dicitur cognitio confufa potcatiaiis.

Ex hoc infert Scotus»vbi fupra, aliud clle con-
fuse cognofcere, aliud confufuni cognofccrc , Se
fimiliter aliud clle diftinde, aliud vero diftindum
cognofcere. Cognofcere confufiim,fiuc indiftin-
dum eft cognolccre totum, fiuc adualc, fiue po-
tcmialc, vt totum quoddam eft. Cognofcere vc-
rb diftinde , eft cognofcere aliquid horum toto-
rum refoluendo ipium in fuas partes. Cognofccrc
autem confusi , eft cognofcere aliquod illorum
fine partibus, cognofcere tandem diftindum , eft
cognofcere aliquam partem totius.

Ex his inquit Scotus vbi fupra , quod cogni-
tione confufa aduall primum cognitum eft Ac-
cies fpecialilJima. Pro cuius imclligcntia obfer-
uanduin eft , duplicem efte ftatum noftri intcllc-
dus , alter cfbfururalis , cum priuatus eft omni
fcientia , & per fcnfutn incipit intelligerc. Alter
eft ftatus perfedus quando iam feientiam acquili-
uit.Scorus loquitur deprimo ftatu.

Secundo oblctuandum eft , quod cbm intclle-
dus non intc!!igat,nifi miniftranrc phantafma-
te fenfibili , illud erit primo cognitum , cuius
phantafmaca magis fcnlata funt qcuius videlicet
accidentia magis lenium rnoucnr, vnde tota diffi-
cultas eb proucnit , vt inueniatur ,qux acciden-
tia magis fint fenfum mouentia,vc fic etiam inda-
gare pullinius , quid fit primb cognitum , vtrum
Iciiicet magis moueant accidentia gcncris,vt ani-
malis,aut lpecici,vt hominis.

Tertio oblcruandum eft , qubd per conce-
ptum fpecificum non debet intclligi conceptus
ipecici fpccinlifiiiTix , fcd quicuinque abftradus
ab indiuiduis immediate, fiuc fit fpecics, fiue go-
niis : nain vt fupra ex Scoto annotauiinus , vni-
ucrfalia pribs dcfccndunc adfua particularia in-
d i tridua , quam ad fpccies s Se per confequcns i
talibus indiuiduis prius erit aoftradio Ipccifici
conceptus, & ille conceptus fpccificus erit pri-
mo cognitum , eoius lingulare fortibs mouec
fenfum. Non enim dixit Scotus abfolutc con-

ceptum fpecid fpecialifllmx e fle primum «ig-
nitum, fcd dixit, nifi fit impcdimsntum, hoc eft,
finondclit debiu fen fi bilium applicatio. Tunc
autem erit debita fenlibilium applicatio , quan-
do omnia accidentia talium fenlibilium lentiri
poliunt.

Quarto obferuandnm eft , qubd talis eft or-
do inter potentiam fuperiorem Se inferiorem,
qubd quando infetiot ctficaciiis mouetur ab ali-
quo obiero , fuperior etiam efficacius mouetur
propter ordinem potentiarum : fi enim aliqua al-
bedo effi caciter inouct potentiam vifiuara , cau-
fando fpcciem fcnfibilcm , efficaciter mouetur
virtus pnantaftjca recipiendo phantafma albedi-
nis: Se illud phantafma efficaciter moucr inrclle-
dutn caufando fpecicmimelligibilcm albedinis,
& ftante efficaci motione alicuius lingularis re-
Ipcdu porentix fcnfitiux, communiter ftant alii
luperiores motiones.

Quimb obferuandum eft , qubd debita diftan-
tia non eft idem, quod xqualis, quoniam vna di-
flamia fufficit relpedii vnius agentis , qux non
fufficit rcfpcdu alterius. Ignis enim minorem
diftantiam requirit, vt debeat ignire, quim \c
debear calefacere : fi tamen fint agens , Se pa-
tiens debite approximara , Se difpofita , fempec
perfedius agens aget pribs fuum effedum, quam
imperfedius» in tantum , qubd fi ignis effet fuf-
ficicnter approximatus alicui combuftibili fura-
mc difpolito, non habenti contrarium formx
ignis , prius faltem naturi ignirer , quam calefa-
ceret ; & qubd nunc prius calefaciat , eft pro-
pter formam contrariam in pallo, refiftcmcm fof-
mx introducendx. Et ex hoc intcliigitur , qua-
re a remotis caufatur conceptus impcrfc&ior:
quia ad conceptum perfediorem requiritur ma-
ior approximatio , atque idcb nil mirum , fi fpe-
cics illa eadem prius caufat notitiam fuperioris,
quam inferioris , fi non fit debita fubftantia. Sin-
gulare enim fpeciei fpcclaliflunx roouct ad con-
ceptum entis, fubftantix , corporis , vi uent is,
animalis ,& hominis, fecundum proportionem.
Se debitam diftantiam , ita videlicet , vt debita
diftantia , vt mouear ad ens , eft remotior , quiim
poteft haberi, & quanto perfedior debet pro-
duci conceptus, tanto maiorem approximatio-
nem rcquirit,& illa erit debita diftantia.

Ex hoc fequitur , qubd fi fit impeifeda appli-
catio , primb occurrit conceptus fpccificus Uipe-
rior , &iqub magis imperftda applicatio , magis
fuperior conceptus ; quia indiuidua diueifnrum
fpccicrum minus tunc diftinguuntur, & \nius
apparent rationis. Crtctum incipiendo a per-
fcdiffima applicatione , primum vniucrfalc cog-
nitum eft fpecics fpcciahflima , Se iuxta hunc
fenfum loquutus eft Scotus in diftindione j.
quxftionc a. incipiendo verb a miniis perfeda,
eft genus proximum ; pollea in minus perfeda
applicatione erit fuperior conceptus , atque ita
vlqtie ad fupremum. Incipiendo autem ab im-
pcrfedlflima applicatione , primus conceptus eft
fpccificus fupremus , Se ficdcfccndcndo vfque ad
fpcciem: quia ordo horum conceptuum adua-
lium confuforum fumitur ex pane applicatio-
nis indiuiduorum ad fenfum. Verum quia vt-
plurimiim funt impcrfcdx applicationes , ac mi-
nus difcernunrur inter fc indiuidua via originis,
fequitur qubd conceprus vniucrfaliffimus pri-
mus,eft primum cognitum , Se hoc voluit Scotus
in hac qux Ilione.

IJ*

jit er»
d* inter pr»
Itntism f»fr-
rttrem.Cf *»-
Jtritrtm.

u- .

Difinnnndti

Ut* \mi /it*

£u4H d H*
tmtit tnnft»
tmr teiutptui
imftrftRitr.

is- ■

Vnde

Quatio V.

21

jg. Vnde refolatoric exdiftis procedcndo.dico
gj ,ij fit pt;. qu o<l via origini s ia cognitione confufa adua-
m* n tigni. li,fi obicftuni (it in debita applicatione, primus
'"*• conceptus cfl fpeciei fpccialiuim*,fin minus cric
conceptus fpec i ficus, cuius fingularc fortius mo-
uet fcnfuiti fecundum debitam applicationem.
In cognitione veri diftinfta aftua!i,qu* in CcicU-
riis vrilis eft , ab vniucr/alioribus ad miniis vnl-
ucrfiJu procedendum cil , fciltcet ab ente vfquc
ad intimam fpecicm : quoniam nuila res achw-
Jircr dift/nftc cognofcitur.nifi quando cogno-
icuntur omnia > qu* includuntur in ratione cius
cilenriaii : ens aurem quiditatiuc includitur in
omnibus conceptibus quidiratiuis inferioribus,
igitur nullus conceptus infetioe di/ linft£ cog-
nofeitur, nifi concepto ente dirtinfte, atque
uded ens eft primns conceptus diftinfte conce-
pt ibilis , Se poti ens qu* fune illi propinquiora
vfquc ad conceptum fpeciei. In cognitione in-
fuper confufa potentiali ab vniucrfalioribus inci-
pitur ad miniis vniucrfalc : quia in cognitione
confufa alicuius totius .orior eft cognitio talis
totius , quam cognitio tuarum partium > fed i p-
fum totum eft vniucrfalius fuis partibus, qua-
re in cognitione confufa potentiali ab vniucr-
/tli ad particulare eft progrcllus. Tandem in cog-
nitione diftinda porentiali, a minus vmucrfali-
bus ad vniuerfaliora progrediendum eft. Nam
nullum totum poteft diftinde cognotci , fecun-
dum quod totum eft , nifi eius , ve Cie , partes
cognotcatmir , at in cognitione diftinda poten-
riaJi , cognofcirur totum porcntiale; igitur non
poteft cognofci niti cognitis fuis partibus. Tfunc
vitra fu* partes funr cius inferiora ; ergo in cog-
nitione diftinda potentiali , ab inferiori ad fupe-
r/us incipiendum eft.

EXPOSITIO TEXTVS.

ANNOTATIO.

t.

Tat. e.

Teit.7.

*|L ‘ TEceJfe 1 4Krew,&c.Iftecft fecundus tradatus
fiuius primi , in quo Philofophus determi-
nat de principiisintrinfecis rertim naturalium fe-
cuuddm opiniones antiquorum : Se continet duo
capitula : Primum eft fecundum opiniones non
naruralirer loqucntium.Sccundum eft de opinio-
nibus illorum , qui loquebantur. Secundum ibi:
Sictu mu em P/qfici. Primum capi ru lum diuiditur,
quia prim6 «numerat opiniones antiquorum non
naturaliter loquentium per modum diui/ionis.
Sccundo.oftendit quAd ipfas improbare non per-
tinet ad Phiiofophutn naturalem ;5c tertio im-
probat ipfas per Meraphyficam. Secundum ibi:
Id quidem igitur. Tertium ibi ; Et quonijm de »a~
turu. Primb dicit 3 qu^dncccflc cil principium
etTe vnum , vel plura. Si vnuin , aut eft immobi-
le, ftcut dixit Parmenides , &Mclifius; aut mo-
bile morum, fient dixerunt Philofophi naturales.

Si vero ponatur principium ellc vnnm : tunc
quidam dixerunr dic acrem, auc aquam aut ali-
quod aliorum corporum. Sivero x plura, aut
unit finita, vel infinita fi finita, aut funr duo,
vel triajvel in aliquo certo mimcro:fi funt infinita,
vel igitur ficui dixit Democritus , qui dixit, quod
effimt infinitacorporaatoma, quorum quodlibct
haberet diucrfam figuram ab aJioi quomm aliqua
«flent calida, & aliqua fri£ida,& ideo differebant
fpecic , Se eodem modo ficu: qusrunc de princi-
piis » iraqu*runt de entibus, aut funt vnum ens,
vej nlura, vd finita , aut infiuita , & fic vruntur
qiufi pto eodem lftis tcvcainliprincipiuru^c em .

O&L rQ .M A riV>

TW T Ecejfeeft principium e fic vmm , vtlpbrr* , Se e- v

1M Nota qutyl Philofophi antiqui , qui pone*
banr vnum principium , partiti erant jnfeptcm n!t
opiniones. Prima fuit Mcliffi , ponentis vnum
principium immobile , & infinitum , neque quod nnoliumr.
clle cxplicauir. Secunda fuit Parmenidis, ponen-
tis vnum 'principium immobile, & finitum, ac
quod citet etiam non cxplicauir. Tertia fentcnra
fuit Thaletis potientis aquam eile omnium prin-
cipium : quia huinido videbat maxime viucnria
conliftcrc. Quarta fuit DiogeniS,5c Anaximenis,
hi po/iicrum aerem omnium dic principium.

Quinta fuit Heracliti , quipofuic ignem. Sexta
Hcfiodi,qui fecit terram omnium principium.

Septima fuit quorundam, qui medium inter ae-
rem , Se aquam , & vaporem principium pofuc-
runr , hanc fcmcnriam tribuit Simplicius Ana-
ximandro.

EXPOSITIO TEXTVS.

"YD quidem i igitur. Oftenditquod ad Phifofo-
J phuin naturalem non pertinet iflasopinioqcs Texe.*;
improbare, & ponit duas conclufioncs.Primacfl,

Ad Philofophum naturalem non fpcft.it impro-
bare iftas opiniones: quia aJ naturalem non /pe-
ftat improbare illos, qui negant principia natura- .
lia, fed ifti negant, ergo, Scc. Maior natet perfimi-
le : nam Geometer non habet amplius rationem
contra negantem fua principia} fed hoc potius cfl
alterius /cienti* communis, ve D/alcftic* , vel
Mctaphvfic* : Se minor apparet , quia ifti neganc
principia cfTc.quia ponunt vnum foluin efle,& ii
fic, e htu ad principium fcquatur principiatum, fc-
quitur quod vnum cfl principiatum ', Se iimiliter
ponunt illud vnum immobile, qu* tamen non cfl
politio naturalis :cumapparcatinduftionemulia
c/Ic mobilia. Secundo x quia fimile eft intendere Texe.*:
ad impugnandum iftam opinionem , /iciic Se illam
Heracliti , qui pofuit, quod omnia funt vnus ho-
mo : nam facuuiu eft improbare iftam , igitur Se
illam

j4t vero $ neque. Hic ponitur fecdnda con- y,
clufio , quod ad naturalem non pertinet ; folue- Texe, t&.
te rationes Parmenidis, Se MclifTi. Probatur,
quia nullam rationem peccantem in materia , &
forma, pertinet ad Naruralem folucrc, fed ratio-
nes ipforum funt huiufmodi.creo.&c, Maior pa- t

tct-i quia hoc potius eft de coniideratione Diale- . j ,

ftici , quam Naturalis: & minor apparebit poft-
ca, Et fubdit Ariftotclcs , quod ratio McJifli eft Vtotneemte-
magis onerofa, attamen nulla earum valet , fed
vno inconuenienti dato, multa contingunt, A: lioc tur
non eft difficile. Sccundb 4 quia Naturalis non Text. ir.
debet folucrc aliquam rationem , nifi per quam
aliquis conuinccrctur fuppofitis principiis naru-
r a! ibus : modo ifti negant principia naturalia, er-
go, Sec. Maior probatur per fimile, quia Geome-
ter habet foluercrationcm probantem quadratu-
ram circuli per fcftioncm.co quod procedebat
per principia Geometri*, fed non habet foluc-
re rationem Antiphontis , eo qudd non argue-
bar Geometrici ; Se minor pater, quia oporrer,
quod fupponamus , quod naturaliter omnia, auc
quxdam mouentur , ve paret induftione, quod
tamen ipfi negabant, & dicit Philofophus quu-
dam forte propter totam terram , qu* eft immo-
bilis.

QVifi

22 Lib.I, Phyficoruni

Q_v f stio VI.

Zitrum Naturalis pojfit dcmontirart
fua principia t

* Aiifl./i it trxt.l Sirrp!ic;ut romm.%. Aucrroci ctmm 9 The-

miltiui i.t Albcfikis;>«A i.(4r.i.D.ThomJr0.i. Faber.
i/jttti m. io Au et Ci j.x.ftO 4.ComplutV^%i.fr#«».j.i.
Ruuiui m Prccrm .mm. j.

t, R. r, v 1 t v r quod fic , quia plura entia

ellc , motum ellc, primum motorem ef-
ie* Se materiam primam ellc, funt prin-
cipia feiemix naturalis : icd illa dcmouilrantur
per Naturalem; igitur Naturalis poidl demon-
ilrare fua principia.Maior patet quantum ad duas
primas partesHn primo huius, text. lj.flc alix
dux patent in fecundo huius , vbi dicitur , quod
materia ,fic efficiens funteaufx & principia re-
rum naturalium ; Se minor apparet, quia in primo
huius, text. a 8. & 19. demon liratur , qu&d plura
funt entia , & quod motus eft , & qu. d materia
prima eft ; fic in 8. huius , text. f j . Se inde , dc-
inonftratut primum motorem ellc.

Secundo , quia vel principia naturalia habent
, probari per feientiam naturalem, Se habetur pro-
pofitum ; vel per aliam feientiam communem, vt
puta per Mctaphyficam , Se hoc non , quia fieret
dcfccnfus de genere in genus , quem prohibet
Ariftotclcs i.Pofter.text.jfi.

2. Tertio , quia confimilitcr fc habet Metaphyfi-
cus ad fua principia, ficut Naturalis ad cius prin-
cipia ; fcd Mctaphyficus poteft probare principia
Mcraphyficx ; igitur Naturalis poteft probate
principia feiemix naturalis, Maior patet , quia
licur naturalis fcientianon habet aliquid notius
fuis principiis , per quod poflint probari , ita nec
Mctaphyficus habet aliquod notius fuis princi-
piis , cum fua principia unt notifiima ; Se minor
apparer, qtiia hoc eft de ratione fcientix commu-
nis,quod poflit probare fua principia, fi negentur.

Quarto, quia principia fcientix naturalis funt
ineuidentia , igitur poliunt dcmonftrari. Tenet
confcquentia,quia aliter conclufiones fequcnrcs
ex.cis non clfent cuidentes ; Se antecedens appa-
ret; quia multi Authores negauerunt principia
feiemix naturalis, quod non ellet,nili propter eo-
rum incuidcmiam.

Oppofimm arguitur per Ariftotclem tradatu
x.cap. 1 . text. 8. In quxftionc primo videbitur in
generali Ii Naturalis poieft demonftrare fua prin-
***** C'P‘4 * ^«36 videbitur fpecialitcr de illis dtio-
’ bus principiis ,fcilicct motu. Se pluralitate en-
tium,qux tangit Ariftotclcs cap.prxnominato.

$ . Quantum ad primum, quxftio lic intelligitur,

PrtMcipiM vtriun Naturalis per feientiam naturalem poflic
probate principia illius fcientix. Vbi notandum
tfa »,nn' eft , quod quadam funt principia cflcndi , vt ma-
teria , fle forma, fle primus Motor , fle huiufmodi,
Se de iftis non quxrit quxftio , quia de illis de-
monflt-jiuur multx paffiones. Aut funt princi-
pia a cognofcendi ; qux funt in triplici differen-
tia , qurdam enim funt definitiones ; vt materia
prima eft primum fubiedum vniufcuiufquc.ex
rrinrifU quo fit aliud cum infit ; Se in quod firefoluacur
habebit vltimnm ; aut funr petitiones, vt in Ma-
[*mt m 4. ihematica petitur, qiu'id 4 anolibet puntlo ad ejuodli-

hrt punfltm ptjjii protrahi Une* rtflax fle in feientia
naturali petitur , quod vnnnnpiodqug arbitramur
ccgnofiere , eam e au fu cim cognoftimm , & primi -

pia vfipit ad tinam*. Aut funt commanes animi
conceptiones , vt in Mathematica , omne rotam tjl
maius fna parte , fle in feientia naturali , qudd m c-
tnra fntiper agit de pofikUibm , <jnod melius ejl , fle
quod piatura nihil facit fruffra.

Sccund6 fciendum , quid propofitio demon-
Arabi i is eft propolluo ncccdaria dubitabilis prfp «f,,;, /»-
tuta fieri cuiaens per prxmiffas in forma fyllogi- monfirahilio
ftica ad inuiccm applicatas. Vnde perhocquod j WUfu
dicitur neceffaria^t^tcxx a propofitiombus contin-
gentibus, qux funt cuidentes , vr cuidcns eft mi-
hi , quid tu fedes. Per hoc quod dicitur dubitabi-
li* , excluditur principium per fc notum , de quo
non poreft dubitari ; per hoc quid dicitur »4/4
fieri cuidcns , excluditur- propofitio nccellariix du-
bia , qux nulla via poteft declarari ; verbi grati?,
certum eft, quid altera iftarum duarum cfl nccef*
faria ; Afirafnm paria , slftra funt imparia ; fic ta-
men quxcuuquc illarum per nullam viam poterit
declarari. Per hoc quod dicitu 1 per premijfat infyU
logifmo applicatu , excluditur principium acce-
ptum per experientiam , fie de quo aliquando eft
dubitabile ; verbi gratia , dubium eft inexperto,
an omnis ignis fit calidus , & tamen illud eft ne-
cellarium natum fieri cuidcns. Se eft Jubiiabilc,fic
tamen non eft dcmonftrnbile, quia non eft natum .
fieri cuidcns per prxmillas applicatas in fyllogif-
mo.lcd per experientiam tantum.

Tunc ponunrur conclufiones. Prima eft : Plu- 5*
ra entia clTc , fic motum effe , funt principia feien-
tix naturalis. Probatur, quia illa funt principia
fcientix naturalis , qux funr accepta per fenfum.

Se experientiam : fcd plura entia ede, fic motum
clIcMiotuincft per experientiam, ergo, fice. Maior
patet, quia omnis notitia noftra in feientia natu-
rali fundaturjuper cxpcricntiam:imdctiam fcic-
tia Mathematica. Vnde nunquam cognofcere-
mus , qutid omne totum cifct maius fua parte, nifil
pritis fcnfiircm totum , fle partem. Et idci dicit
Commentator in 8. huius , qmNd quxrere ratio-
nem,vbi habetur aliquod dignius ratione/ciliccc
cxperimcnnrm,infinuiras quxdam iutcllcdlus eft:

& minor apparet, quilibet enim experitur, quod
plura funt entia, &r quod aliquod monetur.

Secunda concluuo : Naturalis non poteft de- 4,
inonflrare fua principia ,8c loquor de principiis
cognofcendi. Probatur, quia illa propofitio non
eft demonftrabilis per feientiam nauiralem , qua
non eft aliqua notior in feientia naturali, per qua
poffir probari.* fcd principiis fcientix naturalis
non eft aliqua propofitio notior in feientia natu-
rali : ergo, flcc. Maior patet per definitionem pro-
pofitionis demonftrabilis , fle minor apparet,
quia in qualibet feientia principia funt notio-
ra , quam quxeuraque alia determinata in illa
feientia.

Tertia concludo. Scientia communis, vt Me-
taphyfica, vel Diale&ica poteft probare princi-
pia alterius fcientix , fic etiam fui ipfius. Proba-
tur, quia adeo generaliter feientia communis
confiderat de omnibus, qu6d poteft probare prin-
cipia aliarum fcicntiaium ,'fic etiam fui ipfius, fi
negentur. Si quxtatur , qua: fit caufa diucrfitatis
iftarum duarum condufionum ? Dicatur, quod fit
ifta , quia negans principia alicuius fcientix non
fpccia!is,non poteft illud ncgarc,nifi didlo.vcl fa-
Ao, fic ex illo dido, re! fado.fcicntia communis
probabit illud principiiUfcd feientia fpecialis non
hepoteft. Vndcnifi aliqua fuerint prxconceffii,
vel ptxncgata a rcfpondcnie negante principium
alicuius

alicuius fe/enri* faculis , per illam fcicntiam,
nunquam potcd probare aliquod illorum princi-
piorum,nili ramum ex illis przconcc(lis,vel prx-
ncgaris, & hxc de primo.

S. Quantum ad fecundum notandum» qubd Ari-
floceles in illo primo » texr. t j. negat illam , ten-
jrorA&t tum vtutm eftt quam Parmenides nitebatur pro-
f** bare, & ideo circa illud notandum, quod illa di*
diotentism, qux ed exclulio.fiuc excluiiua, facit
propolitionem » in qua ponitur xquipollere vni
hypothetica: copular iux.vc i&atTentum enimel eft
Ac*»,xquipollet illi ; enimel tft hemo,& nihil eliud
ehenimeli tft hemo. Vndc quinque calibus reddi-
tur propolitio impoffibilis, in qua ponitur ida
didio tentum. Primus cafus ell , quando additur
termino didriburiuo mediante ligno vniuctfali,
vt dicendo , Tentum omnu hemo eft, quia fcquitur,
igitur omnis homo tfi , & ndoil Mimi eh omni homine
efl , quod cd impoflibilc , quia It omnis homo
ed^tliqttis homo cd,& aliquis homo cd alius ab
omni hominc,igitur aliud ab omni homine cd.

9‘ Secundus calus cd , quando didi o excluiiua
additur alicui toti intcgrali rcfpcdti padicari
conuenicmis tam toti , quam parti , vt dicendo,
Turnum Petrus tfi , vel tentum Petrus tft hic me cum ,
quia 6 Petrus ed hic mccum , pars Petri ed hic
mccum,quxcd aliud i Petro.

Tertius cafus ed , quando didio excluiiua ad-
ditur termino numerali, vr dicendo , Tentum tret
fiet in domo, quia li tres funt in domo.vnus ed in
domo.de vnus ed aliud a tribus.

Quartus cafus ed,quando didio excluiiua ad-
ditur termino relatiuo» Sc iic inrelligir Aridotc-
Ics In ido primo, quod ida cd falfa, Tentum prin-
eipium eft, quia /i principium cd,principiarum cd,

6c principiarum cd aliud a principio , cum idem
non lir principium fui ipfun,crgo, 8cc.

Quintus cafus, quando alicui termino, qui non
ed tranlcendcns , additur iila didio ternum rcfpc-
du huius verbi ejl , 6c Cic dicit Aridoteles in ido
primo,rcxr.tf.qu6d ida cd fa\fatT*mi*m fibfteu-
tie eft , !c limilitcr ida, Tentum eccideni eft ; immd
de quacunque re mundi demondrata falfum ed,
qu&d ipfa ramum fit.

Ex illo paret , quod ida propolitio , c Tenum
trutmefl , cd veta, quia ambar exponentes funt
verx, & vniuerfalis fibi correfpondcns de termi-
nis tranfpoliris ed vera ; fed ipfa non cd vera ad
intentionem Parmenidis, qui voluit.quod tantiun
vnutncflcr per plurium cmium exclufioncm , fc
hoc de i lio principio , Tentian vnumeft.

I o. ^ Nunc dc motu probarur,qtt6d motum cfle pof-
unum tfi lit demondrari} quia motum inclfcmobili po-
Jmmffrori tcft demondrari } igitur motum cllc potcd de-
mondrari. Tenet confcquemia, quia accidentis
cfle cd alteri incflc.vt patet 4.Mcraphvf.& ante-
cedens pater,quia motus ed pallio mooilis^Sc ha-
bet caufaroin mobili , modA effedus potcd de-
mondrari per fu a m caufam .llefpoudetur negan-
do antecedens. Ad probatione quiid effrdus po-
tcd demondrari per caufam, dico, qu&d hoc non
fufficit.fcd oportet, qu^d cffe£lus cllc /Tc dubita-
bile, vr patet per definitionem propolitionis dc-
mondrabilis-modi’) motu cllc, non ed dubitabile.

Aliter dicirur,qu<Vi non cd inconuenicns,quod
propolitio aliqua fitpponatur in aliqua feientia
ranquam prindpium , & podea demondretur in
eadem Icicntia.licet diucrfimodnverbigratia.in-
udligaures naturam , Sc modum edipfis , primi
experti fuerunt ccliplim cfle , & tunc fuppofuc-

Qusftio VI.

runt ccliplim cfle ranquam principium, A: podea
habita cognitione caularum ccliplis,dcmonflra-
runt ccliplim cllc per caufas i priori , quod priib
fuppo luerunt ranquam principium.

Nunc ad rationes. Ad primam dc idis princi-
piis,plura funt, & morus ed j dico quod non de-
inonftranrurper fcictiam naturalcm.fcd perMc-
raphyficam. Dc aliis duobus, fcilicct de materia
prima , Sc Motore primo , dico , quid ida funt
principia eflendi , de quibas poliunt fieri mulrz
demondrarioncs , vt conccllum fuit fupra.

Ad fecundam dico , quid per aliam Ictentiam
communem : &cd lenius, quod dc vno genere
feiemix ad aliud genus,quod ed feientia contra-
ria, non eddelcenfus.

Ad tertiam dico, quid nonfqtiia Metapbylica
propter fui communitatem , potcd probare fua
principia,!! negas ipla faceret aliquid, vel loque-
retur fcd fcieutianaruralis non pollet nili in ca-
Ai, in quo refpondens prxconcelflirct aliqua , cx
quibus fcquitur principium negatum.

Ad quartam.Ncgatur antecedcns.ad probario-
ncm;quia multi ncgauerum,A:c. Dico.quod hoc
vel fuit propter curioflratcm causi difputatio- '
nis, vel propter ineptitudinem ip forum.

ANNOTATIONES.

a D Pinei pie cognofcendi funt in triplici diftvrtntie,

JL &c. Nota primo caufun conclufionis rri- i

ftufl.

II»

Cuuf* rlelu-

plicitcr accipi poflc.Primi pro caufa eflendi ran- fimutrifUtU
tum. Secundi» pro caufa cognolcendi tantum.

Tertio pro caula cllcndi, coguofcendi fimul.

Prima cd qux caulat effedum, non tamen per il-
lam cognolcimus cfFcchim.co «Juod ipfam igno-
ramus : quo paAo caufa , quare magnes aftrahat
ad fe ferrum , cd caula eflendi ramum : quoniam
ira caufat attrjdionem ferri , vt per idam cau- *

fam.quia nobis ignota cd,attra<dioncm ferri non ‘

cognofcamus.Eavocatur caufa cognolcendi tan-
tum, per quam dcucnimus in cognitionem alte-
rius,cum tamen rcuera non caufeupfum;quopa-
do ccliplis Solis erit caufa cognolcendi inter-
pourionem Lunxtli per ccliplim Soliscognofcas
Lunam interponi iuccrSolcm,& nos, ca tandem
vocatur caufa eflendi, & cognofcendi limul, qux
rcuera caufac aliqucib elfedum,S: mediante cau-
fa cognofcimus illuiq c/fe<dum,quopadlo animal
rationale cd caufa difcurliui in demondratione
concludente homiuem cllc dilcurliuum,pcr hoc,
quod ed enimel retionele : uam animal rationa-
le ed caufa difcurliui, dc per animal rationale co- . ,

gnofrimus ipfuin difcurliuum competere homi-
ni. Cum ergo omnis demondratio procedat fo-
lum per caufam fecundo , aut tertio inodo fum-
ptam,ita fcilicct.vt fiproccdar per caufam fecun-
do modo fumpram , condccque cx propolitioni-
bus necclfariis , eric demondratio tjuie . fi vero
procedat per caufam tertio modo fumptam , ef-
fendi friliccr,& cognolcendi , habearque alia re -
quifira,crit dcmondnrio propter quid j non negat
Scotus in hac quxdionc principia cognofcendi
non efle interdum etiam principia eflendi.

Nota fecundo, quod Aridoteles i .Pod.tcxt.il». IJ*

diuidic principium in politionem, & dignitatem,

Icu maximam i & dicit quod politio cd propoli- Pnneifismm
cio indcmonftrabilis , quam non cd neccfle, vt
prxcognofcar is , qui ad aliquam fcicnriam ac-
cedit , vr /tomo eft enimel retionele. Dignitas ver «i,

Icu maxima cd propolitio indemondrabilis, qua

ncccfle r

W

24

neccffc efl » vt przcognofcat i$ , qui accedir ad
aliquam (cicinum perdi Icendam, vr Omne totum
efi maius fsta parte. Nihil potefi femul tjfe , vel non
ejfi. Ratio verd quare politiones non funt nccef-
, r fario prxcognofccndx cft , quoniam politiones
• conflant ex terminis propriis,& peculiaribus ali-

cuius (cientur, atque adeo indigene declaratione,
vnde in principio cuiufcunquc (cientia: explicari
folcnt huiufinodi principia, vt in Mathematicis.

1 4* . Cancrum ctfi non oporteat, vt iftx politiones

prxcognofcantur ab eo , qui accedit ad difeen-
dam (ciendam totalem, aut integram, oportet
tamen , vt prxcognofcantur antequam acquirat
(cicntiam particulare alicuius conclu(ionis,prin-
cipia enim prxcognofccnda funt ante conclufio-
Stuntiott- nenv Scientiam autem toralcm appello aggrega-
tAlm qtufit. tam cx principjjj & conclulionibus , qux in ali-
qua fcienuaexplicantur. Dignitates vero idcirco
fune prxcognofccnda: , antequam accedamus ad
iflas (ciendas fpcciales , quoniam conflant rcr-
miuis communi (limis , norifliniSfquc, atque ita
opus cfl , vt prxcognofcantur ab vnonuoque fi-
ne inagiflro : funt enim tales , quod folo lumi-
ne intcllcftus cognofcuntur efTc vera fine arte,
Sc ideo dicuntur dignitates, vel maxima, liuc com-
T» i», fati- munes animi conceptiones. Differunt edam po-
gtfitm dtft- fnione: , Sc dignitates, op\\x dignitates nunquam dc-
rw"/* tnonflrari pofTunt ; pofitiones vero , etfi non dc-

monlhcntur in illa fcienda , cuius funt pofitio-
nes , tatnen aliqux illarum poliunt dcmonftra-
ri in alia feientia fuperiori. Terno differunt,
quod dignitates funt communes pluribus artibus,
pofitiones vero funt cx matetia peculiari illius
artis.

Deinde diuidfc Ariftotelcs pofuionemin fnp-
poliiiincm , & definitionem. Suppefstio cft pro-
pofirio , qux fignificat rem effe, aut non cllcidc-
jitsitio autem cfl qux non fignificat rem cllc , aut
non clfe, Sc hoc accipiendo dcfinidojigm iciun-
£lam a definito.

I y. b P ropofi: io demon flrabilu, Scc. Nota inter hxc
ZnmuUtie. tria, fcilicet, enstntiarionem ,propofstionein , Sc tpt, t-
pnpsfit* , er fiionesn cllc aliquod diferimen ; enstneiatio enim
fMAjfi* difi- 4icitjir orado, verum vel falfuin fignificansjpre-
pefitio dicitur , vt cfl prxmilTa, fcu principium,
cx quo aliquid probatur. Quaslio veri eft cnun-
ciatio per modum interrogationis propofita,&
hxc probata dicitur conelufio. Quare ciim qux-
ftio Iu dubitabilis propofido , fequitur propor-
tionem dcmonflrabilcin ncccllatio cllc dubita-
bilem.

« lflapropofisio,Tamiass t/na»» r/?,&.'c.Nota,qu6d
didlio cxcluliua aflinnatiiu polita a parte fub-
ic&i excludit prxdicatum ab omni eo, quod non
cft fubiettum , vel dc quo non formalitcr prx-
dicarur fubicftum , vt Tanmm homo currit , ex-
cludit omne id , quod non cft homo , vt fit fen-
fus, quod non cft homo non currit. Didlio vcr6
pxclultuaaffirnutiiu pofitaipartc prxdicati, ex-
cludit i fubicdo quicquid non prxdicatur de
prxdicato formalitcr. Verbi gratia, /Vrrw r/? /<m-
tumhvmo , excludit a Petto quicquid formaliter
non prxdicatur de homine. Vnde ad propofi-
tum dico , quod ajiud efl dicere Tantum znum efi
entt8c dkctc,Fnsefiinum tantum ; prima enim fa-
cit hunc fcnfom , ens cft vimm , & quod non cft
cn$,non cft vnum , fecunda vertS facit bunc lan-
ium, ens cft vnum nutnero, Sc nuliutn numerum
lubcr prxtcr vnicatem.

J 6. Nota fecundo , quod exponentes huius pro-

Lib. I. Phyficorum

Thflltnu tr

tlmfitsA *$•
tmm.

pofitionis,/^;/«m wtfwe^.funt iftx.cns cft vnum,

Sc quod non cll vnum , non cft ens , Sc vtraque
cft vera; vniucrfalis autem fibi correfpondens dc
terminis tranfpolitis , ( dicuntur autem termini
tranfponi .quando firde fubicdo prxdicatum, &
e contra ) cft ifta , Omne ens efi vnum, qux etiam
cft vera ; quare & hxc propofitio tantum tmtem
• fi , erit vera. Sed non ad fenfuro ParmcnidiSjVt
dicit hic Scotus. ‘ /

EXPOSITIO TEXTVS.

T? T quoniam de natura quidem , Scc. Hic impro- 1 7.

XZ*bat opiniones Parmenidis, &MclifIt,& pri- 3urr.it.
mr» contradicit conclufionibus cotum. Secundo,
quibufdam fcquacibus eorum , & tertii contra-
dicit eorum rationibus^ecundum ibi ; Conturba -
ti. Tertium ibi , Et ex quibsss. Prim6 probat, quod
non tantum vnum efl , dicltquc ptimo , Princi-
pium maximum omnium proprium , fupple dif-
putandi contra Parmenidem , Se Mcliilumefle,

3uoniam multipliciter dicitur id quod cft.Dein-
c probat .quod non tantum vnum efl per cxclu-
(ionem pluralitatis entium, per duas rationes.Pri-
ma cft , quia vel illud vnum cft fubllantia , vel vidtZimarl
quantitas, vel qualitas, aut aliquod aliot um:(I di- « t*b. Ut. e.
catur quod fit quantitas , vel qualitas, hoc ellim- M*1
pudibile; quia nullum aliorum Ptxdienmenro-
rum fcparabiic cll a fubftantia : nam omnia aftu
infunc fubftantix.Sidicatur, quid Iit fubftantia,
hoc efl impoflih.lc ; quia Mclifliis dicit illud ens
clTe infinitum : modo fubftantia feipfa nec cft fi-
nita, nec infinita , quia infiniti ratio quantitati
congruit , & non fuhftantix , nec qualitati , igi-
tur (i fit fubftaiuia.habrt quantitatem, & iic plu-
ra erunt , videlicet fubftantia, Sc quantitas. Ex
ifta littera capitur, quod quantitas (it res diftin-
tfla i fubftantia, fcd quid de hoc debeat dici, vide-
bitur in quxftionc.

Q^v it s t 1 o VII.

Utrum ens dicatur 'vniuocc de Jukftantia,
(j accidente?

At irt <> Simplicius rfmm.tj.Tlietniftias *•<»*. 1 3.

D. Thotn. U(t. j. Aibett. tr*B 1 ■ eaf.t. text. 1 9- Sectu*
im 1. di/f.f. qutfi.i.G-iai. im ^.difi.%,

qnijf. I. Capreolus in 1. difi.x. qsuft. 1. Suatrz rem. 1.
Mt capte, difr. t. Fonleca 4. Metopii, lop.x.^mtfl. t.Uucll.
ihj. uMtjl.i. Sotus »’» prodic, tap.+.quajl. i.

IUvitvr quod fic.quia aliter fequ»
rctur.qubd primum principium non c f-
fcl Pcr fe notum, immediatum ; con-
fcqucns cft falfuro.vt patet 4. Met, tcxt.8. Confc-
quentia tenet, quia primum principium edet di-
ftingueudum, cum in eo ponatur hoc nomen ens,
quod pcr fe non cll vniuoeutn.

Secundo. Quia antiqui dubiraucrunc dc luce,
verum clfct fubftantia , vel accidens , & tamen
non dubitaucrunt vtrum cllct cns;igicur hoc no-
men ens cft vniuocum ad fubflitiam, Sc accidens.

Tertio. Quia quibus cft vnus modus clfcndi,
poteft cllc vnum nome commune vniuocum im-
politum fecundum illum moduin clfcndi;fcd fub-
ftantix , Sc accidenti eft idem modus edendi ; er-
go, Scc. Maior paret , quia feientix, albcdini , A:
ligurx eft vnum nome commune vniuocum,puca
qualitas co quod cis cfl vnus modus edendi, puta

alteri *

Qu^ftio VII.

2*

t/reti inhxrere qualificando : Se minor apparet,
quia fnbihmix & accidenti conuenit cflc for-
nulitcr. Vmle licet accidens iit fubie&iui per
fijbfUnctam, ramen formalitcr eil ex fcipfo.

Quarti. Quoniam ii fubflanrix, Se accidenti
non elice vnus conceptus communii , hoc clTcr
pro tanto , quia accidens inhxret fubftantix , &
dependet a fubilantia , fed iilud non impedit.
Probo , quia forma inhxret materix : Attamen
tam fotmx, quam nuterixeil vruis communis
conceptus, puta fubftantia.

Quinto.Homo dependet i Dcoinfeparabilius,
quim accidens i fubie&o ,quia Deus non potcil
facere hominem non dependere a fc , & tamen
potcll facete accidens non dependere i fubicllo,
modd, hoc nonobftantc.Dco,<& homini ett vnns
conceptus communis, fcilicct iflc conccpruf/5/£*
JUmU.

Sesr&. Quia iila ert vera , Subihntia eil prius
ens accidente. Tunc igitur , vel iili termino em
correfponJct conceptus communis fub/lanrix,

& accidenti; Se habetur oropolittim ; vel cor-
rcfponJct ii bi conccpttts lubflamix tatqum >&:
tunc nihil eil dicere , nifi qu'3d fubilantia cfl
prffts fubilantia, quam accidens, quod eil falfum:
quia accidens non cfl fubilantia; vcfcorrefpbn-
det iibf conceptus accidentis , Se tuncclTctdi-
<flum quod fubilantia eflr jpriiii accidens , quim
aecidcm ; quod cfl impollibile , igitur opoitct,

" quod ihtellicatur primo modo.

Septimo Icqueretitr, quod altera i Harum dua-
rum edet concedcnda.millum ens eil fnb Hantia,
nullum ens Hl accidens , conicqucns cfl falfum,
vt notatii' cfl. Probatur confcquentia.quia vel illi
• titmino tm correlpondet conceptus ptoprius
fuhdantie tantum; A: tunc fecundi propoiitio cil
vera, vel correfponderet conceptus proprius ac-
cidentis; 6c rnne prima ell vera.vel correfpondet
toucqitus communis vtnquc , Sc habetut inten-
tum.

0<fl auo , Snh/lanrix , & accidenti fum aliqui
conceptus communes , igitur & conceptus entis
eil eis communis. Tenet confequcnria.qtiia con-
ceptus entis cfl communior aliis. Antecedens pa-
tet,quiafubflanri.r, & accidenti fune iili termini
communes.fciliccc, fignificabilc, incomplextim,
applicabi!e,imcl!igibi!c,quia fcrtmdum camdcm
rationem dicuntur dc fubflantia, Se accidente,
fcilicer fecundum silani, qox eil monere intclle-
dum.SecundA patet antecedens, dc iflis terminis
txunfon, binariuu remurim, Se huiufmodi.

, Non& , quia ynirati friemixj Se etiam poten*
iix cogtiofciriu.r corrcfpondc vniras obicdi: fed
Metaphyfica eil vnica fciemia , Se intcllcftin cil
vna pcnentfa cognofciriua, quarum obieftum cfl
ens in fua tou communitate , igitur ensinfua
commnnitatc cfl vniuocutn : Se per confequcns
libi corrcfport Jebir conceptus communis , fub-
fhnri.r , 5: accidenti. u

Oppoiitum arguitur per Ariilorclcm in illo
primo rexr.rg.vbi dicit, quod principium maxi-
mum , ex quo antiqui poiTbnc impugnari , cfl,
qudd multiplicirer dicitur quoltfi , id cfl , qudd
ens dicatur multipliciter; modo terminus mul-
tiplex cfl xquiuocus.

Secundi per Ariilotelcm 4. Mcraph rcx.i.vbi
dicit, qubd fimile eil dceme,ficut dc fano, quod
dicirurde animali , A: vrina : tnodb cerrum cfl,
quod ifle terminus fotum dicitur xquiuoce dc
animali, A: vrina, igitur Se ille terminus em Jici-
Suiioptr.Teui.lt.

Jtuttf»

1'

rurxquiuocc de fubilantia, Se accidente ; Se hoc

idem patet per Porphvrium cap.de Specie.

In quxftioncprimft videbitur qualiter termi-

nus dicatur xquiuocus , & dc cflc accidentium.

Secundi rcfpondebittir ad qmtfituro.

Quo ad primum ; notandum,qu6d res illx di- 4.
cuncur xquinocc fignificari , quarum cfl vnans g*if»nr r*t
nomen, A: lecundum illud notnen correfpondcnt V‘‘f^niUri

fibi conceptas iu mente, diuerli ; &,tunCfiHi toD- M**

ceprus vel habent aliquem ordinem inter fe, vel
non; Ii non, tone dicitur xquiuocum i cafa ; vel
habent aliquem 'ordinem, & hoc dupliciter. Vno
modo.qubd ordo ille pcouftfiar ex media fimili-
rudine; 3c tunc ordo ille conceptuum corrcfnon-
det tertruno.qui vocatur xquiuocuin aconnliq»

& tertio conceptus illi polium habere dependen-

tiam.atrributioncm, &: ordinem inter fe : Se tunc
terminus dicitur analogus, cui correfpondcnt illi
conceptus. Vnde analogia cft ordo conceptuum
correfpondentiuin viti termino habentium inter
fe dependentiam, Se ariiibutionem,caufaras non
■ ex voluntaria impofitione , fcd ex narura rerum
obicCtarum.A: fic iflc tcrminus/fr»*»» dicitur ana-
logice dc animali • Se dc vrina. Vnde primo , Se
principalitcrdicitur dc animali , &: confcqucnrcr
dicitur de vrina ,non per itnpofitionein nouatn,
fed quia fequitur qtiafi naturaliter cx prima itn-
pofitjone.

Sccundonorandum, lient dicit Commentator
in 1. de Anima, com. ; . qubd folum compolitum
proprii cfl fubdanria, A: idcb forma c/1 aditis, vel
difpofirio rrutcrix.fccimJum qnam cotnpofitum
dicitur fubibntia,& hoc aliquid, ftafimiticrr di-
citur de accidentibus, quAd acctderia funt difpo-
litiones.fcumodi fci»abcdi,qutbusrcs talitcr.vcl
aliter fc habeor. vralbedo.qu?Hcnn«lu Arirtotcle

idem eil, quod clfe album , cil difpolitio,feu nio-
dus fc habendi, fecundum quem res dicimr alba.

Nunc pohitur iila conclufio , quod 1 impofli-
bile cfl accidens fepararii foo itibiedo. Probatur»
quia illud eft impolTtbilc , quod implicat contra-
diflioncro ; fed accidens fcparai i a fuo fubie^lo * ' **
impl/car contradiclionem , quia impoflibilc cil
e(Ie album, & quid non fir album, at feparara al*
bcdihe non cfl album , Se li albedo eil, album cil:
quia impd/Iibilc cil.quid iit albedo, & quod no» CaH,i "**•

■ lic album , ergo fepat at a albcdinccrir album , Se
non erit album, Se licui arguitur de albedine, ita
potcd argui de quolibet alio accidente.

Secundet Quia impollibile cil imaginari , vel 7*
cognofccre accidens fepa ratum h fuo obic&o, *

igitur hoc cfl impollibile. Tenet confcqucntia,
quia qtiibuicunque conuenit ede, conuenir etiam
cognofci.Se imaginari ; A: antecedens patet,quia
in conceptu accidentis includirur conceprusiub- ^

dantix; igitur impollibile cil cognofccre acci-
/d ens, nifi iimul cognofccndo fubliantiain. Ante-
cedens patet per Ariflotelcm ^.Metaph tex.i.vbi
dicic.quoJ accidentis clfe cfl alteri inclTc.fciliccc l

fubdancix. Similiter dicitinifto urimo, texr. 26.
quod in definitione accidentis debet poni fubic-
clum ,ficuc in definitione fimi debet poni nafus;
igitur impollibile cd cognofccre accidens , nifi
cognofcedo illuJalrcrum.cui ineil, ficuc impofli-
bi!e cfl cognofccre limu non cognofcedo nafum. * ^

Ex conclufionc fequitur, quod omnis conce- ‘

ptus cfl ‘complexus, per quem concipitur acci-
dens; patet , quia in omni tali includitur con-
ceptus fubilanrix.

Comta corollarium obiirirur: qniarunc fc-
C quere '

6.

ltr.ftf.bu*
tfi Mrri.lt ni k

8.

r-r.

Lib. I. Phy ficorum

Cmflttum
»ft iuflfX.

P-

?0.

F *•

C4*tl l*tt.

26

qucrccur, quod nullus conceptus accidentis efiet
iucotnplcxus.confequens ctl contra Atiftotclein
in Prxdicamentis 111 illa patte textus , Secundum
nullam comple xionem,Sec. Rcfpondetur, conceden-
do conlcqucnsjad Auftotelcm dico, quod aliquid
dicitur complexum dupliciter; vno modo , quia
fibi corrcfpondet oratio pcrfetta,& fic intdligi-
rurjlla diuifio Ariftotejis. Alio modo , de ora-
tione impetfetta, & fie fune termini incomplexi
de Prxdicamentis accidentium , ficut altum , ni-
grum , funt complexi , cd quod eis corrcfpondet
conceptus complexu».

Secundo. Quia accidens eft (cnjfibfle per fc, vt
patet fecundo de Anima, text. igitur potcfl
foli carie concipi fine conceptu fubftanrix, Se pa-
tet hoc : quia iubftantia pote It percipi conccpru
incomplcxo ; aliter nullus efiet conceptus in-
complcxus ; igitur multo fortifts & accidens,
cum fubilantia fit fenfibilis per accidens. Re-
fpondet ur.quod accidens non eft fenfibile per fe,
fic vt folitaricpercipiatur,ini5fubUantiaeft fen-
fibilis per fe , fub conceptu tamen accidentali.
Vnde video parietem , licet non videam ipfum
efie parietem, fcd efie album.

Tertii fcquitur , quod non efiet differentia
inter concretum , Se abftra&um , ex quo abftra-
ftum lignificat fubicdhim , ficut Se concretum.
Rcfpondetur negando confcqucntiaro:quia con-
cretum importat fuhic&um in rcdlo,& qualita-
tem in obliquo , vt album dicit habens albedi-
nem $ fcd abfiiadum importat qualitatem in re-
do, & fubic&um m obliquo, vt albedo alicuius
entisalbedo, A: iftud habetur ex quarto Meta-
phyficx, text. a.

Quarto fcquitur, quid fubftantia,& accidens
dicuntur ad inuiccm rclatiuc , Se fic fcquitur,
quod milltnn accidens efiet abfolurum. Rcfpon- '
detur negando confequcntiam : quia termini re-
latiui.fic fc debent habere , quod ficut vnuin eo-
rum includit aliuin.feu conceptum alterius.ita &
e conucifo ; fed fic non efi hic : quia licic conce-
ptus accidentis includat conceptum fubrtantix,
non tamen e comicrfo conceptus quiditatiuus
fubftanrix includit conceptum accidentis.

Quinto, quia Mathematicus con fiderat acci-
dens fine cognitione fubftamix: nam in defini-
rionibbs accidentium non ponit fua fubicda, igi-
tur pofiiimus cognofccrc accidens fine cogni-
tione fubftamix. Rcfpondetur , quod Mathe-
maticus non habet verum conceptum de acci-
dente: quia imaginatur de iis, ac fi Client res
per fc exiftentes : modo hoc efi falfum , Se idc6
dicte Commentator quod propofitiones Mathe-
maticx, funt in capitulo propofitionum imagi-
nabilium.

Sexto , quia in Sacramento altatis funt acci-
dentia a&ualuer exifientia fine fubie&o , Se co-
guofcuntur fine eogniiionc fubftamix; igitur
torum, quod dicitur efi falfum. Rcfpondetur,
quod b per tale miraculum muratur natura acci-
dentis,igitur mutatur nomen, & definitio ipfius:
nam accidenti fic feparato competunt conditio-
, nes fubftamix, vt quod poteft nutrire, augmenta-
re , ex ipfo poteft effici aliud,& ira de aliis, & ita
mutatur natura accidentis , ac fi natura humana
mutaretur in naturam afinin^m.

Secunda conclufio. Terminus communis ad
aliqua duo , quorum vnum efi magis perfedum.
Se aliud minus, non dicitur analogice de iftis
duobus propter hoc,qu6d alterum efi pctfcdius:

ira vt de perfediori non dicatur per prius , & de
minus perfedo per pofteriu$.Ptobatur,quia tunc
Deo , Se homini , Se afino nullus ctfet conceptus
communis vniuocus.

Quantum ad fecundum notandum, quid prx-
dicatio quiditatiua dicitur ab efie: vt ifia eft qui-
ditatiua Homo ej, } animal: quia efie hominem , efi
cite animal, fimiliter ifia, albedo efi color : quia efie
album cftclle coloratum:fcd ifia non \homo eflal -
bm\ quia efie hominem non efi efie coloratum.

Nunc ponuntur conclufiones. prima efi, lftce
terminus em non dicitur vniuocc de fubfianria.
Se accidente. Probatur, quia fi diceretur vniuoc£,
tunc xqualiter diceretur de fubfiantia. Se acci-
dcntc.-modo confcquens efi falfum : quia de fub-
fiantia dicitur.fiinplicitcr loquendo, quid fit ens,
fed de accidente dicitur non vcrc.fcd quafi.vt di-
cir Arifiotcles 4.& 7. Metaph. tcxc.x. &'i 5. Ac-
cidens non dicitur ens, nifi quia entis.

Secund&,fi ira efiet, fcquecctur, qtjtSd hoc no-
men eni efiet genus ad decein Pr^dicaraenta.con-
fcquens efi contra Arifiotclcm 7.Metaph.tex. tj.
Se contra Porphyrium, capit.de Specic.Probatur
cohfequcntia per definitionem Generis. Er fi di-
catur,adhuc aliud obftarcr’ quia non effer genus,
coquo J accidens inhxrct fubftanrix, & dependet
a fubfiantia. Iftud non valet,quia homo dependet
a Deo , Se tamen Deo, Se homini efi conceptus
communis vniuocus.Similircr matcri$,& formx»
quatum vna inhxrct alteri, vt patuit arguendo.

Tertii , quia ens non prxdicatur quiditaciuc
xqualiter de iftis.-Nam cfiealbu.non efi efie ens,
ypl aliud, fcd efi efie aliqu.ile, vel efie dii politum.

Ex quO patet, quod hoc nomen em dicitur ana-
logice de fubfiantia, Se accidente : quia per prius
dicitur de fubftamia,& fecundat io dicitur de ac-
cidente , in attributione ad fubfianriam.

Secundi fcquitur , quid hoc nomen ens efi
xquiuoeutn ad diuerfa Prxdicatnenta acciden-
tium ; patet , quia ficut dicitur de fubfiantia , Se
accidente fecundum conceptus diucrfos , ita
etiam de Prxdicamentis accidentium.

Secunda cpnclufio. Subftantia, Se accidens
pofiunt concipi vno conceptu vniuoco denomi-
natiu£. Probatur, quia iftud nomen extenfum di-
citur de fubftamia , Se accidente fecundum cani-
dem rationem igitur efi vniuocuni ad illa. Te-
ner coiifequentia, per definitionem vniuoci : &
antecedens apparet , quia dicitur de vtrifquf
fecundum rationem , quxcft habere partem ex-
tra partem.

Secundi patrt de iftis terminis fignificabile,
intclligibilc , duo, tria, Se buiufmodi, de quibus
argutum fuit ante oppofitum ; Se caufa huius
conelufionis efi , quia conceptus denominans
fumitur a proportione, vel habitudipe alicuius
modi fc habendi, Se idci in quibufeumque repe-
mur confimilis proportio , Se modus habendi
omnibus illis conucnir nomen fumptum ab illa
proportione, fub habitudine : verbi gratid, ifiud
nomen idem , fumitur ab habitudine , quam res
habet ad fe ipfam , fccundiuii quam hxccft ve-
ra, Tu es tu,S: quia confimilis habitudo reperitur
in qualibet re mundi, igitur de qualibet re mun-
di dicitur hoc nomen idem. Patet igitur qualiter
hoc nomen ens , aut res , Se huiufmodi nomina
tranfcendcnria naturam connotantia , dicamur
analogice de fubfiantia, Se accidente.

Ad iAt}.tmcs,ad prinum. Sequeretur quod pii-
murn prihcijhum, Sec. negatur confeqacntia,

quia

Pudteatio
tjuidualiua
dicitor ob
efe.

«4-

ifi.

Viit Senum
tj.^Prtdira-
mcnttmmad

i

Viit Sutum
K fti far. tU

>4-

18.

Attidm i h-
f Atium Jumi

t"'S-

«9-

Aliud t/i
•§* i* tffrn-
tlA ; tUmd tjl
rjft iVmi tf-
fntuUttr.

qoi* poted determinate concipi in altero illo-
rum principium , & in quocunque illotum acci-
piatur femper ed verum.

Ad fecundam dico, quod antiqui habuerunt
conceptum difiunduro de lumine , vt puta qu&d
edet fubdantia, vel accidens, determinati tamen
InucAigauenmt an edet fubflantia, vel accidens.

Ad tertiam negatur minor, quia modus edendi
accidentis ed alteri incde.dc fubdantix non.

Ad quarum dico, quhd hoc ed.quiaacciden-
tis ede eft inetic alteri.iolicct fubllantia.de quan-
do dicitur de forma, de materia , poted concedi,
quod forma ( (impliciter loquendo ) non ed fub-
dantia,fed fecundum quid,(cilicet quia ed alius,
quo compotitum ed fubdantia.

Ad quintam. De dependentia hominis ii Deo,
dico quod non ed fimilis dependentia acciden-
tis i fubdantia.

Ad fcxtam.Quia fubdantia.&e.concedo Idam,
quod fubdantia ed prior accidente : quia ide ter-
minus priur% ed terminus connotatiuus ; mod6
verum eft quod poftibilc ed terminum comio-
tatiuumefle vniuocum ad fubdantiam ,& acci-
dens.

Ad feptimam dico fecundum Atidotelcm,
qu6d quxlibct illarum edet didinguenda fecun-
dum modum fallaciae xquiuocationis : quia vel
capitur ibi tns pro fuo principali tigni fica: o , Se
primo, de tunc concedendum cd.qudd omne ens
ed fubdantia , vel capitur pro fuo (Ignificaio fe-
cundario, de tunc concedendum ed , quid omne
ens ed accidens.

Ad odauam de terminis connotatiuis, feu de-
nominatiuis ed concctium.

Ad nonam concedo , qu6d obicdum tale ha-
beat vnain rationem, vel falcem ti habeat plures,
quid omnes habent atrributionein ad pi imam
rationem iptius , Se idch licer ens habeat ratio-
nem fubdantix , de accidentis , tamen ratio ac-
cidentis habet ordinem, dependentiam , de ar-
riibutionem ad ratiunctn fubdantia; , qux ed
prior rado entis.

ANNOTATIONES.

1 T MptJJtbile rfl accident [(parari d fu» fui’ i e fi e,
l&c. Nota, ex Scoto in4.fcnt.d- n.quxd.i.
quod accidens poted fumi dupliciter , vno modo
pro per fe fignificato.id eft,ptoilIo,qu6d in pri-
mo intelledu huius nominis atcidtm intelligitur,
pro eo videliccr,quod ed efle alteri inhxrens.Sc-
cundo modo pro denominaro , hoc ed, pro illo,
quod ab inturremia denominatur inhxrcns, ver-
l>i gratia, pro quantitate, vel qua!irarc,accidcns
enim ciim tit nomen concretum , tignificat ali-
quam formam , puta accidentiam , feu inhxren-
tiam.ticut fnura principale tignificatum.

Nota fecundo, qu6d tale accidcnvpro denomi-
nato ed duplex, fcilicet abfolutum , ticut quanti-
tas, de qualitas; & refpc&iuum , ticut timilitudo,
paternitas, filiatio, de x qualius, & timjlia.

Nota tcrcid , quod aliud ed c(Te de edentia
alicuius, aliud ed cfTcilli idem edentialitcr , pri-
mo modo illud ed de edentia alicuius , quod ed
idem illi qufditatiud , de in primo, modo dicen-
di per fe. Ede idem elTentialitcr ed conucnire in
eadem natura exidenie de lingulari , & hoc mo-
do padio ed idem edentialitcr cum fuo fubic-
&o. Iftx dux identitates ticfc habent ad iuui-
cem , qu&4 quicquid ed de edentia alicuius , ed
Settioptr, Tcm.II,

Qusftio VII.

27

illi idem edentialitcr , fe d non e conncrfo : nam
fubicdum & propria padio funt idemeflentiali- .
ter, quia habent vnam naturam contradam ad
exidentiam, de tingularitatcm , penes quam neu-
trum idorotn ed ab alio tirparabUe , de tamen
neutrum ed de edentia alterius. ,

Nota quarti, quod inhxrentia ed duplex.qux- l0*

dam aqualis , qux ed ipfa vnio aduaiis acciden- 9l*jfoka*
tis, exidentis in fubicdo exidente.vt alius qui-
dam , de perfedio cum potentiali perfedibili.

Quxdam vero ed inhxrentia aptitudinalis , qux
ed dependentia, feu elfentialis ordo accidentis
fecundum quiditatem fuam ad fubicdum. Et in-
ter has inhxrcntias differentia cxr.it non patua;
ea namque qux aduaiis ed , circumlctibitur i
demondratione , cum dcmonftratio abdrahat ab
exidentia, &: a conditionibus exidentix. Secun-
da veri inhxrentia, fcilicet apritudinalis.quxed
pafEo , demondraror. Prima inhxrentia ed con-
ditio exidentix, nec femper accidenti ined. Se-
cunda vero femper ined, fubicdo exJdcnte, fiue
non.

Nota quinti.quid ticut non inhxrcre, & non 1 1.
pofle inhxrcre non ed ratio fubflantix , vt fub-
dant ia ed genus , ita inhxrcre non efl ratio acci-
dentis , vel alicuius generis accidentis , vt docec
Auicenna x. fux Mciaph.dc Scotiis in Qtiodlib.
fcd fubdantia ed illud fubdratum , cui conucnic
non inhcrere.vcl cui repugnat inhxrere,& acci-
dens vt quantitas , vel qualitas, ed natura cui
conuenir inhxrcre , vt criam docet D. Thom.

Quodlib.8 qiued.j. Se i.p.q.j.air 5. ad t.Vbi air,
quod f obdant ia non tignificat hoc, quod ed die
per fe, fed tignificat talem naturam , coi compe-
tit hoc, quod ed ellc per fe , quod tamen cire per
fe non eft ipfa cius edentia. Quare idcin poflu-
mtix dicere de accidente , quod tignificat .talem
naturam, cui compr tir hoc, quod eft clfc in alio,
quod tamen ede in alio non eft cius edentia .at-
que adcicum dicitur fubftamiacft , qux perfe
ed ; vel accidens ed , quoded in alio. non eftde-
finit io.fcd circumlocutio vetx defcriptionis.qux
ira intelligitur; fubdantia ed res, cuius nature
debetur non ede in alio, & accidens ed res, cuius
naturx debetur ede in alio. Vnde paret, quod etti
miraculos^ accidens fit fine fubied»,nonegredi-
tur tamen definitionem accidentis , quia ede in
fubicdo naturx cius debetur , & adhuc mance
cius natura, cui debetur ede in alio.

Ex his dico primo, qu6d inhxrentia aptitudi-
nalis , aut allualis non ed de edentia alicuius ac- ^ f
cidcnris.fiucabfoIuti.fiuercfpediui.Dico fecun- Xw-

di.quod accidens abfolutum cll idem edentia- diutii.

Jiter cum inhxrentia aptitudinali , non tamen
cum altuaii. Dico tertio, quod accidens refpcdi-
uum ed idem realiter cum vtraque inhxrentia,
fcilicet aptitudinali, & aduali. Hxc aflena fufli-
cienter probata , videre potes in Commentariis
nodris fuper 4. fent. Scoti Tomo t .did. 1 x .quxd.
t. «rt. 1. x. Se t.

Ex quibus fcquiturprimb, quod accidens pro
per fe tigniticato.feu pro formali feparari nequit
i fuo fubicdo , ita vt comradidionero inuoluac
accidentiam. feu inhxrentia ede tine fuo fubicdo.

Secundo fequitur ,qnod feparatio accidentis
rcfpediui a fubicdo extendendo nomen fubiedi
ad fundamentum implicat contradidioncm.

Tertio fequitur quod omne accidens abfolu-
tum , quodeumque tir illud, poted fcparaii a fuo
fubicdo , & ede tine illo , Se hoc fiue fubiedum
C x ma

11.

lubureuti*
*>tn ij ? dt tf-

LJ.

28

Lib. I. Phyficorum

M-

A a accidat!
/ifardtu»
mutetur pcfi-
fiui rtcipitn-
d* medum
fubftantia.

»!•

t(.

C>n'tfttu ojl
dufltx.

mineat , fiue non mineat in re , fic in effedu ; fic
hoc loquendo abfolutt, fic virtute diuina.fic hxc
tria cot ollaria fulficicnter probata rcperies , vbi
fijpra.art. 4. fic f.

Ex quibus fequirur quartd , quod Scotus in
hac quxAtonc loquitur vt merus, & fimplex Phi-
lofopbus naturalis : nam Philofophus naturalis
exidimat reparationem accidentis a fubiedo cum
conflantia ipfius clfc impofKbilcm, non quia in
conceptu accidentis includatur quiditatiue con-
ceptus fubdantix , vt videtur dicere hic Dodor
fubt ilis, fed quia Philorophus ponit ordinem
caufarum (impliciter neccflaiiuro, vt docet Sco-
tus in 4. loco fupra relato , fic nos ibi explicaui-
musart.j.

^ Rt (f*n detur , quod per tale miraculum mutatur
natura accidentia. Nota qufid accidens feparatum
in Sacramento altaris priuatur pofitiuo rcali , fic
intrinleco modo , quem in fubiedo habet , qui
appellatur adualis inhxrcntia. Secundi tale ac-
cidens priuatur fpeciali conferuatione , qua in
elfe conferuabatur a fubiedo. Patet» quia cum
iam fubiednm dedrudum (it » non potefl am-
plius accidens conferuare » fic in hoc conueniunc
omnes Theologi. Sed dubium c(l an accidens
feparatum mutetur pofiriuc recipiendo modum
edendi aduali inhxrcntiz repugnantem. De qua
re fuit quorundam opinio , qufid quando Deus
feparat accidens a fubiedo » tribuit accidenti
nouum clfc exidentix , eo quAd accidens in fub-
iedo exidens non habet proprium ede exiden-
tix, atque adeo quando feparatur a fubiedo , de-
bet illi tribui nouum cfTc, per quod exidat.Hanc
fententiam aliqui tribuunt D. Thomx j. par. q.
77. ait. 1. inrefponfionead 4* quam videtur fe-
qui Scorushic : iinb latius loquitur cum dicir»
quod per cale miraculum mutatur natura acci-
dentis , ac (i natura humana mutaretur in natu-
ram afminam , ex quo videtur fequi quod pod
tranfubdantiationem panis , accidens non re-
maneat accidens , fed verfum fit in fubdan-
tiam » quod ed falfum , fic contra fidem » qux
determinat vere accidentia pod confccratio-
nem fine fubiedo remanere, ac fi mutarentur
in naturam fubdantix , iam non remanerent ac-
cidentia. Ideb hanc fententiam fubciliter im-
pugnat Scotus in quario,!oco lupracitato,& nos
ibidem artic. 7.

Caictanus verfi, j .par. quxd.77.arc. 1 .fic Suarez
Tomo j. quxd. 77. difp. j6. fcdionc 8. etfi non
eodem niodo id explicent, dicunt, qu6d quanti-
tas i fubiedo feparara , licet non acquirat no-
tium c(Tc exidentix , acquirit ramen nouum ede
fubfidenrix, quale habebat fubdantia ; quam
/ententiam nos impugnauimus, fic rcieciraut vbi
fuprl,art.8.ficcura Dudorefubtili diximus nihil
noui addi accidentibus, vtexidant fine fubiedo,
fed ea ratione tantum fine fubiedo exidere: qua-
tenus Deus qui conferuabat in accidentibus duo,
fcilicct exidere tu fubiedo , ( licet enim ida duo,
(altem ratione didinguerc) iam conferuar,prius
fine poderiori, qux opinio veriflima ed. Non Jo-
qviitur ergo hic Scotus fecundum propriam Icn-
tentiam.

c IJft terminat ens non dicitur vntuoce , & c. No-
ta, qu6J Scotus i.fent.d. j.quxft.t. fic x.ficd.8.
qu xd.f .& In 4.Met«ph.tenct ens ede vniuocum
Deo, & crcaturx , fubdantix , fic accidenti , hic
autem dicit ens xquiuocum ede ad fubdanriam,
fic accidens. Vade obferuandum cd primo du-

plicem ede conceptum, formalem qui attendi-
tur ex parte intelledus , fic cd ipfa notitia : fic ob-
icdiuum , qui fc renet cx parte obicdi , fic ed
ipfum obiedum conceptum. Huiufmodi conce-
ptus obiediuus duplex cd, vniuocus , qui habee
nominis , fic rationis : fic xquiuocus , qui habet
vnitatem nominis, fic non rationis.

Secundo obferuandum cft,qu£>d conceptus ob-
iediuus dicitur vniuocus tribus modis , fcilicec
Phyficc.Metaphy fice, fic Logice. Primo modo di-
cic vnitatem nominis , cui correfpondet vnitas
rei , qux non ed diuifibilis in plura alterius , Sc
alterius rationis , cuiufmodi cd natura fpecifica,
fic in ipfa re fic vniuoca non latent xquiuocatio-
nes.qux latent in genere, vt ait Aridotclcs 7. hu-
ius. Secundo modo ed aliqua vnitas realis alicu-
ius primx intentionis abdrahibtlis a pluribus,
qux ipfam participant feclufa quacunque inten-
tione LogicaTcrtio modo ed realitas primx in-
tentionis fub aliqua fecunda intentione generis,
aut fpecici, vel alterius prxdicabilis.

Tertio obferuandum ed, quod quadruplex ed
gradus vniuocationis. Primus habet vnitatem ra-
tionis, communis modi edendi , ordinis edentu-
lis, fic gradus pcrfe&ipnUthoc pado fola fpccics
infima ed vniuoca, quia habet vnicam rationem
fuis inferioribus communem : habet etiam in
ipfis cumdetn edendi modum , dcfccndfique in
ca inferiora, fccund&m eumdem ordinem, fic non
fecundum prius fic poderius edcntialiter } quia
indiuiduaeiufdem fpecici non ordinantur cflen-
cialitcr,id ed.non habent inter fc ordinem eflen-
tialcm,cdqac natura fpecifica in omnibus infe-
rioribus fecundum eundem perfedionis edentu-
lis gradum ; non cd edcntialiter pctfcdior in
vno tndiuiduo, quam in alio.

Secundus gradus vniuocationis habet vnira-
tetn rationis , communis tnodi edendi, fic ordinis
edentulis; deficit tamen in vltima vnitacc.vide-
licet in gradu perfedionis , quia res , qux ficcd
vniuoca, ede(fcntialitcr perfedior in vno,qu^m
in alio , quod proucnir ex re (Ibi adiunda : hu-
iufmodi lutu genera , qux cx differentiis (ibi ad-
iundis fune ellcntialitcr pctfcdiora in vna fpc-
cie, quam in alia , ficut animal pctfedius ed in
homine , quim in equo , quia in homine adiun-
gitur differenti* elTentialt pctfedtoti , quim in
equo.

Tertius gradus habet vnitarem rationis com-
munis multis , fic etiam vnitatem modi edendi,
quia fecundum eumdem edendi modum cd in
luis inferioribus , exterum non habet vnitatem
ordinis clfcntialis , ficut ens , quod pet prius dc-
fccndit in fubdamiam ,quam in accidcns,fic nu-
merus dcfcendic prius in Dinarium, quam in ter-
narium fecundum rcalcra cxidentiam,ncque ha-
bet vnitatem gradus perfedionis edcmialts,ficuc
accidit in omnibus generibus.

Quartus gradus elt , qui folum habet vnita-
rem rationis communis multis, non tamen ha-
bet vnitatem modi edendi, neque ordinis clfen-
tialis, neque gradus perfedionis j fic fc habet
ens rcfpcdu Dei , fic crcaturx. Nam licet dicae
vnitatem rationis communis Deo, fic crcaturx;
non tamen habet eundem edendi modum in
Deo , fic creatura ; quia in Deo cd independens,
in creatura vero dependens : neque vnitatem
ordinis edentialis: quia ratio entis pridsed in
Deo edcntialiter , quam in creatura ; neque ha-
bet vnitatem gradus petfcdionis : quia in Deo

. cd

*7-

Conetftm
oHoSium
tribu modie
dicitur vmi-
noctu.

28.

Vniototaiie-
me >juadtth
fUx

*9'

i 9 •

7

Qusftio VIII.

f

eft pcrfedtiflimum ens, in ereatura retb impcr-
feaarn.

3 I. Ex bii dico prim&.Ens non eft vniuoeum fub-
ftantir , & accidenti vniuocarione Pbyfica, cum
quia vniuocatio Phy fica in fola fpecie vlrima
repcrituc, quz in plura alterius rationis diuidi
non poteft i tum etiam quia nullum genua, etiam
vltimis fpccicbus proximum eft ifta vniuocatio-
ne vniuoeum, ex Ariftotele 7-Phy ficorum rrx.31.
dicente, quid ingenera latent tujm**t*tiaiui, quare
multo minus erit tali vniuocarione ens vniuo-
cum, cum fit remoti flimum 1 (pccie infima.

Dico fecundi. Ens non eft vniuoeum fubftan-
tix, dc accidenti vniuocatione Logica , quia ens
ctim fit rranfceiidens,non poteft concipi fub ali-
qua inrenrione Logica gencris.vcl fpeciei ,citm
huiufinodi intentiones foluin applicentur limi-
taris.vt docet Scotusin Vniuerfaiibus.

j l. Dico tertib , quod ens non eft vniuoeum fub-
ftantix.de accidenti in primo, nec in fecundo
gradu vniuocationis ex quacuor.quos notabili
tertio pofuiraus, patet quia non in primo gradu,
eo qu6d talis eft vniuocationis Phyficx , quam
non conuenire ent( iam diximus : nec in fecun-
do, cum quia ratio entis in fubftantia ,& acci-
dente non habet vnitaccm ordinis ettcntlalts,
quia per prius defeendi: in fubftantiam cttenria-
liter , quam tn accidens , rure etiam quia ifta eft
vniuocatio L qgica, quare ab ente negauimus, &
in hunc fenfum loquitur Scotusin hac quzftio-
ne, quando negat ens ette vniuoeum lubftantiz,
& accidenti.

3 j. Dico quarto, qudd ens eft vniuoeum fubftan-
tix.de accidenti, in teriio,dc quarto gradibus vni-
tiocationis.qnx eft vniuocatio Mctaphyfica , pa-
tet; quia ad ralemvniuocarioneiTifufficic vniras
conceptus obictftiui, communis fuis inferiori-
bus, in quarto gradu.de tertius vlrra hanc vnita-
ccm requirit vniratem modiettendi ,ctfi vnitas
ordinis cftcntiaiis» atque gradus perfedionis de-
ficiat ; fed ens rcfpc&u fubftantix, dc accidentis
habet has duas vnirates, quate eft eis vniuoeum,
& in hunc fenfum locutus eft Scotus in primo
Sententiarum locis citatis.

Neque contra hanc vniuocationem obftant
authoritates Ariftorelis , de Porphyrij : nam
quando Aiiftoteles dixit, i. Phy f. cext. 1 1, quod
principium maximum, dcc. loquitur dc multipli-
citate fuppofirorum , dc non conceptuum , dc
quando 4.Metaph.tcxt. i. dixit quid ens figuifi*
car accidentia per attributionem ad fubftantiam,
' fifut fanum fignificat vrinam , dcc. Dico quod
ficut fanum dicitur de fanis fecundam maiorem,
dc minotem pctfc&ioncm ; ira ens dicitnr de en-
tibus ■ non tamen pure analogice, cum non detur
analogia fine vniuocatione, vel xquiuocatione,
dc Ariftorelcs ibidem negat ens dici xquiuoc£, dc

3uando . . Metaph.eap.j.dixir , neque xquiuoc£
icitur ens dc lub(tamia,d£ accidente, neque vni-
uoce.fcd medio modo, debet intelligi , qudd non
dicitur vniuoce dc fubftantia, dC accidente ea vni-
uocationc perfedta , qua fpecie* dicitur dc fuis
indiuiduis, neque xquiuocc ; fed medio modo, ea
fcilicec vniuocatione, qux maiorem.de minorem
perfedtionem in fibi vuiuocatis admittit.
jjt Et quando 7*Metaph.text.x.dicir,qudd quan-

titas , dc qualitas non fun: entia ,fed entis entia,
intclligcndus eft, ac fi diceret, non funt entia per
fefubhftcntia, bene tamen in aliis inbxrcntia.
Et ad illud quod atterit, qu&d ens (impliciter di -
Scati aper. Tam. / /.

14-

29

cicur de fubftantia/ de exteris autem prxdica-
menris fecundam quid,texr. i y , Dico quod intcl-
ligic , quod ens dicitur dc fubftantia fecundare
diuerfum modum elfeudi a modo , fecundum
quem dicitur de accidente : eft enim fubftantia
ens per fe, accidens vero ens in alio, dc ided fub-
ftaruia dicitur (impliciter ens, dc accidens fecun-
dum quid, non qudd accidens non fit verede for-
maliter ens , fed qudd non fimpficicer ficut fub-
ftancia. Demum ad Porphytium. Si eptit entia va-
cet , dcc. Dico quod nullibi dixit Ariftoteles ens
dici xquiuocc. Vel dicas, quod Porphyiius negat
ens vniuoeum Logica vniuocatione, cum non
poflic ette genus.

Qj' Ji S T 1 O VIII.

Vtriun quantitas /it ret di/lincia a fui>-
ftantia , qualitate i

Arirtof. 7. Jimimrmm. Scotus n t. Jift. 1 1 ■ tpufl.x. Cr ia 4.

D. Thom. t. parafuaf.n .aet.x. Dutand.
ia i.^.j|.j«i|i,Ocli4in»4/l.* inti.tr. taf.it.
in Kubion in 4-di/l. i 4.^5.

Maior tbiJ. qntjl. u Cabricl iiid.qutfl.t.trt 1 & IM~
a en.ttel. 44. Suarcz /em 1. ai1tsfh.Jifr.40. feft.i .

Rcvitvr quid non : quia fubftantia
eft diuifibilis in ea, qux infuut, quorum
quodlibet natum eft ette vnum aliquod,
dc hoc aliquid, igitur fubftantia eft quantitas.
Tenet confequentu per definitionem quantita-
tis datam, 1 1 .Metaph.cap.dc infinito : dc antece-
dens apparet dc ligno , quod eft diuifibile in duas
medietates, quatum quzlibcr eft aliquid, dc hoc
aliquid.

Secundi , quia quantitas per fui mutationem
eft fufccptibilis cont ratiorum, vt patet defuper-
ficie , qux primd eft alba , dep oftea nicta, igitur
quantitas eft fubftiria per proprietate (ubftantix.

Tertio ,fi quantitas diftiuguatur a fubftantia,
fcqnitut quod duo corpora ettent fimul : confe-

2ucns eft impottibilc , vt patet 4. huius, cext. 76.

'onfcquentia patet : quia corpus de genere fub-
(Utiq.de corpus de genere quadrat is cllcnr fimul.

Quarto , quia per Commentatorem in lib. de
fubftantia Orbis, duplices funt dimenfioncs.quq-
dam tetniinatx.de quxdam inrcrminatx,dimen-
fiones interminatx funt coxtcmxjfcd dimenfio-
nes terminatx generantur, A: coriumpuntur:mo-
d6 fi per dimenfionem interminatam incelligatur
aliud qua materia, fcquitur quod aliqua dilpofit io
fuerat perperud in matcria,quod eft impolDbile.

Quinto , fi fubftantia non ettet quantitas, (c-
qucre(ur,qu6d diuifibile reciperetur in indiuifi-
bili : confcqticns eft falfum , quia omne quod
recipitur , recipitur ad modum recipientis , dc
non ad modum recepti, dc idcd fi recipiens fit in-
diuifibiic, receptum eft indiuifibilc. Probatur
confequcnna, auia quantitas, qux eft diuifibilis,
reciperetur in lubftantiam, qux dc fui natura eft
indiuifibilis.

Sex 16, fi quantitas non ettet fubftantia, feque-
retur , quod fi aliquod continue rarefieret , quod
infinitx quantitates generarentur , dc infinite
quantitates corrumperentur ; confcqucns appa-
ret impottibilc, fcilicct qudd res permanentes ve-
re durent per fotura initans, quod tamen oporte-
ret fieri in rarefadioue continua, ex quo conti-
nue ctfct alia, dc alia quantitas.

C 3 Septi

$o Lib. I. Phy ficorum

Septimi. Illud , quod cft prxfens quantitati
fecundum fe i Bc quodlibet fui , ita vt totum eft
prxfens toti , Bc pars parti , illud de fui natura
ei> quantam , fcd fubilantia cft taliter prxfens
quantitati , igitur fubilantia de fui natura eft
quanta , Bc per confcqucns fruftra poneretur
quantitas diftia&a.

Odaui ; Quia Ii quantitas fit res diftin&a;
tunc fi per imaginationem , vel per potentiam
diuinam quantitas fepararetur a fubilantia; qux-
ro tunc , vtrum adhuc fubilantia haberet partem
extra partem , vel non : fi fic, fruftra ponebatur
quantitas ad extenfionem fubflantix; fi non, cum
roffibilc fit quantitatem illam , aut imaginabile
fubit6 feparari , fcquitur quod pofEbileeft,vel
imaginabile, fubflantiam illam fubiti moueri
localiter; quod cft impoffibilc.

Non A , omnem rem abfolutam polleriorcm
alia re, poteft Deus delituere priore re non muta*
ta, fcd quantitas cft res abloluta pofterior fub-
flantia ; igitur Deus poteft quantitatem deiirue-
re fubilantia non mutata, quo fa&o.quf ro vtrum
fubilantia habeat partem extra partem, fic igitur
fubilantia fe ipfa eft quanta , Bc per confcqucns
fruftri fupcrad Jitur quantitas ; Ii non , tunc fe-
quitur, quod cft mutata localiter , quod eft con-
tra politum, ponebatur enim , quod Deus fet na-
ret fubftantiam non mutatam.

Decimi, fequitur, quid accidens non eftet
fine fubiedo in Sacramento altaris, quia haberet
quantitatem profubte&o.

Vndccinii, Quia fi omnia poffiinr xque ben£
faluari non ponendo quantitatem effc rem di-
ffindam, ficut ponendo, melius eft ponere quan-
titatem circrem indiftinctam.fcd omnia poliunt,
&c. ergo, Bcc. Maior, Bc minor patent, quia fru-
ftri fit per plura , quod poteft ficti perpauciora,
ex primo huius, tcxr.40.

Oppo licum arguitur per Ariftocclem in primo
huius , texr. 14. vbi dicit > quid fi fubilantia &
quantitas funt, duo funt, qux funt,& non vnum,
Bc fubdit, quid fi fola fubilantia fit ,ipfa non eft
infinita , nec habebit magnitudinem : cx quo pa-
tet , quod fub flantia per fe non habet magnitu-
dinem, fcd per quantitatem additam. Similiter
dicit Ariftoteles, quod ratio infiniti congruit
quantitati, Bc non fubftantix, ncc qualitati.

Secundo , nifi fic, fequerctur , quid illa nega-
tiua non eftet immediata vera ; videlicet f*bfl*n-
tU non tft (ftuwitM , confcqucns eft faifum, vt pa-
tet r. Poli. text. 16. confequentia probatur ; quia
negatiua immediata eft vera, per fc nota , Bc ma-
liifcfta , mpdi illa eftet falfaex quo fubilantia
eftet quantitas.

Tertio fequerctur, quod fubftamia eftet fcnfi-
bile commune. Confequcnria patet , quiafub-
ftantia cft quantitas, qux cft fcnfibile commune:
fimilirer fequerctur , quod quantitas eftet fenfi-
bile per accidens , Bc quid quantitas eftet fenfi-
bile per fe , Bc fequerctur , quod quantitas habe-
ret contrarium A' quod quantitas fufeiperer ma-
gis 1 Bc minis. Confequcnria patet , quia per te
• quantitas eft qualitas, qux habet contrarium, Bc
fufeipit magis, Bc minus.

Item fequerctur , quod non effer proprium
quantitati, vr per ipfam aliquod diceretur xqua-
le , vel inxquale. Confcqucns eft faifum , Bc pa-
ret confequentia: quia fubilantia fibi ipfi elTcc
xqualis , Bc inxqualis alteri , Bc fic fimilirer qua-
litas.

Notandum , quid de ifta quxfttonc funt dux
opiniones contratix. Vna • probat quod quan-
titas non eft res diftmdai fubilantia , Bc quali-
tate; imi tam fubftantia,quim qualitas habet
pariem extra partem , & rationes huius opinio-
nis addudx fuerunt ante oppofitum. Secunda
opinio probat , quid fubilantia cft res dillinda
i quantitate, & qualitate, & ifta eft bipartira,quia
quidam ponunt, quid fupcrficies , linea, Bc pun-
£lum non funt aliqux res indiuifibiles in quan-
titate, quemadmodum imaginantur Mathema-
tici , Bc fecundi ponunt , quod quantitas corpo-
rea eft res dillinda a fubilantia, Bc qualitate.
Alij b veri de tertia opinione probant , quid
quantitas fit res dillinda a fubilantia, & qualita-
te; Bc cum hoc quid linea, fupcrficies, & pundum
funt res indiuifibiles in continuo adualirer exi-
ftentes. De illis indifibilibus nihil ad prxfens:
quia de eis diceretur in fexto. Sed de quantitate
fit conclufio ifta.

Quantitas eft res dillinda l fubilantia, & qua-
litate. Probatur, quia nili ita eftet , fequerctur,
quid homopoffet acrem quemlibet condenfare
comprimendo. Confequens eft contra experien-
tiam : quia vcfica plena acre nullo modo poteft
comprimi , vel faitem non quxlibct. Probatur
confequentia, quia illi comprcIConi acris, vel rc-
fiftit materia acris ; Bc hoc non:quia materia cius
nata cft effe indifferenter in quolibet loco quan-
tumcunque raodico,ncc forma rcfiftit : quia non
repugnat formx acris liare fub minori loco , ncc
qualitates repugnant eodem modo : igitur tota
repugnantia nroucnit cx parte quam itat is A ha-
betur propofitum. Si dicatur, quid repugnantia
proucnit cx parte totius compofiti , contr^ .pri-
mi, quia compofitum non agit , ncc rcfiftit , nili
per determinatam difpofitioncm,vt puta per for-
num , vel qualitatem , vel per aliquam partem
cius ; vt patet dc homine , qui non videt nifi per
oculum ; dc igne qui non agit nifi per calorem, &
ita inducendo in aliis.

Secundi contra idem : quia rotura compofi-
tum poteft cfle fub minori quantitatc.igitur non
repugnat fibi ratione compofiti , quod poflit po-
ni fub minori quantitate. Tenet conlcqucmia,
& antecedens patet per experientiam : quia fi aer
idem, vel xqualis ponatur in phiala vitrea squa-
li ptxdi&x veficx , Bc ponatur collum phialx in
aqua comprimendo deorfum , immediate pate-
bit per introitum aqux , quod aer ille inclufis
condcnfabitur.Et fi compofitum non poffet con-
denfari , vlterius cx iplo non pollet generati
aqua, vel terra, quod eft faifum.

Secundi arguitur ad quxftioncm,qniafi qua-
litas eftet quantitas, fequerctur , quod alicuius
quantitatis rcmoucretur medietas , & tamen to-
tum maneret tantum , quantum erat prius; con-
fequens eft impofEbile , & probatur confequen-
tia de ifto lumine extenfo per acrem, quod per tc
eft quantitas, volo quod rcmoueatur medietas
imenfiui, Bc fequitur propofitnm.

Tertii fcquitur, quodrarefadio non eftet no-
bilior condcnfatione,confcquens cft falfumtquia
cft mutatio ad nobiliora elementa , fciliccr ad
ignem, Bc acrem : Bc patet confequentia, quia
per rarefadionem non acquireretur aliquid, ncc
deperderetur; & (unilircr per condcnfationem;
igitur fi cft verum, quid illa mutatio redditur
nobilior , vere dicitur quid per rarefadionem
acquiritur quantitas , & per condcnfationem

deper

?•

€.

•fi rti Jiftittm
fto i fub fii-
!•*,& f*4 /i-
UU.

s.

deperditur, & tunc habetor propoli tum.

SecimdA , quia illud , quod c rarefit , mutatur
muratione prxtcr hoc quod mutatur localiter,
tunc igitur vel illa mutatio cftacquifitiua,vel de-
perdinua , & quodcumquc detur , non cft nili
quantitas; igitut quantitas eft tcs diftin&a : quia
in rarcfaftione non cft neccde, qu&d acquiratur,
vel deperdatur fubftantia,vel qualitas.

Dico igitur ex pr.rdii.lis , quod quantitascft
dilpolir io inhorrens luhftantiar , fecundum quam
- partes fubftantix ab inuicera diftanr , Cc funr ex-
tra fc inuicera : quam d difpolicionem ede fepa-
ratam a fubftantia implicat contradnftioncm , vt
dcdudum eft in qocftione prxccdcnti. Nam
quantitatis cde.eft fubftantix inede, igitur fcqui-
tur, quantitas eft, igitur fnbftantix ineft, & fi iit
ieparata,non ineft,quod eft conrradi&io.

Tunc ad rationes ad oppoficum > ad primam
dico, quod illa definitio datur de quanto , Cc non
de quantitate. Vnde Ariftotclcs dicit , Quantum
vero dicitur, quod eft diuiftbiie,Ccc.Et ideo quantiras
definitur fic, Quantitas cft fecundum quam ali-
quod cft diuifibilein ea, quz infunt , Ccc. modd
concedendum cftqu&d fubftantia firquanta,liccc
non fit quantitas.

Ad fecundam nego antecedens. Vnde dico
qudd fuperficics non dicitur pritn6 alba,& poftea
nigra per mutationem fuperheiei, quz eft quan-
titas.fed permutationem fubftantiz.

Ad cerciam dico , qudd non eft inconuenicns,
qudd duo corpora fint fimul , otiorum vnum in-
formet tcliquum,Gcuc cft de fundantia, Cc quau-
titate.

AJ quanam dico, quid Commentatorper di-
mctifionein interminatam inrelligir.quid (emper
materia przdctcrminat fibi aliquam difpolitio-
nem, indeterminata tamen non femper determi-
nat fibi banc,vel illam, & duncnfio terminata vo-
catur illa , quam determinat fibi forma alicuius
rei exiftens in materia.

Ad quintam negatur confrquentia : quia fub-
ftantianon eft indiuifibtlls, imodiuilibilis, Iiccc
non fc ipfa.fcd quantitate fuperaddita.

Ad fextam dico , quod non eft inconuenicns,
quod fi aliquid fecundum fc totum rarefiat, quid
continue fir alia,flc alia quantitas , nec eft incon-
ueniens , quid res permanentes vere durent per
folum inftans , vt patet in exemplo : nam lumen
cautani a Sole propter diuerfitatem afpeftus So-
lis.eft continue aliud, & aliud in medio, Cc tamen
illud dc fui natura efler natum permanere , ii Sol
quicfccrct. Aliter poteft dici quod lient in medio
eft vnum lumen continuum luccelfiuum , ita il-
lud, quod fecundum fe toruin continue rarefir,
eft vna quantitas continua fuccelfiua.

Ad feptimam negatur tnaiorrquia fic fequere-
tur.quid albedo edet fubftantia , quia albedo fe-
cundum fe , quodlibcc fui cft prifens fubftan-
tiz.ita vt totum cft przfcns toti, & pars parti.

Ad o&auam dico , quod impolfibileeft, imo
implicat contradnftioncm, quid quantitas fit fc-
parata * fubftantia , vt parer ex prxccdcnti qux-
ftione.fcdfiper c imaginationem, vel potentiam
diurnam, quantitas corrumperetur manentefub-
icclo; tunc dico, quid fi quantiras fucccfliuicor-
rumperetur,quod etiam fubftantia fuccelEuc mi-
nueretur vfque ad indiuifibile . Cc fi fubici cor-
rumperetur quantitas, fubiti fubftantia minuere-
rur vfque ad indiuf fibile,* ideo quia hoc cft im-
pouibile ,idco impolfibile cft quantitatem cor-

Quiffio VIII.

31

rumpi manente Cubitantia , & qn4d non Ct alia ~
quantitas generata.

Ad nonam negatur maior , imi Deus non po-
teft aliquo modo feparare quantitatem ipsi re-
manente : quia hoc implicat contradi&ionem,vr
dictum cft, nec poteft quantitatem dcftruere fine
mutatione lubftantiz.

Ad dedroam conccdirur.quod ille eft vnus rao- , t;
dus polfibilis, quibus non repugnat fieri, at multa
lunt quibus non repugnat fieri , quz tamen fune
impolEbilia fieri ; vr line* zeCtx cuilibet non re-
pugnat , quod fuper ipfam poffic conftitui trian-
gulus xquilatcrus, attamen aliquacft.fupcr quam
impoflibileeft huiufmodi trianguIumclTccon-
ftitutuin.vt pater dc linea, qux eft diameter mun-
di.SccundA dico.quid quantitati repugnat, quod
fepatetur , nam cfle quantitatis cft lubftantiz in-
cile,nec ifta confcquentia valet , hoc non cft cf-
fentia eius, nec pars.fcd pofterius co, igitur ab eo
poteft feparari.vcl poteft corrumpi alio non cor-
rupto.

Ad vndccimamdtco, qu&d non omnia podiint
zque bene faluari, quia in aliquibus inucnirur
rcfiftcntia proueniens ex pane quanrit aris,& non
ex parte alicuius alterius , vt declaratum fuit ar-
guendo ad quxftionera.3: hoc dc quxftione.

ANNOTATIONES.

a XT N * P^at quod quantitas non eft difiintt a a j • ]

V /ub lianti a. Hanc fcnrcntiam defendunt
Nominalcs,& nominarim Ocham in ztaCk. dc Sa-
cramento Euchariftix,cap.i8.& in 4.quxft.7.Ru.
bion in 4. dift. 1 a. quzft. j. +f. & 6. Gabriel in 4.
dift. 1 i.qu*ft.i.art.i.& in Canone IC&.44.& Ma-
ior in 4.d.iz.q.a.

b -Altj veri de tertia opinione probam, quod quanti-
tas fit res diftintla. Hxc fementia cft D.Thomz 1.
part quzft.77.art.». Durandi i.lcnt.d. j j. quzft. 1.

& Scoti hic, fir in 1. fent.d.tx.quzft.x. & in i.d.x,
quzft. i.Sc eft eriatn Ariftotclis 7. diuinorum.vbi
habet hzc verba : Longitudo, latitudo , (^profundi-
tor, quantitates quadam, ftd non fubftantia funi : quan-
titas enim non eft fubftantia. Ec poteft ratione pro-
bari,ad fubftantiam & quantitatem, funr varix, &
diftinflx mutationes , ergo funr naturz inter fe
diftin&x. Confcquentia patet, quia diucrfx mu-
tationes.diuerfos habent terminos , & fecundum
rem diftincios. Antecedens probatur , quia fub-
ftantia acquiritur generatione, quz fit in inftanti * \

tcmporis,quanticasvcr6pcrmotunlfucccfliuum,

qui fit in tempore.

c /Uud quod rarefit mutatur c. Nora quod de 14.'

motu rarefa£tionis,Jc condcnfationis , funt plu- jm-
res fcntentiz.prima aderit qu6d rarefadio fir per irMtu* *
iuxta politionem corporum fubtilium.ira vidcli-
cct.vr rarcfacicns.verbi gratia, ignis genera ali- dinfatiuiu.

3 ua corpora fubtilia de aliquibus panibus fub-
anriz rarcfa&ibilis , Cc illx paries fic le habent,
quid non podunr ed*c omnino cum aliis parti-
bus , qua dc caufa illx parres expellunt alias de
fuo loco , & fic fecundum quod funt nauca , vel
plura corpora fubtilia , maiorem , vel minorem
occupant locum, Cc ex hoc fequirur,qu6d in mo-
tu rarcfa&ionis corrumpuntur aliquz partes lub-
ftantix rei.qin, rarefit, & generantur corpora fub-
tiliora , partes aurem quz corrumpuntur , illx
funt, qu* funt propinquiores agenti , & prius re-
Ipiciunc actionem fuam. Hanc fenrcntiam fe-
quuncur aliqui Scotidx putantes eam ede Scoti,

C 4 quia

yi Lib. I. Phyficorum

quia illam Scotus refert in 4. dift. 1 x. quxft.4. eft
tamen , vt ait Tartaietus » falfa , & improbata ab
Arift.4-Phyf.cap.9.

Secunda fentemia eft Marfilij > 5e Henrici
Gandauenfis , quara fequitur Veracrux. Ifti affic-
iunt,quAd in rarefaAionc acquiritur vna toralis

J manticas , dc corrumpitur tota przcedens. Quz
ementia dupliciter explicatur , primo modo fic,
qu6d eadem quantitas pri&s eft minor , Sc poftea
maior in rarcfa&ione; dc e contra incondenfa-
tionc ,iu (cilicct quid cadcmmct quantitas eft,
qu* rarefit ,dc per rarcfa&ionem acquiritur ma-
ioritas quantitatis. Vnde tetmini rarefa&ionis
fune minotitas, dc maioritas quantitatis , & vitra
cum maius, & minus de materiali fignificcnc
quantitatem, & de formali rcfpc<ftum, fctlicet ta-
lem ordinem ad partes loci .fequitur, quid refpc-
ftus ille acquiritur injrarcfadtione , itavidclicer,
quod quantitas.qu* denominatur cubitalis, verbi
gratia, propter talem ordinem partium ad partes
loci, in rarefa&ione vocatur bicubitalis, propter
alium ordinem partium ad partes loci.

Secundo modo fenfum huius opinionis ita
explicat Veracrux, dicens, qu&d dimenfio non eft
res , qu* extenditur , quali dicat qu&d quan-
titas non eft quanta , neque extenfio eft exten-
fa } fed eft ratio extenfionis in corpprc. Cor-
pus autem eft quod extenditur per quantitatem,
cdm in rarefaiftione magis extendatur corpus,
acquiritur nona quaqtiras , Sc cum dcnfatuc de-
perditur.

Tertia lententia eft Buridanl , Sc quam aliqui
dicunt elfe Scoti, Sc certe Scotus eam fcqui vide-
tur in hac quxftionc. dftquc huiufmodi fenten-
tia talis , qudd in rarefa&ione acquiritur uoua
pati quantitatis fine corruptione prxccdcnt is.in-
telligitur autem hxc fententia fic : in tota mate-
ri.» adz quate augetur quantitas antiqua, ira vt
pon fignetutpats,qu*non fit au&a, dc neque fiat
in parte determinata, ita vt non in exteris, fere ad
eundem modum , quo augetur quantitas in aug-
mentationeviucntis ,quamuis fit difetimen quo-
ad hoc , quod in viucnte augraentatio fit fecun-
dum illas partes, quas dicimus formales , non ta-
men fecundum illas.quas materiales appellamus;
at in rarcfadliouc ita omnes patticulx augentur,
vt nulla quantumuis parua detur Sc fit, qux non
augeatur aduentu noux quantitatis.

Quarta fententia tenet ,qu6d per condenfatio-
ncm,& lattfaclionem , non acquiritur nifi alius»
Bc alius ordo partium ad partes loci : nam per
condenfationem partes non efficiuntur libi pro-
pinquiores quam antea in ordine ad fc inuiccm,
quia femper funt continux , fed in ordine ad lo-
cum, Sc fimiliter per rarefa&ioncm partes effi-
ciuntur diftantiotes in ordine ad locum , Sc non
in ordine ad fe. Hxc fententia eft exteris proba-
bilior, quam cfte dc mcnre Scoti lare oftendimos
fuper 4.Scoti Tomo i.dift. n.quxft.4-*rt.4. aliis
opinionibus reprobati*. Nam in illa quxftionc
loquens Scotus dc figura corporis Chtifti in Eu-
chariftia, inquit. Pefftbile eft quod maneat idem ordo
pt nitui panium ad fe inuicem , & cjuodfil ali m ordo
partium ad parui loci. Quantum notum tft.auod fi ego
faciam digitum mtum iuruum,tunc idem eft ordo par-
tium digiti comi . & re ili in ordina ad fe inuicem ,fed
nonin 'ordine ad par te 1 loci. Si ergoquxtatur.an in
cqndcnfationc partes efficiantur propinquiore»,
• quam ptiiis.refpandendum eft, quod in ordine ad
fc iqoicem nop funt propinquiores, quam ante.

bene tamen in ordine ad partes loci , Sc idein de
rarefaltione , quod partes rarcfa&i funt diftan-
tiores in ordine ad partes loci , dc non in ordine
ad fc. hxc etiam opinio videtur clTe S. Thomx
l.i.quxft.M.art.y.ad 1 .Sc i.i.quxft.yi.dicentis,
quod in rarefa&ione non acquiritur noua quan-
titas,ncquc in condcnfationc deperditur , fed ac-
quiritur nouus modus quantitatis, ficut cx eadem
linea modi facimus circulum , modo angulum,
qui quidem modus ille ordo partium ad partes
loci videtur effie: Sc confirmari poteftex Arift.4» .
Phyfi tcxr.94. dicente, qu&d cx raro fit denfum fi-
ne augmenrationc , Sc ex hoc habes, quid dc hoc
fentiendum fit iuxta intentionem Scoti,
d Quam diffofttionem efft ftparatam d /it f flantia
implicat comradittiontm. Hic Scotus loquitur na-
turaliter, Sc vt fimplex Philofophus. Cum enim
Ariftotclis Phyfi cam cxplicct,vt Phyficus loqui-
tur, atque ita ad 8. dc 9. argumentum rclpondcc
co modo , quo fimplex naturalis Philofophus re-
fponderct. Nam alio modo theologice loquens
refpondct in 4.dift. 1 l.quxft. 1 . dc 1. vt annotaui-
mus in prxccdcnt i quxftionc.
e Si per imaginationem , vel potentiam diurnam
tjuantitju corrumperetur manente /uhitQo,8cc. Nota
qu&d circa hunc cafum varie fenriunt Do&ores,
Nam Paulus Venetus dicit , quod feparata quan-
titate a fubftantia, omnes partes fubftantix con-
fluerent ad punftum , quain fententum videtur
hic docete Do&or fubtilis. Alij tenent, quod ab-
lata quantitate fubftantia non potefteonferuari.
Alij tandem dicunt, quiNd per diurnam potentiam
potefteonferuari fubftantia corporea fine quan-
titate,& tunc manebit fubftantia non qnanta.nec
extcnfa.ncc diuifibilis cxtcnlionc,dc diuifibilitato
quantitatiua , fed quodammodo habens partes
diftantcs entitatiue, ficut eftet in partes emitati-
uas diuifibilis & fi dicatur , ficut non eft faAibi-
lc , quOd fubfUntia fit alba fine albedine , ita ne-
que poreft habere partes, ncaue diuidi finequan-
ticate.R.efpondaur,qtiOd ablata quantitate , non
manet in fubftantia effe&us formalis quantitatis,
qui eft reddere fubftantiam habentem pattesex-
tcnfas.de diuifibilesquantitatiuc.dc aptam reple-
re locum. Sed haberet fubftantia partem extra
partem enritatiuc , id eft , haberet vnam partem
extra enritatcm alterius partis ,dc in eas eftet di-
uifione emitarioa diuifibilis. Cxterum fi Deus
fepararet a fubftantia quantitatem .nullum lo-
cum occuparet fubftantia , efteique in loco tan-
tum definitiuc , atque adeo non damus , quod
. Deus fupplcat vicem caufx formalis. Hanc fen-
tentiam docet Tararetus , in primo Phyficorum,
eftque communis Scotiftarum fententia.

EXPOSITIO TEXTVS.

AMpliut 1 tjuoniam & ipfum vnum multiplici-
ter dicitur, dcc. Hic ponitur fecunda ratio:
quia', vel illud vnum t-ft vnum continuum i vel
vnum indiuifibile , aut vnum fecundum ratio-
nem ; fi vnum 1 continuum , tunc cfim in infini-
tum diuilibilefit continuum, fequitur quid mul-
ta erunt, fcilicct multx partes continui. Et tunc
interferit Ariftoteles quandam dubitationem de
toto, de parribus.Vtrum totum idem fit quod fux
partes, vel non ; Sc videtur quid non : quia tunc
partes eftent exdem inter fe. Vndccommen.17.
dicit Commem, qu&d de toto de partibus eft fo-
phifma compofiiionis , Sc diuifionis : quia eius

partes

18.

ij-

Tcxt. 1 1.

Textift,

Texr.ij.

I.

partes fimul fumptx, funt ipfum totum, quclibee
tamen per fe accepta eft alia 1 toto. Et tunc pro-
fcoaitur illam rarionem;Si j illud vnom fit indi-
uifibile.tucrcquitur.quod non erit quantum, nec
quale, nec infini tu, ficut dixit Meliftus, aut finitu,
ficut dixit Parmenides, quod pater;quia terminus
indiuifibilis.nec eft finitus.nec infinitus. Si 4 di-
catur quid fit vnum firenndu tationem;tunc non
eft aliud nili, ficut dixit Heraclitus , quod omnia
funt vnum vel definitione,vcl ratione, ficut indu-
mentum & tunica. Idem erit de bono,& malo, fi:
non bono efle fic bono. Quare idcin erit bonum,
8e non bonum ; fic homo, fit equus, & huiufinodi.

Q^v ASTio IX.

Vtrwn totum fit fiu partes .

SOUfb. rop.14. & Cb’7.r.J7.
<Jr iJtAniitiA. Aakcn. iMftapb c*p 4. Scotuv IMetupb.

A & "• J A/f .fiujl i.D.Thom.i* , d,fli»a.x.
1**r- « *«.b1tuI*i*nrmU , . <yin , .

** Hcruxai quulLi. qu*fl. 1 f . Cspreol.
M |. Fcr-

fU.btn.Gt»t.taf.%i. Mjyron. diftintf.i. yuft.lo. An-
too-Andr r.Wff^.jK^/f.ig. Conjrmbric.i. Vhxfenp. x.

RuuiutiiiV. t*p.).aU4jl.t. Fucixcs ibid.uuofi.i.

j Rcvitvr quod non , per Ariftote-
; lem in i.dc Anima , tcxt.i. vbi diuidit

I compofituro in materiam fic formam,

gux diuifio non valeret fi totum efiet materia, &
forma.

Secundi per Ariftotclem j. Mctaph.tcxr.t9.
vbi dicit quid bisttianou fune fcx.fcd fcmel fex
fuut fex.

Tertii per Arirtorelcm (J.Mctaph.tcxt.do.vbi
dicit, quid compofitum non cft elementa, ex
quibus componitur , exemplificat de fyllaba bu.
qux non cft b. fic u. Nam difioluantur b. fic 4,tuuc
erunt dux Iittcrx,fed non erit fyllaba b*.

Quarti per Ariftotclem S.Mctaph.texc.i y.vbi
dicit quid omnium habentium diucrfas partes,

& non ficut accruus.id cft, cumulus , oportet po-
nere aliam caufam ; fienou videtur alia, nifiquod
totum diftinguitur i fuis partibus, ergo, fice.

Quinto, Illa non funt idem , de quibus verifi-
cantur concradidtoria.fed fic cft de toto, 5: parti-
bus, ergo, fice. Maior patet per primum princi-
pium ; fic minor apparet : quia totum componi-
tur ex pattibus.fi,: partcs.verbi gratia, materia, fic
formi, funt partes coriusjfic tamen totum non eft
pars totius. Secundo, quia parces funt priores to-
to.fi: tamen totum non eft prius toto.Tertii.quia
totum eft notius fecundim fcnfum.quarn partes,
vt pacet primo huius, rext.j. fi: tamen torum non
eft notius toto. Quarti totum mouctur per fe.flc
ramen patres non mouenrur per fe. Quinto.quia
partes fune minores toto.fi: tamen cotum non cft
minus toto. Sexti, quia totum non cft caufa to-
tius, fi: tamen parces funteaufx totius. Septimi,
quia totum eft prius in intentione , fed pofterius
vii generationis j fcdparrcs per oppofirurafunc
prime via generationis i igitur partes non fune
totum.

Oppofitum arguitur per Ariftotclem In ifto
primo tcxt.i 7. vbi dicit quid vnum cft multa,
quod non efiet, nifi totum efTct multx partes.

Secundi per Ariftotelcm 4-Phy fic. text. t j. vbi
numerat modos eflendi »‘»,’dicit,non enim cft to-
tum prxeer partes.

Qusftio IX.

33

Tertii per Ariftotelem in eodem 4. vbi dicit
quod plures mcnfurxfunt vnum mcnfuratum,fie
exemplificat Commentator vt plures numeri
funtvnus numerus.

Quarto per Commentatorem in 1. huius, com-
mcnr.17. vbi dicit quid de toto fit partibus cft
fyllogifmus compoficionis , fit diuinonis :nam
omnes patres fimul fumptx funt ipfum totum,
fed quxiiber pars per fc fumpea eft alia & toto.

Notandum eft , quid hoc nomen * totum ali- J .
quando fumitur categorematici , fit tuuc fignifi- Tuomfimi-
catidem ,quod habens parces; quemadmodum tmr dmfuei-
album fignificat habens albedinemrfie fic accipi- ttr’
tur in titulo quxftionis. Alio modo fumitur fyn-
carcgorcmatice , fit tunc additum alicui termino
fignificanti totum integralc, difttibuit pro quali-
bet parte illius totius integratis , quemadmodum
iftud lignum omttu diftribuic pro omnibus parti-
bus fubieftiu is totius vnitierfalis , cui additur.

Verbi gratii ifta, Totm Socrutes */7,fignificar quid
quxlibet pars Socratis cft , fit in ifto fenfu Iolce
concedi, quid totus Socrates cft minor Socrate.

Secundi notandum cft , quid iftud fignufh Si/num om-
en»»*/ fumptum in numero plurali , quandoque
fumitur diftributiuc , vt dicendo , omnes homines
r*mtnr,ideft,ifti homines currunt.fi: illi.fi: fic de tur.
lingulis. Quandoque fumitur colle&iue , vr di-
cendo, omnes slpofloliftptt duodecim, fi: tunc cft di-
dum , quid omnes Apoftoli fimul fumpii funt
duodecim , fit ifto modo accipitur cum dicitur,
quid totum eft omnes fux pates.

Tertii notandum, quid terminus pluralis nu- Terminus
mcri.vt p*rtes,Bc etiam terminus de copulato cx- f1"’*1" f
tremo, vel etiam de difiundlo extremo, poteft ca-
pi dupliciter.vcl in fenfu compofito , vel in diui-
fo,vcrbi gratia, Portes funt totum, fi capiatur in fen-
fu diuifo.fcnfus cft , quid pars cft roturu , fi: alia
pars cft totum , & hoc eft impoffibile ; fi autem
capiatur in fenfu compofito,tunc fenfus eft, quid
parces fimul fumptx funt rorum , fi c iftud innue-
bat Commentator fubifto primo.

Nunc ponitur ifta conciufio : Totum cft b fux 4.
parces, ita quod omnes partes fimul fumptx funr Tuum ej f
ipfum rotum.Probatur;quia fi c totum m aliud k
fuis partibus fiinul fumptis fint ABcB. dux me-
dietates alicuius totius.fi: C illud totum, quod tu
dicis diftindum;tunc quxro, vtrum compofitum
ex A & C.fit vnum totum,ve! non ; fi non , tunc
fcquitur.quid Socrates non efiet vna res, imi nec
aliqua res mundi, quod eft falfum;fi dicatur quod
fic, tunc vel funt vnum totum , fe ipfis , vel pcc
aliud totum diftin&um : fi fcipfis , igitur eadem
ratione A fic B erant vnum totum diftin&um , fic
illud B , Bc quxratur dc compofito cx illis qua-
tuor fictit prius.fi: fiet proceflus in infinitum.

Secundi fcqueretur.quid ab aliquo roto pon- »
derante vnam libram prxeise remoucretur pon- 3 *
dus vnius librx,fir tamen adhuc ponderaret tan-
tum.quantum ante.Confcqucns cft falfuin , quia
cx quo poftea ponderat vnam libram , Sc ablata
cft vna libra, oportet quid prius ponderafiet duas
libras , quod eft contra cafuro. Probatur confe-
quentia, quia fi illud eft ponderans vnam libram,
tunc certum cft, quid quxlibet fuarum medieta-
tum ponderabat dimidiam libram. Deinde dini-
datur illud totum, tunc per te totum corrumpitur,
igitur pondus totius corrumpitur , fi: tamen tllx
medietates tantum ponderant , quantum prius,
crgo.fcc.

Tertii fcquitur,quod d per folam diuifionera
fubftantia

34 Lib. I. Phyficorum

fubdantia corrumpetur ; confcquens eft falfum,
quia tunc fi diuidcretur vna portio matcrixpci-
nue, conumperetur materia prima ; quoded fal-
fum , cum fit perpetua. Confcqucntia pater,
quia per (olam diuilioncm corrumpitur illud to-
tum, quod ruponis clfcditlin&uin , quod totum
ed fubdantia.

Quarto fequeretur , e quod nulla generatio
fimplex eflet mutatio vna. confcquens cd fal-
fum.vt paret in f. huius. Probatur confequenria,
quia ad vnitarem motus requiritur vniras termi-
ni ad quem:mod6 nulla generatio fimplex habe-
ret vnum terminum, quia habet formam fubdan-
tialem pro vno termino, & etiam totumjquodtu
ponis didin&um ii partibus.

Quint6. Si totum edet alia res przter partes,
fcquetctur quid ita in numeris efict quemadmo-
dum in magnitudinibus : confcquens cd{ falfum,
quia in numeris non apparet,qux res , vel qualis
elTet illud toruradiftin&uma panibus.

SextA fequeretur, qu6d remota aliqui parte i,
toto , non remaneret idcin cotum , quod prius;
confcquens cd falfum , quia nullus noftrum clTcc
idem qui fucrar prius. Confcqucntia probatur;
quia ad ablarioncm cuiufcumque partis diuide-
retur illud totum , & addiuifionem totius cor-
rumpitur illud cotum, quod tu ponis diftin&um.

Contra conclufionem arguitur: quia fi con-
cluf.ocirct vera , fequeretur quhd infinita cficnr
finita : confcquens cfk falfum , vt cll notum, quia
vnum oppofuorum non prxdicatur dc reliquo.
Probatur confcqucntia . jqma totum cd infinita:
partes , fictorum ed duc medietates , igitur dux
medietates funt infinit^ partes.fi; per confcquens
6nir a fune infinita.fi; c contra.

Secundh fequeretur.qnod juria edent imparia:
/confequens ed falfum,quia leqoiiur, impuris, igi-
tur nen ptri* mod& impolllbile cll quod paria (mt
non paria ; fic probatur confcquemia.quia totum
pd dux inedietates,qux funt paria.fir cll trcs,qu£
funt imparia, igitur paria funt imparia.

Tertii. Si totum fit fux parces , line idem fuis
partibus, fcqtiitur quid partes erunt exdem inter
le : confcquens cll falfum , quia vna pars non ell
alia;fic probatur confcqucntia : quia quxcnnque
vni.fi; eidem funt cadctn.illa iiucrlcfitnt eadem,
igitur fi partes funt idem toti, fequitur , quid
Ciunt exdem inter fe.

Quarti fequeretur, quod partes clTcntialetcf-
fent exdem cum partibus quantiratiuis , & inte-
gralibus. Confcquens ell falfum : quia partes
qujntitariux , fic integrales funt compoutr ex
materia , fic forma , icd partes edentule* fune
fimpiices per prtuaiionem huiufmodi compoli-
tionis.

Quinti fequitur , quod propofitio vera elfct
propofitio falfa , quod ell iropolfibile. Probatur
confcqucntia capiendo illam propofitionem.
Dem efl , fic homo efl dftntu ; vel bomo efl «nimol:

nam illi termini funt diiiuii&a vera , fic illi iidcm
termini funt cupulatiua falfa ; igitur ijdem ter-
mini funt propolitio vera , fi; funt propolitio fal-
fa,fi; confirmatur capiendo illam propofitionem
mentalem , ommt bomo efl mritmti: quia illi termi-
ni funt propofitio veta , fi; illi termini funt pro-
pofitio falfa • fcilicct illa , or.tvul eft omnu horno,
jgitur propolltip vera cll propofitio falfa. Ncc
valet fi dicatur , quid hoc non cll inconucnicm;
quia aliqui tetmiui vno modo ordinati funt pro-
pofitio vera, U alio modo ordinati funt pro-

pofitio falfa : quia in inrellc&u non ell finis,
vel ordo , cum Iit omnino indiuilibilis.

Scxt6 fequitur , quod aliqua duo fune quadra-
ta , fic neutrum ell quadratum : confcquens vide-
tur falfum. Probatur confequenria , vt , fit vnus
quadrangulus diuilus ex ccanfuerfo per duo qua-
drata xqualia,quorutn vnum fit 4,fi c reliquum fi.

e

quadrangulus per dia-
metrum fub vno an-

*

gulo ad angulum fibi

oppofitum per duos
triangulos , quotum

vnus fir c.fic reliquus

«f.tunc probatur confequemia : quia c. fic i. funt
ille quadrangulus , fi; ille quadrangulus , fune
rf.fi; fi.igitur c. W. funt is.fi. qtix funt duo quadra-
ta, fi; tamen ncc c. nec d. ed quadratum , imi
vtetque eorum ell triangulus , crgo,ficc.

Septimo fequitur , quid animal elfcr anima-
tum , fic inanimatum : conCcquciv' cd falfum ; fic
confequemia probatur , quu animalis vna pars
eft animata, fle alia inanimata . tunc ligno partem
inanimatam.fic torum refiduum fir pars animata.
T une lic, animal cd dux partcs.fi; iftx dux partes
funt animatum , Sc inanimatum „• igitur animal
cd animatum . & inanimatum.

Ad i da refponderur. Ad primum concedo,
quod infinita diuifim fuinpra, funt finita coniun-
dllin fumpra.

Ad fecundum, concedo, quid patla funt itnpa-
riajflc quando dicitur ; ergo paria funt non paria,
negatur confequemia: quia ficut ide terminus
par ed ver£ amrinatiuus fumptus ab xqualitate
partium , iu ide terminus imp*r potcd dici veri
atfirnutiuus fumptus ab ituequalitate panium.
VcPpoteft dici concedendo, quod paria funt im-
paria coniundlim fumpta,fcd non diuifim.

Ad tenium negatur confcqtieniia-Nain illa re-
gula intclligirur fic, quid quotiefeumque aliqua
duo diuifim dicuntur de eodem determinato, illa
dicuntur de fe inuicem ; modo partes diuifim
fumptx non dicuntur dc toto, fcd coniunftim,
fic gloffa juxdiclx regulx cd vera in omnibus, ex-
ceptis indiuims,in quibus vna res ed eadem cui-
libccdiuerfarum rerum, fcilicct vna edentia cuili-
bet diueifaromperfonatum.

Ad quartum concedo confcquens, coniunllim
fumendo, diuifim nego: quia ida fempeted fal-
fa, pars cficntialis.ed pars quantitatiua.

Ad quintum negatur conlVqucm i*. Ad proba-
tionem de vocalibus dico, quod non funt verx,
vel falfxnifi ratione mentalium, quxcoricfpon-
dent eis ; 6c ideo fulum diccn dum cd dc mentali-
bus , quid prxter illos terminos ex quibus com-
ponitur propofitio, requiritur alius adus int elic-
itus, componens, fle ordinans, Sc ideo fccundimi
diucrfam compofitioncm.fic ordinem, alia fic alia
propofitio, & ideo prxter terminos illos.a&us il-
le debet connumerari tanquam pars.Et cum dici-
tur , quid in intcllcdu non cd ordo : dico quid
imo, quia liccr ibi non fit ordo litus , fcilicct per
partem extra partem ; tamen cd ibi ordo fubie*
ltionis,& pixdicationis, fic ideo ficut aliud dici-
tur prius fecundim naturam alio ; ita aliud po-
tcd dici ibi prius fecundum ordinem, licit non fic
ibi diuerfiras fitus.

Ad fextum concedo, quod aliqua duo coniun-
&im fumpia funt quadrata , quorum tamen neu-
trum diuifim fumptum cd quadratum.

Ad

Qu^flio IX.

*3-

Adfcpcpuum. Concedo.qu6danim.il cftatii-
nntum , & inominatum fumcndo coniundlim
pridicatuin.Vel potcft negari confcquenria.quia
Ii capiatur pars inanimata , irnpoflibilc cft qu6d
totum tcfiduum Iit pars animato, quod probo:
quia cft aliqua pats animi informans partem Ju-
animaram acceptam, mn£ pars anima: non cft ani-
mata : nam prxter illain partem qui accipitur
quali cflet inanimata, Se refi Juam partem anima-
tam, oportet connumerare illam partem anima*.

Ad radones.Ad primam dico.quid Ariftotelcs
in a.dc Anima diuidit compufitum in matertam
& formam diuilim fumprn5,lcd materia, & forma
coniuu&im fnmpta funt compofirum.

Ad fecundam dico, qu6d imo bis tria funt fex.
Sed A i illo te J es vult, quod fecundum aliam ratio-
nem dicatur bis tria,& fecundum aliam fex.

Ad tertiam dico , qu6d Ariilocclcs intclligir,
quid compo litum non cft elementa, fcu partes
materiales , ex quibus componitur ; fcd oportet
connumerare omnes partes compotiti fimul fum-
ptas i & exemplum quod Ariftotclcs ponir non
cll verum : nam exemplorum non quxritur veli-
ficatio,vr patet fecundo Priorum.

Ad quartam dico, quod intelligitur.quid prx-
ter partes materiales requiritur forma , vel ali-
quid aliud vniens illas partes ad ineiccin.

Ad quinram concedo maiorcm,& nego mino-
rem ; Ad probationem. Totum componitur, &c.
Dico , quoj totum componitur ex partibus Jiui-
fim fumptis , fcd totum non cll partes diuilitn
fumptijfed coniud&tm fumptx.

Ad illam, Partes funt priores roro, concedo^
ita potcft concedi quod partes funt priores toro,
licet totum non' fit prius toto; vcfdico, quod
parces diui/Ini fuuipri funt priores 'ttSc cauli to-
iius{ fcd coniundrra non : imAfunt ipfuro totum.
Er cum dicirnr partes funt mrnotes . concedo/
quodjurtes diuilim ftirapti funt minores , fcd
coniun&itn fumptx funt idem quod totum.

Ad aliam. Totum cll notius. Concedo quod
torum cft notius fecundum fartiim , quim lux
parces diuilim fumptx, fcd fu x partes coniun&im
fumptx funt xque notx ficut & totum. Ad illam,
cotum per fc mouccur , concedo , & ita fequitur
quod parces coniunftim fumptx per fc mouen-
lat , fed diuilim fumptx rionrimo raoucntut ad
motum totius. Ad aliam. partes funt priarc&Dico
qu6d verum cll de partibus diuilim lumptisiquia
funt priores via generationis , fcd partes coniun-
dim fumptx non. Et confimiliter potcft rcfpou-
deriad alias.

35

ANNOTATIONES.

■4-

Titum t*u-

jmmtn/i

fimfium ijl
d*fhx.

a nr^Olum aliquando fimitur caregorematice,S:c.

X Nora quod in hac qux ft ion e quxrit Sco-
rus.an ii) quolibet totocompofitolubftamuli,
prxtcr omnes partes* fimul fumptas.lic aliqua alia
cntttas,qux dicatur torum » rcaliter a partibus fic
fimul fumptis diftinda , a qualibet enim fcorfum
fumpta certum cll diftingui : htiiufmodi autem
totum catcgorcraaticc fumptum cft duplex, fcili-
cct per fe.flc per acci dcns.To tum pei accidens cft
illud, quod componitdr ex rebus diuci forum gc-
iicrum-.vtKomo albus, & de hoc noucrt quxftio.
Totum per fc ell comuofitum ex partibus ciuf-
detn gcnefls,& cll trtplex.fcilicec totum vniucr-
falc.quod habet partes fubicdiuas , de quibus
ptxdicatur,& de hoc non cft quxllio : certum eft

»5/

enitn non diftingui rcaliter i fuis pattibus. Aliud
cft totum inregralc conllans ex partibus quanti-
tatiuis integrantibus jquod duplex cll, homoge-
ncum, cuius partes funt ciufdcm rationis cum to-
to, vt aqua, Ce lapiiiSc hetcrogcncum.cuius partes
funt diuerlx,& alterius rationis i toto, ve in ani-
mali caput, pedes , Se extera. Tertiam torum cll
eircntialc,8c cll duplex, Phyficum , quod materia
formiqucconftat;& Metaphyficum.quod genere
& differentia conflatur , Ce de hoc etiam non cll
quxllio. Venit ergi hxc examinanda tantdm de
toto Phylleo, Ce de toto integrali , tam homoge- 1
nco.cmim heterogeneo.

h 7 fiunt efi fua partes , ita quod omnei partti fimul
fnmpta funt itfium totum. Nota, quod diftm&iovt 'fl

a I prxfcns Ipc&at, cft triplex, rcalis, formalis, & t,W,x-
ad formam rei : diftimflio rcalis (quia fundatur
fuper aliam Ce aliam rem, in quantum illx res exi*

Hunt , ita vt immediatum fundamentum diftin-
ftionis realisfic res exiftens) cft illa qua diuerfx
res exiftentes diftinguumur per oppofitutn
rcalis identitas diftm&ioni rcali pppofita .fun-
datur fuper identitatem cxiftcmix.ua vtcxiften-
tia fit immediatum fundamentum rcalis identi-
tati» : atque adc6 illa funt idem rcaliter, quotum
exiftemia cft vna.

Diiliu&io formalis cft inter duas formalit»-
tes, ouaruui vna nonincludit aliam quiditariuc,
vt fubicdum,& propria pallio : & hxc diftiniflio
formalis duplex eft.mutua fciliccr,& non mutua.

Mutua cft , illa, quando Uc diftinfta neutrum al-
terum includit iu fua ratione, 6e definitione : vt
intcllcdlus , &vo!untas. Non mutua cft, quando
conceptus viuus includit conceptum alterius , Se
non e contra , vt inter hominem & animal con-
tingit. Homo enim non diftinguitur ab animali,
quia homo includit animal in fua ratione forma-
li , & quiditatiua: tamen animal ab hom/nedi-
ftniguitur : quia animal nonincludit bominem
in lua definitione, e contra Identitas formalis op- s
pofita diflin^lioni formali cft eorum , quurura
vmun includit aliud quiditatiu6,5e foi mali ter, ve
ex eius definitione tradita ab Scoloin i.dift.a.
q.7- colligitur, qux talis cft :

f^oco anum identitatem formalem , zbi iiittd , quod
fic tfi idem, includit illud, cui fic efiiJctnin fua ratione
formali .& ptr confiqueni per fi primo modo. Ce dift.S.
quxft.4. dicit. Includere formatiter tfi includere ali-
quid infiia ratione ejfitttiali, ita quod fi definitio inclu-
dent it daretur, inclttfitm e fit definitio eitu,vtl pan de-
finitioni*. Hxc autem identitas duplex cft ,adx-
quata,5: inadxquara: prima cft quando illa, qui
fic funt idem , ynumjncludit aliud adxquatc , Ce
conucrcibilitcr ; vt defiuitum. Se definitio funt
idem fotnuIitcr.Sc adxquatc, quia nihil includit
homo quiditatiuc, quod non includat animal ta-
t ionalc.ffc i conuerfo.

Secundacft quando inadxquate vnum inclu-
dit aliud.foiicet non conucrtibilitcr.vt hoir.o,&:
animal funt idem formaliter inadxquate : quia
quamuis homo includat animal quiditatiuc, ani-
mal tamen non includit formaliter hominem. Ce
vniucrfalitcr inferius rcfpcftufupcrioriscft idem
formaliter fupcriori,fupcrius tamen non cft idem
illi formaliter.

Diftindio c« natura rei , qux cft minor inrcr
omnes dillin&ioncs prxrer opus intcllcdlus cft,
qux cadit inter rcm,& inodum rei. Ce hac diftin- tx rri
Irione diftinguitur etiam homo ab animali. Qua- V*1* fi-
do enim aliqua fic fc habent ; qu6d aliquid ex
natura

1^.

BiJlnUJio

V..JU

56

Lib. I. Phyficorum

18.

TtiftnOi»
toalit tj} Au-
fi*.

*9-

Tttum Phj-
fitunt ju»
rmd» lijltii’

fmlitr Itali-
tfr 4 farti-

but.

natura rei competit alicui, quod alieri rcnugnat,
& ipfa inter fc iunt idem rcalitcr , formaliter , Sc
elTcntialitcr.talia diftinguuutur ex natura rei, ho-
mo enitn Sc animal fant idem rcalitcr fotmalitcr,
Sc cilcmialirer i & tamen abfque opere intclle-
&u\ competit homini, quid iit totum quiditati-
uum, vel a&ualc i qaod repugnat animati. ldc&
diftinguantur ex natura rei. E contra identitas
cx natura rei talis cft, quod iis ,qux fic funt idem,
repugnat , quod aliquid ex natura rei competat
viti, quod repugnet altcti.

Nora fecundi , quid diflin&o realis duplex
cft , icilicct mutua, Sc non mutua. Nam cum di-
ftin&io (it relatio quadam inter aliqua, qua vnum
dicitur didin<ftumabalio,co quid habet aliquid,
quod non habet aliud , Sc illud cft fundamentum
talis diftint.lionis,& relatio duplex fit, mutua vi-
dclicer,& non mutua. Muttu cft, quando hoc re-
fertur ad illud, quod etiam refertur ad ipfum , vt
pater refertur ad filium relatione reali , qui filius
refertur ad patrem etiam relatione reali. Non
mutua eft , quando vnum refertur ad aliud rela-
tione reali , & non c conuerfo i vt creatura refer-
tur ad Creatorem relatione reali ; Creator veri
folum relatione rationis refettur ad creaturam.
Ita didinftio ed duplex , mutua , & non mutua.
Mutua quando vnum xque didinguitur ab alio,
Sc aliud ab illo, vt Petrus ,& loanncs qui inter
fc atque didinguumur. Non mutua dicitur illa,
quando vnum extremum didinguitur ab alio
diftin&ionc maioti.aliud vero extremum diftin-
goitur diditudionc minori. Vndedtftinftio rea-
lis mutua ed . quando aliqua fic inter fc rcali-
tcr didinguunrur, quod vnum rcalitcr di/lingui-
tur ab alio , & c contra ; diftiniftio veri realis
non mutua ed, quando aliquid realiter diftin
gttiiur ab alio,& illud non didinguitur ab eo rea-
lirer , nifi rerminatiue , Sc cxtrinfeca denomina-
tione , quia fcilicct terminat didindionem alte-
rius ad ipfum.

Nota tertii , quod totum Phyficum didingui-
tur realiter a partibus didindionc reali non
mutua : quia licet parces realiter didinguan-
tur a roto , totum tamen non didinguitur rca-
litcr i partibus , fed tantum cx natura rei : di-
citur tamen realiter didingui cxtrinfeca deno-
minatione ex eo, quod didindio ed fubiediu£
in partibus , Sc terminatur ad totum . atque
adeo pto tanto dicitur totum didingui realiter
a partibus : quia pattes rcalircr didinguumur a
toto , ita ex mente Scoti docent prxclariflimi
Scotlrtx Mauricius in imaginibus formalita-
rum. Antotiias Ttoinbetia.articul.de diftind.
Sc identitate reah*. loan. Cano t. Phyfic. quxft.
$. &Leucheeus,in fecundo Sentem. didind. t.
quxdione y. Sc Bargius , Sc fere omnes petilio-
res Scotidx. Et cx his patet , quod Scotus in
hac quxdione non contradicit his.qux fetibie
in j.Scntcnt. didindionc 1. quxdione x.vbido-
cct , quod totum didinguitur realirer a fuis par-
tibus fiinul fumptis r non enim ed fenfus , quod
totum intrinfccc , Sc formaliter , hoceft, intrio-
fcca Sc formali denominatione a partibus fimul
fumptis rcalitcr didinguatui , hoc enimed fal-
fum , cum totum fit idem formaliter parti-
bus , cum eas quiditatiuc includar ; & huc ed
quod negat ‘Scotus in hac quxdione , fed fett-
(uscft , quod totum didinguitur realiter l par-
tibus, quia tennihat didindionem , qua par-
tes etiam fimul farnptr a toto realiter diftin-

guuntur , & hoc ed , quod Scotus affirmat in 3.
loco fup.relato.

Sed quid dicendam ed de toto integrali?
Dico , quod totum intcgrale hctcrogcncuni,
Sc homogeneum , non cd fux partes , fed
aliquid ab cis didintfhina. Ita docet Scotus in 3.
didindionc 1 1. vbi dicit ; fi homo edet fux par-
tes, tunc eflet vnum aggregatione: ficut ne-
que quinarius numeras ed lux vnitares , fed
totum quod refultat c* vnitatibus , aliter eflet
foldm vnum ficui accruus lapidum , quod cft
falfum.

Cxterim : quia aliqux amhoricates , Sc ra-
tiones, quas hic adducit Scotus, videmur de-
ftruerc pofitionem eius in 3. Scntent. Idcocx-
plicandx , & foluendx funt. Ad primani autho-
tiratem cx 1. huius tcxt.t7. vbi dicit , ijHodton-
tinuum e fl multa. Dico quid Ariftotclcs vult, quod
totum continuum cft multa in potentia, id cft,
quodjpotcft diuidi in multas partes , non tamen
inde (equitur ipfum vt totum , non efle' ab illis
realiter didindum.

Ad illud de 4. Phyfic. cap.3. vbi dicit , quod
totum non cd prxter partes. Dico quod po-
tius ed pro nobis. Ibi enim enumerat Ariftotc-
lcs modos , quibus aliquid cft in aliquo , & vnus
modus dicitur efle , vcluti pattes fune in toto,
Sc totum in paitibus ; co quod non eft totum
prxter partes , id ell , nunquam inueuirtir to-
tum fine pai tibus. Infiaautem moucns dubium,
an aliquid poflir efle in fcipfo , refpondct in
rw.x‘4. quod dupliciter aliquid jpotcft clfc in
fcipfo , vno modo primo Sc per (e; altero mo-
do fecundum alterum , & dicit qudd totum
nou cft primo modo in fc, quia cum rotum fit
idem (ibi , quicquid’ eflet in toto , eflet ipfum
tottim , Sc quxhber pars eflet totum , Sc parte s
edent totum, infuper fcqucretur, qudd idem
refpedlu ciufdemcfler id, quod cft , Sc id in
quo eft : fed huiufmodi rationes , quod cft , Sc
in quo cft.ftint diuerfx : fic enim dicit Ariftotc-
lcs: jiltera jftcir hac funt , & alterum naturam
habet t nut/ujuodqtte Ergo totum non cft in fcip-
fo , (cd dicitur efle in panibus, ergo partes al-
teram rationem habenr a toro ; Sc cumtotuni
poflit ab vna patie denominari , dicetur totum
efle in (e , quia vna pars eft in toro : atque ita
non eft totum in ipfo primo , Sc pet lej fed
fecundum alterum : quia fecundum vnam par-
tem dicitur efle in aha , eo qudd talis pars cd in
toto.

Ad aliud , qudd plures numeti funt vnus nu-
merus , dico quod verum ell condituriue , fed
non formaliter. Et hoc etiam modo tntrlligi-
tur , quod dicit Aiidotcles z. de Anima , texr. 10.
nimirum ,qu&d ficut pupilla Sc vifus funt ocu-
lus , fic anima , & corpus funt animal , & y.
Mcraph. texe. 30. nempe , quid totum conti-
, nens cft contenta , & vnum quod illa funt.
Nam ficut pupilla , &* vifus funt oculus cau-
faliter , ira corpus & anima funt animal , Sc
pattes fitnt aliquid vnum, id cft, vniuntur in
toro , Sc ex illis perfc&io totius refultat , Sc fic
efficiunt totum. Ita etiam potiet exponi autho-
riras Commentatoris, quid omnes partes fimul
futnptx funt ipfum totum confticutiuc. Sed
quid de hac re fentiat Commentator, diffuse ex-
plicauimus in formalitatibus artic.4. Coram. 1 1.
vide ibi.

e Si tetnm fit aliud afuit partibm fimul fumpth ,Scc.

Dico

IO.

Titum intr.
grali qwms.
do di (linqua-
tur ifarti-
but.

69*.

Qusftio X.

37

Dico > quod argumentum concluderer fi illa cn-
tita* totius a partibus diftin&a edet in partibus
per informat tu nem. Cxtcrum entitas totius non
informat partes , neque ab ipfis informatur» fed
eft effertus refultans ex illarum compolltionc»
6c terminus talis compoficionis : Sc per idem pa-
cet rcfponfio ad fcquens argumentum. Nam illa
entitas ptxcisa fumpta , non dicit partes » fed
eft efferus parttum » sicquc illas includit » quod
ex illis refulnt » & ab illis dependet » atque adei
illa entitas praecise fumpta. non ponderat , fed

cum panibus fumpta duntaxar » prarrerquair
quod entitas illa totius non poteft a panibus
leparari , cum ftc idem realirer » Sc formalitcr

cum panibus, cuius oppofttum argumentum fup-
ponit.

14* d Seqttitur quid per foUm diuifionem fnlrshuuU
corrumperetur. Dico quid entitas totius cft indi -
uifibilis, vt numerus quinarius : nam forma qui-
narij non diuidirur , fed totum acceptum cum
fuis partibus , diuiditur in partes , at ipfum to-
tum quod dicitur forma totius , non qnid in-
formet partes , fed quia dicit quiditatem ex par-
tibus conflatam , cft indiuifibile. Ncc incontic-
niens aliquod video , quod per diu i ii onero cor-
rumpatur fubftantia » certum cft enim , quod
per (olam fepararionem animz a corpore cor-
rumpitur homo, qui cft fubftantia, & ad id, quod
dicitur dc materia. Dico primi , quod cafus cft
- impoflibilis , quia materia nec per potentiam
naturalem , ncc etiam per diuinam potentiam
( fecundum aliquos ) poteft a forma fepaiari ; Sc
efto quod per potentiam diuinam feparatetur a
forma. Dico , quid Ii diuidcrctur in partes , de-
ftruccetnr prxeise illa tertia entitas ex partibus
refulrans : Sc cum dicis , materia cft ingenerabi-
lis , Sc incorruptibilis. Dico quid verum eft rer-
minatiuc , id eft, non poteft die rerminus gene-
rationis , neque corruptionis : cum fit vtriufque
/ubicdum. Sc confirmatur rcfponfio i quia cum
aliquod totum homogeneum , vt puta hoc li-
gnum , vel hic lapis , diuiditur in duas medieta-
tes i certum cft quid ante diuifionem habebat li-
gnum , vel lapis propriam materiam vnam nu-
mero , poft autem diuifionem qurlibct pars di-
uifi habee propriam materiam vnam numero di-
ftinrtam a materia alterius partis , quod non
contingeret , nifi materia ligni, vel lapidis fuidec
diuifa.

I j. « Sequeretur quod nuUd generstio effet fimplex ,
Scc. Dico, quid fi argumcnrum velit inferre, in
generatione efleduos terminos, altetiun vt quo,
« nempe formam; alterum vt quod,vt torum com-
pofirum , concedatur ; & hoc nullum eft incon-
ueniens , imieftneccflarium. Sicut enim in ge-
neratione ignis , quando in aliquo ligno gene-
ratur , dantur duo agentia, verbi gratia , forma
fubftantialis ignis, tanquam principium quo ignis
agit ;& ipfe ignis vt quodt8c tamen non fime duo
comburcntu.ita dicendum de generatione,
quoad terminos, videlicet dari duos,
vnum vt alccrum,vr quod,
hoc ramen non cft dari duos
terminos totales ; qui
expofeam duas ge-
nerationes.

Scoti oper. Tom.JI.

Q_v jf sri o X.

Petrum amota aliqua farte ab aliquo toto ,
"vel J ibi addita , maneat idem
totum quod fritu.

Arift. huttxt. 19. D.Thom. r. VkyRt.UB. j. Simplicia*

MJ. c«Mn>.is.Th<rmi(tn«M.t9.Scacuf iit x.difl 14H.4.

Jift. 44. qut/i. t. Conimbr. 1 . de Gr/unti es*. <j . Ruuius

HiiL Complui .dijp.e.de ctenfefito.num <y t/utft.\.do

sugmenUtieeu . Aucrfj quajl.^o.de Anima.

IUvitvr quid non, quia amota ah-
qui parte , vel addita , non manerent
czdcm parres, igitur non maneret idem
totum. Tenet confcqucntia , quia totum non cft
aliud,quim fuz panes.

Sccundi>fcqaerctur,quid aliquod totum edec
idem, tertia: parti illius^ronfcqucns cft falium,&
probatur conlcqucria;quia illud, quod cft in prin-
cipio dc animali , vt puta dc afino , vix cft tertia
pars illius, quod cft in medio, aut in fiuc;& tamen
per totum tempus vir* cft idem animal;crgo,&c.

Tertii fcquerctur.quod aliquod corruptibile*
quod dc nouo incipit , pollet perpetuari , confc-
quens cft falfum,vt patet i.Cali,tcxt.t tS.Proba-
tur confequentia.Pofito,quod ab aliquo toio au-
feratur vna pars modica , & addatur vna alia illi
confimilis,& adhuc remoneatur vna fecunda , &
addatur altera liruilis , Sc fic femper ; tunc pcc te
nonobftantc illa additione, vc! iubrrartione ma-
net idem totum, quod prius erat, igitur cum per-
petuo poffit fieri nuiuimodi additio , vel fubrra-
rtio , vt patee in fluuiis , & in plantis , fcquirur,
quod illud totum perpetuo manebit.

Quarto fequcrctur , quod aliquod totum edet
idem toti,& tamen nullo modo aliqua pars vnius
communicaret cuin aliqua parte altrrius.Confc-
quens eft f alium , quia non videtur vnde prouc-
niat diuctfitas totius, nifi cx diucrfitaic panium.
Probatur confcqucntia cafu prxfuppoiito , vel
confimili : verbi gratia, (it vnum dolium plenum
aqua, qux exeat guctarim in parte inferiori, & in
parte fuperiori , tantum mittatur continue dc
aqua , quantum exit per inferiorem. Tunc per te
amota vna parte , & addita fibi confimili , adhuc
manet idem totum, igitur pari ratione amota vna
alia, Sc per confequens idem totum cllcr.quando
cffiifafuir quxiibet patsaqux pcxcxiftcmis , Sc
habetur confequens.

Oppofimm arguitur per Ariftorclcm in iflo
primo, text. 19. qui reprehendit Heraclitum in
hoc, quid pofuit entia ede continue aiia,& alia.

Secundo fcquitur , quod illi termini Socruter,
Pluto, Sc horno, non edent termini diflinrtijconfc-
quens cft falfum,& probatur confcqucntia, quia
luppomint pro diuctfis non farta aliqua noua
impofitione.

Tertio fcqu)tur,quid in motuauginentationis
non edet idem, quod prius erat panium, & poft ea
magnum,auod cft falftim.vt patet 1. dc Gcnera-
tione. Probatur confcqucntia, quia in augmenta-
tioncaduenir aliqua pars , Sc per confequens to-
tum non cft idem, quod erat ante.

Quarti fcquitur.qubd nullus noftrum habuif-
fet patrem , ncc matrem , nec quod aliquis no-
ftrum edet haptizarus , aut Chriftianus, confe-
quens cft falfum,& probatur confcqucntia ; quia
quilibet noftrum cft alirer.quam fuerat heri pro-
pter partes refolutas a calore.

D Noran

3$ Lib.I. Phy ficorum

Notandum , qu Ad in propoUto accipitur ift<
terminus urum catcgoremarice , prout UgniUcat
idem quod habens parres.Hoc prxmUro.prxmit-
tendx luat qux Jam diliiaOioact. Secundo con -

A .L ' A ■ ■ ■

Tttnm Jh-

^ — ....... uiitiiicduucs. occunaocon-

cliilioucs. Terrib obic&ioncs , A; hoc loquendo
generaliter dc toto, * pinibus , quii dc inirna-
ns eflet Ipcciilis conCdcntio , pertinens adii-
orum de Generatione.

, id primum , notantium quod du-

. rn. fi, J,. P rx C' totam , quoddim eli totum hornoge-
rvn/m cll totum hrretogrneum. Totum

bomogenctim cil , cuius quilifepars eft ciuf-
. u ”*{?"'» ™>i Cuo toto , & liabct denomina-
tionem fui totius , licut quilibet pars anui de-
nominatur aqua, & cft riufdem rationis cum to-
ta aqua Sed totum heterogrneum cft illud,cuiu«
non quilibet pars habet denominationem to-
tius, nec eft eiufdem rationis cum toto, ficurho-
/ZZ,7' hZ mm homoS^cum e/1 duplex , quoddam

‘ «ten/ionis tantum.vt igms,aqua;

Quo dam eft Habens panes intcnUonis^c exten-
T„„ , 0niSl, :cur "lid.tas,albedo,& huiufmodi.l,em.

-t.n~m.jl' ' h««°geneum eft duplex, quoddam cuius
dqu!r». partibus cft vna forma communis ipfas infor-
mans, vt homo, cuius omnes partes informantur
anima intcJIciftiua, & tale vocatur vnum per fe;
aliud eft cuius partibus non eft forma communis
iplas lnformans,ucut domus, A: tale dicitur vnum
per accidens.

f. Secundis notandum, ciuod res naturales inue-
%£?£ Jn triplici differentia , aliquae enim funr

trifUti iitft- ft4turaJ«>qux mancnr femper fecundum ner-
—in. omnium fuarum partium limul, nulla

tattu Iddmone, vel fubtraiftione ; licut Sol , car-
um, A- partes ctrli. Sed alia funt entia, quorum
partes nullo modo manem limul , fe d conliftunt
in continua fuccelltone fuarum partium ad inui-
cem , heut tempus , motus , & huiufmodi , cuius
nulla pats manet limul cum alia. Sed tertii,, funt
entia media inter illa duo, qui follicet manent
pet permanendam aliquarum parriuin , Se a|n
partes libi inuicem fuccedunt, aut per generatio-
nem. A- corrnptioncmauit per additionem, & fub-
rraclionem , vt, verbi gratia , animalia , pianti,
mixta, & elementa.

Tertii, foiendum,quhd aliquod poteft dici ma-
nete tripliciter, iujta triplicem modum curium:
primi , qma manet idem fecundum permanen-
tiam omnium fuarum partium limul ; & lic dico,
quud Sol eft idem hodie, qui fuit heri. Secundo
modo dicitur idem, cuius non omnes partes ma-
nent limul , fed aliqui, St aliqui non.vt patet de
•lino , cuius aliqui partes refoluuntur, A aliqui
manent, A li para maior, avi; principalior maneat
eadem, tucmaaimc proprie dicitur manere idem.

Terno modo dicitur manere idem, non quia ali-
qui partes cius mancam, fed quia partes libi jn-
uiccm fuccedunt continui per gcnerationem.vcl
per appulitioncm : & lieft ille modus indentita-

tis fit valde improptius.&impetfeclus, attamen

eft valde vlitatus , it per iftum modum funt im-
pofita quidam nomina propria , vtputa fluuio-
rum, duitatum, 8c villarum.

Quoad fecundam ponuntur aliqux conclufio-
nes, prima cft, quid amota aliqua parte ab aliquo
toto , non manet idem totum, quod prius totali-
tcr,& primo modo. Probatur perdefetiptionem
illius, quod eft manere idem totaliter.

Secunda concluUo. In totis bomogeneis ma-
net idem totum, quod prius abis» aliqua patte.

6

rt i

F»‘JI diri

m*nrr* Ipi.
ftitutr.

vel addita , qux non eft maior pars illius totius.
Probatur, quia li propter ablationem partirtni-
notis totum n6 ellcr idem, fequeretur, quod ignis
agens in aquam continucgeneraret aquam. Con-
fequenscll falfum,quia nulla e/Iet aqua, in quam
agit ignis , nifi prids fuiflet ante applicationem
ignis, & per confequens nulla cft de nouo genita
per igncm:Sc patet confcquentia,quia ignis con-
tinue aufert aliquam partem aqux rcloluendo,
propter quam ablationem dicitur torum elfe
aliud , quam fuit a nt<*.

Sed obiicicuc. Ponatur quid Ut aliqua albedo, 1
qux Ut modicum inrcnUor,quam inccnhffima al-
bedo , qux non fufEcit denominare aliquod fub-
iedum album , Oc tunc per agens applicatum re-
moneatur ille cxcelfus , qux efl pars minor illius
albedinis,tunc per rea lbodo ctl eadem qux fuerat
prius^ion obftanceab/ln&ionciJlius panis. Sed
contra ; quia illud fubi edum p miserar album,6e
nunc non eft album;igiturnon cft eadem albedo,
qux prius fucrar. Re fpondetur concedendo ca-
lum.A: negando vltimam confrqucnriam. Vnde
non fequitunllla albedo non fuBicit nunc deno-
minare fubicdum , quod priiis (officiebar deno-
minare-,igitur non eft eadem albedo. Vnde ad hoc
aubd iUa confequentia reneat , bxc albedo prius
fulUcicbat denominare , igirur adhuc /ufficir,
oportet addere anreccdrnri.quod illa albedo non
Ut auda,vcl diminuta , ncc fubiedum /ir aliunde

mutarum.

Tcrria concluUo. Amota aliqua patte 1 roto
hctcrogenco , vel ftbi addita , adhuc tnanec idem
totum, quod erat anrc.dum tamen ic/iduo pmrter
illam porrem conueniant nomen, 8c definitio il-
iius totius. Probarur, quia nifi ita effer, fequere-
tur, qtiod quodlibet poflct indifferenter generari
a quoliber,quod cft falfam,*r patet in i flo primo,
tcxt.}7. Probarur confcquetiaiquia euiuftibet to-
tius heterogenei aliqua nars poteft remoaeri i
toto indifferenter h quolioerag£te, igirur U ex il-
la remotione toru fit aiiud/equirur propofitum.

Quarta conclufio. Amota aliqua parte ab ali-
quo toto, Sc addita vna confimili,vel aquali, ad-
huc manet id£ totum, quod priiis fecundum iden-
titatem continuationis partium in fucccfllone.
Patet , quia ifto modo Sequana , vel alter fluuius
manot idem.qui fuerat i cetum annis, ex eo, quod
continue fuccedir pars.Similiter ifto modo plan-
tx continuantur per longiflima teporajimb forte
PofTent pcrpctuari,vt quod dc radice anriqux ar-
boris pullulet nouus ramus, & iwconfcqucnrcr.

Ex ifto * fcquitur, qubd opinio ponens au-
gmentationem in viucmibus heri per extenfio-
ncra fornix in particulari materia falfa. Verbi
gratiS, quidam ponunt , quod in augmentatione
plantx anima vegetatiua , qux prxcxiftebar , in-
former materiam nutrimenti, fu peraeniemero fi-
ne generatione alicuius pattis noux , & ide6
auSdo diminuitur animal.vcl planta, anima con-
fimilitcr fc retrahit ad minorem materiam, quam
prius informabat. Quia fi ita efTct , fequeretur,
qubd vna & eadem anima vegetatiua numero ge-
nerata a parte antc,non augmcmata,ncc diminu-
ta duraret in xtcrnuin a parte pbft , quod eft im-
po(fibilc,& contra Ariftotclem i .Cceli.text.i io.
Probatur confequentia , quia plantx per conti-
nuam fucccflionc poliunt pcrpct\iari,ficiu di dum
eft , igitur Sc forma illa perpetuabitur , cum non
oporteat formam corrumpi , cx quo in augmen-
catione dilatatut,& in ditninutionc contrahitur.

Secundi

lo.

a

V

!»• .
1* irumjfu
n fricui Ari
•MVHH . W1
/rjaimr tm-
tkftpUnln

,4*

Secundb * fcquitur > qubd animal non manet
idem 3 principio vit* vfquc ad finem, ex co.qubd
humidum radicale non manet idem, quemadmo-
dum dicunt Medici. Probatur , quia tale humi -
dum radicale eft refolubilea calore, cum fit com-
pofitura ex contrariis. Secundi , quia humidum
cibale non manet idem 3i principio vita: vfquc ad
• finem fvt Medici concedunt , igitur nec humi-
dum radicale. Tenet confcquentia , quia humi-
dum radicale, vel cft ex huntido cibali > vel cfl
idem quod humidum dbalc , cum fit fupctfluum
tcrtixdigeftionis.Tertib,non apparet verifimilc,
qu«VI humidum radicale>cbm fir tenue, Se parum
compadhun, fcadcb extense expolitum fuo con-
Crario.fcilicct calori, qubd durer per totum tem-
pus vir* non refoturum.

Idcb dico , qubd animal manet idem propter
continuam fuccelfionem partium fibi inuiccm fe-
cundum generarioncm & dor ruptionem ; Se hoc
cft verum de brutis, led non de homine, eo quid
forma hominis manet eadem, non augmentara,
nec diminuta ;& idcb homo perferiori modo
manet idem, quam aliquod aliud viuens.

Contra conclufionenrobiicitur primo fic : fit
^ panicula conucniens per augmentationem. Se
£rcfiduum , tunc fic , A Se B non fuerunt heri:
A Se B lunt Socrates, igitur Socrates non fuit
. heri , vel fic : Socrates fuit heri , Socrates cft Ay
Be B , ergo A,ScB fuerunt heri. Secundo , fit A
panicula refoluta in diminutionc>& B rcfiduuin,
tunc fic : Socrates erit cras , Socrates cft Ay 8c By
igitur AtSe B erunt cras , quod cft falfum : quia
A non erit cras. Ttrtib , fit B refiduum Socratis
prxrer pat tcm,qux refoluetur per diminutionem,
tunc arguitur fic : B cft Socrates , Se B tunc non
erat Socratcs;igirur^aliquando incepit dTc So-
crates , Se ex ifto fcquitur , qubd B aliquando in-
cepit elfc, quod cft falfum, quia B pribs fuit.Item
fequitur.quodJS generatur fubftanrialircr.ex quo
nunc eft Socrates, & prius non fuit Socratcs.Itcm
fcquitur, qubd ifte terminus Socrates clfet no-
men connoutiuum : quia aliquod nunceft So-
crates, quod piius non fuit Socrates > quod cft
falfum.

Relpondetur vno modo ad’ duo prima argu-
menta, qubd ex prxmidit in lingulari nuineto,
non fcquitur conclufio pluralis numeri , nec b
contra, eo qubd extrema eodem modo debent
coniungi in conclufione, quo conjungebantur ad
inuiccm in prxmi(Tts-,&: ideo quando arguitur, A
Se B, non fuerunt heri : AScB fune Socrates;non
debet inferri, igitur Socrates non fuit heri ; fcd,
igitur aliatu qux funt Socrates, non fuerunt heri,
& ita ad alias duas fcqucntes.

Aliter dicitur negando iftam, A, Se R non fue-
rant heri:imb A.Se B fuerunt heri ; fcd fuerunt
prxeise A. eodem modo dicitur de diminmione.

Adveniam concedo, qubd B aliquando ince-
pit elfc Socrates : quia nunc cft Socrates, & prius
non fuit Socrates j Se negatur confcquentia, igi-
tur B incepit efle.Quia polito, qubd alicuius Icu-
ri vna medietas Gralba,&; alia nigra;& runca par-
te nigra abfeondatur vna particula, tunc hxc eft
vera ; Scntxm incipit efli nlbum , & tamen nulla al-
bedo incipit cllc , nec aliquod album , nec aliqua
tes:Se ad illud, tunc mutaretur fubftantialitcr, ne-
gatur con!cqucntia;imb B poteft elfc Socrates,

& prius non fuit Socrates, nulla mutatione fa&a
aliati motu locali.

Scoti oper. T»m. / /,

Qusftio X.

1 6.

F imu jjtrtji*
t* VlKftflM,

f*>4 '4*1 A*t-

m* ftuunmU

rifiim.

39

Ad aliam dico,qubd ifte terminus Socrates non I J.

cft ita puri- quiditatiuus , Ii res figuificaru per ip-
fuin cllct permanens vere fccuudbm omnes fuas
partes fimul •» nec cft ita purb connotariuus licut
terminus accidentalis , eo qubd eft prima fub-
ftamia de genere fubftantix, id cft , terminus lig-
nificans (impliciter iudiuiduum fubftantix , & de
quo pixdicatur hoc genus /itbfljntM in eo qubd
quid. Tur.cad rationes, qux foluuiuur per con-
dufiones. •

ANNOTAT IONES.

• C tSlo /etjtaiur, tptod opinio ponens , &c. Nota
X-»qvibd fornix fpccificx viucntium, qux funt
animx, funt in multiplici diffcrentia-alix namque
funt indiui(ibilcs,alix verbdiuifibilcs fecundum
aliquos. Primi modi cft anima rationalis, de qua
non cft dubium, qubd fit omnino indiuifibilis, Se.
independens a maceria : quare quando homo au-
getur , non acquiritur nona pars animx , fed ea-
demmer de nouo informat nouas partes materia;
ex nutrimento acquifitas , Se limilitcr in diminu- *
tionc non deperditur pars animx cnm parre ma-
terix. Alix funt animx.qux taliter infornunt ma-
teriam,qubd dependent ab ea in fieri Se confcrua-
ri , vt animx fcnfitiux Se vegetatiux ,Se dciftis
fintnediuifibilesan non , dilpuratio cft ad i. li-
brum de Anima peninens. Modo opinio cft fim-*

£h' Thoinx i.p.q.7<».art.8.qub<l animalium perfe-
ftoruin, quales funt equi, Icones , Se huiufmodi,
animx funt indiuilibilcs.imperfe&orum verb, vt •
anguium.Sc laccrtorum,& plantarum funt diuili-
bilcs. Quare iuxta hanc do&rinam dicere lice-
bit, qubd in augmentatione in animalibus perfe- .
dis eadem manens forma extenditur ad infor-
mandas nouas partes materix, & hanc fimrentiam
reprobat hic Scotus. In animalibus verb imperfe-
dis fimul cum materia acquiritur noua parsfor-
mx.dicitiirquc in iftis etiam fieri augmentatio fe-
cundum formam manentem , quia manet idem
modus ,& figura {piarum fortnarum , Se ifta per-
manentia fufficit ad a (firmandum, quod fecundum
tales formas fiat augmentatio.

Cxterum Scotus, qui ponit formam corporei» *7*
ratis, alii incedit via, Se prlmb dicit, quod omnes
animx viucntium funt indiuilibilcs , vt fupponi-
tur ex fecundo de Animarforma autem corporci-
tari$,qux Se mixrionis eft,&: cxtcnfa,& quanta^c
fecundum iplam fiunt organa : quare in augmen-
ratione acquiritur nouapacs formxcorporciu-
tis cum noua parte matcrix-.quia huiufmodi for-
ma corporciratis cft diui(ibilis,& extenfa. Secun-
do dicendum , qubd quando augentur viu entia
fcn(ibilia,& vegetabilia pcrfcda,(me fmperfcda, v
non acquiritur noua pars animx cum noua parte
materix ,& hoc eft quod Ariftotcles dicit i .de Ge-
neratione , qubd augmentatio fit (ecundumfoc-
mam.qux femper manet eadem.

Vt autem intclHgatur quomodo augmentatio \ 8.
fiat fccundbm formam , & non fecundum mate-
riam, obferuandum cft ex Scoto in 4.diftind. 44/
quxft. 1 . qubd forma dat cllc & agere : pars ergo
fecundum formam dici pdteft » quamdiu habet
cllc fecundum formam , vel quamdiu habee
agere fecundum formam : rurfus non poteft cllc
pars fecundum formam fecundo modo , line hoc
qubd fit primo modo, bene tamen b coiuta, quia
aliquando deficit agerepropter impeifc&ioiierri,

D x fine

40

Lib. I. Phy ficorum

fine hoc quod deficiat effe , fi aurem deficit eiJc,
PmfttndM deficit etiam agere. Qu/ecumque ergo pars , qux
comP°^la e ^ ex mAte ria & forma, cimi manet in
HrtffaijJt. roto* ^,ac,,r P3M fecundum formam primo mo-
do , quia fcilicct habet ell e. Secundo vero modo
non quare umque pars dicitur pars fecundum for-
mam, fcd illa raucum , qtt st poteft agere, qux fci-
licct habet virtutem ita ctti.accm , vt poilit fibi
competere adio fccundii in formam , adi o in -
ijuam propria, quam vr ibi cxirtcns poteft habe-
re. Vt autem haec pars hanc virtutis efficaciam
habeat ad fic agendum , requiritur determinata
virtus intcnfi ua,Se extcnfiua.Non enim quxeum-
que modica pars in toto po/Icc illo modo habete
huiufniodi adionem propriam./cd tantummodo
concurrere ad adionem totius.

*9' Requiritur ergo aliqua determinata quantitas
extenhua ad iljam efficaciam agendi in toto. Re-
quiritur etiam quantitas intenhua virtutis , quia
fi victus fuerit toniiJj.ita vt potius cedat contra*
rio,quain vincat, non poteft agere propria adio-
nc. Hoc ergo fecundo modo pars iecunduni for-
mam , eft pars ramx quantitatis naturaJis, & tau-
tx virtutis odiux , quod /ibi poftir competere
propria adio, Ac hoc modo in viucntc poflunc
dari parces fecundum mareriam , Ac fecundum
formam. Nam illa modica pars, cui non poteft
• competere propriaadio propter defedum quan-
titatis ex r cnii ux , . Se /imiliter illa, qux non ha-
bet efficaciam virtutis , quantumcunque quanti-
tatem cxtenfmatn habeat, eft pars fecundum ma-
teriam. Pars autem quantitatis fufficiemisada-
gendum , eft pars fecund&m formam , fi habeat
vinutcm.ad agendum, qux requirk quantitatem
. virtuaicm,Ac de parte fecundum materiam modo
explicato intdligitAriftotcIcsqu6dfluit,&: quod
uon augetur , Ac quod folum pars fecundum for-
mam eft , qux augetur. Augmenratio ergo in vi-
, uenribus fit fccudiim formam, & non fecundum
materiam in hunc modum, nempe per aducnicn-
tem nouam materia partem cum noua parte for*
mx corporcitatis manente eadem forma viuen-
tis,Ac hoc fecundum illas partes qux habent vir-
tutem Ac efficaciam , Ac debitam quantitatem ad
propriam adionem , ad conuertendum fcilicct
in fubftantiam alimentum, non verb fit /ccun-
dum materiam , id eft , fecundum illas pattes,
qux propter fui defedum huiufmodi adionem
nequeunt habere.

i0* Fit autem augmcntacio fecundum has partes
jmcmtntyit formales ( vt docet Scotus vbi iupra) in hunc mo-
Jum , quod pars fecundum formam exiftens in
toto , habens virtutem ad conuertendum cibum
, in fili fubftamiam , poftquam nutrimentum fue-
rit deduduin per quafcumquc depurationes , ita
vt fit iam fub forma proxima forrox nurriendx:
tunc iftnd tale nutrimentum fub illa forma, ver-
bi gratia , fanguinis , approximatum patti na-
triendx , Ac receptum in quibufdam potis dimif-
/isex flnxuquarundam partium fecundum ma-
ceriam ,qux prxfucmnt ibi , Ac nunc ex fluxu
fud reliquerunt potos repletos aliquo huniote
fubtiliori , ex quutpfum totum caruit denfttatc
in partibus requifita ad bene cfle cius ibi exi-
ftens. Tunc inquam alimentum conuertitur in
ipfum nutriendum , vt fcilicct reparetur illa den-
fitas in toto tcquifita ad bene c(Tc cius ibi exi-
ftens: itavt in potis partis nuttiend* recipian-
tur pattes alimenti , 6c ibi exifteotes aggene-

ranrtrr partibus illius partis nurriendx. • Vnde
recepto nutrimento in poris , virtus viuenrit al-
terat , A: rcfbhiic vaporem , qui refultat ex
concodione , Se ille vapor faciens nounm po-
rnm propellit partes viuentis, qux extenduntur
& dilatantur versus exteriorem locum, & tunc
cibus conuertitur , Se alimentum fit pars vi-
uentis , & tunc riuens fit maius * Ac augetur , Se
hoc eft augmentum , A: no ui loci occupatio :
quiavbi erat nurrimenriim eft iam viurns. ,

Et ex hoc apparer quomodo fit verum didum * f •

Ariftor.quod in augmentatione idem manet fub-
iedum. Quamuis enim in viuenre omnes parres
materiales luccelfu temporis fluam, A: varientur,
vnde idem fubiedum non poteft dici manere
omnino inu.iriabilcj tamen dicitur manere idem:
quia manet eadem forma fpccifica inuariara i
qua fumitur identitas. Et infuper , quia quamuis
parres materiales fluant, Se refluam , fluunt ta-
men imperccpribilircr, qua/i eo modo, quo vnus
populus dicitur idem femper manere, aliis, alitf-
que hominibus fuccedentibtis , Se /imiliter vnus
fluuius, alia, A: alia decurrente aqua,
k Secundo fetjttiiur , ejuod .vnrrul non mAnct idem, 11.

Sec. Nota ex Ariftorcle in libro deLongitudi-
ne. Ac breuirate virx, Se in libr o de Partibus ani- r*‘j^*l*t*£
malium , qudd vita omnium viucmuim confi- ^ auul^u.
ftit in quadam concinna , Se perpetua adionc,
qua calor naturalis agit in humnlum radicale,
qua adionc deficiente. Ac animal deficit. Acci-
pitur autem calor naturalis , A: humidum radi -
cale non pro duabus ex primis qualitatibus ,fed
pro duabus fubftanriis fubrilibus habentibus
tales proprietates , vt fint calidx, Ac humidx,
fic enim loquuntur Medici 1 e humido , A: calo-
re naturali. Et ideo dicit hic Scotus, quod humi-
dum radicale , vel eft humidum cibale , vel ex eo
cunftar,3cc.

Vnde nota fecundb , quod duplex eft hu- *$•
miduin , radicale , fcilicct Ac cibale. Radica- Bmmdiimtfi
I e uon eft in aliqua parte corporis determina-
ta , fcd eft fparfum per totum corpus , cftoue to- ^ dkaU.
ta illa materia corporea, in qua introducitur
anima in initio generationis, in qua anima fouc-
tur , Ac radicatur , cuius virtute poftea reliqua
efficiuntur in corpore Se hoc humido duran-
te , durat vita , Ac confumpco confumitur , Ac
recedit anima. Humidum cibale, fcunutrimcn-
talc eft , quod fit ex cibo per conuctfioncm cius
in fubftamiam aliti , ad reparandum quod de-
perditur ex humido radicati per asionem calo-
ris naturalis. Nam licet calor naturalis prxei-
pue refideat incordc,quod eft omnium membro-
rum calidiffimum , ab eo tamen deriuatur in ex-
teras partes corporis , cftquc fparfus per torum •
corpus, Ac immerfus humido radicali,in qui-
bus fua adionc confumitur , atque adeo nccon- *

fumatur , neceflc eft quod continui reparetur per
imus, fufccptioncm cxtrinfcci alimenti ; quod
quidem naturaliter decoquit. Ac difponit , vt fiat
humidum nutrimcntale. Ac pabulum caloris na-
turalis.

Et propter huiufmodi adionem naturam- 14*
buit viucntibusquatuor facultates addifponcn- Fium» #v«-
dum alimentum. Prima eft atttadiua , fccun- tf9r u^nU
da retentiua , tertia alteratiua , feu aflimila- jifftntwl» m
tiua , quarta eft cxpulliua. Et quamuis Om- sUntniim.
nes virx virtutes inueniantur in omnibus par-
tibus animalium , prxeipue tamcq tclsdem in
quatuoc

Qua;ftio X. 41

quatuor locis \ narura deputatis , in quibus dif-
ponantur , de decoquamur cibi. Prima deco-
rio , de omnium imperfeftiffima fit in ore , non
folum quia ibi cibi conteruntur , fed quia ibi
viget virtus faliuarum , qux adeo mirabilis cft,
vt fere tranfrautet cibum fecundum plura ac-
cidentia. Fa&a hac cibi tranfroutatione , de-
fertur alimentum ad ventriculum , fcu ftoma-
chum virtute quadam attra&iua , vbi cum de
magna virtus caloris naturalis » decoquitur Se
inuratur alimentum in aliam naturam» frpa-
ranturque partes fubtiliotes , de puriores ali-
menti , ex quibus hr quadam maiu fluida , de
alba , qux dicitur chylus i virtute vericxpulfi-
ua dfiicic ftomachus fxccs alimenti in ven-
trem , dcinreftina, vtinde abeant in fccclTiim;
illa veti mada depurata , qux fimili* cft pi-
tuitx , feu phlegmati . cft quidam fuccus , ex
quo flunt omnes quatuor humntes. Sequitur
hxc maiTa naturam cibi . ex quo fa&a cft , vnde
ii cibus cft frigidus, dehumidus, fimilircrhxc
mafla.

1 J. Rurfus hxc fubftantia fic pura * Se a ftomacho
digeda defertur ad iccur, pecquafdam venas,
quas Medici vocant metfataicas , de ibi tertio
decoquitur alimentum; ficut vinum prius expri-
mitur in torculari ex vuis (vt Galeni exemplo
vtainur) Se exinde fertur in dolium, in quo vir-
tute quadam decoquitur , Se depuratur «taliter
vt fxccs crafliores refideanc in infima parte do-
lii» fubtiliotes veri furfum elcucntur :itafimi-
iiccr contingit in hac teciia dcco&ione » nam
iecur depurat puriores partes illius mallx , Se fit

Jiuxdatn mafla rubea , que dicitur chymus , line
anguinaria ; partes veri terreftriorcs deiicit ad
infimam fui partem , fcilicet ad lienem , in quo
recipiuntur excremcnra qnxdam iimofa , & tcr-
rcftria , qux funr humores melancholici i alia
verofubtiliora alimenta rranfmittit ad alium lo-
cum fuperiorcm.frilicct ad vcficam fcllis.inqua
recipiuntur humares cholctici.qui vcluti fuper-
natant abilladcco&ione.

jg. In illa ergo mada rubea fangninaria ab he-

pate dcco&a : quia ( vt dicit Galenus lib. a- de
vfu partium cap. $. ) officium ieeoris ed nutri-
mentum , quod accipit petficerc ad fanguinis
generationem , in confuto omnes quatuor con-
tinentur humores , fcilicet daua bilis, qui ed
humot cholericus , Se atra bilis , qui ed melan-
cholicus humor ; & pituita, qux cft phlegma.
Se fanguis , fcparanturquc a natata prouida ad
nutriendum animal. Atra bilis in liene ,& daua
bilis in vefica fcllis , manentque fanguis , Se
phlegma , quod cft fanguis impcrfe&e dcco&us.
Et hi limul humores , qui funr apti ad nutrien-
dum , dimittantur pet venam quandam mag-
nam , qyx nafeitur i parte connexa hepatis»
qux cft vcluti quidam fanguinis du&us , per
quem deriuantuc aliqui riuuli » fiuc fanguinis
venx per totum corpus difpcrfx , per quas di-
fttibuitor fanguis ad omnes paties aniraa-
lisrhaber autem huiufmodi fanguis admixtos
quofdam humores vcluti aqueos , qui virtute
renum attrahuntur , Se per vrinam dciiciun-
tut , vnde vrina fupcrfltuim ed ex digedione
hepatis.

17. Quarta deco&io fit in vnoquoque membro

ipfius coloris , quodlibct enim conuertit in
fuam naturam tantam alimenti partem , quan-
ta fibi fufficic certa quadam xquitate : nobilio-
Setti optr. Tem. / /.

les enim partes animalis , rr cor , caput » nobi-
lioribus , Se putioribus fanguinibos nutriuntur;
ignobiliores veri partes impuriore, & deteriore
unguine nutriuntur ; quod autem impurius eft
mittitur ad exrremas parres nuruendas , fcilicet
ad vngues , pilos , & capillos. Ex hoc lequitur,
quod docet Arilloteles lib. de Partibus anima-
lium , nempe quid omnes partes animalis nu-
triuntur fangttine : nullus enim ex aliis humori-
bus aptus cft ad nutriendum nifi fanguis , &
phlegma, quod, vt diximus, cft fanguis malcco-
dui , quod quidem decoChim, Se in fanguinem
conucrfum nutrit , de huius ratio eft , quia cibus
debet ede dulcis.dc luatils , quod maxime conuc-
mt fanguini , exteri autem humores non fic.Fla-
ua eniin bilis cft amara , melancholia cft acida;
ac etiam phlegma , vt de, eftinfipidum, quare
etiam a quibuuiam teiicitur a nutritionc , fed id
quod diximus verius cft. Non eft autem imagi-
nandum illos humores fic feparatos e fle i fan-
guinc.quod nihil illorum in fanguine remaneat:
aliquid enim ipfi fanguini admixtum remanet.

Secundi fequitur, in nutritionc animalis om- 18*
nia hxc fieri excremcnra, primum fit a ftomacho
per ventrem ; fecundum ab hcp3tc in lienem , Se
in vcficam fcllis, 5c in vrinam ; tertium i corde in
vngues, & pilos.

Tertio fequitur » quatuor fieri dcco&ioncs
alimenti priuiquam in viuentis fubftantiam con-
uettatut; prima cft in ftomacho » fecunda in he-
pate , tertia in corde , quarta in vnoquoque pe-
culiari membro .incitius fubftantiam conucrri-
tur alimentum ab eodem dccoftum , libique ad-
aptatum.

Quarti fequitur, quod fi calor naturalis plus
conucrtat de alimcnio in fubftantiam aliri.qu^m
confumpdt , tunc fir augmentatio ; f» veri tan-
tum conucrtat de alimento, quantum confum-
pdtdccatnc animalis, tunc fit (ola nutritio fi-
ne augmentationc , Se d minus conucrtat , fit di-
minutio.

Nota poftrcmi, qnod augmentatio proprie *9 •

dida.qux viJelicct fit per intus fulceptioncm
alimenti , non fit fine nutritione , «e alicuius M
generatione : nam cum nutritio fit reparatio ut.
htitnidi radicalis confumpu i calore naturali
per humidum cibale conucrfum in fubftantiam
viuentis , de augmentatio addat ad hoc plus re-
parati , quam fuerat deperditum , fequitur quid
line nutritionc non fic augmentatio , de ciim
corruptio vnius fit alterius generatio : cibus nu-
tem cum corrumpitur in ftomacho , & cius for-
ma fubftantialls deperditur , Se multipliciter
tranfmutatur materia , fequitur quod in augmen-
tationc fic generatio. Vide Scotum in 4.dirt.44.
quxftionc t.vbi multa de nutritionc.de augmen-
tatione fcitu digniflima doccr , qux nos hic con-
fulti omittimus , ne terminum annotationis
tranfgtcdiamur.

EXPOSITIO TEXTVS.

GOnturb/iti X tutem & pofteritrtl qutmurlmothm 30.

& ttntitjui,Sec. In ifta parte contradicit pofi- Text. 10.
tionibus rarmcnidis.de Meliffi.de primi recitat.

Secundi increpat, ibiiSed mnlttfitm. Vnde quidi
fequaccs Parmenidis, & Meliffi voluerunt vitare •
pluraliratEentiu, & quia viderut.quodh^c copu-
la * //.copulat mrer diuerfa.idei nolebam ida co-
ccderCjOflifiv efl ifta htmoulbm. Alij autem
D 3 videntes.

4 2 Lib.I. Phyficorum

Texe.

Text. iu

J».

Text. »j.

Jt.

Text. 14.

iJmes , quid iftj oratio non /Tgiufioafcar vc-
rum , nec talium , mutabant otatiottes , ita V t
negabant iflam , kim.rfta/ta..conccdcnresiRam,
“T .liatur-, linnlltet negabant iRam.km.,Jl
mtUam , concedente! tamen lYiarn , km. W«-
kt. Ad euitandttm nc mulra line vnum , aut
»num multa , aut e comirrfo, quali ens effer fim-
plKitcr Jirtiim.quod cR f aliti m. Tunc improbat,

& probat illam conclulioncm.tjuid a muJta funt
vnum,,v C conocrfo. Primb.qura album, & mufi.
cum funt vnum & idem j differunt tamen fecun-
dum rationem.fecundA.qma illud quod eft vnum
Iceondom continuitatem , eft multa fecundum
diuilionem , vt paret de toto * partibus : temo,
quia illud , quod cll vnum in adlu , eft multa in
potentia j igitur non eft impoffibile vnum clfe
myira.

£t « tjuibue f .nendam , Scc. In ifta pane
"' '“™ contradicit ratiombua Parmenidis,
orMehuiiSc diuidirur,quia primb contradicit
rationi Melifli. Secundo Pannedinis ,& tertio
ambabus (iinul.Secundilm ibi ■. Et ad Parmenidem
"'""■Tertium tbit/fece/Ji eft igitur.

Primi dicit , quid tationes Parmenidit , &
MchlTt de facili funt folubiles iquiapeccant in
materia , Sc in forma. Sed ratio Meliifi eft magis
onerofa.id eft, minui valet ; non habens dubita-
tionem,id eft, maximum habens defefium , quia
nullam inducit dubitationem , quod vno incon-
uenienn dato mulla alia fequuntur. Tunc ibi:
rffiy r'f» Recit.t& improbat opinionem
Melifli. Vnde Meliffus ponebat, quid effet vnum
ens ingenitum, immobile, & infinitum : arguebat
enim fie : Omne quod eft fadlum habet princi-
pium , Igitur quod non eft faiftum non habet
principium i fed en. non eft faiftum, igitur non
habet ptmopiumj Scii non habet principium,
non habet finem, igitur eft infinitum , & fi eft in-
finitum, (equitur quhdell immobile : quia infini-
tum totum occupat , fimilitet feqoitur fi fit infi-
tum .quod fit vnum folum , quia infinitum non
patitur fecum aliquid aliudujuod autem ens non
fitf.aum.ptobatur : quiafi eflet faiSum.vel effet
generatum ea eme , vel ea non eme ; fi cr ente,
tunc ens eft ante fui generationem : fi er non en-
te.hoc eft impoffibile, quia e» nihilo nihil fit. Ati.
floteles connadicit ifti rationi. Primo quia pec-
ca: 111 foima , arguit enim a defttuaione antcce-
pcncis ad dcftru&ioncm confequciif is, verbi cra-
cia , Quod eft fadutn habet principium. Fa&um
ellc eft antecedens ad habere principium, deinde
intert negando antecedens , igitur quod non eft
lafluni, non habet principium , i pofitione con-
icqucntis ad politionem anicccdcncis:modo talis
conlequentia non valet.

Similiter ifta ratio fatfum alTumit,quia aliud
Cft Pnnc,P*um temporis . Sc aliud principium
magnitudinis : modo fi ifta, Quod faOum eft ha-
bet principium, intclligatur de piincipio tempo-
ris, ipla eft vera ; & fimiliter ifta , quod non eft
taetum non habet principium :fed de principio
magnitudinis ifta fecunda eft falfa : quia Sol non

<ft f?mCU habct Ptinc»pium magniiudi-

nis.Modi ex hoc, quod aliquod non babet prin-
cipium temporis , non fcquitur . quid ipfum eft
inhnmim : quia Sol non eft infinitus , licet non
(fcibear principium temporis. Secundo etiam non
4 teqoitur,eft mfimtum.igitur eft immobilc:quia
liccr non effet mobile fecundum fe rotum:ta?ucn
pollet mouen fecundum .aliquam fui. Similiter

dacq , quod non moucrctnr localiter i stramen
pollet mouen motu alterat ionis , Sc adhuc effer
mobile. Et fubdit Arifloteles quod non eftpo/E-
bilc , quod omnia effient vnum /pccie; quia ifto
modo homo non differrer fpccic ab equo , nec
contraria i fe inuiccm.

Et ad 6 Parmenidem. Hic ponit rationem Par*
menidis. Vnde ratio Parmenidis erat illa, omne Tcxt.aj,
quod eft prxtcr em, eft non ens, fed ens Sc vnum
conuettuntur, igitur omne quod eft prxrcr vnum,
cll non ensf igitur ens eft tantum vmim. Vnde
concludo illius rationis eft vera, fci licet, quid
tantum vnum eft ens, fcquitur, quid tantum ens
eft vnum,quia fequirur omne ens eft vnum , igi-
tur tantum vnum eft ens , per illam regulam ab
excludua ad vmuer/aiem de terminis tranfpod-
tis.Sed illa concludo non /equitur ad intellcdum
Parmenidis, qui voluit inferte , quid ramum
vnum eft ens per excludonem pluritatis entium ;

Sc ided ad iftuin /enfum Arifloteles reprobat ra-
tionem przdidam, dicens , quod did.i rario acci-
pit falfum ; quia d omnia de mundo effent alba,
tunc argueretur conftmiiirer.Quod eft prxtcr ens
eft non ens : fed omne ens eft album, igitur quod
eft prxrer album , eft non ens , igirur rantiro al-
bum eft , ira vt non plura alba : manjfcftum eft
quid concludo eft falfa rquia po/irum eft, quid
mulra fiinr alba. Similiter /i vnum /it album ,opor-
tcr quid illud dt cominuum,igirurhabcbir mul-
tas partes, & cim quxlibet illarum dt alba,fcqui-
tur, quid multa alba crunr.

Nectfli 7 igitur eft. In ifta parte contradicit _ ^
conclufioni Parmenidis;& probat , quid ens non Te*£* xt'
eft tantum vnum.quafi de vel eflet fubftantia,vcl
accidcns:non accidens, quia de natura accidentis
eft inefte fubftantix ; igitur d illud ens fitacci-
dcns,oporrer,quod fit iubftamia, cui inexiftat:&
per confequens duo erunt, fcilicec fobflanria , Se
accidens. Si dicitur quid fit fubftaiuia ,Sc cum S Tegf t
fubftantix infit accidens, fequirur adhuc quid *T’
plura erunt, fubftantia.A: accidens. Nt<jkt 9 igitur Text.xf.
magnitudinem. Hic contradicit ambabus finiul,&
fecundi ponit quamdam aliam rationem Par-
menidis ibi : Sed quedvtrc aliquid. Primi igitur
probat quod non fit tantum vnum, ficvtnon
fint plura. Probatur.quia illud vnum effet conti-
nuum,vel indiuifibile, fi continuum, igitur habet
plurcs partes, igitur plura erunt.

Si dicatur 10 quid fit indiuifibile, adhuc illud
elfet definibile , igitut haberet partes definitio-
nis, fed partes definitionis funt fubrtamix,igitur
ad huc plurcs fubftantix cflcnr. Probat minorem
dc differentia cffentiali , accipiendo iftum termi-
num bipes loco differenti* c(femialis. Tunc vel
bipes eft fubftamia ,& habetut propofituin , vel
eft accidens ; Sc tone vel eft accidens homini , vel
alicui alteri, non homini ; quia fempet ineft fibi,
nec alicui alteri, quia nulli altet i conucnit-Secun-
d2> probatur idem , videlicet , qu&d differentia
cffentialis fit fubftantia,8c fupponit duo.Ptimum
eft, quid in definitione accidentis infeparabilis,
ponitur definitio fui fubic&i, ficut in definitione
fimi ponitur nafus. Secundi fupponit, quid illa,
qux ponuntur in ratione dcfiniciua alicuius,
illud non ponitur e conuctfo in definitione
alterius eorum : Sc ft obiiciatur , quid termini
relati definiuntur Det fe inuiccm. Rcfpondctur
.negando , quiatclatiua bene cognofcuntut pec
fc inuiccm, fed non definiuntur, 6c ideo fi defini-

Jf-

. Texe. tf.

remus patrem , diceremus patet eft qui genuit

alium

Qua?/lio X.

45

alium (ibi fimilem nariirJ. Irtii fuppofuis argui-
tur /Jc: Si bipes non iit (ubftamia , vel igitur cft
accidens fcpaubilc , vel infeparabile. Non re-
parabile : quia femper ineft Tuo fubieflo ; nec in-
leparabile» quia in definitione accidentis infe-
parabilis ponitur Tuum fubie&um per primam
luppoiitionem , igitur accidens infeparabile , feu
differentia elleniialis , vt bipes , non ponitur in
definitione fubiedli , cuius oppofirum cft ac-
ceptum.

^6. Sed quod 1 1 vere aliquid eft. In irta parte ponit
Tcxt.30. aliam rationem Parmenidis , vnde volebat pro-
bare qobd ens elTet inJiuifibilc , quia fi edet di-
uifibile , tunc eadem ratione medietas medieta-
tis eflet diuifibilis, fic tunc vel effer proccffus in
infinitum , vel edet deuenirc ad aliqua indiuifi-
bilia , quorum vtruraque reputabat impoffibilc.

& fubdit Aridoteles,quod quidam acquieuerunc
fuis rationibus. Quidam enim dicebant conce-
dendo primam rationem, quid non nifi ens eder
vnum , quod tunc fcqucrccur , quid idem cffcc
ens, fic non ens. Secundi concedebant, quid per
^ diuifionem continui edet deuenirc ad magnitu-

dines indiuifibiles , & iftam fecundam opinio-
nem non improbat hic , fed dimittit eam impu-
gnandam in t. de Generatione , fic nunc impro-
bat primam. Vnde dato, quod ens fignificct pin-
sa, ucut de fafko fignificat , puta fubdantiam > fic
accidens , non fequitor , quod idem fit ens > fic
non ens , ficut illi ponebant , fcd bene (equitur,
quod aliud fit ens fimplicucr , fic aliud non ens
fimpliciter, vt puta accidens , fic hoc non eftin*
conueniens.

jy. Situt 1 i autem Pbyfiii dicunt. Hoc eft fecundum
Teu. jt. caput huius tradlatus, in qno Philofophum reci-

tat opiniones antiquorum naturaliter loqucn-
tium. Et non dicuntur naturaliter loquentes , co
quod vera dicant de naturalibus, fcd cx eo quid
conccffccunt principia naturalia, fcilicct motum,
fic pluralitatem entium. Et diuiditut,quia primo
recitat opiniones antiquorum in generali. Se-
cundo fpecialiter recitat opinionem , fic rationes
Anaxagorx.fic tettib impugnat illum. Secundum
ibi : ViittMT 4«irm. T cttium ibi •, fi igitur infinitum.

Primb dicit, quod Philofophotum natutalitct
loquentjmn funi duo modi. Primus modus cll,
quid quidam dicunt principium materiale re-
rum naiuralium cftc vnum corpus a&u exili ens.
quod cft alterum trium c\craentotum,vcl mcd.fi
inter ignem , fic actem , quod fcilicet eftdenfius
ignc,Bctatius aece , fic modus generationis en-
tiumexvfto ptincipiocft fecundum diuctfitatem
in raritate, ficdenfitatc, ita vt illud quod cft ma-
gis denfum cft. terra, St quod aliqualiter cft fubti-
l»us eft aqua, fit ita de aliis.

o Ali) dicunt,qu6d modus generationis entium

* * ex ifto principio cft fecundum magmtodincm.St

paruitatem •, ita vt quando aliquod efficit ut ma-
gnum generatur , fic quando patoum corrumpi-
tur. Et ifta pofitio fi milis eft pofitioni Platonis
ponentis magnum , fit patuumeffe principia na-
turalia, fed vnum aliud ponebat tanquam for-
male , fcilicct ideam Ccpitatam •, fed illi ali) po-
nebant magnum fit patuum effe principia forma-
lia, fit corpus aStucxiftens efte priricipium ma-
teriale.

Quidam autem alius modus antiquorum fuit,
qui ponebant quoddam cbaos confufum, in quo

ras:di(Te runt tamen, quia EmpeJoeJes pefuit om-
nia entia mundi infinmes congregari ad inuiccm
per amicitiam ■, fic per lirem , 8c dilcordiain infi-
niries fegregari , fit fic ponebat mundum infini-
tics generari , fic corrumpi j fcd Anaaagoras po-
nebar omnia efle in cbaos confufum per tempus
infinitum, fcd poftea fupet ucnic iiuclle&us di-
uinus Icgregans ifta ab inuiccm.

didetur 1 3 autem aiuaxagorM. Hic recitat opi- $ $•
nionem Anaxagorx, fecundo ponit rclponfione* Text. 3 j.
ipfius ad quafdam obiedhones fibi fa&as ibi \fed
propter paruit atern Dicit igitur primo, qudd Ana-
xagoras ponebar quodlibct e fle in quolibet i fup-
ponendo quod ex nihilo nihil fic.lccundum com-
munem opinionem Philofophotum rciim igitur
ignis generatur, non generatur ex non igne.quia
genei aretur ex non ente , quod eft contra fuppo- ,

fitum , fcd ignis generatur ex acrc , vt patet ad
experientiam , igitur in illo acte erat ignis, &: fic
arguitur de quolibet alio , quod quodlibct aliud
cft in reliquum tranfmutabile faltem mediate,
vel iinmcdiatb. Secundi quia vnum contrarium
eftin alio j igitur quodlibct eftin quolibet. To-
net confequcntia , quia minus videtut de con-
trariis, quim dc aliquibus aliis \ fic antecedens
patet, quia vnum contrarium fit ex reliquo], quia
non fit dc nihilo : nara in hac opinione conue-
ncrunt omnes, qui de natura locuti funt/ciliccc
quod cx nihilo nihil fiat.

Sed propter paruitatem magnitudinum. Hic rc- 40.
fpondet ad quxdam obic&a fibi , fcilicet quiid fi
quodlibct cft in quolibet , qux cft ratio , quate
non apparet nobis , quod in acrc fit caro , fan-
guis.fic huiufmodi J Secundi , quia fi quodlibct
ell in aere, quare magis denoroinatut act , quam
aliquod aliorum? Ad primum refpondet Anaxa-
coras , quod propter patuiiatem partium , qux
funt coniun&x in acrc , non poffumns illa per-
cipere. Ad fecundum dicit , quod licet act fit
commixtus cx valde mullis i attamen femper de-
bet denominati ab illo , quod magis fupetabun-
dat , fic idcb licet infinita fint fimul , vt puta ca-

omnia entia erant congregata, fic immixta , ficut
ponebat Anaximander, Empedocles fic Anaxago-

to, os, fanguis , fic huiufmodi, tamen tes illx de-
nomiuabuutut fecundum naturam illius ici , de
qua plus habent in ipfis.

ANNO T AT IONES.

a T^TOta quod ponente! plura principia erant di- ^|#
INI uifi in dutu ftilu. Nam quidam pone- Siur.niia
bant plut a principia numero tamen finita , qui-
dam vcio plura , fcd infinita aflignabant. lutet
ponentes plura, finitaque principia quinque fuc-
runt fententix.Ptima ponebat ignem, fic tettam,
banc fememiam tenuit Patmcnidcs , qui tenuit
cdcvnum. Dicit tamen Vhilopqnus duoscom-
pofuiffc libi os , vulgares videlicet, fic accuvatio-
tes , in his dixit vnum effe principium , in illis
veto duo illa. Ali) dicunt pofuiffc duo hxc prin-
cipia fecundum apparentiam ,qux tamen fecun-
dum exiftentiam dicebat effe vnum. Secunda
fcnientia pofuit tria elementa pixtcr terr am. Ali)
tctvib,ficut Empedocles ,omnia quatuor clcmcn-
ta.Quartafcntcm\afuitVlaronis ponentis ideam
& materiam .intclligens pet paruum,8c magnum
materiam. Qumtafuit V^thagorx ponentis pat,
fic impai ,pet par materiam intclligcns , per im-
par formam fignificans , eo qqbd materia ficut
pat diuifibilis cft, forma vetb vt impar indiui-
fibviis.

D 4 Mi)

\

44

i. AU) qui infiniti principii pofuerunt in tres
fuot partiti opiniones. Anaxagoias tenuit rerum
ptinctpia infinitas partieuhs indiuilibiles eflc:
non quia edi nt , rt pun&a , fed quia iam vitra
a&uali diuilione diuidi non pollent, quas parti -
culat vocabat atomos , ex quibus res naturales
coinpo/icbantur, diuidebat autem eas per lingu-
las Ipecies , vnicuiqve fpccici infinitas tribuens,
vr infinitas paxricufas carnis, offis, ignis, & alia-
rum rerum, ex quo huiufinodi particulx fpecie
differebant , fle fecundum accidentia erant con-
traria : qtixdam enim calida: , quxdam ftieidx
erant. Antequam hxc Jiuilio per lingulas nerer
Ipecies , omnes ( dicebat ) in vnum congregarx
cxiftebanr .quod vocabjr chaos, a quo talem di-
uifionem fecit Deus. Dicebat etiam in lingulis
compofiiir infinitas atomos omnium fpecierum

Lib. 1. Phy ficorum

IU cx irtj Iit ter, hibciur qubJ entia naturalia,'
lunt temiinara ad maximum , dc ad minimum .

,'-n

Q_v ijiio XI.

Virum notitia tonui dependeat ex noti-
tia juarum partium.

Axiflor. his texe. jtf. Auiceo. i. Metafh. Simplicius i,
pkjf. tom.n Tham/tius iHJ. nmm. 4 Scotos t. difL j.
1iajf.pi.. (y t. MrtafU. jwa/f. to. D. T hom. « frume,
fbf & «- rkjf- t*a- 9 & »• / **• f«/f. tr.srt.f. nam
fiu, Kuumi 1. tkyf quaft. j. Couimbric. ihid. Auer (a
Jiajf.io. Lofuajody crt.

R g v 1 t v r quod non : quia lequerc-

Wfi'

Jn finitum pt •

tvniiitmautj
inpnvur, ejf
Ifittmn.

contineri, vnius autem folum fpccici apparere,
sicque fieri generationem, cum fcilicet , occultx
atomi apparent, fle manifeftz occulcantur.

Secunda fententia fuit Anaximandri , qui in
hoc folum diffccc ab Anaxagora , qubd Anaxa-
gorjs chaos cx atomis dicebar fa&um , Anaxi-
mander verd d contra ex chao fa&as atomos af-
firmabar.

Tertia denique fuit Democriti , qui etiam
chaos ponebat . a quo per lirem, fle amicitiam
conjungebantur fimilia , fle fcparabaniur con-
rraria.

EXPOSITIO TEXTVS.

S/ ipVw 1 infinitum fecundum quod infinitom,Scc.

Hic improbat Anaxagoram , fle ponit quin-
que condufiones. Secunda ibi : Amplius autem
fi necefje e fi. Tertia ibi : Ad bti autem. Quarta ibi:
Ito» re cie autem. Qumra ibi : Meliae autem eff.
Prima conclufio cft ifta. Principia rerum natura-
lium non funt infinita. Probatur , quia firquere-
tur , quod res naturales non poftemus cognofcc-
re: conlequens cft f alium , quia de illishabemut
fcientiam naturalem : confcqucntia probatur,
quia tunc arbitrantor vnumquodque cognofcc-
tc , cfirn cognofcimus cx quibus partibus , fle ex
quot ipfum fit : igitur fi principia funt infinita,
oportet illa cognofcerc ad cognitionem rerum
naturalium : modo hoc cft impollibile.quia im-
poftibilceft infinita cognofccrc qualibet cogni-
tione diftindia.

Amplius 1 autem Ji ntctffttfl. Probat fccundb
qubd totuincompofitum naturale, fle eius partes
fc in iiiccm confeqiiuntur, quantum ad magnitu-
dinem , fl: paruitatem , fle quantum ad termina-
tionem , fle interminationem , fle quantum ad fi-
nitatem , & infinitatem : fed totum compofitum
natitf.de cft finitum, fle limitatum fecundum ma-
gnitudinem , igitur fimiliicr fle partes mfinitx
ipiius diuerfarum rationum, nec etiam eiufdem
rationis , quarum quxlibet pofiit per fc adlu exi-
ftcre: quiaex talibus refultat fle compofitum in-
finitum. Maior patet, quia non contingit ,qnbd
totum augmemetur fine augmentationc pa-
rtis , nec diminuatur , vt patet dc viuentibus:
fle minor ptobator , quia non contingit animal,
aut plantam efie , quantnmcunque fecundum
magnitudinem , vel patuitatem , hoc enim idem
. apparet dc partibus animalium ; quia non con-
tingit carnem vel oe , vel aliquod huiufmodi
cfTc qnantuir.cunque in maius , aut in minus ,id
eft , fecundum magnitudinem , & patuiutem.

tur, quod ad noririam totius oporteret
cogno/cere infinita , cum cuiuflibet to-
tius fine infinita; partes.

Sccundb fequerctur, qtidd in cognitione eflet
proccfflisin infinitum, confequens eft falftira.

Probatur confcqucntia * quia ex quo ad cogni-
tionem totius requiritur cogoitio fuarutn par-
tium.fle cum quxlibet illarum partium fit vnum
totum, fcquitur, quod ad cuiuflibet illarum par-
tium cognitionem oportebit cognofcerc omnes
partes illius parris.flc fic in infinitum.

Tertid.Partcs funt minusnorx.quam fit fuutn
totum, igitur ad cognitionem totius non requi-
ritur cognitio partium. Tenet confcqucntia,
quia notitia euidentior non prarfupponit minus
euidcmein ; fle antecedens apparet per Ariftore-
lem in 1. huiui.tcxc. 4. vbi dicit.qudd totum cft
notius fecundum fcnfum.quamfint fur partes.

Quarto. Torum cft for partes, fle vr patuit fu-
praj igitur ad cognitionem totius non requiritur
cognitio partium: quia idem non requiritur ad
fc ipfum.

Qumtb. Quia vifibile, quod a&u videtur, no-
tius cft apud (cnfum, quam aliqua pars eius ; igi-
tur ad vifionem huius totius ndn requiritur vi/io
panis. Antecedens notum cft : imd in toto vifi-
bili funt inult* parres, quarum quarlibct propter
paruitatem eft inuifibilis.

Oppofitum arguitur per Ariftotclem in ifto X.
primo, tradi. 1. cap. 1. text. 3 6. vbi dicic, quod ad
tognofeendum aliquod totum oportet cogno-
fccrc ex quibus, fle quot fit, fle dicit cx quibus , ad
denotandum partes cflcntiales.fle quot , ad deno-
tandum partes intcgrales.

In qturftioncprimb videbitur, qualiter fenfatio pa-

pariis requititur ad Cenationem totius, fle quali- *
ter non. Secundo videbitur, qualiter notitia
fcientifica totius dependeat ex cognitione fua-
rum partium.

Quantum ad primum funt dubia duo:primum
eft dc partibus leparatis a toto , vtrura fit date
minimum vitibilr.quod ptopter fuam paruitatem
poffit percipi it fcnfu vitiis. Atguimr quod fic,
quia aliquod eft quod propter fui paruitatem n6
puteft videri, igitur vel cft dare maximi quan-
titatem,qua: non poreft videri, vel minimam, qti$
potcftmon maximam quic non potcft-.quia fi fic.

Iit illa A, tunc A non poteft videri. Tunc fit B
vnum , quod excedat A infcnfibilitct , tunc B.
propter paruitatem non percipitur a fcnfu vifus:
quu quoad iudicium fcnfus,£ non cft maius At
igitut A non erat maximum , quod non poteft
percipi a fcnfu vifus. Tenet confcqucntia, quia
B , quod non poteft percipi cft maius A.5c cura
non fit date maximum, quod non poteft percipi,

fequi

4.

Quzeftio X I. 4$

/equitur quia eil dire minimum , quod porert tipio Socratem el/e animal, ati* determinata . vc

percipi.

Scdconcri fic , illud >*,<unc A videtur t igi-
rur mediet.»* A videtur , tk per confcqucns non
crac minimuin,quod videbatur. Item» U A Iit mi-
nimum, quod poteft videri , igitur aliquo cxcef-
fii fuflicit agere fpeciem fuam in vi fu, igitur vnum
aliud minus A fulficerct agere in vlfura cum mi-
nori exedfu.

Notandum , qubd omnis * vifio fit per pyra-
midem , cuius bafis cft res vifa ,hc conus eil in
oculo , qui conus debet ede determinat* quan-
titatis i ita quod non fub quacumque modica
quantitate fuffteit immutate vifum. Ex quo pa-
tet, quod multa funt infeniibilia propter paruita-
tem , eo quod non poliunt caufare angulum fen-
fibllem inoculo. Secundi patet , qu6d propter
diilantiam diuerfam , a qua res videtur , eil dif-
ferentia quoad fcnfibilitatcm,& infenfibilitatem;
nam qux lunt remotiora, videntur fub angulo
minori >& per confcqucns videntur minota , nili
■prohibeatur diftantia. 1

Tunc ponitur ifta conclufio , quod licet fint
multa talia ,qnorum quodlibec propter paruita-
tem fit infcnnbilc i tamen fi fiat vna multitudo
illorum ad inuiccm , multitudo illa videbitur,
dato qui>d non continuemut illa infenfibilia.Pro-
batut pet experientiam Jc guttulis aquar, qu*
funt in nube rorida > quarum qua: libet fi per fc cf-
fet.cffct infcnfibilis i tanta diftantia, tamen mul-
tae fimul exiftentes in multituuinc videntur , licet
confuse.

Ex ifto patet ,qubd poflibile cft apparere xqua-
i:_ .1: ..ni A/ fiiArm. .V nmen non aooa-

\\x aliqua duo vni, hi eidem, & tamen non appa
tebunt *quaUa inter fc. Probatur rpofito quod A
njttslin vni , , ? - — ' - < .f- .r

ttrtit

. kwum — ■ 1 1

' «cedat B infenfibiUter , te B «cedat C infenfi-

excedat d lnicnnoimei , «. w

biliter fcd ceceflus A fupet C fu fcufibiHs, fcjii-

fnrthint _
jhmSm inter

UIllICL • • v U t-XLWtvw -

cct compofitus ex duobus infcnfibilibus. Tunc
patet corollarium, quod A hiC apparent xqualia
inter fc inuiccm.

Secundo fcquitut, quhd per iftum modum po-
tcft intclle&us mediante vifu apprehendere in-
fcnfibilcm cxcelTum. Tunc dico , quod inhuiuf-
modi infcnfibilibus feparatis a toto , cft date ma-
ximum infcnhbi\e,quod non poteft percipi a fen-
fu vifus ptoptet paruitatem •, hi quando arguitur,
quod non, quia RhiC. Dico , quod imo, quia li-
cet exccffus infcnfibilis fc Colo deprehendi non
poflit , attamen exccffus infcnfibilis quantum-
cunque fit patuus additus ipfi A reddit aggrega-
tum fenfibilc.

Secunda dubitatio cft de pattibus coniun&is in
toto, fcilicct» vttum vifibilis, quod a&u videtur,
quxlibet pats a£tu videatur. Arguitur, quod non-,
quia tunc fcquctetut, quod quodlibct agens qua-
tumcunque patuum ageret ad tantam diftantiam,
ad quant am ageret magnum, confcqucns cft con-
tra experientiam \ fic patet confcqucntia -, St ca-
piatur vnum parunm album-, quod fufficit agere
advnampatvum diftamiaro,Sc coniungatut alicui
albo magno -, tunc v cl iftud patuum aget ad tan-
tam diftamiam,ad quamam totum, vel non,Ufic

L.l . r. nnn initnr rmifpnufl».

babetut confcqucns -, li non , igitur confcqucn»
tet vna alia pars illi xqualis non aget ad tan-
tam diftantiam , hi fic de tertia , qvutta , quin-
ta , 8c Ccxta, Se pet confcqucns totum aget ad ali-
quam diftantiam, ad quam nulla pars cius poteft
agete.

KuitU <fl Kcfpondetux. Pto quo notandum , quod du-
plex cft notitia, quxdam covdufa,vt i\la,qua pet-

HU qua percipio .Socratem cllc Socratem.

Secunddlcrcndimi,q«iod vifibilis duplices lunt dT»

partes,quxdoin in latitudine au vifum. Si ali* in
profundo. Tunc de partibus in profundo dico»
quod ad hoc , quod aliquod vifibile adhi videa-
tur , non oportet videre omnes partes eius fe-
cundum profundum, vt patet ad experientiam:
tamen de quolibet vifibili , quod a&U videtur, « 1

aliqux partes videntur fecundum profundum:
cuius figuum cft, quid nullum corpus poteft el-
le ita dciifum , ncccompadhim , quin aliqua par*
eius pollet ficti ita tenuis , quod pet ipfam bend
poteft fieri vifio , tanquam pcc medium , vt patet
de auto, ferro, & huiufmodi. Sed de panibus,
qux obiiciuntur ad vifuni in latitudine fit pri-
ma conclufio ifta: Mule* funt partes vifibiles, ^

qux adlu videntur , quarum nulla determinati
videtur, fta vt de nulla earum habeat vifus deter-
minatam cognitionem. Probatur , quia de illo
non habet vifus determinatam, & diftimftanu cog-
nitionem, quod fi mutaretur dealbo in nigrum,
vel c contra, vifus non perciperet: fcd multae funt
tales partes, ficut patet de partibus infcnfibilibus
proptet paruitatem , vnde fi vna pats infcnfibilis
mutaretur dealbo in nigrum , vifus non pcrci-
petet. .... -

Secunda conclufio-, Nulla cft pats alicuius vt- 7*

fibilis a£hi nifidire&c obic&a vifui,quxnon vi-
deatur cofuse,£c indillina^. Probatur.quia a qua-
libet pacte quantumcunquc modica diffunditur
fpccies in otganum vifus , tunc fi nulla illarum
videtur , fcquitut quod totum vifibile videtur , hz
tamen nulla pats cius effet vifa. Demum compa-
rando partes eiufdcm vifibilis aftu vifi ad innicc,
dico qu6d inter partes propinquiores, illa ad qui •
figitur afpc&us vifus, minus confusi vidctctuv,Sc
magis diffinde quam ali* remotiores. Patet pet
experientiam, hi etiam quia pet partem illam viG-
bilis,ad qua figitur afpedus, maximi cettificatut
vifus de re vifibili. Secundi) dico quhd propter
elongatione diftantix partes coniunftx videntur
minus diftin&x. Tertio dico, qu?>d vifibile pollet
in tantum elongari, vt partes, qux effent in medio,
vbi figitur afpc&us , viderentur , & tamen partes
exttcmalcs non videremur, imi» clfcnt inuifibiles
i tanta diftantia cum talibus circumftamiis , hi
iftud maxime apparet in corporibus vifibilibus
acui* figutx» quorum acuties non percipitur a
remotis.

Ex quo fcquitut, quod vnum vifibile melius 5.
videtur ex hoc , quod coniungiiut alteri v ifibi- Mj<«
li . Quarto dico , quod exteris paribus illud quod .

cft magis lucidum , aut magis album , videtur WeMlir>
magis album,vidctut magis diftin&c- Probatur,
quia lux ; fic albedo habent difgtcgatc vifum,
ptoptet fottem immutationem cotum , 8c ideo
faciunt rem aliquam apparete maiorem vilui*
quam ii eadem , Se tama ptifcntarctut vifiri fub
nigredine, ti caufa cft, quia lux albedo, ptop-
tet fottem immutationem , quam faciunt in or-
gano, monent fpccies vifibiles quodammodo fe-
* j. iW-am iVorromiancm ani-

•v*

1

gregando , Se ptoptet illam fcgtcgationcm ani-
mamdicat rem maiorem. 9*

Ex ifto tcAAitut caufa quate iu piimalunatio- 1» p/m,» fi-
ne aicus illuminatus apparet pomo magnz "*,"T ■ *3j!

n. «vvua ^ portio ^

fpbxtx.qirim reliqua patsbunx non illumina-

to.Q»iub4ico,n«!>iCi4#o«oimari»ia«i?o- p.rr.t jm
nanu« aAim»c«n ,.t Yuiaa\Wi»«»?onMui 1»

nijio • cpo&libn illotom raajh 4AmatTtia-

46 Lib. I. Phyficorum

pitur,qnam fi non clTct iuxtapofitum alteri, &

, ' ptoptet hoc trahitur pinus niget ad altare, vr di-

Uindius videatur ebrpus Chrifti. Caufa cft non
qu6J propter iuxtapofitionem illam aliquod il-
lorum imenfiul moneat vifum.quam ante mouif*
fctjled quia anima apprehendens ifta.hmui com-
. parat illa ad iuuiccm in intenlione » & propter

. magnam diflimilitudincm , & repugnantiam,

quam inuenit iti cis ,iudicat quodlibct ede in-
tcnlius , quam fi effet folitaric pofitum fine alio.
Patet ergo qualiter per cognitionem diftindam
totius , Se qualiter vilibilium quidam magis di-
ftinfle percipiuntur, Si quidem minus, & hoc de
primo.

1 Quantum ad fccimdum.Norandtim.quod par-

'r™S tium quidam funt cflcntialcs , vt matetia & for-
•{lltillc, '& ma»*bx quanttt3Tlui,& tales funt duplices, qtix-
imttjTdks. dam homogcncx.qux fcilicet habent eandem de-
nominat ioncm,&: funt ciufiicm rationis cuin fuo
'toto, Ali* funt heterogenex , qui non habent
eandem denominationem cum fuo toto vtma-
. , nu$,pes, caput, & huiufmodi.
tim dllll/i. Secundo notandum, notitiam totius depende-
re re ex notitia partium , poteft intrlligi dupliciter,

ptttjl rt meti- vno modo in genere caufie efficientis infirumen-
tiapatthtm. talfs ifto modo, quod intclle&us informatus no-
titiispariiun^potcft mediantibus illis deucnirc
in notitiam totius , Si illud c(l verum. Alio modo
intclligiiur , quod finit totum continet in fc di-
uerfas perfedas partesrita perfeda notitia de to-
to habeat multas partes, fcu notitias partialcs,qu*
funt notitix partium.

t I. Nunc fupponuntur aliqua, primb quod nullum

NmBun tui totum poteft pctfedc cognofci,vt de homine:
g'1^1 ad omnia dicibilia de eo, ficur patuit in

* « vna quxfiiunc prius. Secundo fupponitur,qubd

ad pcrfe&c cognofcctidum aliquam rem fecun-
dum aliquam I dentiam, fu fficit illam cognofcere
fecundum terminos illius fcicntiz.Probatur.quu
ad cognofccndum aliquid in fcientia naturali, (af-
ficit illud cognofcere per terminos frientix na-
turalis,nec habet curare de fciendo rem illam per
terminos mathematicos.

Tuncponunturconclufiones.PrimaellrAd cog-
nofccmium aliquod totum perfcdlc in (cientia
naturali non oportet cognofcere omnes pattes
ipfius qualibet cognitione diftin&a. Probatur, na
fcqucrctur , quod oporteret infinita cognofcere
quodlibct, fcilicet cognitione pVopria, & diftin-
da ,quodctl impofltbilc;& patet confcqucntia,
quia cuiufiibet totius funt inhnitx parres.Et dico
• notabiliter, quodlibct cognitione diftiiifta ; quia

infiniti partes bene cognofcuntur cognitione
confufa,&indi(lin£la,vt,vcrbi gratia, in ifta, Te-

tum Libet infinitas portet.

* * . Secunda conclufio.Ad cognofccndnm aliquod

r,l““ totum pcrfc&c in fcientia naturali, oportet cog-

71ll *!lT no,cerc on>nC!k partes cius dfentialcs , 5: hciero-
fcoimmUti genen qualibet cognitione fibi propria, de diftin-
tjvi tHtam da in proceffii feieuti* naturalismam ad perfede
tafriftUn*. cognoLcndum hominem , vt fadum fuit , prius
oportet cognofcere manm,caput,pcdcs,&: huiuf-
luodt, & quod illa cojjnofcantur ex carne, olle. Se
huiufmodi, poli en qtiod cognofeantur tx quatuor
humoribus.quatuor humores ex demetis, & ele-
menta ex inatefia de forma, nec iftud fufficir, fcd
oportet quod cognofeantur complcxiones,quali-
ta xcstii conditiones fcqnentcx ex illis.
lj. Ex Hio fceuitur. qubd ad pcrfc&e cognofcen-
dum aliquod dif«cium,vt numerum, oportet

cognofcere quamlibet eius partem , conditiones,' •• '

Se proprietates fibi conuenientes , Se cum hoc
habitudine* omnium fuarum partium ad in-
uiccm.

Secundi fcqm'tur,qu6d ad perfede cognofcen-
dum corpus ccclcftc , oportet cognofcere omnes
fphxras, fcilicet quot finr,& quoefint motus di-
ucrfi ipfarum,llclias,& alias conditiones cis con-
ucnientcs.

Tertia conclufio. Si principia rerum natura-
lium Client infinita in multitudine , differentia
fecundum fpccicm , ficut ponit Anaxagoras , res
naturales non eflent cognofcibiles. Probatur, quia
tunc oporteret infinita cognofcere , quodlibct
cognitione diftin&a , & illam conclufionem in-
tendit Ariilotclcs in illo capitulo allegato polb
oppofitum.

Ad rationes. Primi dui funt folurx per pri- M*
mani conclufionem fecundi partis. Ad tertiam
dico, quod Ariilotclcs inrclligit,qubd totum ma-
gis di fi inde cognofciiur.quam fui partcs,& eum
hoc, vt in pluribus totum cfi notius communita-
ti,quam aliqua pars cius:quia vt in pluribus mul-
ti deucncrunt in notitiam totius pcrdiucrfas par*
tes , vt quilibet noftrum per aliam, Se aliam par- *
tcmdcucnit in notitiam columnx.Dico vkerius,
quild licet aliqui partes fint miniis notx ; atta-
men perfeda notitia totius componitur ex noti-
tiis fuarum pattium,tanquam ex fuis panibus. Ad
aliam didum fuit in prima parte quxitionis.

ANNOTATIONES.

O Mnis vi fio ft per pyrami dent. Nota quod 1f'ntAi
ad vifionem funi hxc omnia neccifaria or- yifictm m*
ganumpotentiz vifiui, qui oculus dicitur,& qui c,fi»rU.
mira compofitionc a natura confedus efi , vt
capax fit recipiendi fpccies , vt in ipfofiat vi-
fio. Confiat autem oculus ex multis humori-
bus , Si pelliculis : & in prima illa vbi humor
rryfiallinus cfi , fit vifio. Sunt enim duo nerui,
qui optici dicuntur , fiue vifiui : hi egrediuntur
a parte anteriori cerebri versus oculos tendentes.

Quidam tamen dicunt , quod egreditur vnus , Se
circa oculos diuiditur in duos,& vnus*tcndir
ad vnum oculum , Si alter ad alterum , fcd ali j
dicunt, quod ab ipfo cerebro egrediuntur duo,
versus oculos tcndcnres , & in media via fit
vnus neruus integer ,& pofi illam coniundio-
nem iterum efficiuntur duoncrui , quorum vnus
tendit in dcxtcrum,& alter in finiftrum ocu-
lum, qui in fummitate oculorum prope oculos
funt nimis ampli , vt facilius recipiant fpecies
vifibiles. Se propfc cerebrum funt valde angufti,
vt fpccies vifibiles magis collcdas tribuam fen-
fui communi. Si habet fc admodum fillulx or-
gani mufid.TnfupCr color propter matetialiw-
tem fuam vi fui non poteft fc ingerere : idcb
producit fui fpccicm in acre , vel in aqui. Quan-
do igitur obicdum cft in debita diftantia , ride-
tur res fecundum pronriam quantitatem , fi au-
tem multum diftet, debilitatur fpccies ,& appa-
ret res minor , quhm cft , vt patet de ftcllis , qux
ciim fint maiores, quam terta, apparem minores,
quam rota piauftri.

Fit ergo fic vifio. Radius vifualis,feu fpe- itf.
cies. rei vifibilis cftextenfa admodum pyrami- vifte
dis cuius bafis cll injrc vifa ,& angulus iu ocu- de fas.

Io, qui quidem angulus terminat pyramidem lu-
minis rei luminofx , fcu fpccici vifibilis rei co-
lorati

Qu^ftio XI I.

47

/orat* in quolibet pun&o m edi/ ; quapropter in
quacunque pane medij oculus cxiftar videt rem,

Arcum obiethim eft propinquius oculo, pyramis
eft breuior,Ar angulus maior, At fic agit fortius,

Ac rem fecundum fuam quantitatem rcprxfcnrar:
fi veri res lir procul , pyramis cft longior , 8c res
ntfnor repnrfentatur , vt diximus de ftellis. Re-
cepta ergo illa fpecic in figura illa pyramidali ad-
ueniente in pupilla oculi vbi humor cryftaliimts
cft , fit vifio , & non in coniun&ionc ncruorum,
vt alij fentiunc , quia neruus ille terreus eft , or-
ganum verd vifus aqueum debet effe , qualis cft
pupilla. Eft tamen illa coniunftio nerunrum ne*
ceft*aria quxdam di/politio ad efficiendam vifio-
nem, & qtiamuis res duobus oculis videatur, ap-
paret nihilominus vna , quia vnitaj cognitio-
nis vifiu* pendet ab illa coniun<ftione ncruo-
rum, vifio tamen ipfa fit in delicariflimo organo,
fdlicet oculi pupilla Ac non in craflifllmo , qua-
lis eft neruus.

Nota fecundd , qubd vifio debet fieri in per-
fc&a rcfticudine oculi , & pupillx ad rem vilam,
ita vt a (itu , in quo res , qux videtur, cft, ad pu-
pitlx centrum duci polTit linea recta, & radius di-
re&ifiimus , fpecies autem rei vifibilis non ob-
feruat tantam rc&itudincm ab obiedlo vfque ad
potentiam : ciim enim estenfx fintper medium,
aliquando in oculo imprimuntur ab obic&o non
omniod oppofito pupillx. Ex hoc nafcuur,qudd
quando obie&um mittit fpecies in vifum , vi-
fus tamen non habet reftum fuum axem ad il-
lum fuum , tunc apparet res extra locum : vt fi
comprimamus oculum digito extra proprium
locum elcuantcs, tunc alibi apparet obiedum,
quam fu , quod obiedum fi alius oculus alpi-
ccret redo axe.viderct illud in proprio fitu. Ideo
homo habens duos oculos , quorum vnum di-
gito comprimit , & alium non , contingit, qu«id
videat idemobiedum Ac in proprio fitu , Ac ali-
bi , Ac fic vnum obie&um appatet duo. Simili-
ter , quando obie&um cft in aqua per medieta-
tem , tunc fpecies mittuntur ab illa medietate in
aquam , Ac ab aqua ptoucnium , videturque res
ftada , eo qui>d in lupcrficie contigua aevis te-
fringuntur : & quia aer eft medium magis difpo-
Ctum ab ipfo, veniunt fpecies magis tcdx,& fic
videtur tes fracla. Hinc etiam appatct,quatc tes
magna vt turris , fi aliquantum a longfc profpi
ciatuc tota videtur ; fi veih ptope , non nificx
parte •, quia videlicet quando a longe res cft , fi
non fit exita debitam diftamiam , opponitur pet
redam lineam pupillx , Ac videtur per omnes
partes : cum veth ptope cftuvon opponitur tede,
nifi fecundum pattes. Idch etiam tem, quam ma-
nu tenemus , vt ip fam tede infpiciamus , ali-
quantulum 'ivifu feparamus,quia tunc magis te-
de opponitur pupillx .

Sed quate homines babentes oculos cauos Se
profundos acutius vident , quam habentes ocu-

moru , Ac nunquam in eodem firo > & ided cura
monetor oculus illas res jfpicens , ipfx res mo-
ueri videntur , & fimiliter , qui In gyrum mo-
uenrur , videntur fibi omnia circujaricer mo-

Sod quare febricitantibus , 8c ebriis res gemi- *£•
nx videntur ? Forte quia fpiritus vifiui , qui de-
fcendunt k cerebro in oculum funt puriores , A: f™‘pT

nitidiores omnibus aliis fpiritibus aliorum fen- VnU»-
fuum : ideo quxeunque conturbatio fada in tali- tm.
bus fpiritibus vifiuis , efficit atque producit va-
rias , Aradmirandas vifiones : & hac de caufa ho-
mo phreneticus , vel qui tenetur maxima febri,
videtur fibi videre varia phamafmata, propter
contui bationem iftorum fpirituum fadam h fe-
bri maxima, & maximo calore,A: fimiliter ebrius
videtur fibi videre multas candelas , quia i fto-
macho afcendunc fumi in cerebrum , in quo in-
craflantur ratione frigiditatis cerebri, & delcen-
dunt in oculos, & conturbant fpiritus vifiuos,

& claros , A: tunc quodam fpiriru vifiuo afccn-
dente , A: altero defeendente , fit vt vna res dux
videantur.

Quare aliqni homines habentes claros oculos Aa-

nihil vident, aut parum?Forte huius ratio cft ob- h*"* ^
ftrudio, & opilatio ncruorum opticorum , quod ^ ** "* v*“
impedimentum efficit , vt fpiritus vifiui tranfirc
non poffint a cerebro in oculos.

Q^V A S T 1 O XII.

Utrum entia, naturalia fmt determinata
in magnitudine.

Aiift. I. Phfpe. ttxt.fi. i .i, Anim 4 . for/. 41. %, Jt

f Gtntrmt tl.Audt t $1.(^1.

Httf.ttrMn.6x Miyromi» /«*/. Anfitt «ii. D.Ttaora.
i.-trt tjutfl.i.jtt ) Ciia, Scotut n Uijl. » m.
Occh«m dift. S Dutai.d if/Jl. it.fiuji. 1. Capitol.Sc
Hifpalen.tf/f 19 qutfti Aucti* eju jS. /irf.i.Conimbt.
X.phjfu.ttf. 4-.JH4 [i. vnit, Tolctut ibU. .j «4/1.9. Ru-
ctui iiid.tjMtjt. i,

Iwll-

m «J/iw prominentes , Ac magnos > Vottc, quod in xa-

• Wnu hbtR virtus vifiua cft magis vnita , Ac coWcdius
Wn.1.1 cch* recipiuntur fpecies in oculis profundis , quam
U» frtmuni». \n prominentibus , \n quibus virtus vifiua, atque

fpecies difperguntut ad latcta oculorum , & hac
de caufa bomines conftituti in fouea profunda,
velin puteo profundo die feiena,conCp\cerc pof-

* . funt ftellis.

Quav c nauigautvbus , & equitantibus viden-
d»»tvr rn.ni- mouevi res immobiles , vt montes , Ac turres)

«m imiM- Forte quod tales homines recipiunt fpecies cum
hin.

i R o v it v k qudd non, quia inxquali- 1.

tas,diflimi\itudo,acurics,& proportio,

funt entia naturalia, vel faltem difpofi-
tiones , quibus tes difponuntur a natura , & iftx
non terminantur in magnitudine •, etgo,6:c. Ma-
ior probatur , quia quodlibct , quod cft inxqua*
lc alicui , cft multo magis inxqualc medietati. Ac
multo magis inxquale medietati medietatis , Ac
fic in infinitum. Similiter acuties cft augmenra-
bilis ad diminutionem fupcrficici in infinitum,
eodem modo diffimilitudo , Ac proportio funt
augmentabilcs per diuifionem numerorum etiam
in infinitum.

Secundo, quia raritas, Ac denfitas, motus velo-
citas , Ac tarditas funt entia naturalia •, quia ‘a na-
tura tes fic difponuntur, Ac tamen non terminan-
tur in magnitudine : nam taritas,Ac denfitas pro-
cedunt in infinitum •, vt patet primo huius ,tcxt.

5 5 . Ac velocitas. Ac tat ditas motus, vt patet in 6.
tcxt.tj.

Tertio , magnitudo , A: numerus funt tes na- i
tutalcs , Ac tamen non tetminantut in magnitu-
dine •• nam numerus exetefeit in infinitum ,vt pa-
tet } . huius, text. 6 \ . Ac omni magnitudine data
contingit dati maiorem , imo cft aliqua de fa&o
infinita , vt linea gyratiua panium ptopottiona-
lium continui.

Quauo > quia Conus cft quaedam tes naturalis.

In Mijtti

• Digltize

48

Lib. I. Phyficorum

fle tamen non terminatur in magnitudine , quia
fecundum Boetium in Mufica quantum chorda
ed breuior > tantum fonus cd acutior, fed* chorda
eft in infinitum abbteuiabiiis , fle per confcquens
fonus eit acutior in infinitum.

Quinto, quia ignis ed quoddam ens naturale,
fle tamen non terminatur in magnitudine per
Aridotelem in x. de Anima , text. 41. vbi dicit,
quod ignis recipit augmentum in infinitum,
quoufque fuerit combudibilc.

Sex to, quia animalia funt entia naturalia, & ta-
men non terminantur in magnitudine;quia fi cf-
fet aliquod animal terminatum in magnitudine,
fequeretur quiSd non polTet percuti , nec impin-
guari,quia tunc efficeretur maius, & cum nullum
fit animal quod non poflit percuti , fequirur
quod nullum fir, quod fit terminatum in magni-
tudine.

Oppofitum arguitur per Aridotelem in ido
primo , traft. 2. cap. 1. text. 36. vbi dicit , quod
impoflibilc cd animal , aut plantam , quanta-
cunque elle fecundum paruitatem , aut magni-
tudinem , fle fubdir paucis tnterpofitis, quod im-
podibile cd carnem , aut aliquid aliud, quantum-
cunque efTc aut maius, ant minus. Item, per Ari-
Aotclem l.dc Anima, text.41. vbi dicit : Natura
autem conflantium omnium terminus cfl, fle ra-
tio cd magnitudinis, & augmenti.

E». ftuTM- Notandum , quod ens naturale accipitur du-
licmfiiuriu- p|jcjrer t vno mudo pro compofiro naturali ex
fiKtter. materia , fle forma. Secundo modo pro omni co,
de quo vcrificatur hoc verbum eft amrmatiue , fic
ido modo capitur in propofiro.

4. Secundo notandum, quod entia naturalia ter-

Tntia n*t*- minari in magnitudine non cd idem , quod ipfa
r*tt4 irrmi - non p0(fc cfl'c quaniacunque fccundilm magni-
tudinem fle paruitatem. Ideo a imaginandi lun£
fuiJ fit. duo termini, vnus a parte augmenti, feu magni-
tudinis^ alter & parte pacuittris,& tunc res na-
turalis , vel terminatur ad illum terminum ex
parte magnitudinis inclufiue, fle tunc ille termi-
nus cd maximum, fub quopotcd cfle res natura-
lis ; quia fub illo potcd, fle fub nullo maiori , fcd
fub quolibet minori vfque ad illum, fub quo non
potcd cfle propter paruirarem. Si vcr£> res natu-
ralis terminetur exclufiuc ad illum terminum,
tunc terminus ille vocatur maximum , fub quo
non potcd efle ; quia fub illo non potcd eflc,ncc
fub aliquo nuiori , fcd fub quolibet minori , vf-
qtic ad illum , fub quo non potcd clTe propter
paruitatem. Eodem modo terminus , ad quem
res naruralis terminatur a parte magnitudinis
propter paruitateni.vcl cd terminus, ad quem ter-
minatur inclufiue, fle tunc cd minimum fub auo
potcd efle, & fub nullo minori, fcd fub quolibet
maiori vfque ad illum , fub quo non potcd efTc
propter magnitudinem ; vel adilltim terminum
terminatui exclufiuc , & tunc cd maximum fub

Jjuo non potcd efle propter paruitatem ; quia
ub illo non potcd crfc , ncc fub aliquo minori,
fcd fub quolibet maiore vfque ad illum, fub quo
non potcd cire propter magnitudinem,
j. TeniiS notandum.quodquatuor poliunt diftin-
Zntiimgr 4- gui modi.fcu gradus entium iuxta argumenta an-
imftmt fM- tc oppofitum. In primo gradu funt accidcnria im-
f"n- perfc&a j que non funt nifi quxdam relationes

entium , qux fiuefint diftindbr , fiue indidin&x
non cd cuta ad pcopofuum,vt inxqualitas, diffi-
militudo, acutics, proportio, A: huiufmodi , qux
conlcquuntur proportiqncin, &: xqualitatcm.

In fecundo gradu funt accidentia pcrfe&a , vt
caliditas, frigiditas, albedo, fapor, & huiufmodi.

In tertio gradu funt elementa limplicia, fle mixta
impcrfc&a homogcnca, vt pluuia, vapor, fle hu-
iulmodi. Sed in tertio gradu funt mixta perfe-
&a,plantx,fle animalia.

Quantum ad primum gradum , fit prima con-
clufio : Inxqualrtas edaugmentabilis in infini-
tum. Probatur , fle fit A inxquale B , fecundum
proportionem duplam, igitur ipfius A ad medie- tmm.
tarem B, ed inxqualitas in duplo maior, flefie in Pnjtrtie. fr
infinitum. Ex quo fcquitur primo, qudd propor-
tio cd augmenrabilis in infinitum.Probatur.quia
fi ipfius AadB, fit aliquanta propbrtio, eiufdem j Initum,

A ad eius medietatem , cd proportio in duplo
maior, de ad cius quartam in quadruplo , fle ficin
infinitum per diminutioneni minoris termini.

Secundi fcquitur , quod diflimilitudo cd au-
gmcnubilis in infinitum. Probatur , quia fit A
qualitas diffundis B , fecundum intentionem, fle
rcfccctur medietas qualitatis B. non fecundum f

extenfionem , tunc ipfius A ad medietatem 5,
cd duplo maior diffimilitudo quam ud B , fle fic
in infinitum.

Secunda conclufio : Nullttm idorum cd au- 7.
gmcnrabilc in infinitum pcc augmentum maiorit
termini. Probatur , quia impoflibilc cd , quid
maior terminus crcfcat in infinitum fecundum
magnitudinem , vel fecundum proportionem,
ex quo (equitur primi», quod inxqualitas , pro-
portio , fle diffiinilitudofirum augmentabiles in
infinitum , hoc foliim cd per diminutioncw ter-
mini minoris.

Secundo fcquitur,qu6d licet idafintaugmen-
tabilia per augmentum termini maioris, attamen
hoc fidum cd finite , vt videtur , quia proportio
quantitatis bipedalis ad pedalem potcd augeri
fer augmentum quantitatis bipedalis, hoc tamen
iolum cd finitc,quia quantitas bipedalis non po-
tcd augmcnrari in infinitum.

Tertia conclufio : Acutics ed augmenrabilis 8.
in infinitum : quia acutics cd augmenrabilis fe- Aemtba eft
eundum diminutionem fupcrficici : mode fuper-
ficics cd diminuibilis in infinitum,igitur fle acu- **!**'
tics ed augmenrabilis in infinitum. Vndc acutics
(equitur femper diminutionem anguli quantum
ad augmentum , fle obeufitas fcquitur augmenta-
tionem anguli, ide^ cum angulus non fit augmen-
tabilis in infinitum,obtufitas non potcd crefccre
n infinitum.

Quarta conclufio , tarditas cd augroentabilis Turiitm eft
in infinitum, im& dc fa&o quacumque tarditate
data , cd dare maiorem,, fecundum quamlibet fu^
proportionem. Probatur demotu circulari ali-
cuius fphxnc, vidcliccr corporis ca ledis motx
fiipcr polos immobiles, quia quacumque tardita-
tc data , qua aliqua pars aflignara minor in illo
corpore , ed dare partem propinquiorem polo,
qux in duplo tardius mouctur,& vnam aliam
propinquiorem , qux in quadruplo rardius.fle fic
in infinitum.

Quinta conclufio : Velocitas motus localis 9.
non cd augmentabilis in infinitum. Probatur, VeUtitmm*-
quia motus coeli cd ita velox, qudd impoflibilc ,m toAkwi
ed efle velociorem , cum fit motus veloci fltnnis,
crgo,flec.Sccundd quia in omni motu locali alio
a motu caeli cd refidentia proucniens, f. ex parte
medij, ner quod fit motus, quod quidem me-
dium lemper determinat fibi certam rarita-
tem , fle denfitatem , fle per confcquens femper

991!

Quzftio XII,

49

io.

Nulla fuali-
tat prima rfi

lm i» «nfc»-

moros fid us per ipfnm eft cum refiftentia. Ec
dico notabiliter velocitas motus localis , quia
velocitas airerationis eft augmentabilis in infini-
tum , eo qu&d in motu altetationis poteft dcftrui
totalis refiftentia, ficui in vifione, qux fit per li-
neam longitudinis dc illuminatione, intcljedio-
ne.&voIitione.Patet igitur, qualiter in his, qux
confequunrur magnitudinem inxquahcaccni , &

proportionem , fit terminus augroenti,&: qualiter

non. Et fi dicatur quod ifta non funt entia diftin-
a compofitis naturalibus , vel d qualitatibus,
fcd foliitn funt termini connotatiui i adhuc illa
conclufiones non funt minus verx , quia adhuc
termini illi poiTunt denominare fubic&um fe-
cundum magis* & minus in infinitum, vel finiti
foliim fecundum exigentiam prxdiftarum con-
clufionum, & hoc de primo.

Quantum ad fecundum gradum fit conclufio
ifta:Nolla <■ qualitas prima,aut confequens qua-
litatem primam eft augmen Ailis in infinitum.

Probatur, quia fi fic , maxime eflee caliditas ; fcd
probo quod non : quia ignis * de fi&o habet ca-
liditatem fummam,quq ctt.aut quam poflibile eft
c(Te, igitur caliditas ignis non eft augmentabilis
in infinitum. Tenet confequentia , fic probatur
antecedens, quia ignis in fua fphxra eft , in loco
fuo naturali non impeditus ab agente extrinfc-
co , igitur de fa&o reducit fe ad dlfpofitioncm
conuenicntem fibi fecundum naturam, fic illa eft
caliditas fumma ; etgo , & c. Secundfi •, quia cali-
ditas ignis,Sc frigiditas funt comtatia,vt patet i.
de Gencut.text. 8. & primo huius , igitur ab in-
uicem maxime diftant, pet definitionem contra-
tiotum datam j.Mttaph. fcd fi caliditas ignis
eftet augmentabilis , non Aiftatent ab inuiccm,
maxime , cum adhuc polfet magis diftare ; etgo,
fice. Tcrtifi patet inductione: nam quodlibet ens
naturale determinat fibi certum gradum huiuf-
modi qualitatum tam primatum , quam fecun-
darum, vt Homo determinat fibi cerrum gtadum
caliditatis, ignis maiotettr, fcilicct fumroum , fic
ita dc aliis;

Contra conclufionem atgultut : quia qualitas
fecunda , vt fapor , vel huiufmodi confequitut
proportionem primatum qualitatum: fcd pro-
portio eft in infinitum augmentabilis pet pri-
mam panem quxftionis -, igitur huiufmodi qua-
litates fccundx erunt augmentabiles in infini-
tum. Sccundb , quia fi in fphxta ignis ponctetut
vnum, vel pluta fpccula concaua ex oppofito So-
lis direde , tunc pet congregationem radiorum
Solis in fpecolo concauo generaretur caliditas,vt
pater ad experientiam -, igitur fequitut quod ca-
liditas ignis intenderetur-, fic cum pet variatio-
nem fpcculotum in infinitum poffent congtega-
ri plutes, vel pauciotes tadijin infinitum, fcqui-
tut quhd caliditas eft augmentabilis in infini-
tum.Tcttiu, raritas, fic denhtas funt augmenta-
bides in infinitum -, etgo, ficc.

Ad ifta tcfpondctur. Ad primum concedo,
qubd qualitates fccundx confequuntut propor-
tionem -, fcd nego confcquemiam , qubd fi pto-
pottio eft augmentabilis in infinitum, etgo qua-
litates confequcntct cftcnt augmentabiles in in-
finitum : quia pet augmentum proportionis*

a..X ..v.r.imnitnl1 mt.lif.V r- Cr l\t\ C MO*

fphxra non poreft intendi per quanramcunque
congregationem radioium , qnod probo , quia
concurfus radiorum rcuerberaroruip a fpcculo
concauo non eft potenrior ad producendum
ignem ; vel calorem , qudm fit vnus alius ignis;
cum igni maxime competar caliditas , & tamen
certum eft , quod calidirasfphxrx ignis non in-
tenditur per alium ignem ; igitur nec poteft in-
tendi per huiufmodi concurfum radiorum.

Ad tertium de raritate,fic denfitate dico, quod
non repugnat quantum eft ex ratione generali
corporum mobilium , qudd denfiras , fic rariras
fint augmentabiles in infinitum , fi eftet agens,
quod poftet intendere,& paftum quod pati : mo-
do cuilibet rei naturali repugnat , vt ftet fub
quantacunique denfitate, vel raritate : fcd cu-
iuflibet rei forma determinat fibi certum gra-
dum, ve! latitudinem , fub qua poteft ftarc natu-
ralirer , vel violenter.

lirer , vci yiuicmti.

Secunda conclufio.Quxlibet res naturalis de- *'• »*'*'**
... . i . i: e. .-..n.U*., tm aerrrmt-

terminat fibi certum gradum taliter A cululliori (rr.

alterius qualiter, fub quo poteft ftarc in fua per- tum iratum

r -i - m %• r - * a.lll— .11 m.Ti. f..L

aircrius quamcr,iuo ••• — r tum iratum

fccliffima difpofitjone ; & ille gradus eft maxi- fuk fuapufi
mus,& minimus, fub quo poteft cftc in tali difpo- A4"-
fitionc. Probatur , quia fi imaginaretur tota lati-
tudo qualitatis fub qua tes naturalis poreft efte,
fiue naturaliter, fiuc violenter, igitur terminabi-
tur duobus terminis , vno a parte intenfionis , fic
alio a patre remiflionis , fic tunc gradus medius
inter illos duos terminos eft fub quo poteft ftate
in fuapcrfe&iflima difpofuionc, 8: fi ftet fub iu-
tenfiori ,vcl remifliori .ftabit minus pcrfc&c.

Tertia conclufio. Quaelibet res naturalis po- 14.
tcft vel naturaliter, vel violenter, difttahiab illo R»«

teitvci narutaiitcr, vci viuismK»,

gradu. Probatur , nam acr poteft calefieri , fic fri- *
gefieri, fic Gmilitcr homo, fic ira dealiis. ,4 ,/j, Xr*Jut

.... Viiii nntrfl dldohi tttni- /ibi dl-

It.

quidoque corrumpitur qualitas confequens pro-
portionem ,vt pater Ac (anitatc.qux cottumpiiut
pet Aiminutioncm alterius qualitatum ,quatum

llCII, « Uiuimi-t

Quarta conclufio. Non poteft diftrahi res na- <jM/m /ifridr
ruralis qnantumlibct ab illo gradu fine cortu- trrmimat.
ptione, fic idci 'a oatte lemiffioms eft imaginan-
dos terminus , fuo quo non poteft ftarc propter
temiflioncm.fic ille eft gradus maximus, fub quo
non poreft ftate, quia iub illo non poteft ftarc,
ucc fub aliquo minori -, fcd fub quolibet maioti
vfque ad illum, fub quo non poteft ftare ptoptet
nimiam intenfionem. Et per iftud foluitur ratio
Commcratotis fupet tertio Coeli, per quam pto-
bat , quod fotmx elementorum non fufeipiunt
magis, fic minus. Similiter dico, 'a parte imenfio-
nis eft imaginandus vnus terminus, fic tunc prr-
tetquam in elementis tetminus intenfionis eft
mmimus gtadus»fubquo non poreft ftarc res na-
tutalis.vt verbi gratia, eft date minimum gradum
caloris, fub quo non poteft ftarc forma bomiuis
fine corruptione quia fub illo non poteft , nec
fub aliquo maiore , fcd fub quolibcl minotc vf-
que ad illum , fub quo non poteft cftc propter ni-
miam rcmiflioncm.Ei dixi notabiliter
in tlementis : quia elementa determinant fibi ali-
quas qualitates in fummo , fic idch quantum ad
qualitates illas non eft dare fub quo non poliunt
cfte fecundum maximum ,fed fub quo poliunt -,fc A
i parte remiftionrs ,iti clementis eft date maxi-
mum gtadum, fub quo non poftuntcllc, quemad-
modum fic in mixtis, fic. bxc dc fecundo.

Quantum ad tertium gtadum.Notandum quod

M-

ElMftfllt*
ttrminari in

V^uamuui vvmuui f,!»—. — -

elementa terminari in magnitudine poteft intcl-
\igi duplicitet. \no modo quod clementis non
repugnat dc natura fui, quin fint augmentabilia 4;^
in infinitum , fi nou eftet aliud impedimentum. *iam «nulli-

pcramunutioncm --1 r . /r

c...: -r 1 1

Scoti opcr.Tom. 1 1.

lati

5°

Lib. I. Phyficorum

cari in infinitumjfcd determinata funt in magni-
tadinc, vel poreft intclligi de tota mafla elemen-
torum, vel de quolibet clctncnro per fc.

E Itmtmmm Tunc ponuntur conclufioncs.Piimacft.Quod-
it(m uAtur a jjkC{ c|cmcluuin • fuj natura cft augmciuabi-
lc *° infinitum, fi non clTcr impedimentum aliun-
ntiu n. de. Probatur, nam ignis fi haberet locum, in quo

pollet extendi, 5c combulbbilia apponerentur iu
infinitum , ignis in infinitum augmcntarctur , ve
patet fecundo de Anima text.4>* & ficut argui-
tur de igne , ita poteft argui de quolibet alio ele-
mento.

Secundi conclufio. Nullum elementum de fa-
'Elrntunan cft augmentabile in infinitum. Probatur.quia

it fJi» tu» tota mafla elementorum inclufa cft concauoor-
bis Luna: tnnquam in loco determinato, ita ve in
m mfirtuum. majorj cxlcn<ji non poOIr , nec in minori , quia
iain relinqueretur vacuum. Igitur impoflibile
cft , quod aliquod elementum augtnentetur vi-
tra quantitatem illius loci.

Secundo, fi aliquod elementum edet augmen-
tabile in infinitum , tunc frquerctur,qudd opor-
teret ponere materiam infinitam ex qua poflee
augmcnrari, quod ed impodibilc. Ex quibus pa-
ret, quid licet nullum elementum per fornum
Tuam determinet libi cerram magnitudinem, imo
quantum ed de fc.eft augmentabile in infinitum,
tamen quodlibet elementum determinatur ad
magnitudinem propter dcfc&um loci, autmate-
rix.aut vtriufque.

vj. Tertia conclufio. Quodlibet elementum de-
lUmtntum terminatur fecundum certam magnitudincm,fub
ittermittAtur qua fi edet , vel pollet clfi?, ipfum edet fub perfe-
/tcSjmm ttr- ^jfiJnia difpofirione , fub qua poflet ede lecun-
^m magnduJinem.Probatur,quia fi omnia, qu^
funt infra concauum orbis Lunz.eflcnt fine vio-
lentia, tunc quodiibct elementum edet fub quan-
titate, quz conucnirct libi per naturam.

Quarta conclofio. Ab illa magnitudine fub
qua elementum ed in fua pcrfctfiflima difpofi-
tionc , potcd quodiibct elementum diilrahi vio-
lenter , fcrilicet ad magnirudinem maiorem , vel
imnorcm.Probatur.qtna quandoque regnar con-

Ucllatio valde calida, quandoque frigida, quod
non edet, nili quia tunc aqua ditlraherctura ma-
gnitudine pcrfoila , fub qua clTcr, fi omnia edent
line violentia , qux edent intra concauura orbis
Lanz. Secundo pater per lignum : quia propter
hoc quod elementa quandoque funt maiora,
quandoque minora, natura ordinauit impreflio-
nes metcorologicas , elcnientorum obferuan-
tiam in debita proportione, fcilicet impreOiones
aquca< ; ne elementa calida nimis augmcnrcn-
fur ; Se imprelliones ignitas , 8e ventum, & terrx
motum, ne elementa frigidaaugmententur vitra
debitam proportionem.

j g. Tunc dubitatur, ex quo quodiibct elementum
fecundum fuam totam fubdanriampotcd diftra-
bi violenter a quantitate, qux libi conuenirer, fi
fine violentia cllct quandoque ad maius , quan-
doque ad minus.Vmim Iit dare maximam quan-
titatem , vel minimam a qua poteft diilrahi vio-
lenter ?

Secunda dubitatio eft, non de rora fphxra ali-
v cuius elementi, fcd de parte ,vtrum fit dare mi-

ninum parrem fub qua forma elementi poflit
exjfterc.

Tertia dubitatio, Verum fir dare minimam
denfirarem , vel raritatem, fub qua poflit ftarc
forma ignis, aur alterius elementi.

Ad primam rcfpondetar primb de fphxra ignis,
quod in fphxra ignis imaginandi fune duo ter-
mini magnitudinis, vnus a patre conucxa,& tunc
dico qudd eft dare maximam circumferentiam,
fub qua poteft ftarc forma ignis : quia poteft fla-
re fub circumferentia orbis Lunx , & fub nulla
maiore. Sed alter terminus imaginandus eft k
parte concaua , Se inferiori. - Ec tunc dico , quod
non cft dare minimam quantitatem, fi ue mini-
mam fopcrficiem concauam , fub qua poflit flare
fphxra ignis a parte inferiori. Piubatur, quia tunc
fcqucretur.quod ignis exiftens fub tali quantita-
te non pollet comburere ftupam fibi approxima-
tam, confequcns cft falfum : quia ibi non deficit
materia, cum ftupa fit materia fufticicntcr difpo-
fira, nec dcficitjibi locus, cum fphxra acris fix ibi
continua, vel contigua. ldcd dico, quod cft dare
maximam quantitatem, fub qua non poreft ftarc
fphxra ignis k parte inferiori. Probatur, quia ex
quo non poteft eflc fub quantacunique modica
quantitate i Se non eft dare minimam , fub qua
poteft e(Tc, igitur fcquitur , quod eft dare maxi-
mam , fub qua non poteft elfe , & tenet confc-
qucnria imaginando totam quantitatem, fub qua
poteft cfle fphxra ignis naturaliter, vel violenter
f'cparatara a quantitate , fub qua non poteft cfle
propter paruitatem. Et forte fphxra ignis num-
quam f uirita magna versus deorfum,qu<Sd con-
tinuabatur versus illam diftanriam exclufiue, fub
qua non poreft eflc propter paruitatem, qux par-
uitas proucnit non ex repugnantia ignis , fcd
aliorum elementorum , qux exigunt locum pro-
portionarum, Se debitum.

SccundA dicendum cft deacre.Vndedico ima-
ginandi funt termini fphxrx acris , vnus fcilicet
a parte magnitudinis vcrsfts fphxram ignis , ad
quam non poteft attingere naturaliter, vel vio-
lenter propter magnitudinem , Se alter ab alia
parte versus fphxram aqux , fub quo non poteft
flare aer naturaliter , vel violenter. Propter par-
uitatem. Er confimiliter dicendum cft de aqua,
quod terminatur a parre acris minima , fub qua
non poteft cfle ; & a parte terrx maxima fub qua
non. Nec cft differentia quo ad hoc,fiuctota
aqua ponatur intercludi infra partes terrx ,tan-
quam infra vafa : fine diratur,quod aqua circun-
dac lotam terram, excepta vna parte, qux vocatur
facies terrx , quam inhabitamus, & qua filper-
ferimur aqux , eo quod non cft pure grauis , fcd
leuis propter mixta ,qux fibi immifccnrur.

De terra dico , quhd terra k parte aqux , &
acris terminatur ad minimum fub quo non po-
reft cire propter magnitudinem , fcd a parte in-
fra nullo modo terminatur, quia quanracum-
que magnitudine data , contingit dare maiorem.
Se fic in infinirum versas ccntruiu. Item notan-
dum qudd ficut elementum polfct diilrahi ma-
gnitudine fub qua clTet fine violentia , augmen-
rando , ita etiam dimiuocndo. Verbi gratia,
ficut fphxra ignis diftraharur per augmentum
ignis in dcorfum.ica poteft diilrahi per augmen-
tum acris in furfum , & runc ille idem termi-
nus , fub quo non poteft cfle aer propter ma-
gnitudinem , cft terminus ad quem ignis poreft
comprimi in furfum , S: fic quantitas inter me-
dia ab vno termino vfquc ad concauum orbis
Lunx, cft vna quafi diameter, fub qua potcfl eflc
fphxra ignis.

Ad fecundam dubitationem dico , qudd non
cft dare minimam partem ignis j qux poflit per

fe

1

Quxftio XII.

(e fcotfum exiftete , fed maximam, qua non po-
xell , vt videbit ut inalta quxlliunc.

Ad tertiam dico, quod eft date maximam denfi-
tatcm.fub quanti poted (lare forma ignis.vetbt
erani , ft ignis comprimatur continue condcn-
lando, dato qubd non c(l date minimam denlita-
tem, fub qua poted (lare : quia tunc ft applicate-
tui condenfans e(ler dare vltimG inflans tei pec-
nunenti sin effe. Ideo dico , quod cd date maxi-
mam,fub qua non poted datei & ficttt dicitur de
igne, ita poted ptopotiionalitet dici dc quodlibcc
aliotum elementorum, confidetando prxdi&a.
jp* frt /». £x fCqUimt ) qUi<i pCl folara comprcflio-
StnnTl«!fi ncm p»otcfb corrumpi » 8c hoc habet videti

— in 1 t — T . . . ■ .1 §■ Lvaiala.it. iiaViVa . 1 n C. iffrinv

M-

Rn urtifitia-
tn mmntotu

In eruti $4-
tit eft iatt

in lib.de Longitud.Sc btcuitate vita:, dc fuffoca-
tione caloris. Secundo fequitur.qubd li per ima-
ginationem ignis includeretur in vna fphxra la-
pidea in vna pacte, & clfct vna dupa ex alia parte,
qubd ignis non combureret (lupam , niG frange-
retur illa fphzta. Tertio fcquitur.quud G omnia,
qux funt infra concauum fphxrx Lunxper ima-
ginationem remonerentur, & totum enet reple-
tum igne, poflibile eflct,qu6d ignis non com-
bureret (lupam, G edet Gbi applicatadk hoc quia
ignis determinat Gbi certam raritatem, 8c dcnli-
tatem, & ideo requirit locum in quo poflit cx-
» tendi, dc hoc de tertio.

i $ . Quantum ad quartum gradum cd prima con-

KuSmmmix - cluGo.Nullum f mixtum peifedum , vtanima-
vm perffSi tum aucmcntabile in infinitum. Probatur,
quia quodlibct determinat Gbi certam figuram,
mtum. & certam quantitatem fecundum fuam furinam
propriam , vt dicit Commentator j. Carli.qui
per hoc ponit differentiam inter elementa Gin-
plicta, Sc mixta.

Secunda concludo. In qualibet fpecic.cft dare
maximum indiuiduum , quod dc facio cd in illa
fpccic.Probarur, quia aliter effet procellas in in-
finitum in indiuiduis illius fpecici.

Tertia concludo cftdc pofTibili: In nulla fpe-
cie cfl dare aliquod indiuiduum, ira magnum,
quin poflir dari aiiud maius, imd quin jpfummec
poffit effe maius. Probatur excmplarirer dc ani-
mali, nam animal poted effici maius per melio-
rationem c/rcumdantiarum, qux requiruntur ad
vitam, augmentum, vt puta acris, nutrimenti,
& huiufrnodi.

Quarta conclufio. In qualibet fpecie imagi-
nandi fune duo tcrmini,vnus a parte nugnitu Ji-
n is,Sc alter cx parte parui(aiiscxclu(ruc,iubquo-
rum neutro poted cife aliquod indiuiduum illius
/pcciei , fed fub qualibet magnitudinemedia in-
ter illos terminos poted cfl e aliquod indiuiduum
illius fpcciei : verbi gratia , in fpecie hununa cd
dare aliquam quantitatem , fub qua non poted
efle propter paruitateni.huiuimodi ed quantitas
pedalis, qux fit Ji, tunc funt mulrz quantitates
fub quarum nulla poted efle homo propter par-
nitarem, vr fetnipcdalts, quarta pedalis , Sc ita de
aliis.quarum omnium maxima cd ^.Sub ^.par-
te magnitudinis funt mulrxquantitares, fub qua-
rum nulla poreft ede homo propter tnagnirudi-
nem, vrfiib quantirarc la.vel jo. vel 40 pedum,
quarum omnium forte minima cd decem pe-
dum, qux fit Tnncd/co ,quod intcrAScS
e/I medium fecundum proportionem Arithme-
ticam , vel Geometricam , fub quo medio ii ali-
quis humo cflcr, ipfe haberer pcrfcciiillmatn rta-
turam.conuenicnrcm naturx humaux,quam ( vr
ver idmileed) habuit Cb eidus , Sc qui excedit
Sciti tfttr. Tem. / /.

Ulud medium extenfiufc eft gigas: ?e qui deficit ab
ifto medio eft nimis paruus.Bc fi notabiliter defi-
ciat eft nanus. Et nota , qubd illud medium eft
diuetfumfccundiim dtucrfiiatcm patriarum.

Quinta conclufio. Non foliim res natutalcs
terminantur prxdi£lis modis, imb etiam res arti-
ficiales,vt domus, pons, vicus, ciuiias, exercitus, & 9

huiufrnodi. Vnde recolligendo patet, qubd om- mMlhl,tnli-
nia entia , vel funt compofita ficut mixta pctfe- aim.
fla , Sc animata , Sc talia fecundum formas pro-*
prias determinant fibi certas magnitudines , Sc
terminantur minimo , fub quo non poliunt effe
propter magnitudinem, & maximo fub quo non,
propter paruitatem; vel funt fiinplicia elementa,

Sc talia non determinant fibi certam magnitu-
dinem fecundum formas proprias , fed determi-
nantur a locis , vel propter defedum matetix,
vel fune accidentia , vt caliditas , & huiufrnodi,

Sc talia accidentia terminantur ad maximum
gradum poffibilcm efle ; fed raritas , & denfitas
quantum de ratione fui funt augmcnubilcs in
infinitum ■, fed ratione corporum , qux funt ra-
ra , veldcnfa , funt augmentabilia iulum finite.

Sed inxqualitas , diflimilitudu , Si hiiiufmodi
fumaugmcntabilesin infinitum per diminucio-
nem termini minoris. Dc numero Sc magnitu-
dine dicetur in j. qualiter terminantur , & qua-
liter non.

24.

Cirtiflm ha.
l*i' ferfr-

cti/fnum

/Lutum.

ANNOTATIONES.

* T Deo imaginandi funt duo termini , &C. Nota ^
iduos elfc terminos roagnfttudinis , Sc alios xu^itudi-
duos parilitatis : primi duo fu ut maximtiM qnod *u,ct parui -
A minimum quoti no» , quorum primus eft in-
mnfccus ; fecundus verb crtrinfeais Alaximum ,erm,ni'
quodfic t qui cll intrinfecus , eft terminus qunnri-
caiisfub quafotma naturalis effe potclk , 6c fub
nuila maiori. Minimum quod non , eft illa quanti-
tas , fub qua forma naturalis elfc non poieft , Sc
fub quacunque minori, qux non iic minor mini-
ma .poreft. Exemplum primi homo potcftefTe
fub quantitate quaruor cubitorum , & fub nulla
maiori poreff elfc. Exemplum fecundi , vt fi di-
camus hominem non polfe ciTVfub magnitudine
(c-x cubicorum , & puffe elle fub quatns minori,
liifi fit minor minima. Termini paruiratis fune
minimum quod jic , maximum quo A non. Quorum
fimilttcr primus cd terminos intrinfecus, fecun-
dus vero exrrinfecus. M mimum quod fic eft ter-
minus quannratis , fub qua forma naturalis ede
poceft, Sc /ub nulla minori, vi fi dicamus , ho-
minis formam effe pofle fub quantitate vnius
cubiti , Sc fub minori elfc non p< (fe. Maximum
quod non eft quantitas , fub qua forma naturalis
elle non puieltfSc fub quacunque maioti poteft,
dummodo non Iit maior maxima : vr li dtcamue
hominem non poffc effe fub quamirace vnius
palmi , polle tamen fub maiori , qux non exce-
dar terminum niaguirudmts ex his rerminis duo
affirnianui funt in tt in feci, negaiiui vero txrr/11-
leci.

Nora fecnndd , terminum inceptionis rerum 17.
elle duplicem , intrinfecum Ici 1 icet , Scextrinfe- Term^tu ir-
cum. Primus vocarur primum fui effe, qui eft quod trfHrm" ,r*
Jam inllans rei , in quo verum eft dicere , In hoc ^ **"

indanci res eft,Sc immediate ante hoc nen fuit. ^

Alter terminus . nempe extrinfccus , dicitur t/-
t ituum fm non effe, quod ell indam, in quo verum
eft dicere , Nunc res tp uu clt, Sc immediate poli
E 1 hoc

J*

5*

h©c i ti lians «it, quopa&o incipiunt tcs fucccffi-
ua:, VI motus -, tcs veto permanentes fubilantia-
J‘: “ incipiunt p« ptimum fui effe. Duplex fimi-
\/d“.Ud. J.i,er c<* t eruimus delitionis tetum .alto intrin-
iccus , Se appellatur ultimum JU r/i.qui efl in-
flans , in quo verum efl dicere , nunc tes efl , &
immediate poft hoc non erit , quo pafio deli-
nunt elle.quar no pet motum corrumpuntor. Al-
ter efl terminus cxtrinlecus , qui dicitur primi™
*/“' # .«e «A inflans, in quo verum efl dicere,
nunc res non efl, Se immediate ante hoc fuit;
quo pafto delinunt res , qui non in inflanti cor-
rumpuntur , quales fnnt tes luccefliui. Ex hoc
fcquitur , quid terminus intrinfccus , tam ince-
ptionis , qulm delitionis vocatur primum fuirfft,
terminus veri extrinfecus tam inceptionis, quini
delitionis vocatur ultimum fri nm tffe. Terminum
intrinfccum vocat hic Scotus terminum inclu-
liue , exttinfecura veri terminum excluliueap-
pcllat. Res igitur permanentes incipiunt per ter-
minum intrinfccum, & delinunt per terminum
intrinfccum ; fucccfliui veri incipiunt per tcr-
mutum extrinfecum , atque etiam per terminum
,l,uu'““ ?m?fccum d^nunt.Etex his patet fcnfusqux-
fhnii. flionts. Quirit enim Scotus , virum res natura-
les , qui per primum fui clfe incipiunt, polline
ellc tanti quantitatis , quid viribus natuti ad-
huc maiores, & maiores efle poflint, quod efl ca-
rere termino magnitudinis , Se quid non tam
parui poflint effe , quin poflim vitibus natuti
minores , it minores efle , quod efl carere termi-
no paruitatis; an potius poflint efle tam magni,
vel tam patui , quid etiam per vires naturi ma-
iores, vel minore» efle nequeant, quod efl habe-
teterminos magnitudinis, & paruitatis.Primum
examinatur in hac quxftione. Secundum in fc-
quenti quiflione explicabitur,
pj. b Sutfu.i/im Afiintfdjitu imUIKuBt , 4-c. No-
ta quid Hernicus de Gand. Quod!. 9. quifl. ) . St
Quodl. y.quift.C.Sc 7. Se Quidl.p.quift.i.alTe-
rtt , quod omnis telatio efl eadem tealitcr cnm
fundamento. Hanc fententiam fequiturOcham
in Quodl. St tuta fchola Nominalium, quam de-
fendit Sotus in Ptidicamentiscap. dcRelation.
quili 2. affirmans infupet relationem diflingui
iotmalitcr I fundamento toppofltam tamen ien-
tcutiant tenet Scotus in 1. Sententiarum , d.t.q.

J. vbi probat relationes, quarum fundamentum
potell ellc line termino talium relationum .at-
que etiam line relatione rcaliter diflingui i fuis
. fundamentis , vt funt omnes relationes de Pri-

dicamcnto ud ulitpuii, relationes veto quarum
fundamenta non poflimt ellc line termino, St re-
latione , efle idem tealitcr cum fundamentis,
quam fententiam quoad primam partem defen-
dit Caietanus 1. par. quid. iS. an. 1. St eandem
f Sumat efle fententiam D. Thom. ibidem ad fe-
cundum,dicentis , Id quod ittuenitur in creatu-
ra pritet id , quod concinetur fub fignificatiouc
nominis rciatiui cll alia res. In Deo autem non
efl alia res , Stc.

JO. c NulU ptur,tdd primu.uut nufifam,Sec. Nota
quod qualitates terminamur ad maximum quod
trruuuuuiur hc , fecundum intcnlionem , non autem quoad
qZiiZjt- mi"in,u,n ieeunddm temiflionem Prima pars

turJu-n m palet , quia intentio efl intima qualitatis perfe-

tiBji nim/td Otio, omnis autem perfcdlio intima cft intrinfe-
**• ce limitata .atque adeo qualitates in intcnlione

"ulr.Zr- maximum Jrcrminanrur. Secunda pars ex eo
f,Zm. appitet , quia qualitate» habent efle , Sc produ-

Lib. I. Phyficorum

cunrur per motum , cuiu* non datur primum
eflc,& per confequens neque fn qualitatibus da-
tu* minimum : cum itaque non detur minimum
in qualitatibus fecundum extentionem, ita neque
freudum intentionem. Item agens naturale prtiis
agit in partes propinquas, quam in remotas. ver-
bi gratia, ignis quando calefacit acrem , quanto
partes aeris funt remotiores , tanto erunt min&s
calidx:modA in partibus aeris non potell dari
pars tam minima, quin poflit dari minor, ira non
poteft dari minor calor, quin minor. Hoc tamen
intelligas confidcrando qualitates fecundam fc,
& ratione fui , non autem fecundum inftanta-
neam produ&ioncm, qua producuntunnam hoc
modo in illis datui minimum quod fic.quia for-
ma fubftantialis non generatur fub minori qua-
Jirate.vel difpoficionc.

J , euiijiutem fummum. Nota

quod varii funt fentemii , quomodo vnum
quodlibct elementum habeat vnam qualitatem
in fummo , & quinam Iit illa. Niphns , Se qui-
dam alij affirmant elementa vtcamque qualita-
tem tn lumino habete : quia (i aliqua eflet tc-
mtlTa , eflet mixta cum fua contraria, & lic nili
ignis e flet fumme liccus.elfct etiam humidus,at-
que ita dc aliis.

Secunda lententia efl dicentium vnam qua-
litatem inclementis efle fummam, aliam non
lummam , fed rcmilfam , mixtam tamen fua
contraria , ita vt tantum habeat dc contraria
quantum deficiat dc propria vfquc ad fummum
. f ra' l,,n- Nos autem dicimus vnumquodque
elementum habere vnam qualitatem in fum-
mo , Se aliam prope fummum line admixtio-
nc conttatti qualitatis, quia aliter non poflee
clle mixtio : nam (i omnes qualitates cflcnr in
lumino , iquc agerent contraria , nulliqucibi
eflet ad io , vbi neque minimas datur cxccflus:
addas quod It aer eflet fumme calidus , non eflet
ex fe temperamentum medium in animalibus,
neque eflet aptus 'efpirationi , quod dicendum
non efl.

Sed qnxnam efl illa qualitas ,qnam in fummo
elementum quodlibet libi determinat) Quidam
dicum aerem efle lummc ftigjdum , & nullo
modo calidum , quia in media tegione actis ob
nimiam frigiditatem congelantur nubes , Se ge-
ncratur n.x , Se grando. Valefias , . Controuer-
harum cap.y.ailciir aerem efle fumme Kumidmn
non tamen calidum, neque ftigidum, fed medii,’

& temperati naturi : Se ratio cft , quia facili
ttanfmuiaturad vtrumque extremum . feiliecti
frigido in calidum , Se c contra. Quidam Tho-
mtftarum fequentium Auiccnnam dicunt tcr-
tam cflb fumme frigidam , quia ignis cft ca-
itdiUimus , qui efl propinquior calo, ergo ter-
ta , qui efl i corio remotiffinu . frigidjflima
crtc.Galcnus.fvt nonnulli dicum)affirm« aquam
efle fumme humidam , & frigidam prope luro-
ntuin • quia quando congclatut recipit maio-
rem frigiditatem , quam habebar, atque adoi
"f" f'« fnnstne frigida : quia fummo non Hc
additio. Et quid fit fumme humida patet ; qnia
magis IlumeClat , quam aer ,4; quia aqua poteft
non fi tgefaceie. fic eft minus frigida, non poteft
autem non htimc<aare. Nos veti dicimus, quid
Ignis eft fumme calidus , Se prope fummum fic-
cus : .er fumme humidus.A,- ptope fummum ca-

humH^T* mra' Pf °r= fummum

humida. Terta autem eft lummc licca, & prope

fum

|1'

MUmtntmm
hjtbti v»«w
•JHAliftnm

•ufuuum,&

•lUmfnft

It

Itnutjlfm.
mi tui idui,
& pn,t

Jittui.

Quajftio XIII.

5?

55

Mti
U dutbui
mUm fttifl
Um ttr-

M-

!J-

Vi*rr,ti!>*i

iuflUtnr

fwititai

enuuninfo-

5 «•

Fu*l4fNf'
htitil
tirtnittum
PUgKlikJl-
Uit.fr fami-

fummum frigida. Hxc omnia probata atque im-
probata teperica in (criptis noltris fuper i. Iib.de
Generatione cap.j.quxft.i.
c GUiodliht elementum de fui natura efl augmenta-
HU in infinitum. Nora quod dupliciter aliquid
poteft habere terminum , vel ex paitc forma; , Hc
fac habent terminum viuentia , quia pattes vi-
uentis funt organica; ,&organuin ordinatur ad
certum, & determinatum opus, cft autem contra
rationem organi» au&d iit infinitx quant itatis.
hoc modo non habent terminum non viuentia,
quia non habent organa ficui ignis, quapropter
non repugnat quod ignis ex parte forma; crcfcat
in infinitum. Secundo modo terminus cft ex
parte materiar , ira vc tora maceria illius ,quod
faciendum cA,confumatur in illo ; ficut in ctrlis,
tota materia ctrlcflis confumpta cft in illas , &
fic habent terminum ex paitc materix : ita vc li
inodo deberent ctcfcetc, neccdc edet creare no-
uam materiam cceicftem. In rebus autem infe-
rioribus materia efl finita, & fic quantumuis ali-
qua res ciefcat , erit augmentum determinatum.

EA tamcil diferimen intet hanc determina-
tionem ex parte materix, & illam quxcft ex par-
te formx , quod indeterminatis ex parte forma:
non repugnat ctcfccre, quia non habent organa;
& fi per nnpoflibilc daretur illis materia infinita,
crefccrent in infinitum, & hoc cft quod Atiftote-
les fatetur dc igne a. de Anima , texi. 41 . quod
fcilicct crefceret in infinitum , fi combufttbilia
illi applicarentur in infinitum , augmentum qui-
dem huiufmodi in infinitum ex parte forma: cft.
Illa autem quibus ex paitc fornix , quia funt or- ■
ganica, tepugnaf huiufmodi augmentum in infi-
nitum , eft etiam repugnantia cx parte materia*:
quia non qualibet, & quantalibeta quolibet for-
ma informari potcA. Vndc in his , Sc ex parte
materix, & ex parte forma dandus cA terminus.
Quod intendit AiiAorcics a. dc Anuna, text.42.
quando dicit, quod omnium natura conAantium
datur terminus magnitudinis, & augmenti, id eft,
quod viuentia vrraque cx parte terminantor ,cx
parte fcilicct materi* , & cx parre formae. Ignis
veri non ex parte formx , fcd materix, ac etiam
loci, vi docet hic Scotus.

f Nullum mixtum per felium vt animatum eft
augtnenubile in infinitum. Nota ptimd, quod du-
pliciter puteft conucnire alicui viuenci magni-
tudo , aut paruitas , primo tamquam a principio
naturali intrinfcco,& hzc appellatur magnitu-
do, & paruitas via generationis , & conferuacio-
ms Secundo potcA conucnirc ab cxtrinficco,fiue
ab aliquo acc4<^itc corrupnuo,vt fi aliquis ho-
mo tumefirerer per hydropem , vei modum afpi-
dis.vcl marcefear , & fiar gracilis aliqua infirmi-
tate^: hxc appellatur magnitudo, & paruitas via
corruptionis.

Nota fccundA , quod corpora viuentia via ge-
nerationis terminamur intrinfece per maximum
quod fic, quoad magnitudinem, & per mini-
mum , quod fic q uoad paruitaccm , ira vc ad ge-
nerationem , verbi gratii , hominis datur deter-
minata quaumas in inagniiudinc , vitra quam
fonna -hominis, quando generatur , nequeat in-
formare , & etiam fit dabilis minima , quz fuf-
ficiai ad generationem , vitra quam alia minor
non (officiar. Primum probatur , quia fi non
terminaremur per maximum quod fic, fcd per
minimum quod non , /equcrctur , quod fubllan-
tia viuens inciperet per vltimum fui non dic,
Scoti e per. Tom. II.

quod eft abfurdum. Probatur fequela , Si ter-
minaretur per minimum quod non , daretur
quantitas , quam non podet hominis forma in-
formare in generatione, id cft, in qua non podet
homo generati propter luam magnitudinem , &
in quacunque minori pollet, fit cigo illa quanti-
tas » in qua non , vnius cubiti , incipiitque mi-
nui , cum motus ille dimimitionis incipiat per
vltimum non ede ; quia omnis motus hoc modo
incipit , dabitur in Aans in quo fic vetum dicere,
nunc non cA motus diniinutiouis , & immedia-
te poA hoc erit , ergo etiam nunc nihil cA dimi-
nutum huius quantitatis, & immediate poAhoc
inAans aliquid erit diminutum , & proinde
quamiras erit minor , fcd in quacunque mino-
ri quantitate homo potcA generari , quia nihil
deerat generationi ; ergo verum erit dicere in il-
lo eodem inAanci , nunc non cA homo,& imme-
diate poA hoc cric , quod cA incipere per vlti-
mum non ede.

Secundum probatur , fcilicct quod terminen-
tur quoad parqiratcm. Pariformiter non in
quantactimquc pauca quantitate potcA genera-
ri, ergo danda cft aliqua determinata inparui-
tate, in qua podit. Sit verbi gratia, quantitas
vnius digiti , quam propter patuiutem forma
non podit informare , tunc augeatur illa quau-
ticas continue , donec veniat ad quantitatem re-
quifitam pro introdu&ione formx viucntis,
Tunc fic, vei dabitur ptimum inAans talis ani-
mx iu materia illa fic quanta , vel non. Secun-
dum non potcA dari, quia incipiunt huiufmodi
res per primum fui dic, ergo cA dandum pri-
mum , ergo in tali tifftami datur minima quanti-
tas , io qua potcA generati tale viuens ,& intro-
duci talis anima, quia in nulla minori.

Qjr ^ s T 1 o XIII.

Vtrum in qualibet jpecie Jit dare mini-
mum naturale.

Vide aurhorct citatos tjtufl. frtctJenti. Scotus *. tbyf.

10. s Mtufbyf tjueft.f.

Rcvitvr quod non: quia quodli-
rjJS/ bet ens naturale cA indiuilibile in infi-
SSIff nitum , igitur quocumque dato eA da-
re minus , & per confrquens non eA dare mi-
nimum.

Sccuud5 , per Ariftotelcm in 4. Cali.tcxr.17.
vbi dicit , quod omni grani cft grauius , modo fi
edet date minimum gtauc, tunc non cllct gra-
uius aliquo alio.

Tertio, per Ariftotclem in ifto primo, tcxr.59.
vbi dicit , quod Anaxagoras poluir quod non
omnia podiint ede (egtegata ab inuiccm, 8c in
hoc dicit Ariftotelcs , quod verum dixir pro-
pter duo , primo , quia padiones funt infcpnra-
bilcs a fuis fubicctis. Secundo , quia non cA
minima magnitudo , & cum quodlibct ens
naturale fit magnitudo , vel magnum , fc-
quitut , quod nullum ens naturale fic mini-
mum.

Quart6,quia vel cllct dare minimum in gene-
ratione, vel in permanentia; non in generatione,
quia quanracuuquc materia data adhuc minor
illa, ii poneretur in igne, cot rumperetur , &
confcqucmcr conuertctctur iu materiam igni# .

E 3 Non

!•

4-

Pii ufu q»t-
fiimt.

Iu ttrftuktM
ftmflud »m
dsrr minimi
intingit du-
fluutr
S Umtntum

rism ptrms-
ntr t.

54 Lib. I. Phyficorum

Non in permatientia.quia quocunque paruo da-
to, quod poteA durare per tempus in aliquo me-
dio, adhuc minus illo poteA durare per minus
tempus, & in medio mcliis difpofito.

Quinto , quia vel ellct dare minimum inexi-
Aens , 8c hoc non , cutn quod libet ens naturale
At diuilibile in infinitum; vel minimum feorfum
rxiAcns.&r feparatum, & hoc nomquia illud fuc-
cefliuc generabatur, igitur non eA minimu,quod
feparatum poffit per te exiAcre. Antecedens pa-
tet , quia agens naturale prius difponit partem
propinquam materie, quam remotam. Conle-
quentia probatur, quia fi generabatur fttcccfliuc,
tunc in prima parte fucceflionis caufat aliquod
quantum, quod tunc Teporatum exiAebat.

Sexto , A cfTet dare minimum naturale , At ille
ignis, tunc fcquitur, quod edet aliculis ignis , ex
quo non pollet generari aliquod aiiud elcmen-
tum,confequcn$ eA falfum.quia quilibet ignis ad
quodlibet aliud elementum habet contraricta-
tem , & communicat in materia. Confequentia
patet , quia A ex illo igne minimo generaretur
aliud elementum At ille aer , vel ergo iAe aer eA
minimus.&r tunepei Ar1A.texr.x5. in x.de Gene-
ratione, ex iAo poterunt generari decem minima
ignis,& tamen ponebatur aer generari ex vno fo-
lo.vel aer ille eA maior minimo ,Sc hoc cA impof-
fibilc.vcl tmnor minimo, & hoc eA impoflibilc.

Septimo. Si tali minimo applicaretur deAruens,
vel inanercc per tempus, vel corrumperetur fubi-
to : non fubitb,quia tunc Aeret corruptio , nulla
altcratione prxuti prxcedcntc , A maneret per
tempus, tunc fequeretur , quod eflet dare minus
fninimo, quod eA impoflibile.

Ochnd , quia A edet minimum , fequeretur
qu6d edet aliquod animal , a quo nulla eius pars
pollet auferri line corruptione , confcquenseA
falfum per experientiam, vnde animal non mori-
mur ptopter modicam ablationem carnis, vel cu-
cis , Sc patet confcqucmia , A datetur minimum
animal.

OppoAtum arguitur per Aridotelem in iAo
primo,tcxt.t8.vbi arguendo contra Anaxagoram
fuppome cire minimam carnem , &r per hoc pro-
bat,quod non quodlibct eA in quolibet.

Sccundb per AriAotclem 8. huius, vbi dicir,
quo i arguentia naturalia non poflunt agere fub
quacunque modica magnitudine, Acur millefima
pars grani milij.non pote A caufarc fonum, quod
non edet nili talia entia terminarentur ad mini-
mum in paruirate.

Tertio per AriAotclem in lib.de Senfu, Sc fen-
fato, vbi vult, quod fenfibilia non podunt fentiri
fub quacumque parua magnitudine , quod non
edet njA tcrminarcntuc ad minimum cx parte
parilitatis.

InquzAione primo videbitur dc corporibus
Amplicibus homogeneis , Sc de mixtis horaoge-
neis. SecundtS videbitur de heterogeneis.

Quantum ad primum, funt dux diAin&iones,
prima eA , quod in corporibus Amplicibus dare
minimum intclligitur dupliciter, vno modo in
generarione * , &r tunc fenfus quxdionis cA,
vtrum Ac dare minimam materiam , fub qua po-
teft aliquod elementum permanere. Secanda di-
Ain&io , quod elementum potcA permanere du-
pliciter , vno modo tendendo ad corruptionem,
& hoc eA quando continens elementorum do-
minatui fupet ipfunv Alio modo n6 tendendo ad
corruptionem, puta quando elementum per fuas

qualitates dominatur foper difpoAtiones conti-
nentis. Tunc ponuntur concluliones.

Prima eA. Non cA dare minimam materiam f.

Aue magnitudinem , fub qua poflir elementum,
aut aliquod homogeneum generari. Probatur,
quia quodlibct b elementum, vel homogeneum
mixtun^ generatur fucccfliue per partem ante
partem , igitur ante omnem partem materie da-
tam, vel dabilcm,l'ub qua generata cA forma ele-
menti, adhuc prius fub parte minori illa, genera-
batur elementum , Sc fub minori illa.Sc Ac in in-
finitum. Tenet confequentia, quia nullius gene-
rati fucccfliue eA dare primam partem ; imo cu-
iuflibct partis prius fua medietas gcncrabatur.Ec
antecedens apparet .quia huiufmodi elementa, &
homogenea mixta generantur ab cxtrinlcco.cum
^ non habeant in fe ipAs principium fux genera-
tionis , vt pater per Commentatorem lecundo
huius , comm. 5. modi agens cxtriniecum priis
difponit partem materiz propinquam fibi.quam
remotam, Sc per cbnfequens in illam priusinuo-
ducic formam, quam in remotam.

Secunda concluAo. Cum certis drcumAantiis 6- .

eA dare minimum elementum , quod poteA per-
manere non tendendo ad corruptionem , verbi
gratia , quid At in tali medio tantx virtutis, Sc
cum tanta applicatione : quia non cA dubium,
quod reda&o medio ad meliorem dHpofitioncra
minus illo portet permanere. Probatur conclu-
Ao, quia aliquando medium excedit elementum,
quod continetur , Se aliquando contri elemen-
tum habet dominium fuper continens ipfum,
tunc capiatur mcnlura marerix, in qua virtus
continentis cA xqualis virtuti contenti , fcilicec
elementi. Tunc arguitur Ac : lAud elementum
cum tanta virtute, Ac tali applicatione poteA per-
manere in iAo medio non tendendo ad corru-
ptionem, nec aliud minus iAo poteA permanere
cum canta virtute medij non tendendo ad eor-
rupr ioncm.igitur iAud cA minimum elementum,
quod poteA permanere in rali medio cum tali-
bus drcumAantiis. Ec A dicatur, iAa ratio non
probat ,niA quod eA dareminimam virtutem, (ub
qua poteA Aare elementum non tendendo ad
corruptionem , Sc non probat de magnitudine.

Dico quod imd , quia in cafu prxdido , vbi ele-
mentum continens, & contentum Client xqualia
in virtute, A contentum diminuatur in magniru-
dinc.contincns habebit dominium : quia magni-
tudo multum confert ad vittutcm,&: ad adio-
ncs,& partiones rerum naturalium.

Tertia concluAo. Non cA date c minimum 7*
elementum permanens tendcndfirad coriuptio- ^7^**
nem : quia quodlibet elementum corrumpitur
fucccfliue; igitur quantacumquc parte perma-
nente data, adhuc minor illa permanebit , Sc mi- t**d*»d» *d
not illa. Tenet confequentia, quia cuiuflihet par-
tis corrupta medietate manet alia medietas, &
corruptamedierateilla, manet fua medietas, qux
eA minorat Acin inhmtum.Et Ac patet qualiter
in elementis .Amplicibus eA dare minimum, &
qualiter non,& hoc de primo.

Quantum ad fecundum dc heterogeneis ani- *{•»••** m+-
matis, cuiufmodi funt animalia, Sc p!acx,poniiur
iAa fuppoAtio, quod non cx aliqua quatacunque
modica materia, poteA aliquod iAorum genera- ttjl mixtum
ri.Pater imludioneiquia videmus femen in plan- ktttrtitmS,
tis dctctminatz magnitudinis , etiam non cA ve-
ri Amile, quod afinuspoflit generari ex ranra ma-
teria «quanta eA granum inilij. HocfuppoAto,

poni

Qusftio XIII.

ponitur ifta conclufio,qu&d eft d dare minimam
materiam fub qua mixtum hercrogencum gene-
f poteft. Probatur , quia eft aliqua materia fub

qua non poteft generari per fuppofitionem,& cft
aliqua materia lub qua poteft.T une igitur vel eft
dare minimam materiam fub qua poteft genera-
ri,vel maximam , a fufficicmi dioifione } li mini-
mam, babetut propoiuum. Si maximam fub qua
non ; contra dupliciter , prim6 quia fub ifta ma-
teria non poteft introduci forma afini , fed fub
qualibet maiori , igitur ifta materia nunc cft in-
difpofita , de pono quod materia continue aug-
roentetur, igitur ipfa eft priiis , quam ifta materia
fuerit difponta: igitur non fub qualibet maiori
materia poteft inrtuduci forma afini , quod cft
contra politum. Secundo , fi elice dare maximam
fub qua oon.fequeretur ,qudd nullius rei perma-
nentis mixta: pollet dati primum inflans fui efle.
Nec cft cura ad propofuuiu , fmc inflans fit ali-
quid, (iuc nihii:ncc ideo habet maiorem efficacia,
vel minorem , vt patebit fuper 6.q. $ . Modo con-
fequens cfl falfum , quia per hoc differt res per-
manens ii fucceffiua : nam in tebas fucccffiuis cft
dare vltiraum inflans non el Te,& in rebus perma-
nentibus primum inflans fui eflc : Sc probatur
confequemia, quia fub ifta materia non poteft
produci afinus,& immediate pofl hoc fub maiori
producitur , igitur hoc eft vltimunv inflans non
effc afini ; mod6 impoffibile cft, quod ciufdem
rer fu dare vltimuin inflans noncfle , Sc primum
inflans cilc, quia illa inflantia effent immediata.

8. Secunda concludo; Non cft dare minimam
Ntm tfiimt materiam ,nec etiam difpofitioneni minimam fub
(u«mm qua mixtum heccrogcneum poffit permanere.

Pt0^lluc » fi in primo inflanti eflc mixti alicuius
mm hettrt- Hetetogenei applicetur fibi aliquod diminuens,
,jt< & tunc vel corrumperetur fubitd , Sc hoc non,
ftrmMtrt. quia non prxcederetaltcrario prxuia ad corru-
ptionem.Vel permanerer per tempus, Sc tnne fe-
auitur.quod pofler flare fub minori difpofitione,
feu fub minori quantitate, quam generabatur; Sc
tunc fi in illis quantiratibus minoribus fic dare
minimam, fub qua poteft cfle.fequitur quod fubi-
td corrumpetur fi applicetur diminuens, limilircr
quod cft dare vltimum inflans rei permanentis
cHc.qux funt impoffibilia.

Tertia conclufio , Quzlibctres heterogenea,
imi criam homogcnca , Sc fimplex poreft flare
j fub minori quancirarc, qukm generabatur, & fub

minori difpofitione fibi conuenienti , quam ge-
nerabatur. Probatur ex prxdidlis conclufioni-
bus, quia per primam conclufionem eft dare mi-
nimam materiam , fub qua corpus hcrcrogc-
ncum poteft generari , & per fecundam non cft
date minimam fub qua poffit permanere, igitur fi
in primo inflanti cilc illius rei /it applicarum
contrarium corrunipcns,vcl diminucns.cum non
fit dare vltimum inflans eflc citis , Sc ctim non
poffit nunere per folum inflans , fcquitur , quod
manebit fub minori difpofitione , quam genera-
batur.

9. Secundi pater per experientiam, quia aer non
poteft generari, mfi inediante moderato calore,

6c tamen poteft permanere fub valde intenfa fri-
giditate^ etiam fub valde intenfa caliditatc. Si-
militer vicrum.ad cuius generationem requiritur
intenfa frigiditas valde , poteft flate fub frigi-
ditate irmifla,im6 etiam fub caliditatc valdc.in-
cenfa. i

Contra primam conclufionem arg.qitpr i quia

St

forma afini generatur fucceffiuc , igiturnoneft
dare minimam materiam, fub qua poteft introdu-
ci. Antecedens patet ,quia materia prius difpo-
nitur per vnam partem , quam per alteram, & per
confequens forma prius iorroducitur in vnam
partem, qukm in aliam, vel materia liabit difpofi-
ta fufficicntcr non introdu&a focraa , quod eft
falfuin. Confequemia probatur, quia quatita-
cujnquc materia data in qua introdufla cft for-
ma aGni , adhuc in medietate illius inttodu&a
cft forma; Sc fic in infinitum , igitur nulla cft mi-
nima.

Secundi, quia fi materia fit difpofira per qua-
litates ftatim per rempus forma non inrrodu&a,
fcquitur quid nunquam introduceretur; quia illa
calidius eft approximata materix difpoficx ad
receptionem fornix , igitur continue indifponit
illam materiam:modd m materiam indifpoiitam
non poteft introduci.

Tertii , quia vel refpc&u cuiufiibet indiuidui *
alterius fpcciei eflet alia, & alia materia minima,
fub qua huiufmodi forma poteft introduci , vel
rcfpe&u omnium indiuiduotum ciufdem fpccici
eflet eadem materia minima.

Quarti , per prxccdentem quxftionem appa-
ret,quid cuiufiibet fpccici magnitudo terminata
cft duobus terminis cxclufiur , fcilicct maximo
fub quo non , a parte paruitatis , & minimo fub
quo non , k parte magnitudinis ; modo fi fit dare
minimam materiam, tunc non terminatur exclu-
fiue k parte paruitatis, fed inclufiuc.

Quinto, contra tertiam conclufionem. Si mix-
tum hercrogencum poteft flare fub minori quan-
titate, qukm generabatur , fcquitur , quod fenex
poteft naruralircr eflc fub minori quantitate,
quain eflet tempore fui exitus de vteto mattis,
quod eft falfum.vc apparet. Confequemia proba-
tur,quia illa cft quantitas fub qua generabatur, &
cum poffit flare lub minori, fcquitui quod poteft
reuerti ad illam minorem.

Sexto fequitur , quid infans pofler efle omni-
no talitcrdirpofitns ficut embryo ante generatio-
nem,confequens cft falfum, quia differunt ab in-
uiccm fecundum fpecicm ;modi res diucrfas fe-
cundum fpeciem confequuimir difpofitioucs fe-
cundam fpccicm ; & paret confequemia, pofito
quod ftatim pofl fuam generationem applicetur
agens reducens ipfum.

Ad ifta. Ad primum conceditur antcccdcns,& 1 1
negatur confequemia. Vnde c concedo , quod
forma afini generatur fucceffiu^ per partem ante
partem, & idei dico, quod non cfl dare minimam
materiam.nec maximam, fub qua non introduca-
tur aliqua pars fornix afini: imi quantacunque
parrcdata.fub qua introducitor pars fornix afini,
fub minori in infinitum introducitur pars formx
afini.Sed forma afini non producitur nifi materia
fit complete difpofira qualitate , Sc quantitate fi-
mul , Sc tunc cfl minima materia , fub qua poteft
introduci.

Ad fecundum dico, quod materia flat per rem-
pus difpofira per qualitates , quo non inrroduci-
tur forma afini ; eo quod deficit difpofitio fecun-
dum quantitatem :fed hoc effer impoffibile , nifi
continue ficut partes materix difponuntur , par
tes formx afini introduceremur , Sc ideo calor
non indifponit , propter partes formx introdu-
cendas.

Ad tertium poreft dici , quod verifimilc eft,
quod non eft cadent vna materia refpe&a omnlff
E 4 indiuiduo

II.

M*

56 Lib.l. Phyficorum

indiuiduoram ciufdem fpeciei:quia non apparet
verum.qobd materia ex qua generatur vnus ma-
gnus gigas, fic xqualis materie, cx qua generatur
nanus.

Ad quartum dico , qubd in alia quxftione di-
ftum fuit , quod cuiuftibet fpecici latitudo mag-
nitudinis, fub qua poreft (lare aliquod indiui-
duum alicuius fpec iei terminata cll cxclufiuc, ta-
men latitudo magnitudinis, fub qua potuit gene-
rari, terminata eA indufiuc, &ideo in hoc diffe-
rentia e(l de generat ionc,& permanentia.

Ad quintum nego confequentiam, quia pro-
ter magnas alterationes , Bc longas tn qualitati-
us primis non poteft reduci ad illam magnitu-
dinem.

Ad fexturn dico , quod duplices funt qualita-
tes,quadam primar , & confequcntes primas;alix
fccundx Sc confequcntes formas fubflantiales, vt
virtus, qua adamas attrahit ferrum , efl qualitas
confequens formam fubflanrialem adamantis.
Tunc dico, qubd infans poteft habere confimiles
qualitates primas. & confequcntes primas quali-
tates embryonis , fed non potcfl habere qualita-
tes confimiles, qux confequuntur formam fpeci-
ficam.

Nunc ad rationes. Ad primam concedendum
efl, quod noncfl dare f minimam patrem inexi-
flentem.Et confimiliter ad fecundam , quod non
efl dare minimum grane, fed aliud grauc inexi-
Acns minus, fcilicct pars foa.

Ad tertiam concedo , qubd cA minima magni-
tudo inexi Acns, fed bene cA minima feparata.ali-
ter in magnitudinibus feparatis elfct proceftus in
it. finitum.

Ad quartam dico, quod in homogeneis non
e A dare minimum in generatione < fed in hetero-
gencis ramum. De permanentia dico. qubd non
eAdarc minimam 111 permanentia } fcdinhetc-
togcncis bene eA dare minimum permanens,
quod non tendat ad corruptionem cum aliqui-
bus circumAantiis , fcilicct non cA dare mini-
mum tendetis ad corruptionem.

Ad quintam dico, quod non eA dare minimum
inexi Ileos ; fed de minimo fcpaiaro dico, quod in
fimpiicibus non eA dare (impliciter minimum
potens inanerc , nifi cum cenis circumAantiis.
Sed in hetcrogencis cA dare minimum, quod po-
tcA generati , fed non minimum , potefi perma-
nere.

Ad fcxtam.Si applicetur diminuens, &c. Dico
qubd corrumpitur lucccffitie, ideo porcA manere
fub minori quantitate. & prioti difpoficione,
quam erat quantitas Sc difpofitio fub quibus ge-
nerabatur.

Ad feptiinam dico , qubd non eft dare mini-
mum ignem rnexillentem, nec minimum fepara-
lumporentem manere tendendo ad corruptio-
nem i fed eft dare minimam ignem potenrem
permanere in tali medio cum tanta cdtr arietate,
& tanta applic.irionc,5c cum aliis circumAantiis.
Et cum hoc poreft concedi , qubd non ex quoli-
bet fcorfum accepto * feparatum poteft generari
aiiod elementum * fed oporteret , qubd efiirt con-
tinuatum cum alio igne.

Ad o&aoam , negatur confeqaemia : quia li-
cbt fit dare minimam materiam , fub qua jotcft
permanere, Sc idebdato , qubd corrumpatur vna
pars , non corrumpitur /ubitb -f fed poAca ma-
nebit.

ANNOTATIONES.

1 T J No modo in gener atione.Scc. Nota qubd hic
V deficit primum membrum diftin&ionis;
diftinftio enimvt ex cbclufionibus apparet, debet
efte talis, fcilicct. In corporibus fimpiicibus dare
minimum intelligitur dupliciter. Vnomodoin
generatione , & tunc eftienfus: vtruin fit dare
minimam materiam , qux ftiffic iac ad generatio-
nem , fub qua fcilicct poflit elementum, aut ali-
quod homogeneum generari. Alio modo in per-
manentia , Sc tunc cA fenfus.vtr um fit dare mini-
mam materiam , fub qua poreft aliquod elemen-
tum permanere.

b Quodlibet elementum , vtl homogeneum mixtum
generat nrfueceffiue. Nora, qubd Ludouicus Lcrno-
fius (uper primum librum de morbis medendis
Galeni quxft.7.renet hanc conclufioncm : Gene-
ratio fit in tempore, Sc non in inftanti , Sc fenfus
cA quod fonna fubllantialis acquiritur , aut de-
perditur fucccffii temporis , habbtquc quoldam
gradus , qui fucceffiub acquiruntur, fictu qualita-
tis,qux per morum acquiruntur. & probat fuam
fententiam nonnullis aut boritai ibus Aullotclis,
cx quibus infert, qubd mutationes quibus difpo-
nirur materia ad formam fubftaniialem.cft gene-
ratio fimplicirer, haberis pro per fe termino for-
man» fubAantialem. Secundo infert mutationem
illam inflanrancam (qua forma fubllantialis in
mareriam introducitur ) fiuc imrodu&ionem ip-
fius formx dici potius vltimum generatum eflc,
quam generationem , fictu in fine motus dicitur
mutatum cfTe. Cxterum oppofita lententia eft
do&rina Peripatetica , Sc communis in omni
ichola dodliflimorum virorum, fcilicer qubd ge-
neratio fit mutatio in Aantanca , Sc non fucccUi-
ua. Quomodo autem poflit dici fucccfliua, vt vi-
detur (upponerc Scotiis in hac quxftione fubti-
lifUmr explicat ipfcmet Du&. 1 .Sc i.quxft. huius
quinti.Suftinc ergo vfqueibi.
x Non eft dare minimum elementum permanens, Scc.
Senfus eft qubd corpora n6 viucutia via genera-
tionis,& conferuarionis non terminamur intrin-
fcccjiequc cxtrinfccc per minimum quod fic, ne-
que per maximum quod non, fed quouis minimo
dato.poteA dari minot. Hxc conclulio cA contra
Scotum 1. Phyfic.cft tamen Scoti hic , & in a.
d.i.quxA.p.quxficporcfl confirmari : Huiufmo-
di corpora non habent terminum magnitudinis,
vt probatum eA in prrcedcnti quxllione, ergo
neque habent terminum paruitatis. Probatur fe-
quela.ex eo non habent terminum in magnirudi-
ne : quia cum parte materix crcicit pars formx,
fed in mareria quanta non datur minimotn ; cigo
neque informa Minor probatur per AriAor.f.
Metaph. cap.i j. dicente : Continuum eft diuifi-
bile in partes, quarum vnaquxquc poteft cfTe hoc
aliquid : fed corpora non viucntia funt quxdam
continua ; ergo quxcunqnc eorum pars poreft
exiAcre feparara , atque ita non dabitur ram par-
ua quantitas, in qua poflit generari, aut confbrua-
ti forma ignis , quod in minori non poffit , Sc in
minori vfque in infinitum. Prxterea noneA in-
telhgibilc aliquod efle quantum, quin fit cx par-
tibus,neque quod fit ex patribus.quin pars fit mi-
nor roto ; & ita non efl imelligibile , qubd ali-
quid fit quantum, Sc non diuifibile , ita vt non fic
atiqtfidin eo minus eo modo exi Acns : neque et-
iam poteft poni aliqua caro fimplicirer indiuifi-
bills iil ton carne : quia ficuc pun&us fepararus

non

16.

*7*

Quajftio XIV. 57

non faceret quantum feparatutn : ita neque ca-
ro pundualis , fi effet cum alia faceret aliquid
maius.

1 8. d Eft dare mi n!?n*m materiam , fub qua mixtum
beterogentwm generari pettft. Verbi gratia, hominis
datur minima materia, qux fufficit ad generario-
nem, vitra quam alia minor non fu (ficcret. Proba -
rur , quia non in quacumque parua poteft gene-
rari j ergo danda eft aliqua determinata in parui-
tate in qua pofEt.Sit verbi gratia quantitas vnius
fabx.quam propter paruitaicm forma non poffit
informare : augeatur tunc illa quantitas conti-
nue donec veniat ad quantitatem requifiram pro
introdudione fornix. Tunc fic , vel dabitur pri-
mum inflans talis formz in materia illa fic quan-
ta,vel non. Secundum non porcfl dari , quia in-
cipiunt huiufmodi res per primum fui clfe , ergo
cft dandum primum; atque aded in tali inflanti
datur minima quantitas , in qua potefl generari
tale viuens, & introduci talis anima.quia iunulla
minori ; alias nulla quiditascfl primum e fle il-
lius fornix.

1 9- e Concedo t quod forma a fini generatur fitcce (flue

c,tntr*:ii perportem ante partem. Nota , quid alia eft con-
generationis fubflantix in homoge-
ftrrrjMmV. nc,s > & in heterogencis. In illis id, quod
&in betere- generatur , tempote quo forma extenditur per
gtwu. materiam fccundiin eandem rationem , genera-
ram efl fecundum partem , fic fic quando forma
ignis extenditur per materiam ante quemlibet
ignem genitum generabatur ignis , & ante quod-
libet generare erat ignis gcnicus:& hoc cfl , quod
dicit' Ariftor.6. Phy fic. cap.6. vbi inquit , nectffe
ejl id, rjttoj fit , faQum effe , & id quodfuRum efl , ne -
ceffe efl fleri prim ; & fubdit ,/bnper enim eflipfo
corrumpi corruptum effe prim , ipfi autem corruptum
efft e en umpi. In heterogencis autem fecus : quia
fecundum partes generantur. Prifls enim gene-
ratur cor , quam exterx partes : atque ita in illis
panibus cum non fint infinitx aliqua pri6s gene-
ratur, antequam nulla generabatur. Sed nihilo-
minus dicendum eft, quid femper prxcedit al-
teratio quamlibet etiam particularem generatio-
nem ; ac proinde accipiendo generationem pro
prxuia difpofitioneefldiuifibiTis, non autem ac-
cepta pro ipfafonnx introdudione. Quamuis
enim intrinfece alteratio non terminetur ad fub-
flantiain , fcd ad qualitatem , fatis cfl extrinfcci
terminetur ad illam , vr nomine generationis
potiatur. Accipit ergo hic Scotus generationem
pro prxuiis mutationibus , & alrerationibus,
qux continuantur cum generatione ; vel di-
cit gciierationem cfTe fucccffiuam , propter par-
. tes quanritatiuas fubicdi , fiuc illius quod gene-
ratur , Sc non propter gradus fornix fubftanria-
lis : nam cum omnis generatio fit a principio
cxtrinfeco , fc etiam omnis corruptio fnbftan-
tix , fequicur quod omnis muratio ad fubllan-
tiam fit fucet fliue: quia agens extrinfecum prius
difponit partem pafli fibi propinquam, quim re-
motam ; Sc per confcquens prius introducit for-
mam in parrem propinquam , quini remotam,
quia nunquam introducitur forma niii in fubie-
do difpofiro,

l0 f Non eft dare minimam partem inexifleNtem.No-
Un,mn>» ,a qoAd minimum narurale poteft confidcrati
•4 t»'de H- dupliciter; prirod vt incxfftens , & effet illud,
forismtomfi- quod non poteft feparatim exiftere extra totum.
inori fottfi- $cc,,n{^ vr pCr fc cxiftens, Sc eft illud quod fi fe-
pararetur i toto , adhuc pollet conferuari in effe.

SecundA nota , quod minimum potefl a^huc bi-
fariam confidcrari , vno modo , vt cft quoddam
ens naturale : alio modo , quatenus cft quoddam
quantum. Minimum incxiflcns tam in homoge-
ncis , quim in heterogencis non eft dabiic : quia
quacumque parte camis data , illa eft corpus , Sc
per confcquens habet pattes , Sc cum pars fit mi-
nor toto , fequitur quod nulla caro,aut pars car-
nis poceft effe minima. In heterogencis autem
minimum per fe cxiftens ncccffe cft dare : quia
in illis forma fubftamiaiis determinat fibi cer-
tam, & determinatam quantitatem , fient & cer-
tas difpofitiones in materia : fecus cft in homo-
geneis , in quibus minimum per fe cxiftens,
quatenus eft quoddam quantum , dari non po-
teft , fed quatenus cft ens naturale minimum
per fe cxiftens , neceffe eft dari , Sc idcd dicit hic,
Scotus in rcfponfione ad tertium , qudd non
cft minima magnitudo incxiflcns, fed beneieft mi-
nima magnitudo inexi flens, fed bene cfl minima
feparata,quatcnusfuppleeft conianda cum ente
uaturali.Vide tamen Scorumin i.d.x.quxft.p.ad
fecundum fub litera D. vbi fullinet non dari mi-
nimum naturale.

s Non efl dare minimum graue , Scc. Nota, qudd
omne graue fubfiftcns feorfim , fc diuifitn , eft
grauius aliquo graui in toto inexiftente , Sc con-
iundo alteri grani, fcd non vult dicere Ariftorelcs
quod onine graue feorfim cxiflcns fit grauius ali-
quo graui feorfim exiflenti.

Q_v jEstio XIV.

Vtrhn potentia afiiua terminetur per ma-
ximum in quod potefl .

Arirtot hietent. jj. i de Cete text. 117. Auerroci

itid.S ifnplic.r«MHH. j j . Albcr. Kyyhas , Tliencn in tM
Colo. Conimbriccn. iiiJtm i./vt.t. Antonius Rot-
cut f«4/f.i4.Ruuius 1 . Phyf.f»f.^.qMifl.H%6McaAoLi 10
rhyf A#.*.# j/wj.7.

Rcvitvr quod fic : qtiia quxlibet j.’
potentia adiua naturalis agit fccun-
fcvCSS vltimum fui conatus, igirut cfl
dare maximum in quod agit.Tenet confequen-
tia, quia fi poffet agere in maius, tunc ageret fe-
cundam minorem conatum , &: per confcquens
prius non egit fecundum totum conatum. Ante-
cedens apparet. quia per hoc differt potentia adi-
ua naturalis k libera.

Secundo . quia lntelligentia monens orbem
terminatur per maximum in quod potefl agere,
igitur fc quxlibet alia potentia adiua.Tcnct con-
fcqucntia, quia lntelligentia cft regula omnium
aliaruni potentiarum , Sc per confcquens termi-
natio ipfius infert terminationem in aliis : Sc an-
tecedens apparet per Commentatorem 1. Cadi,
vbi dicir, quod mobile eft adcf> proportionarum
Intellfgemix, vt fi addcrccuralia vnius mufex,
non polfet moneri.

TertiA , accepto vno pondere , quod Socrates 1.
poteft portare , vel illo pondere maius Socrates
poteft portare, &r illo maius,& illo maius, & fic in
infinitum.ve! aliquando eft flatus. Si ad aliquod
pondus fit ftaius , tunc illud eft maximum.quod
poteft portare , fc habetur intentum. Si pro-
cedatur in infinitum , Sc cum per talem pro-
ccftiitn quodlibet pondus finitum poteft refe-
cari , fequitur qu6d quodlibcc pondus fini-
tum

ftlfli 4 Adi-
HA fitefl it-

*<t fi 9
tirmmjljM-

tine.

Dinifit qut-
fiitnn.

fttttU *fii.

ItAjMtJjrt.

4-

Aftxrttum
in qmjfttffi
fetenti* }tud
fit.

Inter ft ten-
ti em mflmM,
& t

ejl differen-
ti*.

r-

58 Lib.I. Phyficorum

tum Socrates poteft portare , quod cfl falfum.

Qtt.uc6.pcr Ariftot.i. Caeli, tcxt.t 16 fic 1 17.&
Comincncacorem.qui volunr,qu6d potentia a&i-
ua terminetur per maximum >n quo poteft, vt fi
Socrates poteft portare centum libras, fi: nonpiu-
resj tunc centum librx erit maximum pondus,
quod Socrates poteft portare.

Oppofuutn arguitur. Quia li potentia a&iua
agit in aliquod, igitur excedit illud, & ciim excef-
fus ille iit diuifibibs, fcquitur quod minori excef-
fu poflit in vnum magis rcfiftcns agere , fic per
confequcns illud datum nou erat maximum , fic
ita argueretur de quoliber.

Notandum , quod potentia aftiua poteft com-
parari ad fex circumftautias , fcilicct ad rcfiftcn-
riam in qua agit, ad cffcelum.qucm producit , ad
motum,vcl velocitatem, qua producitiad tempus
in quo producit.ad diftantiam, & qua agit , vc in
motu alterarionis , ad fpatium per quod fufticit
mouerc.vt in motu locali.

In quzftionc prim6 videbitur generaliter de
quid nominu quxilionis, fcilicct de potenti a, maxi-
mo , & minimo. Secundo videbirur fpecialiter de
comparatione potenrtx a&iux ad rcfiftenriam.in
quam agit , fic tmid dc comparatione ipftns ad
alias circumflantia*.

Quantum ad primum notandum , quod po-
tentia aftiua cft principium tranfmurandi alte-
rum inquantum alterum ; fed potentia pafliua
cft principium tranfmurandi ab altero , in quan-
tum ab altero, vt patet 9-Mcraph.Dc paftiua nihil
ad pexfens. Sed potentia a&ma cft duplex ,qux-
dam motiua localiter .vtgrauicas , A: alia a&nn
alterius rei. Et tunc vel cft aditu fibi limitis , vt
calor producit calorem,& ignis iguem:alia difti-
milis,vt lumen producit calorem.

Item quadam cft pdtentia adiua cuius effe-
dus produdus coagit libi, vt caiiditas produda
ab igne iuuat ignem ad vltecius producendum:
Alia cft cuius cnedus non iuuat , vt patet de lu-
mine.

Secundo notandum , quod maximum In quod
poteft aliqua potentia cft illudam quod poteft fic
in nulluin maius, fcd in quodlibct minus ; Sc i Jc6
fecundum iftam definitionem non terminatur
diftantia , a qua aliquod vilibile videtur aliquo
modo ; igitur oporter definiri maximum diiiun-
diue fic:Maximum in qtiod aliqua potentia adi -
ua poteft eft illud , {in quod potcll, & in nullum
maius ; fed iu quodhbct minus , vel in quodlibet
minus vfque ad illud in quod non poteft propter
parilitatem.

Et conformiter qn6d ad hoc.defhiatur mini-
mum in quod non, fic maximum in quod non, fic
minimum in quod ftc.

Tertio notandum, quid in propofito vna dif-
ferentia eft inter potentiam adiuam , & poten-
tiam paftiuam : quia potentia aditu fi poteft in
aliquod, poteft in quodlibct minus illo.fic nonin
quodlibct tnaius;fed c contra cft de potentia paf-
fiua fi patitur ab aliquo, poteft paci a quolibet
inaiori.fcd non i quolibet minori.

Nunc funt aliquz fuppolitiones. Prima eft,
quod rcfpcdu eiufdcm femper minimum in quod
aliqua potentia non poteft, cft maius maximo in
quod poteft. Probatur , quia minimum, in quod
non poteft,eftade6 magnum, quAd propter illius
magnitudinem non poteft in ipfum ; fed maxi-
mum, in quod poteft, eft proporriouatum fux po.
tentix , fcilicct quod non excedit , igitur mini-

mum in quod non excedit potentiam adiuam, 8c
maximum in quod fic exceditur ab cadim.

Secunda fup politio , quod omnis cxccifus cft
diuifibilis. Tertia, quod quilibet excctlus fufticit
ad morum. Probatur, quia adio, vel motus prouc-
nit fecundum propottionem potentiz motoris
ad reliUcndam moi i : & idc6 quando agens plus
poteft in agendo, vel mouendo , quim partum in
refiftcndo, fcquitur , quod ab agente poteft pro-
duci motus , vel adio.

Ad iftud dicunt aliqui concedendo, qtiAJ qui-
libet exccrttis fufticit ad continuandum motum;
fed non quilibet fufticit ad inchoandum. Sed con-
tri , fuppofito , quod non lit in infinitum diffici-
lius inchoare motum , quam continuare. Tunc
probo, qu6d fi quilibet fufticit ad continuandum,
quod etiam quilibet fulficit ad inchoandum : fic
fit A vnus cxccifus , qui non fufticit inchoare,
fed fufticit continuare , fit fit in centuplum diffi-
cilius inchoare motum , quam continuare; tunc
capiatur exccrtus minor A,Cci\icci B, ad quem fc
habeat in centupla proportione : tunc fi B fufti-
ciat continuare motum: quia quilibet cxccllus
fufticit continuare , igitur A fufticit inchoare
motuin ; cuius tamen oppofitum ponebatur. Ec
probarur conlequcntia, quia przcisc iu cenruplo
difficilius cft inchoare motum quam continuare,
fic A fc haher in centupla proportione ad B, igi-
tur cum B fufticit continuare , fcquitur quod A
fufticit inchoare.fic ita ficut arguitur dc A,iu po-
cft argui de quolibet exccfTi.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima eft, quod
rcfpcdu ciufdem norentix , fic eiufdcm circum-
ftamix, ad quam comparatur, vt ptua rcfitlcmix,
importibilecft fiinul dare minimum in quod non
poteft, & maximum in quod non poteft. Proba-
tur, quia perprimam fuppofitionem .minimum
in quod »on poteft , eft maius maximo in quod
otcft ; dc per fecundam exccrtus ille elt diuifi-
ilis. Tunc fi captatur aliquod, quod cxccdac
maximum in quod fic, fic excedatur a minimo iu
quod non, tunc vel potentia adiua poteft id| il-
lud, vel non; fi fic, tunc illud prius datum non
ctat maximum in quod poteft ; fi non , fcquitur
quod illudi datum non erat minimum in quod
non potcfhquia iftud minimum in quod non po-
teft,cft maius illo.

Secunda conclufio , Quxlibet potentia a&i-
ua terminatur aliquo didlorum quatuor modo-
rum per maximum, vel minimum aftirmatiuc,vcl
ncgntiuc , fit hoc cft verum dc potentia finita,
qti-e poteft in aliquod agere.de non in quodlibct.
Probatur , ex quo fufticit in aliquod aget e, & non
fufticit iu quodlibct , oportet dare ve' maximum
in quod poteft , vc! in quod non poteft , vel mi-
nimum mquod potcft.vcl 111 quod non pote(l,vt
patet inductione.

Tertia conclufio , Nulla potentia a&iua ter-
minatui per maximum in quod non poteft ; nec
per minimum in quod poteft ; imo vttuinque
iftorum eft impoflibilc rcfpc&u potent ix aiftiux.
Probatu: , quia quxlibet potentia aftiua fi po-
teft in aliquod, poteft in quodlibct minus itio,
igitur impoflibilc eft , quod terminetur per ma-
ximum ncgatioe,auc prr ininimuin affirmat inc.
Tener confequcntia ex definitionibusmaxinu in
quod non , A: minimi in quod fic : in quibus in-
cluditur, quod poteft tn maius, St non in minus.
Anreccdens pater , quia motus , & a&io ptouc-
niuut fccudum proportionem potentix motoris,

ad

Omnitmef.

fiuefidimfi.

Mu.

flmilihet ex -
reflue fmficit

*d motum.

6.

7-

i.

Guelitet fo-
rent tn a3‘"A

terminetur
fer rtiAXirnii,
vtl mim-
mnm.

SulU filtn-
IIA nitlHA
terminetur
fer mAxhni
m fited n-o
ferefl, vel fer
minimam in
fm.JfM.fl.

+R

ad retiftentiam mot i,mod6 eadem potentia com -
parata ad duas rcii/lcnrias inxquales i piius , ad
fnjjorcm ed proportio minor» de ad minorem
maior , Sc per confequcns potius aget In miuus,
quim in maius.

Quarta concladojcfpcdacuiu/libecpotentix
f*- / init* c/l dare maximum in quod pocc/l,

imtiMdSi *<• vel minimum in quod non pore/l. Probatur, quia
quxlibcr talis potentia , ex quo c/l aciiua, pore/l
in aliquod , & ex quo eft tinita non potc/l in
&mhu'mBm 9a°dhbec, igitur eius potentia imaginanda c/l
(icac quintius concinui terminata. Et tunc illa

Quatfio XIV.

IO.

fututis

'p]f. vel potcd in terminum teddemiz imaginat* per

modum terminat* quantitatis, vel non : ii tic,
tunc illa reti/lenria eil maxima in quam potcd: fi
non, tunc c/l minimi in quam non porcft;& ticut
dicirurdercti/lemia , ira dicitur de aliis circum-
/lamiis.

Secundi patet con elutio , deducendo ex prx-
mHIis concludonibus:Sc quia per fecundam quq-
libet potentia terminatur aliquo prxdiflorum
modorum ,&r per tertiam potentia adiua non ter-
minatur per duo viti ma, nec per aliquodil/o-
rum, & per primam non terminatur per ambo ti-
mui , igitur terminatur per alterum illorum , Se
habetur intentura.

Qtffnta concludo, Potentia a&ina non temni -
natur per maximum in quod potcd agerc.Proba-
batne , S : tit illud maximum A. Tunc potentia
ttmiMtm* atfliuj fuHicit agere in A, igitur porcuria excedit
ftrmaximi reddntiam ip/ius A, quia a &io prournir i pro-
mfmdptffl portione maioris inzqualiutis potenti* moro-
ris ad re/i dentiam mobilis , igitur per fecundam
/uppoticiouem excedis ille ell diuidbilis, Sc per
confequeus illa potcnria a&iua poceft excedere
vnum maius A, igitur per tertiam fuppofitionem,
potcd agere in maius , igitur A datum # non erar
maximum, in quod poterat aget e.
f Ex quibus fequit ur concludo fcxra,quod qux-

*Ri‘ Uber potentia ailiua terminatur per minimum in
mm r /Troius- quod non poced agere. Proba rur :quia perquar-
tmftrmsi- tam concIu/ioncm,vcl terminat ur per maximum,
in quod potcd , vel per minimum , in quod non
^ pore/l ; <Se per quintam non terminatur per ma-
ximum in quod (\c , igitur terminabitur per mi-
nimum in quod non pore/l , Sc habetur inten-
tum. Er notandum ed , ticut dicitur in fecunda
conc/utione de potentia a&iua > pore/l dici de
quolibet , dc quo veri/icantur duz m en fur a- per-

59

lud pondus , Sc per confequens non erat mini-
mum quod Socrares non porerar fuftcnrare.

Secundi, Quia per aliquod tempus Antichri-
dus potcd eircfururas,Sc per aliquod non : tunc
vel ett dare maximum tempus , per quod poicft
e/fc fururus;vcl minimom.pro quo noi>,& potcd.
facilirer deduci , quid nullo modo terminatur:
quia nullum ed tempus per quod potert dura-
re i quin pet maius podit durare , Sc etiam per
minus.

Tertio. Sir A vnum corpus, cuius vna me-
dietas tit alba, & alia nigra , 6efupponatur,quod
vniner/aiiter illud e/l album , cuius maior pars
cd alba } tunc huiufmodi corporis vna parsed
alba , Sc alia non , fcd nigra. Tunc, vel c/l dare
maximam partem , qu* c/l alba , vrl minimam,
qtix non ed alba : quia de aliis duobus e/l impof-
tibiie. Vnde nulla pars e/l alba , quin minor illa
tir alba r ti maximum, conrra , quia nulla pars ed •
alba, quii tir maior pars alba,cums medietas plus
erit alba ; igitur nulli pars ed alba , quin maior
pars lit alba.Confequentia prvbitur,quia no n cd
dare minimam, qu* non ed alba.

Ad ida rcfpondctur. Ad primum dicitur, quod
potentia , fcilicet fudentatioa dicitur proprie,
quam non excedit ponJus deprimens; vrquid
potentia Socratis lit maior ad fu/lenrandum,
quam grauitas ponderis ad deprimendum A tunc
dato , qudd ellct dare minimum , quod Socrates
non potcd portate , Sc edet illud,quod non fu/fi-
cerct portare dnc dctra&ione, vel depre/fione.
Tuncdico,quod li accipiatur fudentarc large pro
quacunque fuccc/Tiua portarione,liucfit cum dc-
pr efJionc,due non. Dico, quod non cd dare maxi-
mum in quod tic.nec minimum in quod non, nili
illud elfct infinitum.

Ad fecundum dico , quod cd dare minimum
tempus per quod Antichridus non pore/l clfc fu-
turus : quia per infinitum tempus non potcd clTc
fututus, nec per aliquod maius , fcd per qcodhbcc
minus.

Ad eeruum.Veled daremaximam partem, Arc.

Dico qudd nec cd dare maximam partem albam ,
fcilicet dati, nec npnimam, non albam , fcd illud
rorum cd minimum, quod non cd album. Pater
igitur in generali qualiter termina rur potentia
adiua penes minimum , in quod non potcd age-
re,Sc hoc de primo.

Quantum ad fecnndum , fcilicet comparando

. - . _ . /f.

t mentes ad idam diui/ionem quadrimembrem: vt potentiam adliuam ad rcfidcntiam,in quam agit, D*1nlutj9

verbi gratia , ticur dico , quod potentia adiua ' ponitur ida concludo , qudd cd dare minimam nfi-

reddent iam in quam potentia aQiua non fuflicit "*”*'* »'*

terminatarexeo, qudd in aliquod potcd, Sc non
in quod!iber,ira veridmiliter dico , qudd d huius
totius pars vna tit calida, Sc alia non : vel ed dare
maximam partem ca Jidam,vel minimam a/tirma-
tiue.ve/ negarrW.

Conrra przdiSha obiicitur : quia vel ed dare
maximum, quod Socrares potcd fudentarc, vel
minimum, quod non potcd : quia alia duo mem-
bra funt impofJibilia : d maximum . Conrra, quia
tunc porentia fullenrariua Socratis excederet
pondus illius, quod fuden ratur in minori ex-
ccldi, pore/l vnum maius excedere , Sc per confc-
fequens fudentarc maius. Si minimum quod
non, tone ponatur foper caput Socrans.Tunc vel
fubitd ed Socrates depredus in terram , vel ip-
fum , Sc priafquam Socrates e/fer depredus , non
fubitd : quia impo/Ubile ed , quod morus localis
dt fubitd ; d fucccffiuc , tunc (equitur , qudd per
illud tempus minimum Socrates fodenubar il-

agere.Probator,quia reddentia xqualis potentiz i,*,,,
ad i ut ed illa, in quam non potcd agere , nec in
in aliquam maiorem : feJ in quamlibet minorem
fu/Ecit agere, igitur reddentia xqualis potentiz
adiuz ed minima, ia quam non fu dici c agere per
definitionem minimi in quo non.

Et ad foluendam idam quxdionem oportet Het*.
bene cauere,quod aliquando (c habet per modum
potentix adiux,Sc aliquando per modum poten-
tix pafdux i vt verbi gratia, d v/ius lapis ponatur
fopet baculum, 3c aucmcntetut continue, quouf-
que baculus non fufhciat portare, fcd frangatur ,
tunc grauitas lapidis fe habet per modum poten-
tix adiuxiSc baculus habebit fe per modum po-
tentix paGiux , Sc reddentiz , Sc tunc in illo in-
flanti, in quo virtus grauinris ed xqualis in de-
primendo potentix baculi in reddendo. Tunc
grauitas lapidis ed maxima , qu* non fu (dei c
frangere

6o

Lib. I. Phy ficorum

ii.

triremis

Ctmmtnra*
Urit nfiSr-
tmr.

frangere bacnlum , Se reddentia baculi cd mini-
ma , qux non potcd frangi ab illa grauitatc , 3c
hxc de fecundo. De tertio videbitur in alia qux-
dione.

Ad tariones. Ad primam confcquentiam,quia
agens naturale eodem conatu, quo agit in minus,
ludicic agere in maius, ii edet applicatum.

AJ fecundam negatur antecedens, nec cd ero-
dendum Commentatori , quia de fado Intclli-
gentia mouct fphxram ignis , qux de fafko ed
maior mille millibus alis mufearum.

Ad tertiam concedo, quid quai uocunque pon-
dere accepro,quod Socrates potcd portare, adhuc *
maius illo potcd portare,Sr maius illo,6c iterum
maius illo : attamen per huinfmodi ptoccfTutn
non deuenitur ad pondus infinitum , imo forte
non deueniretur ad pondus vnius milij , eo vr
non fit additio per parces xqualis , (ed continue
per pare es minores.

Ad quartam dico, qudd Acidotclcs intelligic,
quid ell date maximum numerum menfurarum,
vr pura librarum , quas aliquis potcd porrarc , Sc
ea non commenftirauic fecundum a&ioncs , nec
forte didinguebat inter maximum , quod poteft
portate, Sc minimum quod non potcd.

xv.

Q_V A S T I o

Vtrum potentia adiua terminetur per ma-
ximum efferum (jucmpoteft
producere?

Vide authores citato? qaxrt. prrcedenti.ic citandos «juarft.
fequcnci.

JRcvitvr qudd non , quia ignis alli-
is railac fibrparrem paffi approximari, igi-

SJcur illa alfimilaca cft xque potens ad a f-

Iimiiandum aliam partem, ficut ignis caufaad a f-
fimilanJmn ipfam. Tenet confequcmia ,cuin fit
tantar virtutis , Sc fic arguitur de tertia quod a (Ti-
nniar quartam, & fic confequenrcr.quamdiu fue-
rit materia: Se cum omnes idx asiones fiant vir-
tute primi ignis agentis , igitur fcquitur , quod
tion cft dare maximuin efleftum , quem primus
ignis agens poftit producere.

Secundo , quia non cft dare maximum lumen
producibilc a corpore Utminofo , igitur non cft
tlafc maximum cfte&um, quem potentia aditu
poteft producere. Tenet confequentia, quia lu-
men eft effedus corporis luminofi. Antecedens

f robacur , quia fi fic , igitur aliquod maximum
□men poftct intendi per vmim paruum lumino-
fum : vt puta per candelam, igitur poteft intendi
pet Solem. Antecedens patct.ad cxpericmiam,&
tenet confequentia, quia illud, quod poteft face-
re agens minus intenfum , poteft etiam facere
agens magis intenfum.

Tcrtib.quia principium eft potentia a&iua re-
fpc&u notitiz conclufionis, & tamen non eft da-
re maximam notitiam ,vel maximum numerum
notitiarum , ptoducibilium ex illo principio , vt
patet dc principiis Gcometrix , qux poliunt ad
multas propofitiones nondu inuentas applicari.

Oppoutum arguitur , quia quxlibet potentia
a&iua naturalis agit per vltimum fui conatur,
igitur producit maximum eftc&um.quem poteft
produccrc,quia fi poteft ptoducete maiorem, non
eget maiori conatu.

Sccundd , quia ed dare maximum lumen pto-
ducibile i Sole i ergo,Scc. Probatur antecedens,
quia in fphxra Solis corpus fulaxe caufat inten-
/i (fimum lumen producibilc i Sole : quia ft inten-
tius produceretur , vel hoc edet per applicatio-
nem medij diaphani maiorem : Sc hoc non , quia
illud medium, vel fufcepciuum ed immediatum
corporis Solis ; vel fiet ex meliori difpotitione
medi) , Sc hoc non , cum corpus illud ht fummd
pcrfpicuum.

In ida quxdione videndum ed de quinque cit- f**-

cumditiis omittis in quxd. ptxccdcnti,& primd
de tempore , fecundd dc velocicate, ter tid de di-
dantia, quarto de c dcfhi , Sc quinto defpatio.

Quantum ad primum, notandum, qudd aliud g.
ed potentiam terminari, Sc aliud ipfam derermi- htemtUm
nari : nam potentiam terminari , ed ipfam finiri
maximo in quo tic, vel minimo in quo non , fed
ipfam determinari ed cognofcerc potentiam,
quanta ed per eius velocitatem, vel per eius ef-
fedum , aur per aliquam di&arum circumdan-
darum.

Sccundd norandum, qudd potentia a&iua, ali-

quamdiu cft , poteft agere, Sc ideo quxrcre quo- ms A"'/
modo terminatur tempore, per quod potentia
adiua poteft agere, non eft aliud quam quxrcre,
quomodo terminatur temp as fux durationis,
ideo foldm dicendum eft de durarione.

Tertid notandum , qudd potentia alicuius rei Pitauiasli-
ad durandum non cft aliud qtiiin nifus , vel vir- *"•** "•
tus , qua refiftir (uo contrario applicaro corrum-
penti, Scideo corium non haber proprie poren- *ut4Jt ‘
tiam ad durandum ; nec elementum umplcx exi-
ftens in fua naturali difpofirionci cui non cft ap-
plicabile contrarium, fcdftaum quandocontra-
rium applicarur, habet potentiam ad durandum,

Sc refiftir cum conatu, fed mixtum ex clementis
femper refiftir cum conatu , eo quod habet in fe
principium fux corruptionis.

Tunc ponuntur conclufiones. Prima eft, Nut- 4*

Ium corruptibile in iftis inferioribus , vt * ele- KaOmm cre-
mentum , vel mixtum poteft durare per infini-
tum tempus. Probatur, primd de mixto notum fitnfdmmm
cft , cum habeat in fe principium fux corruptio- trmfui.
nu.fcd de elementis probatur, quia aliter feque-
retur , qudd elementum per totum tempus xtcr-
uum ftuftraretur a (uo finc,ad quem ordinatur i
natura, confequens cft falfum : quia finis natura-
lis non poteft c(Tc fruftraneus, Sc inanis, vt pater
i . Ethic. Probatur confequentia , quia elementa
ordinantur finaliter, vt ex ipfis fiant mixta, lded
fi eftet aliqua materia alicuius partis clementi,
qux per tempus infinitum ftaret fub forma ele-
menti,& nunquam fub forma mixti , fequetetur
qudd illa pars eftet frufttanea.

Secundo, quia quodlibct elementum habet ma-
teriam, igitur quodlibct cft corruptibile , confe-
quentia tenet per Ariftotelem in ifto primo.

Tertid, fi aliquod elementum maneret perpe-
tud, maxime eftet ignis in fua fphxra; fed hoc cft
falfum , quia ignis gcnctatut per conftcllationcs
fupctiotcs.Sc expellitur ad loca inferiora.

Secunda conclufio. Non cft dare maximum f .

tempus, ner quod aliqua res naturalis poteft du- Ne» datur
rate. Ptobat ur .quia quodlibct quod poteft dura- «*•**»■•*»»
rc.per aliquod tempus poteft dutarc cura melio-
t ibus circuftantiis pet aliud tcmpus,vt puta qudd peuH
continens fit melius difpofuum , 8c contrarium durati.
tardius applicetur , & ita de fimilibus.Secundd,
quia tunc effet dare vltimum inflans illius rei.

Tertia

Quseftio X V.

' i

V.

ftr ttmftu
ftu Avari»

M

*

Tertit concludo , Efl dare minimum tempus,
per quod res naruralisnonpotcd durare. Proba-
rur , quia ex quo non potefl durare per tempus
infinitum, nec rrrmrnatur per maximum , igitur
oporrer.quod terminetur per minimum, quo non
podit durare.

ftritia aih- Quarra conchi fio , Potentia adiua non poted
"* determinari per tempus fux durationis. Proba*

“ rur , quia /cn/ibilirer videmus illa qux funi mi-
noris virtutis plus durare illis, qux lunt maioris
virturis, quod non ellec d per durarionem tem-
poris pollet cognolci quantitas potemixadiux,

Sc h qc dc primo.

>• Dc fecundo /i r prima conclufio, Potentia atii-

ua non terminatur propter velocitatem, qua po-
rcfl agere. Probatur, quia velocitas fcquinir pro-
portionem pofenr/x fuper reddendam ; fcd illa
proportio e(t in in/inicum augmenta bilis ner di -
rn/narioncmrcrminiminoris,vrparuirprius,ma-
xime de moru alterarionis : ided /equitur , quod
proportionaliter velocitas cd augmcnrabilis in
infinitum, 8c per eon/equens nullo modo termi-
natur.

Secunda concludo, refpctiu alicuius potent/x
atiiux derermiuarx e/1 dare maximam velocita-
tem , qua poted agere cum ranra reddentia , Sc
ad tantam re/tdenriam. Probarur,quiaiIIiuspo-
remix atiiux ad illam relident iam c/l de termi-
nata proportio , qux non potc/l cllc maior , vel
minor /Ine augrocnrarionc, vel diminutionepo-
rcmix.vcl rc/i/lcmix, igitur velodrascon/equcns
illam proportionem erit maxim.i,qua potc/l mo-
nere cum illis circunftantiis.

Tcrria concluiio , Per velocitatem non potc/l

"* v'1*' determinari , id cd, cognofci , quanta c/l poten-

fjjZ.yjiqfa 1,3 a^n* Probatur, quia d ab agente fub odo, in
M4i fHffi. redflcntiam dib quatuor proueniar aliqua velo-
citas, igitur er itxqualis velocitati, qux ptoucnic
ab agente fub quatuor refpctiu refid enritt ve
duo ; quia ambx prouen/unr ab xqua libus pro-
portionibus, Sc ramen agentia non lunt «qua-
lia, inu) vnum cfl duplum ad reliquum A' hxc dc
fecundo.

f 7. Quantum ad renium notandum , quod quan-

tum ad diflanciam cd differentia inter potentiam
achiinm, & potentiam pafliuatn. Nam d poten-
tia adiua potc/l agere ad aliquam didandam,
potc/l etiam agere ad quamlibet minorem , ira
vt d ida candela illuminet de hinc ad parietem,
illuminabit quodlibe: intermedium, /edporcu-
ria palEua d patiatur ab aliqua didantia, non
oportet , quod patiatur a qualibet minori ; nam
vidusdato quod videat vidbile £ remorius, ta-
men non oportet quod videat i quilibet di flan-
tia minori : nam vi/ibiJc pote/1 ramum applicari
vidii, quod non videatur.

Ntn datur Nunc /it prima concludo, Non cd dare nuxi-

A/Utisma- nurn dillantiam , a qua porenda atiiua pore/1
trwtJriltli 3Scrc’ ^rob.itut , quia virtusagends diffunditur
3 continui vfque ad non gradum, igitur ac-
cepta aliqua didantia in qua cd virtus agentis,
illa cd alicuius intcnIionis,igicar in didantia vl-
teriori e/1 virtus agentis r cmiflior ; 6c per confc-
quens didantia data non erat maxima,
i. Secunda concludo , Ed dare minimam didan-

tiam,in quam non potcfl agere, S: illa fcquitur
ex proree denti.

Tertia concludo , Ed dare maximam didan-
riam, in quam potentia a tiiua non iufficit agere.

Probatur, o: dgnccur minima di/lantia , in quam
Scoti eper. Tero. II,

6l

non fufficit. Tunc dc > in i/lam di/bnriam non
/u/ficic agere, Sc in nullam maiorem, & in quam-
libet maiorem , igirur illa c/l maxima , in quam
non /iidicir agere , Cc ira dico de di/lantia a qua
vidbile non poted videri, quod illa eadem di-
/lantia, qux cll minima, a qua non porc/l videri»
c/l maxima in qua non fuflicit videre.

Quarta concluiio , Didantia a qua potentia
pafEua, vc vidts , potcll pati» terminatur duobus
terminis cxdu/iuc •, vno fcilicct a parte elonga-
tionis , & alio a parte appropinquiraris ; elonga-
tionis inquam a vi fu , a quo non porc/l videri
propter nimiam elongationem , Sc appropinqui-
taris,k quo non potc/l videri propter nimiam ap-
propinquicarerilUed a quolibet intermedio inter
idos duos terminos poted fieri vi/io.

Quinta concludo , Pcrdidantiamnon potcfl
determinari potentia atiiua. Probatur , podro,
quod aliquod corpus Jumino/'um /eruaro xquali
gradu luminis /ineinten/ione, & remiflione lu-
minis angearur ad maiorem quanrirarem , tunc
idud luminofum ager ad maiorem didamiam,
quam anre , Se ramen non c/l maioris virtutis,
quam anrc,imA minoris : quia eadem qualitas re-
miffiored in fubdantia magis extenfa,quam mi-
nus exren/a, & hoc de tertio.

Quantum ad quartum recolligenda cd didin- 9.
Hio talia in alia quxfl. f cillcet $ quAd agentium
quoddam innatur ab e/Fcclu prodendo ad adimi-
landum palfum, vt ignis. Aliud ed,quod non in-
uarur , vt corpus luminofum , vel fahem d i nue-
tur, hoc non cd ad afdniilandum palfinn.Et ideo
quando materia, in quam agit ignis, cd vulde in-
difpolita 1 aut propter nimiam frigiditatem , au c
huiniditatem , tunc calidi ras e maner in pallo
continue, vniformiter ditfvrmis ad vnum gra-
dum, deut lumen caufa rum in Jtmiino/b.

Nunc cd prima concludo. Agens quod iuua - d/w f md
rur ab effetiu ad a/Iimilandum pa/Itim , non rcr- ^

minatur ad maximum effetium ,quem poted pro - „win*tmr
ducere. Probatur per primam rationem ante op-
politum , & hoced verum , fuppodro quod pri- rJffBnm.
muni agens concurrar ad prodiidioncm ctfe-
cluum /equentium, quia d non , difficile cll affi-
gnare v /que ad quem effeHum prinni agens agit.

Secunda concludo. Agens quod non iuuatur Afn$ jueJ
ab effeStn , vrpura luminofum producit rnaxi- *e*
nmm effedum , quem poted producere, ficut ar-
giimcntatiun fuit pofe oppofitom dc Sole , quia na
tale agit fecundum totum conatum futim , iJcd
non variati raritate medi j , tantum producit in
primo indanti, quarum vnquam podea producit.

Sed contra obiicicur,quia proportio potent ix 1 o.

agentis ad reddentia poted augeri in infinitum,
igirur limi lirer Sc effeHus.Refpondeturnegando
confcquenriam, quia licet velocitas confcquarur
proportionem , ramen effetius prudutius non
confequitur, imo con fcquitur agens.

Ex illo poted dari caufa cuiufdam pulchrx du- Stliti» Qui-
bit ationis, fcilicct. Quare ignis in aliquod pafliim ,l*g. Mu*-
agens, quod a/Jimilac libi tunc,d podea approxi-
meturilli pjflb v nus alter ignis maior, vdxqua-
lis, ille non intendet calidiorem padi, & tamen
/i corpus luminofum agar quantum potcfl in me-
dium , & appropinquetur vnum aliud lumino-
fum minus, velxquide, intendit lumen caula-
rum ab alio luminofb. Qux ergo cd caufa diucr -
liratis ? Dico quod caufa cfl , qudd ignis .agit ad
aflimilationcm paffi , Sc ideo alter ignis appro-
ximatus non intendit ipfum , quia non agit vitra
F gradum

Lib.I. Phy Georum

PitrnrU rtu-
ttr* Hi pottfi
tegnifi f.er
fMMiMrm
&*”!■

hi

gradum ptoprium : fcd Hminofum non affuniUt
libi paltum , idch aliud luminofura fuperueniens
intendit ip(om , eo quod non agit vitra gradum
proprium, quia inucnit gradum minorem caufa-
rum , quam fit gradus luminis fui : & hoc de
quarto.

De quinto fit prima concludo , non cft dare
maximum fpatiuni, per quod aliquod mobile po-
teft moucri» quantum cx ratione motus, vel era-
uttatis , vel lcuitam. Probatur per Ariftotclcm.
Nam fi graue per infinitum fpatium diftaret a
centro, mouerctur ad centrum. Et dico notabi-
liter, quantum cft de ratione grauitatis,&l.Nara
diftamia a concauo orbis Lunz vfque ad cen-
trum terrae cft maxima, per quam aliquod mobi-
le poteft moueri.nifi forte moneatur per aliquam
lineam tranfuerfalirer interfccantem illam.

Secunda concludo, per quantitatem fpatij non
poteft cognofci quantitas potenti* motoris.Pro-
barur, quia idem mobile monetur quandoque per
maius fpatium , quandoque permitius, Se tamen
ex hoc non cft fortius, vel debilius. Ex his con-
clufionibus patet qualiter quantitas potenti*
altili* determinatur, &: cognofciiur per redden-
dam,in quam (afficit agere, vt dictum fuit in alia
quzftione. Rationes funi folut*.

ter diffirmu. 'Nota,qu6d duplet eft agens, feu pa- Agent $fl i*.
ttcns,vnum vniforme,altcium difforme.priimim P1»*. imif*.
cft quod fecundum omnes luas partes «qualem
participat fotm* gradum, vt fi elYct bipedale ea-
lidum , vt auatuor ,itavt fecundum omnes fuas
partes , quibus agit , aut patitur , habet calotem
vt quatuor, agens, feu patiens diffottne cft, quod
fecundum aliquas partes habet quatuor gradus,
fecundum alias duos. Caliditas ergo agens in
aquam indifpofuam , manet in pallo continue
vniformiter , quia continue manet intcnfa vt
quatuot , fcd manet difformiter quantum eft et
parte paffi , quod non habet quatuor gradus fe-
cundum omnes partes.

n.

f.*Jt eft na-
tur a toti* t

fu Arum ftr-
tiur/f.

n

9+

ANNOTATIONES.

a jf7 I. ementum nor. poteft durare per infinitum tem-
JC /put. Nota, quod natura totius homogenei
Se fuarum partium eadem c(l,& clcmctum quod-
uis homogeneum cft , quare Se elementum , Se
quxlibec cius pars corruptibilis cft, nunquam
tamen naturaliter propter vniucrfi ordineniali-
quod clemenrum fecundum fc totum corrumpe-
rur, imo neque alicuius naturalis agentis tanta
erit vis , vt totum elementum corrumpere pofi-
fit; fi enim ignis mutaretur in acrem , daretur
vacuum : aer enim cft magis denfus , Se tunc oc-
cupalTet ignis minorem locum , Se daretur va-
cuum, Se c contr* fi aer mutaretur in ignem, de-
ficerer fpatium Se locus. Intellieir ergo Scotiis
liic non de toro elemento , fcd de eius panibu*
diuifim.

b Diffantia a (ju4 potentia pajfiua , Se e. Nora,
quod omne agens habet fpharram fu* allituram,
qu* eft fpatium determinatum a natura, intra
quod fua extenditur virtus a&iua , Se vitra quod
minime accedit : imd in hoc (patio prius Se for-
ti.ds agit in Cibi propinquiores partes , quam in
remotiores. Quando ergo pamim, non eft intra
iiuiufinodi (ph.rram agentis , minime allio fieri
poteft ; quia agens naturale agir , per contaUum
Caltcm virtutis, cum ramen non omnia agentia
«qualem habeant fpharram fuxacliuiraris ; quia
non habenr xqualeni virtutem allinam ; hinc eft
quAd contingit aliquando , hoc paftiim efle in-
tra Cphx ram a&iiiiraris huius agcnris, non ra-
men e contra. Er quando hoc conringir , inter
agens , Se paftiim nulla cft re palJio, nec reaUio:
yerbi grani , fit ignis potens ad diftanriam duo-
rum palfiiuin agere , siique aqua qu* tam imi ad
diftanriam vnius poflit frigefacere , tunc qui-
dem porerir ignis calefacere aquam , Se non r c-
parierur ab ea, fi fit extra illum paftum. Et idcd
dicit hic Scorus, qudd diftanria , a qua poten-
tia paftiua poreft pati , rerminaturduobus rermi-
n/s , & re.

c Tunc caliAt ar maner inpajfo continue vniforqu -

Qj? imo XVI.

'Utrum fit dure minimum agens a quo
potentia pajjiua potejl pati t

Aucriocj i .ir Cal» 7. D.Tboin.W* (Stittr eaf.y,

Uci.x). Cunimbt. ibiA-tuf.?, qtt.x. (y i^«Cab,«u.u,
tjnsfl 1. an.i. TolcM.d* diniT.qiufi i) Ruuiui eap.C.

J* Gener, ftu/f.f. Bannet ibU.tpufl.x Roccut iMCoila
lutfi.n. NUruioi;» in pkjfie.Afa.feB.io, Complui. I.
d* Gener. Jiffi.l. Maftife/

R c v 1 t v r qubd non , quia vel illud 1.
jJKI, agens edet diuifibile, vel indiuifibile;
itssi non indiuifibile, quia entia naturalia in
fuis allionibus requirunt determinatam magni-
tudinem , vt patet 8. huius : nam millcfitnapars
grani milij non faceret fenfum. Si fit diuiftbi-
lc , tunc ipfum non poteft agere nifi partes fux
agant , fequitur qu6d aliqua pars agit , Se cum
pars fit minor toto , fequitur quod agens datum
non erat minimum.

Secundi fequerctur, quid cftct dare a&ionem
tardiflimam , & remifliflimam ; confcquenscft
falfum , quia auxlibet allio cft ficut quantitas
continua diuifibilis in infinitum ; Se patet confe-
quentia, quia allio falla a minimo agente eft rc-
miftifliina, quia fi pollet ede allio minor , vel illa
proucnirct ab agente maiori , velxquali ; &: hoc
non, quia ab agente maiori proueniret allio ma-
ior, & ab xquali xqualis ; fi a minori, tunc agens
datum non erat minimum.

Tertib , quia potentia alliua non terminatur
per maximum in quod poteft agere , igitur nec
potentia paftiua per minimum a quo poteft pati,
quia conformitcr videntur fc habere.

Quartd fequeretur, quod huiufmodi aHio fu-
bite* corrumperetur ; quia fi nunc aliquod dimi-
nuens eft applicatum agenti, tunc allio nunc eft.

Se immediate p6ft non crir, nec aliquid fufiquAd
fi aliquid , illud proucnirct ab agente minori;

&"*pcr confcquens agens datum non erat mi-
nimum.

Oppofirum arguitur per Commentatorem in I •
t. Caeli, vbi dicit qu6d potentia paftiua termina-
tur per minimum,a quo poteft pari.

Secundo per Ariftotclcm qui ponir , quod cft
dare minimum fenfibilc. Terrio.quiafub angulo
conringcntix poteft fieri vifioA' non Cub angulo
minori,quiaeft omnium angulorum acuriftimus,
vr parer j. Euclidis.

Notandum , <juAd quxdam eft potentia pafti- ^wry/*f«
uamarer/xreccpriiiaA nullo modo quantum eft •pdm-
cx parte Cui refiftiriua ; ficut marcria prima , alia f
a cft paftiua rcfiftitina, & non rcccptiua ficut ca-
liditas, qux patitur a frigiditate. Se iftacft etiam

adiua

Quaftio XVI.

«3

4

k

4

Rrfiflaui*

MAtxrtlAtH

•finifUx.

•Aiut in illud, k quo paritur. Sed aJia cO poten-
tia cognolciciua pafliua , vt vi Tus , qui patitur ab
obiedo recipiendo fpecicm eius,UcetaSkiuccon-
currac ad vilionem , quam coniequitur illa fpe-

cies.

TumU f*f- Secundi n orandum, quid ilcur potentia a<fli-

f»s /iaittr ua dicitur meiior , qui potefl maius pafliizn al-
f “ rerare , fiuc in maiorem refiAcnriam agere, ita
mHsrrnl Pcr opnofitiim potentia pafliua dicitur melior,
^ qux potefl a minori agente pati { vt vifus dicitur
melior , acutior f qui potefl pari i minori vifi-
bili i /imiliter b caiiditas dicitur pa/fibiiior fic-
cirare, vel humidirarc , quia a minor/ agente po-
tefl pati, quam aliquod eorum.

Tertii notandum , quid potentia pafliua vel
potefl comparari ad agens, vel ad clfe&um pro -
duAutn in iplo paUb, vel ad velocitatem , vel ad
tempus, & ita de aliis circumflandis.

5 . Nunc ponuntur conclufiones. Prima cft ; po-
Tutntisfsf. tentia pafliua nullo modo rcfiftiriua non rermi-
fmajtumsi» narurper maximum agens, i quo potefl pati, nec
piTmsxmi, F61" minimum,* quo non poteflpari ; nec aliquo
«•/ miaiacm. modo. Probatur, quia taJc pa/Ium nulli refiflir,
igitur quodlibet agens habet dominium fuper il-
lud,Sc per confequens,cum quilibet excernis /uf*
ficiar ad morum ; /equirur quid quodlibet agens
potell agere in ipfum.

Ex quo /equitur , quid /i aggregatum ex po-
tentia pafliua, &refiftenria «qualiter dicatur no-
centia pafliua , quid illud potefl pati a .quolibet
ageute: probarur , quia quilibet exceflus fu/Ecic
ad motum, modi quodlibet agens quanrumcun*
que panium , vni cum virtute a&iua illius palU
habet dominium fuper ipfum.

4- Secundi /equitur, quod fi fiur aliqua duo, pu-
ra A Sc B , & xque faci Id efl monere vnum ficuc
reliquum, immo qur liber potentia mundi potell
mouere vtrunqne, A tamen itnpoflibilcc(l,qudd
aliqua potentia mundi monear vrrunque xque
velociter. Probatur , Se fit A aggregatum ex refi-
flenria licut 8. Sc potentia a&iua ficut 8. Se 6. ag-
gregatum ex potentia adiua ficut 4-Sc ex r efi flen-
tia ficut 4 .Tunc pcr prxcedens corollarium xque
facile cfl mouere A ficut B,quia quodlibet agens
potefl mouere vrrunque «qualiter. Nam fi appli-
cetur agens vt vnum vtr/que, runc ad agendum
in A clt proportio 9. ad 8 . Se ad agendum in B,
cfl proportio /exquiquarra , qux cfl maior pro-
portione 9. ad S. qux efl fexquio<flaua , igitur
velocitates prouenientts erunt inzquales.

Contra conclufionem obiidtur,qiiia medium
rcfpedu luminis efl pure rcccpriuum, nccrcfi/lic
illuminationi, quia quantum cfl cx parte fui, il-
luminatio fit fuhico , Se tamen medium non po-
tefl pati a quocunque lumino/o paruo,quia vide-
mus, quid minus lumen agit in aquam, quam in
acrem, igitur luminofitm poflet efle ita paruum,
quid ager lumine in acrem, Se non fufEceret age-
re in aquam , quod non effet, ni/i denfitas aqux
refiflerer.

Rcfpondetuc, propter quod fciendum , quid
triplex reperirur refiflenria in a&ionibus natura-
libus i q ardam qux intermittit velocitatem mo-
rus, vel actionis , Se cum hoc gradum fornix in -
duccndx peradionem: verbi gratia, in frigefa-
dionc caiiditas remittit velocitatem ftigefadio-
nis , quia fubiedum velocius /rigefieret /i non
cfTet calidum, Seconfcqucnter remittit gradum
formx induccndx. Connmilirer in motu locali,
quando denfitas cfl adeo intenfa , quid mobile
Scoti oprr. Tom. 1 1.

non fuflicit ad ranrum /pariuin moneri, ad quan-
tum mouererur fi non eflet illa dcnfitas.vr vapor
ad maiorem diflantiam mouctur pet acrem cla-
rum,quam per mibcm,Ar fic denfitas remittit gra-
dum vclociratisA' cum hoc minuit depertranfi-
to /pario.

Secundo repetitur refiflemii, qux diminuit ve-
iociratem , fcd non diminuit acquirendum per
velocitatem, verbigrarii, denfitas medi; fuper to-
tum ambirum motus, impedit mobile ncmouea-
rur velocius. Nam dcnliras i fla impcdit,ncmobi-
le moucatitr ita velociter , ficut /1 medium cller
rarius ; fied non minuit de pettranfeundo fpatiot
quia ranrum perrranficur , ficut fi medium eflet
in centuplo rarius.

Demum inuenitur rertii refiflcntia.qiix dimi-
nuit gradum formx , /ed non diminuit velocita-
tem a<flionis»ficur denfitas medij re/pcdhi illumi-
nationis , impedit gradum luminis j quia minus
lumen producitur in medio denfo, quam in raro,
fcd non impeditur veIocitas,quia «qualiter pro-
ducitur lumen in medio dcnfiori.ficur in rariori,
quando iuminofiim obiicitur fuper ipfum.

Nunc patet ad inftanriamjquia medium reffC-
&u illuminationis non efl potenria mere rece-
priua, fcd etiam re/Irtiriua;quia /altem refi/lit di-
minuendo gradum luminis, licet non diminuen-
do velocitatem fux generationis.

Sed obiicitur. Nifi velocicas generationis Ju- 7.
minis diminueretur per denfirarem medij,feque-
retur, quod lumen produceretur fuhico , con/c-
quens cfl falfum , quia lumen Solis in iflis infe-
rioribus multiplicatur fucccfliuc confcqucndo
morum vinbrx rerrx;& patet con/equemia,quia
non apparet , vnde pol fit proucnire fuce cillo
aliunde , nili cx parte denfitatis.

Refpondetur,quod imo, quia fucccOio in illu • Succtfft» im
minatione potefl proucnire altero trium modo- •&•*•»•** '*•*•
rum, fci/icee ex fucccQiua generatione luminofi,
vt quando accenditur candela , vei cx fucccOiua
applicatione lumino/i, quemadmodum Sol fuc-
ccfltue applicatur ad illuminandum diucr/as par-
tes terrx , quod patet ex motu vmbrx terrx , Sc
tertio propter /uccefliuam remotionem o bflacu-
li, vt quando aperitur fcncflra.

Secunda conc lufio efl, de aliis potentiis pafli-
ti is , qux polfunc pati ab aliquo, S: non $ quoli-
bet propter parui ratem, quod non efl dare mini-
mum agens, k quo ta/is potentia pjfliua potefl
pati. Probatur, quia fi potentia pafliua pariatura
minimo agente, igitur illud agens excedit po-
tentiam pafliuam , Sc cum exceflus ille fit diuifi -
bilis , /equirur, quod vnum agens minus per mi-
norem cxcclfim potefl excedere potentiam pafli-
uam i i!U igitur potefl pari a minori agente, cum
qui/iber exceflus lufhciat ad morum.

Tertia conclufio cfl , quod efl dare maximum Jgtw msxi-
agens,a quo potenria pafliua non potefl pati.Pro- nMm
batnr,Sc fit vnum ages tantum potens agere prx-
cisc.quanrum potentia pafliua potefl rcfillere,ita ujf/tti.
vt finr xquales, vua fcilicet in relidendo, & re/i -
quum in agendo. Tunc illud pallum non poicd
pati ab iflo agente, quia non excedir ipfum ; nec
ab aliquo minori , quia illud pafTum cxccdic
quodlibet miniis, Sc potefl pati a quolibet maio-
ri , quia a quolibet maiori exceditur ; igitur per
definitionem prius datam /equitur , quid iflud
agens cfl maximum , a quo non potell pati.

Secunda conclufio, parer ex pcxmifla concio - S-
fionc,quia fi imaginetur omnia agentia fa quibus
F 1 potentia

6 .

*■

64

Lib.l. Phyficorum

rt«

jnitim» trr.

potentia pafliiu non poteft pati promet patui-
tatem (epotari ab illis, a quibus poteft pati. Tunc
aecnc» a quibus poteft pari, vel terminantur in-
cuifiue , tta vt a termino ipfotumiUa potentia
non poteft pati i vel exduhue , ita vt a termino
ipforum poteft pati, hoc cft falfum per fecundam
conclufioncm.

Quarta condufio cft de diftantia,qubd poten-
tia cocnitiua , ficut vifus, terminatur per mini-
ii. mim 1 qua non poicft pati,non fim-

flsnti*n. plicitcr-,fcd propter magnitudinem, vt dicebatur
in prxccdcnti quxftionc.

Et i Jcb de aliis potentiis pa Uniis dico , qubd
nulla earum tenninatut penes diftantiam,aut pe-
nes cffc&um , a qua , & quem poliunt recipere.
Probatur, quia quxlibct potentia pafliua , eft rc-
ccptiua tanti effeftus:& a tama diftantia, quanta
citer , & quantum agens portet agere. Et idcb Ii
cflet agens, quod ab infinita diftantia poflet age-
re effc&um infinitum, potentia pafliua poflet il-
lum recipere. Eodem modo dicitur de fpatio,
quod potentia pafliua poteft raoucri per infini-
tum fparium fi cflet, Se li eflet agcns.quod pollet
ipfum per ramum fpatium moucre.

Ad rationes poft oppolinim.quia illx Mite op-
politum probant conclufiones. Ad primam dico,
qubd Commentator intelligic de numeris inte-
gralibus, quod cft dare maximum numerum li-
brarum.qius Socrates poteft portare, vtputa cen-
tum librx poliunt portati a Socrate, Qc non plu-
res, quoniam tamen Socrates poteft portare cen-
tum cum vna quarta non meminit Commen-

lo modo tepatitut. Agens vetb difformetqund
fcilicct fecundum aliquas panes habet quatuot
gtadus , Se fecundum alias duos , tepatitut fe-
cundum eandem conttanetatem , fcd non fe-
cundum eandem partem , fcd fecundum aliam
agit , & fecundum aliam patitut : agit nam-
que fecundum partes foniores , Se repantur fe-
cundum debiliotes. SueflanusNiphus fere idem-
fentit , videlicet non daria&ioncm , Se tepaf-
fionem fecundum eandem conttarietatcm , fcd
fecundum diucrfam : verbi gratia , quando ignis

agit in aquam calore , non repatitur ab ipU in
calore , fcd in ficcitatc ab humiditate aqux , &

i

Ad fecundam dico.quod non cft dare minimum
fenfibile , fcd cft dare maximum fenfibile , quod
non poteft fenriri per fc adu exiftens , qnod ta-
men fentirctur, li elfct continuum cum alio.

Ad tertiam, puto.qubd fub angulo contingen-
ti* non poteft fieri villo, imo etiam nec fub quo-
libet angulo rc&ilinco , quorum tamen quilibet
cft maior angulo contingenti*. Vnde angulus rc-
dhlincus poteft efle ita paruus in organo lenfus,
quod milio ipodo moneret v/fum.

Ex quibus omnibus paret , qubd vifus cft vir-
rus pafliua , quia non terminatur fecundum ter-
minationem potenti* adiiux , fcd fecundum ter-
minationem potenti* pafliu.r, tamen rationeor-

Jjani vifus terminatur penes minimum angu-
nm , fiib quo non poteft fieri vifio , & ille lor-
tc cft angulus re&us;qu>a fub illo non poteft fie-
ri vifio proprer nimiam magnitudinem, fcd fub
quolibet minori vfque ad illum, fub quo non po-
teft fieri vifio proprer paruiratem.

ANNOTATIONES.

3 A Li 'a eji p4(fiu* refifiitiwt , & nen rerrptiu*
£\ ficta caluUtAi , &c. Nota quod atftio pro-
nenit /cinpcr ex vi&oria virtutis adhux fupcral-
m&int fnprr rcr,us rcfmcnriam ; eo enim calidum agit in fri-
rrfifientUm. gidum ; quia fuperat cius rcfiftcnt/am :flc enim
aftio a proportione maioris inxqua/iratis. Sed
dubium eftciim omne agens in agendo reparia-
rur / Se loquor de agente , quod cum paflo com-
rnuniear in mareria ) an rca&io fiat fecundum
eandem qua/iratem , fecundum quam a git in
palfum , vt hic Scotiis prxfupponerc videtur, vel
fecundum alteram. Calculator dicit, qudd agens
vnifbrme, quod nimirum fecundum omnes fuas
panes z qualem participat fornix gradum , nul-

li.

4 #•* frutt-
mt rx viff».
rim virtuti*

non i frigiditate in quam egit , contingit autem
etiam tunc calorem remitti, hoc tamen pet acci-
dens cft, ex dcftru&ione ficcitatis.

Cxterum ftandum cft in fententia Scoti.Nam * } •
contra has duas opiniones idem videtur fcqui
inconuenicns , fcilicct , quod non fit verum di-
clum Ariftotclis , quod agens in agendo repati-
tut ; quiaifti ponunt diucrfas a£tioncs , & paf-
fioncs,&: diuctfa principia a&iua & pa{Tma,a&io
vec6& rea&io in eadem contratietate intclli-
ccnda cft , & fecundum idem.

° Similiter calidi tat dicitur pajjllrilier fecit Alt, SflitMttt
&c. Nota qubd qualitates prim* non vnifor-
miter agunt , & rcfiftunt , imb fic fc habent,
qubd magis a&iux miniis rcfiftunt , & h contra,
vetbi gratia, calor, qui cft omnium maxime a&i-
uus , miniis omnibus rcfiftir , atque ita vt hic
dicit Scotuscft paflibilior. Poft calorem frigi-
ditas cft maximb a&iua , & quamuis tefiftat ma-
gis quam calor , miniis tamen qu2im ali* dux
qualitates. Tertio loco fcquitut humiditas in
a&iuitate , qux tamen magis reliftit quam calor,

& frigiditas , Se quiafupcrac ficcu.it em in agen-
do, luperaturabea in rcfiftcndo, atque ita fic-
cicas cft vltima in agendo , cft tamen , qux ma-
gis reliftit.

Sed difficultas cft , an fient communiter di- 1 4*
citnr , quod i proportione maioris inxquali-
tatis procedit attio , id ell , a&io proucnit ex
viftoria virtutis afliux alicuius fuper alterius
rcliftentiam j ita etiam m rca&ionc debeat ea-
dem proportio inefle paflo refpcOu agentis. To-
letuslib. i.de Generatione, quxlhif. tener par-
tem negatiuam , nimirum qubd ad rca&ionem
non requiritur in paflo proportio maioris inx-
qualitatis , fed fatis eft , quod fi calor cft vt 8.
agit in frigiditatem , vt tnuni , e contra frigi-
ditas vt vnum reaget in calorem vt 8. Contra-
riam fcntcnriam tenent Marfilius libro primo
de Generatione, quxft.t9. Albettus de Saxonia,

Se Paulus Venetus. Er mihi quidem videtur pro-
babilius , quod i proportiouc maioris inxqua-
licatis , Se non a minori , neque ab xquali , vt
etiam lue docet Scotus : atque adeb fi paflum cft
xqualis , aut minoris virtutis, non reager. Ad-
das , quod fi agens i epateretur a quoamque paf-
fo, nullum pailimi corrumperetur ■, hoc aurem
eft falfum. Probatur fequcla, quando paflum cor-
rumpitur , aut tunc reagft , aut non : fi primum,
ergo cft in acftu , quia nihil agit nili quatenus
eft in adhi , ergo tunc non corrumpitur. Nam
quod corrumpitur non cft , quod reagit cft, ergo
vel quod reagit non ccJrrunipiriir , vel quod cor-
rumpitur non reagit, veJ /imiil eft, Se non cft. Di-
cendum eft ergo, quod quando corrumpitur no n
reagit , fed vincitor. Viftorin autem nifl i ma-
iori virrurc in agendo , quam fltrcflftenria paffi

in

«/■

in rcEEcndo , non poreft prouenrre, atque adci
quando pallum fuerit minoris viituris in agen-
do . quam acentis in rcfiftcndo , non de readio:
hrc enim ibu fuit caufa , quare agens poteft ali-
quod pallum corrumpere.

Ex hoc fequirur , quid fi ile calidum, vt 4. Sc
frieidum,vr 4. tunc calidum agit in frigi Jnm:
qua calidi aftiuitas , qux maxima eft, vincit fri-
gidi re/irtenciam ; repatitur tum a frigido : quia
frigidi adriuiras vincit refiftcnciam calidi , qur
minima e ft. Sed dices , aix agens. & patiens /une
arq ualis , aut inxqualis virtutis; fi xqualis, neu-
trum aget in alterum, quia a proportione xqua-
litatis fi radio; Ii inxqualis, maius aget in alte-
rum , & non repatietur ; ergo non eft repaffio:
quia i proportione minoris xqualiratis non Ec
o&io. Re/pondeo , quid fi agens, Sc patiens fine
xqualis virtutis vnum in agendo , Sc alterum in
tendendo ; non erit ad io, quamuis in agendo Iit
alterum eorum fottiusM tamen funt xqualis vir-
tutis in hoc fcnfts , quod agens fic maioris virtu-
tis in agendo , quam pallum in refiftcndo , tunc
erit adio , Sc fi rarius ipfum pallum (it maioris
virtutis in agendo , quam eius agens in refiften-
do.reagcc in fuum agens, lin autctn,minime.Hoc
autem muitories liceil,eo quod agens, quod eft
adiuius ad adio nem , eft miniis forte , Sc magis
debilead refiftendum.Quare fere femper contin-
git repadio, nunquam tamen nili a proportione
maioris inxquaiicatis Ec adio.

Qu^ftio X VII.

65

Q_y iSTio XVII.

Vtrnm aliquid pojfit fieri ex
vi hilo f

Atili. I . Pkjfttxt. jj.Simplic nmm. j 1 Thcmifiji. ff.Alen,
*.f*r.f.i.4rf.6.D.Thom.l.Pfyfil/fl.9 CT •* » V//? I .J l.

Mrt.t.Scot.in iJifl.t.f.l (y it rrntm frinr.q f.Baflol./*

l.Ji/t.l.f.luvt.j. Gibticbn l.fi/f.t.f x.tr/.j.Roccui I.
Ptyff y McnJaz* i • Pkjf.difi. j x.ftU. J.

Rc v i t v R quid fic : quia aliquid Er,
'IQSEf vtpaterad experiendam : tunc igitur,
vel Er ex aliquo, vel ex nihilo; fi ex ali-
quo, runc ens edet, antequam fieret, fi ex nullo
habetur propoErum.

Secundo , quia ficut fe habet generatio qux-
damadnon ens quoddam ; ita A; generatio fira-
pliciter ad non ens /impliciter ; fcd generatio
qu ardam Et ex non ente quodam ; Ec generatio
hominis ex non homine, ergo, Scc.

Tertio , quia materia eft illud, quod in rei ve -
Mtlpfiimt. ritate generatur, vt dicit Commentator in illo
Tkjfjtm.it. primo,comntSc tamen non generatur ex aliquo:
quia tunc illa,ex qua generareiur.eller prior .

Quarto, quia ex priuar/onefit aliquid, vt parer
per Ariltotclcm in illo t, rexr.jS. vbi dicir,qudd
ex hon m utico fit muficus, Sc tamen priuado non
E,ergo,Scc.

Ouinto, quia forma Ec,Sc non ex aliquo;quia
nihilipEus prxfuitfgitur Et ex nihilo. Similiter
forma corrumpitur,^ tamen in nihil corrupirur ,
igitur nihil ipEus permanet po/l corruptionem.

Sex ro per AriEotelem in libro de Pomftj qui
ponir creationem ex nihilo.

OppoEtu arguitur per AriEorelem in ifto pri-
mo tradam i.c.i.rcxr.?.*. vbi didr.Exb* f** »»»
fottl, aliqui J fieri impeffihiU efl, de hac aure opinio-
uecotmcniunt omnes, qui dc natura locuti fiiur.

Sctti eper. Tm. II,

Tcxt. si.

In qnxftioue primo videbitur, quid fen/erunt X.
antiqui dc ifta materia. Secundi tradabirur opi • Dm fi f **•
nio AriEotelis, Sc quomodo poteft ftarc cum vc-
ritate fidri.

Qyanrum ad primum , fiiir vna opinioanti-
quorum , Sc forte Parmenidis ,Sc MchfiI , qux •

poreft referri in hunc modum. Supponitur pri-
mi, quid impoffibilceft aliquid neri ex nihi-
lo. Secundi uipponirur , quid fieri ex materia,
non eft /impliciter ficti, fcd eft fieri ralicer fe ha-
bens,vt quando terra tranfportarur dc vna figura
fn aliam. Tertii fupportirur.quid illud taliter fe
habere , non eft aliquod diftinihim i materia,
ficut figura non eft res diftinda a re figurata.

His EippoEtis funt dux conclufioncS. Prima
concluEo : Nulla res fit de nouo. Probatur, quia KhI* m fi
vel fieret ex fubicdo ptxfuppoiito , Sc hoc non: dtamm.
quia ficficr/,non eft Empliciter fieri per fuppoE-
tionem /ecundam, vel cx nihilo, & hoc non per
primam.

Secunda concluEo : Materia Ec aliter difpoE - fi

ra.quam antc.Probatur per experientiam,qu/a de •tittrdilfifc
acre fir aqua, de albo nigrum.A: fic dc fimilibus. * f** *** ’

Ex iftis /equfrur primi , quid tota natura re- .
rum naturalium eft materia i quemadmodum MattrU tft
materia eft rora natura rerum artificialium. Se- t*t* »* tmr*
eundo /equitur, quid omnia entia funt eiufde m n,mn > \*th-
fpccici fpcdalUlhnx , fcd ramen denominan- ,4/**
tur diuerEs nominibus turnpti s i diuerEs difpo -
Edonibus, vt pura a tanta raritate inarcrix deno-
minaturaerji maiori dcnEtatc aqua,i talidifpo-
fitionc denominatur homo , Sc ira dc aliis , qux
difpoEriones non /unrrcsalix ab ipfa materia.

Tcrrii /equitur , quid omnia enria funt vmim
ronr/nuum : quia partibus eius non interpopi-
nitur aliquid alteri us rationis. Quarti fequitbr,
quid nullum eft compofirum ex partibus J/uer-
/arum rationum 1 fcd prxeise cx partibus inre-
gralibus eiufdem rarionis.Quinri /equitur,quicl
omnia funt vnum, & prxter illud ens nullum
ens eft fenEbilc , Sc pr.rrcr partes eius , Sc id-
eo ipfum eft immobile fecundum fetorum , li-
cet Denemoueatur fecundum partes eius : ided
etiam ipfum eft inEnit um in ducatione, non in
magnitudine.

Iftam opinionem improbat Ariftorcles per ali- jff

qiias rationes, in cap.i. huius primi quarum ali-
qux funtprxc/si contra verba; vr li totum Ec,
plures partes funt , Sc p»r confequcns plura fune
entia : ledalix funt contra intentionem, vr quid
accidentia di/hnguunrur a fubicdo, Sc quid con-
traria ellent eiufdem rationis, Sc huiufmodi..

Secunda opinio ponit qua E totum oppoEtiun, tfjtfi-

fcilicet quando aliqua res generatur, ipfa perfe
rora producitur in clfe.ita vt nulla eius pars prx-
fuit, nec materia , nec forma , Sc ided impo/libile
eft, quid aliquid Eat cx nihilo, provt ifta prxpo-
Etior.v dicit circunEantiam ordinis, fcd non vc
norar circunEantiam rei materialis , ided cx cot-
t upeo Et genitum, ficut ex node Et dies.

Sed contra obiicitu r ; quia E nullum cEet ob - y ■
icdum commune generanti, S: genito , tunc ad ‘

corruptionem vnius non oporteret alterum ge-
nerari, ex quo nihil clTct eis commune. Refpon-
detur negando confequcnrian);imd vt repleatur
Jocus corrupti , oportebit alterum generari dc
necelEtatc, Sc ided Ec ponentes dixerunt locum
elfc materi ani; vc paret 4 .huius.rcxr. 1 /.

Sed obi id cur , quia non oporteret aliquid,
corrumpi, vr generatum occuparet locum fuunr.

F f qc Ii

66 Lib. I. Phyficorum

quia poteft ccdcre fibi per condcnfationcm * Sc
per confequcns non oportet coi rumpi. Rcfpon*
detur negando coufcqucntiam , quia fieret tanta
condenfatio per pluralitatem gcncratorimi.quAd
res naturales non pollent (lare tiib tanta denlita-
te. Et ideo lic ponentes diccbatu , quod in mu-
tatione accidentali , bene prxfupponitur lubie-
ttum.fcd in fubllantiali non ; quia in illa totum
fiet : illa opinio improbatur per rationes , qui-
bus probabuntur conclultoncs Arillotclis > Sc
hoc deprimo.

6- Quantum ad fecundum notandum , quod

Et turfjHt (ficui tactum fuit) ifta prxpolitio ex poteft di-
5«4 ccfc cucunj\anljam or(]inis t Vt ex nolic fit diet;

' ‘ ' yc\ circimftantiam partis integratis , vt domm fit

exUteribm ; vel circunftantiam partium eflemia-
Iium , vt elementum componitur ex materi a & forma-,
sci circunftantiam fubicdi, vt fintHafii ex are 5 Sc
fic capitur in propofico,vtrura aliquid fiat cx ni-
hilo nullo fubic&o prxfuppolito.

DWo nihil Secundo notandum de ifta propofitione ex ni -
imttlriutf*- bito nihil fit , propter Logicam , quid ifta didio
n.itur. fjjfci quandoque cft fyncatcgorcma , Sc tunc va-
let idem quod non cft , & tunc fi ifta didio nihil
capiatur vtroblque fyncatcgorematice , tunc
propufitio cft falfa : quia fenfus cft , quod cx
quolibet fit aliquid , quod cft falfum : quia cx
Deo nihil fit ; fi capiatur vtrohiquc carcgorema-
ticc , adhuc cft falfa : quia fenfus cft, quiid ex eo
quod non c(l , fic illud quod non cft : vel primb
accipitur fyncategorcmaticc, & fecundo catcgo-
rcmaticc. Tunc li concedatur , qudd illud quod
fit non cft, tunc illa cft falfa ; imo cx aliqua rc fic
illud quod non cft. Sed fi concedatur, qu6d illud
quod ht cft, tunc illa cft vera ; vel capirur prim6
categorcmaticc , Sc fecundi fyncatcgorematice,
A: tunc fenfus cft, quod cx eo quod non cft» nulla
res fit , Sc hoc cft verum, vt ly ex denotat circun-
ftantiam fubicdi.

7. Nunc ponuntur conclufioncs. Prima cft,qu6d
Alitptid fui- dc nouo aliquid fit fubftamialitcr.Probatur,quia

videmus , qu6d dc eodem demonftrato non mu-
/.t. Unent. raro localitcr,variatur rcfponfio ad qnid cft hoc,

igitur illud nuitatur fubftantialiter. Tenet con-
fcqucntia , quia quxftio propter quid , quxrit de
fubftamiarei , Sc antecedens patet ad experien-
tiam : quia de hoc demonftrato refpondcturpri-
m&quod fit allinis, & poftcaquod /itcadaucr, &
dico notabiliter non tnntsuo localiter, proprer opi-
, nionem Democriti , qui pofuit huiufmodi gene-
rationem , Sc corruptionem fieri per motum lo-
calem cordorum atomorum ad iuuiccm.

Secundo fcqucretur , qudd nunquam mutare-
tur definitio compofiti.vcl alicuius rei naturalis,
quod cft falfum , quia aliter definitur afinus, Sc
aliter cadaucr ; &: pater confcqucntia, quia defi-
nitio indicat fubftanriam rei : igitur fi non cllct
mutatio i» •fubftantifl,fcqucretur,qu6d non mu-
taretur etiam definitio.

8. Secunda Cpnclufio ; Nihil fit de nouo , nifi
Nilfr Jme- prxfuppoiutur fubicduin. Probatur, quia vidc-

nuis, quod illa quxnnnc fiunr, fiunt prafuppofi-
f 4 rn • ro aliquo fublcao , igitur impoflibilc eft aliquid
fieri fiuc fubicdo.Pater confcqucntia* quia u ef-
Ict pudibile, quandoque contingeret.

Et ifia indtidio confinnatur , quia illa qux
fiunt, aut fiunt rransfignrationc,aut fubtradionc,
auc com politione , aut alreraiione* fed quidlibet
prxdidorura modorum prxlupponit fubicdum,
ergo.&c.

Tertia , quia in artificialibus femper prxfttp-
poniturfubicdum,vt paret ad experientiam, igi-
tur Sc in naturalibus. Quartb ratione Comema-
toris.Quia nifi ita cllct, fcqucretur quid impof-
fibilc fieri fieret ; confequcns implicat contradi-
dionem. Probatur confcqucntia , quia fi iftud
nunc fiat , quxro in quo fundabatur cius poten-
tia prius, fcilicct potentia ad citiscific, non in
agente, quia agens non cft potens fieri illud, fed
f.icerc:ncc in patiente, quia res illa no fuit prius,
igitur oportet dicere,qu6d fundabatur in fubie-
do.vel da, quid non,& tunc erat impoftibilc fie-
ri, Sc nunc hr,igirur feqtiirur confcquens.Quinti
fequcrerur.quid aliqua cllct tranfmuratio,& ni-
hil tranfmucarctur, confequcns implicat , quia
tranfmutatio cft adus tranfmurabilis j Sc patet
confequcnria dctranfmutationc illa, qux fieret
fine fubicdo.

Contra conclufionc arguitur rationibus, qui-
bus probatur creatio pombilis. Primi quicquid
poteft caufa prima mediante fccuda.potcft caufa
prima fc fola ; fed caufa prima mediante fecunda
poteft aliquid producere, vt puta mediante fub-
icdo.igitur iplafinc fubicdo poteft aliquid pro-
ducere. Maior pater per Authorcm dc Caulis, Sc
minor ad experientiam.

Secundi , caufa infinita poteft aliquid facere
cx nihilo ; fed Deus cft caufa , vel agens infini-
tum ; igitur Deus poteft agere aliquid cx nihilo.
Maior parer ,quia ficut in infinirum difficilius cft
producere retn fine ftibicdo,quiun ipfam produ-
cere cum fubicdo.ita virtus infinita eft in infini-
tum potentior virtute finita ; Sc minor probatur
primA,quia Ariftotclcs 8.huius,tcxt.8o. probans

2ui»d primus Moror non cft virtus in magnitu-
inc , arguit fic; quia vel eifet in magnitudine
infinita, & hoc non ; quia nulla talis clt, vt patet
in j.text.3j.& inde, vel in magnitudine finita, Sc
hoc non ; quia in magnirudinc finita non poteft
elTe virtus infinira,qux ratio no valeret nili Deus
clTec virruiisinfinitx. Sccundb probatur minor,
quia modus agendi quo Deus agit , vel cft fini-
tus.vcl infinitus : (i infinitus fcquitur,qu^d Deus
fit virtus infinita; fi finitus fcquitur , quod toc
a&iones agentium inferiorum circa Deum pof-
funt multiplicari, quod polTent xquari asioni di-
uinx, quod cft impolJibile. Tcrtid probatur mi-
nor,quia cx eo, qucSd Deus vult aliquid effc, vel
fieri, cx eo illud eft.vcl fit.igitur Deus cft virtutis
infinita:. Antecedens patet, 1 x.Mcraph. texr.39.
vbi dicit Ariftotclcs,qu6d Deus agir per anrclle—
^lum,A: voluntatem.ConfeJjuctia probarnr,quia
non apparer poflibile , quod cx eo quod agens
finitum velit aliquid , quiSd illud fit. Sicut licre
ego vellem Romam effc htc,tamen non fequitur,
Roma eft hic, qux tamen confequcntia bene va-
lerer refpeiftu voluntatis diuinx, quod non efler,
nili Deus clfct virtus infinira.

Tenio arguirurfic : Agens fimplicitcr perfe-
<ftum, & in nullo diminutum producere poteft
aliquid fine fubic&o;fedDeus cft huiufmodi, er-
go, Arc.Maior pater.quia quanro agens cft perfe-
dius , tanro paucioribus iriftrumcnris indiget ad
complementum fui operis:vt artifex melior pau-
cioribus inftrumenris poteft complere opus fiiu,
quam vnus malus, & per confequcns , quod cft
fimplicitcr perfeiftum nullo inftrumcnto indige-
hit:5r minor pater per Ariftotclem in y.Meraph.
cap.de Pcrfcito, text.11. vl>idicir,qu6d Deus in
nullo deficit , ncc aliquid accipit extra ipfum,

vnde

Qu^vVvo X V \ \ .

^7

vtvic poffix petftct. Quaub, qvtl&Dcui cft omni*
potens ,crgo>&.c.

Aid \ftax ratione* potcft tcfpondcti fecundum
Commentatorem.

Ad prunam negitat maior , ncc Authot de
plus in-

cauta vult aliud, nili quod caufa prima p'
ftuit in caufatum,qu'am fecunda \ t c <\ubd fit fal-
fum patet, quia Deus mediante me poteft facete
me mouete, me peccate, qux tamen non facctct
fine me.

Ad fecundam negatur minori: Aiiftoiclcs in-
telUgit de inhniutc duratioms,5c qualiter hoc
fit videbitur in 3. Ad fecundam probationem
dico , quhdillc modus agendi cft finitus , petfe-
&ior tamen quocunque modo agendi huius cau-
fx fecunde. Ncc confcqucntia valet, quia non
fequitur , per fc&io fpcdfica hominis eft finita,
icitur tot poliunt multiplicati alim,quod petfe-
Sio afinina effet «qualis pctfcClionihumanx.

De tettia ptohatione dicetut in 8. Vndcdico,
quod volunt as diuinaeft adeo immutabilis >qubd
non poted velle aliud extta fc,nift vt ad cius fic-
ti ,vcl ede requiratur concurfus caufc fecundae,
fic hoc diceret Commetator.

11, Ad tertiam negatur nuior •, nec valet confc-
quentia, agens perfectius potclt cum paucioribus
inftrumcmis igitur (impliciter porfcCtumcum
nullo , negatur confcqucntia , fcd fufficit , qubd
habeat aliquam operationem ,vr puta intellectio-
nem *, vel volirionem fui, quia operatio fua non
requirit aliquod infttumentum»

Ad quartam dico, quod Deus cft omnipotens

roo dicitut .quod Atiftotc\es in (cie nt\a naturalis

determinauu de naturalibus eo modo , quo po-
tclt apprehendat per experientias naturale* i fic
lic loquitut ia ifto \ibto,fcd in libt o de pomo lo-
quebatur ficut credebat , dimittendo confidcia-
xionctn naturalem.

EXPOSITIO TEXTVS.

AAfpItai \ jiomnUinfitnt qtiidem ,ficc. Ponit

fecundam conci ufionem ,quod non quodli- T cXt.
bet clt in quolibet .Vrobatut.quiafi quodhbct clt
in quolibet , fequitur quod aliquod finitum non
pollet confumi , per tcfccationcm infinitorum
corporum xqualium ab illo finito , confcqucns
cft falfum , quia omne finitum per ablationem
finiti tandem confutuitur. Probatur confcqucn-
tia,8c capiatur aliqua aqua , a qua tcfccctur vna
portio carnit,dcindc alia, fit fic fcmper,tunc per
talem refccationcra aliquando dcucnictur,qubd
tota cato ex illa aqua cft rcfccata •, fic tunc fcqui-
tur , quod non quodlibei cft in aqua, vel in tali
refecationc procedetur in infinitum , fic habetur
propofitom , qubd infinita aqualia erunt in ma-
gnitudine finita.quod cft impoffibile.

Ad h*£ a *Mtem fi omne epodon corpus , & c. Po- * •
nitur tertia conclufio , quod non quodhbct po- T««. jl-
tcft feparati a quolibet. Probatur, quia tunc fc-
qucretut.qupd effet dare minus minimo •, confc-
quens cft falfum , Se implicans. Confcqucntia
probatur, quia ncccllarium cft, quod entium na-
turalium , vt puta carnis , fic offis fic determinata

efpe&u poffibilium •, modo impoffibile cft ali- quantitas inmagnitudine,6e paruitate. Capiatur
• ' • - - - ** •*- igitur vna caro minima •, tunc vel ab ifta poteft

feparati aliacaro,vcl non,ft non, habetur propo-
fitum.quod non quodhbct poted feparar» a quo-
libet *, li fic, fequitur confcqucns, videlicet quod
cft dare minus minimo, fcilicct carnem minorem

quid fieri fine fubic&o. Secundum prxdi&am
conclufionem eft veritas Fidei,qua ponimus om-
nia creataclfc ex nihilo,vt patet Genef. i .ldc6 ad
rationes Ariftotelis. Ad primam indu&io illa cft
infutficicns, quia folum inducit in iis,qux vidic.
Vnde non percepit creationem , qua a principio
omnia creata funt. Confimiliter ad fecundam.

Ad tertiam dico,qu6d non eft fimilejfcd poft-
quam entia creata funta principio, bene cft fimi-
lc,nifi quandoque Deus operetur miraculose.

Ad quartam negatur confcqucntia, nec cil ima-
ginandum, quod potentia ad formam fit res di-
ftinti.i i materia prxccdcns formam zternalitcr,
vt probabitur poftea.

I j. Ad quintam negatur confequentia, quia crea-
tio proprie non cft tranfinutatio , quia tranfmu-
tatio connotat fubicdum ; fcd creatio connotar
oppofitum, quia connotat efle poft non c fle fine
fubiedo prxluppofito. Ht fic iuxta iftam folutio-
nem poliunt concordari veritas Fidei , fic opinio
Ariftotclis,concedendo quod nihil poted fieri
non prxfuppofito fubiedo , fic hoc intendebar
Ariftotclcs.lcd aliquid poreft creari non prxfup-
pofito fubiedo,licccnon polfir fieri.

Nunc ad rationes. Ad prima, Vel ex enre,firc.
Ilhc dux prime rationes fucrunr folutx in textu.

Ad cerriani.de materia dico, qudd materia non
fit terminatiud, fird compofirutn de quo loquitur
hic Ariftotcles , fird fic fubic&iuc, id cft, fubiici-
tur fjdioni.

Ad quartam, Ex priuatione,&c.concedo,qu6d
ex priuacione fit aliquid , vt ly ex denotat cir-
cunftaritiam ordinis , non tamen ve denotat cit-
Oinfiafiriain fubiedi.

Ad quintam, de forma dico,qufid imd forma
fir ex fubiedo prxfuppofiro,nec obftar,qudd nul-
ia pars cius prxfuic. Ad vlriaum delibro de po*

?

Text-

cipio

hbiL

carne minima.

Ampliat uutem in infinitU corporilnu , fice. Pro-
batur fecundo, quia fequerctur, qufid in corpori-
bus infinitis cllcnt infinities, caro infinita , fan-
guis infinitus , 6 c cerebrum infinitum , feparata
tamen ab inuicem, quod eft impoffibile : quia
tunc pars non clfct minor fuo toto, fic valdd in-
conuenicns cft , qufid cerebrum fit feparatum ab
anitnali:& natet confcqucntia, ex quo quodlibet
eft in quolibet.

Nunejtutm nutem $ ' figregMum iri, &c. Sequi-
tur quod qualitates ,& paffiones erunt feparabi-
les i fiiislubicrtis. Antecedens eft falfum ; nam
impoffibile cft * , qubd lit albedo , 8c non fit ai- * Y',*
bum ; fanitas , Se non fit fanum : Se patet confe- u,a
nuentia ex quo quodlibet cft fcparabilc a quo-
uber.

Qiytrc inconuertieru ejl , $cc. Quarto , fcquere-
tur.qubd intelledus ille fegregans entia ab inui-
cem roto tempore xter no fruftrarctur a fuo finp,
confcquens cft falfum : quia tunc effet ens vilif-
finium: A: patet confcqucntia,quia intellectis il-
le femper intendit , Se non poteft. Et fi obiicia-
tur.quod fic argueretur dclntclligcnria,qux nu-
quam attingit finem luum , quia nunquam com-
plet motum cceli. Refponderux negando fimiii-
(udinem , quia Intclligenria non intendir com-
plere motum ctrli , fcd intendir mouete cOnri-
nue , igitur non fruftratur a fuo fine, fird intelle-
dus Ilie, de quo loquitur Anaxagoras , intendis
complere fegregationemivr Jpfc pofujt, quod cil
/impliciter impoffibile.

F 4 AVu

4-

Tcxt. 40.

J*

Tcw. 41.

7

Te*t. 4t.

Lib. I. Phyficorum

68

Non reti e amictu 4 neque generationem acci-
pit ,6cc. Ponitur quarta conciulio ; qudd non
omne quod generatur , generatur cx libi fimi-
li fecundum (pccicm. Probatur , quialatcrcs ge-
nerantur e\ luto,dc domus cx lateribus, & aqua,
dtacr generantur cx alterutris A tamen manife-
ftumcU.qudd ifta non funteiurdem fpccici, igi-
tur non omnis generatio fu cx libi fimili fecun-
dum fpccicm.

Meliut autem ef , &c. Ponitur quinta condu-
fio , quod dignius , dc melius eft ponere princi-
pia finita, qu&m infinita. Probatur, quia illud
cft dignius , & melius ponere , per quod melius
poliunt affignari caufc rerum naturalium, & tes
naturales melius cognofci, fcd hoc poteft tneliiis
ficrijer principia finita. Nam Empedocles me-
lius falmuit caufas rcr unatuialiutn per principia
finita, quam Auaxagoras per principia infinita.

Omnes igitur contraria principia furiunt , &c,
Ille cfl tertius tra&atus huius primi in quo Phi-
iofophus determinat in generali dc principiis re-
rum naturalium, cuius funt tria capita. In primo
oftcndirur qualia fune principia.ln fecundo ofte-
ditur quot iunt principia, & in tertio quomodo
funt principia. Secundum ibi : Confeqnens autem
erit dicere. Tertium ibi : Sic igitur nos dicamui. In
primo cnp. probat illam conclufionem , qudd
principia funt contraria : quod probat primd tc-
ftimonio antiquorum. Secundi ratione. Tertid
offendit quomodo in hoc conucnerunt omnes
anriqui.Sccundinu ibi : Et hoc rationabiliter. Ter-
tium ibi : Huc vfqut igitur.

Probat igitur dictam conclufionem reftimo-
nio antiquorum. Primo , quia Parmenides , dc
Meliflus de quibus minus videtur, eo qudd pone-
bant tantum vnum ens, & immobile, pofuerunc
principia rerum naturalium efle contraria, fcili-
cet calidum dc frigidum, quorum vnum appella-
bant ignem, & aliud terram. Sed dubitatur, quali-
tcr .Parmenides , dc Meliflus potuerunt ponere
principia rerum naturalium efle contraria, cx quo
ponebanr tantum vnum ens ,& immobile. Ad
hoc refpondct Commentator quod Parmenides,
& Meliflus ponebant diuerfa genera entium;
q ardam ponebant vera entia fecundum exiften-
tiam , & dc illis dicebant qudd non clTet nifi
vnum cns.dc immobile. Alia ponebant entia fe-
cundum .rftimarionem , dc illorum entium «efli-
mabilium ponebant principia efle contraria, fci-
licec calidum & frigidum.

Secundo probat Ariftotclcs per illos , qui po-
fuerunt rarum , dc denfum efle principia re-
rum naturalium ; modo rarum , & denfum funt
contraria.

Tenii per Democritum , qui ponebat princi-
pia rerum naturalium efle plenum , & vacuum,
qua: funt contraria, fcilicct ens , & non ens, dc
in hoc loco capitur contrarietas large pro re-
pugnanaia , qux eft inter habitum , dc priua-
tionem.

Quarto patet per illos, qui pofuerunt poli-
tionem , ordmem , dc figuram principia rerum
naturalium <iu* funt genera contrarioruin.Nam
politio diuiditur in fuifum , deorfum ,anc£ ,dc
rerrd. Figura diuiditur in figuram circularem, dc
reclilineumrcx quibus patet, quod omnes faciunt
contraria principia.

J Et bite 1 rationabiliter. Hic probat didam con-
dufioficm ratione ; dc hoc fic : Illa 3 funt prima
principia ; qua: non fiunt cx aliis , uec ex alteru-

tris, dc omnia fiunt cx ipfis*, fcd prima contraria
fune huiufmodi ; ergo , dcc. Maior paret , quia
cx quo funt principia, non fiunt cx aliis : nam il-
la alia potius dicerentur prima principia, nec
fiunt ex alterutris ; nam illud principium , quod
fieret cx alio , non ellet principium maxime pri- ***

inum, fcd tam clfct principiatum , fcd quod om-
nia fiam ex ipfis patet : quia aliter non eflent pri-
ma principia, d: communia omnium. Probat mi-
norem,& primo quantum ad duas primas partes,
fecundo quantum ad tertiam ibi : Sed opertet huc.

Primo oflendit , quod prima contraria non 8*
fiunt ex aliis , dc per confcqucns non fiunt ex
alterutris. Qudd non fiant ex aliis patet , quia eo
ipfo , quod luiu prima , non fiunt cx aliis , dc eo
ipfo,quod fune contraria vnum non fit ex aJio,dc
per confcqucns non fiunt cx alterutris.

Notandum, qudd aliquid poteft fieri cx altero Aliquid fri
tripliciter , vno modo tanquam cx fubic&o , dc tx
fic dicimus, quod forma fit ex materia. Alio mo-
do tanquam cx tctinino a quo , dc fic dirimus,
qudd cx node fic dies. Tertio modo tanquam
cx parte integrante , dc fic dicimus , qudd ho-
mo fitex capite, dc manibus ,dc pedibus , dc do-
mus ex lateribus.de lignis. Tunc dico, qudd
prima principia, fiuc prima contraria non fiunt
cx aliis tanquam cx partibus integrantibus, ncc
etiam cx alterutris : quia vnuin principium non
integrat reliquum , ncc vnum contrarium cadie
in cotnpofitionem alterius, fcd omnia qu* fiunr,
fiunt ex primis principiis , tanquam cx panibus
integrantibus^: omne quod fit, fit a fuo contra-
rio tanquam cx termino a quo.

Sed oportet j hoc. Hic probat , qudd omne 9»
quod fit , cx fuo contrario fit , dc primd demon-
ftrat hoc in fimplicibus. Secitndd in compofi- im lt/ Ni
tis ibi : Similiter autem. Primd igitur probat, fiUnaoLi-
qudd omne quod fit , fit cx fuo contrario ; quia Ni quodlibct
agentium naturalium nullum eft natum indif-
ferent* agere in quodlibct , vel pati ii quoli- b,t'
bet ,aut fieri ex quolibet , fcd femper determi-
natura cx dererminato , fcilicct vnum contra-
rium cx reliquo , ficur nater exemplari ter. Nam
album non eft natum neri cx mufico , nam •> al-
bum non fit cx mufico nifi per accidens , vt pu-
ta] fi accidat nigro, vel medie colorato, quod
fir muficus , fcd album fit ex non albo , dc non
ex quolibet non albo , fcd ex nigro , aut ex co-
lorato medio colore , fimiliter muiicum non fit
nifi cx non mufico : dC non cx quolibet indiffe-
renter , fed ex non mufico , aut cx medio fi fit«
aliquod medium. Secundd 4 declaratur idem, Tm’ 44*
quia non quodlibct corrumpitur indifferenter
in quodlibct , fcd contrarium in contrarium , vt
album in nigrum, vel medium , & eodem modo
de mufico.

Simihier j autem Dcmonftrat idem in com- IO*
pofitis ,dc dicit qudd iftud magis later in com- Text.4j.
pofitis , quia difpofitiones oppofior complexio-
nibus compolitorum non Iunt nomina», dc
ided imponitur hoc nomen confcruam , ad fig-
nificandum difpofitionctn conacnicntem coin-
pofito , & hoc nomen inconfrrtumt ad fignifican-
dum oppofitum.Tunc manifeftum clf.quudcon- ^ext*
fetuans non fit immediate cx quolibet, led deter-
minate cx inconfirruantr,fcilicet oppofito.de quo
ad hoc nihil differt, fiticillud compolitum fiteo-
pofirum fecundum ordinem, vt exercitus; vel fe-
cundum compofitioncm.vt Jotnus',vcl fecundum
figuram,vt iUtua.quia in mnnibus iftis vnu con-
trarium

69

ttarium fit ex teViquo , Ce etiam qubd fempcr
vuum contrarium cdrittm^tut 'm teliquum. Ex
quo b patet , qubd omnia, qux funt in natura,aut
lunt conttaria.aut compiu ex contrariis.

Hhc vfyuc-j igitur fere ficuti funt, Stc.HXc o{[ct\-
Ait qualitet in ptxdi&a conclufionc antiqui con-
ucncrurrt, Ce primo ponit ccmuemenriam, fecun-
do differentiam ibi : Differunt autem.

Primo dicit , quod omnes antiqui Cccuti funt
i(Um contlufioncm, ftue illi, qui pofaerunt de-
menta clTc principia , fiuc aliqua alia fine ratio-
ne mori, ponunt principia efle contraria, ac fi cf-
fent cmfti a veritate.

Differunt tamen. Punit differentias ipfotum ,8c
ponit duas. Secundam ibi. Quare efi etiam dicere.

Dicit ergo qubd antiqui dincrunt ab inuiccm:
nam quidam ponunt priora e(Tc principia , vt
calidum frigidum •, alij ^ofteriora.vt rarum den-
fumytlij notiora fecundum fenfum, videlicet ca-
lidum, fripdum,bumidum, ficcum; alij notiora
fecundum inteUe&um, vt par ^e impar •, concot-
diam,Ce difcordiam^ebuiufmodi.

Q*tre S efi eadem dicere. Ponit fecundam diffe-
rentiam , fecundb iuxta Koc infert quoddam di-
ftum ibi, Vniuerfale quidem,

11. Dicit igitur primb , quod quomodocunquc
yU* Timni ifti ponebant principia diuctfa ; attamen omnes
ia ttd.Ut. C. jfti ponebant fecundum quandam Analogiam,
fax.eu.y jjj cft ^ omne* confotmitcr , & vno modo
ponebant conditiones principiorum , vt quidam
pofuerunc vnum ptindpium cfTc continens , fle
aliud contentum. Alij ponebant vimm efle peius,

. St aliud melius. AD) ponebant principia cUc no-
tiora fccundumt intcUc&um > & alij fecundum
fenfum.

ranurfaU VniuerfaU tjtddrm.Hic infert quoddam di&urn,

'JmJbmim vniuerfale notius cft fecundum iti-

‘trtuit*m. & *cHedhi*n » fingularc aurem fecundum fenfum, fle
fmpiUrt /i- aflignateaufamiquia ratio, id cft, intellc&us vni-
tunJiim ftn - uer falis , tanquam obicfli, fettfus autem cft par-
f"m ticularium , tanquam obie&i , & qualiter hoc (it

imclligendam di£him fuic in quzftione mota
fuper prooemium.

ANNOTATIONES.

U-

Di8i«cx4it*

1). 4 T Lia funr prima priKcipia,qua non fiunt ex aliis ,

lflec. Nota primb , qubd intentio Ariftocclis
cft probare , qubd aliqua prima principia funt
contraria , quod in hunc modum probat : Quar-
cunque neque ex aliis , neque ex fc fc , fcd ex ipfis
omnia fiunt, funt principia : fed prima contraria
neque fiunt ex aliis, neque ex fcfc.fcd ex ipfis om-
2 ■>, finitio ffi- n,a fiunt » erg° prima conrraria funt prima prin-
m-mm frio- cipia, fl: per conucrfioncm,prinu principia funt
tifutum. eberaria. Ex hac ratione pofTumus alfignarc prin-
cipiorum definitionem : Principia funr , qux ne-
que ex aliis, neque ex fefc,fed ex ipfis omnia fiuc.

Crutran* Non fecundo, quod inter contraria, quxdam
futUmfmt funt primaria, quardam fecundaria.Hxc funt,qux
friowia, cx pn,nis rcfulranr.vr albcdo.fle nigredo, faniras,
Y»rV< ' ^ argrirudo, hxc enim cx quaruor primis quali-
tatibus refiilranr. Primaria conrraria funr frigi-
' diras, caliditas, ficciras , St humidiras. Er prima

conrraria a dhttc fimr in duplici dilfcrcnria , pri-
ma fime prxdidx quaruor illx primx qualitares,
quxdam verb phyncc, vt homo, St non homo,
ignis,&non ignis.Non homo, inquam.fiimnrus
non conrradi&oric, quafi non determinat fiibic-
‘ dum ccmim, fed priuariuc, vt dicit aliquod ens.

8c boc fecundo modo accipitur bac ,\\omo enim
ht cx non bominc,\d cft .determinate cx (ubic&o
hominis fotml priuato.

Nota tetrib , quod bxc diftio ,fx, qu* tet po-
nitur in bac definitione , fecundum aliquos du-
pliciter accipitur *. vno modo in primo, fle fccun- fUtisir fu -
do loco .alteto modo in tertio , ita vt in primo,

Cc fecundo loco dicat bibitudinem ptincipij ef-
fecit ulis componentis , vt ftt fenfus *. Principia
non fiunt cx aliis, neque cx fefe inuicem tanquam
cx principio intrinfcco componentc-.vnum enim
principium cx alio principio clfcntialiCet non
componitur , neque minus comtatium cx con-
ttario-.potcft tamen (inquiunt) vnum principium
cx alio ficti tamquam cx tetmino a quo. In ter-
tio loco dicit habitudinem eandem ptincipij,
fcilicet componentis , 8c infuper habitudinem
termini a quo , ficut quando dicimus cx node
fit dies , St qua pane dicit primum tabitudi-
nem comprehendit materiam ,& f 01 mam, qua
veto pane dicit terminum a quo , dicit priua-
tionem.ltaqubdhxc expofitio acripit xquiuoce
illam particulam ex in definitione principiorum.

Alij alium fenfum admittunt diccntes,hoc no- 1 5 .

men contraria dupliciter accipi ab Ariflotele. CSrwi* fu-
Cum enim dixit contraria non jiunt ex aliis , neque ™n,HT du-
^ tx fi fi , fumpfu contraria in abftrado , vt funt fUe,,er‘
albedo , 5c nigiedo : quia abftrada cx eodem
Ariftotclc non proprie fiunt : quod enim fit aut
eft compofitum.aut concretum : St cum dicit
omnia fieri ex contrariis , accipit contraria in con-
creto, vel contraria compofita,iion autem fim-
plicia , vel in abftrado , quo pado verum cft
dicere , album fieri ex non albo , & hominctn
exnon homine. Hxc expolitio vniuocc acci-
pit vtrobique paniculam ex, ita vt dicat com-
pofitionis habitudinem, & termini aquo,sit-
que fenfus definitionis : Principia fum qux ne-
que ex aliis, neque cx fc fc fiunt compo(itiu^,aut
tanquam ex termino a quo, ex ipfis tamen omnia
fiunt : vel compofiriuc , vel tanquam ex termi-
no a quo , fle hxc expofirio cll Scoti hic in no-
tabili.

i* Nam album non fit ex mufico nifi per accidens. j £
Nota , quod triplex cft termiuus a quo, per acci- TrifUx tft
dens videlicet, fle cll id quod aim termino per fc tmniam d
coniungirur.fle de hoc non agitur t quia non per- iU9>
tinet ad generationem, vt ex mufico fieri album.

Alter cll terminus per fe.non tamen primus ; fle
iftccft contrarius, vel inconipoflibilis, vt aqua
refpeclti ignis, quando cx aqua fit ignis, fle al-
bum rcfpe&u nigri , quando cx albo fit nigrum;

Et huiulmodi terminus cll ille , in quem agens
agit , vt ex ipfo educat formam , ideo oportet
qubd fic oppolitum , St dilTtmilc. Tertius termi-
nus cftpcrfc, fle primus, qui eft priuotio for-
nix pro duccndx : vt quando dicimus ignem He-
ri cx non igne , ly non ignis dicit priuationem
ignis ; St huiufinodi terminus debet nccefiarib
antecedere : quia per generationem ,quod non
erat acquiritur , fl: fic ex priuatione perucni-
turad formam ralis pritutionis. Non aurem di-
cir hxc priuario folam formx carenriam , fed
etiam potentiam proximam ad talem formam,
fle fic opponuntur priuatiue ralef termini , ici-
liccc i quo , fle ad quem. IdcA quicquid fit , ex
contrario fit , his duobus modis , prxoipuc er
vlrimo. Quare quando Ariflotcles dicir prin-
cipia cllc conrraria , non omnia inrcJJigere
debemus ; quia non materiam , fle formam,

fcd

70 .

fed aliqua ptiftcipuf, Videlicet formam, & prius*
tionem, qux pricutio non tantum dicit negatio-
nem forma: , fed etiam potentiam proximam in
fubic&o apto itato recipere formam , Sc prartec
hoc ponit aliquam formam pofitiuam ,aur con-
trariam , aut incdmpoflibilcm formx producen-
da: , vt ignis fit ex non igne. Illud t wn ign* di-
cit priuationem ignis proximam ad ipfarn for-
mam ignis , Sc iniuper dicit formam oppofi-
tam in fubie&o , fcilicct in aqua , vel aliquid
fimilc.

17. Nota fecundi , quod vt Ariftoreles declaret
vltimam parricidam definitionis , fcilicct yfrdom-
*f*fi"*t r**£/&,fupoonit tria.Primum non quod-
libet agere in quodlibet. Secundum non quodli-
bcr pati i quolibet. Tertium non quodlibet fieri
ex quolibet.Primu dicit qubd non quodlibet paf-
fum cft aptum, vt recipiat a<ftionem,vel efferum
agentis, quo pa&o ignis non poteft agere in coe-
lum,aut quando pafium non cft diffimile agenti,
icd iam omnino aftimilarum,(^uo paifto ignis non
poteft agere in ignem, ex quo (equitur , quod
agit in aliud aliquo modo contrarium, falcem
priuatiuc ; ita fcilicct , vt carcat ea forma, quam ’
debet recipere ab agente ,& fic cx hoc primo fup-
pofito colligitur veritas (ccundi , Sc tertij : vide-
licet,qu6d id quod patitur, patitar a fuo diffimi-
li, vel contrario, & vt quodlibet fiat ex eo, a quo
aprum cft fieri ; vnde id quod 6r, fir cx contrario
phyfico , Sc per fe.

Qj it s n o XVIII.

Vtrum cuiujlibtt tranfmutationu natu-
ralti principia Jint contraria.

An», tuf.rr.41. fawr. Siitiplicio. 1 .rlnf. nmm.^x.
& x.Pbjfeires trxt. 1 j 1’hilopona* 1 .Pbjfie. cires rutr.
4}.A|b«rt. ir»ef,i.f*p,y Zabaicl. hb.t.ti* m steris, e st, 7.
D. Tbom. 1. Pbjf.UQ.10.fr 1 .jsrt.fMsfl.44. srt.t.sJ j.
^anonic mt.x. Coaimbr. 1. Phy fic. esfysm.t.

Complat. itfrut 1 .sMsjt ,j. Ruuius i.pbyf csf.t.qtuft.
Vsses. Rocctii 1 j .

.Rcvitvii quod non , quia principia
| fubftantix funt fubftantix , modo fub-
* fiantix nihil cft contrarium;crgo, Scc.
Secundo, quia omnia contraria funr in fubie-
fto,vr nater in ifto primo,quia vnum contrarium
non fubiicitur alteri : modft principia non funt
in fnbie&o ; quia iam cllcnt principiata , &ilU
fubiedta elfcnt principia ; igitur principia non
funt contraria.

Tertio , quia principia oportet femper manc-
*xl,'V P‘ rc,vt Patet Ariftotclem in ifto primo, rcxr.jo.

*• * *• fe4 contraria non femper manent ; ergo, Scc.

Quarti arguitur per conditiones principio-
rum, quiaprincipia non fiunt ex aliis , ncc cx al-
terutris ; (cd contraria fiunt ex aliis , fcilicct ex
fuis fubicdisi Sc fiunr ex alterutris , quia non
quodlibet fit indifferenter ex quolibet , fcd de-
terminate ex fuo contrario , vt p^rct in ifto
primo,text.4}.

Demum arguitur per inftanrias; quiacompo-
(irio domus eft quxdam rranfinurario, Sc tamen
non fit de contrario in conrrariumjquia nulla cft
difpofitio lignorum, vel lapidum, qux fir contra-
ria difpofirioni domus, cum difpohtioncs eorum
maneant fa&a domo.

Secundi, quia generatio, corruptio, cognitio,
illuminatio , &huiufmodi funt quxdam tranf-

Lib.I. Phyficorum

Vidt 7/tmsrJ
Im tsb.Ur. P.

/J»

mutationes , Sc tamen non funt de contrario in
contrarium } imo dc priuatione in habitum , vel
e contra.

Terti6, quia motus augmemarionis cft qux-
dam rranfmutatio , & tamen cft de contrario in
contrarium , imo de vno relatiuo oppofironim
ad aliud.

Quartd , quia motus localis alicuius mobilia
ab Oriente ad Auftram fuper lineam refhm, eft
quxdam tranfinutatio, Sc tarr.en non cft de con-
trario in contrarium ; quia Aufter non contra-
riarur Orienti : imo magis Occidens comraria-
tur Orienti.

QuintA , quia motui circularis cft quxdam
rranfmutatio , Sc tamen non cft de conrrario in
conrrarium,im£ dc eodem in idem. #

Sexc6 , quia vel refpc&u omnium formarum»
quibus eadem materia eft , vnica priuario , vel
plures , non plures ; quia ptiuatio non eft aliud,
quam materia priuara ; fi vna tantum , tunc cihn
cantum yni vnum fit contrarium.vt patet io.Mct.
text.i4.icquitur quod illa priuatio non corraria-
tur nifi vnicx formx^c per confequcns tranfmu-
tationes ad alias formas non erunt de conrrario
(n contrarium.

Oppofitura arguitur per A riftorelcm in ifto $•
primo, tradl.j.c.i.tcxt. 41. Notandum, quod a qua- CntrMfam
tuor modis inuenitur contraricras in rebus , qux
non funt termini, vel propofitiones. Primo mo- ,* nkme.
do oppofitio inter priuarionrm Sc habitum voca-
tur contraricras , large accipiendo comrarieta-
tcm,& fic dicimus, qu6d fonus,& filem ium funt
contraria. Secundo accipitur contraricras pro
oppofitionc inter relatiue oppofita : maxime in-
ter illa , qu* dicuntur de quantitate , & fic dici-
mus , quod magnum ,& paruum fune contraria»

Sc improprie dicitur dc imenfione, quia inrcnfio
imaginanda cft per modum qualitatis , & idctV
intenlum,& renudum vocantur contrai ia.Tcrrio
modo accipitur conrrarictas pro oppofitionc,
qux cft inter terminos mortis localis, qux figni-
ficatur per terminos abiblnros degenero Pii, cu-
iufmodi cft oppofitio inter Orinv>Sc Occidcns%\ cl
inter Oriou , Sc Aufier. Quart6 accipitur contra-
rictavpro repugnantia duarum formarum inten-
fibilium , Sc rcmiffibilium , quarum vna nara cft
alteri inede, vr in fubie&o, ncc fimul podunr in-
ede eidem fubicdo,& fic opponuntur ad inuicem
caliditas,^: frigiditas^dbcdc»,& nigredo. Er qui-
libet iftomm modontm poteft fubdiuidi,vr verbi

Sraria, dc primo modo ; quia materia priuata,vcl
abet fonnam ciufdcm generis cirm ca , qua pri-
uata cft, vel alterius ; vc aer priuanu lumine non
habet aliquam formam ciufdcm generis eunt lu-
mine, exemplum de quarto modo j quiavcl ilhe
fornix intenfibiles, natx funt fc inuiccm expel-
lere per adiones proprias , vr qualitates pri-
mx ; vel confequunrur fe inuicem in ftibiedo,
non per adriones proprias , fed confccuriuc per
adbones aliarum qualitatum ; ficur qualitates fc-
cundx.

Secundi notandum, qu^d non folum difpofi- 4.
tiones , vel formx accidentales dicunrur conrra- SubflsntU
rix, im6 etiam fubftaiuia dicitur contraria ra-
tione fuarum difpofirionum ; fic dicimus quod “T/Jmjuu.
ignis & aqua conrrariantur , non qudd forma
fitbftantialis ignis fit contraria formx aqux , fcd
qualirares vnius, qualitatibus alterius , Sc fecun-
dum hoc fubftantia dicitur contraria. Ec non fo-
lum dicitur contraricras dc huiufmodi qualita-
tibus.

Q\*arf\.io ^ V \\\.

7t

t\Vus, vel At CubfUnuls ratione qualuaiutu, itub
etiam Ac iccmmis Ggnibciubus turiufmodi qua-
litates •. tamen V\oc eft. 'a voluntate ; quta pct
priusAicitutconitaiictasActcbus, St ex confc-
qucmi per attributionem dicitur At tctminis, vt
verbi gratia. Sicut vnavtinaAicitut contraria
, alteri , co qubA vna cft dgnificariua fanitatis , Sc
alia xgtitudinis , ira dratlitcr termini dicuntur
comtari) , quia ftgnificam rex contrarias aliquo
dictorum modorum contrarictatum.

5. Iftis ptxm\flis,fum duo modi rcfpondcndi ad
MaripU quxftioncm. Primus modus fupponit quod pti-
•Mti* funt xiziio non dt res diftindka a materia , imo mate-
ria peiuata cft priuatio ) Sc tunc ponitur vna con-
cludo, quod Nulla principia funt contrana.Vio-
batut , quia nulla funt principia triG materia , &
fotma : qux non contr ariamur ad inuiccm > cum
fmt dmul , & vnum informet reliquum.

Secunda concludo. Quando Atiftotclcs dicit
principia c(Tc contraria, intclligit , quod de ma-
teria cum iranfrouratut prius dicatur vnus ter-
minus, & fafta ttanfmutatione dicatur alter, qui
funt ad inuiccm contraxi) , vt ante itanfmutaiio-
ncmdicitut materia eft non informata, &. poftea
dicitur, quod di informata : modo informatum,

& non informatum funt contraria.

6. Sed c contta iftud obiicitur primb , quia no-
fuo , quod nullus c(Tct terminus mundi , adhuc
fieret ttanfmuutio naturalis de vno contrario in
contrarium , igitur non didicit ilia vcrificatio
terminorum, quia fiue finr illi termini, fiuc non;
non minus eft ttanfmutatio naturalis. Secundo»
quia femper contrarietas terminorum prxdip-
ponit contratieratcm rerum fignificataxum , vt
patet ex notabili. Ideo nifi tranfmuratio cflct de
contrario in contrarium , termini vcrificaii de
materia ante rranfmatationctn, & pofteanon cf-
fent contrarij. Hoc confirmatur ; quia contra-
rictas terminorum fit prxeise ratione rerum fi-
gnificataeum contrariarum; quia terminis non
competunt conditiones contrariorum , vt puta,
quod agam ad inuiccm , & patiantur , Se quod
vnus rcfiilat alteri, & quod iuxea fc inuiccm po-
lita magis eluccfcant.

Armi trSf- Iftj igitur vii dimifsi, fequitur alia.fupponen-
irnuvim* do primo , quod in omni ttanfmutatione prx-
- - fupponitut fubiedhim.fme matcria;patet ex prx-

ccdcnti quxftionc. Secundo fupponitur, quod in
propofito capitdr contrarietas communiter ad
quatuor modos contrarictatum prxnotatos.

7. Nunc ponitut ifta concludo : Omnis tranfmu-
CmmiiirMf- tatiocft de contrario ia' contrarium. Et poliunt
'P contraria in propolito de definiri ; contraria
funr , quorum alterum , ve! medium ineft fub-

dt (f ntrdrio
n iftrdnttm.

contrarium Cibi ipd ratione diuetfarum Aifpofi-
tionum.

Secundo patet concludo indu&ione in quatuor . % .
generibus mutationum , fcilicct in gcnctationc.

Se corruptione in alter arionc, in augmentatione.

Semotu locali.

Contra concludoncm avguitut,qu\a A idem
ttanfmutat Ce ipfutn , igitur non omnis ttan [mu-
tatio eft de contrario in contrarium. T enet con-
fcquenria, quia d idem tffet cojutatium dbi ipd,
iam appeteret fui corruptionem ; 2c antecedens
appatet , nam imeUe&us agit in fcipfum cogni-
tionem. Similiter aqua calcfa&a agit in fcipfam
ftigidiutem-.Sc vnuro fpeculum agit in aliud om-
nino confunilc dbi, in quo teprxfcmatur , igitur
eadem ratione poteft agere in fcipfum.

Rcfpondetur negando confequcnt\am,nec cft
inconuenicns , quod idem dr contratium dbi,
non per fuam fubftantiam , fed per diucrfas dif-
podtiones fui ; nec fequitur , quod appetar fui
corruptionem, quando conttarictas illa eft inter
priuationem , S: habitum , vel inter rclatiuc op-
podta : modu dico , quod intcllcdius agens iu fc-
ipfum debet reputati pro patiente tclpe&u co-
gnitionis , quam agit : fed i mcllettus medianti-
bus fpecicbus imelligibilibus debet teputaripto t
agente , Se de aliud cft ibi agens , & partum,^
quod padvim patitur cognitione, quam agit.Con-
dmilitcr dicitur de aqua calcfafta : nam aqua ca-
Icfada mediante frigiditate virtualitet teputatur
pto agente ; fed aqua folacitcumfcripta frigidi-
tate tali ,rcputatut pro patiente. De fpcculo di-
co.quod vnum fpeculum omnino confunilc alte-
ri nunquam rcprxfcmaretut in alterum , nili fe-
cundam latera cius, qux funr dillunilia fpcculo.

Secundo, quia ttanfmutat io, vel cft materia, vel
forma,vel aliquod accidens diftindlum.Si mate-
ria, tunc materia non ellct principium tranfmu-
tationis, cum idem non fit principium fui ipfius;
Se per idem probatur, quod non Iit fonoa.Ncc cft
accidens ; quia materia , & forma non funt prin-
cipia alicuius accidentis , etiam tunc principia
non ellent contraria.

Rcfpondetur quod e cranfmntatio cft ipfa ma-
teria,qux tranfinutatur , Se fecundum quod caret
difpohcionc , ad quam cft tranfmuratio , eft con-
traria fihi ipfi , fecundum quod habet illam for-
mam poft tranfinutacioncm. Et quando dicitur,
igitur materia cft principium fui ipfius , conce-
dendum cft non fimpliciicr , fed cum addito,
fcilicct qudd materia cft pripeipium fui , vt fit
tranfmutatio.

Tertii, quiapriuatio& forma funt contraria,
igitur priuatio Se forma lunt. Conlcquens cft

icifto apto nato , Se impoflibilc cft ambo incile . impoftibilc , quia quando cft vnum , tunc non

fimul. Probatur concludo , quia in omni tranf-
muracionc tranfinutatur aliquod fubirftum per
primam fuppofitionem ; & tunc vel fubic&um
habet difpoluion em, ad qdam tranfinutatur, vel
non : fi lic, hoc eft falfinn propter duo. Primo,
quia fruftri tcanfmutaretur ad id , quod haber.
Secundo , quia recipiens debet e(Tc denudatum a
narurarccepri, vr parer f . de jlniina, rcxt.com. 4.
fi non habet illam difpofitioncm , Se narum cft
/pfam Jubere, igitur cft priuarum illa difpoficio-
ne , per definirionnn priuationis , Se fa&a tranf-
mutarione habebit illam ditpofitionem , igitur
mireriatranfmiuata eft de contrario in contra-
rium ; quia materia priuara cft contraria fibi ipfi
informat x. Nam per notabile idem poteft cllc

cft reliquum ; igitur aurcccdcns cft impollibile.
Rcfpondetur vno modo concedendo confcqucs,
fuppoliro quod omnis rranluuuario fit fuccelfi-
ua.quia tunc fubic&um cft ptrtim priuarum for-
ma, Se partim formarum. Aliter dicitur negando
conlcqucnriam.ficut non f fequitur prius, Se po-
fterius funr rdatiua, vel funr contraria; igitur
funt;quia iftud nomen cantrtrU cft terminus am-
pliatiuus. Se etiam retatiua, qux non dctcrminanc
nbi conuerr entiam , fed ejfe /umitur pro inrciiigi,
vt de iftis rclaciuis prim , Se pojlerim.

QuartA dubitatur , qux albedo fir contraria
huic nigredini , Se fic de aliis qualitatibus ; quia
vel concrariarur albedo, qux cft,& hoc nou,quia
albedo qux cft, non cft nau confcqui in fubictfto

nigre

72 Lib. I. Phyficorum

nigredinem exiftentem , quia tunc migrarer d?
fubic&o in fubic&um. Rclpondetur , qu£»d albc-
do quje cit , cft contraria nigredini , qux cft , nec
* oportet, quod ipfa poflit fibi fucccdcre.fcd fuffi-
cit» quod ipfa , vel vna confimilis Abi , polite ci
ifuccurrcrc.

Quint6,quia vel refpedhi cuiuflibet forma’ cft
vna priuatio tantura,vel rcfpe&u alicuius cft alia
priuatio. Refpondetur fecundilm aliquos , quod
refpeclu omnium formarum eiufdcm fpeciei «qui-
bus priuatur maceria , cft vnica priuatio , fed
refpeclu formarum diuecfarum fpecicrutn Amt
diuerfx priu.itioncs g, tamen non cr edo (cirm pri-
uatio non At aliud, quam materia priuata, ) quod
oporteat ponere talem pluralitatem priuatio-
num, & ideo folum cft vna priuatio,qaa materia
eft priuata rcfpe&u omnium formarum , vd dif-
poluionum, quibus ipfa caret.

1 1. Nunc ad rariones. Principia fubftantix , &c.
concedo : modi» fubftantix h non eft contrarium;
verum cft fecundum fuam propriam cllcnriam;
fed fecundum fuas difpoAriones priuatiuas, vel
pofitiuas bene eft aliquod contrarium.

Ad fecundam : oportet principia femper ma-
nere ,&c. Hoc inrclligitur dc forma, & materia,
pon fecundum rationem, qua cft priuatio, fed fe-
cundum rationem ,qua manet fub vtroque ter-
mino tranfmmarionis, fcilicet quod oportet ma-
teriam , Sc formam manere poft tranfmuratio-
ncni i fed priuatio non manet, id eft,tunc materia
non eft priuata , de ideo ante tranftnucationcm
poteft concedi Logici , quod priuatio manebit,
quando con manebit priuatio.

Ad tertium omnia contraria funt in fubic&o,
verum cft dc contrariis quarto inodo , Se non dc
•aliis modis contrarieratum.

, Ad quartum, quia principia non Aunr ex aliis.
Pico, quod iftx conditiones debent inrelligi dc
principiis diuiftm : vetbi gratia , materia non At
cx aliis, vel ex alterutris tanquam ex fubicdio,vcl
t inquam ex parte imegrali : fed forma non Ac cx
aliis.nec ex alterutris , tanquam ex parte integra-
(i, licet bene tanquam cx lubic&o. Sic Amilitcr
contraria non Hunt cx alreruttis, tanquam expar-
te intcgrali , nec etiam tanquam ex fubie&o , fed
fiunt cx alterutri; , vtly ex denotat circunftan-
tiam ordinis. Similiter etiam bene fiunt cx aliis,
tanquam ex fubic&is. Alix inftantix fuijt Tolutx
in quxftionc.

ANNOTATIONES.

j I,. * /A r '4 tuor modu invenitur contrarie tas in rebus t

fvurmutM» yjfitc. Nota quod accipi tui hic contrarie-
ntHfhw frt tas pro oppofitionc , cft autem oppofitio relatio
•FffitiMf. inter duo oppofirtrnam totum efle oppofitormn
Oftrfiti* ii i cft ad aliud. Quemadmodum cnitn pater dicitur
Alij pater, fic oppolitum dicitur oppofito oppo-
? ficum , cftquc oppofitio in communi quid xqui-
uocum ad omnes oppofitiones , nam inter oppo-
fitiones afligiuttas ab Atiflotclc in libro Prxdi-
camcntorum cap. dc Oppofitionc , dux illarum
funt entia rationis , fcilicct contradidloria , Sc
priuariua oppofitio ; dux verd entia realia , fcili-
cct contraria , Se rclariua oppofitio : modo nihil
cft vmubcum ad ens rcalc,& rationis. Poteft au-
teih oppofitio communiret accepta diuidi in op-
Ofrfih m pofita, difparata , Se oppoiita proprie. Difparata
jvT IhuJ*. “,nt*tluaf ^unt ftuidem repugnantia , non tamen
t*r. Cmtoppofiu,yt homo, & Leo, Oppofiu pro-

prie funt.qux maxime repugnant , aut fimpiici-
tcr.aut in eodem fubicdoJDicitur fimpliciter, vr
comprehendantur contradictoria , qux maxima
cft inter oppofitioncs,eo quod minus conucnicn-
tix compatitur cum altero , Se quanto minus
vnum extremum compatitur aliquid altcrius,tan*
io magis perfectius fecundum illud eft. t ^

Dixi in eodem fubic&o, vt comprehendantur * J»

rclatiuc,contraric,& priuaciucoppofita.lllacnim
dicuntur maxime pugnare in codcin fubic&o,
qux cum inhxrcant funiculo, vel habeant fc quali
formx competentes fubic&o , talia funt, vt neu-
trum repugnet nugis alicui, quam fuo oppofito.

Verbi gratia, pater, Se filius lubie&antar in ani-
mali , Se pater ita repugnat filio , vt nulli alteri
rei magis repugnet : neque enim poliunt iimeni-
ri fimul in eodem fubie&o refpeclu eiufdcm , &
vnum habet repugnantiam peculiarem cum alio.

Idem dicendum cft dcalbedincA' nigTcdinc.qux
funt contrarie &dc vifu, & excitate, quxiunc
Cituri uc oppofita.

Subjianria dicitur cortrariH, Scc. Nora, quod 14"
contrarictas accipitur dupliciter, vno moJo fuse Ctntrmrutst h
pro quacunque oppofitionc > Se fic omnia oppo- **'

fita , Se quomodocunqtic iucompoflibilia funt F
contraria : & in hoc fcnfu dixit Anftotcles l.dc
Generatione, rext.14 quod aqua igni contraria-
rur,& aer terrx. & io.Mctaph.tcxt.ij.qu6d dif-
ferentix diuifiux gcnctum funt contrarix , Se in
hoc pumo,rcxt.4i.& inde, quod priuatio COn tra-
natur formx fubftamiali. Alio modo fumitur
contrarictas prcfsc. Se fic eft oppofitio, qux vet-
iatur inter illa , qux fub eodem genere funt , 9c
habent fieri circa idem fiibic&um, a quo piopria
a&ionc mutito fe expellunt, vt ca)iditas,& frigi-
ditas : Se in hat figntficationc fubftantia non cft
alteri fubftantix contraria , nifi ratione (turum
qualitarum, vt lue dicit Scotus.

<■ Centra illud obiicitur. Nota, qut»d ScOtUS non 1 f'
impugnat hanc (ententiam in eo , qubd aderat
pi iuationem non ede rem a materia diftin&am.

Nam eandem fententiam tenet ipfcmet Scotus
jn hac quxft. &: quxft.ai . huius primi : fed illam
rei icit in eo quod dicit in fecunda conclufionc,
nempe qu6d de materia cum tranfmutarur. prius
dicitur vnus terminus ,«Sc faCta tranfmutatione
dicitur alter , qui funt ad inuiccm conrrarij , ira
vr torain rationem contrarictatis ponat in ter-
minis , & non in rebus , «Se hoc cft quod repro-
bae hic Scotus.

d Idnntr.tnJ mutat /iipfutn. Nota , quod Scotus *tnt *«“-
in rcfponfionc ad hanc inftanciaracocedit, quod
idem agit in fc ipfum Pro cuius clariori luce ob- trj.

fer uandum cft pritn6 , quod agens naturale agit plitittr imtl-
in quantum cft in afhi , quod tviplicircr intclli- icitur,
gi poteft. Priinoin adhi formali ; vt quando id,
quod formalitcr cft calidum , calefacit. Secundo
modo virtualitcr, vr quando aliquid habet vir-
tutem ad producendum id , quod formalitcr non
habet, vtSol virtualitcr cft calidas, quia po-
teft producere calorem , quo formalitcr caret.

Tertio modo dicitur aliquid in adiu eminenter;
quo paifto Deus continet omnia , nullaque cft
perfedio in creaturis , qux eminentius non fic
in Deo.

Secundo obferuandum eft ,qu6d multis mo- Io-
dis contingit agere. Primo modo id dicitur age-
re, quod mouei localitcr.Secdndo quod generat,

Se comimpit.Tcttio quod alterat fecundum qua-
litates fcnfibilcs,fiuc prinusjfiuc fecudas.Quarto

quod

$

Quseftio XVIII.

»7-

qtfod auget , feti mouer motu augmentationis.
Vltimi , quod fecundum animam operatur fen-
tiendo, & incclligendo.

jBfud fi- Tertio obferuandum eft, aliquid pofle triplici-

ufi frtpliti. ter mouerj.fc monere , fcilicct per accidens, per
Partcm* ^ fccumlu™ fe totum, qux diuifio expli-
«v mmn. ca|>jlur niagtsin7.buius quxfl.i.fc in 8.q.7.Ex
his dico primo, qubd in motu locali aliquid po-
tert mouere fe per accidens. Anima enim in ani-
malibus mouet fe* per accidens , dum mouet per
fe corpus , ad cuius motum per accidens & ipfa
monetur.

SccundiS dico , quod aliquid dicitur mouere
fe per partem motu locali , vr animalia dicuntur
mouere fe ipfa fecundum animam per partem,
quia monent corpus.

Dico tertio, quiSd aliquid mouet fe fecundum
fe totum localiter. Hoc aftcrcutn cft Scoti a.Scn-
tenr. d.a. q. i e. a multis tamen negatur , eam fa-
men Tolctos dicit cile probabilem, dic tcqoe quod
faretur, & profert fuam ignorantiam : quia non
videt, quomodo hoc non fitfa&ibile.Sicut enim
intclledio adiocft,qux procedit ab co.quAdeft
achi , fc recipitur ab eo, quod cft in pocenria , fc
tamen vnum , & idem fc inrelligit , quare vnum
fc idem non fc moucbir in corporibus ? Nihil
enim prohibct,quod fit in a&u & in potentia fe-
cundum motum localem, nam vr mouet debet efi
fc ina&u falrem vir tuditer, & vt mouet ur debet
effc in potentia formali , & capax motus.

Dico quarto, in generatione nihil per fe acci-
dens , aut fecundum fc totum generat , quainuis
per panes fc generer. Prima pars patet ■, quia in
'iMm farta, generatione acquiritur fimplicircr efle, fc quod
generat debet habere cite fimplicircr : nihil au-
tem poccft clle, fc non cftc /impliciter ; crgo,fcc.
Sccundapars etiam patet in mutitione , qux di-
citur partialisgcneratio , atque idem de corru-
ptione cft dicendum.

Dico quinuS , idem poreft fc ipfum per acci-
litm fttrfl f* dens alterare, videlicet quia altcrar per fc id , ad
r ifimpnu- cuiuj «Iterationem ai teratur: hoc patet in anima,
ttLn a.u. x ju,n corpUS «Iterat calefaciendo , infrigi-
1 dando, per accidens ipfa alteratur.

Dico fex td , idem fecundum fe totum non ol-
f» tpfJmnZ rerat ^ 'P^u,n * idem enim prorfus non calefacit,
fntftUtra- & calefit ; quia quod alterat, debet habere for-
et. mam adu ; fc quod alteratur , debet carere illa:

modd impofnbileeft , qudd idcinfic habear , fc
non habeat eandem formam. Oppofitum tamen
hufas conclulionis probabiliflimum videtur To-
leto , motus eadem ratione , qua hoc ipfum alle-
runt in motu locali , quia fat cft, inquit , habere
calorem , verbi gratia virtualircr , carcrcque illo
formaIiter,fc fic ipfum totum calefieri a feroto:
hoc idem affirmat hic Seorus , dum dicit quod
aqua calefada mediante frigiditate virtuali agit
in fcipfam frigiditatem.

Utm Mugrt Dico fepcimb , in augmentarione idem fe au-
/r frtHaJmm gCt fecundum partem ; quia anima auget, fc vir-
tus augmenuriua.fc corpus augctur.Potcft etiam
dici , quod idem fecundum fc totoni augetur , id
cft, fecundum omnes fuas partes formales , quia
fcilicetin omnibus cft virtus augmcntamli,fc rc-
ccptiua augmenti.

TnnfmutM • e Tran/mutatio eft i p/a mater ia, que tr.mfmutatur.
th Nora , quod tranfmuurio bifariam iiimi poteft.

/umt ptttfl. Vuo modo nro formali, fc fic cft relatio (ranimu-
tati ad tranfinutans, Sc e contra , & cft quid rca-
liccr dift imhmi a mareria, & forma. Alio modo
Scoti oprr. Tom. I I.

tiikil (• g*-

metat fttmn-
fymfttotmn

f"m fi

dum far

18.

71

fumirur tranfinutatio pro connoraro , atque ira
eft ipfa materia, qux tranfmntamr , fc in hac fe-
cunda fignificationc debet inrelligiScotus.

* Nonfttptitur , pritu , cr pofterius fum relatiua,
igitur funt. Nota, quod in obicdionc, fc rcfposi-
fiontf fuppouir Dodor.relariuadici ad conucr-
tentiam , fc dic fimul natui j , qu* proprietas
non conuenit nifi refatiuis fecundum clle, fiuo
illis cclatiuis, qux muui6 fe Includunt in fuis
fignificationibus , id eft , qux murndper fc re-
feruntur , ira vr cire vnhis fi r ad aliud fc habere,
fc i cdnuerfo ; quia pofito vno , ponitur & re-
liquum , fc vno deftrudo, deft ruitur alterum:
illa ver6 rclariua , qux fetundiim fuas formas
non dicuntur ad inuiccm, fc mutuo ab inuicctn
non dependent , non funt fimul natura,vt feien-
tia, fc fcibilc. Nam addic fimul natura, vt docet
Arifturclcs in roftprxdicamentis cap. dc modis
Simuly duo funt neccftaria. Primum quod ab vno
ad alterum fit mutua confequcntia. Secundum
quAd neutrum fit caufa alterius. Adde infuper,
quAd hxc proprietas non conuenit rclatiuis,fi
materialiter , fc fecundum fubiedum fumantur:

?uia hoc modo pater cft prior filiojfcd conuenit
omialiter fecundum formam relaciuam , quain
important. Nccfcquitur, dicir Seorus, Prius
& poflerius funt formalitcr tclatiua ; ergo
funt , fcd bend fcquirur , Sunt , vel fuerunt, vel
erunt , quia huiufmodi termini pritu , fc pefle-
riua , funt termini ampliaciui , fc maxime in rc-
latiuis,qux non determinant fibiconucrtenciarti,
quemadmodum funtquxdam rclatiua fecundum
dici.

g Non credo cirm priuatio non fit nliud , eju.tm i O.
materia priuata, fcc. Nota, quod materia du- Aim
plicfccr poteft confidcrari , vuo modo vr nuda mu “
omni forma , fc fic vnicam tantum habet pri-
uationem in genere ad omnes formas. Sccun-
do coniidcrari poreft cum difpolitionibus ad ta-
lem , vel talem formam i fc fic dicitur materia
proxima : quo modo tor funt materix proxi-
mi , quot dtfpofitiones diaccfx : funt aurem tot
difpofiriones , quot funt formx numero, quia
vnaquxquefuam difpofitioncm requirit , fcpcr
confequcns hoc pa&o tot erunt numero priua-
tioncs.quot forinx.

Sub flant i* non eft contr.trium fecundum fiutm pro-
priam e (fe miam , fcc. Poflct eriam dici, quod fub-
ftantix nihil proprie fc pofitiue cft contrarium, 7
Phyficc ramen & priuatiuc aliquid cft conrra-
rium,& fic accipit Ariftotcles.

EXPOSITIO TEXTVS. .

COnfteruem i autem erit dicere virum duo , aut I,
tria , ant plura , fcc. Iflud eft fecundum ca- Texr. je.
put tertij tradarus , in quo Philofophus deter-
minar dc numero principiorum , & diuiditur
in quinque partes , fecundum quinque conchi-
fiones , quas ponit. Secundam ibi : Infinita au-
tem non. Tertiam ibi : Quoniam autem finita.

Quartam ibi : Tria igitur dicere elementa effe.

Quintam ibi : plura autem tribu/ ytton amplius. Pri-
mo dicit , quod poftquam di dum cft , quod feiueipta rt-
principia fum contraria. Nunc videndum cft
verum fint duo , vel tria , aut plura tribus ; & tamivonm.
tunc ponitur prima condufio , quod Principia
rerum naturali um non funt tantum vnum. Pro-
batur , quia illa , qux funt contraria , non
funt tantum vnum : fcd principia funt contraria;'

G crfi°;

74

Lib.I. Phyficorum

rurn as ln’s-

Uum ni funt
infimus.

Vi i/ rtnfrs-
diffitni Zi •
V>nrs.

Conos* io

funt Jufii-

T *

ergo } &c. Maior pater, quia vna res non eft con-
traria libi ipli , & minor cft nota ex prxccdcnti
capitulo,

Jn finit 4 nutem non. Hic ponitur fecunda con-
cludo , quod Principia rerum naturalium non
fune infinita : Se illa fuit prima conclufio i.cap.t.
trath Probatur quatupr rationibus. Prima, quia fi
principia rerum naturalium elfent infinita, fcquc-
rcrur , quod res naturales non e fient cognofcibi-
lcs,confcquens cft falfum, quia de ipfis habemus
feientiam naturalem. Probatur confcquentia,
quia ad cognofcendum res naturales oportet co-
gnofeere omnes canfas earum, & principia i mo-
de) infinita fum incognita, quodlibet fcilicct con-
ceptu diftin&o,& proprio.

Et vtt4 contraria at, Scc. Ponitur fecunda ratio,
quia in vnoquoque genere cft vna prima contra-
rietas : fcd genera funt finita , ergo contraricta-
tes funt finitx ■, fcd vnius contrarictaris foJum
funt duo extrema , igitur extrema contraria funt
finita:& cum prindpia contraria fint prima con-
traria ; fcquitur quod principia contraria funt fi-
nita :& quia duobus contrariis cft vnuni fubie-
fium fuppofitum , fcquitur quid omnia princi-
pia funt finita. Vel fic formetur ratio iuxta tex-
tum : In vnoquoque genere cft vna prima con-
crarietas \ fcd fubftantia eft quoddam genus;igi-
tur in genere fubftantrx eft vna primacontraric-
tas ; fcd cuiufiibct conrrarieraris funt duo extre-
ma, & non plura, igitur prima contraria in gene-
re-fubftantix funt duo ,Se non plura : fcd prima
principia contraria funt prima contraria in ge-
nere fubftantix,igitur prima principia contraria
funr duo, Se non plura, Se cum duobus principiis
contratiis fufticiat vnum fubiedhim , fcquitur,
qu5d omnia principia funt finita.

Et quia contingit ex finitu , & e. Ponitur tertia
ratio,quia fi natura poteft facere omnia ex prin-
cipiis finitis , qux poteft facere ex infinitis , me-
lius cft ponere principia finita , quam infinita:
fcd omnia pofiunt faluari ■, ergo , Scc. Maior pa-
tet, quia in artibus, qui poteft complere opus,in-
tentum modico conatu A laborc.Sc adhibet ma-
gnum laborem , Se pccnain , fruftra , Se otiose
agit, Se ita fimiliter iu naturalibus. Minor appa-
rentiam Empedocles opinabatur affignarc caufas
rerum naturalium per principia finita , quemad-
modum Anaxagoras per principia infinita.

Amplius funt nlia alii i pr i era, Scc. Ponitur quar-
ta ratio. Prima contraria funt finita , fed prima
principia funr folum prima contraria per cxclu-
fionem aliorum contrariorum,qux non funt pri-
ma, igitur prima principia funt finita. Maior pa-
tuit prius, quia in vnoquoque genere, Scc. Se mi-
nor apparer: nam quxdain fime contraria pri-
ma vt album , Se nigrum , dulce Se amarum ; Se
alia fecunda, vt fufcum,pallidum,ponticum, acu-
tum. Nunc principia non funt contraria fecun-
da , quia prima principia non fiunt ex aliis;Se ta-
men ifta contraria fecunda fiunt ex aliis , fcilicct
ex primis contrariis : etiam oportet principia
femper manere, fcd qualiter hoc fit intclligSdum
videbitur in quxftionc , Se tamen fecunda con-
traria non femper inanem, ex quibus patet, quod
principia contraria nec funt vnum, nec infinita.

Quoniam i autem finita non facere duo tantum ,
Scc. Hic ponit fecundam condufionem , dicens
primd , quod ex quo principia funt finita, adhuc
habet quandam rationem , id cft , dubitationem
facere» id cft , ponere duo principia tatuum, vel

non ponere duo tantum, Se tunc ponitur ifta con-
clufio : Principia rerum naturalium fune plura fnntipUrt.
duobus. Probatur, quia in omni tranfmutarione,
oportet quod fit aliquod quod maneat fub vuo- rnimdm^
que termino tranfinutarionis t fcd vnum contra-
rium 116 manet fub rcliquo.nec recipit reliquum,
igitur prxrcr illa contraria oportet ponere aliud
lubie&um > Se iftius rationis Ariftorclcs folum
ponir minorem, Se condufionem in fine. Maiot
patet, quia quod tranfimitarur , alteratur ,ide6
oportet, quod fit aliquod fubicttum.quod aliter.

Se alitet Ic habeat : Se minor patet, quia denfius
non cft nata facere raritatem, nec ratitas eft apta
nata recipere denfitatem, fiuc caufatam a fc ipfo,
fiuc caulatam ab aliquo alio , Se ita de omnibus
aliis contrariis ; vt verbi gratia , concordia non
conducit , id eft , non recipit diicordiam caufa-
tam a fc , vd etiam ab alio, fcd prxtcr ifta opor-
tet cfte alterum tertium.

Quidam autem (fr plura recipiunt, Scc. Ponit fe-
cundam rationem , quod eft teftimonium anti-
quorum : nam quidam, vt Plato, Se Anaxagoras,
pofucrunt principia plura dm>bus»cx quibus con-
ficiunt, id eft, componunt naturam eorum , qux
funr.id eft, res naturales.

Ad hac j autem adhuc, Scc. Ponitur tertia ratio, f.

quia nifi contrariis cllct fubicdaalianatura j fc- Textas,
clueretur quid fubftantia componeretur ex non
fubftatiij : confcquctia patet, quia videmus, quid
nihil quod cft de fubftatia alicuius rei,conrraria-
fur alicui, quod cft de fubftantia eiufdcuv.Se cum
principia fim de fubftantia copofiti, habetur con-
fequens. Vd aliter fcqucretur.quod prxtcr prin-
cipia cfirraria habebimus alia principia non con-
traria, Se per confcquchs plura duobus.Et fi dica-
tur contra , quid priuatio Se forma contradan-
tur, dico, quod priuario non eft de fubftantia
compofiti , Se ideo prxtcr priuationem habere
oportet duo alia principia aa minus , qux fint de
fubftantia compofiti , aliter enim omnia edent
fimplicia. Falfitacem confcqucntcr probat Ari-
ftotclcs duplici tcr.Primo,quia proprium eft fub-
ftantix non ede in fubie&o.nec dici de fubiefioj
fcd prima principia , nec funt in fubieflo , nec
dicuntur de fubie&o , quia tunc illud fubie&um
potius diceretur principium -, ergo, Sec.

Sed obiicitur.quia forma eft iubftanria. Se ta-
men cft in fubietto. Refpondctur quod forma
non cft in fubic&o per modum accidentis. Nam
accidens dat fubiedo, in quo eft,folum elle acci-
dentale, fcd per formam lubftancialcm datur ede
fubftantiale.Se ideo diucrfimodc.Sccundo proba- Tctt.f 3.
tur falfitas confcqucntis, quia fi fubftantia com-
poneretur ex principiis, qux funt non fubftatix,
fcqueretur , quod non fubftantia cllct prior fub-
ftautia.quod eft falfum.Ex 4 quo patet qutal con-
fidcrnns rationes prxdi&as habet ncccdarin po-
nere tertium fubic&um , fi debet faluare naturas
vtrafquc contrarias.

Quemadmodum dicunt, Scc. Ponitur quarta ra-
tio,Se eft teftimonium antiquorum , vnde omnes
antiqui prxtcr duo principia contraria ponebant
tertium principium fubicdum ; quorum aliqui
ponebant ignem , aquam, terram , aliqui acrem.

Se aliqui aquam , Se aliqui medium inter ifta : Se
comparando ifta ad inuiccm , dicit Ariftotelcs
quod ponentes b medium inter elcmfta ede prin-
cipium materiale melius pofucrunt : quia de ra*
tionc ptindpij materialis -eft, quod fit exemptum
& comrariis-.modo medium cft magis exemptum

quam

Tat. i*

extrema, Se in f melius dixeram, qui po-
1 ucrunt acrem, aut aquam efic principia materia-
lia , quam ponentes ignem, vel terram , eo qudd
iufinlTT** *^n*S * ^ lcrra * max‘mc inuicetn conrrarian-
^ >n tur* ^ cx *^° l°co f°lct allegari , quod terra cft
'magis frigida , quam aqua. Ad quod poreft re-
sponderi , quid terra apparet frigidior aqua ad
fenfum ; non quia fit intenfior in gradu frigrdi-
tatis, fcd propter opacitatem materix.

TUt" nmtr*‘ ^ fubdit Ariftotelcs , Q*od 6 omr.rt antiqui

MBmumzi fi£*r**t>*d eft,difpohunt iftud prindpium mate-
muu. riale aliquibus conrrariis,quidam raritate, Se den-
fitate ; quidam magno Se paruo.Et ifta opinio de
magno, & paruo fuit valdi antiquamam quidam
affignanrcsdiuerfitates rerum prouenirecx parte
formx.poncbanc magnum & paruum principia
VMzimArM formalia reramnaruralium : fcd Plato confide-
Mxt ransdiucrficarem rerum fub eadem fpecicproue-
nire ex parte materix, idei ponebat magnum, Se
parunm principia materialia.

frmtifU rt- Tria igitur 7 dicere , Sec. Hic ponitur, quarta
2 conclu^° » quod oportet ad minus rerum natu-
tt*r**!>*u> ra^am e,fe tr'a prinapia-Probatur ex prxceden-
r**urit tri - rtbni.qiita principia rerum naturalium funt con-
traria. Se lunt plura duobus per prxccdcnrcm
condufionem , igitur oportet quid ad minus
finr tria.

•* Plura tutem tribui , non ampli tu , Sec. Ponirur
quinra conclufio ,qudd principia rerum natura-
lium non funr plura tribus. Probatur , quia duo
contraria, &:c. vnum fubie&um fufticiuntrnam fi
efient plura fubiedla , oporteret etiam efle plures
contrarierates ; modo confequcns cft falfum,
quia fubftantia cft vnum genus , igitur in ipfo
eft vna prima eonrrarietas , & extrema , fcili-
cet prima contraria de genere fubftamix erunt
principia , Se nulla alia : quia omnes alix coti-
trarictatcs videntur reduci in vnam primam con-
trarietatera, videlicet fubftanrix. Similiter quAd
finr plura fubie&a cft impollibile : nam omnia
entia naturalia ad iriuicem tranfmutantur , Se ra-
men fi eflcnr plura fubie&a folutn illa tr anf-

Quatfio XIX.

7 5

eft in potentia rcceptitia vtriufque extremi.
c Du\ contr.tr: 4 & /ubitOum fufftebint. Nota,
qudd quando dicit Ariftorclcs quamlibet contra-
rictaccm fuum habere fubic&nm, inrelligit dc
contrarietare in genere , & in communi , qux cft
prima. Se radix contrarictatis, fcilicct de habitu.
Se priuarione, non autem loquitur dc conrraric-
tate particulari : quia de hoc contingir in vno
fiibie&o plures efle contrarietates , fecundum
quod erunt multx lormx , 6e carum priuationes.

XIX.

Q^v a s t 1 o

Utrum ftnt tria principia rerum natu-
ralium , non plura , nec
pauciora .

Aatc.Uk. x.fuffirin.c.i.Sm^.x.Phjf.

{S.D.Tkon itH. 1». Canon .f t.mrr.i.
Mayion ,<f 5 Conimb t.Pkjf c.j.f.vttit.Comylm.difl.u
J.x Ruam» X.tkyfjt.-J ftup.vmita.

Pa®Rcvitvr quodnonrquia tunc efient
mju materia,forma,&priuatio;icd priuatio
(§5 materia, igitur lunt ramum duo.

Secundd, per Ariftotelcm in fine j. tra&atus,
rexr. 68. vbi dicit, qudd vntlm contrariorum cft
per fefu/Eciens facere ttanfmutationem , igitur
prxter illud non requiruntur alia principia.

Tcrrid,quia principia debenr femper manere,
vr dicit Ariftotelcs i. huius, rcxr.jc. led priuatio
non femper manet, imd defiit efic in aducmu for-
mx , igitur priuatio non eft principium ; Se per
confequens non funt nifi duo.

mutarentur in inujccm , qux conuenirent in
nibie&o.

ANNOTATIONES.

9.

Sfttiti ni l,o-

Qoartd, quia numerando principia, vel nume-
ranrur res, qux funt principia , Se tunc non fune
nifi dux res, fcilicct materia, & forma;vel termini
fupponenres pro rebus. Se tunc funr plures/cili-
cec elementum cum materia.

Quinto , vel numerantur principia intrinfcc*
/olum.iSc tunc non funr nifi duo,vr patet i. huius,
tex.i8.fci!icet materia. Se fomia;veI numerantur
extrinfecacum intriufccis, Se tunefunt quatuor,
Vt patet ibidem.

Sexrd , quia difpofiriones , Se qualitates, me-
diantibus quibus fiunt rranfmutationcs , funt

IN im.jHe.jw genere eft vna prima contra- principia rerum naturalium : quia agunt ad ge-

netMt. Nora, nullas fpccies habere inter fe nerariones ipfaruro . Se illx difnofitionrs funr

ottuMjtulrm xqualcm perfe&ionem , fed alix fuperantur ab
r*7 tttum. alii s, ex quo fit , vt alix includant imperfe-
ctionem , hbc eft , priuatiunem quandam perfe-
Ctionis diarum * Sc ex confequemi hxc contra-
rictas lir in omnibus cortimunis , quam voca-
mus nomine habitus >& priuarionis. Nihil cft
aliud igitur in vnoquoque genere efic vnam pri

Utdim eft

plures tribus}igitur principia funt plura tribus.

Scptimd, tot funt principia.quot principiari;
fcd principiara funr plura tribus,ergo,&:c. Maior
pater, quia principium. Se principiara opponun-
tur rclariur; A: quot modis dicitur vnum oppofi-
tonim,& reliquum ; vr pater j.Topicorum.c.Jz.
. . Odbaud, quia cui uflibet rei naturalis funtrria

mam contrarieratem , quam in vnoquoque Prx- principia:fcd quodlibet principiG eft res natura-
dicamento omnes contrarietates reuocari ad per- iis, igitur cuiufiibcr principij funr tria principia,
fcdhim. A: imDerfciium . feaaA haKimm *, B-i. & ita de principiis illorum, & fic in infinitum.

Nono , quia quxliber pars materix cft princi-
pium.cum fiemareria; fed infinirx funt partes
marenx, igitur infinita funr principia.

Deciino , hxc eft falfa , tantum tria funt princi-
pi a rerum naturalium ■ igitur 8c ifta eft falhfrinrf-

- -vs — o — » p/rf rertftn nAturalium/int tria.Confcqoentisi tener;

aliud per negationem extremorum , vt lapis cft quia idem fignificar. Antecedens probatur, quia
medium ftni.&rxgrirquianequceft fanus, neque /equitur tantCim, tria funt principia rerum natu-
*ger, aliud verdper potentiam ad vtrumque ex- ralium ; igitur tria funr principia rerum natura-
fremum recipiendum ,& hoc tertio modo fubie- iiutn : Se nulla alia , quiin tria , quod cft falfum:
3um , Se materia dicitur hic natura media , quia quia fi tria funt principia rerum naturalium,duo

Scoti eper. Tem. 1 1. q x funl

feftum. Se impcrfc&um , fcu ad habitum. Se pri-
uar/onem.

b Portentet medium inter elemerrtatSec. No ta,quod
Ariftotelcs vocat fubie^bum generationis natu-
ram mediam. Medium autem eft rrip!ex,/ci-
licet quod ex vcriufquc exrremi mixtione con-
ficitur , vr rubrum , vel viride ex albo , Se nigro»

76

Lib. I. Phyficorum

Tiimft* f JM-
ftumm.

!•

fnnuftum
0i»!tu m.Jn
/urniiur.

JtTiqmH ft-
trfl diti MrM>
taU iriflin -

funt principia rcrom natur aliutn:qur fune alia i
uibus. * #

Oppofirum arguitur per Ariftotelem cap. a,
irn&at. certi j.icxt.jt». In quxftionc moucbuntur
duo dubia.Priimim eft verum cuiuflibct rei natu-
ralis funt tria principia l Se fccundum,vtrumcu-
iurtibee tranlmutationis naturalis fint tria prin-
cipia.

Quantum ad primum notandum.quod inpro-
pofito non intendimus per principium , princi-
pium maghitudinis temporis, & motus, cuiulmo-
di funt tempus indam, Se mutatum efle ; necin-
tclligitnus principium dodlrinx,queniadmoduin
dicimus,qudd iftud eft principium:«wmc totum ifl
fu ai iu /ha pane, nec principium, quod eft pars in-
tcgralis, quemadmodum dicimus , qubd funda-
mentum eft principium domus; fed per princi-
pium intclligimus partem cl1*cmialem,cuiuftnodi
eft mareria,&: forma.

Secundo, notandum, quod aliquid * poteft dici
ens naturale tripliriter.Vno modo large, vt acci-
dens,Jc difpofitio dicirur ens naturale : de fic di-
cimus.qubd motus cccli eft naturalis, & hoc vo-
catur fecundo huius,tcxt.io.fccundum naturam.
Secundo modo dicitur ens naturale, vt materia Se
forma; Se hoc impropricjquia tam matcria,quam
forma dicirur natnra , vt patet in fecundo. Sed
tertio modo,& proprie dicitur ens naturale com-
pofitumcx materia & forma.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima cft:Nul-
lum ens natuialc , vt accidens , Se difpolmoncs,
habet aliquod principium eftentiale aliud , fdli-
cct a fuis partibus integralibus , & a partibus in-
tenftonis.Patet per Ariftotelem 4*Mctarh.tcx.i}.

& 14. vbi dicit, quod accidentia non haocm ma-
teriam ex qua funr.fcd in quafunt,& lyr.r.deno-
tat ibi circunftantiam partis clfcntialis , vel inte-
gralis.

Secunda conctufio: Nullum ens naturale di-
&um fecundo modo.feilicet vt materia, vel for-
ma,habet principium inttinfecttm.Probatur,quia
fequererur , quod in principiis eftet proceftus in
infinitum:quiacx quo materia haberet partes cl-
fentiales , eidem ratione quaelibet illarum par-
tium haberet alias partes cucntiales , 6c fic in in-
finitum Secundo r>atet,quia parscftcmialis dici-
tur, quia eft fimplex per priuationem compoli-
tionis ex naturis diucrfis.

Contra conclufionem obiicitur , quia illud eft
princip‘ium intrinfecum. Se Jeftcntialc materix,
quod eft caufa formalis materix ; fed forma eft
caufa formalis materix » igitur forma eft princi-
pium intrinfecum, & eftentiale materix. Confi-
milirer probaretur, quhd marcria eftet piincipiu
inrrinfecu formq.Patct maior i.huius tradi, j.tcx.

3 1 .quia per hoc differt formaab agente. Se fine.

Secundi, quia quxlibcc pars materix eft prin-
cipium intrinfecum materix, igitur ens naturale
vt materia, habet principium imrinfccum,5c cf-
fentialciquia quxlibct pats nuterix eft cflcmia-
lis pars.

Avi primum negatur maior. Ad probationem
dico, quod materia, fc forma funt caufx intrinfe-
cx compofiti , rcfpc&u cuius agens, & finis fune
caufxcxtrinfcc*,tamcn materia eft caufa extrin-
fcca formx.

Ad fecundum , concedo , quid quxlibct pars
jnaterix eft principium intrinfccmu refpcthi ma-
tctix,co Tv,odo,quo pars integralis eft principium
intrinfecum totius. Et cum dicitur, quxlibct pars

*« MMra/ii

tiftfut funt
lAKtkm

materix eft cftcntialis;verum eft refpe&u compo-
fiti,fcd non rclpcdlu materix , cuius ipfa eft pars.

Tertia conclulio. Cuiuflibct tei naturalis, qux

eft compolita ex materia, &: forma, funt duo ptin-

cipia,& non plura, neque pauciora ; &: loquor de yriW/M.
compofitis generalibus, Se corruptibilibus. Pro-
batur,quia quodlibct tale generabile produceba-
tur de non cire ad ellc , igitur cius produdioni
fubft emebatur aliquod fubiedum,vt patet ex
prxcedcmibus, igitur illud fubicdum mutabatur
ad aliquam difpofuioncm, vel non : fi non, tunc
nihil fuiftet generatum, quod eft contra poli-
tum ; fijfic , Se illa difpofitio erat forma , Se per
confequcns in produdionc talis compofiti eft
fubicdum , difpofitio acquifua. Se non plu-
ra:ergo,&c.

Secundi patet inducendo, quia homo compo-
nitur ex materia Se fotmiiSc non ex pluribus par-
tibus cftcmialibus,& ira de aliis compofitis. Nec
valet dicere , quod ibi requiritur priuatlo ,quia
produdo compofito definit cfte priuatio.

Contra concluiionem obiicitur ,& primicon- €.

tra probationcm,quiafcquerctur,quiki f» aliquid
circi de nouo creatum , quid de ipfo non polle-
mus cognofccrc an haberet materiam ; ex quo
cius ptodudioni non fubiiciebatur materia. Se-
cundo , quia cuiuftibct mixti, prxter materiam
& formam , elementa llmplicia funt principia
inrrinfcca,& eflcntialia; igitur non folum mate-
ria ,& forma; tenet confcqucntia , & ante-
cedens patet , cum mixtum moucatur fecundum
naturam elementi prxdominantis. Tertii, quia
per iftas conclufioncsnon rcfpondctnr ad quxfi-
tumtquiaquxrcbatur an cflcm tria principia re-
rum naturalium,& non plura, nec pauciora;& re-
fpondetur quiJtcuiuflibet rei funt duo principia.

Modi non 1 equitur, cuiullibet compofiti natura-
lis funt duo principiale non p)ura,igitur omniii
rerum naturalium funt duo principia, quia illa
vel cftcm duo fccandum numerum ; Se hoc non»

3 uia quilibet noftrum habet duo diucrfa fecun-
iim numerum ; aut fecundum fpeciem , & hoc
non,quia diuerfx funt formx fecundum fpecietn»
vt forma afini , Se forma equi , igitur plura furit
principia diuerfa fecnndum fpeciem , qukin duo.

Ad ifta. Ad primum negatur conlcquentia, /
quia licet non cognofcatur habere materiam,
ex eo, quod fux ptodudioni fubiiciebatur ma-
teria , tamen ex hoc , quod iam fubiicitur diuer-
fis mutationibus, cognofcimus , quod habet ma-

Ad fecundum negatur antecedens’: quia Ari-
ftotclcs loquitur hic de principiis, qux non funt
amplius refolubilia in alia principia : modi ele-
menta llmplicia refoluuntur vltcrius in nutc-
riam,Se formam j vel diceretur quod elementa *''** *
non manent in mixto.

Ad tertium poteft dici , quod omnium com-

pofitorum naturalium principia funt duo fccun- ^
diim fpeciem. Ad*probarionc,qut>dnon,quia for-

ma hominis , & forma afini differunt fecundum
fpeciem. Nota, quod aliqua dicuntur idem fpccic
dupliciter,vno modo,qu6d de eis prxdicatur idc
conceptus quiditatiuus, vr Socrates, Se Plato di-
cuntur ciufdc fpccici.Sccttndo modo;quia decif
verificatur terminus connoratiuus fecundum cS-
dem ratione ;& ftc homo,& alinus dicuntur eiuf-
dcmfpeciei,co quod vterque eft copofitus.Tunc
dico , qu6d omnium compofitorum nacuralium
funt dpo principia ciufdc lpccici, fecundo modo:

quia

Qusftio XIX.

77

8.

frinti;iu i"-
trinfnnmft-
Hjt dlijuid
diti bifsrid.

Traafmutdii»
fud fit fui-

9-

UtnU 6-
ftrm* «J fmf.
dd

tTdnfmutd-

trSfmuUti »•
km attmrdl*
"tu funt nifi

datfrintifU.

IO.

quia omnium fornix conueniunc in hoc nomi-
nc forma, Se de omnium materiis dicitur hoc no-
men materi*, qui funr termini rclatiui, vt patet i.
huius ,tcxt. 16. Patet igitur qualiter cuiuilibet
compofiti naturalis funt duo principia, & non

Jlura , & omnium compotitorum naturalium
unt duo principia fecundum fpeciem, Se hoc de
primo.

Quantum ad fecundam, notandum.quod ali-
quid poteft dici dupliciter principium intrinfe-
cum.Vno modo quia cft pars integralis.vel eflen-
tialis ipfius. Alio modo qaiacfl ncccflarii re-
quilitumad cognitionem ipfius, ita vt illud aliud
non poflit cognofci.definiri, imaginari fine ipfo,
& lic dicimus, quid motus cft principium natu-
ra , quia fine motu non poteft cognofci natura,
faltem definitior.

Secundi notandum , quod aln ponunt tranf-
mutationem efie materiam, alij fornum, ali) ac-
cidens fuccefEuum diftin&um a materia, & for-
ma, Se fiuc fit materia, fiuc forma, fiuc accidens,
non cft cura ad propofitum.

Nunc ponitur prima conclufio, quid capien-
do principium primo modo , nullum cft princi-
pium intrinfccum. Se cflcntiale tranfmutationis,
uue tranfmntatio ponatur materia , fiuc forma,
vel accidens. Pater, quia nullum tale habet par-
tem ellentialem, licet beni intcgralcro , vt patet
ex prima parte quxftionis; ex quo fcquitur quod
nilt tranfmutatio capiatur pro compoGto /quid
materia,& forma non funt principia tranfmuta-
tionis;nifi dicatur quid funt principia extrinfe-
ca ,Se non intrinfeca.

Secunda conclufio,Materia qualitercumque fe
habens, vni cum forma non fufficiunr ad tranf-
mutarionem.Probatur.quia tunc femper compo-
fitum rranfmutarcrur ad fuam formam. Ex quo
fcquitur , quid ad tranftnutationem naturalem
oportet materiam prius cfte priuatam fonna, ad
quam eft tranfmutatio. Et aliqui ponunt, quid
materiam fic efle priuatam , cft quoddam acci-
dens exiftens in materia , xternalitcr prxcedens
formam; tamen dico quod non : imi eft ipfama-
reria priuata. Ex quo fcquitur , quid tranfmu-
tationis nathralis lunt duo principia rcaliter di-
Ain&a , Se non plura , fcilicet materia Se forma;
fcd alterum iftorum qualitercumque fe habens
non fufficic ad tranfmutationcm , lcilicec mate-
riam, quam oportet efle priuatam, Sec. Secundi
fcquitur, quod in definitione tranfmutationis na-
turalis non fufficic exprimere formam, & mate-
riam quaiirercumquc fe habcntia:imo in defini-
tione tranfmutationis debent poni tres termini,
quorum vno defignetur materia , vt manet fub
vtroque termino tranfmutionis,& pedalium de-
fignetur matcria.vt cft priuata forma ante tranf-
mucationem;& fic patet quid compofiti natura-
lis, vel etiam tranfmutationis, non funr nifi duo
principia realitcr dillindla. Tamen ad tranfmu-
tationcm oporter aliquod iftorum aliqualiter fe
habcrc,& cft fi mile : nam ada&ionem fufficiunc
agens,& pafliim;tamcn agens qualitercumque fe
habens nonfulficir;imi requiritur, vt fit applica-
tum pallo, qux applicatio non cft aliud ab agen-
te. Sic fiinilitcr ad tranfmutationcm fufficiunc
materia, & forma, licet non fufficiat materia qua-
iitcrcumquc fe habens; imo requiritur quod fic
priuata, quod efle priuatam non cft aliud a nute-
ria,& hoc de fecundo.

Ad rationes. Ad primam, Tunc eflent materia,
Scoti oper. Tum. I J.

&c.Conccdo,quid marct ia>& forma funt princi-
piacompofiti;ied materia, forma, A: priuatio fune
principia tranfmutationis, capiendo principium
fecundo modo, pro eo, fine quo aliquid non po-
teft cognofci,& definiri : quia tranfmutatio defi-
nitur per formam, marcriam,& priuationem.

Ad iccundam.Quia alterum comrariorum,&;c.
Dico, quod fic inreH igitur, quid alterum contra-
riorum cum fubiedo per eius prxfcntiam , fcili-
cer poft tranfmutationcm^; cius abfcntiam,fct-
liccr ante tranftnutationcm,fulficicns eft ad traf-
murationem, ctli aliquando iuueniantur ambo
contraria , ve quando de calido fit frigidum , ta-
men hoc non eft neccllarium, vt patet in illumi-
natione. Similiter fi * compofitum habeat plu-
res formas fubftantialcs.ficut quidam dicunt, vn*
poteft corrumpi nulla alia generata , Se per con-
fcqucns non requiruntur ambo contraria ad
tranfmutationcm, fed fufficic vna forma cum fua

pnuarione.

Ad ternam. Principia debenr, Sec. Dico quid
fic intelligitur , quid principia debent femper
manere per priuationem in alia confimiiis natu-
ra , vt materia nunquam corrumpitur in mate-
riam, nec vna forma in aliam, unquam in fubie-
dum, licet bene tanquam in oppotuam.

Ad quartam. Vel numerantur termini, vel res.
Dico,quod vtroque modornam compofiti natu-
ra lis, & etiam tranfmutationis , funt duo princi-
p a, qux fune res, fed loquendo de terminis, tunc
erunt tres termini pomi in definitione tranf-
mutacionis , quibus terminis principia defig-
nantur.

Ad quintam dico, quid loquimur de principiis
inrrinIccisfolum,& ideo concedo, quod cuiufli-
bec compofiti naturalis funt duo principia in-
trinfeca,& non p!ura;tamcn ad cran (mutationem
non fufficiunc illa duo.qualiccrcumqucfe haben-
tia*,fed requiritur alterum illorum, fcilicet mace-
riam clle priuatam, vt didum cft.

Ad fextam negatur , quid illx difpofitiones
funt principia inrrinfcca,& elTentulia, de quibus
loquimur in propofito.

AJ feptimam,Tot funt principia, &c. Conce-
do, quid funr plura principia fecundum nume-
rum,quam principiata; imo in duplo plura ; fcd
non de pluralitate fecundum fpccicm , vt didum
fuit in quxftione,& tunc ad illam rcgulam,Quoc
modis dicitur, Sec. Dico, quid illa regula debet
incclligi quantum ad lignificata , & non quan-
tum ad fuppofita : vt vctbi gratia , fi vnum oppo-
fitorum fignificat vnum, vel duo xquiuocc, reli-
quum habebit rot fignificata xquiuocata ; vt
quiaiflud nomen album fignificat album in vo-
ce , & album in colore ; ita limiiiter iftud no-
men nigrum , quod fibi opponitur, fignificat ni-
grum in vocc,& nigrum in colorc;fed non opor-
tet.quid quot fuppofita habet ifte terminus al-
bum, quantum ad lignificatum coloris , quid tot
habeat ifte terminus nigrum.

Ad odauam.Quia cuiuflibct rei naturalis, Sec.
Dico, quid principia non funt res haturales pro-
pric.fcd funt narurx , ex quibus compofita dici-
tur res naturalis , Se idci principiorum non funt
alia principia.

Ad nonam, Quxlibet pars materix.&c. Dico»
quid non loquimur de principiis,qux fune par-
tes integralcs, fed de principiis» qux funt partes
cflcntiales.

Ad decimam dico>quift i {[^Tantum d tria funt
C 5 principia ,

II.

ix.

r '*%

M-

K*rura , ini
bj turtlf. <y
mi ftcmuin ■*!
tUtNTAm Jlf-
ftnuit.

«r-

i5.

A

fati 'J

78 Lib. I. Phyficorum

priKipu, porcft dupliciter exponi, vno modo pet
cxcUdioncm noma, nuioris. « tti» Ium pr.nci-
pia fecundum (pedem, Se non fune plura, Se hoc
cll concedendum referendo ad ttanfinutatio-
nem, quomodo diflum cft Alio modo per «elu-
tionem omnium illorum , de quibus non dicitur
fubicdum , Vt tria funt prindpia , Se nulla alia,
quam tria funt principia , tunc cft lallum : quia
duo fune principia.qux funt alia a tribus.

Tunc ad authoritaccin poft oppofitum dico,
quod Ariftotcles intclligit , qflM ad tran [muta-
tionem naturalem requiruntur duo principia, fci-
I icet materia , & forma , Se tertium principium,
id cft , quid alterum iftorum qualitercumque te
habens non fuffidt ; fed oportet iplum aliquali-
ter fc habere , vt puta oportet materiam efte pri-
tt.nt.im i ratione cuius in definitione tranfmura-
tionis naturalis oportet ponere tres ter minos, ad
defignandum materiam , formant , & priuatio-
nem,td cft,matcriam cllc priuaram ante tranfinu-
tat ionetit,fcil icet quando mutatur in acquiwiua»
& per oppofitum in deperdi tiua.

forma mixti. Sicut enim forma animx vegeta»
tiuz,& fenfititix eminenter» Se virtualitct conti-
nentur in imcllecriua , taliter quod intcllc&iua
exerceat operationes aliarum , ita ctiatn form*
elementorum funt virtualiter in forma mixti:
quia habet operationes confimilcs operationi-
bus elementorum. ldci poftquam Ariftotcles di-
xit, quid elementa manent in mixto , fubiunxic,
faluatur enim virtus eorum : quia virtutes ele-
mentorum funt virtualitct in forma mixti. Sen-
tentia ergo Scoti cft , quod elementa non ma-
nent formaliterin mixto, nec fecundum formas
fubftanciales remifias , vt dicebat Commentator
j .Cccli, comm. 70. quia forma fubftantialis non
fufeipit magis >& minus, neque in clfe pcrfc&o(vt
dicebat Auicenna)qaia in vno mixto clTcnt plu-
ra fuppofita, forma enim dementatis poteft cum
materia conftitucrc fuppofitura per fc fubfiftcns
in genere fubftantix, Icd tantum virtualitcr,qu«
fuit etiam fententia Diui Thomx 1 . de Generat.

texr.94 Se 1 .p. q.7*.art.4.r£gidij, Marfilij.Gc Ai-
berti de Saxonia>& cft communis.

annotationes.

• \ Litjmd potefi dici ens iuntr*le tripliciter, Sec.

x\ Nota diferimen clfe inter natura ,cns na-
tutaic,& ens fecundam naturam. Natura nam-
que cft principium motus , & quietis illi in quo
eft; quod principium ,vt dici:ur >. IMiync. cft
materia ,€e forma fubftantialis , quia ipfa funt
principia motus. Ens naturale eft corpus de prx-
dicamemo Subftantix, Se quicquid lub eo cllcn-
tialitcr continetur , Se dicuntur entia naiuralia,
quia habent materiam, & formam, quat font na-
tur*.Ens fccundiim naturam eft proprietas qux-
libct , aut aifeclio entis naturalis , videlicet mo-
tus, 3c huiufmodi.

b EUmrntA non manmt in mixto. Nota, quod
Auicetmx fententia fuit elementa formaliter re-
manere in mixto »quamuis diuifa in minutiffi-
mas partes ; qualitates tamen elementorum dicit
efte remiftas ,& temperatas. Hanc fententiam fe-
cutus eft Albertus Magnus lib. i.de Gener. tra<ft.

6. cap.4. Iandunus 4. Phyficx, cap. 4. Se alij, qui
diitcrfimode eam explicant , vt videre cft apud
Toletum lib. 1. de Generat. Eandem fententiam
defendit Auetroes , qui ab Auiccnna differt in
hoc , quod putat formas elementorum fubftan-
tialcs remitti ,& incendi polfc , fiait Se qualita-
tes , quare confitetur elementa in mixto forma-
licer manete , cocum tamen fotmx funt rcmillx.
Scotus in r.dillinift.i f.quxft.i. fic explicat mix-
tionem , & modum quo elementa funt in mixto;
dicitquc qm>d in omni genere cft inucnireme-
dium,quod cum exttemis communicat, vtin co-
loribus rubor inter albedinem ,& nigredinem;
non quidem talitcr,qu6d albcdo,& nigredo, fine
partes aduales ruboris ; quia rubor cft limplex
qualitas , fient albedo ; Se lic ifta compofitio non
eft nifl conuenicntia naturalis medij cum extre-
mis, non extremi ad extremum. Ita fimiliter for-
ma mixti dicitur continere elementorum for-
mas,non quod illas contineat a&u.fcd quia natu-
raliter habet conucnicntiam cum illis.

Secundo etiam hocipfnm explicat lic : Arifto-
telcs dicir formam mixti cllc perferiorem for-
mis elementorum ; omne autem imperfc&um
continetur viitualitet in fuo pcrfe&iori , form*
ergo cleracutotum contineptuc virtualitcr in

Et cum dicitur, quid mixtum mouctuc ad mo-
tum elementi prxdominamis 1. Cali.tex. 17.K.C-
fpondctur,qiu\d prxdominium elcmcd in mixto
attenditur (ecundum conucnicntiam in qualita-
te naturali,qux qualitas eft principium rootus,vi
grauitas mouendi deorfum,non qu&d elemen-
tum fit fecundum fubftantiam. Vnde fecundum
diucrfara mixtionem eletnemorum concurren-
tium in generatione illa, aliquando mixtum ma-
gis conucnit in fonv.a cum vno elemento , quam
cum alio, Se fi C in qualitate firaili, qux cft quali-
tas mixei , & non elementi , Se ideo habent fimi-
lem modum confcquemcin,& fimilcraa&ionem.
e Si compcJitHtn h*be*t plnraformm fibSUntu-
Uf , Sec, Nota, qui J de hac te varix funt lenten-
ti*. Prima cft Pauli Veneti i.Mctaphylicx, affe-
rentis in compofito cot efte formas fubftantialcs
Phyficas , quot prxdicataquiditatiua, & vniuo-
ca , ira vt in Petro , verbi gratia , fit vna forma
Phy fica, per quam fit homo,& alia per quam fic
animal, Se fic de aliis prxdicatis. Secunda opinio
r..i. aa.«. n.mJi < irtimmri nuiid faltem

4II1I114II U. IU. Ut 4111) 1

fuit Ocham Quodl.j. exiftimamis, mibd faltem
in homine debent dari duae form* fuDftajitialcs.

altera fenfitiua,alccra intellcTiua.

Tertia opinio cft Diui Thomx in quxft. difp.
Se Grcgorijdc Arimino in l.dift. 17.quxft.1- Se
Soncin. 8.Mctaph.quxft.i i.aflercmium in qua-
cumque re dari vnam formam fubftamialcm
tantum.

Quarta opinio eft Scoti in 4.diftin&ionc If.
quxftione j. qui breuiter dicit quatuor. Ptim5
dicit quod multx form* fubftantialcs non pof-
funt ineirc eidem fecundum idem , & *quc pri-
m6 : quia aliis fequeremr , quod vnum numero
a<ftu elfct plura numero aftu , vt fi vnica materia
fubftantialis haberet duas formas fubftantiales,
xqu£prim&cft vnum : quia vna materia cfTcc
etiam duo : quia haberet duas diftin&as fonna*

^ ^ , i: \ J :

CU4III UUU . VJUM IMVUU «114»

fpecie , Se numero. Secundi dicit , quid in non

IJItilK , U JIUIUCIU, JCWUIWV » qui —

viuentibus non poftunt effe plurcs foirax fub-
ftantialcs, fcd vna forma fpccifica tantum. Tertii

dicit, quod in viuentibus pofiunt cfle plurcs for-
ni* fubftantialcs, fecundum idem , non tamen

a: que primi, verbi gratia , in homine praeter ani-
mam rationalem datur forma corporis, line ifta
fu vna omnium partium heterogenearum , fiue
fit integrata ex omnibus illis , fiue fit alia diftin-
&a ab omnibus illis. Quarti dicit» quod in quo-

. J£i , '■ iiifL' fiMwB^iiTi j

Quatio XI X> 79

libet vitio porter Formam animati , & prxrer a-
liam Formam communem corporis , Sc mixti,
qux funr communes viucnti,fimc etiam a lix par-
tiales fpccificc diftindx rot , quot organa ditlin-
da. Hanc Scoti fententiam diffuse explicatam
vide in i . tomo noftrorum Commentariorum
fupet 4.Scoti,di(linftionc 1 1 . quxftionc j . Cx-
terutn comrafcntcntiamOcham nota,qu6dcius
fementu videtur elfc enor condemnatus in 8.
Synodo generali Conftanttnopolitana celebrata
fub Adriano II. anno Domini 8*?f.ad.i i.can.t i.
vbi ita legitur, aipparet quofdam id temporie in tan -
tum impietatis venifej/t hominem duas animat habere
impudenter dogmatizent. Talti igitur impiet at tt iniien-
loret , dr ftrmlia ftmientes cum vetut , & nomon tcfla-
mentum, omnefpx Ecclefia patret vnam animam ra-
tionalem habere homine ajjeruerinxxfantia , & iniuer-
Jalie Sjnodtu anathematiza. Aducrtcrc tamen licet
aliud cile ponere plures formas ,a!iud vero plures
animas. Vndc nos quidem cum Scoto vere Sc ca-
tholice ponimus plores fornus , nempe formam
corporis & animam , non tamen plures animas,
quia hoc edet errare.

« Tantum tria funt principia , Scc. Nota , quod
primo modo exponitur propofitio gratil plura-
litatis; fed fecundo modo gratia alietatis : quan-
do aurem didio cxdufiua additur termino nu-
merali, femperpropofitio exponi debet gratii
pluralitatis ,id cft, Sc non funt plura , verbi gra-
tia,tant&m tria funt ptincipia,qux cft fua prxia-
ccns, Sc non funt plura tribus , ergo tanriun tria
fune principia. Quando veri exponitur gratia
alietatis, propofitio, in qua ponitur terminus nu-
meralis, redditur falfa. Quia exponitut , Sc non
funt aliaa tribus , verbi gratia, tantum tria, funt
principia. Tria funt principia, & non funt alia
a tribus, qux exponens cft falfa , quia duo funt
alia i tribas ,& tamen funt principia. Obfcrua
tamen » quod hxc propofitio , Tanram principia
Jient tria , dc rigore logico efl falfa , quia in illa
propofitionc excluditur numerus ternarius ab
omnibus qux non funt principiamam didio ex-
chifiuaaffirmatiua polita a parte fubiedi exclu-
dit prxJicatumabomni eo, quod non cft fubic-
&um,vel de quo non formaliter prxdicarur fub-
icdum , quod tamen eft falfum : quia Perfonx
diuinx funt tres , Sc alia quamplurima funr in
numero rernirio, qux tamen non funt principia
rerum naruralium. Hxc verd, Principia rerum na-
turalium funt tantum tria , cft vera : quia principia
rerum naturalium non funt plura, neque paucio-
ra, quim tria, & illa propofitionc dicitur nullum
alium numerum principiis rerum naturalium
conucnire, qalm ternarium, quod vtique ve-
rum efhvidc fupra in alia annotatione.

EXPOSITIO TEXTVS.

Sic igitur i non dicamm primum , Scc. Iftud eft
tertium capitulum huius tradatus in quo
Ariftoreles oftendit, qux funt principia, & quo-
modo funt principia diuiditur : quia primo
prxinirtit intentionem. Secundo profequitur,
ibi : Dictmut enim Jieri. Primo dicit , quod nunc
primo dicendum eft de omni generatione, id eft,
dcomnitranfmutatione,& periftum ordinem:
quia primo determinabitur dc tranfmutationc
fecundum rationes comunt? conuenicntes rranf-
niutationi,& fecundi fecundum rationes fpccia-
Ics. Et caufa ordinis fecundum Commentato-

rem eft triplex. Prima, quia res funt nobis notio-
res in rationibus communioribus , quam fub ra-
tionibus miniis communibus , vt patet i. huius
text*..

Secunda, quia rationes communes includun-
tur in rationibus fprcialibus , 8c idcAfi prius de-
terminaretur dc tranfmutationc fecundum ratio-
nes lpecialiorcs,iam idem bis repeteretur. Tertia
cauf.i.qui.t rationes communes non Tulit dernon-
flrabilcs de primo, nili de fubicdis communibus*

& ideo de primo determinabitur dc fubicdis
communibus fecundum rationes communes. «

Dicimus enim Jieri ex alio aliud , Scc. In ifta parte ti

principaliter , Sc primb prxmirrit tria prxambu-
Ia. Secundo prolequitur fuam intentionem. Se-
cundum ibi : Determinatis autem hu, Scc. Primum
pixambulutn cft , quod lient * fieri attribuitur
iimplicibus,ita etiam attribuitur compofitis.Vbi
feiendum , qubd fieri attribuitur aliquibus fe-
cundum duplicem modum loquendi , verbi gra- M^uiJMtt.
tia, dicimus aliquod fieri alfud,vc pura hominem tu*fni Mo-
fieri mufiettm , Sc tunc ifte modus loquendi at- iru mtjM-
tribuitur illi, quod prxccdit tranfmm.itioncm;
feti alio modo atcribtlitur fieri , dicendo cx non
muficofir homo muficus-Sc fecundum iftum mo-
dum loquendi fieri attribuitur illi , quod fcqui-
tur tranfinutarionem. Tunc dicit Atiftotcles,
quod ficui vttoquc iftorum infidorum loquendi
neri attribuitur funplicibus, vt puta , homo fic
muticus, ita poteft attribui compofiiis,id cft, ter-
minis complexis; vt homo muuciis fit non muli-
cus.vcl ex homine albo fit non albmn.

Horum autem hoc quidem promittit. Secundum Ji
prxambulum>& eft iftud , quod non foluiu fub-
icdum dicitur fieri aliud, vel quia cx ipfo fiat
aliud ; fcd hoc idem dicitur dc ptiuatione, verbi
gratia , non folum dicimus , qudd homo fit mu-
ficus •, fed etiam dicimus , qubd non muticum fit
muticum, Sc quod cx non mutico fit muficusidif-
ferunt tamen, vt dicit Ariftotclcs,quia non dici-
tur de fubiedo,quod ex ipfo fiat, vt non dicimus
ex homine fadus eft muiicus, fcd dicimus, quod
homo fadus cft muficus; fed de priuationc dici-
mus vtroque modo, tamen ifta differentia modi-
cum apparer in lingua noftra;fed forte magis ap-
paret in lingua Grxca.

Eorum autem 1 quo vt ftmplicia , Scc. Prxmittit Text*
tertium prxambulum videlicet, quod in iis,qui-
bus attribuitur fieri, qux funt fimplicia.aliud cft
permanens ante tranimutationem , A: poftea, vt
putamatcria;aliud ver 6 non cft permanens, Icili-
cct priuatio oppofita difpofitioni acquilirx per
mutationem, ficui cum non muficus f.tdus fuerit
muticus, non permanet non muficus, nec etiam
non muficus.

Determinatis $ autem his. Hic profequitur in- 4*
tentum ,& diuiditur» quia prim6 oftendit qu* Texe. <•.
funt principia. Secundo oftendit quomodo time
principia, ibi : Manifeftum igitur cft. Primum
diuiditur, quia primo determinat de materia. Se-
cundo de prluationc.Tcrtio regreditur ad mate-
riam , Sc Quarto regreditur ad formam. Secun-
dum ibi:£/ hoc etft numero eft vrtum. Tetlium ibi:
Multipliciter autem cum dicatur. Quartum ibi:

Quare manifestum eft ex ditiis. Primo ponit ifiam
conclufionem.quod ih omni co , quod fit, id cft;
quiid in omni tranfmutationc & fadionc opor-
tet etTe aliquod , quod fc habeat prius A' pofte-
rius ; led illud quod aliter fc habet, eft fubie- *

dum : ergo , Scc. Maior patet, quia illud , quod

Q 4 trawf

8o

Lib.I. Phyficorum

T«lt» 61.

tiinfmunior .slterMut , & per confeqnens ali-
ter fc habet •, Se minor apparet : quia non cft ali-
quid aliud: vt puta nullus terminus tranirauta-
tionis aliter fc habet ante, Se pbft: Se iftaconclu-

fio fequiturex vltimo pvxambulo.

£t h* e & fi numero ejl vnum. Hic Ariftotclcs

» j ponit fecundam concluliomm, fcilicct quod in

i!,r*b lui.s. omni tranfmntationc naturali > requiritur alt-
f. »77. quod, quod cft vnum numero, & non vnum Ipe-

cie,id cst,ratione. Prohamr, quia in ontni tianf-
mutatione requiritur materia , Se priuatio •, fcd
materia , Se priuatio fum vnum numero. Se non
fum vnum fecundum rationem : ergo, Sec. Maior
«aret de materia , per prxccdentcm conclulio-
nem i fcd de priuationc probatur , quia oportet
fubiedum ttanfmutationis pviuari difpohtionc,
ad qui tranfmutatur,&: minor apparet pro prima
parte : nam idem cft homo, Se non mulicum ellc,
quod cft priuatio.Sccunda pars apparet, quia ma-
teria , & priuatio differunt lccutuium rationem,
quod patet ex duobus : primi» quia materia ma-
net , priuatio autent non , fa&a ttaiifmutationci
fecundo quia fubie&o non attribuitur neri niu
fecundum vnu modum loquendi i led priuaiioni
attribuitur fecundum duos , vt patet ex prxam-
bulis. Dicit 4 tamen Ariftotclcs, quod verum clk
in aliquibus , ficut in artificialibus ,qubd lubic-
do auribmtur fieri fecundum vtrumque mo-
dum ; ve dicimus quod ex xrc fit ftatuaj luminer
de priuationc dicimus vttoquc modo, ve quod ex
hoc fiat hoc , & edam quod hoc fit hoc. Notan-
dum qu6d ex ifta parte Ariftotclcs no vult aliud,
niti quod in omni tranfmutationc natuiali re-
quiruntur duo principia, fcihcct nurtria. Se for-
ma, Se quod vnum ittorumdfcilicct materia qua-
licunque fc habens non fufticic ad traulmutatio-
nem, led requiritur, quid fit prruata dilpofitionc,
ad quam cft tranfinutatio.

Multipliciter j autem cion dicatur fitrt. Hic re-
greditur ad materiam , probando , quod in omni
tranfmutationc neccllarium cft cfle materiam
formatam. Probatur , quia omnis ttanlinutatio
eft naturalis, vel artificialis , fed in omni tranf-
mutationc naturali , Se etiam artificiali prxlup-
ponitnr fubic&unv, igitur in omni tranlmuuno-
VUt contra- ncprxfupponiturlubicdum. Maior nota cft , &

Uidtntm zi- minor probatur primo de tranfmutationc natu-
"l,4r4‘ rali ,quia tranfinutatio naturalis, vel cft ad quali-

tatem, vel ad quantitatem, vel ad vb» : Se in om-
nibus iftis manifeftum eft aliquod lubictku tranf-
mutarimam omnia ifta infunt fubftamix. Vel cft
tranfinutatio limplicitcr ad fubftantiam, ficut in
generatione animalisfvc^ plantx , Se tunc mani-
feftum eft, quod omnia ifta fiunt ex quodam lub-
icifto,vt puta ex fcminc.Scquitur;
tc«. <3. Fiunt C autem qua fiunt , Sec. Probat idem in
ArtipiUU 4 artificialibus, quia in artificialibus illa,qux fiunt,
Jnurflt mi • alia fiunt transfiguratione, vt puta, quando ma-
teria tranlponitur de vna figura in aliam figuram.
Aliaappofitionc, vt paties: alia lubtradionc, vt
imago Mercuri) ex lapide i alia compolitione, vt
domus ; alia altcracionc,vt ea qux conucrtuntur
fecundum materiam, vt puta quorum materia
vnius cft tranfmurabilis in materiam alterius ; Se
e conrra.vt metalla *, Se in omnibus iftis manife-
ftum cft.qtihd cft motcria fubicdka.

Quare munifejhim 7 tfitx ditiu. In ifta parte Ati-
ftotclcs inquirit formam, & ponit illam conclu-
fioncm,quod in omni tranlmutatione naturali
requiritur forma. Probatur : quia in traniiuuta-

6.

Text. <».

du Jiunt.

7

Text. <4.

tionc fubiedum tranfmntauir de vna difpofitio-
uc ad aliam difpofitioncm : modo per illam dif-
poiitionem , ad quam' fubiedum iranfinutatur,

1 melligo formam , qux cft terminus ad quem fcft
tranfinutatio. Tamen propter textum exponitur
fic , quod ex didis olkcnlum cft , quod omne,
quod fit pet mutatiouem, eft compotitum, cuius
eft aliud, fcilicet aliqua pars, qux fit fcilicct lim-
plicitcr,Se illa pars cft forma, led alia pars cft, qux
non fit fimplicitcr \ fcd de ipfadicitur, quod hoc
fit.Sc iftud cft fubiedum ,quia poteft conliderari
dupliciter , vnu modo Iccundum rationem , qui
permanet fub vttoquc termino tranfiuutationis.

Se fic de ipio dicitur, quod lubicdum fit muficu»
aut conlidcratur fecundum rationem, quapriua-
ta fuit dilpofitionc , ad quam fuit motus , Se illo
modo vocatur priuatio, fub qua continetur infi-
guracio, inordinatio , informitas , qux non cft
sdiud.quani materia informis.

Manifetlum 8 igitur qtrod fi quidem funt , Si C. 8,

1 lic oftendit quomodo ifta fint pcincipia;Sc diui- Text. <3.
ditur, quia primi) oftendit quomodo materia, Se Ex t,xtu
forma funt principia. Secundo, quomodo priua- **~**"r^*v
tio cft principium , Se tertiS quomodo principia
fint duo, & quomodo triade quomodo non. Se- tur mfun <*-
eundum ibi :Ejl autem fijritflum, Se c. T cttium ibi: pmtntim.

Vnum Mitem Jpeciei , c T erd 0. Eft igitur conclufio
ifta, quod materia, Se forma Ium principia per fe p,

rei naturalis. Probatur , quia illa fum principia
per fe rerum naturalium , ex quibus unquam ex i".
caulis primis fum , Se fiunt res naturales J fcd ex
materia, Se forma fum, Se fiunt res naturalcs,tan-
quam ex caulis primis : ergo, Sec. Maior patet ex
quid notninis huius, quod cft ejfeper/t confiam, Se
minor apparet , quia compofituni naturale com-
ponicur ex iftis, Se hoc per fe : quia refoluens ra-
tionem toiius rcfoluet in rarionem eorum, fcili-
cet materix Se formx,cx quibus coponitur.licut,
v.g.Ariftotclcs cxcmpiificar de homine, tanquam
de materia, Se dcroulico,tanquamde forma. Vn-
dc ratio hominis eft ifta, animal rationale mortale,
ratio vero niuiici cft il\ijmUns nmjicam. Ideo ra-
tio compofiti erit ifta, Animal rationale inortaU
habens inuficam.

Ejl autem 9 fubiedum numero quidem vnum,&cc. 9.
Ponit iftam coclufioncm, qubd priuatio eft prin- Texr. 66.
cipiurn per accidens Probaturiquia illud non cft 'J*

principium per fc, quod non cft numerabile in-
ter entia : fcd priuatio non cft numerabilis inter *** *
entia : ergo,Sec.Maior patet, quia illud quod non
cft, non cft principium per fc : Se minor apparet,
quia priuatio nihil eft quatenus diftinguitur i
materia.

Vnum ejl 10 autem {pectes vt ordo, ice. Hic Text. 61.
oftendit quomodo principia fum dicendaduo, FrineifiSJi-
vcl tria ; aut conrraria , vel non contraria. Vnde
notandum, quod principium dicitur in relatione
ad principiacum , Se cum principiatum naturale, T
vel ponitur compofitum,vel ipla tranfinutatio:!!
compofitum.tuc folinn funt duo principia, fcili-
cet materiaiSe forma. Si amem tranfinutatio po-
nitur principiatum, tunc principia naturalia funt
tria:quia ad iranfmutationem naturalem, requi-
runtur materia. Se forma. Se non fufficic materia
qualitcrcuuque fe habens , led oportet , quod fic
priiutadifpofitioncad quam cft mutatioiSe ideS
impolfibile cft exprimere definitionem quid no-
minis tranfinutationis naturalis, non exprimen-
do quid nominis priuarionis •, quod pate; , quia
in definiendo uanfmutauonem oportet expri-
mere

Qua^ftio X I X. 81

mere aliquid efle , qupd prius non fuit , vel non
cflcquod prius fait » &in hoc exprimitur ptiua-
t at. «I» tio. Pater i igitur quomodo compoiiti naturalis

foiftm fune duo principia i fcd tranfmutationis
naturalis funi tria ad intelle&ura datum. Ex illo

f»atct , qualiter principia funt contraria , & qua-
iter non. Demum in fine rccapitulat , & patet
* in littera.

annotationes.

a Q/r*r fieri attribuitur fimplicibHt , ita etiam
,0* Ocompofiru. Nota, quid cura natura fit, qu*

facit i fiam diucrfitarem denominationis, quia
& fola in termino a quo poteft accipi , & fucccf-
fiuc vtrique contrariorum coniungitur, ideo de-
nominatio potefi clfe fimplex tantum , cujn vi-
delicet vterque terminus a quo , & ad quem, no-
mine firaplici denominatur ; poteft etiam efle
compotita tantum , cum vterque terminus con-
trariorum, fimul cum materia nominatur;& po-
tcfi efle partim fimplex, partim compofita.fi alter
terminus fimplicitcr,altcrvcro compotite rermi-
ncrur. Vndc fi terminus ) quo denominetur )
fubic&o tantum, vel ) priuatione tantum, &
fimilitee terminus ad quem forma tantum deno-
minetur, tunc cft denominatio tantum fimplex;
vt fi dicas, homo fit muticus, vel non muficum fit
mtificum.Si verd terminus a quo denominetur )
fubiedo, & priuatio, fle terminus ad quem etiam
) fubiedo , fle forma, tunc cft compotita tantum,
vt fi dicas, homo non muficus fit homo rauficus:
fi autem in altero terminorum denominatio fit
fimplex, fle in altero compotita, erit partim fim-
lcx , fle partim compotita i vt fi dicas , homo fit
orno muficus, vel non muticum fit homo mufi-
cus, vel homo non muficus fit muficus.

X f . Et quoniam cx parte termini ) quo aliquando

IwnrfmbitSi futuitur Iblum fubiedum , interdum folapriua-
trmfitmta- tio; ponitAriftotelcs duplex diferimen inter fub-
fTJ' iedum tranfmutationis , fle priuationis , alterum
1-TflnJs/ai cx rao^° loquendi, alterum cx natura rei. Ex mo-
mn. do loquendi, vtciimvtimur priuatione ex parte

termini a quo , licet loqui de ea in nominatiuo,
& in ablatiuo cafu, vt fi dicamus, non muficum fit
muficum , vel ex non rnufuo fit muficum, quarauis
proptius in ablatiuo loquendum fit. Cum autem
cx parte termini, a quo vtimui fubiedo tranfmu-
tationis, non femper licet loqui de eo in vtroque
cafu, nam fiepe in folo nominatiuo vocamus il-
lud , non enim dicimus ex homine fit mufiesu , fcd
homo fit mufiau. Aliquando tamen vti licet abla-
tiuo cafu ; dicimus enim , ex are fit fiat ua : fle non
ita proprii atfitfiatua. Diferimen ex natura rei
cft , quod priuatio non manet in rccompofita,
fubiedum autem tranfmutationis manet : quan-
do enim ex non muficofit muficum , homo qui*»
dem manet , qui cft fubiedum , fcd corrumpitur
non muficum , quod cft • priuatio : ex quo facile
colligitur fubiedum non proprii efle terminum
* * a quo, quia terminus) quo non maner aducnien-

cc termino ad quem.licdt quodammodo Ce teneat
ex parte termini a quo.

11. k Quare manifeUum eft,8cc. Nota , quod feri
femper Ariftotelcs cxcmplificatin mutationibus
accidentalibus, vt percas fubftantiales mutatio-
nes indagare poflimus. In qualibet autem mu-
tatione accidentali eft inucnirc duo excrema, fci-
licct duas formas , inter quas fit mutatio, fle
iubicdum .ab vtraque difhndum , ipsaique for-

nus fucccffiuc recipiens. Verbi grati) , quando
aliquod corpus cx calido.fic frigidum , ibi cft ca-
liditu , & frigiditas , fle corpus quod prius eft
calidum, dc mutatur in ftigidum, amittendo
calorem , flc/fiigiditacem acquirendo ,ipfo au-
tem corpore femper fub vtraque forma pcrfiftcn-
rc. Similiter in mutatione fubftantiali datur
vnum fubiedum , quod eft materia, fle harc exi-
ftens cum vua forma mutatur ab ca illam rclin-
quendg , in alittn fornum dc nouo acquifitanu
Verbi gratia, li ex ligno fiat ignis: modo ma-
teria ligni eft cum forma ligni i per adioneirt
tamen ignis expellitur i materia ligni forma li-
gni, dc introducitur forma ignis. Ynde quod
mutatur dicitur compofitum , quia habet ali-
quid , quod amittat, fle aliquid quod perma-
near fub alio termino mutntionis:pcnfunct nam-
que materia , a qua vna forma recedente aduenic
alia, fle fic materia fub vtraque inucnitur,cx u- ,
quo etiam liquer fubftantiascompofitas eile cx
materia & forma, & materiam efle fubiedum,
quz fecundum formas varias fubftantialcs tranfi»
muratur.

EXPOSITIO TEXTVS.

SVbietta i autem natura fcibilie efi , flec. Iftc cft I.'

quartus tradatus huius primi , in quo Plii- Ttit.
lofophus determinat dc principiis rerum naro-
ralium , fle hoc in fpcciau ; eoius funt duo capi-
tula. Primum cft dc materia , & fecundum dc
priuatione , fle forma , ibi : Tangentes igitur. Pri-
mum capitulum diuiditur. Prim& ponit condi-
tiones nutetiar. Secundo foluit motittum anti-
quorum , quo moucbanrur ad negandum gene-
rationem,& corruptionem, & pluralitate entium,
ibi : §}ugd autem vnico modo. Primum diuiditui;
quia Primo ponit vnam condicionem materiz.

Secundi aliam. Tertio rccapitulat quadam prz- riJ' *'"tra-
cedentia. Quarti fecxcufat a quadam quxftio- d,(i,rn,mZ,~
ne. Sccuodnm ibi : Vnum igitur principium. Ter-
tium ibi : Hoc autem quomodo duo. Quartum ibi:

Vtritm autem fubflantia. Conditio matcrix.quam
ponit , cft ifta , quid fubiedanatura , id eft, ma-
teria eft cognofcibiKs fecundum analogiam.

Vnde notandum.quid materia prima non po- 1.
tcft cognofci per fpccicm propriam, co quod non pri-

poteft moucrc intelle&ura , cum fit ens in pura
potentia i ideo cognofcitur per fpecies aliarum
rernm , & per iftum modum : quia ficut per ope- friatu,
rationem intclle&us arguitiue cognoicit for-
mam , ita per tranfmurationcm materiam. Et id-
ci quia videmus in artificialibus ede aliud fub-
ie&um , fcilicct is , quando fit ftatua , fle quan-
do fit lcdulus,fubiicitur aliud, fcilicct lignuto,flc
ita de aliis j ira per indu&ioncin , dc a fimili con-
cludimus , quod in tranfinutatione fubftantiali
jubiicitur aliquid, Icilicct materia prima, qtix fc
habet ad compofitum naturale, quemadmodum
in artificialibus informc/cilicct raateria.fc habet
ad illud , quod Gt cx ipfa materia. Et ideo dicit
Ariftotelcs quod materia cft cognofcibilis per
analogiam.id cft.pcr argumentum a fimili, & per
indu&ioncm in aliis.

f 'num igitur principium. Ponit fecundam con- j .

ditionem roaterix,& cft qui>d maceria pritna Manna pri-
cft vnum principium omnium tranfinura bilium, "mtfiprimri.
non vnum exiftens, fcilicct in adi», neque fic ens, J**"VJ*V*
vt hoc aliquid,id cft , ficut compofitum , nec fic * '*

vnu, licui ratio, id eft,foima,cui priuatio cft con,-

8i Lib.I. Phy ficorum

traria , fed cft vnum in potentia ad omnes for-
mas fubftantiales, fic accidentales generabilium,

& corruptibilium, ita vt nullam formam libi de-
terminet a lua natura. Quod probat Ccmmcn-
tatonquia fi determinaret libi aliquam formatn,
fequcrctur , qu6d nullam aliam portet recipere,
quod cft contra naturam matetix : &: probatur
confcqucniiayquianon recipitur forma fcquens,
nili corrupti prxccdcnte : modo prxcedcns cft
Micoiruptibilis , cum materia determinet f*bi
eam. Secundo fcqucretur , quod materia non
«fler in potentia ad omnes formas , quod eft fal-
fumiquia non cflet in potentia ad illam formam,
quam fibi determinaret. Tcrti6 fequerctur,quod
omnis mutatio fa&a in materia prima «flet acci-
dentalis , quia fieret in fubic&o in a€bi per for-
mam fubftantialcm.

4. Htc amem t quomodo duo , ficc. Hic recapitu-

Te*t. 70. lat dicens , qu6d di&urn cft quomodo funt duo
Vidt t**trt- ptjncipja> & quomodo tria. V ndc principia funt,
difhnf «* qUacmancnt in erte compofiti fa&a tranfmuta-
Rm Autrr. tionc , (cd fic lunc plura , quod ad explican-
dum quid nominis tranfmucationis , non io-
lura oportet exprimere materiam,*: formam,fcd
cum hoc priuarionem, fcilicet materiam non ha-
builfc di (politionem prius ad qua fa&a cft tranf-
tnutatio. Et quod diaum cft , qualiter principia
funt contraria, Sc qualiter contrariis oportet erte
vnum fubie&um.fic quomodo principia contra-
ria fc habeant ad inuicem;quia vnum eft princi-
pium per fc,*: aliud per accidens.

Pirum autem • fubilantia fpeciet , Scc. Excufat
fci quadam quxftionc, dicens, Vtrum forma Iit
magis natura , quam materia , nondum cft ma-
niteftum. Vbi dicit Commentator , quod in-
quirere an forma (it magis fubftantia , quam
• materia , pertinet ad Mctaphyficum ; fed inqui-

rere an forma (it magis natura , quam materia,
pertinet ad fcientiam naturalem , Sc de hoc vi-
debimus 1. huius, & tunc recolligit didta , & pa-
ret intextu. y

J. Quod $ autem vnico modo , Sc c. Hic ex didis

Text. 71. conditionibus foluiturmotiuum antiquorum: 8c
primo ponit tnotiuum. Secundo foluit , ibi :Hoi
aurem dicimus. Primo dicit qufid ex didis con-
ditionibus (impliciter , id cft, vno modo foluun-
tur defedus antiquorum , qui inquirentes veri-
tatem , Sc naturas rerum , diuerterunt in aliam
viam,'*: errorem, ob infirmitatem intellc&us,
id eft , propter ignorantiam Logicz , vt explicat
Coifimentator,poncntcs nihil neri , vel corrum-
pi , propter iftud motiuum ; quia illud quod fie-
ret , aut fieret ex aliquo , vel ex nihilo *, non ex
aliquo, quia tunc aliquid crtet antequam fieret;
Sc idcb ficut ex non ente non poteft fieri ens, ita
ex non homine non poteft fieri homo. Vel ex 4
Text. 7». nihilo, & hoc non : quia in omni tran (imitatione

oportet cllc aliquod fubiedum ; fic augmentaue-
runt futim errorem, dicentes quod non funt plura
entia propter irtam rationem. Vndc notandum,
quod infirmitas intelledus dicitur, quando ali-
quis propter rationem fophifticam, quam nefeit
(oluere, negat ea,qux apparent ad (cnfum,vt Ari-
ftoteles dicit de motu in 8. huius.

Nos autem f dicimus, Sc c. Hic foluit motimmi,
Text. 7). Sc primo prxmittit diflindionem. Secundo cx
ea foluit rationem. Et tertii ponit aliam folutio-
neni. Secundum ibi : Nos amem & ipfi dicimus.
Tertium ibi : Allitu autem quod contingit. Diftin-
Ctio cft ifta, quid aliquid poteft heri ab alio, aut

pati ab alio dupliciter. Vno modo pet fe, quem-
admodum dicimus , quid illa qux fiunt a Medi- HoiUm sJi-
co, fecundum quod Medicus,fiumjjcr k a Medi-
co. Alio modo per accidens, & lic illud dicitur
fieri a Medico per accidens , quod fit ab eo, non quantum Ut-
fecundum quod Medicus, vt fi Medicus zdificat. fiemtr.

Et fubdir Ariftotcles quod 6 cx eo, quod non cft, Text. -7^
bene poteft fieri aliquid per accidens. Et idei
antiqui per ignorantiam huius diftinftionis nc-
gaucrunt generationem,*: corruptionem,*: plu-
ritatem entium.

Nes autem 7 & ipfi dicimus. Hic foluit dicens, 7*
quod ex b co, quod non cft , bene fic aliquid per Text. 71»
accidens, quod dcmonftrat. Nam ex materia pri-
ma fit aliquid per fc tanquam ex fubic&o: mod*
materiar primx accidit priuatio ,vt di&um fuit
priCis:idcbcx priuatione fit aliquid per accidens.

Nam ex illo nt aliquid per accidens, quod acci-
dit ei, ex quo fit aliquid per fe : mod6 priuatio
eft huiufmodi , igitur cx priuatione fit aliquid
per accidens. Tunc 8 infuper dcmonftrat , qu6d Text. 7 1,
etiam exente fit aliquid per accidens , vt fi cx
equo fiat canis. Tunc cx equo fit canis . per acci-
dens. Probatur 9 nam cx equo fit canis , fecun- Tcxto7^
dum quod equus priuatur forma canis : modo
animali, vel equo accidit, qubd priuetur forma
canis ; ideo ex ente fic canis pet accidens ; *c ifte
cft vnus modus foluendi.

jdlius autem quod 1 o ce/ningit. Hic ponit aliam Text. 7».
folutionem dicens , quod duplex eft ens : quod-
dam cft ens in acku , ficut forma , vel compofi-
tum, aliud in pura potentia, ficut materia prima,
vt determinatum eft in aliis, in quarft. Mctaphyf. ^ext‘

M od6 dico, quod ex ente in potentia ficut mate-
ria prima . non tlmcn ex eme in a&u fit aliquid.

Et tunc ad rationem eorum, fi aliquid fieret , vel
ex ente , vel non ente ; dico, qufid vtroque mo-
do: quia ex non ente in a&u ; ex ente tamen in
potentia. Et antiqui tantum auerfi funt a cogni-
tione huiufmodi entis in pura potentia, qufid
(impliciter megaucrunt generationem, & cor-
ruptionem.

ANNOTATIONES.

A '

• XJTriem autem /ubftamia. Nota dupliciter ,
V pofle materiam Sc formam confiderari,
vel in ratione principij, vel in ratione fubftan-
tix. Si confidercntur in ratione principij , ciim tgriftjimt.
principium fiteaufa alicuius , quia facit ad eius
erte ; ide6 quod magis facit ad cfTc rei , magis
habet rationem principij : & quia forma prin-
cipalius (acie ad erte rei , quam materiat, quia
forma cft a&us, Sc perfettio rei ; ideo forma ha-
bet magis rationem principij , tamen fecundum
qucndain modum materia magis habet rationem
principij , videlicet , quia via generationis prior
eft materia ,quam forma ; auia forma ( excepti
animi rationali ) educitur de potentia materix.

Et hoc videtur innuere Arfftotelcs cap.6. prarce-
denti , dicens , Subit [Ium enim principium prius vi-
detur tffe p radicato i qtiafi dicat , qufid quodam-
moJiS illud tertium lubie&um, quod ponendum
cenfuit przrcr contraria, eft magis principium,
quam aliquod contra r io rfi, immb ipfa contraria
refpedhi huius non habent rarionem principij,
fed materia videtur crtciprincipium principijrra-
tio eft,quia prxdicntii.quod dicitur de fubic&o,

Sc eft in fubictfo , videtur oriri ex fubiefto, quia
in eo fuftcnratur : materia ergo in qua vtxumqna

con

contrariorum fuftentarur , videtur habere ratio
nem principi) rcfpcciu vtriufquc.

Si veri confidercnrur in ratione fubftantix,
adhuc dupliciter, vclfimplicitcr, vel fecundum
modum. Si primo , quia ratio fubdamic cft ra-
tio entis, id quod magisacccdir ad rationem en-
tis, & pcrfcdlionis cft inagis fubftantia i fed ra-
* tio emicatis , Ac perfectionis magis imporcatur
per formam ; quia forma dicit adhim , Se perfe-
cfcionem, forma igitur cft magis fubftantia. Si fe-
cundo modo , quia modus lubftamix cft per fc
efle , Ac forma cft in materia , quapropter 5. Me-
taph. text. 1 9. cap.dc Qualic. forma fubftantialis
dicitur quedam qualitas , ideo fecundum hunc
modum marcria elt magis fubftantia.

'Spmdotx b

Exto,yuodneneft, Ime fit aluptid per tccident .
mi nte fit j^ora, quando dicitur , quod «x ente per fc
1 non fit aliquid » fi e debet intclligi , quod illius
quod fit, lemper eius negatio prxcedit : vnde fi
ens fieret , vt ens eit , negatio entis deberet prae-
cedere, & ita ex nihilo fieret ens, quod naturali-
ter implicat.

10. Quapropter dicit Ariftoteles quod in gene-
ratione fit tale ens > & non fit ens, vt ens cft ; Se
ideo fat cft fi prxccdac iri generatione aliquod
non ens, puta non ens, quod debet fieridicct tale
non ens praecedens lit aliud ens , Se fic docet,
quid ex non eme fit ens , determinitque quod
id quod fic , neque per fc fiat ex eme , neque ex
non ente in hoc feniu,quid res qux fit non prx-
ceflit, aliis non fieret , Se fic ens per fc non fieri
poteft ex ente, id eft, ex ente quod fic , neque per
fc fir ex non ente , id cft , ex nihilo, fed per acci-
dens fit ex ente , Se ex non ente ; ex ente quidem
in quantum non ens, quod prxccfllr, puta priua-
tio, contingit quid fic aliquod ens, puta materia,
fic enim ex illa in quantum in potentia , vt ex ea
fiat ens. Fit etiam ex non ente in quantum con-
tingit materiam efle cum priuationc ; qux ex fc
cft non ens. Poccrirque intelligi hoc exemplo:
fiar , verbi gratia , lapis ex terra , fit quidem per
/e lapis ex terra , at veri lapis per accidens fit
ens , id eft , illa ratio entis per accidens fit , quia
iam prxerat , Se non intendebatur. Solum enim
in generatione intenditur fieri , quod non crar.

Se quia non etat lapis, intenditur fieri lapis,quia
veri erat ens , non intendebatur fieri ens , fed
fimilirer hoc ens , quod cft lapis,non fit per fe ex
terra , qoatenus terra cft ens , fed quatenus cft
non ens quod fit , fed quia contingit, quod etiam
terra fit ens , hoc ens lanis per accidens , fir ex
ente , quod eft terra , Se uc manet , quod ens per
accidens fit ex ente.

Qj a s t i o XX.

Utrum materia frima fitcognofalnlu.

Arirtot. t*f. *. trxt. 69. & 11. Idetnflyf. text. 7. Aocr-
tfit 1. Ptyfit- tcmm.69. Albere. i.dtjpne. jf. tuiie. 10. •
TXThom. UR.ix.fr t.p. fnsjl. If. 4 rr. f.nd j.Scotuf
t« i.difi.lx.qtttjli. $. *d j. frtne.fr ftufl.x $.ad j . fn
•finient . fr xMtf. atuft.x. Suarcz tem. !. Met. dijp. | j.
feff.S. Canonic. 1.9 nrt. 1. Cunimbr. t .Pkyjie.tnf.9.
tjn.x.nTt.x. Complui. VijJ.j. futjl.t.fr ftquinr. Ruuius
trnR.xJt nuUtrin,tjn.x.\xbet t beertm. x yKoccat

«gj Rcvitvr quid non , quia materia
^§7 prima non cft ens , igitur non cft co-
gno fci bilis. Tenet confcquentia , quia
cognofcibilcdebet mouerc potentiam cognofci-
tiuara,quod non poteft facere nifi fit ens ; Se an-

Quiftio X X.

«1

tcccdcns probatur. Primi , quia mareria prima
eft ens in pura potentia , vt patet in ifto primo,
igitur non cft ens ; quia dicimus Anrichriftum
non efle ; quia folum eft ens in porentia.

Secundi , quia nullum ens cft medium inter
duo contradi&oria : modo materia prima eft me-
dium inter duo contradi&oria , vt dicit Com-
mentator in ifto primo, com.70. ergo, Acc.

Tertio , quia vel materia prima cft ens per
fe exiftens , & runc fcquitur , quid eft ens in
adtu , quod cft contra Ariftotelem iri ifto primo»
text. 7/. vel alteri inhxrcns : Se tunc fcquitur,
quid non eft materia prima, fed potius illud cui
inhxrcr.

Secundo ad principale , quia fi mareria prima
cflercognofcibilis , vel i (enfu.vcl ab inrellcdhi
folii m : non ii fcufu,quia infenfibilis cft, cimi non
fir quid, nec quale, nec quantum, vr patet 7. Me-
tapli.texr.S.nec ab intellcdlurquia intclledhisni- ,

hil intclligireorum , qux funt extra fc nifi me-
diante fcnlu,vr parer in lib.de Scnfu Se Senfaro.

Terni, quia illud non cft cognofcibile , quod 1.
non poteft moucre potentiam cognofcitiuam ;
fed materia prima non poteft moucre potentiam
cognofcitiuam;crgo,Arc.Maior pater, quia de raj
tionc obiedli cognofcibilis eft, quid moueat po-
tentiam cogniriuam,& minor apparet, quia nul-
lam formam ; vel qualitatem libi determinat,
mediante qua podit moucre potentiam cogni-
tiuam.

Quarto.fi cognofccrctur.vel hoc efler per fpe-
cicm propriam, vel alienam ; non per propriam,
quia non poteft aliquam agere j quia da quod fic»
runc cilci in adtu;ncc per alienam, quia vniufcu-
iufquc rei fpccics cft determinata fimilitudo il-
lius rei, ita vt non alterius.

Oppofirum arguitur per Ariftotelem in ifto
primo , in principio 4. rradlar. text. 63. vbi di-
cit, quid mxieria efi u>gnofi.ililis per slrtalogiatn ad
forrnxm.

In quxftionc videndum eft de conditionibus j.
materix , quas Ariftoteles & Commenr. illi tri- Dixifit qtu-
buum in ifto primo. Prima conditio cft , quid
materia eft ens in pura potentia. Propter quod
notandum , quid aliquid dicitur efle * in po- A tiquid di -
tcnria rnpiidrerjvno modo, quia non eft prxlen- titur tjft in
lialitcr, fed tamen poteft efle, A: fic dicimus, quod ftntU tri -
Antichriftus eft ais in nura potentia» Se ad hoc,
quod aliquod tale ens nt pombile i oportet qu6d
agens potens ipfum producere , fit de fa&o , Se
cum hoc materia , ex qua poteft produci fecun-
dum Commentatorem : fed fecundum rei verita-
tem fufficir, quod fit agens potens cum produce-
re, quia aliquid poteft fieri ex nihilo.

Secundo modo dicitur ens in potentia illud,
quod nop cft altu fepararum , poteft tamen efle
fepararum ; Se fic dicimus quod pars cft in poten-
tia infuo toto.

Tertio modo dicirur ens in pura potcntia,non

?iu6d fit in aiftu , fed quia non cft aditis , fcilicct
orma , vel habens formam , quam fibi dccermi-
nat a natura, Ac ifto modo materia prima dicitur
ens in pura potentia.

Per hoc ad tres primas rationes, qux probant /
oppofirum. Illud quod eft folikmemin poren-
tia , verum cft capiendo ens in potentia primo
modo, fed capiendo ens in potentia pro eo quod
eft , licet non in adlu formali , vel per formam,
tunc maior eft falfa.

Ad fecundam , quia medium , Ace. Dico quid

Commen _ ^

* .#

84

Lib.I. Phyficorum

F euntia tri-
flitittt fumi»

Commentator quando dicit materiam clTc me-
dmm inter ens fle non ens , fic intelligit : quod
materia prima non cft non ens,qu6a omnino
nihil fu, nec cft ens , fcilicccina&u formali , vel
per formam ,quam fibi determinet a natura, & fic
cft medium per abnegationf vtriufquc extremi.

Ad tertiam , Quia nihil per fc cxiftcns,&c.

Dico , quod fic cft per fc exi ft ens , quod non cft
alteri inhxrens, , nec fcqnitur ex hoc , quid fu*
ensinadu. Dico etiam quod non cft fic per fc
exiftens, quod poflit clfc fine forma , quia infepa-
rabii is cft a forma.

Seddubiratur , ex quo maceria cft ens in pura
potentia, Vtriim illa poicntia fit eadem materiae,
vel diftinda ab ea. Vnde notandum, quod poten-
tia accipitur tripliciter. Vno modo pro materia
potente, fle fic dicit Commentator quiSd materia
fubftanriatur per potTe. Secundo modo capitur
potentia pro difpofitionibus.mcdiantibus quibus
materia recipit formam fubftantialera ; ficut cft
caliditas , fle ficcitas , qui difponum ad formam
ignisjflciftomodomanifcftum cft,quod potentia
diftinguitur a raareriajfed primo modo potentia
cft eadem mater iz.Tert io modo accipitur poten-
tia , vt eft de genere relationis , fic dicitur in rela-
tione ad formam * fle de hac dicunt quidam.qufld
potentia cft vnum accidens de genere relationis,
diftin&um a materia , perpetuo inharrens niate-
rix ante gcncratioucm formx ; quod probatur,
quia potentia corrumpitur in aduentu fornix , fle
umen materia non corrumpitur , igitur diftin-
guuntur. Secundo,quia potentix multiplicantur
in materia , fecundum formarum multiplicatio-
nem , ad quas materia eft porcus, fle taracn mate-
ria non fic multiplicatur.

* Iftis non obftantibus dico, quod potentia non
tft tale accidens diftin&umamaccria , fcd cft ma-
teria potenstquia valde inconucnicns eflet ponc-
tc infinita talia accidentia in materia, quod ta-
men de neceifitate fcqucrctur. Secundo quia tunc
tale accidens clTct perpetuum a parte ante, fle cor-
rumperetur a parte poft > quod cft falfum primo
Ccrli.rcxr.u?. .

Tunc dico.quod iu c aduentu formx potentia
non corrumpitur, imo manet, fcd definit ede
potentia ad illam fornum, ita qutid definit cllc
vocari , fle ita Logice loquendo, poteft concedi
refpcdu vctbi de futuro, quod potentia ad talem
lintris pri- formam cft, quando non cft potentia ad talem
msrfiufna- foimam : nec oportet ponere talem multiplica-
tionem potentiarum in materia.quando ipfa de fe
cft potens ad omnes formas , & hoc de prima
conditione.

Secunda conditio cft , quod materia prima cft
cognofeibilis per analogiam ad formam. Vnde
notandum, quod aliquid poteft cognofci triplici-
tcr.Vno modo fient fcnlibilc pcopi ium»qiiod agit
fpcciem luam in fenfum. Alio modo ficut fcnfi-
bilc per accidens, ficut fubftantia, quando conci-
pitur conceptu quantitatiuo. Tettio modo ficut
illa, qu* non funt fenfibilia pci fc, nec per ac-
cidens; ficut Deus Imclligcntix , intcllcdus , fle
adusintclligendi ,qtix cognofcuntur per afgu-
picntationein.

Nunc cft prima conclufio, Materia d prima
non coguofcitur fine argumentatione, fle aifcur-
fu.Probatur, illud non cognofcirur fine argumen-
tionc , fle difcnrfu , quod non cft fenfibile per fe,
vel per accidens : modi materia prima non cft
{cnlibilis per fc,vcl per accideus,crgo,flec. Maior

ftibilu ftr
Amitti***
«i fimum.

. Ret ali/ju*
psttfl tripli-
citer <»/«•
/<*•

patet ex diftinftione-,fle minor apparet, quia ma-
teria prima non Imouct fenfum per fuam eflen-
tiam ; nec per aliquam inhxrcntcm fibi. Vnde
nos non dicimus , quid audiuimus , vel vidimus
materiam primam.

Sed obiicitur , quia illud eft fenfibile per acci-
dens, cui infunt fenfibilia per fe : modi materi*
primx infunt fenfibilia per fe,fcilicct qualitates,
igitur cft fenfibilis per acqdcns.Rcfpondctur ne-
gando maiorem, nili illua fubie&um denomine-
tur ab illis qualitatibus ; modi materia prima
non denominatur ab illis qualitatibus , quia non
dicimus, quid materia prima fit alba.vcl nigra;
imi iftx denominationes cipetunt toti copolito.

Secunda conclufio. Per nullam vnicain fpe- 8.
cicm alicuius rei polfumus deucnire in notitiam Materi* „«■
matetix primx. Probatur , quia materia prima
cognofcirur per motum , fle tranfmutationem;
modi motus , fle tranfmutatio infunt fenfationi-
bus diucrforum, vt habet videri fecundo de Ani-
ma, tcxc.69.fle fecundi per jpccicm. Secundi per
Ariftotclcm materia cognofcitur per Analogiam,
id cft,pcr argumentum a fimili fumptum in arti-
ficialibusrmodo fimilirudo non cognofcitur, nifi
per cognitionem diucrforum. Tertii, quia Ii per
vnicam fpcciem alicuius rei polTcmus illam co-
gnofeere, tunc facile eft cognofcctc materiam
primam, quod eft falfum.

Et fi arguatur, qu* funt argumentationes, fcu
proceflus.quibus cognofcitur matcriaiDico quid
f.ictx fuerunt in alia quzftionc , Vtrum ex nihila
vilui fiat.

Tertia conclufio. Nullus proccfliis.quodeue- M*tni* a«»
nimus in cognitione materi* primx, eft demon-
ftratiuus. Paict , quia non poteft dcmonftrari,
quin omnia fuillent ab xterno , vel etiam quin
omnia de nouo genetcncur fecundum fe tota , vt
ta&um fuit prius ; patet igitur qualiter materia
prima cognofcitur per Analogiam ad formam,
per difeurfumfle rationem, qui licet non fint dc-
monftrari,tamen verifuniliores funt aliis viis fal-
uandi generationem, fle corruptionem.

Terria conditio eft quod materia prima cft Aistrri* pri-
perpetua.Scd contra,omnc habfls materiam cor- ***
rumpitur propter materiam, ita vt materia fit ,Hm'
caufa corruptionis,igitur materia eft corrupribi-
lis, per illam regulam , Propter t$ucd vnunujuodtjue
t*le,& illud mugii .

Secundo, quiamateria cft id, quod in rei veri-
tate generatur, vt dicit Commcntator,modo om-
ne generabile cft corruptibile.

Tcrti6,quia ficut fc habet fubicftumalteratio-
nis ad altcrationcm ; ita fubicfhim generationis
ad generationem :fcd fubierium allevationis de-
nominatur alterari , igitur fle fubicchim genera-
tionis denominatur generari.

pppofirum arguitur per Ariftotclcm. Noran- Aliquid di-
dum, quod e aliquid dicitur generari dupliciter:
vno modo tenninatitic , fle fic attribuitur formx, Tl
vel compofiro , quemadmodum dicimus, afinus
generatur. Alio modo fubieiftiu^, fle fic illud di-
citur generari, quod fubiicitur gencrationi,fle tue
Ariftoteles intellexit primo modo, quod materia
fit perpetua: quiaingencrabilis,& incorruptibi-
lis tcrminatiuc ; quod probatur , quia fi materia
polfet gencrari,fcquerctur,quid aliquid efiet an-
tequam fieret, confequens cft impoflibile ; Se
confcqucntia probatur , quiamateria prima, vel
generatur ex nihilo, & hoc non, ficut omnes
antiqui concdTcrunt ; vel ex aliquo. Se hoc non,

^ quia

■gmp* ■

Quaftio X X.

85

X

&

t.

| Uuterimfrt-
u »4 eft infer-

; "•

i

ir .

*

»■

quia illud ex aliquo non ctfct niti materia prima,
Se per confequens materia prima, edet antequam

fieret.

Secundi fcquerctur , quod aliqua eflet tranf-
mutatio, Si nihil cranfmutarctur,quodeft falfum;
& patet coiifequcntia , quia in illa tranfmutatio-
oe.qua acquireretur matetia ptima, vel craiifmu-
tarcrur aliquid, vel nihil, fi nihil , habetur inten-
cum:fi aliquid , illud mutabile , vel edet materia
priraa;& hoc non, quia illa acquiritur per tranf-
murationem.crgo.&c.

Per idemprobatur,qubd materia prima cft in-
corruptibilis , quia tunc aliquid edet poftquam
cotrurnpitutjquoj ert falfum. Secundo, quia tunc
aliqua edet corruptio , quia nihil tranfinuca-
retur.

Tunc ad indantias dico ,‘qu&d illa regula in*
telligitur, quando illud in quo fit comparatio re-
cipit magis , & minus , Se hoe conucnir vtrique
comparatorum, fcilicet tara caufx.quam caufato:
modo corruptibile non conuenit caufx, fcilicet
tnaterix. Similiter corruptibile non fufeipir ma-

f;is Sc minus, quia omnia corruptibilia funt xqua-
iter corruptibilia.

Ad fecundam dico, quid Commentator in-
telligic , quod materia prima fubiicitur genera*
tfoni. Et per idem ad j.quia nos attribuimus
aherarionem compofito , eo quod compofitum
cft motum , vel quod cft fubicftum altcrationis:
fed quia materia prima cft nobis ignota , vel fal-
tem parum not*iidf& non attribuimus fibi gene-
rationem, licet forfitan generari ; im6 potias at-
tribuimus ipfam termine generationis , fcilicec
compofito.

Quarta condicto eft , quod materia prima cft
informis. Ec hoc intelligitur dupliciter. Vno mo-
do,quod non habeat formam, fed qudd fit frpara-
ta.vcl feparabiln i forma ,Se hoc * cft impoflibi-
Ie:quia h itaeder , fcqucvccur qu6d non ens a&u
edet ens adlu,quod eft comradi&io;& patet con-
Icqucntiacquia matetia dc fui natura eft non ens
a«ftu, fcilicet formali , vel per formam , &: per te
eft ens in a&u : quod acuatur per txijlere , quia
a&ualitcr per fcexiftit , igitur non ens adhi. Se-
cundi patet exemplat itet : quia ficur cera fc ha-
bet ad figuram , ita materia ad formam ; fed ccra
cft infeparabili» a figura : quia non poteft ciTe,
quin fit figurata. Tertii patet per aliud fimile:
quia ficut fc habet confonans ad vocalem, ita ma-
teria ad formam ; fed fmpoflibilceft quid fiat
confonans fine vocali i igitur impoflibile eft ed'c
materiam fine forma.

Sed objicitur; quia materia Si forma funt dux
res ab inuiccm diftin&x ; ncc implicat contradi-
ctionem , quid fintab inuiccm leparatx : igitur
podfuntab inuiccm feparari. Rcfpondctur dicen-
do.Primo quid implicat comradidtioncm mate-
riam feparari a forma, vel e contra , quia non ens
aCtu edet ens a&u;quod eft comradidtio.Sccundi
negatur ifta confcqucmia; Non implicdt contra-
dictionem , igitur poteft ficri;quia duas medieta-
tes cali ab inuiccm feparari non implicat con-
tradictionem , & tamen ipfas ab inuiccm feparari
cft impodibilc.

Secundi, quia i quacunque forma materia eft
fcparabilis.igitur eft feparabilisa fonna.Rcfpon-
detur negando confcquenti«m:quia licet a quali-
bet polTct feparari per corruptionem, taincn cor-
rupta vna fernper generatur alia.

Socundo modo intelligitur conditio , quid
Secti e fer. lom. i I.

materia prima fit informis, id eft , quid non ha-
beat aliquam formam , tanquam partem edentia:
fux,quod probat ur:quia fi haberet aliquam, tunc
materia prima non edet primum principium , fed
potiis partes ex quibus componeretur. Secundi,
quia tunc omnis mutatio fadta in matetia prima
edet accidcmalis.quia fieret in fubic&o in a&u.

Tertio modo intclligitur,quid materia prima
fit informis confccutiuc , fic fcilicet vt nullam
habeat formam aCtualem confcquentcm natu-
ram fuam.fic hoc cft verura.Quod probaturiquia
fi haberet aliquam , runc non edet ens in pura
potentia , immi edet in aCtu faltern per illam
Formam. Secundo, quia ex quo matetia defui na-
tura cft porens recipere omnes formas, fruftrk
poneretur accidens rale, mediante quo reciperer.
Tertio , quia fi per priuarionem omnes fornix
tam fubftanrialcs, quam accidentales ellcnt fepa-
raex a materia,adhuc materia prima edet, Se elfec
potens recipere formam.

Sed contri obiicitunquiacorporcitas eft qua-
dam forma , & tamen maceria determinat fibi
quod fir corporea. Secundo per Commentatorem
inde Cubitantia Orbis, qui dicit.quod dimcnfio-
nes intenuinatx funt intrinfecus in tnareria.quod
noncdecnifi materia determinarer fibi illas di-
menfiones. Tcrrid , quia materia determinat fibi
maximam raritatem fub qua poteft cllc : quia
quando eft fub forma ignis , non poteft ede fub
minori raritate , Se quando cft fub forma terrx,
non poteft clTc fub maiori deufitate.

Ad ifta rcfpondetar : ad illud dc quanto , quod
tota materia prima quantum eftex parte fua non
determinat fibi aliquam quantitatem , figuram,
raritatem, denfitatem, vel locumjimmo quantum
eftex parte fui, tota tnairamarerixprimx , immu
pars cius pollet occupare locum, quem tunc occu-
pat cotum corpus ctcleftc. Sinv:*crfibi non re-
pugnat ede fub quantacunque imaginabili rari-
tate, vel etiam denficaic , immo non repugnat fi-
bi,quin rota ellct partes. Ex quibus fcquitur.
quAd tora terminatio tnaterix primx proucnit
cx parte loci, aut exparte fornix. Vndc quantum
ad locum materia prima quantum ad coram maf-
fam cft figurx fphxricx. Se cft in concauo orbis
Lunx, tanquam in loco, itaque non poteft elfc in
loco maiori , vel minori propter formam deter-
minatur ad rantam ratitaiem, vel denfitatem , vt
quando cft fub forma ignis in optima fui difpofi-
tionc,eft fub tanta raritate, quid non poteft clTe
fub maiori. Se quando eft fub forma terrx, cft fub
maiori denfitate.

Ad inftamias de corporcirare, dico, quod cor-
porciras non cft aliqua forma ; immo non funt
tales formx ordinarx fecundum ordinationem
prxdicacorum in quid. Ad fecundum! Se tertium
dico, quod Commentator intelligit /quod mace-
ria prima determinat fibi , quod femper fic
qtianra ; liccc nullam quantitatem fibi deter-
minet.

Quinta condicio, qu&d materia S prima cft
vna numero in omnibus generabilibus Se corru-
ptibilibus. Probatur;quia fi citent materi; diucr-
farum rationum , tunc fequeretur quod non om-
nia generabilia , Sc corruptibilia , clfcnc inuiccm
tranfmutabilu.quod cft falfum;& ifttidfic inrcl-
Iigitur,qu6d fi per imaginationem eircumfcribc-
rentur omnes formx tam fubftantiales.quara ac-
cidentales;tunc tota materia prima , & quxlibet
pars cius clTciu ciufdem rationis , Se ideo non in-
H telligitur.

1*

Meteris r/l
fthirict fi[H-
r* 6* eft 1»
tcncsUo «p.
tu Lun».

Muter. U f-ri-
tn* eft vtiM
memtr* tm-
nium grnrrs-
bilium , (J-
errr ufntihS.

86

Lib.I. Phyficorum

tellieitur , qufcd vna portio materix prirax fit
alja Jcd quod ambz lunt eiufJcm fpeciei.

Sed dubitatur vtrum dcfaAo tota materia ef-
fer vnum continuum ; videtur quod fictquiafi
non eflet vnum continuum, hoceflct propter di-
uerfitatctn formarum ; fed diuerfitas formatum
non fufficit ad difeontinuationem ; quod patet
dupliciter, quiaeiufdcmvirgx continuz vna pars
eft arida, & alia viuens Se animata. Secundi, quia
fi duobus agentibus apponeretur vnum pallum,
vnum fcilicet in vno extremo pafli,& alterum in
aliojtunc quodlibet illorum agentium poteft in-
ducere formam fuam in illo pallo, aut in diuctfts
partibus.palTo non difcontiuuaro.

Scdcontrij illa non funt continua quorum
morus fune diuerfi , fcd diucrfarum portionum
tnaterix adhuc immediatarum morus funt di-
uerli : ergo , Scc. Maior pater per definitionem
«onrrariorutn i Sc minor ad experientiam. Sc-
cund6 quia non apparet pofCbilc , quddfagitca
velociter diftraAa per acrem fit continua acri.
Ideo dico , quod materia non cft vnum conti-
nuum , non ex eo quod habeat diuerfas fornus
propter duas rationes faAas, fcd propter diucr-
lirarem motuum materie , vt caAum fuit in ar-
guendo.

Sexta conditio cft, qu&d cuinfiibet tranfmura-
mtrftfrimL t,0n,$ naturalis materia prima cft principium.
fimm trmmf. Sed obiicifar : quia motus cocli, Sc illuminatio
cuuMttnu. Lunx funt qtixdam mutationes naturales, quibus
tamen non fubiigrur materia prima. Secundi
quia inrclIeAio,& fenfatiofunt motus nattiia-
ies , & tamen non habent materiam primam pro
fubirAo. Kefpondetur , quod illa conditio de-
bet intclligi de tranfmuratione iftorum inferio-
rum.excep/is illis , quxfiunc in fcufu , vel intcl-
leAu. Aliter dicitur, quod capiendo materiam
large pro omni eo quod muratur, qu6d tunc cu*
iu/libet rranfmutacionis materia eft fubicAum.
Patet igirurcxprxdiAis , qux & qualis fit mate-
ria prima.

Ad rationes : tres primxTtinr folutat. Ad alias
tres fimul dico, quod materia prima non cogno-
feirtir per fpeciem propriam, fed arguitur per fpc-
cies aliarum rerum. -nam materia prima non mo-
net potept iaro cogniriuatn ad cognitioncmfui,
fcd ali* rcs.pcr quarum Cpecies ipla cognofcitur,
niouenr ad cius cognitionem.

iS.

AN NOTATIONES.

I <7. * A Liqui J dicitur in potenti* tripliciterxScc.Ko-

opui» iu. /\ta quod de efic marci ix prjtnx duplex eft
pUxd* rfii /enrentia. Vita Thomiftarum ponentium mate-
****** fn ■ fiam ralirer in nihilum reJaAam , vt dicant ita
e fle puram potentiam , vc nullum prorfus adum
dc fc habear. Altera cft Scoti in i. diftinA.ia.
quxft. i . Vbi docet materiam habere aAum en-
rirariuura, fecundum quem eft principium naru-
rx.per fe caufa, parfquc rerum naturalium : fun-
damentum formarum , fubicAum murarionum
fubftanrialium, Sc terminus creationis , quamuis
carrat aAu Cormali.qui breuiccr con fiftitin vni-
ca diftin Aione,& fex didis.

eifmrlftim Dpkin&io cft talis , qudd duobus modis ali-
jmaUS i- tJutJ dic' Polc{l >n potentia , videlicet in po-

fUnttr. tentia obieAiua , & in potentia fubieAiua. Il-
lud eft in potentia obieAiua , quod cum non
exift/r , poreft tamen exiftere , vr Anrichriftus
modo eft in potentia obic&iua , & mundus ante-

quam «caretur , erat hoc modo in potentia,
quare aAus oppofuus huius poientix cftcxiftcn-
tia,8c ille cft cius aAus fecundus ; nam aftut pri-
mus cft clTcinvittutcfuarumcaufatum.dicitut-
quceffc fecundum quid.cx Scoto vbi fupik. Res
autem dicuntur elfc in potentia obieAiua rcfpe-
Au agentis potentis ipus ptoducctc, cuius aAio-
nisfuntobicAa.

In potentia fubieAiua dicitur id , quod cum
iam habeat exiftentiam , potcll aliquam formam
recipere , fiue accidentalem , fmc fubftautialcm,

& fic corpus cft in potentia fubieAiua ad tcci-
piendum calorem , atque adeo aAus oppofuus
huius potentix eft forma, qux recipitur. Sc hoc
modo dicitur materia clTc in potentia ad formas.

Huiufmodi vetd potentia fubieAiua adhuc du- *M««f4»
plexeft , altcta qux non excludit aliquam foc-
mani, vt lignum habens formam ligni,eft in po-
tentia ad calotctn. Altera cft nullam formam ha- jam diri-
bens de fc .qualem ponimus eflc materiam. Ex f»*.
hoc fcquitur triplicem c(Te aAum formalemj
nempe qui cft a forma cxiftqniiz , qui cft ab exi-
ftentuicntitaiisab entitate.

Primum diAum : Materia prima cft de fe
aAus , id eft , de fe habet aliquam em ititem
abfolutam , fiue aAura entitatiuum. Natn
quod vere eft , aAu eft , materia prima veri
cft, quare aAu cft. Item quod cit principium,

& per fe caufa entis , opottet quod fit aliquod
ens: quiaptincipiatum & caufatuin dependet a
principio , Ce caufa : materia cft principium entis
naturalis , eiufquc caufa maictialis , ergo eft ens
in aAu.

Secundum afTcrturo. Materia prima cft ens
in potentia fubieAiua ad omnes formas , & cft
' noncnsaAu formali.Hoc alfcrtumcft Ariftotelis
in hoc i.cap.S.& i. Mctaph.text.7. & intext.ti.
diluit quoddaro dubium , nimirum cx quo non
ente fiat generatio, cdrn rriplicircr dicatur non
ens,auc vr nihil fir, vel vr priuacio,vet vt materia,

Sc concludir ex materia per fe fieri gcncratio-
ncm,ex priuanone per accidens ,cx nihilo autem
nihil fieri.

Tertium diAum. Materia prima non cft aAus tt.
formalis , cft tamen fubftancia incompleta ter- Mturi* pf u
minabilis per formam. Prima pars paret : quia ™ */■/£..
formarantum eft hoc modo aAus. Secunda pars /Ma
probatur , principium fubftantix non poteft cfTe
non fubftautia, fed maceria cft principium fub-
ftantix,ergo fubftantg;fcd non cft fubftautia ter-
minans , quia hoc pertinet ad formam : ergo cft
terminabilis a forma. Er hoc innuit Ariftor.10.
Mctaph.cap.i. dicens materiam dic fubilanriam
alirer quam formam.

Quartum diAum. Materia non eft in aAu
formali nifi per formam. Hoc patet cxAriftorc-
Ic j.Phyfic.rexr.67.vbi dicitur materiam contine- 'flmr -

ri a forma;& i.de Gencrar.tcxr.S f .Materia effici-
tur.vt fir aAus per formam; qux authorirares in -
rcliigi nequeunt de aAu cnritatiuo , quem ma-
teria dc Cc habet , ergo imclliguntur dc aAu for-
mali.

Quintum afierrum. Quiditas marerix pri- A UtnUpn*
mx eft cfte puram poreniiam ad aAum Phyficum,

Ceu formam fubftanciaiem , nam Ii potenti* ma- ^
tcrix efter accidens eius , reciperet formam mc-
diante tali potentia.Hoc autem eilconrra Arifto-
relem i.dc Anima.cap. i.diccnrcm.non opus cfte
aliquo vinculo , quo forma cum maceria ue-
Aacur.

Vicinum

Mittrim t3

inmBufw-

Quaeftio XX.

8 7

tt.

ftliiui*

»w/..

M

Huma Vlriirmra aflcrtum. Materia eft quxdamen-
m7' C,taS rca^,ter «bftinfta, & primi diucrfai for-
f» pm*. Hoc aflcrtum cft Scoti vbi fupri artic.z.

His addo, ideo materia dicitur potius potentia

2uim altus, quia quanto aliquid habet minus
e altu , tanto magis eft in potentia : & quia ma»
teria non habet altum diftingueutem , vel diui-
dentem , vel informantem , & dantetn libi die
fpecificum, fed cft tantam altus entitatiuus rc-
ceptiuus altus formalis ; idcd potitis potentia,
quim altus dicitur.

Potanti* non tfi accidtnt diftinflnm materia.
Nota primi , quid potentia nihil aliud cft, quam
aptirudo ad formam habendam c & quia mate-
ria habet apticudincro ad formam, carentia &
frituiit. fr negatio fonnx eft , didturque priuatio. Hoc
■?*"* f«»- cnim jnrer negationem, & priuationem intereft,
jjjj* quid negatio dicit abfolutam carcntiatn altus,
(eu formx , priuatio ver* dicit negationem for-
tnr in fubicltoopto nato recipere illam , ex hac
autem priuationc prouenic appetitus:quiapriua-
cio cft occalio in re fic priuata , vt appetar , & fit
naturaliter prona in id, quo carcr,& poteft habe-
re,qui appetitus eft idem, quod naturalis inclina-
tio, eftquc in propofito potentia materie, quia
materia nonfolum eft receptius ; fcd etiam cau-
(atiua rei. Eft enim recepriua fbrmx.ficut vas re-
cipit aquam , cftque caufatiua rei, quia ex ca fic
res,& ab ea educitur forma , quapropter cft fub-
iertum mutationis , Sc cius caufa , Sc principium
materiale.

4 1* Nora fecundi , quid potentia huiufmodi pri-
mo tendit in fnbftantiam , detnde in accidentia:
iuquc per fc primi eft potentia ad fubftantiam,
vt cx ca fiat fubftantia , non ratione Thomifta-
rum, videlicet , quia potentia primi termiriatur
in altum fui generis , Sc pormtia materix, cum
fit fubftantia , primi terminatur in formam fub-
ftantialcm ; non inquam hac ratione : quia (vc
dicit Scotus in z.dift.t z.quxft.i.artic.t. ad vlti-
! muro) rrccptiuum alicuius generis non cft ciuf-
dem generis cum reccpto,ncque per fc.ncqoe per
rcdult jonem , fed neccfiarii eft in altu in aliquo
alio genere; vt receptiuuin coloris cft aliquod
a&uale de genere priori , videlicet de genere
quantitatis. Potcntialc autem primi generis non
poteft efte in alio priori g-ncre.quia non cft aliud
prius genus fubftantia ex 7. Meta ph. cap. 1 . Ideo
opoctet edet de codem genere fubftantix , Sc fic
primi eft ad fubftantiam. Sed ratio quare primi
eft potentia ad fubftantiam, eft, quia cft prima per
.** fc pot«mia;idti per fc eft ad primum altum, pri-

mus altus eft fubftantie ,ideu primo &: per fc cft
ad formam fubftaiuialem.form* aurem acciden-
tales fune altus fccundi;idco materia non eft pri-
mi ad formas accidentales.

4 4* Nora tertii, quid non folum in prxdicamen-

10 Relationis , fed etiam in aliis Prxdicamcntis
polTumus diftinguere, quid hoc eft fecundum
•Jf*\ hoc aurem fecundum dici. Secundiim cllc cft,
verbi gratia qualicasrqux fecundum id, quod cft,
cft in prxdicamento Qualitatis. Eft etiam quali-
tas fecundum dici ,& cft ilia , qux Iccundum id,
quod cft, non eft in prxdicanicntoQualitatis,di-
citur tamen qualitas : quia habet quendam mo-
dum qualitatiuum, vr forma fubftamialis dicitur
ab Ariftotclcj.Mcta quxdam qualitas. Simili-
ter cft relatio fecundum clle, qux (ciliccr , fecun-
dum i J, quod eft,cft in prxdicamcnro Relationis,
V( paternius cft relatio fecundum dici ; illa fcili-
Scoti oper. Tom. / /.

cet qux fecundum id, quod eft, non eft in prxdi-
camento Relationis , fed in alio prxdicamcnro,
competit tamen ei quidam modus rclatiuus; &
huiufmodi eft potentia materix ad fornum; qux
quidem Iccundum clTerealiter eft ipfa materia,
cui competit ille modus rclatious;5c quia modus
non trahit rem, fcd magis res trahit modum, idcA
ille modus rclatiuus materix non facit illam efte
extra prxdicamentum Subftantix : atque ita ma-
teria eft, cui exiftcnriin prxdicamento Subftanti?
competit ille modus rclatiuus.

Ex his fcquitur, quod porentia materix eft
idem rcalircr cum materia , Sc ab ca tantiim for-
malitcrdirtinguitur. Prima pars patet, quia ma-
teria confidcrara in ordine ad formam, tanquam
receptaculum illi ptoporcionatum habet ratio-
nem aptirudinis , rutfus confidcrata in ordine ad
(ornum, tanquam impcifcdum tendens in fuam
perfcHionem , habet rationem appetitus ; fed
confidcrata in ordine ad formant , qux de eius
potentia cft educibilis , dicitur potentia; natu-
ralis autem inclinatio rei eft eadem cum re incli-
nata ad aliquid,*: per confcquens nondiftingtoi-
gniror a rc inclinata. Secunda pars probatunqoia
prxeifus conceptus formalis materix eft conce-
ptus rei abfolutx.potentix verd tefpclliux ; ergo
diftinguuntur fornulirer.

c Inaduentu forma potenti 4 non corrumpitur ,&c.
Nota qu6d quando dicitur materia manet, Sc
non -potentia; fi autem accipiatur porentia vc
dicit fpfam fubftantiam materix, falfa cft pro-
pofirio : fi aurem accipiatur potentia , vt dicit
refpcltum quendam fundatum in ipfa mate-
ria , fic cum talis reipedus formalitcr non fic
ipfa matetia , perit , fle non materia in hoc fen-
fu.quod materia non ordinatur amplius in ta-
lem formam , aliualircr ipfam defiderando , hoc
autem modo non dicitur corrumpi talis refpc-
£h:s ; fcd per accidens : fictir verbi gratii , homo
habet potcnriatn ad ildcndum ; quando verd
altu ridet, non videtur clTc in potentia ad ta-
lem altum. Vnde potcnria ad illum a&um , vi-
detur periillc ; non quod re vera pereat , fed
qu6d iam potiatur il!o,quod defidetabar, & hoc
cft quod hic vult Scotus. Pollet etiam dici, quid
potentia non deftruittir, fcd priuatio qux erat
cum potcmiaiipfa tamen porentiamnnct:quiacft
proportio materix ad formam , qux ante erat fi-
ne forma, poftea cum forma,
d Materi* prima non cognofcitur fine argumenta-
tione & di fcur fu. Nota , qu<*>d materia prima cx
natura fua, Sc fecundum fc cft cognofcibilis,non
tamen t nobis nifi per analogiam ad materiam
artificialium , vel alia via ; ita docet Scotus in z.
diftinlf.11. qtixft. 1. ad tertium. Primum pa-
ret : quia omnis rnritas abfolmn eft per fc cog-
nofcibilis, materia cft entiras abfolura, quare enc
dc fc cognolcibilis , ex quo fcquitur , quid etfi
materia non fit altiua altione rcali *, eft tamen
altiua altione intefitionali, atque ita concurrit
ad fui notitiam.

Secunda pars probatur , forma cft magis cog-
nofcibilis i nobis quim materia ; fed fotma non
cognofcitur nifi cx operationibus , quas experi-
mur,ergo neque materia, nifi per analogiSad ma-
rci iam arrificialiumrcognofcimus enim marci iam
per traiifmutationc.Hocpalfo in omni tranfmu-
tationc, qux fit ab extremo ad extremum opor-
tet dare fubiclfum medium diftinltum ab vtro-
que extremo ; perfeuerans modo fub vno , mod* .

H 1 fub

4f-

fetent i* ma-
teria rjt iJrtn
remittet eum
materi *.

♦

16.

1

88

Lib.l. Phy ficorum

tu 4 rerum
tfufmuu-
tu tu.

X{4tiri4 tt .

fub altcto extremorum. Hoc patet mtranfmuu-
tione artificialium. Iu marmore enim in quo
prius erat fculpta figura Mcrcurij , illa figura ex-
pulfa fcolpitut alta louis, manente feroper eodem
marmore : eodem modo fc lubet materia prima
refpe&u fotmarum fubftantialiura , mod6 nam-
que fub vna forma exiftens fit fub altera , priori
ab ea expulfa , & fic patet quomodo argumenta-
tione A' difcurlu cognofcitur.
i-}. Tertia pars , nempe quod aliz fint vir ad
pueri* poi. cognufccndam materiam , quamuis prxdi&a fit
murigntfei aptior , & clarior , probatur ■, quia materia pti-
f*tt(hxmu. nta poteft cognofci ex mutua rerum tranfmu-
~ tatione , fed hxc cft via eleuaiior , & difficilior,
quam prima ; quia eft remotior i fcnfu , cogno-
fcitur autem materia per hanc viam in hunc mo-
dum : aer conuertitur in aquam , at impoffibile
eft, qu6d vna fubfhniia fiat a1ia;ergo modus hu-
ius tranfmutationiseft , quod recedit i materia
forma acris, & aduenit forma aquz : cum autem
forma aquz Sc acris fine diuerfx , nifi aliquod
commune habcrcnt,puca materiam, impoffibilis
cflct talis tranfitus.

Item fubfifterc ineft fubftantiis ,Sc non i fo r-
mis.quz in alio funt, ergo ab aliquo fubie&o
nullo modo alreri inexillenri , quod eft materia.
Antecedens videtur cfle5coti ini. diftin&.ii,
quxft.i. in fine quxftionis dicentis , qubd li-
cet entitas materiz fir minus pcrfe&a quam
forinz , non ramen plus cft dependens , immb
minus , &c ideo poteft fieri fine forma , Sc non c

conuerfo.

Porcft criam cognofci tertia via , fcilicct per
(**/*• fettfi negationem /ic: Sicur purus adus, qualis cft bca-
ptr Deus omni carens impcrfcdione.cog-

nofeitur per negationem omnium imperfedio-
num , vel pcrfcdionum includentium imperfe-
dionem , ftc materia prima , quz omni prrfe-
dioneprouenicntea forma caret, percxclufio-
nem omnium perfedionum provenientium h
formis cognofci potcrir , Sc ita Ariftorcles dixit
quod materia prima neque cft quid,ncc quantum,
nec quale, Ac.

Alicui i dicitur generari dupliciter , Scc. Nota
quid marcria prima fuit a Deo creata cum hac
mundi vniuerficatc , vr paret Gcncf.i. lnprin-
dpio creavit Dent , Scc. Si loannis i. omnia per
ipfum fafla funt. Non enim rft Deus ficut arti-
fex , vi impudcnribus , Sc plufquam falfis ver-
bis Cicero aufus cft dicere in primo libro de
natura Deorum, fic dicens. Primum igitur non
rff probabile tam materium rerum , vnde orta funt
ornni.t , ejfe diuin.t prout dentia effeti a»» , fed habe-
tc , dr habuiffe vitn , dr naturam fuam , 1 1 igitur,
cum fub er quidadificaturue eft , non ipfi facit mate -
fiam , fed ea vtitur , qua fit parata , fiPldrque item
cera , fit ifli provident ix diuinx p reflo efft opertet ,
non quam ipfa faceret , fid quam haberet paratam.
Quod fi non eft k Deo materia fada , neque ter-
ra quidem , Si aqua , Si aer , Si ignis i Deo fa-
rtus eft. Non, inquam , nofter Deus eft veiuti
Artifex fuo operi fupponens inareriam , fed eam
ex nihilo creans , eft enim vnicum rerum om-
pium principium.immobilcvrrcrmim.infinmim,
incorporeum , omnipotens , & liberum , virtute
porcftardqiie fua cuncta facient, quem Plato in
simaro mundi opificem appellat , Sc quem Ari -
ftorelcs primam cautam * primumque motorem
nuncupat. Eil enim primum inouens , prima na-
fura , cau/a infinita , principium cffcdtiimm

iS.

Materi* f-
f-afttit i
Ver

omnium retura, fummum bonum .fummufqut
omnium finis.

Cztetiira etfi materia a Deo cteata fit , eft 19.
tamen ingenerabilis ,& incorruptibilis, vt fub- notui* •#
tiliffime oftendit hic Scotus. Obfctuat tamen *

qu&d tripliciter poteft res aliqua ex natura fua ^
incorruptibilis clTc ,aut quia nullam habet ma- f 1 1
tcriam, vt Angeli i aut quia forma , quam habet,
non habet contrarium corrumpens , quod illam
vincere poflit ,vt crrlum ; atu quia cft primum
fubic&mn.quod de nullius potentia educi poteft,

Sc fic cft materia prima incorruptibilis.lncortup-
tibile primo, Sc fecundo modo dicit ^ctfe&io-
ncm,5c talia corruptibilia nequeunt nili per crea-
tionem produci, neque corrumpi nifi per annihi-
lationcm. Incorruptibile tertio modo dicit quid
impetfc&jonis , quod tamen 8c ipfum nequit
produci nifi per creationem, Sc fimiliter neque
corrumpi, nifi per annihilitionctn : atque ita
omnia ifta incorruptibilia durare in perpetuum
non efte miraculum , fed naturale, dcfinctc autem
circ.circt miraculum , c contra corruptibilia du-
rare iu perpetuum effet miraculum.corrumpi au-
tem naturalc.Exhoc fequitur.qubd tota materia}
quz in principio mundi cicata fuit , cft mod6,
eritque ad finem vfque.

f M ateriam (ep arari 4 forma tfl impoffibile. Nota

qu6d Philofophcs ponens neccfTariam connexio-
nem caufarum ; ita vt prima caufa fine fecunda
non pofiet operati , (quod eft falfum , 8c contra
noftram fidem) confcquenter iuxta ciasdo&ri-
nam materiam efte fine forma non eft pofltbile,
atque aded naturaliter loquendo, & Aiiftotelis
principia in hac quxft. fcquen. Scotus dicit ma-
teriam feparari a forma efte impoffibile , contra-
didionemque innoluere.Cxccruni vtThcologua
loquens iu a.d.ia.q.x. contra D.Tbom.i.p.q.<»<;.
arr.i.de potentia Dei artic.^.& inlib. de Ente Sc
circntia cap.j.Sc con ra D.Bonau. in z.d.n. q.i.

Sc Durandum eadem d. q.i. affirmat per diurnam
potentiam poftc materiam fine forma exiftcrc.g.)
Materia eft vna numero in omnibue gtnerabilibtu ,
Scc. Quomodo hoc habeat intelligi lege ioan.
Canon. Iib. 1 .Phy ficorum.

EXPOSITIO TEXTVS.

A

T Angentes 1 igitur & ait) quidam , &c. Iftud cft j f .

fecundum capitulum 4. Tra&atus, in quo Te«. 7$
Philofophus determinat dc priuationc Sc forma,

Sc diuidirur :qtiiaPrim6 determinat dc prinatio-
nc. SecundiS cxcufat fc de forma, ibi , De principia
aurem , fecundum (fecum , SCe. Primum diuidirur:
quia primo ponit errorem antiquorum de priua-
tione. Secundo ponit conditiones priuanonis.

Terrid oftendit caufam,quareantiqui errauerunc
dc pnuatione. Et quarto oftendit qudd in omni
generarionepiiuatioeft principium. Et quiur6
oftendit qualiter materia eft generabilis, & qua-
lirer non. Secundum ibi, Aea enim materiam , Scc.

Terrium ibi , Quidam autem. Quarr um ibi , Exi-
fteuteenim quodam diu i no. Quintum ibi , Corrum-
pitur autem & fit. Primo dicit , quod antiqui
tangenres naruram materix infufficientcr derer-
minauerunt de ipfa : quia crediderunt Parmeni-
dem re&e dicere in hoc , quod dicebar nullum
efte ens, n ili illud , quod eft aliquid in a&u , Sc
ided quia materia, vel privatio non fune boc ali-
quid in a&u,idcA ifta no funr entia, Sc per confe-
qu ens priuario,cum ftc non ens, non cfiprincipiu.

Secoodd

Quseftio XXI.

89

Secando errabant dicendo , quod fi maceria , Ac
priuatio effent vnum numero , quod cunc ellcnt
omnibus modis vnum , Sc pcc confcqucns effient
vnum principium , & ratione » modo iftud non
Opoc(et:quia licet materia Iit ptiuat io; tamen alia
eft definitio raaterix fecundum quod materia, &
alia fecundum quod eft priuacio.
jt A' 01 autem m4tcri*m , (? priu.it it nem alterum effit

mtfit & Hic ponirj conditiones priuationis

mt fr<ct iif - per differentiam iplsus ad materiaro, dicens quod
bwtf. differunt ab inuiccm' materia , & priuacio ; quia
priuatio eft per fe non ens, id eft.matcria ptiuata
eft per fe non ens aftu fpecifico illo tefpcltu, cu-
ius dicitur ptiuata. Vnde in definitione pt iuatio-
nis ponitur, qu6d a&us ille non fir,rcfpe£hi cuius
materia dicitur priuatio , modi pars definitionis
• per fe prxdicaturdc delinito; fcd materia eft non
ens fecundum accidens , id eft , non ens a&u pcc
sftam illum, quo eft priuata , & quid hoc (it fe-
cundum accidens patet : quia inatetja poteft
atftum illum habcre.vel non habere.

Secunda differentia cft.quod materia eft valde
proprie fubftaniia rei , eo quid ex ipfa & forma
componitur compofitum , fcd priuatio non eft
proprfefubftantia rei.fcilicet fecundum illam ra-
tionem,qui dicitur priuatio.

} ) , Quidam 1 autem quod non eft, Scc. Hic oftendit
Test. Io. cauum erroris antiquorum , Sc primo ponit er-
rorem dicens , quod quidam ficut Plato pofue-
runt magnum, & patuum effe principia, & ideam
feparatam , fcd ifte modus trinitatis cftaiius ab
eo, quem nos ponimus , fcilicct materiam , for-
mam,€c priuationem. Vnde in hoc ben£ dicunr,
fcd nofucrun: quandam naturam fubie&am , fcd
in hoc quod dcfpexerunc ponere priuationem
male dicunr, Sc licet ponem duo principia , fcili-
cct magnum,& paruum, tamen ambo illa ponunt
matcriaiia,<Sc ponunt eis eundem modum princi-
piandi , hunc tamen vnum faciunt, quianuteria
v na cum forma,eftquafi mater eorum, qux fiunr,
fcilicet rerum naturalium , fcd alia pars contra-
frkuuit datur , fcilicct priuatio femper machinatur ad
fimftr ma- maleficium , fcilicct ad corruptionem, Sc ad non
«W^nf *J efft^ Sc hoc eft verum , quod fi priuatio confidc-
"* ',J (,*m’ rctur per modum termini ad quem , quid tunc
denotat per corruptionem , fcd fi per modum
termini & quo, tuuc denotat generationem Sc
efle.

5 4. Exifhntt ; nutem quodam di ni ne. Hic probat
Tcxt.lt. Ariftotelcs quod in omni generatione ptiuatio
fenuM efl cft principium ncceffariurn:Sc prxmittit.quod eft
!*** * quoddam diuinum , & optimum , Sc appetibile,

frafffutitr. Icilicet forma , qux dicitur optima inter partes
compofitijdiuina.quia pet ipfam compofitum
maxime aflimilatur Deo ; Sc dicitur appetibilis a
materia prima, eo modo quo perfedio appetitur
i perfeftibili : naro forma eft perfectio materiar.
Tunc probatur condufio : quia illud eft princi-
pium necdlariuin in generatione propter quod
materia appetit formam, fcd propter priuatio-
nem materia appetit formam:ergo}3cc.Maior pa-
tet, Sc minor:quia materia appetit formam, fcili-
cet appetit generationem, vel pet formam , quam
habet; & hoc non , quia tunc illa forma appete-
ret fe ipfam non effe, quod cft falfum : quia dicit
Commentator quid omne ens diligit fe perma-
nere , vel appetit formam per fiiam naturam ; Sc
jffetitm efl hoc non , quia tunc appeterer cam poftquam ha-
retwit iodi- betet, quod eft falfum : quia omnis appetitus eft
ifm*‘ ratione Indigcutix , igitur appetit ratione priua-

Scotioper. Tam. //.

rionis,& habetur intentum.Et fubdit Ariftotelcs
quod materia appetit foimam ficut fernuna vi-
rum , Sc turpe bonum , id eft , ficut minis perfe-
rum appetit perfici per fuaro pcrfe&ionem. Vn-
de materia per fe non cft turpis, fcd per accidens,
quia caret altu.

Corrumpitur 4 autem & fit. Hic oftendit qua-

jy-

liter materia cft corruptibilis, & qualiter non, di- Tm. Ix.
ccns, quSdmatcria corrumpitur fecundum quid, <fr*

, quodmateria corrumpitur fecundum quid,

.fubicdiuc : quia materia fubiicitur cortu-
ptioni; fimiliter generatur fubic&iue; quia Tubis- v,dt contra -
citur gcnerationi;fed materia non cft generabilis diOiomm
per fc, hoc cft, terminat iue, quod probat ucquia fi
materia prima gencrarerur , fequcrctur quod uon
effer piiina , quod eft coimadi£tio.ConlequcMia
renet : quia illud ex quo generaretur , potius di-
ceretur inateria prinu, & per confcqucns materia
prima effet vna alia prior; quia implicat. Simili-
ter probatur, quod fit incorruptibilisrquia fi cor-
rumperetur,corrumperetur in vnatn aliam mate-
riam , Sc per confcqucns illa effer prior materia,
quam marcria prima. ,

Er ponit Ariftotelcs definitionem marcrix pti- Dtfiaitto ma-
mx , dicens quid Materia prima efl principium Ut,4fnnu'
fitbieflum ex quo fit aliquid , cum inftt , non fecun-
dum accidens , et/i corrumpitur aliquid , in hoc abi-
bit vUirnum. Et dicit Ariftotelcs primum fubic-
ttum vniufcuiufjut , ad differentiam marcrix fc-
cundx , qux nec cft prima, nec communis omni- ,

bus, ficut elementa , caro , fanguis , Sc huiufino-
di : ex qua fit aliquid cum infit , ponitur ad dif-
ferentiam priuationis : qux non cft pars in-
exiff ens toti, Sc ponitur/; corrumpitur aliquid in
hoc abibit vltimum , ad differentiam fornix , in
quam compofitum non coirumpiturtquia forma
corrumpitur.

Q^v jf s t 1 o" XXI.

Vtritm cuiuflilict tranpnutatioms natura-
lu priuatio pt principium.

Arirtor (Af 7. Aucrroct eommont.to. Simplic. ummtnt 77.
Thcrailt. ««in.So, Aaic. 4e fufiuira. eop.i. D Titoro.
Irrt.iy Canontc. 10. aet.f Conimbiic. 10
qmeft.%. Complutcn. Ruuiusf'«4.).d« priuanone

quejt. j . Aucifa f utfi. 1 o .pkilififb.fttt.x.

Rcvitvr quod non. Inrenfio quali-
tatis cft quxdam tranfmuuiio : Sc ta-
men ipfius ptiuatio non cft ptinci-
pium : crgo,5tc. Maior pater : quia in intenfio-
ncfubicftum aliter fc lubet, quitn prius ; & mi-
nor apparet : quia fi priuatio effet ibi princi-
pium , tunc effer priuatio rcfpeftu gradus acqui-
rendi , qux effet contraria illi gradui : igitur per
Ariftotelem io.Mctaph.tcxt.t6. ipfaclfct contra-
ria cuiuflibct eiufdcm fpcciei,&; cum gradus prx-
cedens,& gradus fubfequcns finreiufdcm fpeciei,
fequitur,qu6d gradus pr*cedens,& priuatio gra-
dus fequentis , erunt contrarij : quod eff falluni;
quia ftant fimul.

Secundo,qma motus localis corii priuatio non
cft principium , cum coelum nunquam griuetur
aliquo firu,quem poftea non habuir.

Tertii , quia augmentationis priuatio non eft
principium, immii etiam nullius motus.cum mo-
tus quilibet fit de aftirmato in affirmatum.

Quarto, quia mutationis indiuifibilis priuatio
non cft principiumrqnia fi fic,vel hoc effcr,quan-
do illa mutatio cft * Sc hoc non : quia tunc eft
H h 3 forma

90

Lib.l. Phy ficorum

forma jcquifus pct tranfmutaticrcm:mod6 for
nu,& priuatio non funt fimul.vel quando iraof-
muutio non cft, & hoc non;quia eius quod non
eft, nihil cft principium.

Quinio , quia corrupiio luminis cft qnxdam
tranwiutatio , & tamen ipfius priuaiio non cft

Erincipiutn : quia non fit de priuationc in ha-
ftom ; iuio potius e conira de habitu in prilia-
tionem.

x. Oppofitum arguitur per Ariftocelem inifto

fwt- primo . tezt. 80. Inquxftionc primo videbitur,
quod re$ fit priuatio. Secundi, qualiter fit ptin-
Pnn4ti* tfi cipium. Quantum ad primum, cft prima conclu-
•lijmd t*t. fio , quod 4 priuatio cft aliquod ens : probatur,
quia fi priuatio nihil eilct , fcquerciur quod nul-
la propoficio affirmatiua cffcc vera , in qua ifte
terminus pruati • effet fubie&unv, vel prxdica-
tum,confcquens eft contra Ariftocelem & Com-
mentatorem inifto primo , text. 30. vbi dicitur

. quod priuatio cft principium, quod priuatio cft
vna numero cum materia, quod priuatio machi-
natur ad maleficium, & quid priuatio cft caufa
appetitus materix : probatur confequencia, quia
propoficio affirmatiua cft falfa , cuius fubie&um,
vel prxdicacura pro nulla re fupponit , vt ifta,
Chii puta eft Ckimara.

Secundo, fictu fc habet priuatio alicuius boni
Fcfpcdhi imelle&us, ita griuano formx rcfpcdu
marcrix : fcd priuatio boni debiti inefle eft ens,
quia caufa triftitix,& dolorisjigitur priuatio for-
mx eft ens.

trinuit tfi Secunda conclufio. Priuatio eft ensprxeer ani-

fttpntns- m3in> Probatur , quia pofito quod nulla anima
confideraret , imroo polito per imaginationem,
quid uulla anima eilct , adhuc maceria eftet pti-
uara forma, quam nata eilct habere,
j. Tertia conclufio. Priuatio b cft materia pri-

PriHui» ef» nata. Probatur, quia fi per imaginationem omnis
t*Mirri* pri - forma cani fubftant ialis , quam accidentalis effet
Wm‘ feparata a materiajtunc materia elTcc priuara,fcd
nonper' priuationem addiram.cum omne tale fit
circumfcriprum , igitur (equitur quid ipfa mate-
ria ei fer priuatio. Secundo , quia fi priuatio eftet
res alia a materia , vel eftet ens complexum , vel
incompiexum; fi complexum , tunc componitur

fa&a ttanCmutattonc , fcd priuatio non manet,
igitur priuatio noncftmatcria.Quart6.quu pri-
uatio cft caufa appetitds nutet ix . tamen ma-
t et ia 116 eft caufa appetitui materix. Quini* pet
Atiftotclcm in Prxdicamcntis,qui dicti qu6d n6
eft idem cxcum cffe,& cxcitas;igituT a firoili non
eft idem ptiuatu,& priuatio» fcd matetia eft pti-
uata.igituv materia eft ptiuatio.Sexti per Arifto-
tclcm 7.Mctaph.tex. xo.ln diriis fecundum acci-
dens non cft idem ipfum,& effc ipfum:mod6 pri-
uatum cft di&um fecundum accides de matetia,
igitur non eft idem priuatum.St efle ptiuatum:&
non eft aha caufa, nili quia eiTc priuatum,& pti- *
uatio non funt idem, quemadmodum e(Te album,

& albcdo.vt patetiigitur cum matetia fit priuata,
fcquitur quod non fit priuatio.

Ad ifta refpondetur , & ad primum dico qu6d *
A riftot cies reprobat ibi Platonem in hoc , quid
non pofuit differentiam inter materiam , & pri-
uationem, fcilicet ncc fecundum rpm.ncc fe-
cundum rationem : quia licet matetia , & priua-
tio fini vnum numero , tamen differunt fecun-
dum rationem ; etiam ad rationes. Ad pttmam
dico, quod ifta ,priuati* eft per fe non em , intcl-
ligitur quod forma cft non ens, refpeftu cuius
maceria dicitor priuatio, vel fic quod ifta prop.o-
filio eft per fc , mater i u non eft informata t sii fer -
ma.iffjrelhtctiiie* dicitur prittara,(ed illa cft per ac-
cidens,HMmixfj? infirmata tali firma : quia quan-
doque materia habet illam , & quandoque non.

Ad fifcundamtquia matetia cft propricdkc. Di-
co qu6d hoc intelligitur , quod materiacft fub-
ftant ia in adu, fcilicet per fornum rcfpcftu cu-
ius dicitur priuatio.

Ad rertiam dico , quod ifta confcquentianon
valet, homo manebit , quando cft niger , fcd al-
bum non manebit , igitur homo , & albus non
funt idem, ira ncc in propofitojidei de fa&o ef-
fer concedendum, quod priuatio eft,quando non
eft priuaiio , fimjliccr priuatio manebit , fcilicet
cum materia prima priuata , quando tamen non
manebit priuatio.

Ad quartam. Non intelligitur quid priuatio
fic vna r« diftin&a.qux fic caufa inclinationis
materix; fcd fic intelligitur qnid iftacaufalis cft

ex pluribus incomplcxis,& reftar idem ac fi effet , vera, materis appetit formam, quia priuata eft ferma
complexum; fi incompletum, tunc eftet fubftan- appetibili.

lia.vci accidem;nonfubftanria, quia tunc mate-
tia non cftcr ptincipium fimplex , fed compofi-
tum ex diuerfis partibus cftcnrialibus , cuius op-
pofitum eft probatum prius ; fi accidens, tunc in-
finita talia eftent in materia. Irem Client perpe-
tua a parre ante , & corrumperentur d parte
poft. Item corrumperentur in aduenru formx,
Gc generarentur poft cius corruptionem. Tertii,
fi ab ifto acre retnoueatur lumen nulla re addicd
dc nono, tunc ifte aer eft tranfmuratus : quia te-
nebroftis , 8c non per cenebram additam , igitur
ifte a cr cft tenebra.

Contra conclufionemarguirur primo per Ari-
ftotelcm in ifto primo , rexr. 79. vbi dicit: Nat
quidem materiam , tjr priuationem alterum effe dici-
utta ; $c probat hoc dupliciter. Primi, quia ma-
teria eft pe r accidens non ens, & priuatio eft per
fe non ens, igitur non funr idem materia, Se pri-
uatio. Secundo, quia materia eft proprie fubie-
&um , fcd priuatio nequaquam , vbi dicit Com-
mentator quod priuatio, nec eft proprie propin-
quum.nec remorum ; quia nihil eft,igirur priua-
tio non eft materia. Tertii, quia materia mance

Ad quintam dico, quid idem cft cxcus & ex-
citas , fcd quia non cft famofus modus loquendi
dicere, quid homo eft excitas , quemadmodum
dicimus, quid homoelt cxcus, ideo dicebar Ari-
ftocclcs.quod cxcus Gc excitas non funt idcm.Ec
ideo Ariltorelcs in libro Prxdicamen torum lo-
quebatur fecundum famoficatem folum, non dc-
rermiuando veritatem , vt dicit Commentator
lo.Meraphyficx.capitulo dc quanto.

Ad fextam dico, quid tria funr entia fcctin-
dim accidens ; qnxdam funt nrgarina ; vt non
cft c albu,5c huiufinodiA' talia nihil funt.vr non
efte album non cft albedo : <juia fi fie.iam efte, 6c
non clTc album eftent idem. Secundo funt qux-
dant difta priuaciua, vt efiefiurdum, cxcum, pri-
uatum,infinitum,& buiufmodi,& ralia UgnihcSc
fubiedum connotando difpofitioncm oppofiram
inefte , vt ifte terminus (acum , vel casitat ligni -
fic at oculum , connotando ipfura carere difpoli-
tiooe , medianrequi poteft fieri vifio. Alia /une
dicta affirmatiua ; & illa funt duplicia : nam
qnxdam, qux funt fumpta a figura , qux fiuil
difpolhionct addux rebus difpoutis,vt dfte figu-

7-

Entis fetem *
dum nt cidit
tnsjuut.

Quajftio XXI.

9i

9

Mutsti* du-
plex eft 1 /**■

frrxAtUritl,

<*r »*tur*lu.

IO.
?ri**tio
f' urt ftni-
iHrtjft f tin-
tifium .

ratam, eflc triangulare , 6cc. Sc in talibus dico,

2ao J cft idem ipfum,& ciTe ipfum, ficut idem cft
gura.&cflc figuratum , fed alia funt di&a per
accidenti per qux connotantur difpo/itioncs di-
Aindx a rebus fignificacis per huiurmodi di&a,
vt album, dc in talibus non eft idem ipfum, de c(Te
ipfum , ficut non eft idem album , Sc eflc album:
quia album cft fubftantia , Sc eflc album eft albc-
do. Nunc dico, quid Ariftoteles intellexit dc
didis per accidens rltimo modo; nam in didis
priuatiuis idem cft ipfum , Sc eflc ipfum , vt car-
cura, dc eflc czcum, & huiufmodr.

Contra hoc arguitur: quia fl cxcum , & eflc
cxcum funt idem , fit igitur , quod aliquis fit de
nouo cxcus. Tunc arguitur cxcum non cft de
nouo : quia prius fuit , fed de nouo eft eflc cx-
cum, igitur cxcum ,& ede cxcum non fune idem.
Secundi, quia cxcum diligitnr,& tamen non di-
ligitur ipfum. eflc czcum , igitur non cft idem
cxcum, Sc c fle cxcum.

Refpondetur, ad primum concedo , quod cx-
futn non eft de nouo , fimilicer concedo , quod
efle cxcum non eft de nouo , tamen k parre prx-
fentieft concedendum, quid dc nouo eft eflc c$-
cum. Confimilitcr ad fecundum , quia eflc cz-
cum, Sc etiam cxcum , diligo , licet non diligain
ipfum eflc cxcum, $c hoc eft propter diuerfas
connotationes iftorum terminorum k parte prx-
tcriri, ficut in ifto Paralogifmo, cognofio Ccrijamt
Cori fi tu tfl Vf rtitHl , igitur cognofco venientem , non
fequitur , fed fequitur, igitur venientem cogno-
fco; pater igirur , quid priuatio cft maceria prl-
uata, Sc hoc dc primo.

Quintum ad fecundum. Notandum , quod
quxdam eft mutatio fupcrnaturalis ,'vt creatio,

Sc de illa dico, quid ipfius priuatio non eft prin-
cipium, nec etiam materia: quia talis fit de con-
tndiftorio in contradi&orium. Alia cft mutatio
naruralis.in qua fdlicer prxfupponitur fubie-
<ftum, &. talis cft duplex, quxdam inftanca,& in-
diuifibilis ; Sc dc illa dico, quod nunquam eft ve-
rum dicere, quod priuatio talis fornix cft princi-
pium mutationis ad illam formam , vt probatur
ante oppofitum ; fed tamen ifta cft vera materia,

Sc principium huius tranfmutationis , qux fuic
priuatio formx , ad quam eft]ifta tranfmutatio.
Sed alia eft mutatio diuifibilis, Sc cuiuflibet talis
priuatio cft principium : quia in qualibet tali
fubiicitut materia; qux pariem habet deforma
acquirenda, Sc partem non, qux dicitor efle pri-
uario refpedhi partis non habitx. Et fic patet,
quid duabus de caufis materia dicitur princi-
piem tranfmutationis ; prima, quia fubiicitur
rranfmutationi,& fecunda, quia caret difpoficio-
ne ad quam cft tranfmutatio.

Sed dubitatur, qux neceffitasfuit ponere pri-
uttionem efle principium : quia licet materia,
qux traufrautacur, prius non habuit difpofitio-
nem , ad quam trnnfimitatur , tamen ex hoc non
fcquirur quid priuatio fit principium. Refpon-
detur propter duas caufas. Quia multi antiquo-
rum pofuerunt latitudinem formarum , & idci
ad denorandum , quod nihil formx prarfuit ante
tranfmucationem, priuatio ponitur principium,
id cft, materia prima fub ea ratione , qui priis
non habuit formam , ad quam eft tranfmutatio.
Similiter , quia multi pofuerunt formatu habere
quoddam efle perfedum,& diminutum in mate-
ria ante generationem , Sc ideo ad denotandum,
quid non haberet tale clfe , priuatio ponitur

Come em
for-

principium. Secunda caufa pro qua fapponitur,
quod omne ens diligit fc pcrinaucie , cuius
lignum , quod quodlibct inclinatur ad locum in „ ,f,|,
quo poteft maxime conicruari. Secundi liippo-
nicur quod permanentia iftorum indiuidaorum
non poteft clfe perpetua fecundum indioiduum,

Sc hoc propter comrarieratcra eorum, ex quibus
componuntur ifta inferiora, Sc ideo fequirur ter-
tio ex iftis , quod in iftis inferioribus oponeac
ponere aliquam naturam , qux appetar continui
generationem , Sc corruptionem , ita vc respof-
lmt perpetuari in fuo fimiii fecundum fpeciera,
poftquam non poflime perpetuari fecundum in-
diuiduum, Sc illa natura eft materia priqu.

£x quibus fequitur, quod cim materia non II*
appetat tranfmurari , nifi quia eft priuata forma
apperibili, ad quam eft tranfmurata , fequitur
quod priuatio talis formx fit ncccflarii requifi-
ta ad tranfmu rationem , Sc ifta cft ncceffitas po-
nendi materiam, & priuarionem principia terum
naturalium, Sc hoede fecundo.

Ad rationes. Ad primam : quia intentio, &c.

Dico , quod illa cft priuatio gradus intenfionis
fequentis , & talis diwmilitudo fufficit , Sc ideo
di&um Ariftoteles intclligitur in contrariis po-
fitiuh.

Ad fecundam de motu corii dico , quid imi
ibi «ft priuatio , quoad partes coeli , quia pars in
Oriente pritiarur litu, qui cft in Occidente, atque
in Meridie.Similitcr eft ibi pciuario,quo ad to-
tum cadum : fcilicet priuatio afptftutim ; quia
aliquis afpeiftus corporum coeleilium ad inuicem
poftraeft, qui nondum eft.

Ad tertiam dico, quod licet morus fit de affir-
maro iu affirmatum ; tamen id affirmatum, quod t *

eft in vno termino , includit priuarionem alte-
rius termini , ficut album includit priuatiobem
nigredinis.

Ad illam dc mutatione indiuifibili Ji&um eft.

Ad aliam de corruptione luminis , dico quod eft
dc habitu in priuarionem , Sc in hoc cft diffe-
rentia inter motam acquificinum , ac deperdi-
tiuum.

ANNO TAT IONES.

* ryRimuis tfl slitj nodem. Nota ex Ariftotele
1. 6. Mctaph. tcxr.4 ens realc tripliciter dici, £*; r,^
vno modo per fc , quomodo dicitur id , quod k eum rnhu
parte rei eft aliquid, de quo ibi intendit Phiiofo-
phus agere , & quod diuiditur in 10. genera. Se-
cundo modo dicitur ens per accidens , vt homo
albus. Tertio modo dicitur per ens, quod fignifi-
cat ventarem propofirtonis. Et hoc tertio modo
comprehendit priuationes , & entia rationis: cx
hoc enim quid aliquid eft in rerum natura , fe-
quitur veritas propofitionis , quam intcllcftus
fignificat per hoc verbum eft , fed quia aliquid,
quod eft in fe non ens , iutclJcAus confidcrac vt
quoddam ens, ficut negationem, & priuarionem,
idei etiam huiufmodi non entia dicuntur entia.

Dicitur cnim,(<Mccitas cft.no quid excitas habeat
aliquod clfe in rebus ; fed quia intellc&us com-
ponit illam cum aliquo fubielto, eo quid remo-
net aliquod ens a fubic&o, vt fi dicas , Petrus cft
cxcus, fignificat Petrum non habere vffum. l$.

b priH.it io tfl materio priuata. Nota, quod ma- Umeri* £
teria, & priuatio funt idem realirer, Sc diftin- . •**

guuntur formalitcr. Nam materia confiderari &2/0***?
poteft» vel vt cft dc fc priuata omni forma, vel vt

H 4 (|1 ter.

£

r

Lib.I. Phy ficorum

91

eft fub quacunque forma. Qolilo ergo dicit Sco •
tus, quod priuatio cftmateiia priuata, nihil aliud
intclligit , quam quid materu ptiuata eft idem
(ibi realitcr , ita vt materia ptiuata nullam teali-
tatem rcalem addat admateiiam ,fed untum di-
cat negationem format in matena apta ad illam
recipiendam ; fcd quia materia , Sc ptiuatio ha-
bent diucrfas definitiones t quia priuatio inclu-
dit negationem formx; rmtetia veri non, &
materia appetit formam, ptiuatio veri non:item
materia cit pars fubftantix .priuatio veri non,
Sc tandem materu manet in compofito , priua-
tio autem expellitur , materia , Sc priuatio for-
maliter dillinguuntur.

Q__v jtsiio XXII.

Vtrum quodhbet em naturale appetat fui
permanentiam?

Arifloc. **}.)>■ uxi.t t. Auerroc» * i • S impl

Tbemill. num. 8 1 . Auic. d* fnffie. c*f. ». D. Thofl». /ed.
I f i. Scotu itu x.dtft. j.f

Cooimbricea. tAf.9. fMjf.4. RocCuj »j.

I ^cv,TVR Pr’m^ qa6d non : quia

tunc fequeretur , quod agens naturale
grjglgj approximauunpafTb fufficicnter difpo-
lito, non ageret in ipfum , confequcns cft contra
experientiam, Sc principium naturale. Probatur
confcquentia; quia (i ageret, tunc repatcrctur,&
cum repafljo fit eius corruptio, fequitur.quid fi
appetat agere in conttarium , quod apppciac
dlfpomad corruptionem.

Secundo , aliquod ens naturale appetit difpo-
fitionem fur corruptionis . igitur appetit fuatn
corruptionem. Tenet confcquentia : quia qui
vult antecedens, quodammodd vult confcqucns;
Sc probatur antecedens : quia ignis appetit rare-
fieri , modii rarcfa&io cft difpofitio prxuia cor-
ruptioni j quia facilius poteft agens contrarium
agere in rarum , quam in denfuin. Similiter pa-
tec de hominibus, qui appetunt cibos praeparatos
fur corruptioni.

Tertio : quia aliqua res poteft plus durare,
quam de faClo permanear, vt puta fi eflet in con-
rincnrc melius difpofito , ergo non quodlibec

ens,&c. Tenet confcquentia : quia vel appetit
durare per illud tempus , per quod poteft mane-
re , Sc non maner ; fi fic , tunc eius appetitus eft
frurtia: fi non, igitur poteft mancre.quandonon
appetit, quoJcftpropolitum.

Quarti fequeretur, quid coelum , Sc materia
prima infiniteappcierenr pcrmanerejconlcqucns
eft falfum.quia quodlibec illorum eft finitum,
Sc per confequcns /olum finite poteft appetere.
Probatur confcquentia, quia appetere durare per
duos dies proucnit i maiori appetitu , quam ap-
petere durate per folum vnum: igitur cum ma-
teria prima , Sc caelum durem per tempus infini-
tum , fequitur quid quodlibet illorum apperae
permanere appetiru infinito.

Quinto, quuquodljbct ens appetit illud, quod
eft libi naturale; fcd alicuius rei corruptio eft
naruralisiigirur aliqua res appetit corruptionem.
Maior nota cft indu&ionc , nara graue appe-
tit deoefum : quia locus deorfum eft fibi natura-
lis ; Sc minor probatur. Primi, quia dicimus ali-
qua eorcumpi naruralircr. Secundi, quia purre-
fafli c cft corruptio naturalis , combuftio aurem

violenta, vt patet i.Meteotot.Tettib.qma ali-
qua corruptio fit ab intriflfeco , cottupdo
mixtorum compofitoium cx elementis. Quarti,
quia illud cft naturale , quod feropet , vc\ vt in
pluribus fit eodem modo , vt patet fcctindo hu-
ius, text.)9. modi mots , vd coicuptio fempet»
vel vt in pluribus, fit eodem modo-, etgo,|cc.

Sexto ad principale ; quia nonquodlibct ens
naturale cognofcit permanentiam, &duratio-
nem,ergo nonquodlibct appetit ipfum perma-
nete. Tenet confcquentia *, quia appetitus confe-
quitut cognitionem; & antecedens cft notum.

Deinde arguitur per inftantus. Quia lignum j
exifttm futfum cadit deotibm in ignem fuppofi-
tnmfibi, igitur fi appeteret fui permanentiam
non dcfcrodctct deorfum. Secundi , quia aliqui
milites adhuc non fperantes de alia vita, eligunt
moti propter defcnfioncmRcipublicx.quod non
elTet, fi appeterent pcrmanetc.Tettii, quia qui-
dam interficiunt fc ipfos , vt patet de dcfpcratis.
Quarti pet Linconienfem in traflatu dc radiis,
qui dicit quod habitantes in montibus Hypctbo-
rcis viuunt iia diu , quod attzdiati devitaptae-
cipitant fc ipfos dc rupibus in mare. Quinto fe-
cundum naturales hiftorias.Phcrntx comburit fe
ipfam in quodam monte , vt poft mille annos de
cinctibus cius generetur alia Phoenix. Sexti ar-
guitur dc vetulis.

Oppolitum arguitur per Ariftotelcm in ifto
primo, cap. vltimo , texe. 8 1 . vbi probans, quod
in qualibet ttanfroutationc piiuaiio fit princi-
pium neccflarium ,ptobat quod materia non ap-
petit fornum fcqucntcm pet formam prxccdcn-
icm ; quia nulla res appetit fuaro cotruptionem:
& dicit Commentator , quod omnis res diligit
fc ipfam permanere.

Notandum , quid duplex cft appetitus, qui-
dam fcquens cognitionem , vt ille quo aliquis
nititur in profccutioncm.vcl fugam alicuius ob-
ictfli dclc&abilis, vel exitiabilis: & talis appetitu»
vocatur animalis , qui cft duplex ; nam quidam
fequitur cognitionem intelle£Uuam , & vocatur
appetitus intelle&iuos ,vc volunras ; altet fequi-
tur cognitionem fcnfitiuam , Sc vocatur appeti-
tus fenlitiuus : fcd alius eft appetitus naturalis,
qui non fequitur cognitionem , ficut dicimus,
quid graue appetit deorfum , Sc materia for-
mam , & entia naturalia appetunt cllc, & per-

manere.

Secundi notandum, quid appetitus ad per-
manendum quandoque eft cum conatu, vt quan-
do agens contrarium cft applicatum , & tunc di-
co, quid nullum tale poteft permanere per tem-
pus xternum , nifi t ale fuerit virtutis infinite
/impliciter; fcd quandoque eft fine conatu, vt
quando nullum contrarium cft applicatum, & in
tali nulla requiritur potentia ad durandum , ifh-
ini quacunque potentia datd minor in infinitum
fufficerct. Ex quo /equitur, quid ifta confcquen-
tia non valet , illud quod durat per vnum diem,
cft aliqualis virtutis, igitur iJiud, quod durat per
duos dics,cft maioris virtutis, Sc illud, quod du-
rat in xternum cft infinita: virrutienegatur con-
. fcqucmia , quia ad permanendum fine conatu,
nulla requiritur potentia.

Secundi/equitur, quid fi elementum firoplex
cftct in loco, vbi nunquam applicaretur fibi con-
ttarium, tunc numquam corrumperetur , nec re-
quireret maiorem potentiam ad durandum per
vnum (Jicm, quam ad durandum perpetui.

Tertii

4*

Jpfttitai *jl
Jufltx.

Aff+titu' *d
ftrmanfdmm
interdum >9
tum f*m*l*t
<jM*nileqeu
Jiut ceu a tu.

*■ T* i VI

y. Tertii norandum, quid • appetitus animalis,
jffHitm &r naturalis differunt ab inniccm. Primo , quia
appetitus animalis femper fertur in bonum exi-
flens, vel apparens: fed appetitus naturalis fetn-
^*l**f’ perfertur in bonum exili ens, & boc ponit Com-
mentator fecundo huius , vbi dicit , quid inten-
tam in rebus voluntariis feroper cft bonum ap-
parem, vel exiflens , fed in rebus naturalibos
icmperefl bonum exiflens. Secundi differunt;
quia appetitus animalis proprie dicitur diictflio,
fed appetitus naturalis non nifi improprifl.vt di-
cit Commentator , quia omne en» diligit feper-
' manere. Et fi quxratur, quzrcscfl appetitus na-

turalis. Rcfpondetur , quid non cfl ni/i quidam
. * nifiis, vel inilin&us, vel inclinatio natura* ad cf-

h fendum , quia non cfl aliud nifi res /ic inclinata,

y, ' ficut appetitus grauis addeorfum , non cfl aliud

quim grauitas ne inclinata , qua confequenter
inclinatur graue cum conatu , vt quando grane
cfl furfum, Se quandoque /ine conatu, vt quando
graue efl deorfum.

6. Nunc ponuntur conclufiones.Primaeft.Quod*
r*; n*t*ra!t libet ens naturale appetit fc ipfum permanere
fptit» «a- appetitu naturali. Probatur, quia quodlibct ens
vuAlfffttu naturajc porell permanere; igitur quodlibct ap-
fttmtmtt. inclinatur ad permanendum. Tenet con-

fcqueotia, quia aliter aliqua res permaneret con-
tra propriam inclinationem, fle per confequens
eflet contraria fibi ipfi, quod cfl impoflibile:quia
eflet otiofa iti natura , vt concludit Commen-
tator.

Quarflio XXIJ.

Secundi, quia omnia entia appc;unt aflimi-
lari ipfi Deo, qui cfl ens primum pctfe&iflimum,

& maxime permanens , igitur quodlibet ens ap-
petit aflimilari fibi in permanentia ,fci*licct in
quantum potefl , & per confequens quodlibct
ens appetit permanere.

I W Tertii , quia efTe , fle permanere continentur

fub ratione appetibilis : quia permanere eft bo-
num : modi omnia bonuin appetunt, ve patet, t .
Ethicorum.

f 7* Quarti arguitur per figna. Primo, quia quod-

l. libet cus natutalc tendit ad locum, in quo maxi-

me potefl conferuari ; quod non eflet nifi quod-
libct appeteret permanete 5 & antecedens appa-
ret, quia quodlibct ens tendit ad fuum locum
naturalem, qui habet quandam virtutem con-
feruatam locati , vt patet quatto huius ,tcxt. 48.
Secundi, quia vnum contrariorum fugit reli-
quum , vt patet in lib. Meteororum per totum,
quia pet hoc damur caufz multatum impref-
fiouum.

Secunda conclufio. Lic£t quodlibct ens appe-
tat pciinanerc, tamen non fcmpc'r,fcd fecundum
propcnftoncm fu* natur*. Probatur .quia tunc
in iftis inferionbus quodlibct ens frufliaretur a
fuo fine fecundum totam fpcciem , quod cft im-
poffibilc. Et fi dicatur quid fi quodlibct ens ap-
petat fic permanere, videtor quod ille appetitus
fufficcret ad hoc, quod res permaneret quocum-
que alio circumfcripto. Rcfpondetur quid non:
quia vitra illum appetitum requirit confer uatio-
nem primx cauf* , ad quam omne efle fc habet,
ficut lumen fc habet ad corpus luminofum.
g. Tertia conclufio. Appetitu naturali aliqui
jty»nn»n4- P°l‘unt appetere fui corruptionem , vt patuit
«CfM i prius.

"f"“" f" talione,. Ad prinum (cquetcim , quid
1 vnum contrarium , Cee. nego confequcntiam:
quia vnum contrarium appetit agere fibi fimile

91

in reliquum , 8c non appetit corrumpere reli-
quum , nec etiam corrumpere fc ipfum: liefle ifta
fequanrurad hoc, quid agat fuum (imile,Sc ide i
non oportet , quod fi aliquod appetat antece-
dens, quod cum hoc appetat confequens , nifi
cum hoc apperat confequentiam efle bonam.

Ad fecundam negatur confequcntia:quia liefle
appetant illa difponentia, tamen non appetunt,
quod difponaut ad fiiam corruptionem , & idci
licet homo appetat cibos nociuos , tamen non
appetit efle illos cibos nociuos fibi.

Ad tertiam, aliquid durat minus, flcc. conce-
do .igitur non appetit, nego confequentiam. Ad
ptobarionem dico , quid appeteret durare illud
tempus, nec efl inconueniens , quid defiderium
naturale fruflrcrur in parte. Aliter dicitur, quid
res non appetit efle in futuro, & hoc appetitu
naturali ; fed appetitus ille coniungitur cum
adtu,& idci non oportet, quid ille terminus
Appttum connotet carendam rei , qu* appe-
titur. 1 r

Ad quartam foluta eil, quod illa permanent
fine conatu.

Ad quintam dico, quid nulla corruptio cfl ,
alicui corruptibili naturalis. Ad probationem
dico, quid nos dicimus .corruptionem natura-
lem , quando fit fecundum communem curfum
natur*, vt in fcne&ure , licet 'fit violenta illi,
quod corrumpirur. Ad alium putrefacio, fltedi-
co , quid putrefaflio efl corruptio violenta re-
fpedlu illius , quod putrefit, tamen dicitur natu-
ralis, eo quid mixta magis funt confueta cor-
rumpi per putrefa&ioncm , quam per combu-
ftionem. Ad aliam dico, quid non fequitur:quia
licet fiat ab cxtritifcco , tamen paflum non con-
fert vim. Ad quartam negatur , nili fiat fecun-
dum intentionem agentis. Vel potefl dici, quod
illa funt naturalia difiiuguendo naturale con-
tra cafualc , fed non diflingucndo contra vio-
lentum.

Ad fextam principalem, dico quod non opor- 1
tet , quod omnis appetitus fcquatur cognitio-
nem, fed fuflicit quid dirigatur a cognolcente,
vt puta ab intclligcncia. Tunc ad inflamiasdc
ligno dico, quid lignum appetit defeendere, fed
tamen non appetit ignem efle fub eo , quia hoc
accidit a cafu. Ad fecundam dico , quid accidit
fecundum aliquos propter fpem alterius vit* , &:
ideo ex hoc Tullius credens perpetuitatem ani-
mx famam fui nominis przpofuit moui corpo-
rali. Alij dicunt , quid hoc faciunt ptopter vir-
tutem : quia tales prope finem vit* funt valde
intense virtuofi ; fle melius cfl illud mediumjefle
virtuofi, quam diutius efle minus virtuofi, fle fic
appetunt hoc appetitu animali , & non naturali.

Ad tertiam dcdcfperatis dico, quod tales nolunt
fc ipfos non efle, fed volunt fuam miferiam non
clfc , licet ipfos non efle fcquatur , fle ita dicatur
ad Linconienfem.

Ad aliam dePhcenice dico, quid Phccnix ex
aliquo inftin&u naturali cognofeit fc non am-
plius pofle permanete , 6: quid alio modo fibi
fimile non potefl generare, ideo appetens femper
manere fecundum fpecicm , cum non pofiit per-
manere fccfidum indiuiduum.flc comburit fc. £d
illam de vetulis dico, quod mentiuntur peflimi.

ANNOTATIONES.

APpniuu Animalis , & natHralu differunt ab
inuicem. Nou, quid cum appetitus ani-
malis

IT. •

Affttih

*nitntln ,
dttfhx.

Affitnt—
ftnfitmui, o»
fjrim/M
dlffruai i 9

94 Lib. I. Phyficorum

malis fit duplex» vnus intcllc&iuus, Sc altet fcn-
fiemus , ifti duo appetitus difiinguuntur inter fc,
di/fctuntquc in multis. Quod diftinguantut ap-
paret : quia multotics funt conti ari) , vt patet in
jtomine in continente,in quo prxualcr appetitus
fenfitiuus contta rationalem. Tum quia appeti-
tus rationalis fettur in bonum particulare , Sc
vniuccfale; appetimus enim vniuctfalc bonum:
appetitus veto fenfitiuus folum fertur in bonum
lingulare. Tum etiam quia appetitus fenfitiuus
differt in multis a rationali. Primd differunt,
quia appetitus fenfitiuus clt citea bonum, quod
imaginatio iudicat, rationalis vcr6 circa bonum,
v^I malum inrellc&u indicatum. Sccundd diffe-
runt , quia appetitus rationalis, fiue voluntas clt
libera libcrtatecontradi&ionis.quod fciliccr po-
ceit fufpcndcrc a£tum volitionis, Sc libertatem
contrarietatis circa bonum particularc.quamuis
non circa bonum vniuerfalc : poteft enim velle,
Sc nolle aliquod bonum particulare , appetitus
tamen feniitiuus non clt liber , fcd necelfar i6
operatur vtrique ncceffirate oppofita; quiapro-
pofito libi conucnicnti non potcfl brutum non
appetere, &: propofito difconucnienti non po-
tcll non refugere. Tcrtib , differunt in adtibus;
voluntas enim habet altum amoris amicitix,
qui clt amor rei propter lc, quo amore diligi-
mus honefta, in quo fundatur amicitia -, habet
etiam adum amoris cone opi fccntix , qui clt
amut rei vtilis, quo amamus nobis vtilia : appe-
titus vcr& feniitiuus caret priori amore , & idcA
bruta folum appetunt’ fibi vtilia, neque habent
veram amicitiam inter fc. Irem in voluntate clt
confc nfus , qui dicitur elcltio : quando enim
proponitur fibi aliquod bonum quia libera clt,
potcfl velle , Sc retinere , Sc (i vult, ille actus di-
citur confcnfus , Sc propter hoc dicitur liberum
arbitrium : quia fciliccr libere recipit, &con-
fcntic in id quod intclle&us deliberat cfle fa-
ciendum , quod fi fit contra legem diuinam , erit
peccatum. Quarto differunt , quia voluntas do-
minatur appetitui per rationem , potcllquc mul-
tos illius altus impedii c, quos fi non iropcdit.&
funt contra redam rationem, imputabitur fibi
ad peccatum , quantumcunquc vigeat appetitus
fenfitiuus Quini») differunt , quia voluntas non
fubditut influxui cxlcfti in fuis altibus. ficur ap-
petitus feniitiuus, Sc ficmei it um.vtl demeritum
non clt abfque voluntate : quia ptimum fublc-
dtum metiti, Sc demeriti, (icut peccati Cc gratia:,
voluntas , Sc vltimo differunt : quia voluntas
cft reflexiua , Sc vult fe velle , vel voluilTc, aut
iioluilfe,quod non habet appetitus fenfitiuus.

Q_V A S T I o X X II I.

'virtia unitu fit fortior feipfi
tUfi/erfa i

Author libiorum de Caafn, preffit. 17. D. Thema» US. 17.
Anllot.in pnlhm. fi!f. ij. pullem. 4. Conui/tnc. 7.
Phyfif.tAf. 1 . 1 . mrt. 1 .

! Rcvitvr qu&d non : quia fequerc-
l tur .quod non fempet in maiori corpo-

fg re cflet maior virtus , confequcns clt

contra Ari Itorclem 1. Cxli , text. 8. & yo.Sc 8.
Phyfic. text. 7 9. Probatur confcqucmia : quia il-
liiil qtiod clt maius clt minus vnitum.

Sccundb, quia illa virtus eft fortior ,qux fuffi-
cit agere ad maiorem diltantiam , fcd virtus di-
fpcrufufficit agere ad maiorem diltantiam quin»
virtus vnita; igitur virtus dilperfa elt foitiot fc
ipsa vnita , Sc lic vnita non cft fortior. Maior &
minor patent per vnam experientiam : quia vna
parua portio ccrx fpifla polita } remotis non vi-
detur , qux tamen ii effet cxrcnfa fecundum lon-
gum ,& latum, bene videretur. Confitmatur pet
aliam experientiam: quia plura vifibilia ab in-
uicem difpcrfa de prope videntur , qux tamen fi
circnt coniundtanon viderentur.

Tctiid experimur , qudd fenum calidum non
agit ad tamain diflannam, ad quam agii flamma
tenuis, in qua tamen calidita» clt magis difpetfa.

Quarto fequiiur , qu6d dux rcgulx Ariflotc-
lis, quas ponit jii 7. huius, text. jj. Si inde, non
cirent verx , quarum vna clt , Si aliquis motor
moueat aliquod mobile per aliquod (parium in
aliquo tempore, medietas motoris moucbit me-
dietatem mobilis per idem lpatium in xquali
tempore. Secunda elt , fi duo motores moucanc
duo mobilia per aliquod lpatium in aliquo tem-
pore aggregatum cx motoribus, moucbit aggre-
gatum ex mobilibus per idem fpatium in cquaii
tempore i fcd contradatur, quoad primam regu-
lam : quia medietas motoris haberet minorem
proportionem fuper medietatem mobilis , qtiam
totus motor fuper rorum mobile dc tanto, quan-
to virtus difperfa clt debilior viiturc vnita. Et
conlimilitcr patet , quoad fecundam regulam:
quia aggregatum cx motoribus haberet maio-
rem proportionem ad aggregatum ex mobili-
bus, quam vnus motorum ad vnam mobilium,
cum vinus vnita lit fortior fcipsadifpcrsa.

Quinto icqucretur , qudd aliqua virtus fieret
fortior nullo libi addito, 8c debilior nullo a fc
remoto, confequcns clt falfuin, Sc probatur con-
fcqtientia ; polito qu&d illud calidum condenfc-
tur nullo gradu caliditatis fibi aducnienre ab ex-
trinfeco, tunc iltacalidiras eft fortior in virtute,
quam prifts , quia elt magis vnita , & tamen ni-
hil elt fibi additum :& tunc fi iterum rarefiar,
erit debilior in virtute > Sc tameu nihil eft a fe re-
motum.

Sexto fequcrerur , quod qualitas finita poflct
agere effectum infinitum, confequcns cft falfum,
quia res denominatur finita , vel infinita per cf-
fcltum, quem poteft producere, vel per rcfiftcn-
tiani , in quam poteft agere., & ideo fi producat
effedtum infinitum , eft virrus infinita. Confc-
qticntia probatur, quia fi qualitas condcnfctur
vfque ad fubduplum, tunc ipfa cft fortior, quim
prius in aliqua proportione , Sc fi ad fubtriplum
clt fortioris virtutis in maiori proportione: igi-
tur cum virtus illa pofftt vniri magis , Sc magis
per condcnfationcm fubiclti in infinitum, fcqui-
tur, qudd illa qualitas fici infinitx virtutis.

Scptim6 per experientiam: quia videmus in
rra&u doliorum difficilius cllc trahere , quando
dur chordz conjunguntur fimul in aliqua parte
doli) , fcd quando difiungitur ad cxtrciua, faci-
lior eft traifhis.quod non cflet nifi virtus difpcc-
fa cflet fortior fc ipsa vnita.

Oltau5 , aggregatum cx dnabus rcfiftentiis
non plus refiftir, quam altera illarum; igitur i
fimi Ii aggregatum ex duabus virtutibus adiuis
non plus aget.quim altera illarum virtutum.
Antecedens patet : quia fi ad imaginationem in
vacuo cllcnt dux fphxtx pofitx fuper planum,

tunc

Quaftio XXIII

9r

5SHsS£

magnitudine , fcJ virrus vnita eft huiufmodi;

' ■ e • — «iiMuin , cum ipu poim

. ab infinito modica virtute moucri, eoqudd non

eft refiftcntia.

J.y , °PPo(iium arguitur per experientiam rquia
y ferrum calidum agit intentiorem calorem, quam
racut flamma, Sc hoc propter vnionem virtutis.
Secundo.quia duo homines potiunt ieuare lapi-
dem; cuius tamen medieratem nullus poteft le-
uarc. Tertih, quia dux chordx fufficiimr fufli-
nerc vnum pondus , quarum tamen nulla poteft
medietatem fui linere. Quarti per Authorcmde
Cautis, qui ponit illam condutionem.
v** Vlrt"‘ Notandum, quid aliqua virtus poteft vniri al-

sttni Grilli- tC[! tnP^c,tcr » vno modo aggregando vnum ad
rit it, reliquum ad fa&ionem ciufdem effetius ; vt ii

duo homines ad inuicem applicentur ad fuften-
tationem ciufdem ponderis, vel Jeuationem eiuf-
dem Iapidis : & tunc dico quid in tali vnionc
non eft maior , vel minor virtus , niti (ecundum
quid virtus vnita eft melius, vel minus bene ap-
plicata , quam virtus difperla, vel c contra, verbi
gratia, ti tint duo homines, quorum quilibet ha-
beat virtutem vt deccm>& vnus tertius virtutem
vt viginri , runc fi ifti duo applicentur ad vnutn
longum lignum , melius portabunr , quam ille
vnus cuius virtus eft vtviginti, Sc hoc eft pro-
pter meliorem applicationcm:fcd fi cflet lignum
curtum, vel comparum, aut aliud pondus breue,
tunc habens virtutem vt viginri melius Icuarcr,
quam alij duo. Secundo modo conjunguntur
aliqux virtutes tine con Jcnfat ionc.vt fi duo cor-
pora luminofa coniungantur ad producendum
lumen in idem medium. Et tunc fecundhm quod
iftacuniungnntur ad inuicem diuerfimodc,fci!i-
ect prope , vel remote , fecundum hoc atiio eft
fortior, ycl debilior : vnde fi applicentur coniun-
ftimad inuicem , atiio erit intentior prope ,fed
tamen minus eflet extenfa. Sed fi applicentur ad
inuicem , qudd atiio vnius terminetur ad alte-
rius fupcrficicm , 5c c contra , tunc fuppofito,
quhd medium fit vniforme , atiio non cflet in-
tentior prope , vel remote intee illa duo agentia,
quia totum eft vniforme.

4* Suo fequitur , quod in illis inferioribus

nullum medium eft vniforme, & ideb in iftis in-
ferioribus; quando duo ignes , vt duxeandcix,
fic applicantur , qu&d atiio vnius terminetur ad
aliud , fic e contra , vel etiam magis propinque,

adhuc adlio n°n cll vniformis in intermedio, vt

«Ti*-' patet ad experientiam. Tertio modo vniturali-
hiit IpV 5uarvicta* Pcr condcnfationcm , vt fi ignis con-
Utp»4m ia dcnletut non corrupti caliditate , fi* tunc dico,
quod illa virtus eft intentior , que habet xquales
waor/. gradus in magnitudine minori; vclmaiotesin
xquali magnitudine ,& hxc fit prima concluiio.
Probatur , quia illa virtus eft maior, & fortior,
qux c(l intentior , fcd illa qux habet piares gra-
dus xquales in xquali magnitudine, vel xquales
gradus in minori magnitudinc.cft intentior, igi-
tur illa eft maior , fic fortior. Maior patet , quia
virtus intentior poteft producere maiorem cfle-
&um, quam minus intenfa , & agere in maiorem
rcfiftcntiam , Sc per confequens , eft maior , Sc
fortior; fic minor nota eft. Nam dc duobus al-
bis illud eft intentius album , quod habet plures
gradus albedinis xquali magnitudine , vel xqua
les gradus , Sc tot pcxcisc in minori magnitudi

w , -v» >iuuj riuu eu Jiuiuimouij

"go,&c. Maior patet ex prxccdcnti conciutio-
& minor apparet »n vnione fatia pcr con-
^ en lationem > vbi nullus deperditur gradus vir- .

Ex concliitione fequumur aliqua corollaria.
rjmumcft,qu6d ti cflet aliquod calidum vni-
forme, Sc calidius, qux eft in vna medietate
•pfius , poneretur in alia medietate pcr imagina-
tionem , vel I pcr condenfationem , quod tunc fe-
cunda medietas cilct in duplo imenfi&s calida,
quam anti : & fi caliditas totius poneretur in
quarra^ parte eius , cflet in quadruplo intentior.

Et tic ti pcr imaginationem poneretur in puntio,
caliditas illa cflet infinite intenfa, 8c puntios in-
finite calidus.

Secundum corollarium.quod aliqua virtus fi-
nita poreft proJuccrc effeti uin infinite inten-
imn , nullo addito vel remoto. Probatur confe-
quenria ; ti caliditas totius , qux eft virtos finita,
pcr imaginationem poneretur in puntio.cflet in-
finite intenfa , Sc pcr confequens in alium pun-
ctum ageret calidirarcm infinite intenfam. Ter-
tio fcquirur.quod virtus fortior efficitur debilior
nullo gradu virtutis pctditorpatct fidcnfum cf-
fi viatur rarum. Quarti fcquitur ,qu6d aliqua
virrus continue rcmiitcretur,&: tamen continue
cilct fortior avi agendum , polito quod caliditas
remittatur pcr frigiditatem , fiequhd fubictium
calidum continue condenfcrur in maiori propor-
tione quini caliditas remittatur, & tunc fcqui-
tur propotitum. Quinth fcquitur quhd aliqua
vinus continue intendatur ; & tamen continue
tninus fufficiat agere , quim ante, id c-ft/m maio-
rem rcfiftcntiam. Probatur, potito quid calidum
intendatur in caliditate , & eius fubictium rare-
fiat in maiori proportione , quam intendatur ca-
iidiras , & tunc fcquitur propotitum. Vltimi fc-
qnitur , quod intentio qualitatis , attenditur pe-
nes pluralitatem graduum xqualium in xquali
magnitudine, vel penes xqualttat cin graduum in
minori magnitudine, Sc hoc tamquam penes cau-
fam ; fcd tanquam penes cfFedlum attenditur in-
tentio virtutis penes retiftentiam, in quam virtus
fufficit agere.

Contra condutionem arguitur , quia fi eflet
vera, fcqucrerur qu&d calidum in fummopoflet
fieri calidius ; confequens implicat. Confequen-
tia probatur: quia calidum in ftimmopoffctcon-
denfati , & pcr confequens intendi. Kcfponde-
tut negando confequentiam : quia calidum in
fummo non potcftcondenfati , niti per remiffio-
ncin caliditatis , fic pcr indutiioticm frigiditatis.
Ex quo fcquitur , quAd ignis putus non poteft
comprimi condenlando ; vel fi poteft, remitte-
turcaliditas.

Secundo arguitur, quia ti eflet vnum calidum
vniformiter , difformiter terminatum ad vnum
gradum in extremo remiffiori , tunc illud fubic»
ftum eflet xque intense calidum , ticut vnum
aliud, quod eflet vniformiter calidum gradu me-
dio.Tunc ponatur , quod illud condenfetur, ad-
huc cotrcfpondcbit fuo gradui medio ; igitur
cum caliditas ifta fuerit vnita pet condcnlatio-
nem »non eflet intentior, quiun ante, cum fempee
cottefpon

fi.

96 Lib.I. Phylleorum

cotrefpondeit fuo gradu! in medio. Rcfpondc-
tur, quod ficut illud calidum arue condcnfatio-
nem corrcfpondct gradui medio calidicatis , ira
etiam poft condcnlationcm , fcd gradus medius
poteft poft condcnfationcm faciam elfc imenfior
gradu medio ante condenfarionem.

7* Tertib. Si virtus vnita, &c. fcquerctur , qubd

uodlibet agens naturale ageret intentius fub
gura fphxrica, quam fub aliqua alia figura:quia
fub figura (phxrica cftct vi|tus magis vnita; mo-
do confcquens cft falfum , quia graue pyrami-
dalis figurx velocius dcfcendit , quam fphxricx
figurx.

Quarto, corpus luminofum platix figurx agit
lumen intentius in partem medij propinquam ti-
bi , quam corpus luminofum fphxricx figurx.co
quod illa pars rcfpicitut a pluribus partibus pla-
ni, quam (phxtiri.

Rcfpondctur concedendo confcqucns , exte-
ris paribus. Tunc ad primam dico,qu6d fub figu-
ra pyramidali facilius diuidit medium, fcd in va-
4 cuoliocnon iuuarer. Ad fecundam dico, quod

in corpore luininofo plano plurcs partes con-
currunt ad agendum in idem pun&um , quam in
fphxrico , fcd fi prxeisetor partes xquales con-
currunt vtrobique, dicendum qubd intentius lu-
men caufarctut a fphxrico , quam £ plano. Vel
poteftdtci,qu6d fuppofito xquali lumine in cor-
pore fphxrico, Se in corpore plano, tunc femper
lumen intentius fiet a fphxrico prope fc , licet
non ad maiorem diftantiam , Se hoc fi planum fit
maius in quantirate.

~ Tertia conclutio. Vittus vnita non agit ad

* . m tpaiorem diftantiam, quam difperfa. Probatur de
* 7* vifibilibus, qux difperfa videntur ad aliquam

dt- diftantiam, qux non viderentur coniunda.
flUnrum . Ad sationes. Ad primam concedo , quod non
f"4 mdifrtr- fcmpCr jn maiori corpore cft maior virtus inten-
fiue, licet bene extcnliuc.

Ad fecundam negatur maior vr patet in tertia
conclufione.

Ad tertiam dico , quod illx regulx funt verx:
quia ficut dux medietates motoris timui vnitx
habet maiorem proportionem ad aliquod vnum
proportionalitcr , quam vna medietas per fe
fumpta haberet ; ita dux medietates rcfiftcmix
fimul vnitx fortius rcfiftunt , quam rcfiftercnt fi
cfTcnt fcparatx. Et eodem modo dicitur de mo-
toribus aggregatis.

Ad quartam conccfiiim fuit in vno corollario.

Ad quintam cft cancefliim fimilitcrad imagi-
nationem, licet non fit poffibile fic eficde fado.

Ad textam de tradu dico, quod hoc eft : quia
illx chordx non xque applicantur coniundz
ficut fi efient fcparatx.

Ad reprimam, aggregatum ,&c. nego antece-
dens. Ad probationem concclTb cafu , nego quod
quxlibet illatum fphxrarum, poteft ab infiuitp
modica virtute inpueri.

ANNOTATIONES.

» T 7 Irim ynit* effertior /i ipsa di[p<rsd. Nota
V primo , qubd maior, vel minor adiuitas
pon femper fequitur maiorem , vel minorem in-
tentionem furmx, non enim eo quod aliquis ca-
lor plus rainufvc calefaciat, indicat ipfum inten-
fiorem ,vcl temiflSorem cfte.quod docet Arifto-
tclcs 8 Phyficorum,tc*t.S. In maiori mim, inquit,
W-igrjiludinc maiori i/ exiflit: vnutu enim pe-

dale intentum vt quatuor , minorem habet vir-
tutem bipedali etiam intenfo vt quatuor , cbm
ergo id, quod cft maioris virtutis, quam altctunt
in xquali tempore plus agat , & plura producat»
bipedale calidum vt quatuor , in xquali tempore
plurcs gradus producet caloris , quim pedale ca-
lidum vr quatuor. Non ergo intenfio maior fo-
Ja eft caufamaiotisadiuiratis, fumiturergo ma-
ior adiuitas , &: ab intenfione , Se a multitudine
formx , qux cft fecundum partes plures niate-
rix. Eft ergo circa hoc regula, vbi plures gradus
formx congregantur circa pailum, fiue tales gra-
dus fint fecundam imenfionem , fiue fecundum
extentionem , Se fubicdi partes , ibi eft maior
adiuitas.

Nota freundb ,qubd qualitas xqualis in in-
tenfionc plus agit , quando cft in fubiedo denfo,
quiunin rato: quia virtus vnita cft fortior fc ipsi
difpersal, cuius ratio cft : quia quanto agens cft
propinquius pafto , tanto magis agit in ipium;
ciim ergo partes denti miniis diftent ab vno pun-
do , quod lignari poteft in medio circa paftum,
quam partes rati, fequitur qubd denfnis plusr
aget. Non tamen fic intclligcndum cft.qubd ma-
gis agat, id cft, vitra gradum imenfionis : nili
pluralitas formx , qux cft fecundum plurcs par-
tes matcrix.id requirar, fed fi rarum , Si dentum
fint xqualia,& in materia, Se in gradu imenfio-
nis, dicitur denfiustunc plusageic , vel quia ci-
tius aget , vel qubd pollet prodite in adum fe-
cundum tuam totam adiuitarem .quod tarum
non faciet , quia non cft debite appioximatum
pafto. Ex hoc fequitur , qubd adiuitas , fcu po-
tentia, ad agendum proxima, attenditur non fo-
lutn in gradu , & non folum iu multitudine fot-
tnx, fcd infuper in hac debita approximatione
partium agentis. Quare contingit , qubd cali-
dum vt quatuor in gradu , Si in forma plus agat
quam calidum xqualc illi in gradu , Si in forma
fi fit rarius ; immb & quim calidum vt quinque:
ficut, vetbi gratia , contingit in ferto candenti,
quod plus agit quam ftupa ignita, qux habent
tantam materiam. His notabilibus beuc confi-
deratis facile intclligumur multa, qux dicit Sco-
tus in hac quxftione.

EXPOSITIO TEXTVS.

DE principio autem \ fecundam fpeciem , &c. Hic *

cxcufat fc determinatione formx dicens, Teit.Sj.
qubd determinare profecutionctn de principio
formali cft opus ptimx Philofophix \ Se loqui-
tur de principio, quod eft fubftamia fcpararaj &
perprimam Philofophiam intelligit Nlcraphyfi-
cam ; fcd de formis generabilibus , Se corrupti-
bilibus pofterius determinabimus. Et tunc teca-
pitulando dicir, qubd determinatum cft a nobis,
qux & quot funt principia ; Se hoc cft verum
de principiis intrinfecis ; fcd nunc dicamus in-
tendentes aliud principium , id cft, determinan-
tes de aliis principiis, fcilicct cxtrinfccis , & hoc
in fccondo libro , qui cft de principiis do&rinx
feientix naturalis , Se ideb fecundbni reftum or-
dinem ifte fecundus deberet prxccdcre. Sed quia
antiqui fic ordinauerunt , Ariftotclcs etiam vo-
luit fic ordinare. Explicit expolitio primi libri
Phyficorum.

ANNOTATIO.

a TNS principio nutem fecundum (pedem , &c. ***

1 J Nora , quoniam quibufdam videretur
Atilio

Quasftio XXIV.

97

Arillotelem impugnaturum effe illorum erro-
rem , qui cx impugnarione fornix Ia pii fune, vt-
potiPl atonicorum, qui afferebant ideas, Ceu for-
nus fcparaui.cilc rerum naruralium formas, i deo
quoniam rra&itto de formis feparatis ad Meta-
phyficum /pe&ar, eo vfque differtur hxc impu-
gnario ab Ariftotclc. Pollicetur tamen fc in fe-
quentibus di&urum de formis inhxrentibus ma-
rcrix, quoniam tales cadum fub Phy fica confide-
rarione. Cum autem inquit (c di&urum de for-
mis, qux incercut.aut credit omnes interire, quod
falfum cftjaut ft non credir,no negat fc didiurum
de his etiam , qux non intereunt , cumftnodi eft
fola forma hominis in his rebus,qux gignuntur.
Ac intereunt, de quibus hic loquitur dumtaxat.

<f««-

JIhW.

Qj/ jE s t i o XXIV.

Vtrum cuiufiibet tranfinutationu natura-
lis forma fit principium ?

Arirtot. tMp.y.ttxr ii. Aqcrroei, Simplic. D. Thom. iM.

Vide citatos Suarcz trm. 1 Alttaph. 4ift. 11.

mum.i. Conimbric. 1. rkjjtc.juafl. 9. Coinplutcn.jfr^.4.
Fuentei 4. Roccus jiuji. 30.

$Rgvitvr quod non : quia forma eft
tranfmniatio naturalis , igitur non eft

principium tranfmutationis.Tenct con-

fcquentia : quia idem non eft principium fui
ipfius, Ac antecedens apparet per Atiftotelem
tertio huius, text.4. vbi dicit , quid motus eft dc
effentii termini ad quem , Sc cxcmplificat Com-
mentator Phyfic. text. 9. vt ixc ad calorem eft
quidam calor.

Secundi, fi effer principium, vel extrinfecum.

At hoc non : quia tunc non differret ab efficien-
te,Ac fine; vel intrinfecum, Ac hoc non : quii
tranfmutatio vel eft materia , vel accidens fuc-
cefliuum , vei ipfa forma, quorum nullum habet
principium intrinfecum, vt patuit prius.

Tertio : quia nulla forma eft generabilis ; igi-
tur nullius tranfmutationis forma eft princi-
pium. Tenet confcquentia : quia fi effet princi-
piutn,maximc effet in generationc:& antecedens
apparet, quia fi forma generaretur , hoc effet pro
tanto, quia priuatio inclinaret materiam ad no-
uam formam, vt dicit Commentatot,Ac fic ptiua-
tio appeteret fui cotruptioncm,quod eft falfum,
cum omne ens diligat fc permanete.

Quarto : quia forma non eft nifi poft tranf-
mucacionem , igitur forma non eft principium
tranfmutationis. Tenet confcquentia: quia prin-
cipium eft prius principiato, Ac faltem fimul cum
ipfo. Antecedens apparet : quia habitibus prx-
femibus in matetia ccffat motus , vt patet i.de
Gener.tcxt.jy.

Deinde arguitur pet inflantias.Primi demotu
locali , qui non eft motus ad formam •» immo eft
motus ad vbi , Ac per hoc differt ab aliis motibus.
Secundo, dc diminutione, in qua nulla forma ac-
quiritur. Tectio dc cottuptione luminis,qux ter-
minatur ad priuaiioncm. Quarti dccondenfa-
tionc ,Ac tarcfa&ione , quibus nihil acquiritur,
\cl deperditur, vt patet 4. huius, text. 8 3 .

Oppofitum arguitur pet Atiftotelem in ifto
primo. In quxftione Primo videbitur de diuer-
fitate formarum. Sccundb dc natura , & condi-
tionibus fonnz natutalis, Ac T crt 10 tcfpondcbi-
tur ad quxfitum.

Scoti oper. Tot». 1 1.

Terma matu-
ratu innuit
•fl injef am-
bitu a malt-

Quanrum ad primum notandum , quod qux- t *
dani eft forina <ubftantialis,& aiia accidentalis. Frrma
Subftanrialis eft duplex , qtixdam materialis, vt dmpU».
forma afioi , qux eft inhxrcns nutcitx , infor- *

mans ipfain, Ac cdudu dc potentia eius : Sc qux-
dam eft immaterialis , Ac talis quxdam eft inhx-
r ens materix, vc fmcllc&us nollcr, qui informat
materiam , licet non fit cdu&us dc potentia
materix. Ex quo fequitur, quod ifta confequen- •.

tia non valet, ifta forma eft inhxrcns materix,
igitur eft materialis ; quia ex eo Colo dicitur for-
ma materialis , quia cftedudla dc potentia mate-
rix. Sed aiia eft forma immaterialis non inbx-
rens materix , nec informans materiam , Ac talis
quxdam eft corporea, vt c<rlum;alia incorporea,
vr Deus Ac Intelligentia. Ex quibus patet , quod
hoc nomen firma eft xquiuocum, quia xquiuocc
dicitur dc prxdi ttis formis : nam dc forma mate-
riali inhxreme dicitur ab informando, fed de
aliis non : quia quodhber aliorum eft , vel putcll
cfl*c fuppohrum per fe exiftens.

Secundo notandum , quod forma accidenta-
lis accipitur dupliciter. Vno modo pro qualita- j*'™*^**^
te inhxrcnrc fubftantix , a qua fubftantia deno-
minatur accidcntalitcr, vt abedo , caliditas, Acc. mitur.

Alio modo pro termino accidentali connotame
rem aliqualiter fc habere, licet connotarum non
fit res diftmcta a re fignificata per illum termi-
num, & fic ifti rermini, dextrum, Sc fini ftrton, figu-
ratum, Sc huiufir.odi, poliunt dici formx acciden-
tales, Ac hoc dc primo.

Quantum ad fecundum dico, quod fotmx na-
turalis inhxrcntis furt ahqux conditiones. Pri-
ma eft, quid talis forma * eft infeparabilis a ma-
teria nifi per corruptioncm.Patet in x.de simma: ria.
quia compofitum debee imaginari ranquam
vnum ens a&u exiftens , Ac forma proprie non eft
ens , fed adlus entis , Ac ratio eft : fi forma per fc
ftaret reparata, iani non effet forma ; fed compo-
fitum adhi exiftens, Ac ideo dicitur, quod fepara-
tio fotmx a materia, eft eius corruptio.

Secunda conditio ,quid a forma fubftantiali *
resfumunt npmen, Ac definitionem ; fictu a for- fCmnut* al-
itu humana dicitur homo , Ac femper differentia n.,n, <£■ d,fi
effcntialu pofita in definitione debet connot are auinum.
formam , vt ifta differentia rationalt connotat
inteMc&um.

Tertia conditio ; quod per formam res natu-
ralis eft in adku ens cxiftcns,& pet ipfam ponitur
in detetminara fpecie ; igitur a forma fumitur
nomen fpecificum, vt patuit prius.

Quarta conditio.quid fotmx *» non multipli- 4*
camur in eodem fuppofito , Ac idccS dicit Ccim- "•*

mencaiotin libro de Subftanria orbii, quid im- tm £
poflibilc eft fimul plures ftumas fubftanriales effe fuffrfm.
in eode fubictto,Ac hoc eft vctunv.mfi fecundum
diuerfas portiones materix, in quibus funt diucr-
fx partes formx , Ac ex quibus conftituitut vna
forma. Sccudb iftud eft verum dc formi&eduQis
de potentia materix, quia ft in aliquo fubic&o fic
aliqua forma inhxrcns noncdu&a dc potentia
materix, vt tmcllc&us noflcr, oportet dc neccfli-
tate materiam habete vnaro aliam fotmam cdu-
dfam de cius potcntia:quia impoffibile eft roate-
t iam effe fine forma, vt patet primo huius. Ac hoc
inteUigitur dc forma edu&a dc potentia matetic.

Qujnta conditio, quhd forma materialis « fonoamat*-
gcncratur de nouo \ ita vt nihil ipfius przfuit in
materia : Ac ifta conditio ponitur ptoptet duo.

Primo ad tcmoucndum opinionem Anaxagorc;

1 qui

Tftn*

fianrUlu nem
fuftiptt m*
tu>& minmt.

f-

Ttrmt *ft

m»gt* R4/M-
tm m*’

Una.

fornum rjft
frtnttfmm
tran 'muta ■
lien* pttijl
bifariam m-

f

98 Lib. I. Phyficorum

qui ponebat , qu6d formae ante generationem
prxcxiftcbant in materia, fcd latebant ; fcd pet
^iterationes, & generationes remonebatur im-
pedimentum. Et apparet tjuoJ hoc non eft ve-
rum , quia iam non cllct generatio (impliciter;
immo omnis mutatio effet alteratio. Secundi ad
rcmouendum opinionem Alberti,& quorundam
alionun , qui ponebant formam prxcxillcre in
materia ante generationem, fecudum vnam par-
tem fui, & fecundum aliam dc nouo generari in
materia. Ita vr ponerent formam habere duplex
cllc .quoddam ctic diminutum ; fecundum quod
prxcxillcbar in materia ante generationem , Sc
aliud clfc perfeiftum , Sc illud acquiritur per ge-
nerationem.

Sexta conditio , quod forma fubftantialis non
eft intcnlibilis, nec rcmiffibilis.quod pater,quia
vnus non denominatur magis horno , vel minus
homo, quam alrer, Sc ideo cum nomina fumpra a
formis fubflanrialibus non prxdiccntur cum illis
aducrbiis mngu Sc miniis, tignum eft quod ipfif for-
nix non fufeipiunt magis, & miniis, & hoc habet
videti primo dcGencratione,& primo Cceli.

Septima conditio , quod forma eft magis na-
tura, quam materia, & hoc videbitur 1, initu , &
bxede fecundo.

Quantum ad tertium notandum, quod cuiufli-
brtcianfmutationis naturalis, formam clTc prin-
cipium , potcll intelligi duplicirer: vnomodo,
quod cuiunibet tran (mutationis forma (it termi-
nus *dqutmtSc hoc non veiumdc mutationibus
depctditiuis, vt corruptio luminis, & huiufmo-
di :vcl tnccll igitur , quid (it terminus <n quo, Sc
hoc non cft verum de mutationibus acquifi-
tiuis.

Nunc ponuntur conclufiones , prima eft d
quod forma ante fui generationem nullum ha-
buit ciicin materia ; immi per fc tota acquiritur
per generationem. Probatur i quia nili ita c (Ter,
loqueretur , quod generationes , & corruptiones
non edent mutationes contraria;-, confcquens cft
falfum, vt patet j. busta. Cenfcqucntia proba-
tur :natn mutationum contrai iarufn fune iidem
termini : nam illud idem, quod acquiriturvpcr
vnam , deperditur per aliam ; modo tota forma
deperditur per corruptionem ; igitur tora acqui-
ritur per generationem , Sc per confcquens nihil
iplius fuit ante generationem.

Secundo , quia vel illud quod prxfuic dc for-
ma. efl ciufdcm rationis cura illo , quod acquiri-
tur , vet alterius ; (i ciufdcm , tunc non eft ratio
quare itug>s vnurn illorum prxcxiftat, vel fiat de
iiouo, quam reliquum, vel c contra. Si alterius:
tunc vel prxcxiftcns manet cum illo, quod addu-
citur , vel corrumpitur in adueutu cius ; (i cor-
rumpitur, tunc appetit fui corruptionem, Sc per
conlcquens elTct ubi contrarium , & otiofum in
natuta , vt infett Commentator primo huius,
com Si.fi maneat, tunc forma non cllct princi-
pium fimplcx,fcd compofitum ex aliis principiis.

Tertii, quia vel illud quod prxcxiftic genera-
tioni dc forma, eft perpetuam, vel acquifitum de
nouo.-fi perpetuum, tunc fequi cur, quM aliquod
eft perpetuum materia i parte aiu£, quod tamen
eft corruptibile l parte pili, quod eft falfum. Si
fit acquifitum de nouo ; tunc qu& ratione potuit
tunc de nouo acquiri , Sc nunc : ergo fequituc
quod fi acquirebatur de 00110 tunc.ad miniis ta-
lis forma non habuit circdiminutum in materia
ante generationem, dc habetur intentum.

Quarto fequcrccur,qnhd non eflet neccrte po-
nere materiam prinum. Conlcquens cft falfrtmi
vt patet in ifto primo, texe. j i.Sc f J . Confcquen-
tianrobatur: quia nureria prima ponitur, vt pof-
fit ialuari tranfmutatio naturalis line hoc , quod
fiat cx nihilo; modo pofito tali efe diminuto
fornix , fine hoc quhd poneretur materia prima,
adhuc non fieret generatio cx nihilo, quiafem-
per fieret cx ilio eft forraz diminuto prxexiftcn-
te ance generationem.

Secunda conciufio , capiendo formam com-
municer ad formam fubftantialem,&: accidenta-
lem , vtroque modo tunc cuiutiibct tranfmuta-
tionis forma cft principium. Probatur, quia om-
nis tranfraucatio , vel cft acquifitiua , vel deper-
ditiua : fi acquifitiua , tunc forma cft rermmus
ad quem illius cranfmutationis ; fi deperditiua,
tunc forma eft terminus a quo : qualiter autem
forma fit priucipium imrinfecum » vel extrinfe-
cum,expofitum fuit inVfla quxft. rirnm/int trU

principi *.

Contra primam conclufionem arguitur i quia
nifi forma haberet c(Te diminutum in materia
ante generationem, fcqucrctur qu&d tranfmuta-
t io naturalis non fieret magis ab inrrinfcco.quant
artificialis, vel etiam violenta; confcquens cft
falfum,crgo,&c. Probatur primo, qma trarifmu-
tatio naturalia, Sc artificialis, vel etiam violenta;
non differunt ab inuiccmcx parte piincipij patii*
ui : quia in omnibus illis principium patiiuum cft
ab intrlnfeco , fcilicct materia prima. Secundo,
quia Ariftotcics ponit illam differentiam fcctin-
do huias,cexr.i. Confcquent ia probatur , quia it
ignis ex (lupa generer ignem, materia ipfa (lupx
non cft aliquod intrinlccu faciens adgcncrario-
netn formx ignis , nifi fit forma ignis, qux habet
in materia ctic diminutum ante generationem.

Secundo , per Ariftotclem in 4.Metaphyficx,
qui dicit qudd forma non cft b*c, nifi qnia forma
prxexiftir fadioni.faltcm diminuti.

Tertii fequerctur, quid forma crearetur ex
quo fir,& nihil ipfius prxfuic cx quo fieret. Et (i
dicas, negatur confequentia:quia adhuc przfup-
ponitur fubicdum , cx quo fiet ; hoc non valet:
quia anima intcllc&iua creatur, & tamen fit pre-
fuppofico fubic&o; igitur fubicftum non tollit
creationem.

Quarto fequeretur, quid impotilbilc fieri fie-
ret, quod implicat ; probatur confequentia:quia
ante generationem , vd erat aliquid formx quod
poterat ficri.vel nihil : fi aliquid.habctur inten-
rum, fi nihil, habetur confcquens.

Quinti, quia illud idem, quod prius erat in po-
tentia, poftej cft in a&u ; fcd forma poft genera-
tionem eft in a&u, igitur autc generationem erat
in potentia,& per confcquens aliquo modo erat.

Sexti, quia forma educitur dc porrntia mace-
ri* per generationem : modo nihil cducirur de
aliquo , nifi quod prius fuit in eo , igitur forma
prius fuit in materia.

Septimo , quia tunc corruptum potiet genera-
ri,ex quo ante generationem nihil de forma crac
in materia plusqu^m poft corruptionem. De-
mum arguitur per Commentatorem in y, huius,
com. 9. vbi dicit , qti&d potentia ad cllc in vno-
qtioque Prxdicamcnto.cfl de gcncrc illius rei, ad
quam eft potentia : modd acr eft in potentia ad
lumen , & tamen acr non eft de genere luminis,
igitur oporter, qudd in acre prxcxiftat aliquid
ciufdcm generis cum lumine.

Ad

Quaftio XXIV.

io. Adifta. Ad primum concedo , qubd rmilrx
Tutmmtt- fiunt itaijfmurationcs naturales ab cxrrin fcco,
tu fej tunc cfl differentia ex parce pafli : nam quan-
do agens cranfmur.it maceriam , quz inclinaiuc

t”"' ad terminum tranfmutarioms.runc eft trnnfmu-
ratio naturalis, quando autem non inclinatur,
immb paiTum nititur ad contrarium , tunc eft
violenta. Et authotitas Ariftotelis intclligicor
dequibufdam tranfmucationibus naturalibus, vc
de illa, qui grauicas mouet graue deorfum.

Ad fecundum dico , qubd Atiftoteles incelli-
git ,qubd fartio magis proptieattribuitur com-
pofito , quam format , eo qubd compoiitumeft
notius ,& fcnfibilius, hoc tamen non obftantc
tota forma producitur de non cire ad cfic.

Ad tertium negoconfequentiam, quod forma
creatur ; quia fir ex fubierto przfoppofiro per
agens naturale rranfmutans materiam » Qc edu-
cens ab inrrinfcco dc potentia marcriz: raodb
inrellcrtus primo creatur, &c ab cxtrinfcco ineft
corpori , quare non eft fimile.

1|t Ad quartum fequeretur , qubd impoflibile fie-
ri, fieret, negatur confcquentia : quia ifte termi-
nus mpeflibil*t eft terminus ampliatiuus , idcb
poteft dici dc futuro , mediante hoc verbo tfl.

Ad quintum. Quia illud idem , &c. hoc debet
intelligi de materia, quz prius potuit tccipcce
formam , fed farta generatione a Au recipit.

Ad fextum. Forma educitur , dico e quod non
debet intelligi educi , vc aliqui dicunt , ficuc de-
narius educitur deburfa, fed incelligitur educi,
id eft , quod materia t tanfmmctur pet agens na-
turale generans formam in matetia > ita vt for-
ma non cueniac ab exctinfeco « quemadmodum
venit intcllcrtus , & propter hoc dicit Com-
inemaror ia. Mctaphy/icx , com.14.qubd gene-
X' rans non congregat inter diuetfa , id eft , quod

non primo producit formam, & illam ptoduAam
Vnic cum materia.

Ad feptimum nego confcqucntiam propter
defertura f agentis , quia agens non poteft ve-
nire ad priftinum ftatum : nam corpora ca-lcftia
non poliunt cfTcalfasconfimiliterdifpofua. Ad
vltiraum dc Commentatore dico , qabd capit
ibi potentiam pto qualitate rcmifta , quz eft in
fieri dum intenditur , quz eft ciufdem generis
cum incenfa.

11* Ad rationes principales. Ad primam negatur
antecedens ,immb cranlmutatio eft materia , &
Ariftotelcs intelligit , quod motus denominatur
a termino ad quem. Ad fecundam dico , quod eft
extrinfecum ttanfinutationis , & intrinfecutn
coinpofiti. Ad tertiam negatur antecedens, &
ad probationem dico , qubd priuatio non eft
aliud, quam materia , Se idcb licet materia ap-
petat fc tali forma efle priuatam, tamen propter
hoc non appetit fe non clTc. Ad quartam dico,

• qubd in tranfmutatione fucccfliua forma non

eft completa , ni fi poft tranfmutationetn,fed
cum forma eft in furi , tunc vna pars cius eft in
materi.-* , Se alia generanda , Se tunc forma eft
principium ttanfinutationis. Vel dicitur negan-
do confcqucntiam : quia forma eft finis tranlmu-
tationis , modo non fcquitur fi ordinatum in fi-
nem eft , qubd finis fit , fed fufficit , qubd eft,
vel erit. Ad quintam de motu locali dico.qubd
motus localis non dicitut ita proprie ad for-
mam , ficuc ali) motus , tamen improprie bene
dicitur , eo qubd in fine motus localis velifica-
tur dc mobili aliquis terminus fubftantialis , vt
Stori optr. Tom. I /.

99

pan/ier/Zm, yc\/iorfum , qui non verificabanrur
ante « Se ille terminus dicitur improprie forma.

De diminutione dico , qubd requiritor aliter
denominatio, quini ante; & ideb Ifcc-t forma
non fit ibi principium, vt terminus ad qucmxi-
men bene crt ibi principium , vt terminus dtjuo,
eodem modo dicitur de corruptione luminis.

De condenlarione , fc B rarefartione dico , qubd
ibi requiritur noua denominatio artualis , vel
dicitur qubd ibi acquiritur, vel deperditur quan-
titas, quz eft forma i & fic fit finis primi libri.

ANNO TATI O N E S.

2 IJOrrma tflinfeparabilua materia , &c. Quo- 13.

X modo hoc debeat intelligi dirtum eft in
annorarionibus, quzft. ao. liet. F.
b Forma non multiplicantur in eodem fuppofto.

Hoc explicatum eft in annotationibus.quzft.19.
littera C. ,

c Forma materiatu generatur de nouo , &c. No-
ta pergrandem fuifle apud antiquos diiliculta-
tera , vndenam prouenirent formz ex quibus
res naturales conftiruuntur. Quidam enim cre-
dentes non pofle fieri, vt formz, quz generan-
tur, nullo modo antea extiriflent , dixerunt om-
nes eas antequam fierent in materia extirifle,
fed tamen lacuillc ; fc huius fcmrntiz , vt di-
cit hic Scotiis , fuit Anaxagoras. Alijvcrbnon
putantes elle incommodum formas , quz ante
non exriterunt, fieri de nouo , di xcrunrcas om-
nes effici ab aliqua mente. IntelHgentiave fepa-
rata a maceria , inter quos fuerunt Plato , Sc
Auiccnna. Alij qui melius philofophati funt,
afTeruerunt formas , quz fiunt , neque omnino
cxticific in matetia, neque omnino non exti-
ti(Te, fed parxim extirifle in materia , & p.ir-
tnn non fxritifte ; extirifle quidem potentii,
non extirifle aurem artu. Vndcres naturales di-
cuntur fleri per hoc qubd earum formz dedu-
cantur de potentia materi* ad artum , id eft,
quz antb erant in potentia in materia, fiant artu
in illa , & hzc videtur fui fle fententia Alberti
Magni.

d Forma ante fui generationem nullum habuit tjfe
in materia. Nota, qubd hsec conclufio videtur
elle Ariftotelis, capit, vltimo huius libri , di-
centis materiam efle primum fubiedum : pri-
mum autem fubiertum omnem fotmam , ciuf-
que pattem , aut inchoationem excludit, hem
?• Phyficorum, tcxt.66.Materia .inquit, eft pars
totius.ficuczscft pars ftatuzj fed zs nullam fta-
tuz formam includit , neque cius inchoatio-
nem, ergo neque materia. Item 1 . de Generat,
text. J4. materia eft fubiertum omnium, qui-
bus competit artio , & paffio, 8c 1. Metaph.
cap. materia eft id in quod omne corruptum
refoluitur.

c Dico quod non debet intelligi educi , £rc. Nota 1 4.
qubd vt mclibs poflis percipere , quidnam fit
formam educi dc potentia matetiz, ptimb inuc- u’ P*‘
(ligandum eft quid fit fotmam efle in potentia '™,a mV*~
matetiz. Vnde omifiis multis de hac re opinio-
nibus , quas apud Scotum,quzft.7.huiui libri vi-
dere licet. Dico .fotmam e(Tc in potentia mate-
tiz , nihil aliud cite , quam formam dependere 4
materia in fuo tfft , fcu t xijlere futuro ; ita videli-
cet , vt non poflit naturaliter exiftete , nifi con-
currente materia, vt causa materiali ,& pafliua;
potentia enim matetiz non folumeft receptura; ‘

I 1 fed

IOO

fcd etiam caufatiua ici : quia ex ea fit res , & ab
ca educitur fotma ; elTe ergo in potentia mate-
riz nihil aliud clt , quam ita polTc caufori ab ca,
vt fine illa nequeat forma exifterc. Vnde mani-
fefte efficitur omnes formas ( excepta anima ra-
tionali ) elfc in potentia mareriz : quia omnes
ita pendent a materia, vt a caufa materiali, de
pafliua , vt naturaliter non poffint exi flere fine
illa ; anima autem rationalis cum exiftat natu-
raliter feparata a corpore , ( vt fides docet ) non
eft in potentia materiz. Obferua tamen dupli-
cem dfc potentiam : remotam fcilicct de pro-
pinquam , vt docet Ariftotelcs 9. Metapb. capit.
7. Potentia remota cft potentia materiz indif-
pofita , de tantum indifferens ad quamlibet for-
mam recipiendam, potentia propinqua cft quam
materia habet, eo qubd cft his difpofitionibus
ad hanc formam , de non ad illam determinata,
& tunc vnica tantuin mutatione fit res , vt ex
pane fit chilus , ex chilo fit fanguis , ex fangui-
ne fit caro. Vnde dupliciter forma dicitur fuifie
in potentia materiz, in potentia fcilicct remo-
ta fuit remote : in potentia verb proxima fuit
propinqui.

Et ex hoc elici poteft quid fic formam educi
de potentia materiz : cft enim nihil aliud , quam
facere vt forma, qux antea in materiaexiftebat
potentia, a&u'in eadem exiftat , id eft.qudd tunc
aliqua forma educitur dc potentia materi;:quan-
do agens natutale a&ionc naturali producit for-
mam, qux antea erat in potentia materiz, & hoc
jdeb additur : quia formz artificiales non dicun-
tur proprie educi dc potentia materiz , dc etiam
formz , quas Deus foiusprzrcr modum natura-
lem introducit in aliquod fubiedtum,non dicun-
tur educi dc potentia materiz : quia quamuis
prius potentia extiterint , non tamen funt natu-
rali asione edu3x:ira vt elTe naturali adlionc
cdudlas fit conditio fine qua non. Vnde cx hoc
fcquitut duas requiri conditiones vt aliquid de
potentia materiz cduftum dicatur.Prima , quod
materia fit potentia natttralis ad recipiendum ta-
lem formam. Secunda, quod materia concurrat
fuo modo ad produ&ionem illius formz , ita vt
forma in fuo tfe, in /uri, dc cenfenuri dependeat k
materia. Dcfc&u primz conditionis motus, quo
lapis furfum intelligitur , non dicitur educi de
potentia lapidis : quia potentia lapidis ad talem
motum non cft naturalis , fcd violenta. Defetftu
etiam huius primz conditionis eliciunt Thomi-
ftx dona fupcrnaturalia non educi dc potentia
atiimx rationalis ; quia anima rationalis ( in-
quiunt) non habet naturalem potentiam ad illa
iccipienda. Hoc tamen fundamentum cft con-
tra Scotum in prologo, 1. Sententiarum, que-
ftio. i.vbi probat potentiam pafliuam animz
rationalis ad talia dona e fle naturalem ; qua-
propter aliunde penfanda cft ratio , quare talia
dona non dicantur educi dc potentia animz ra-
tionalis. Defe&u fecundz conditionis anima
rationalis non educitur de potentia materiz:
quia quamuis materia habeat potentiam natura-
lem ad illam recipiendam , non tamen dependet
k materia in fuo r/fe , neque in furi , neque in cen-
ftrunri ; feparata enim anima naturaliter confer-
uatur , dona autem fu per natur alia non edu-
cuntur de potentia animz , quia nullam caufa-
liratem habuit anima rcfpedtu eorum, in illo-
rum produttione : quia tantum Deus illa infun-
dit in anima.

Lib. I. Phyficorum

Jnim» f*-

tiwslu iit-
ttm ftrmu
MWiilhu
tribui mtiit

liiffirt.

Ex his fcquitut primo , hoc pafto formas ab idL
agente educi dc potentia materiz : verbi gra-
tia , fi ignis generet ignem cx ligno, prius diipo-
nic per calorem lignum , immittendo in lignum
calorem , qui frigus , dc humiditatem exteraf-
que qualitates repugnantes formz ignis expel-
lat; deinde calore.dc ficcitatc difpofitum li-
gnum , vel ligni materia ,vt quz antea erat ma-
teria ligni , fiat materia ignis ,cx ea fic difpofita
educit ignis formam ignis, & generationem dc
potentia materiz , quz antea erat materia li-
gni , & hoc cft quod paucis verbis docet hic
Scotus.

Secundi» fcquitur, tres inter alias efte inter
animam , de reliquas formas differentias. Pri-
ma cft quod Deus fc folo producit ex nihilo
animam rationalem , cztcras autem formas
educit cum caufis fecundis dc potentia mate-
riz. Secunda dilFcrentia eft , qubd concurfu,
quo Deus producit animam rationalem in cor-
pore pofius difpofiiionibus , pollet eam in va-
cuo producere : quia iftz difpofitioncs nihil
agunt ad inrrodudlionem iftius formz magis,
quim ad aliam alterius fpccici , quamuis cx di-
uino pado politis debitis difpofiiionibus in
forpure , Deus ftatim creat , de infundit ani-
mam : poteft tamen abfoluu potentia fine illif
difpofiiionibus illam producere, de illis politis
non producere’, reliquas veri formas non fine
materia produceret eodem concurfu :quiacau-
fz, de agentia naturalia veras habent adiones
proprias , quas Deus illo communi concurfu
non fupplet : ira enim Deus res , quas condidit,
adminifttar , vt cas fuos motus agete linat:
atque ita concurrit cum illis in adionibus na-
turalibus , quafi naturaliter concurfu genera-
li , quo concurfu fimul cum caufalitate agen-
tium naturalium caufantur , de producuntur
res naturales. Tertia diiferentia cft , quod ani-
ma rationalis non generatur per fc, neque per
accidens : quia fola adio diuinx creationis tcr-
minaror ad illam ; rcliquz vero formz quam-
uis per fc non generentur : quia generatio cft
totius , vt dicitur 8. Mctaphylicx in principio,
tamen comproducuntur , dc congenerantur ad
generationem totius.

f Ntgo eenfeepuntuun propter defettum *gtntu%&e. 1 7*

Nota, quod idem corruptum poflit diuina virtu-
te idem numero produci , maxime fi fit fenno de
permanentibus, communis cft omnium Theolo-
gorum fententia, licet dc fucccfliuis conctoucr-
fia fit inter D. Thomam, Durandum, dc Scotum;
nam ilii negant. Scortis veto aflirmat, vt patet
in 4. diftind. 43. quili, i.fcd maior dillcnfio,
de controuerfia cft loquendo naturaliter: hoc
cft , an per vites naturz , poftit talis reditio fic-
ti. Nam dc hac rc fuit fentemia Plato nis, quam
tefert Scotus vbi fupraquxft. j. cxD. Auguftiu.
ia.de CiuiiatcDu , capit. 8. aflerentis per cir-
cuitum tempotutn eadem redire , id cft , pcft
tranfados tiiginta , Sc fex mille annos , vel
49000. in quibus ccrlum ftcllatum perficit cur-
fum fuum : nam in centum annis perficit vnura
gtadutn, vt dicunt Aftrologi , eadem tempo-
ra reditura erant , de iidem homines , de res, dc
operationes. Hzc fentemia cft impia, & con-
tra Fidem Catholicam : contra quam arguic
idem D. Augullinus pluribus authoriraribus
faerx Scripturx , quas rcfcic Scotus vbi fu-
pra.

Secunda

Quatfio XXIV.

Secunda opinio eft $.Thorax,quodI.4. quxrt.
f . articul.f .& multorum aflcrentium,quAd agens
naturale non porcft idem numero corruptum re-
parare , quod probant multis authoritatibus
Ariftotclis , atque etiam rarionibus,quas omnes
explicar,& foluit fapientiflime Scortis, vbi lupra.
Tertia fcnren tia eft Richardi in4.did.4j. quxft.

quam vt probabiliorem fequitur Scotus in eo-
dem loco, alferit hxc opinio, quod agens natu-
rale porcft reprodneereidem numero, quod pro-
duxit , Sc corruptum eft : quia cfFcUus non de-
pendet clTcntialiter nifi a fuis caulis , atque adeo
effc&us caufabilis a materia erit idcm.li materia,
Sc efficiens lint idem. Et fi dicas , illa potentia
agentis naturalis cfTct frullri ; quia nuinquam
reducitur ad a<ftoin ; Sc confirmatur , quia natu-
ra agit cx impeto, non libere , ergo fi habet po-
tentiam ad hoc , aliquando illud faciet , & per
confequens aliquando refargeree aliquis natura-
liter. Dico , quod potentia illa non eft fruftra:
nam multx fune potentix , qux nunquam redu-
cuntur ad a&um : ficuc potentia generatiua bea-
torum Virginum. Illa tamen potentia dicitur
ede fruftra : qux politis quibufcumqtic requilitis
ad altum ; quatis cfTet potentia ignis ad combu-
rendum,fi ndb poirct comburere ftopam libi ap-
proximatam , Sc fufficienter difpolitam , & fine
aliquo impedimento i non tamen eft fruftra illa
potentia, qux propter impedimenta non redu-
cuntur ad a&um , ficut contingit in propofito*,
nam cum caufx naturales fini cllcntialicer fub-
ordinatz , Sc habeant ad inuiccm ad agen-
dum necelfariam connexionem , ita vc non
polfit vna fine alia producere , Sc agens naturale
non habeat caelum fetnpec in eadem difpofitio-
ne fecum coagens , ficut coagcbat in produlkio-

101

ne, fequitur , quod non poflir idem corruptum
reproducete , vr hic paucis verbis norat Sco-
tos. Vel dicas non efle fruftra talem potentiam,
fiquidem fimileui , Sc ciufdem rationis altum
producit; quando follicet producit primi illam
rem, qux produltio eft eiufdcm rationis cum re-
produltionc. Ad confirmationem dico , qnod
quamuis agentia naturalia hoc facere polfinr:
quia tamen funt caufx Deo fubordinatx , nifi
Deus illis coopcrctur, non poliunt agere ; fi ra-
men Deus illis coagerec , no flent quidem facere
iterum , qux fecerant , ctfi hoc numquam vifum
eft in natura , idei eft , quia forre Deus ordina-
uit non concurrere ad hoc cum caulis fecundis
ratione occulta , quam ipfej nouir.

B De condrnftiione , & r.irrfuiliane Meo, &c. No-
ta , quid multx funt fententix quomodo fianc
ratefaUio , & condenfatio : nain quidam volunr,
quid rarefaltio fiat per iuxtapofiiioncm corpo-
rum fubriiium, quam femen t i at? reprobat Sco-
tus in 4. dift. ix. quxft.4. Alij dicunt , quid »n
rarefaltione acquiritur vna totalis quantitas , Sc
corrumpitur tota prxcedens : atque ita in con-
dcnfationc.in hunc fcilicet modum, quid eadem
quantitas prius erat minor, & poftea maior in
rarefaltione, Sc i contra in condcnfationc. Alij
veri dicunt , quid in rarefaltione acquiritur no-
ua pars quantitatis line corruptione procedentis.
Quarta (ementia, quam fupra in Annotationibus
ad quxft.S.litera C. diximus clTc Scoti, tenet ra-
rcfaltioncm ,& denfationem efle motus ad rari-
tatem, Sc denfitatem, qux funt qualitates, & fe-
cundario ad diuetfum modum quantitatis. Pri-
ma pars eft Scoti vbi fupri , & fecunda eft ci iaro
de eius mente, vt explicatum reperiesin Com-
mentariis nolitis fuper 4. Scoti tom.i.d.ix.q.4.

FINIS LIBRI PHIMI.

Seelicptr. Tom.II.

I 3 LIBER

I .ViV.v

«?••> • -»;i

“■ . u

LIBER SECVNDVS

PHYSICO RVM.

EXPOSITIO TEXTVS.

0 RV M , tjtu i funt , alia
ini dem ftmt natum , alia vera
•rapter aliae cmu/u , crc. Idc
•d • fecundus liber Phy fi-
corum in quo Aiidotclcs
ieterminat de principiis
tam imnnfccis, quam cx-
crinfecis rerum naturalium,
& diuidicur in fex t radiatus. In primo determinat
quid (it natura, & de quibus dicitur. In fecundo
odendit.qux & dc quibus (it confideratio natu-
ralis. In tertio determinat de can(is per fc,odcn-
dendo modos, &: genera caufaruro.ln quarto de-
terminat dc caulis per accides, & in quinto oden-
dit , qu6d ad naturalem pettinet confideratio dc
omnibus caufislnfexto odcndit;ita vt neceffius
jn naturalibus proueniat ex fine. Secundus ibi(
Quoniam autem determinatum e ft. Tertius ibi , De-
terminatu autem hie. Quartus ibi , Differt autem,
Q\vnt\iiibi,Quaaurem.Scxt\ii\bi,Dicendumi£irur
primum. Primus traftatus continet duo capitula,
in primo oftendir,quid (it natura , & in fecundo
oftendit de quibus dicitur. Secundum ibi , Quo-
niam autem determinatum eff. Primum caput diui-
ditur : quia ptim6 ponit quandam diuilionem,
fecundo demondrat membra diuifionis ,& ter-
tio indit uic definitionem narur.r. Secundum ibi.
Omnia autem tjua ditia funt. Tertium ibi.Tancptam
• natura fit principium. Primi dicit , quod eorum,

quar funr, alia funt a natura , & alia propter alias
caufas, 6c exponit Commentator, id cd, propter
voluntatem : a natura enim funt animalia , &
planta: , & partes ipforum , & corpora (implicia,
vr ignis , aer , aqua , & terra i & mixta inanima-
ta lompofira ex illis.

|l. Omniaauremquadi&afunt&c.Ucclxrit membra

diuifionis dicens, quod omnia prxdi&a qux b funt
a natura, differunt ab his, id cll, ab artificialibus,
qux funt propter alias caufas in boc.qudd habent
in fe ipfis principium fui motus, & quictisivt ver-
bi gratil , quzdam habent in fe principium fui
motus localis , vt coelam , & elementa (implicia,
cum fiunt extra fua loca naturalia;fimilirer & alia
habent in fe ipfis principium fui motus progref-
viJ» ttmr* fiui ; quxdam ver6 habent in fe principium mo-
tus augmentationis , & diminurionis i vt anima-
Ztmart. |ia,& plantx; quxdam vero habent in fe princi-
pium alterationis, vt mixta ex elementis eliden-
tibus in fua naturali difpofitione ; quod fi fuerint
extra fnam difpofitioncm naturalem, cunc ha-
bent in fe principium fux alterationis , vt paret
de aqua calefa&a, qux reducit fead frigiditatem.
Sed i. artificialia , vt le&ulus , & indumen-
tum non habent in fe impetum mutationis in-
natum eis ab arte , ita quod non habent in fe
principium mutationis a difpofitione illa , quam

habent ab arte ; fed quatenus funt res natu-
rales, habent in fe principium monendi.

ANNOTATI O NES
Patris Arretini.

* T Ste efl fecundae liber Pby ficorum in quo slriflo- j *
JLteles , &c. Nora, qudd inuedigato in fupe- Ordefren i-
riori libro rei naturalis principiorum ternario ""*"*[**:
numero, in hoc fecundo Phy ficorum libro Arido- *

tclcs omnia caufarum quatuor genera , fub qui- *
bus caufa cfhcicns , & finalis , materia , & forma
comprehenduntur, explicarenititur. Cum enim
in prfino dc materia, & forma ranquam de prin-
cipiis rem naturalem inrrinfec£componemibus
egider i modo de ipfis (imul , de finali , & effi-
cienti ranquam dc caulis mutationis carundcm
rerum naturalium traftarc intendit. Aducircta- Principium
men , quod.vt fupri di&um ed, principium , & ^

caufa habent fe ficur fuperius , 8c inferius; quic-
quid enim ed caufa, ed principium,8c tamen non inftrim .*
c contra ; prxeifa enim ratio principij, qux con-
dit folum in hoc.qubd fit prius eo, cuius ed prin-
cipium,ablquc caufx ratione inucniri poted ; ra-
tio vero caufx ed visquxda efficiendi, quam non
habet quodlibet principium, & qux inucniri ne-
quit abfque ratione principij : quia etiam caufa
cd prior fiio effe&u. Aducrce etiam quid prin-
cipia rei naturalis funt etiam elementa ciufdem: .
quia illis res naturalis condat intrinfeci. Qua-
propter in i. libro egit Aridotelcs de illis, vt licj
quia tamen ipfa principia quorundam e defluum
in rebus naturalibus funt caufa ; ideo de illis
agit in hoc libro fecundam rationem caufx : &
quia quatuor caufarum genera in omni tranfmu-
tationc naturali inucniri (olcnr, & etiam quia
Philofophus naturalis per omnia caufarum ge-
nera demondrat; ideo de quatuor caufarum ge-
neribus in hoc libro difputarionem indiruit.

^ Quo funt d natura differunt ab artifitialibtee,(ffc, 4*

Nota, quod hxc cd differentia inter naturam & Nanae, &
arcem, qu6d natura non folum facit rem ; fed & vjif
communicat rirturem ad operationem rei , vt .
quando natura facit ignem , dat illi )euiratcm,&
virtutem ad operandum , atque ita natura tc fa-
cit rem, facitquc eam operari. Ars ver6 facit
rem mortuam , & iaccntcm non dando illi ali-
quam virtutem. Huius ratio cd , quia natura in
fua operatione penetrat omnes partes intimas,

& dat illis virtutem. Ars vero lotum operatur
circa partes externas. Vndc elicitur triplex dif-
ferentia inter formam naturalem , & artificia-
lem. Prima , quod omnis forma naturalis pro*
ducitur \ natura per qualirates adliuas , & paflt-
uas ; vt forma ignis introducitur in ligno per
calidiratein , & liccicatem , expellendo frigidi-
tatem , & hutniditaicm : forma anum artificia-
lis non inuoducitur in materia per qualitates
a#ioas;

Quatio I.

io?

a&iuai; fed folum per artem artificis. Secunda
differentia , quod forma naturalis immediate in-
ducitur in ipfam materiam primam ; forma vexi
artificialis, non nifi in fecundam materiam indu-
citur,& ideo forma artificialis eft accidens : quia
aducnit enti in a&u. Tertia ditf crcntia.quod for-
ma naturalis refidet in toto compofito , Sc quali-
bet parte» forma vero artificialis folira repetitur
in partibus fuperficialibus.

Q^V iE S T I O I.

Vtrum res artificiales diftinguantur a re-
btu naturalibus.

AriftM.».ftyfrrvr.t.Aucrroci,Simolic.Themiil.Alcx*ivd.
D.Thomaj ibtd. Hernicus yudltk f ««)?.). Scotui »■
4. dlft.l. J.x. Zimara traff peculari de hic re. Mayroti.
x.Phjf.iapriac. Conimbr. x.fbypt. qtujl Complutcn.
dtljuc.-j.de 94 tmra, qetift. vltima. Auerf* t. PhiUf.

qtuft.f.f,a.y. Faemet 1. tbjfU.4ijju.\. Mrt. j. Ruuiiu tc
R occas

[Rcvitvr quid fic : quia fe&io , &
[ domificatio funt quxdain res » cum fint

| motus, vel mutationes , Sc non funt

naturales, cum finr ab homine agente pet delibe-
rationem,igitur funt artificiales.

Secundi , quia cuiufiiber tranftnurationis ac-
quifiriux cft alicuius terminus : fed tranfmutatio
artificialis eft quzdam tranfmutatio acquifiriua;
ergo per ipfam acquiritur aliquid dc nouo prxtcr
res naturales.

Tertio.quia lapides , & ligna, ex quibus com-
ponitur domus , vel fe habent aliter quim prius,
vel non; fi fic, tunc fequitur, quod aliquod eft ens
acquifitum per artem.vt domus. Si non, fequitur
quid fi prius non erant domus , quod adhuc non
fint domus.

Quarto fequeretur, quid ars non e(Tct habitus
faOiuus ; coufequens cft falfum.vr patet S.Ethic.
Confcquentia patct:quia per artem non acquiri-
tur aliqua noua forma , vel difpofitio prxtcr res
narurales,& fic cum nullius fic fa£iuus, fequitur,
quid non cft fattiuus.

Quinto , quia fi dicatur , quod figura,fiue res
artificialis non fit diftm&ai rebus natura! ibus;
per idem poteft fuftincri.quod albedo non fit res
diftin&a a re alba : quia ficut dicitur, quid fphx-
ricum eft, quando non eft fphxricum i ita potefi
dici, quid albedo cfi.quando nou cfi albedo.

Sexti , quia alia efi operatio cultelli obrufi,
quini acuti, quod non efiet nifi prouenirent i di-
uerfis formis : quia i diucrfitarc operationum ar-
guimus diucrfitatcm formarum , vt pater a. de
Anima , rcxr.i j. Sc illxdiuerfx fornix non fune
naturales, cim fint fa&x per artem.

Septimi fequerctur , quod linea circularis , Sc
lincajrrdla efient ad inuicem comparabiles, cuius
oppofitum dicit Commentator 7. huius com.7.
Probatur confcquentia quia ex quo figura non
efi res diftin&a a re figurata , finr dux albedines,
quarum vna efi circularis, Sc alia rcfta ; tunc illx
albedines fune ad inuicem comparabiles , ifix al-
bedines funt figura circularisi& re&a, igitur funt
ad inuicem comparabiles.

O&aui fequeretur » quid oppofita diceremur
de eodem, quod efi falfum. Probatur confequcn-
tia:quia eadem res efiet concaua.fle conucxa
cum conexuit as non fic aliud a reconcaua.

Noni per Arifiorelem in ifio 2. text.f. vbi di-
cit, quid eorum qux funt alia, funt h natura, alia
propter alias caufas.-modi qux funt alia i natura
diftinguuntur.

Decimi per Arifiorelem ibidem, qui dicit quid
entia naturalia habent in Ce ipfis principium fui
motus,fcd artificialia non. Idem dicit Commen-
tator quid res artificiales funr accidentia in re-
bus nicuralibus.Idem per Porphyrium, qui dicic
quid fiatua componitur ex xre ranquam ex ma-
teria,& figura artificiali, ranquam ex forma.

Oppofitum arguitur per Arifiorelem in ifio 1 .
text. 1 l.vbi dicit. Leguli enim natura efi lignum,
Sc ftatux efixs. In quxfiione Primi videbitur
qux funr artificialia.Secundi, qux funt fa&ibilia
ab arte. Tertii videbitur dc diucrfirate artificia-
lium i naturalibus.

Quantum ad primum, notandum, quid artifi-
cialia denominantur ab arce,& ideo illa qux fiunt
ab homine per incelle&um mediante delibera-
tione prxuii dicuntur fieri ab arte, & ideo apes,
Sc forniicx, Sc huiufmodi , cum non habeant in-
tcllc&um.non operantur ab arte, fed illa, qux fa-
ciunt, funt fimilia artificialibus , Sc ideo faciunc
ipfa ex quodam inftin&u naturx : Sc ponitur no-
tabiliter f«r deliberatiorum : quia illa, qux facie
homo fine deliberatione, vt pura ruptio fcftucx,
vel huiufmodi.nondicunrurfieri abarrr.

Contra ifiud obiicirur : quia mlurotics artifex
operatur , quando tamen non deliberat ad Tuam
operationem , Sc per coiifequcns tunc non habec
deliberationem , igitur ad hoc quod res dicatus
artificiaJis,non requiritur deliberatio agentis.

Sccundi.quiatitrera.vci figura prorra&a £ dif-
cipulo dicitur artificialis, &: tamen non fit ab ar-
ce,igitur deferiptio non valcr.

Tertio dubirarur,vtrum ab Inccliigenria pofiic
fieri aliquod artificiale? dicitur quod non, cum
Inccliigenria non habeat deliberationem : nam
deliberatio cft propter imperfedionem cogni-
tionis ,Sc cum difficultate i modo Intelligcntia
petfcdc cognofcit omnia,igitur non requirit de-
liberationem in agendo.

Ad ifta.Ad primum dico, quod non femper re-
quiritur a&ualis deliberatio, fed fufficit habitua-
lis, quemadmodum dicitur in Theologia , quod
ad bene dicendum horas,vel Millam non femper
requiritur. l&ualis intentio ad Deum ; fed fufficit
quod incipiar cum a&uali intentione , Sc conco-
miteturcuni habituali.

Ad fecundum dico , quod illa prorra&io non
dicitur artificialis, eo quod fiat ab arte , fed ex eo
quid 3 imitetur artem.

Ad tertium dico , quid quantum efi ex parte
cognitionis , non repugnat Ituclligcntix facere
aliquod artificiale j quia licet non deliberer , ta-
men habet cognitionem pctfcclam , qux multo
perferiori modo ditigic Intclligcmiam in agen-
do, quim nos dirigamurper deliberationem.

Secundo notandum, quid aliqua incipiuntur
i natura, Sc complentur per naturamivt pluuia, Sc
herbx crcfccnres in campis fine adiutono agri-
colx ; aliqua funr , qux incipiuntur per artem, &
complentur per naturam , vt agriculturx , Sc ifta
funt naturalia.eo quid per naturam introducun-
rur fornix naturales complctx. Aliqua funr
qux incipiuntur ab acre , Sc complentor ab atte;
aliqua funt, qux incipiuntur per naturam, &
perficiuntur per artem j Sc talia dicuntur artifi-
cialia.

I 4 Tertii

J*

Diuifit

jutilienu.

jtrtifeUlU

yufint.

4-

Htt Irabi-
tttjUit attrn-

tit idem efi-
quod -jutu a-

lit.

Jrtifieistia

y«4 ditate*

A^ifitisB*

f“"t im tri-
fltti gtntr*.

y-

jtlif na fi*n
f*r artam
bifariam
(HUlRfit.

6.

Sulla

,ft ! 'Mtfifitri

kf-rui ali-
fiintua
mfii ab Ati*.

7-

Humi t»rpt-
ttm almi a
tnitm toiali
nampttfifia-

r<A-«‘.

104

Tertii notandum , quod quxdam funt arrifi-
cialia per compofitioncm.vt domus. Alia per fub-
(rasionem partium, vt illa qux fculpuntur. Alia
veri per rtanfpofitioncm materi*, vr quando ce-
ra muratur de vna figura in aliam. Ex quibus pa-
rer,qtiid alia dicuntur artificialia, qux fiunt com-
plere ab homine mediante cognitione intelle&i-
ua.fle per deliberationem aftualcm , vel babitua*
lcm,& hoc deprimo.

Quantum ad fecundum notandum, quid ali-
qua ficti per artem, poteft iutelligi de fubftamia,
vel dcaccidentc/cilicct, vtrim aliqua fubftamia
fiat ab arte ; vel aliqua forma artificialis. Vel po-
teft intcll igi de motu, Sc hoc vel de motu corpo-
rali.vel fpirituali.

Tunc ponuntur conclufiones. Prima cft. Nulla
forma fubftantialis poteft fieri ab arte. Probatur,
quxlibet forma fubftantialis cft natura ; igitnr
omnis tranfmuratio , qua fit forma fubftantialis,
eft naturalis , &; per confequcns non artificialis.
Antecedens patet fecundo huius texr. 1 1. Sc inde.
& confequentia tenet : quia motus denomina-
tur a termino ad quem, vc pater quinto huius
tcxt.com. 4.Ce j t.& jj.

Contra conclufionem arguitur primi : quia
forma fubftantialis butyri fit per artem , vt patet
ad expericntiam.Secttndi , quia per Alchimiani
fiunt metalla, quod non effer, nifi per artem fieret
forma fubftantialis. Tertio paret de vitris , qux
fiunt ab arre.

Rcfpondetur ad primum, quid applicatioali-
quorum , qux faciunt ad formam (ubftanrialem,
bene eft ab arte , fcd introdutiio formx fubftan-
tialis fcquens illam applicationem, eft ^ natura, &
ideo ille motus localis ,qtn cft in fadione butyri,
bene cft ab arte. Confimiliter *d fecundum , Sc
tertium.

Secunda conclufio. Nulla qualitas confequens
formam fubftantialem ab arte fieri poteft. Pro-
batur : quia idem cft agens dans formam , & con-
fequentia formam, & idei dicit Ariftoteles in 8.
huius, texr.31. quid gtaue monetur i generante;
fcd forma fubftantialis non poteft fieri ab arte
per prxcedcntem conclufionem , igitur nec qua-
litas confequens illam formam. Secundo patrt
introdudione, tam in qualitatibus primis , quam
in fecundis.

Sed obiicitut : quia pidores faciunt colores
ab arre. Secundo coci faciunt fapores ab arte vt
patet dc faKis.Rcfpondetm ,quod Ifti non facipne
fapores, vel colores ; fcd diuerfimodi applicant
ad inuiccmdiuerfa fapida, cx quorum commix-
tione rcfultat alter fapor i fapore alicuius com-
mixtorum.Eodem modo per commixtionem co-
loratorum ad inuicem pidores diucrlificant co-
lores.

Tertia conclufio. Aliquis motus fpirirualis be-
ne fit ab arte , vt patet de Syllogifmo, Enthyme-
mate, lndudionc,& aliis argumentationibus Lo-
gicis,qux fiunt per artem Logicx.

Quarta conclufio. Nullus motns corporeus
alius a motu locali poteft ficti ab arte. Probatur,
quia nullus motus corporeus alius ^locali po-
teft clle voluntarius, igitur nullus alius poteft
eflcabartc. Antecedens patet 8. huius , & re-
net confequoiui a : quia femper artem confcqui-
tur.vcl prxcedic operatio voluntaria; cum ad
aitem requiratur dcliberatio.Secundb /quia cum
quilibet alius motus corporeus alius i locali,
firprxeifus ad formam fubihntiak-in , vd acci-

Lib.II. Phyficorum

dentalem , fcquitur quid aliqua forma fubftan-
tialis , vel accidentalis poteft fieri ab arce , cuius
oppoficum cft probatum. Pater igitur quomo-
do in rebus corporalibus aliquis morus localis
poteft fieri ab arte , & nulla iubftantia , nec et-
iam qualitas confequens fubftantiam , & hcc dc
fecundo.

Quantum ad tertium ponitur ifta conclufio,
quod per * artem non acquiritur aliqua difpofi-
tio nona addita rebus naturalibus , qux difpofi-
tio vocatur figura , vel forma artificialis , immo
omnis res natutalis cft artificialis , & non eft ar-
tificialis per diipofiiioncm additam. Probatur,
quia omne artificiale habet in fe principium mo-
rus & quictis.igitur cft naturalc.per definitionem
naturalis datam in ifto fecundo , text.}. Tener
confequentia, & antecedens apparet inducendo
de domo.de ftatua,& huiufmodi, quorum quod-
libet fi efiet furfum, non impeditum defeenderet
deorfum. Secundo, quia omnis difpofitio acci-
dentalis cft a natura , vel fccundim naturam,
vr patet 1. huius , text. 4. igitur nulla eft ab arte.
Tertii , quia omnis res artificialis aut fit pec
tranfpofitioncm , 8c tunc cim ibi fit folus motus
localis,non poteft ibi acquiri difpofitio noua per-
manens in mobili, cuiufinodi ponitur forma ar-
tificialis. Secundi fi fiat per fubtraftionem , vc
imago fculpta , tunc non cft ncccflc , quod noua
res generetur propter duo : Primo quia poflibile
cft aliquam rem corrumpi, & feparari ab alia fine
generatione noux rei , vt patet de corruptione
hominis.Secundi.quia tali diminutione non ap-
parer nifi motus localis. Tertii fi fiat per com-
poli eronem, tunc fequitut quid per folam appro-
pinquationem duarum rerum ad inuicem produ-
cetur vna res noua in qualibet illarum rerum
permanens in eo. Quarti , qtiia talis difpofitio,
vel qualitas eft cxtcnla ex extenfione fubie&i, igi-
tur fequerctur , quid fi vna mufea remouerec
vnam minimam portionem terrx, caufaret vnam
nouam rem per terram, & quamlibet panem cius,
fequerctur etiam quod mufea po fle t ad quamli-
bet diftantiam agere : fequerctur etiam , quid
latomus percutiens lapidem infinitas res ge-
neraret Cc corrumperet in vna modica hora, quod
eft falfum.

Ex quibus (equitur » quod ifti termini figunt,
figurarum , fphxra,fphxricum,& huiufmodi funt
connoratiui ,& fupponunt pro rebus naturalibus
connorando ipfas taliter , vel taliter fe habere,
non per difpofidonem additam, fcd per folum
motum localem. Secundo fcquitur, quid idem
funt figurarum , & efle figuratum , immo ifti tres
termini conucrtuntur , figura , figuratum , 8c cfle
figuratum.Idci quando dicit Arift.in 7.Metaphy-
ficx text. 10. quid in didbis fecundum accidens
non eft idem ipfum ,& clle ipfum, intclligiturde
di&o fecundum accidens per quod connotatum
cft difpofitio addita rci,pro qua fupponit. Tertii
poteft inferri , quid motus localis non eft res di-
ftinda it mobili, &: hoc detertio.

Ad rationes. Ad primam dico, quid fe&io , Oc
domi ficario funt res naturales, & a narura,licir per
artem fint aliter difpofirx;qualitcr denominantur
fcdtio,& doinific.itio. Idei forte ifte efler negan-
da , domus eft ab arte, vel ferra cft ab arte ; & ifta
forte concedcnda,ab arte cft ferra ;id crt.rcs illa ab
arte cft-fic difpofira.

Ad fecundam concedo ad iftum fenfum , quod
poft quamlibet tranfmurationem res fe habent

aliter

S.

Fifmra arti-
finali* non
dijtmjmit»*
*

tnudi.

Quseftio I. 105

aliter quim prius, f:d non oportet, quAd alitet Ce
habeam prr Jifpofitioncm additam.

Ad tertiam dico , quod aliter fe habent quitn
priostquia approximata fimt per motum , E ideA
non alitet fe habent per diipofitionem notum
addicam;ncc hoc oportct.Scd obiicirur:quia tunc
feqneretur , quod domus nouiter fa&a fuilfet k
centum annis , quod cd falfum : E patet confe-
quentia , quia hzc fuerunt i centum annis de-
mondraris illis , ex quibus componitur domus,
fed irta funt domus : ergo, Ec. Refpondetur ne-
gando confcqu enti am ; fcd fcquitur conclufio in
plurali numero, quod aliqua, qux nunc fiunt do*
mus, fuerunt acernum annis; & ideo negatur,

2uAd domus fit nouiter fa&a; liccc nouiter facla
c domus.

Ad qoartum dico, quod iic ed fa&iuus alicu-
ius rei alircr , quam prius difpoficz , licet non fic
per difpoficionem nouam funeradditam.

Ad quintum negatur conlcquentia:quia ad di-
ucrfificationem figura; fufficic folus motus loca-
lii,Ccd per folum motum localem finealterationc
non potcd res mutari de albcdinc in nigredi*
nem, vel de non albo in album.

Ad fextum dico, quod hoc cfl non propter di-
tfcrfas formas accidentales , quibus difponan-
tur i fcd propter hoc , qudd diucrfimode difpo-
nuot in acutie , liccc non per difpofitiouem ad-
ditam.

Ad feptimumdico.quAd funt comparabiles in
aliquojiccc non in quolibet, vt patebit in 7.

Ad o&auum.quAd concauum , E couuexutn
non fune oppofitaiquia dicuntur dc eadem re.

Ad nonum ad authoritates dico, quod Arido-
relcs ituclligit , quod b eorum , quz funt taliter,
& taliter diipofita ; quxdatn funt taliter difpofi-
ra per naturam , E quxdam per artem. Secunda
authoriras intelligitur , quod c res artificiales
non habent ab arte principium morus , Equie-
ris , tamen hoc non obdat , quin iint res natura-
les. De authoritate Commentatoris , ipfc intel-
Iigic,quod accidit rebus naturalibus aliter, & ali-
ter fe habere per artem. De Porphyrio ipfc non
intelligit realcm compofirionera ; fed intelli-
git fic , quod ad hoc , quAd aliquid dicatur da-
rua , oportet quod fit xs , vel aliud metallum , &
aliter , Bc aliter fe habeat per artem , Bc hxc de
quzdionc.

ANNOTATIO.

* Ty Er artem non acquiritur aliqua dtffoftio noua
1. addita re Inu naturalibt Nota quod aliqui
dicunt ,quAd figura cd res abfoluta dc przdica-
menco Qualitatis, qax confequitur ordinem par-
tium ad inuicem , vel ordinem partium ad parres
loci. Vndc duplex ed figura , quxdam 'qux non
cdnifi ordo partium ad inuicem , 8c ad totum.
Alia ed 6gura, qux non ed ni(i ordo partium ad
parres loci; E huiufmodi ordinem res abfoluta
confequitur , qux cd figura E qualitas quarcz
fpeciei. Ahj vero dicunt, quod figura cdprxcisA
ordo partium ,ab ipfifque partibus realiter indi-
din&us, adeoque figura non ed res alia k rc figu-
rata ; quam fententiam videtur fcqui hic Scotus.
Cxterum non intelligit Scotus figuram non ede
quid didindhim a re figurata , fcd quod non dicit
difpofitiouem, vel formam abfolutam it rebus na-
turalibus didindam. Ed namque figura fecun-
dam Scotum , vel ordo partium ad fc inuicem E

ad totum , vel ordo partium ad parres loci : adcA
vc fententia Scoti partim conueniat cum illis,
qni dicunt quod figura didinguirur it re figurata,
quia ille ordo didinguitur a rc cuius ed jirdo , E
partim cum illis.qui dicunt quod figura cd ordo
partium, E non res abfoluta ; E quod ida fit fen-
tentia Scoti patet in 4.fcnt.did.u. quxd.4. inre-
fponfione quxdionis, vbi dicit, quod figura non
dicit vitra quantitatem , nifi relationem partium
ad inuicem , vel terminorum includentium par-
tes : E dicit quAd relatio mutari potcd eifdcm
partibus manentibus. Et fi dicas, quAd affirmare
figuram ellc relationem, ed negare Philofophum
in Prxdicamentis dicentem, figuram cfTede quar-
ta fpccie Qualitatis ; dico quAd Aridotelcs nole-
bat dicere, quod edent quatuor fpecics Qualita-
tis , fcd quod eram quatuor modi Qualitatis , id
ed, quatuor qux habebant modum prxdicandi
Qualitatis, vel aliquem fpccialcm modum ipfius
Qualitatis.vt puta.vcl de didicili mobilis, vel dc
facili mobilis, E fic de aliis.

k /nteSifit sirijlotelts quod eorum qua funt taliter, I j

& taliter di/f>o/ita,Bcc. Nota quAd res dicuntur na-
turales , quia cAm ex materia , E forma con-
dent , fiunt k caufa naturali , E certa , fuum-
que finem confequcntc , res autem dicuntur
non naturales : quia non fiunt a caufa natura-
li, fed ab atte, atque ita dicuntur artefa&x,
aut falcem quia quainuis fiant a caufa natu-
rali , non tamen fiunt & certa caufa , finctn-
quefuum confcquentc , E huiufmodi funt tnon-
dra , de quibus infra in hoc fecundo libro agen-
dum cd. Ex hoc fcquitur , quod in diuifione te-
rum naturalium k non naturalibus , per res noti
naturales prxcipuA intellexit Aridoteles res ar-
tificiales:quia volens definire naturam, hoc com-
mode haud fieri poterat , nifi tali diuifione prx-
fuppofita.

c Res artificiale t non habent ab arte , principium 1 4
moti» , Ec. Nota quid artificialia a naturalibus
differunt per hoc, quAd naturalia habent prin-
cipium intrinfecura fui motus ; non fic vcrA ar-
tificialia. QuAd fi dicas , fi duo artificialia fer-
rea , quorum alterum fit acutum , E ait erurn
planum , defeendant deorfum , illa fanc habe-
bunt principium illius delcenfus , atque adcA
non didingmtnrur artificialia a naturalibus per
hoc, quod non habeant principium fui mo-
tus. Antecedens patet : quia velocius moucbt-
tur acutum, quam planum ; hoc aatem clfc ne-
quit inquantum naturalia , quia vrrumque cd
ferreum , E xqualis ponderis , ergo inquan-
tum artificialia ; ergo inartificialibus cd prin-
cipium motus , E per confeqiiens non dirtin-
guuntur k naturalibus. Et confirmatur, quia
falraror , Muficus , E Citharoedus habent prin-
cipium fui motus non k natura , aliis oinnes
citemus Mufici , E Citharoedi ; ergo ab arte,
arque adcA ars cd principium motus ficur na-
tura , ergo non didtnguuntur artificialia A na-
turalibus per non habere principium motus.

Dico quod antecedens cd falfum. Quando
enim illa duo artcfa&a deorfum defccudunr,
non quidem procedit defccnfus illorum ab ali-
quo principio inrrinfeco in illis , vt fic exiden-
tc ; fed caufa illius dcfccnfqs ed , non figura
artificialis ; fed materia E forma ferri ; ed ta-
men forma artificialis caufa, vt mobile vclo-
ciAs , aut tardius moucatur , E non vr fimpiici-
rcrmoueatur ; atque ita Mufica, E ars citha-
rizandi.

io6

Lib.II. Phyficorum

i.

Dwifi» jua-

Z*> naturale
tft eas tom-
pefitam rr
materia &

forma.

rizandi,aut faltandi non funt caufavt (impliciter
res moueStutjfcd vt moucantur hoc, vel illo mo-
do,& hoc ed»quod dici folct,huiufmodi «nes ede
principia non rooius, fed modi motus, quod non
fufficic ad rationem naturx, fed oportet, vt fit
principium motus (impliciter, lufupcr quamuis
clTcnt principium (impliciter motus , tamen non
funt natura : quia non per fe primo infunt rebus,
fed per accidens.

Qjf iSTIO II.

Vtrum ens naturale habeat in [e princi-
pium fui motus, (T quietu.

Auhaux.rbyf.tap.i.trxt.i. Aueiroct, reliqui commeouco-
rer.Sc D.Thomas HH. Scocus ia i. difl.t. io. Co-
mmbric i Phjf.yueJl.i.Complutca.dift.y.tj.i. Ruoiot
Roccuif ■</?.!.

Rcvitvr quod non : quia Deus, In*
telligcntiz, inrclle&us, matcria,motas,

& alia accidentia fune entia naturalia,

fic tamen non habent in fe principium motus, &
quietis, ergo, &c.

Secundo , quia terra tota , fic partes centrales
terrx funt entia naturalia , & tamen non habent
in fe principium fui motus, quia impoffibile ed
jpfa moucri:ergo,&c.

Tertio , quia demonflrato lapide quiefeeme
jftud ed ens naturale , fic tamen non habet in fe
principium fui motus, quia nonmouetur : modo
nihil habet in fe principium illius quod non cd.

Quarto, quia (i fic, tunc fcqueretur , qudd om-
nis motus edet naturalis. Confcqucnscd falfum:
quia motus furfum cd violentus ip(i grauijconfc-
quentia parchex quo fieret i principio mobilis.

Quinto fcqueretur , quod omne ens naturale
piouerctur cx fe. Conlequcns ed falfum : quia
moueri ex fe ed animalibus proprium : fic enet
confequcntia ; quia quodlibct ens moucrctur i
principio intrinfcco libi, ergo, &c.

Sexto, vel quodlibec haberet in fe principium
adiuutn fui motus, vel principium paffiuum;non
a&iuum : quia ccclum mouetur ab Intclligcntia
feparata;nec palTiuuin ,qnia hoc non ed ad inten-
tionem Aridotelis. Nam artificialia habeut in
fc principium paffiuum fui motus.

Septimi, quia illud , quod nihil ed,non habet
in fc principium : modo quies nihil cd , ciini fic
priuat io, ergo, fice. Et fi dicatur,quod quies fit res

? Iiiicfcciis, adhuc fequicur, quod nulla res habet in
equiecetn:quia nulla res habet fc ipfam in fc.

O&aud, caelum , fic ignis funt entia naturalia,
& tamen non habent in fe principium fu*
quieris : quia impoffibile ell corium , fic ignem in
fua fphzraquicfcerc.

Oppofitum arguitur per Aridorelcm in prin-
cipio huius fecundi, text. a. In quzdioneida pri-
mi videbitur generaliter de rptid namiau termi-
norum. Secundo , rcfpondebitur ad quxfitum dc
corpore ccelcdi.

Quantum ad primum notandum,quod in pro-
pofito inrelligimus per ens naturale,compofirura
cx materia, &: forma ; fic prr.hoc includuntur ma-
teria,& forma, quar fune narur*,fed non funt en-
tia naturalia.Secundo excluduntur fubdantic fc-
pararz.Ec terrio excluduntur difpofitioncs, fic ac-
cidentia. qux funr i natura , vel fecundum natu-
fam,5,- per hpc foluitur prunum argumentum.

Secundi notandum, quid lic etejfcin capiatur
multipliciter , tamen in propofito accipitur, vc
pars integralis , vel cdcnrialis habet ede in toto,
aut difpofitio, vel qualitas in fuofubiedlo , me-
diante qui parte, vel inclinatione, totum inclina-
tur ad motum.

Tertii notandam quid qazdio potcd intcl-
ligi de principio a&iuo,vcl padiuo, fic fecundum
Commentatorem inrclligitur dc vtoquc, fic hoc
vel refpe&u motus localis , aut alterationis, vel
generacionisjfic ita dc aliis.

Quarti notandum quid duplex ed princi-
pium aftiuum refpc&u mutationis, quoddam ed
principale, vt forma fubdantialis ,rcfpe£bu cuius
fit a&io principaliter. Aliud cd fccundatium , fic
quafi indrumentale,5c ed difpofitio, vel qualitas,
mediantequaforroafubdantialis mouct, vel agit,
vt grauiras.mediantequigrauc mouetur.

Quarti notandum , quid duplex cd princi-

J*ium paffiuum.quoddam refiditiutim, ficut in ca-
cfadione frigiditas patitur refiditiu£ : aliud ed
paffiuum reccptiuum,& tale ed duplex, quoddam
quod recipit, fic denominatur i difpofitione;
quam recipit ; ficut ignis cd rcccpriuus calidita-
tis,fic denominatur i caliditate.Aliud cd rcceprl-
uum,quod non denominatur:cuius caufa cd.quia
marcria prima ed infcnfibilis, fic ignota vulgo, fic
communitati.fic ideo omnes difpofitioncs, fic mo-
tus attribuimus compofito , 'fic non materi* , co
quid compofitum ed magis notum : modi quo-
libet prxdi&orum modorum potcd intelligi
quxdio : fcilicct, Vtrum quodlibct ens naturale
habeat in fcorincipium paffiuum motus localis
mediamc difpofitione inclinante, vel fine tali
difpofitione. Secundi, vtrum quodlibct ens na-
turale habeat in fe principium padiuuin motus
localis refidiiiuum , quo fcilicet fufficic refidere,
fic caufare fucccflionem in motu fine alioextrin-
fcco. Vel vtrum folim habeat principium paffi-
uum motus localis, fic non ed differentia in pro-
pofito fiue motus localis didinguaror a mobili,
fiuc nonific ficut quzritur de motu locali, ita po-
tcd queri dc quolibet aliorum motuum, vel mu-
tationtim;Sc hoc de primo.

Quanrumad fecundum, prima concludo cd,
quod ccclum habet infc principium aftiuum fui
motus localis.Probatur capiendo talum, pro orbe
fic Intclligcntia mouente : quia Intclligcntia mo-
uct ccclum , faltem aflidcntcr , ctfi non inhx-
renter.

Secunda concludo. Principium afiliutim mo-
tus localis exii non mouet mediante difpofitio-
ne inclinante ad motum , ficut forma grauis mo-
uet mediante grauitatr. Probatur , quia ralis dif-
pofitio non ponitur nifi propter refidcntiain,mo-
do in motu caeli nulla ed refidentia i quia fi fic,
iam motus ille edet violentus , fic per confcqucns
non efTct perpetuus.

Ex quo fequitur , quod cum Caelum non red-
dat,non mouetur ab agente naturaliter, fed libe-
re. Probatur , quia fi moneretur ab agente nara-
ralitcr,mouereturfubit6cumnon reddat. Et eo-
dem modo patet, qufid caelum habet in fe princi-
pium paffiuum reccptiuutn fui motus localis,fci-
licet orbem, fed non habet in fe principium paf-
fiuum rcfiditiuumiquia coelum non refidit Intel-
ligentix mouenti.

Tertia concIufio.Ca-lum habet in fetam prin-
cipiuum a&iuutn , quam paffiuum fuz alceratio-
pis, quz cd illupiinatio. Probatur , quia coelum

habet

Principium

altuum rjt
duplex.

Prii

l

duplex.

4*

Ctclmm halet
ra ft friati -
ftum aBtui

Calumam
mcattar ita-
larali/tr ftd

f-

Calamkaket
printipium
aSiuma, &
f affluam fat
»lttr a! una.

Qusftio 1 1.

107

Jubet th fc Solem ,&c ftellas.qti* funf principium
a&iuum luminis>& habet in fe partes orbis , qux
rrripiunr in fc continue lumen aliud , & aliud,
bropter diucrfiraremafpc&uum, Sc motuum[So-
iis, Sc ftcllanimr& forte coelum fecundum quam-
libetparccm fui cft fic receptiuum luminis. Et (4
obiicarur. quid aliqua cft pars orbis Solis , qux
continue rclpiamr 'a Sole.igitur propter diuerfi-
catem motus Solis pars illa nunquam alteratur
per lumcn;fed femper manet eodem lumine illu-
minata.

Secundi dubitatur , an coelum habear in Ce
principium pafliauin refiftitiuunvilluminationis.
Rcfponderurad primum, quod licet partes orbis
Solis femper refpicianturvniformitcri Sole , ta-
men diucrfunode refpiciunrur ab aliis (Icllis , Sc
planetis , i quibus etiam recipiunt lumen , &
tunc alterantur fecundum lumen receptum ab
aliis ftellis.Ad fecundum dico, quid cotium non
habet principium refiftuiuum illuminationis ni-
g-r denutatem. Nam vna pars carli eft denfior
*W*»V* ftclla cft denfior pars orbis ; per hocctiam
fummmtUm- redditur caufa Galaxiz.quod vna pars caeli, quz
miotrimu. apparet magis alba, cft denfior aliis partibus, quz

apparent minus aibz;& qualiter denfitas fit refi- f
ilit madidum fuit priiis , quia diminuit gradum
formx.fcd non velocitarcm.

Quarta conclufio. Citium non habet in Ce
principium adiuum , vel palfiuum alicuius alte-
rius motus .aut tranfintirationis a motu locali, Sc
illuminatione. Probatu^ quia corium cft ingenc-
xabilc. Sc incorruptibile , Sc per confequcns inal-
tcrabilc altcratione difponenre ad corruptio-
nem, vt patet i.& 1. Coeli text.19.de 3. & huc dc
fecundo.

Quantum ad tertium. Norarfdum , quod cle-
T.t'w*n:Hm metuum fimplex , vel cft in fua naturali difpofi-
fm/Unhfa. (jonc ,ful,qna fciliccr melius, ?e conucniemiis
, ' jj " poteft permanere , Sc hoc quantum ad locum,

Sc etiam quantum ad qualitates ; ita vr fit in fuo
e(Te naturali, Sc fub qualitate fumma , quam fibi
determinat. Alio modo cft elementum , quando
cft alceratum i fua naturali difpofirione, vel mo-
rum k fuo loco naturali. Tunc ponuntur concin-
ti ones.

tUmtntmm prjnu conclufio. Nullum elementum fimplex
«iftens in fua naturali difpofirione , fecundum
I* f* ftinti- qualitates, Sc fecundum locum habet ih fe ipfo
fimm * fi i ai principium adiuum fui motos. Probatur , quia fi
fmmtm. poflet moucrefe ipfum , vel hoccflct addifpofi-
tionctn conuenientem fibi , vel ad difconucnien-
rem catrupriuam;non primo modo,qoia iain ha-
bet omnes difpofitiones conuenientes fibi fecun-
dum naturam perfediflimi , ficut natum cft ipfas
habcretncc fecundo modo.quia difpofitio corru-
ptius clementi cft violenta fibi, igitur non poteft
induci ab inirinfcco , cum violentum fit cuius
principium cftcxtri.

7* Secundi : quia fi fc alterarer , tunc moucrctur
adfui corruptionem.fcpcrconfcqucnscirct otio-
fnin in natura, quod cft impoflibile.

Tertio pater indudionc : quia graueexiftens
deorfum , non mouet fc localiter : fimilitcr aqua
frigida non calefacit fc,& fic de aliis.

Secunda conclufio. Elementum fimplex “exi-
ftent extra fuam difpofitionem naturalem , ha-
bet in fe principium effedioum alicuius mo-
tus, fc ilice t illius inorus, qui cft ad difpofitio-
nem naturalem, qui carct. Probatur : quia omne
illudquod cft violenter dedudum a fua difpofi-

tione naturali, remoto impedimento reducit fcad
illam difpofitionem naturalem. Sed omne ele-
mentum fimplex exiftens extra fuam difpofitio-
nem naturalem, cft huiufinoditcrgo.fcc.Maior pa-
ret per experientiam : quia fi virga reda inclina-
retur,remoto inclinante redit ad rcditudincm,&
minor eft nota.

Secundi , quia grauc violenter detentam fuc-
fum, remoto impedimento mouetur deorfum.

Tertio,quia aqua calefada reducit fc ipfam ad
frigiditatem,nec hoc fit k continente : quia aqua
in continente calido, adhuc reducit fc.fitnilitcr in .
continente frigido reducit fc ad frigiditatem
inaiorera,qti^m fit frigiditas continentis.

Sed dubitatur, quod cft principium cftcdiuum $. *
hiiiufinodi altcrationis. Secundi videtur quod
liuiulmodi alterat io non fut ab aqua : quia tunc
fieret morus k proportione minoris inxquaiita-
tis.quiacaliditas aquz multum excedit eius fri-
giditatem.

Rcfpondctar quid adio illa fiat k forma fub-
ftantialiaquz mediante frigiditate vittuali ; &
caufa eft, quia vniufcuiufquc tei forma inclina-
tur,& nititur ad (fi fui , quantum poteft , 6c pei
confequcns nititur ad confcruarioncm,& ad dif-
pofitionem fub qua mcliis , Oc perfedius poteft
conferuari : Sc quia frigiditas adualiscft difpofi-
rio conuenicnrtfTima , fub qua poteft conferuari
forma aquz , ideo cum aqua fuerir alterara a fri-
giditate aquali , eius forma mediante frigiditate
virruali inclinatur ad reducendum aquam ad
aditalem frigiditatem.

Et fi quzratur quid fit illa frigiditas virtualis, FnfiJi/m
dico quid eft quxdamfpecies dc fecunda fpecie vir,m*tu
Qualitatis,qux eft naturalis potemia, vel impo- V^P*-
temia , & non debet poni de tettia fpecie , cum
fit infenfibilis : nec debet poni forma fubrtan-
tialis , quia in mixtis inuenirur frigiditas vjr-
r tiniis , in quibus tamen non inucnitur forma
fubftantialis alicuius clementi. Per hoc paret fo-
lucio ad x.quia licet caliditas adualis fit maior
frigiditate aquali , tamen cft minor frigiditate
virruali.

Tertia conclufio. Omne principium adiuum
motus alicuius clementi eft mediante difpofitio-
nc inclinante ad motum. Probatur : quia motus
clementi , vel eft violenrus , vt calefadio aquz,

Sc tunc fic k calidirate: vel naturalis , vt motus
deorfum, & tunc fit i grauitate , & ira poteft in-
duci in aliis, & quantum ad hoc idem eftiudi-
cium de mixtis.

Tuncde principio pafiiuo dico Primi quod EUmtntum
quodiibet elementum habet in fe principium
paftinura fuz altcrationis tam rcceptimun.quim
refiftitiuam. Dc rcccpriuo paret , quia quodiibet „im}uin<c 1
habet materiam primam:detcfiftitiuopatet:qula tm . &i*a-
elementum non alteracur nifi fit extra fuam na-
turalcm difpofitionem per primam condufio-
nem.& tunc femper habet qualitatem contrariam
fibi rcfiftcntcmei.

Secundi dico de motu locali, quid quodiibet
habet in fe principium paftiuum motus localis
receptiuum, fcilicet materiam primam fcd non
refiftiriuunuquia rota rcfiftcntia proucnitab cx-
rrinfeco in motu fimplicis elementi , vt patet 4.
huius, rext.71. De aliis moribus paret per prz-
dida, quid nullutn elementum habet in fc prin-
cipium fuz generationis, nec etiam corrupiio-
nis,condcnfationis, vel rarefadionis , nifi m ex-
tra fuam difpofitionem naturalem, Sc fimilfter

io8 Lib.II. Phyncorum

verum eft.qu&d nunquam habet in fe principium
cffe&iuum fux generationis. & hoc de tertio.

IO. Quantum ad 4.notandum,quod aliud eft mix-

Mimmm tfi tum homogencum, Ac aliud beterogeneum : ho-
JapU*,btmt-r\ nogeneum eft cuius omnes partes funt confimi-
gntu** jCJ jn quaIitate> & jn gradu qualitatis;hcreroge-
neum cu*us Pa”c* funt diffirailes in qualica-
tnft tc.amin gradu qualitatis.
principium Tupc cft prima conclufio. Nullum mixtum
fui luttuitcr homogcncum exiftens in fua naturali difpofitio-
qutmtd*. „e (jjjjg, Jn fe jpfo principium afliuum fux alte-
rarionis. Probatur , quia tale non eft contrarium
fibi ip(i fecundam totum , nec vna pars contra-
riatur alteri , igitur non alterabit fcipfum. Se-
cundo , quia fi fic hoc maxime eflet : quia in
ipfo fune qualitates contrarix, quarum vna exce-
dit.alteram j fed propter hocnon:quia cum quo-
libet gradu citra futnmum alicuius qualitatis po-
teft ftare aliquis gradus qualitatis contrarix:
qui perpetui liaret fimul fine hoc , quod vnuf
ageret in alio,vt pater in quxftione de contrariis,
fn j.vcl in f.

Exquofequitur.quod nullum mixtum homo-
geneum habet in fe principium a&iuum fux ge-
nerationis,vel corruptionis, condenfationis , vel
rarefa&ionis.vcl alterius motus confequemis al-
terationem.

Secunda conclufio. Quodlibct mixtura hete-
rogcnetim habet in fe principium attiuum fux
alterationis. Ptobarur, quia talis mixti partes
fune ad inuicem contrarix ; qux in fe inuicem
agunt circumfcripto quocumque alio agente. Ex
quo fequitur,qn6d tale mixtum habet in fe prin-
cipium a&iuum fux corruptionis , condcnfacio-
nis,rarefu&ionis,& augmenrationis , Ac diminu-
tionis.fi fit animatom:quia prxrer animata nihil
habet in fe principium augmenrationis, Ac dirai-
«utionis.

‘Tertia conclufio, quodlibet mixtum tam ho-
mogcneum,quam hetcrogencum,fi fitextrafuam
ffifpofitionem naturalem, haber in fe principium
fui motus localis tam aiftiuu, quam rcfiftitiuum,
& reerptiuum , Ac ideo fi tale effcc in vacuo,
moucretuc fucceffiuC ,vt paret 4. huius, rcxt.71.
Ex quibus fequitut , quod elementum fimplex,
vel mixtum homogcncum fi poneretur in loco,
vbi non poffer approximari conrrarium ab ex-
trinfeco .mimquam corrumperetur , fed mixtura
heterogeneum corrumperetur , dato qu&d num-
quam approximaretur contrarium ab cxtrinfcco.
Ac hoc de quarto.

Nuite ad rationes. Ad primam, foluta eft.
tl. Ad fecundam dico, quid fuflicir quod terra
Ttt* urrm moucatur , vel poffit moueri fecundum partes
jutirdu m>- fUas ; vel dico quod immd fxpe etiam terra mo-
uctur, vt quando cft magna oppofitio contrarie-
tatis in vna parte, vt puta.quanilo conftru&iones
duitatum, aut fluxiones marium , & huiufraodi,
runc tota terra cxpcllirur a loco fuo , Ac efficitur
aliud centrum quam prius , Ac fic portea illx
partes, qux nunc funt centrales , erunt circumfe-
rentiales.

Ad tertiam dico.quAd lapis habet in fe princi-
pium.quo narus effer moueri , fi effer extra fuum
Jocum, A: hoc fuffieit.

Ad quarram , negatur confequentia : quia Ii-
ccr habeat in fe principium adliuum motus,
tamen non oportet , qu6d omnis motus cius
fiar ab illo principio , immo aliquis fit ab cx-
fimfcco.

Ad quintam negatur confequentia , quia ali-
quid non didtur moueri ex eo , qu6d moucatur k
principio intrinfcco j fed ex eo quAd poffit in fe
habete motum fine exttinfeco adiuuamc.

Ad fexram dico, quod vtroque modo, ficut di-
tium eft , & idcd licet Intelligentia non inhxreac
ccclo, tamen eft in eo appropriatd

Ad feptiroam, nego minorem , quia quies eft
idem quod res quiefeens , Ac ideo habet in fe
principium, quo fiat quiefeens.

Ad o&auaro de ccclo , Ac igne , dico qu&d fuf-
ficit , qtiAd quiefeant quiete oppofiti receffui k
fuo loco naturali. Et fi quzratur , vel quodlibec
appetit xqualiter moueri , Ac quiefeere , vel alte-
rum magis. Dico qudd quodlibec ens naturale,
quando eft in fuo loco naturali, appetit quiefeere
magis , quam moueri , fcilicec recedendo a loco,
fed quando cft extra locum, magis appetit moueri
ad locum, quam ibi quiefeere.

ANNOTATIO.

* TTJ Lementum fimplex exifens extra fuam diffo- 1 1 .

Cjfittonem naturalem , Acc. Nota qu&d non
parua cft controuerfia inter Philofophos , an
elementa , Ac entia naturalia inanimata mouean-
tur a fc ipfis , adei vt habeant intra fe princi-
pium aftiuum fui motus localis , Ac quidem
quam plurimi hoc neganr. Scotus veto in x.
diffindi. i.quqft.i o.oppofirum fcntit.Ac Pcripatc-
t ice probat, A: quia in odlauo huius, quxft.9.can-
dem difficultatem explicat, ideo ibi, qux neccffa-
r ia fuerint circa hoc annotabimus.

EXPOSITIO TEXTVS.

T An quam natura prima fit principium aliquod & I J,

cauf* monendi , Acc. Hic definit naturam. Se- Text. j.
eundo offendit , quid eft habens naturam. Ter-
tidquid fit fecundim naturam. Ac QuattA qu6d
naturam effe non poteft dcmonftrati. Secun-
dum ibi , Naturam autem habent. Tertium ibi,

Secundum autem naturam. Quartum ibi , Quod
autem ft natura tentare demonftrare. Prima con- **•

clufio cft ifta : Natura cft principium mouen-
di , Ac quiefccndi eius , in quo cft per fe pri-
mi , & non fecundum accidens. Probatur : il-
lud quo res naturales in quantum huiufmodi f
differunt a non naturalibus in quantum huiuf-
modi, eff principium Ac caufa moucndi eius in
quo eft : fed per naturam res naturales differunt
a non naturalibus in quantum huiufmodi : ergo,

Acc. Maior patet exprxmiffa diuifionc.Ac minor,
vt dicit Linconicnfis , nota eft non omnibus, fed
exercitaris in fcientia naturali. Similiter dicit
Linconicnffs,qu6d ifta definitio naturx eft mate-
rialis il fed ifta cft definitio formalis. Natura eft
quo res naturales in quantum huiufmodi , diffe-
runt a non naruraiibus in quantum huiufniodi.Sc
ideo poteft demonft rari definitio materialis per
formalem.

Et tunc exponitur fic definitio. Natura cft 14.
principium Ac caufa , Ac capitur ibi ly & expofi- Expluatm
tiuc , pro id efi , Ac ly fecundum & capitur "f?*4 ***
difiun&iue pro tv/,iti quid fenfus eft , natura eft mtlt‘
principium, id cft, caufa moucndi, vel quiefccndi
eius , in quo eft , ad differentiam quarundam ar-
tium , qux funt principium agendi in exrrinfe-
cam materiam ; Ac ponitur ibi per /?,Ac primo.-un-
quam determinatio, A: dctcrroinabilc:quia/*r/Sr,

fe

Qu^ftio III. 109

fe habet in plus quam primo , vr pater t . Porter,
text. 19. fic inde , & hoc ponitur ad differentiam
qualitatis, qux eft principium monendi , vt gra-
uitas , qux non elt natura , eo quod non prim&
tnouet } fed potius forma fubrtamialis , fic poni-
tur ibi mn per *uci dem ad differentiam medicina*,
qua quandoque per accidens mouet Medicum
vt fanet fc ipfum.

Tm. 4- Naturam autem 1 habent, &c. Secunda conclu-

fio. Omnia qux habent huiufmodi principium,
tiia ttatra- habent naturam. Probatur, nam compofira na-
***** Zl’ curalia dicuntur habentia naturam , eo qudd ha-
bent fubic&um, fcilicet materiam , fic formam,
qux crt natura in fubic&o : mod& tam materia,
quam forma crt natura,igiturper locum a defini-
tione fequitur,qu6d fi habent huiufmodi princi-
pium, qudd habent naturam.

I y. Secundum aut rm 3 nattarum. Ponitur tertia con-

Tcxr.f. dufio. Accidentia, 5: qualitates inexirtentes coni-
pofitis naturalibus funt fecundam naturam. Pro-
batur , quia vel funt natura , vel habentia natu-
ram ; vel fecundum naturam ; non natura , quta
non funt materia , nec forma , nec habent natu-
ram, quia non funt compotita naturalia, igitur
funt fecundum naturam.

Text (■ Quod autem 4 fit natura a tenrare demonstrare.

Ponitur quarta conclufio. Tentare demonrtrare
mt uri cllc crt ridiculum. Probatur.quia illud non
crt demonrtrandum cllc , quod ellc ert per fc ma-
nifertum:fcd naturam efle eft per fc manifeftum;
crgo.ficc. Maior apparet, quia nihil crt demon-
ftrabile nifi dubium , fic ideo ille ineptus eft ad
Phiiofophiam,qui nefeit diftinguerc inter illud,
quod crt per fc mani fertum, fic illud, quod eft ma-
nifeftum per aliud , quW tamen hoc aliquando
rUt tuttro • accidat demonrtrat Ariftoteles.Nam ille, qui na-
inh*a/ Zf rUs ccrcus,difputat de coloribus, dc tamen dif-
puurio fua folum eft ad nota , quia nihil fcit in
re,quod eft per fe manifcrtum,& quod non ; ini-
nor patet, quia manifeftum eft, quod multa funt,
quorum quodlibcc habet naturam. Et dicit no-
tanter tentare , quia nullus debet tentare aliquid
facere, nili illud quod ert difficile, & laboriolum:
modo cognofcerc naturam cllc , non ert laborio-
fum , fic difficile ; quia crt manifeftum ad expe-
rientiam.

ANNOTATIONES.

1 6. 4 /^\ S'od autem fit natura «W4nr,&c.Nora,qndd

Text. 1. V^hic Arirtotcles tacitam remouet obicdio-
nem:nam portet quis dicere quod no fit vfus hoc
loco documento illo a fe tradito fecundo libro
Porteriorum.vidclicet prius cradandam erte qux-
rtiouem an res fic , quam t radetur quxrtio quid
lir,*hic autem oftcndic, quidnam fit natura , prx-
termilla quxftionean fit uatura.Ideb rcfpondens
aJ hanc obie&ioqgm , dicit per fc notum clle,
qufid natura fit in rows.Cum per fc manifeftum
fit , multas cllc res , qux habent naturam : fcnfu
pium experimur multas res ex aliquo intimo fui
principio moucri, atque demonrtrare, qux per Ic
nota tunrfcum non polfit fieri nifi per ignotiora)
hominis crt cocci fecundum intelledum , vtpote
non valentis difccrnere per fc nota ab his , qux
non funt per fc nota.Taldfque nitentes fic per fc
nota demonrtrare timilcs clle ait etreo a natium-
te , qu» nititur cognofcere colores .eofquc ratio-
nibus probare, qui colores noti funt videntibus,
mulroquc magis mani ferti .quam rationes, quibus
Scoti opez. Tom.ll.

ccecus oftenderc nitebatur, fic etiam talis crt qui
ca, qux per fc nota funt, per ea qux non funt per
fe nota, demonrtrare conatur. Hos igirur air ni-
hil vnquara inrelleduros , quanquam vocibus
conciulille videamur , fic merito quidem : nam
vt colores non funt apri , vt percipiantur ver-
bis , fed fcnfu , ita crixm qux per fc nota funr,
non funt apra,vt per alia miniis nota cognofcan-
tur,ac demonrtrentur.

Qv itSTIO III.

Vtnun definitio nature in textu fit bona,
'videlicet, Natura eft principium &
caufa moucndi.&quiefccndi eius
in quo eft per fc primo, & non fe-
cundum accidens.

Vide Do&orcs ftufi. procedenti citato*.

Rcvitvr, quod non ; quia folius
vniuoci ert dcfinirio:modb hoc nomen
natura eft xquiuocum , quia per prius
dicitur de forma , quam de materia ; ergo, fice.

Secundo , quia nullum abfolutum debet defi-
niri per rcfpcdiuum, modt\ irte terminus natura ,
ert aofolutus terminus de genere fubftamix, ici-
tur non poteft definiri per irtum terminum prtn -
cipium,c\\n dt de prxdicamento Relationis.

Tertii, quia nulla definitio fubrtajuU' ert bo-
na, qux datur per additamentum , quia fic defi-
niuntur accidentia , vr patet 7. Metaph. text. 17.
modo natura crt fubftancia , fic motus , Sc quies
funr acridentia,vr patet x.huins,(cxr.y . igitur na-
tura non debet definiri per raotunj fic quietem.

Quarto , quia ifti termini principium fic caufa
conuertuurur, icitur pofiro vno illonim in defi-
nitione naturx frurtra ponitur reliquus.

Quinto , quia idem per fc non eft caufa con-
trariorum, vt patet 4.Metcororum,fcd motus, &
quies funt contraria , igirur natura non ert prin-
cipium, & quietis.

Sexto, quia ifta diftio primo , includit per fe,
& ifta di Stioper fi includit non per accidens , vt
patet 1. Poft. text. 3 6. igitur polito hoc termino
primo in definitione naturx, non deher poni prx-
J ictorum aliquis-

Septimb , illa definitio non eft bona, qux non
competit cuilibet contento fub definito , fed ifta
crt huiufmodi ; ergo.&c. Maior parer 6 Topico-
rum, cap.4. & minor probatur tripliciter.Prim6,
quia anima intcllecriua ert natura, & fimilircr In-
telligcntia ert natura; & tamen neutrum illorum
eft principium raoucndi eius in quo crt, quia
verumque ert forma feparata.Secund6,quia for-
ma terrx ert natura, & tamen non ert principium
mouendi eius , in quo eft ; quia impoflibile eft
terram moueri fecundum le totam. Tertio, quia
forma cccli ert natura , fic tamen non ert princi-
pium quicfccndi , quia impoffibilc crt ccclum
quiefeere.

Oftau6. Illa definitio non ert bona , qux
competit aliis a definito , modo ifta competit
aliis ; ergo,&c. Minor tripliciter probatur; pri-
mi ,quia competit principio motus progrelliui,
quod principium non ert natura , cum motus
cius non fic naturalis;quia motus progrefUuuscft
tardior in fine , quam principio. Secundi , quia
K compc

110

Lib. 1 1. Phyficorum

}“«-

flionu.

Natur* tfl
puntn nlu-
tntum.

competit calori naturali, qui eft principium nu-
truionis, & augmentaiionis cius in quo cft , &c.

Tertio, quia competii grauitati ; qux cft princi-
pium motus grauis. Quarti, quia competit arti
lallandi, per quam aliquis monet feipfum primo,

&c. Quinti competit arti, mediante qui Medi-
cus fanat fe iplum.

Oppofitum arguitur pe* Ariftotclcm in ifto a.
capite i.tcxt.j. lnquxftione primo videbitur de
expofirione definitionis narurx, & fecundo qua-
liter illa definitio fit nota , vel ignota pro-
pter Auicennam qui pofuit illam definitionem
efle ignoram.

Quantum ad primum , notandum fecundum
ordinem particularum definitionis ; & primo
quod hoc nomen a ruitur* cft nomen rclaciuum,

& fignificar fubftantiam in relatione ad motum,

& operationes naturales, & i IU non eft prxdica-
tioquiditatiua %fitbfl*nti* tfl ruitur * , plus quam
ifta , fubflonti* tfl Pater. Ex quo fcqnitur , qudd
ifte terminus n*tur* poteft definiri conuenienrer
per iftum terminum principium, ranquam per gc-
nus,cfim vterquefit de genere Relationis, & ifte
terminus principium cft terminus communior;
quia dicitur tam dc principio intrinfeco , quam
extrinfeco , fcd natura dicitur dc principio in-
trinfeco tantum.

Printifium Secundci notandum , quod ifti termini princi-
fc c»uf* d pium & b cauf* conucrtuntur , & idcb ponuntur
fumatur. ambo m definitione naturx.vt vnnm exponat re-
liquum,& tunc ifta copula & «capitur cxpofitiuc,

& tunc cft fenfus : Natirracft principium,3c,pro,
Mefl> caufa; quia vnus illorum terminorum po-
teft efle magis notus vni , & alius magis notus
alteri.

Aliter exponitur , quod per iftum terminum
principium Ariftotclcs intpUicit principium afti-
uum, cuius lignum cft,qu&d?cmpcr quando Ari-
ftotclcs loquitur in ifto a. de caufa efficiente, vo-
cat ipfam principium pafluium , & tunc illa co-
pula & , debet intelligi difiundiuc; S: quantum
ad primam partem debet intelligi dc caufa effi-
ciente , & quantum ad fecundam verificatur pro
principio paffiuo, fcu materiali,
d- Tertio notandum , quod quando dicitur mo-

nendi % « & quiefetndi , aliqui intelligunr, quod
natura cft principium moucndt in iis , qux mo-
ucncur,& quicfccndi in iis,quz quiefeunt. Aliter
exponitur , quod ibi accipitur ifta copula , &t
diuunftiuc,ficut in prima particula definitionis,

. & tunc cft fenfus : natura cft principium,vcl cau-

fa monendi , vel quicfccndi. Sed contra, pofito,
quod aliquis lapis quiefeat furfum violenter per
detentionem, tunc forma huius lapidis eft natu-
ra , & tamen non cft principium mouendi , nec
quicfccndi eius in quo cft, quia ifte lapis,non mo-
frintrpii & uetui ; nec quiefeit naturaliter Refpondetur,pro
tuufu i» nuo fcicndum,quod ficut ifti termini *ttiuum,vc\

nifinu M.fu. .

" SgZ » no« dicunt a&um agendi , vel mouen- bona:patct,quia competit cuilibet contento fub runtftkm.

\dntm. di, fcd potentiam , & habilitatem ad agendum, definito , & nulli alteri a definito , vt patet pet

prxcedcntcm expolitionem , igitur ipfa cft boua.

num, mediantibus quibus fit motus,& quiesmam
forma fubftantialis cft principale actiuumrefpe-
£lu operationis , fcd accidens.vel difpofuio me-
diante qua agit, eft a&iuum lecundariuin ,& in-
ftrumentalc.vt calor eft inftrumentum, mediante
quo anima cft principium a&iuutn nutrit ionis,&
augmcntationjs;limiliter maceria prima cft prin-
cipium palfuum rcfpeftu operationis, fcd dilpo-
fitiones funt organa ,fcu inftrumcnta, medianti-
bus quibus ipfa paritur faciliter, vel difficulter.

Qujnti» notandum , quod ibi ponitur hxc di- y.
dkio c per ad denotandum , qu6d forma fub- fc f*.
ftamialis non dicitur natura relpc&u cuiuflibet "***,
operationis , ad quam ipfa mediantibus dilpofi- '*
tiouibus confequ entibus eam naturaliter incli-
natur,cx eo quod forma medianribus fuis difpo-
ficionibus naturalibus non poteft in illum mo-
tum, vel operationem, nili fiat alteratio aliunde
ab extrinfeco : verbi gratia,forma ferri medianri-
bus difpofitionibus naturalibus confcqacntibus
ipfam naturaliter inclinatur moueri ad magne-
tent, tamen relpcdu illius motus ad magnetem,
forma ferri non dicitur natura ex eo, quod forma
ferri cum fuis difpofitionibus folitarie non pof-
funt in illum motum , imm6 requirunt determi-
natam aherationem fa&ara a magnete. Et tunc
ifta didio per fi , debet determinare hoc nomen
principium , ita vt fit fenfus , natura cft primum
principium per fe, hoc eft, folitarie.

Sexto norandum,quod ifta di&io non per f *c- Dia,» nnn
rident ponitur ad differentiam quarundam ac- •**r4nt
tium,qu* funt principhxmouendi fubicda in qui- ?***'

bus funt, vtars medicinalis , qua aliquis fanat fc
ipsu.ik ars faltatiua.qua aliquis mouct fc ipfum;
quia accidit tali homini, vel tali, quod habeat ar-
tem medicatioam , vel faltatiuam , &: tunc hxc
didio non per occident , debet determinare hoc
vcibum, e/?,fecundo loco pofitum,fcilicet eius in
quo eft non per accidens.

Septimo notandum , quod ibi ponitur citu in
tjuo g eft, id cft.compofiti naturalis, cuius natura
cft parsintrinfccaSe dTcnrialis : fic hoc ponitur
ad differentiam quarundam artium , qux fnnt
principia tcanfmutandi alienam materiam a fub-
icdis propriis,vt ars xdificatiua,qux cft princi-
pium tranfmuiandi lapides & ligna , intclligen-
do , quod homo per talem artem tranfmutac , &
vniuerfalitcr illa particula ponitur ad differen-
tiam particularium motuum, qui funt abextrin-
fcco , & ideo forma ignis non dicitur natura rc-
fpcdu motus, vel operationis, quo nata cft tranf-
niutarc ftupam , vel ligna , fcd rcfpcdu motus,
quo nata cft moueie ignem. Patet igiturffic in-
tclligendo definitionem , } quod natura cft pri- *
mum principium per fc, vel caufa mouendi , vel
quicfccndi eius , in quo cft non fecundum acci-
dens.

Nunc fit ifta conclufio. Definitio naturx eft d rfnitit**-

fudrutm.

agendum L

vel monendum; ita ifti termini principium & con-
fit denotant apritudinem , dc inclinationem ad
mouenium , & idcb fenfus cft , quod natura cft
priucipiura,quod illud in quo eft, cft natum mo-
ucti'vel quiefccre.

Ttimo f»*- Quartb notandum , qubd hxc didio «i primo ,
"tu»'* drfal- <^c^>ct rc^rri hanc didionem principium,, ita vt
,m» nuturt. ^*»f°* fit»qubd natura eft primum principium,&:
caufa mouendi, & accipitur primum, id cft, princi-
pale ad diffidentiam accidentium , «5 c difpofitio-

&hxcdc primo.

Quantum ad fecundum arguitur,qu6d defini-
tio naturx non eft nota, quia definitio non eft
nota , qux probatur de definito : fcd ifta proba-
tur de infinito ; crgo,&c. Maior cft nota;quia ri-
diculum eft quxrcte illud , quod cft pet fe no-
tum;& minor patet per Commentatorem in ifto
fecundo comra. 5. qui probat di^bm definitio-
nem per quendani lyllogifmum hypothettenm,

funi

3»

III

Quajftio IIT.

f.

fc
** .

fimtiic» patet per Liconicnfctn , qui probae di-
damdefi (titionem, vt patuit fuper textum.

Sccund6:quia quodlibet corpus mobtlg habe-
re natuum dl per (e notum i (cdnon cA pcrle
notum, qflod quodiiber corpus mobile habeat in
ic principium monendi .Maior patet i huius, texr.
6. Minoe tripliciter probatur. Printd quod Art*
ftotdcs 7. Se 8. huius, texe. 1. probat, quod omne
quod monetur , mouctur ab aliquo. Sccund6
per AriAotdcm S.huius, tcxr.i7.& inde rcxr.xS.
vbi dicir, quod dubium cA de corporibus fimpli-
cibus , an habeam motorem, fcd non cA dubium
an habeant naturam ; igitur dubium eA an ha-
beanr principium inoticndi. Tertio ner AriAorc-
lcm j. Cccli , text. 1 8. vbi probat elementa ftm-
plicia habere grauitatem. Se lenitatem, qu.r fune
motores ipforum , Se tamen non cA nccdlc pro-
bare,quod habeant naruram.tgitur non cA mani-
feltum.qn^d natura iit principium moucnd»,&c.
g Notandum, licut patet in x.huius, in principio

primi capiruii,tex. 1 .qu6d naturam dic cA per /e
manifeAum.fdliccr per experientiam, & per mo-
. 1 tum : nam motum dic eA principium in fcientta
naturali, ve dicit AriAoteles 1. huius, texe. 1 1. vbi
dicit , nobis autem fubiiciatur omnia , aut qux-
dam moneri. Secundo notandum , quod Com-
mem acor probat definitionem natura: per fyllo-
giTmum hypotheticum iAo modo. Si entia natu-
ralia habeant in fc principium moucndiv& quicf-
cendi cius in quo primum per fc , Se non fecun-
dum accidcns,& natura fit illud, quo mouenttir»
A: quiefeunt, (equitur, quod natura cA principiu,
ffeiwn t£iu- Se caufa, &c. Commentator obiicit contra fc ip-
r» pn- fum per primam inAantiam.fctlicct quod ex quo
tffmtm by*. ^cfin,t‘onarur'*’Pr°hamr,non cA nota.Rcfpon
rhtttttan.

detur , quod nullum ignotum potcA probari per
fyllogifintim hypotheticum , aut per indu&io-
nem.vel diuifioncinicuius fignum cit.quod prin-
cipia per Ce nota probantur oer inductionem,. iuc
per diuifionem.de ideA ille lyllogifmus non pro-
bat j fcd aliqualiter valet ad declarationem. Sed
contra hoc eA Liconienfis , qui ponir , quod iAa
definitio cA conclufio demonArationis, vt patuit
fupra tcxtiim.Rcfpondctur»quud iAa definitio cA
per fenora a priori. Ide& non potcA demon Arari
de definito propter quid , fciltcet per canfas a
priori, fcd bene poreA demonArari per effc&us i
poAcriori Liconienfis demonArar ipfam per res
naturales, que funi notiores nobis,
y . Nunc ad rationes. Ad primam dico,qu&d licet

iAa definitio probetur a poAcriori pcrcffc&us,
tamen 4 priori cA per fenuta, Se indemon Arabi-
lis,& ille fyllogifmus compofitus folum valet ad
dedarationcm:&; probatio Liconienfis folum cA
a poAcriori ,& non a priori. Ad fecundam dico*
quod Anllorclcs non probat , qodd omne quod
mouctur rooueatur ab alio : qnia hoc cA notum
per definitionem natorar,fed probat, quod in om-
ni motu motor diAinguitur a mobili , Se hoc
propter Plaroncra, qui pofuit quod idem poreft
moneri a firipfo.Cofimiliter dicirur ad aliud.-quia
dubium cfl de corporibus fitnplicibus,an habeant
motorem JiAin&um , fed non cA dubium , quin
habeant motorem. Eodem modo A riAotcJes pro-
bat quod corpora fimplicia habent grauitatem ,8c
lenitate. ti, qux funt motores diAincti abcis:hoc
tamen non obA.mre notttm cA grauia,& lenia ha-
bere in ie principium monendi, 5c qtiicfccndi, Si
hoc de fecunda. Quo ad tcrtiam,rationcs folucn-
tur in fcqucnti quxftionc.

Seni eprr. Tam. //.

ANNOTATIONES.

4 I- T Oc notnen natnra tj} nomen rti.it/teum , &C. r o.

1TJL Nota.qubd circa naturam funt muliLva- Ophut nmht*
riique modi dicendi. Prima lententia fuit quo-
rundatn negandum naturam, quo patto non rt*
opus ellet ailignare illi defitiirionem. Secunda
fcnccntiacA aliorum dicentium, quod natura ni-
hil aliud eft, quam pruna caula , vel ipfc Deus,
qua; lententia tribuitur Galeno. Tertia fententia
cA aliorum dicentium , quod natura nihil aliud
eil , quam calor naturalis imprelliis in omnibus
rebus hanc renuit Cicero x.dc Natura Deorum.

Quarra (enrcnria cA Platonis, qui in Timaro di-
cit, naturam dic virtutem qtialidam gubernari-
uam omnium rerum , Si dtrediuam in proprios
fines : contemplabatur enim operationum natu-
ralium diucriitatem , quarum quardam peculia-
rem tantum perfedionem. Se ipfius agentis con-
fcruationcm intendunt , vr delccnfus lapidis ad
centrum, & motus animalis ad alimcntum.Qux-
dam fuiu , qux intendunt perfedionem, & con-
feruat ionem vniucrfi , vt defcenfus grauium , Se
alccnfus Ictuum : generationes etiam naturales,
quae in Ipccierumconlcruationem tcndunt.Qux-
dam denique perfediores, & digniores iunr,
vt quod ex femine generetur corpus, &: ex nu-
trimento generetur os ,& caro, Se quod arbo-
res fparioios protendant ramos , quodque vitis
magna producat folia, vt teneros , quos produ-
cit trudus cooperire po(T)t:amygdalus veropar-
ua, quia conice ptotc&o fuos fartus producit,
quarum omnium operationum vnteus cum fic
hnis , fciiicct vniucrfi conferuatio i ideo vnicuin
erit principium , qux dicirur narura,qux iuxra Definiti»
Hanc fcntcntiatn.hc definiri valet. Natura eft vita
di Aula in omnibus corporibus ipforum guberna-
trix,& rectrix.

ArtAoteles autem nihil in rebus naturalibus
prxrcrnwteriam,& formam ponit in definitione
naturx ab ipfo tradita. Vndeaduerte exeodetn
j.Metaph. e. 4 rext.f. qudd natura accipitur pro
natiuitate, feti pro vitientium aduali genera-
tione. Secundo accipitur pro termino & fine
generationis. Tertid accipitur pro omni eo prin- •
cipio,quod facit moueri rem aliquam in qua
cA primo , & per fe quocumque motu , & hoc
modo materia, & forma dicuntur natura, & in
hac fignificarione n*ruru( vt inquit Scotiis ) elfc
nomen rclatiuum , quod fignificat fubAamiam,
fciiicct materiam > Se formam in relatione ad
motum,

b Ifli termini principium , Cr cnuft contirriuntur, * Ii
Sic. Nota , quod principium , Se cauft in defini-
tione naturx ponuntur pro genere, quarum vo-
cum prima latius patet , quam fecunda : non fo-
liim enim amplectitur omne genus caufx,vt
particula fubfequcns , fcd aliquas non exufas,
qux funt principia : quia tam materia, quam for-
ma cA principium , vnde incipit motus : Se vera*
quecA in liio genere cinfdcm mortis caufa , qux
fupra principium influxu dicit in cfifc&om. Nec
iniriim eA duo nomina pro genere poni : qtiia
ideA ad principium additur caufa j vr princi-
pium motus non inteliigatur pro ipfo extre-
mo, vnde incipit motus , fcd vr accipiatur jn
ea fignificationc , qux caufam quandam figni-
ficat , atque ita illadidio, er, non ponitur
ibi copulatiuc, fed cxpofitiucpro id efi. Pollet
etiam dici, quod hxc patticula, & mu fu ; ponitur
K 1 ad

vr

III

Lib.I I. Phyficorum

frwipiim.

II.

M-

ad excludendam pr hiationem j qux licet fit prin*
cipium.non tamen cft caufa i atque etiam ad ex-
cludendas qualitates inftrumcnt alc$:rei enim na-
So» nxtur*. turalis duplex cft principium, quoddam primum.

Ut Juflfx tft alterum fecundum , primum cft natura,lccundum
cft qualitas naturalis.

* Monendi , e 7 tjuiefcendi , Se e. Nota, qu6d Dl-
nus Thomas , quem multi fequuntur , tntclligic
illam dictionem ,&* copulatiue : quia natura
eo cft principium motus , quia tendit ad quic-
tem ; propter hoc enim ignis naturaliter mouc-
tur furfum, quia naturaliter furlum quiefeit. Ali)
exponunt copulatim.vt Iit lenius, natura cft cau-
fa motus, & etiam quietis, ita ve in his, qux nun-
quam quiefeunt, lit tanquam caufa motus , & in
quibus non eft motus, iit tantum principium
quietis i in his vcr6,qux monentur , & quief-
cunt , Ik etiam caufa motus , & quietis & hanc
explicationem tangit hic Scotus. Algidius ve-
to explicat particulam illam & ,difiun&iuc , ita
vt Iit fenfus , natura cft caufa motus , vel quie-
tis. In aliquibus namque cft tantum princi-
pium motus , in quibufoam vero tantum prin-
cipium quieris. In aliis autem principium mo-
tus iimul , Se quietis. Et hanc (ententiam fcqui-
cur Scotus. Aduerte tamen , quod ibi motus ac-
cipitur non pro vno tantum motu , fed vt quam-
libet mutationem comprehendit , fcilicet alte-
rat io nem , augmemationem , generationem, at-
que lationem , non ite autem , vt quodlibct
ens naturale , quolibet debeat motu moucri i fed
Ite , vt aliquo horum motuum natura fit prin-
cipium.

d Hac dif7w,primo,drt« referri ad hanc ditlionem
principium. Nota , qn6d aliqui hanc di&io-
nem primo , &ptrft in hunc modum exponunt,
vt prima , fcilicet primo , apponenda lit ver-
bo mouetur , particula vero per fe , verbo ineft,
ex quo ftatim fcquitur poftrcma particula , &
nort fecundum accident ; quamuis enim medici-
na fit , caufa vt Medicus , quatenus infirmus cft,
fanetur primo , tamen non ineft Medico pet
fe , fed per accidens , quatenus infirmus eft. Alii
cenfent paniculam primo non apponendam cf-
fc verbo nwKrrwr: quia daretur definitionem aliis
a definito competere , fcilicet grauitati rcfpc&u
grauis igrauitas enim eft cauia, vt ies grauis
moueatur ptimo , mquo per fe > & non pet ac-
cidens ineft, & tamen non eft natura rei grauis*,
quapropter dicunt prxdi&as duas paniculas pri-
mo perfe apponendas efie vctbo ineft , ita vt
lit fenfus totius definitionis. Natura cft princi-
pium & cauia , vt id, in quo primi Se per fe in-
cft,moucatur,& qnicfcat.

Cxtcrum melior cft explicatio Scoti, nempe
quod illa didtio primo idem cft quod piincipali-
tcc , Se primum quod principale : nam quxeum-
que forma accidentalis quantumcunque ad mo-
tum adi unet , funt quali inftrumcnta formarum
fubftantialium : quamuis enim naiura non caufcc
a&u motum line mediis qualitatibus, dicitur ta-
men principium illius ptincinale , cui nempe
principaliter tribuitur afkio , leu cauf&tio j ficut
forma ignis cft principium calefaciendi, quamuis
non calefaciat nili mediante calore.
c Ponitur lue diri io pet fe ad denot attdum , & e.
Nota , quod primo fumptum in eodem genere
ftri&iiis fe habet , quam per ft , quia hoc illud
tanquam ' inferius fuum fuperius comprehen-
dit , tamen abfolut e 4 latius cft vocabulum pri-

M-

no , & in plus fe extendit , quam per fe. Ver-
bi gratia, quando intra genus eorum >qux in-
trinfc^c conueniunt , verum cft , quod quic-
quid conucnit primo conucnit etiam per fe ,Sc
non & contra quia genus , nempe animal per fe
homini conucnit , fed non primft ; definitio ve-
ro , nempe animal rationale , conucnit homini
primii , Se per fe , ita vt omne , quod conucnit
alicui ptimo , conucniat etiam per fe, fed non
e contra omne quod competit alicui per fecomr
petit ptimo. Tamen in latitudine huius vocis
primo non ftat pet fe, quia prim6 conucnit ho-
mini intclligcre, quam ambulare, Se tamen neu-
trum per fe : quia vtrumque eft accidens homi-
ni , dicitur tamen primo conucnirc libi intclli-
gcrc , id eft , principaliter. Et in hoc fcnfu ( vt
diximus ) accipitur particula primo , Se vt fic de-
terminatur per particulam per fe, ita vt ly ,per
fi , idem fignificcr , quod folicatie , Se fit Icn- **•
fus , natura cft principium principale , Se per (e
fiue alicuius alterius indigentia , motus Se quie-
tis, &c.

f lSla diflio non per accidens ponitur, Se e. No- 1

ta > qu6d hxc particula non per accident poni-
tur etiam ad (ignificandum , quod motus quem
dicimus procedere a natura , non cafu Se for-
tuito cueniat. Quare per hanc particulam ( vt
inquit Scotus ) excluduntur quxdam formx ac-
cidentales , vcibi gratii , ars mcdicinx , ars fal-
tandi , Se citharizandi ,quxmoucnt fuos artifi-
ces ad artificialia , non tamen funt naturx i quia
fune principia cxtrinfeca , natura autem eft in-
trinfccc coniunfta cum ipfate. Quamuis enim
Medicus (Xnat fe , Se motus fanationis perfi-
ciatur Il caufa, qui ineft in eo , qui fanatur,
non tamen ineft in eo per fe , fed accidit , ve
qui fanatur , habeat in (e principium fanatio-
nis , quapropter medicina non cft natura. Ad-
uerte tamen , quod hxc panicula , non fecun-
dum accident , polita cft * non qu&d includatur
in per fi , fi vniformiter accipiatur , fed poni-
tur ad maiorem definitionis naturx expreflio-
ncm. Nam , quia adhuc erat fubobfcura defini-
tio , neque patebat , an illx particulx primo , <£*
per fe , applicandx eflent ly moruc, vel ly ineft, an
ly principium , ideo addit , & non fecundum ac-
cidens, fi enim tantum pofuilTct primo. Se per
fe , pollet quidem definitio habere hunc fen-
fum: Natura cft principium principale, & per
fe moucndi, &c. Et tunc ncccflatio Medicina
eiTet natura : quia cft principium primb , Se per
fe moucndi ad fanitatem \ addita cft ergo par-
ticula , & non fecundum accident , vt vetus ple-
nufque definitionis fenfus habeatur qualis eft,
quod natura cft principium , Se caufa primo , &
per fe mouendi , & quicfccndi cius , in quo cft
non fecundum accidens , fed potius ptimo , Se
per fe ineft.

R Ponitur eitu in ijuo eft, Scc. Nota, quod in
hac particula eitu :n <pto eft , quafi expreffu Ari-
ftotclcs totam clientum naturx , quod cft cf-
fc caufam intnnfccam motus vbi cft , & ita
agens naturale non dicitur natura rcfpc&u rei
exttinfccx : quibus verbis , vt dicit hic Sco-
tus, notatur compofitum naturale, in quonaJ
tura ineft non quafi accidens , fed quafi pars
principalis , atque fubftantix , ex qno fcqui-
tur oportere naturam cllc iu eo , quod rao-
uctuc ab ipfa natuia , quafi ab iuttiufcco prin-
cipio.

Q \AL

i

Quxftio I V.

»3

Q_V iSTlO IV.

Vtrum mottu cdtlifit a naturas1

Aoerr i.fbyf.ttmm.t.SimpVtc PhiIop.D.Thom rfiV.f«/.'x.
A<iicea.9.A Uupba.i. Djnufc.tn Jiulpkiltf.t.S.Scoiw 9.
Mttsfk .j « er x.dift.i. f i-crin+Jifl 4* f Ricfaaiditl
i* iMipim 9. t4.f.*.Darand D Bonau .ibiJ uri. j .

Argent <] vuitA.trt.x . Gjbc urt. j. Zanuira Tonrtm.
/f»^?o Soncin. I l.Mrlsfh.f. 1 1 . fcttit. ton.Ger.r /ii.),
f.i j.Cooitnbr. 1 JU Corfc.t.i.j.j.Jabcr Tktcrtm.i).

I Rc v 1 t V a qu&d non : quia ccrlum eft
* corpus fimplex motum dluerfis moti-

j bus : igitur eius motus non cft a na-

tura.Tcnct conlcquenria per Ariftotelem 1. Coe-
li, text.t. vbi dicir,quod vnius corporis iimplicil
cft fotom vnus morus per naturam. Antecedens
pro prima parte patet in 1. Corii, texr.4 j. & inde;
Sc pro fecunda apparet in 1. vbi Ariftoreies vo-
lens oftendere quare aliqttx (lellx moucntur ir-
Tegulariter , didt , quod caufa eft , quia plurcs
morus coniunguntur in eodem mobili , hoc et-
iam par^pet Authofem de Sphxra,&: per Aftro-
iogos.

SccundA : quia motus ctfeli eft a voluntate, igi-
tur non eft i natura. Antecedens apparet ia.
Metaphyfi rexr. jy.&probarurconfequcntiatri-
pliciter. Primi, quia motus naturalis, & volun-
tarius funroppofitc diftindli. Secundi per Arift.
5r.Metaphyf.text. j. vbi ponit differentiam inter
potentiam naturalem , fcilicet voluntatem, & ir-
rationalem , fcilicet naturalem , quod non edet
nifi effedhis proucniedtes ab iftis clfent differen-
tes. Tertio quia per hoc probat Ariftot. a. Ethi-
corum, cap. • . quid virtutes morales non infunt
nobis a natura,cO quid infunt a voluntate.

Tertii, ad principale : quia ille motus non eft
J natura» cuius partum, fcu rtiobilc non (equi-
tur vrtus m6tus , id eft , cuilis mobile non incli-
natur ad motum ; fcd coelum non inclinatur ad
motum ; igitur eius motus non eft naturalis Ma-
ior patet $. Ethicorum, cap.i. Et minor apparet:
quia fi ccrlum inclinaretur ad motum t tunc curri
nullum (it impediens , fequcrctur , quid (c ip-
fo pollet rtloueri , Sc per confequens ad eius mo-
tum non oporteret ponere aliquam fubftantiam
ieparatam.

Quarti , ille trionis non eft ± natura , qui non
eft k principio inrrinfcco cffe&iue: quia {.Ethi-
corum,cap.i. dicitur rVioIcnturo eft cuius princi-
pium eft extri paffo non conferente vimffed mo-
tus cccli eft ab extrinfeco : quia cft ab Iritclligcn-
tia fcpar2t.i,crgo,A:c.

Quinti , omnis a&io naturx cft propter
finem, fed morus corii non eft propter finem,
igitur motos cocli non cft a natura. Maior patet
2.huius,rcxt.7f.Etminorprobaciir:qma vel coe-
lum quandoque attingeret finem, propter quem
monetur, vel nunquam : (i quandoque , tunc fe-
quirur , quid certaret quandoque morus cccli:
quia habitibus prxfentibus artat motus ; quod
eft impofEbilc, cum motus cocli (it perpetuus : fi
nunquam attingeret finem , fequeretur , quid
fruftra mouerctur toto tempore xterno.

Sexti: quia motus ctrli non eft velocior in
fine , quam in principio , igitur non eft a natura.
Tener confequentia per Ariftot. a.Ccdi, tex.$ f.
ybi dicit , quid motus naturalis eft velocior in
fine, quam in principio. Antecedens apparet:
Scoti oper. 71 m, I /.

quia morus cocli eft vnifotatifs , Sc regularis, vc
paret S.hufus,text.‘77.

Oppofirum arguitur per Commentatorem a. Jp*
huriiscomqr.i.vbi enumerans ca.quxmouemut
naturaliter, dici t quod ca,qux moucmur natura-
liter, funr animalia, Ac piamur, corpora (impliciam
fcilicer quaruor elementa, Sc corpus Ccrlcrte.

In quxftione primi videbitur de mobili, fcili-
cet de orbe cirertn (cripta lntclligentia. Secundi i*****
de motore carti.Teriio de quxlito.Ac Quarti fol-
uemur rationes alterius quxftiohis.Quamumad
primtnn fit

Prima conclufio.Corlum eft fubftanria.ProIja-
rur oer ftid mninu fubftamix : quia ccclum cft *"?****•
per (c exiftens, fimiliter eft fubicdium motus , Sc
illuminationis , quod non cftcr, nifi coelum edet
fiibftamia.

Secunda coiiclufio.Ccelum non eft * fubftari- Calumuft^
ria compofita cx materia Sc forma : quia fi ira ef-
(et , fequeretur , quid per motus ccclcftes non
pollemus deuenirc in notitiam alicuius fubftan-
tix (epararx. Confequens eft falfum , vt patet 8.
huius, texr.4f. & 11.Metaph.rcxt.41. Etconfe-

J|Qcntia apparet: quia ipfius ccfcli forma pollet cf-
e motor , & roarcria mobile , Sc per confequcnt
prxter formam intrinfccam , non oporteret po-
nere alium motorem (epararum.

Certia conclufio. Ccclum non eft materia, vel 4*
habens materiam.Probatur,quia materia non po- ”* &

teftcfle fine forma , vr patet. 1 huius , Sc tamen m4,,n *'
pcrfpicuum eft, quod cirium non eft compofitum
cx materia , & rotma. Secundo , quia ** materia
appetit formam, Ac cft caufa corruptionis, At prx-
cipui ponitur propter trtnfmutationem fubftan-
tialem , qux non repetitur iri cdrlo, igitur cae-
lum rion eft mareria, nec habens materiam. Nec
valet fi dicatur c,quod forma cccli propter funiri
perfe&ionem adc6 replet appetitum marerix,
quid materia non inclinatur ad aliam formam:
quia vel illa forma ccrli cft cognofcens , Sc hoc
non : quia tuhc non eflet nifi lntclligentia mo-
ucns,quxcircumfcripta cft, vtl non cognofcens,

Sc cum forma hominis cft nobilior, Sc pcrfc&ior
formi noncognofccnte,fcquitur, quod cum ma-
teria ertet fub forma hominis, quod non appete-
rer , vel inclinaretur ad aliam formam i quod cft
falfum.

Ex quibus fequitur,'qn&d corium cft forma ca- Ca/mm rft
piendo formam , provt jdiftinguitur contra ma- /*nw«.
teriam , Sc compofitum. Verumxft tamen , quod
capiendo materiam large, pro cuiufcunquc tranf-
mutationis fubie&o i tunc ccclum poteft di-
ci materia ; Ac ideo ccrlum potert fic definiri:

Catium eft fitbf}*ntia c»rpore* /implex per priuatia- DefUitit ta-
rtem compo/irionu ex pxrtibtu diuerfarvm rxtioman, U-
mobilis loi aliter, fcnfibilis>irigc>serd'ilis>& incorrupti -
bilis. Et hoc dc primo.

Quantum ad fecundum notandum, quid ccr- p.

Ium niouctur ab lntclligentia approximarafibij Cala
qttx cognofcit ctrlumpnotum eius, Ac finem pro- tMr
prer quem monet ccrlum, &: propter hoc mouet
ipfum voluntarie tanta velocitate, quanta vttlc
mouere.nec cft quxrerida alia caufa dc quantita-
te velocitatis.quim voluntas motoris;

Secundo notandum , quod aliquid poreft dici r'^<nUi
voluntarium dupliciterjvno modo Contingenter,
fient voluntas d noftra,qux cft libera conrtngen-
ter ad eliciendum aliquem aftum.vcl cius oppofi-
ntm pofitiuc, vel priuatiu^, Ac dicitur oppolitnm
pofitiuum t quando elicitur adtus contrarius;

K 3 rc

ii4

Lib.I I. Phyficorum

vi nolitio cor.trariatur volitieni, fed dicitur op-
pofitum priuatiuum , quando voluntas fufpcndic.
fuum a&um. Alio modo dicitur voluntarium ne-
ccirari^i fle fic fecundum Ariftotelem Intelligen-
T tiamouetcalum voluntarie, fle ncccllario , non

cutn neccfliutc coa&ionis, fcd ncccflitate com-
placentia: : quia placet Intclligcmi* fic moucre,

■a & non poteft aliter mouerc ccc lum , quam de fa-
doraouet. Tamen fecundum fidem fle verita-
tem Intclligcntja.fcilicct Dcus,mouct ccrlum li-
bere,fle contingcntcr,flc poteft ipfum moncreve-
locius,flc urdius,imro& poteft iplum faccrcquie-
fccrc,ficnc placet fibi.

6. Nunc ponuntur conclufiones. Primaconclu-
Crf«m nem fio. Ccrlum non reftftit motori. Probatur , quia
rr/i/to meio- omnj5 rc|',(\cntia alicuius mobilis proucnit alte-
ro duorum modorum , (cilicct vel quia mobi-
le inclinatur ad quietem , vel quia inclina-
tor ad malum oppoficum , vt patet de mo-
tu lapidis dcotlum , in quo eft rcfiftentia in
hoc,qnod lapis fecundumaliquam difpofitioncm
fui inclinatur ad motum oppofitwn fu ifunr. mo-
do minor declaratur , quia li ccrlum inclinaretur
ad quietem, vel ad motum oppofuum.iam illa in-
clinatio cllcr fruftra toto tempora xtcrnoifle pa-
tet confcquentia.ciim nunquam quicfcat,aut mo-
neatur motu contrario.

Secundo : quia omnis refiftentiaeft cum qua-
dam violentia, fcd ccrlum non mouetnr violen-
ter ; igitur ccrlum non rcfiftit.Maior patet indtt-
&ionc:quia in motu progrcfliuocft violentia:
quiagrauitas violenter mouetur furium.fimilicr
in motibus grauium.flc lenium eft rcfiftentia:
quia medium violenter diuiditur. Et minor ap-
paret : quia fi in motu corii ctfct violentia , non
eflet perpetuus : quia nullum violentum eft per-
petuum,vt patet i. Coeli text. 17. quia nec eft ibi
violentia intrinfeca » nec extrinfeca: quia non
mouetur per medium vt gtauia , dc leuia mo-
uemur.

7. Seoinda eonclufio. Motor carit non fatigatur

hieter tali in moucndo colum. Probatur, quia omnis fati—
mmtmittct- galj0 aiK cft pCr cflencialcm diminutionem vir-
inm ntnftu- toc|s> aut pCr remiflionem conatus , fcd neutrum
x««r. inuenitur in calo.vt patet ex rcgularitatc,& vni-
formitate motus coeli, er go,flec.

Secundo patet, quia fatigatio motoris proue-
nit ex rcfiftentia t modb mobile nonrcfiftit per
prxcedentcm conclufioncm , igitur motor eft in-
fatigabilis.

Sed obiicitur: quia velocitas motus fcquituc
, proportionem potenti* motoris ad rcliftcnriatn

moti, patet 7. huius, text. $ y. fle inde j igitur ve-
locitas motus cccli fcquitut proportionem mo-
toris ad refiftcnriam , & per confcqnens coelum
reftftit. Rcfpondctut, quod in motibus volunta-
riis proprie non teperi tur proportio nifi fimili-
todinaric ,vifi fiat vnus alter motus naturalis
eque velox, lient voluntarius, tunc quia ille na-
turalis ptoucnict a tama propoitionc , dicimus
fimilitu linarie quod voluntarius ptoueniat ab
gqnalLhlcfl non opotret , quod in motu volun-
tario '.it aliqua refiftcmia.Patet igitur, quod mo-
• tor mouet infatigabilitec mediante intellcdu, &

voluntate , fic idciS dicit Commentator 1 x.
Metaph. comm. j t . quod motores calcftes non
g Habent de potentiis anime nifi intcllc&um , fle
volumatem.Et Hoc de fecundo.

do vt naturale diftingairur contra cafuale.quem-
admodura dicimus plantas naturaliter crcfccre;
fle ifto modo probat Ariftorclcs x. huius, quod
morus ca-li eft a natura. Secundo modo capitur
naturale , vt diftinguitur contra violentum , fle
tunc patet ex fecunda parte quxftionis , quod
motus cxcli eft a natura : quia ccrlum mouetur
fine rcfiftentia mobilis, aut fatigatione motoris.

Tertio modo capitur naturale , vt diftinguinir
contra voluntarium ; fle tunc de voluntario con-
tingemer diftum fuit , quod ccrlum non rao-
txccur voluntarii contingcnter. Idc6 in pro-
poftto accipitur naturale, vt diftinguitur con-
tra voluntarium contingcnter, fle contra vio-
lentum.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima conclu- $.

fio. Carlum f mouetur naturaliter. Probatur: Ctelmm w-

illud mouetur naturaliter quod mouetur a prin- **r**»«n**;
.... * ■ -• - Uter.

XiW rutini* Quantum ad tertium notandum» quAd omnis
trifjuittr. motus poteft dici c natutalis uiplicitct.vno mo-

cipio imrinfcco ipfo non ccmtrauenienic fuo
motori jfcd ccrlum mouetut a principio incrinfe-
co.fle non contraucniencc fuo motori , ergo, flec.

Maior patet ).Ethic.cap.i .fle minor apparermam
colunt mouetur ab Intelligcmia.qux eft intrin-
feca fibi per approximationem : tum jpia afliftit
orbi , fle cuilibet patti eius : fle qu&d cirium non
concraueniat , patet cx prxccdcmibus , cum roo-
bilc.non refiftat.

Secunda eonclufio. Motus ccrli eft magis na- Metui nH
turalis , quam fit aliquii motus iftorunt inferio- 'fl ****“ "*•
ruin. Probatur primft, quia ille motus eft magis
naturalis, cuius motori nihil reftftit : fcd motori »!

ccrli nihil reftftit : ergo , flec. Maior nota eft , fle
minor apparet : quia non eft aliquis motus loca-
lis in iftis inferioribus , qui non habeat rcfiften-
tiam intrinfccam,vcl cxtrinfccam. Secundfl,quia
motus caeli noti fupponit aliquid violcntutojfcd
quilibet motus localis iftorum inferiorum fup-
ponic aliquod violentum, diftrahcns, vel inna-
turale ; igitur matusccrli,flcc. Maior patet, quia
motus tei naturalis in iftis inferioribus , vel eft
de loco naturali, fle nsnc eft violentus, vel ad lo-
cum naturalem , fle tunc praefupponit locum in-
naturalem , vel difttadionem violentam a loco
proprio, quorum vcrumqfie eft violentum.TcrtiA
patet , quia ccrlum mouetur fine difpofitione ac-
cidentali inclinante ad motum ,vt patuit priusi
fcd nullus eft motus in iftis inferioribus, qui non
fiat mediante difpofitione accidentali, igitur mo-
tus ccrli eft magis naturalis.Et hxc de tertio.

Nunc ad rationes alterius quxftionis. Ad pri- 10.
mam R dico qu&d termini analogici bene poteft Tiefaiti* f4~
cire definitio analogica , vt patet x . Poftcriorum,
modiS ifte terminus natura eft terminus analogi-
cus : quia per prius dicitur dc forma , quam dc
materia.

Ad fecundam dico , quhd ifte terminus natur* StAJIaatUifl
non eft terminus abfolutus,imvn6 rclatiuus,quia
dicitur dc materia, fle forma in relatione ad mo-
tus fle ad operationes naturales.

Ad tertiam dico, qu6d duplex eft fubftantia,
quxdam compofita , vt homo j fle quxdara fim-
plex,vt fotma.vcl materia i modii fubftantia
compofita poteft definiri fub conceptu quiditati-
uo , vel connotatiuo fi connotatiuo , tunc talis
definitio debet dari per additamentum , fcilicet
pet accidentia, vtpatety. Metaph. tcxt.i i.Scd fi
iubftantia compofita debet definiti fub conceptu
quiditatiuo, tunc etiam definitio debet dari per
additamentum, vt fi iftc terminus pater definia-
tur , deberet dici , Pater eft qui gcncrauit ali-
quem

1^*

'quem /ibi fimilcm , fcd fubftancia fimplcx fcm-
pcr per additamentum delinitur » &: iic eA in
.propoli to.

Ad quartam dico * quod licet illi termini fine
conucrtibilcs, tamen vnus ponitur ad exponen-
dum alium. Vel dicitur qu6d illi termini refe-
tuntur ad diuccfa : quia ille terminus principium
accipitur pro principio a&iuo , & ille terminus
cau/a accipirur pro principio palliuo, & tunc in-
tclligitur diliuncliuc , quod natura cft princi-
pium, vel caufa.

Ad quinum concedo ,qu&d idem finral,&
fcincl non c(l per fe caufa contrariorum , & hoc
fecundum idem, licet bene fucccdiuc,& ideo per
eandem naturam res naturalis nata cft polita
quiefccrc.per quam etiam mouetur.

Ad fcxramdico,qu£d ilia; di&ioncs capiuntur
diueriitnode^c referuntur addiuerfa : quia Pri-
num idem ellquod principale , & per fe idem ell
quod /olitorie , & referuntur ad iftum terminum
principium, it* vt fit fenfus, natura cft principiora
per fc, id cft,foliraric potens in motum, vel ope-
rationem line hoc , quod prxlupponatur altera-
tio ab cxtrinfcco;provt cxcmplihcabatur dc ma-
gnete,&: de ferro.

Ad feptimam negatur minor. Ad probationem
dico,qu6d Intclligentia cll in orbe appropriate,
licet non inhxrenicr. i)c intellcdu noftro dico,
qu&d intclleclus nollet roouet illud , iu quo cft
inhxrcmcr , licet non cd udus dc potentia ma-
tcrix.

Ad odauam negatur minor , ad probationem
patet per expolitionem prius politam. Nunc ad
rationes huius quxftionis. Ad primam concedo
antecedens, & ncgoconfcquctiam. Ad probatio-
nent per amhoritatem t . Cxli dico, quod eft in-
cclligcnda.quod vnius corporis limplicis cft vnus
motus limplex fecundum naturam proueniens,
frillccc ab vno motore ; modo iplius coeli funt
diuerli motores, fccund iyn diueriitatem mo-
tuum.

Ad fecundam didumeft, quod corium moue-
tur voluntarie non conringcnter , fcd ncccflarid
neccflitare compiaccntix,& hoc eft mouerc, na-
turaliter modo prxdido.

Ad tertiam dico, qudd colum inclinatur ad
talem motum , nec ex hoc fcquitur, qudd non eft
ponendus alius motor : quia forma grauis incli-
natur ad motum deorfum , & tamen fe fola non
fufticitjdato quod efler line rcliftentia. Aliter di-
citur, quod cadum non inclinatur ad motura, Sc
cum hoc non contra mouetur , quod fufticir , vc
morus Iit naturalis.

Ad quartam, dubium eft, qualiter h motor cft
inrrinfccus.

Ad quintam dico, quod motus corii cft finali-
ter propter conftruare 1 ifta inferibra , dc propter
perpetuas generationes, & corruptiones illorum
inferiotum,& quia intclligentia femper intendit
iftum Ii nem, femper intendit mouerc.

Ad lextam dico, quod hoc intclligitur dc mo-
tibus grauiutn,& lcuiuro>& non de aliis.

ANNOTATIONES.

' OElum non eft fubftantia compoftta ex mate-

ria & forma. Nora, quod in hac quxftio-
neScotus loquitur fecundum Ariftotclis fen-
Contiam. Nam fecundum veritatem, Sc fidem in
ccrlo eft materia, & ciufdem rationis cura mate-

Qua^ftio IV.

'ria rerum corruptibilium , & generabilium , vc
probat idem Scotus in a.diftin&ionc M.quxltio-
nc i. Quia impofllbilc cft.quod lint dux mate-
rix primx alterius , Sc alterius rationis. Nam
licut non funt duo fines primi , neque duo riK- tirUHUtuth
cientes primi alterius, fle altet ius rationis, ira Inferiorum,
neque dux materix primx altqrius.& alterius ra-
tionis , atque adc6 ii non datur nili vnum agens
primum , non poteft dari nili vnum primum pa-
tiens, fiuc vnum primum fubicdum. Nec valcr
Ci dicatur, fi marctia cadi cll eiufdcni rationis
cum materia illorum inferiorum, ergo calum cft
corruptibile. Quia.vt dicit Scotus vbi fupri,cce-
Jum per ic quidem cft corruptibile , non autem X
corrumpitur, neque naturaliter poterit corrum-
pi : quia forma cali non habet contrarium po-
tens vincere illam formam , ideo a nullo natura-
rali agente corrumpi poteft , Sc in hoc fcnfu
dicitur calum incorruptibile. £t fi dicas , fub-
ftamix nihil cft contrarium , ergo linuliter ne*
que fubftantia poterit corrumpi. Rcfpondco,
qu6d fubilantix in ratione fubftantix nihil eft
contrarium, at vero (econdum difpofitionet, qux
funt ad formam neccdarix , cft aliquid libi con-
trarium, Sc hac occafione corrumpitur. Calum
autem huiufmodi difpolitiontbtts caret, quare
non poterit corrumpi.

° M Jieri u Appetii fornum , & eft caufa corruptio - I 4 •

ttis. Nota dupliciter polle loqui dc corruptione, 'CorruftUU-
vno modo vt corruptio cft quxdam palho , qux
dicitur corruptibilitas , funt enim res naturales '
corruptibiles , licut generabiles, quarum pallio
eft corruptibilitas. Alio modo poliamus loqui de
corruptione, vti cft atftus corruptionis : loquen-
do dc corruptione primo modo materia vt pti*
uata eft forma , eft principium causaquc corru-
ptionis, vt patet ex Ariftotcicin i. huius.tex t.8i.
dicente: Altera vero pars contrarictatis , id cft,
priuacio fxpc per imaginationem videbitur ad
maleficium iplius intendenti intcllc&um. Quali
dicar quod priuacio poteft imaginari fimiiis in-
tcudctiacbmalcficiumiiicuc mulier adultera ma-
leficium molitur marito, vt alium virum admit-
tat , ita priuatio formx gencrandx , qux accidit
materix , cll caufa corruptionis prxccJcnti for-
mx,vt alia recipiatur. Loquendo verd dc corru-
ptione fecundo modo : materia, forma, Sc priua-
cio, Sc caufa effteiens funt principia corruptio-
nis, quia tot principia inucniuntur in corruptio-
ne , quot in generatione, at in generatione inue-
niuntur tnarcria>forma,& priuatio, vt probatum
cft in primo libro , Sc infuper generans, ergo coc
erunt principia corruptionis.

* Forma cali propter fu*m perftclionem non re- j ^
plet Appetitum materia. Nota , quod materia Forma ,all
corruptibilium ideo per fc cft ratio corrupti- tn/iwn.
bilitatis : quia cft in potentia ad formam, quam *

habet , & ad cius priiuuonem , quia Icili- *UA
cct per fc poteft carere illi;mod6 ita fe habe-
ret materia cali , fi in illo cllct materia , atque
adeo calum corrumperetur. Nec valet , in-
quit Scotus , dicere qu6d forma cali propter
luam perfectionem replet torum appetitum ma-
terix ; quia nulla forma implet appetitum fux
materix refpcltu alterius formx , nili der aclum
oppofirum priuationi illius formx i modo forma
cali non dat altum oppofirum priuationis cuiuf-
cunquc forma- , alterius 4 fc , videlicet igms, vel
animx intcllclliux : quia nulla forma dat actum
oppofirum ptiuaiioni cuiulcunque formx , nili
K 4 id

n6

Lib. 1 1. Phyficorum

etftiua
dm» ftmfMrd-

rip*/-

in fc contineat omnes formas faltem vittualitcr,
at coeli forma non fic continet omnes formas.
Quire priuatio lormx ignis , rei faltem animx
imelictiiux manet in materia cadi : fi in eo po-
natur materia , confcqucns eft admittendum
fecundam fidem, & veritatem, & quomodo cum
hoc ccclum fit incorruptibile, ditium eft fu-
pra.

d ZSo! urnarium pottjl dici dupliciter , flcc. Nota,
quod in hac littera vult dicere Scotus, qniSd vo-
luntas nedum eft libera ad oppofitos atius con-
trai ios , fcilicet ad velle & nolle : quia in eius
potcftateeft diligere, fle odi ile, fcd etiam ad
atius comradttiorios , feilitet ad velle , fle non
velle , quia tn cius potcftarc eft diligere , fle non
diligere fufpendcndo atium dilctiionis prxeise
abfqucco , quod eliciat atium nolitionis, vd
odij.

c Omnis motiu potefi dici naturalis , flec. Nota e*
Scotoin Prologo i.Sentcnt. quxft. i. fle in 4.
diftinti. 4$. quxft. 4- & 9* Mctaph. quxftiouc4-
quid potentia rectptiua poteftadduo compara-
rispritni ad atium, fle formam quam recipit. Se-
cundo ad agens, a quo recipit formS. Verbi gra-
tia, potentia reccptiua aquas ad calorem potell
comparari ad ipfum calorem quem recipit , vel
ad ienem , a quo illum recipit , A comparetur

ad formam talis potentia eft naturalis , vel vio-
lenta, vel neutra. Naturalis quidem fi ex na-
tura fua fit inclinata , & propenfain ipfam for-
mam , qualis eft potentia aqu* ad recipien-
dam frigiditatem j erit violenta fi tccinit hu-
iufmodi formam prxtet cius propenlionem,
fle inclinationem , cuiufmodi eft potentia aqux
rcfpetin caloris : qux ad oppoiitam formam
inclinatur, & inclinationes naturales non fune
odoppofita. Neutra potentia eft, qux nccre-
fiftcntiam , nec naturalem propenfionem habet
ad hanc , neque ad oppofitam formam » lic£t
vtriufquc fu capax , quam potentiam habet fa-
perficies refpctiu coloris albi, vel nigri. Sivero
comparetur ad agens , i quo recipit formam, vel
eft naturalis.vel lupcrnaturalistnaturalis fi agens
naturaliter imprimit talem formam 1 fupernatu-
ralis , fi fupcriuturariter ; vnde fi aqua tecipit
calorem ab igne , talis potentia rcccptiua aqux
comparata ad ignem eft naturalis, fi vero imme-
diate reciperet it Deo calorem, cfTct fuperna-
tnralis.Exhisfcquitur , quod eadem potentia
ad diucrfa comparata poteft cllc naturalis , fle
fupcrnaturalis , de violenta ‘.potentia namque
aqux refpctiu caloris, fi ad iplum calorem com-
pacctuc , eft violenta , fi vcr£> ad ignem , eft na-
turalis,refpctiu autem Dei immediate fundentis
calorem in aqua , eft fupcrnaturalis.

* 7* f Cttltcm mertetur naturaliter. Nota ex Scoto in

7. 9,1 1 *Mmti.i.qMxft.fl.8c in4.dtftinti.4t.qu*ft.t.
quod proprie loquendo inotusccrli non eft na-
usuor. '* ntralis , fcd neuter. Quoniam fi motus cccli cllct
naturalis,pcrucnirct vtiquccalum ad terminum
ad quem naruralitcr , & ibi naturaliter , quicf-
cercr , ccclum autem non quiefeii , neque natu-
raliter quicfcct.lrcm ccclum ab intriufcco non
habet naturalem inclinationem , qua determi-
netur magis ad motum, qnim ad quietem, quia
•notus , quo monetur prouenit libi ab lntcllt-
gentia «atque adei motus non eft illi naturalis,
neque quies tali motui oppofita , fle per confc-
quens motus eft fiblneutet . Adde quid vni cor-
pori fimplici debetur vuui moto» naturalis, vc

patet in libris de Coelo ; fcd coelum eift corpus
iimplcx.crgo aliquis motus fibi naturaliter ddje-
tur,dc per confequcns motus, quo mouetur, non
eft illi naturalis.Probaturhxc vlrimaconfequcn-
xia. Quod libet caelum excepto primo mobili;
mouetur duobus motibus , vno qui dicitur pro-
prius coelo ab Occidente in Orientem per Se-
ptentrionem : mouetur etiam motu diurno, qui
dicitur rapidus ad motlim primi mobilis ab
Oriente in Occidentem per Meridiem*, ergo fi
naturaliter mouctctur aliquis horum motuum
cllct naturalis i fcd non eft maior ratio dc vno,
quam dc alio : quia ad neuttum magis inclinatur*
ergo nullus iftorum motuum eft libi naturalis*
fed neuter. Quomodo nutem Scotus irttclligac
motum cadi dic naturalem , ipfc fc ipfum expli-
cac in fua dillintiionc dc naturali-

g Termini anulcgici bene poseftejje definitio. Nota, jg. *'
qu6d aliqui dicunt definitum in definitione na- £>«</> M-
turx fignificare forma fubftantialcm , quod pro* mtmm •• *r
bant : quia ca natura definitur, qua differunt na-
mtalia ab arte fatiis , differunt autem per forma» r**
fle non per matcrialtv.nam materia ligni, fle mate-
ria cathcdrx lignexeadem cft,fotma vcr&diucr-
fa-.cxtcrum hxc fententia eft aperti contra Ari-
ftotclcm, neque ratio concludit. Nam res arte fa-
tix differunt it naturalibus , non foliim proptet
formam , fcd etiam propter materiam : quia na-
turalia includunt ellcmialiter tnaiet i amianifida-
lia ver<S,non nifi connotathiC : Iccundo, quia na-
turalia prim&, dc immediate materiam includunt*,
artificialia vet iS non primo, fle immediate, fcd fo
cundario.ac rcmotcuuatcriacnim primo ineftli*
gno,quod eft materia cathcdrx, fle deinde per li-
gnum ineft cathcdrx lignex .Natura itaque acce-
pta vt comprehendit matcriam,fle formam,eft de-
finitum in definitione natutx:nam poftquatn
Ariftotelcs definiuit naturam, fle expficauir ea*
qux a natura denominantur , ftatim poft pauca
vcrbaccepit probare lura materia , tum formam
effe naturam, quod fignum eft, quod fub nomine
narurx comprehendit materiam fle formam. De-
finit igitur naturam in communi ,vt comprehen-
dit materiam fle formam , flue fumatur pro rela-
tione naturalitatis , qua naturx referuntur ( fune
enim relata fecundum dici ) ad ens naturale ; fiue
pro ratione abfoluta principiandi , fle caufandi
motum , qux eft genus ad materiam fle formam;
fle quamuis forma fit magis natura , quim mate-
ria,hoc eft perfetiior natura ; non tamen deillit
xquiuocc dicitur natura, fed analogice, qux ana-
logia ftat cum vniuocationc, atque adeb defini-
tionem non excludit.

h Ditium eji qualiter mttor eft intrinfeCM. Nota, { 9'

verum cllc omne ens naturale habere princi- omm»u*
pium motus , atque etiam clTc verum ccclum, cf- loNi»
fe ens naturale , fle habere in fc principium mo-
tus ; non quidem refpctiu motus , quo mouetur. tm’
fcd refpctiu alterius motus , quo non mouetur
mod^ , fed potilis eft In quiete , eo quod eft col-
locatum in luo ccntto , vel in fuo apti (fimo lo-
co , vbi optime cius natura confcruatur , ficut,
verbi gratia, tota tetra ron mouetur, quamuis fit
ens mobilc.quia eft in fuo centro, id eft, in aptif-
fimo loco , in quo natura eius confcruatur ,li ta-
men raperetur terta ,8f extraheretur k fuo loco,
ftatim amotis impedimentis ad fuum locum ctir-
retet , quod apparet in partibus terrx violen-
ter fupta exiftentibus , qux amotis impedimen-
tis ftatitn deotfum tendunt. Idam dico dc coelo,

quod

Qua?ftio IV.

ii 1

•quod /i per potentiam diuiium extraheretur A
ilio loco» vel aliqua cius pars, equidem mihi
aliud non c(l intcflfgibilc, nili quod haberer in
fetam principium aftiuum , quam partiuum , ve
raperetur , moucrenirquc ad luum locum natu-
raliter : modo tamen cft ia quiete in fiio loco,
• quia cum iit tam perfe&um ais, quod ex eius

virtute pendeat horum generabilium vira ; folurn
xnouct ipfum peculiaris Intelligcntia , vt (ic om-
ni ex parte.quodlibcr coelum cuilibet horum in-
feriorum parti prxfcmctur,llcquc eorum virtuti-
bus potiamur.

iO. * Motm cali eftfinalitcr propter confcruare

inferior a. Nota , quhd motus ccelorum cft Ce i
fapientiflimo omnium conditore ordinatus, ve
naturalem rerum ordinem , Se generationem te-
xeret : non Ce, quod morus ipfe calorum Ce
caofa talium generationum , fcd qudd per mo-
tum pntientantttr Ce, vel Ce coeli, vt diucrfi-
ras rerum inferiorum pendens ab influentia , co-
rumque virtute appareat , atque generetur , Se
luxta hunc ordinem dicitur morus caeli natura-
lis , non tamen quia pendet a principio inrrin-
fcco adiuo , neque pafiiuo per fe exiftente in
ipCs ccrlis. Vnde motus fphxricus coelorum
cft prarter eorum naturam j quia chm Cnt fphx-
rica; figura: funt apti ad ralem motum. Ex quo
manet quid motus , quo corium modo mone-
tur , non cft illi naturalis : quia ad illum non ha-
bet naturalem inclinationem; neque violentus:
quia ad oppofitum non inclinatur , fcd cft neu-
ter , quia ratione cius Cgurx non libi repugnat
talis motus.

EXPOSITIO TEXTVS.

2 j, V T/ detur aut em j normuRu natur* , & fukftamia

Tcxt. 7. V torum ,&c. Hoc cft x.capitulum huius tra-
natus , in quo Pliilofophus oftendit de qui-
bus didtur natura, Si primo probat, qudd na-
tura dicitur de materia , fecundi quid dicitur
de forma, ibi : Alio autem modo. Primum probat
dupliciter. Secundum ibi -.Quocirca yiwr.Eft igitur
lUtnio prima conduCo, quod materia cft natura : quam
concluConem probat fub iftis verbis, quod prin-
cipium non formatum per fe ipfum, quod mate-
ria: vnicuique videtur elTc natura , Se fubftantia
eorum, qu* funt initura, quemadmodum dici-
mus, quod lignum cft natura le&uli, Se zs natura
ftarux. Probatur Cgno Antiphonris:quiaftcur cft
in artiCdalibus , ira cft in naturalibus ; fcd in ar-
tificialibus materia eft natura , & fubftantia arti-
ficialium; igitur ita cft in naturalibus. Maior pa-
Trtt. «. ree per fimile : nam ficur 1 fe habent zs , Se au-
rum ad ca,qu* componuntur artificialiter ex eis;
ita fimiiiter fe habent elementa ad orta , Se ligna,
qua: fiunt naturaliter ex ipfis. Et minor apparet:
nam fi lignum projiciatur in terram, & putrefeat,
ita ve faciat germen, non producet leftum.fcd li-
gnutm& ideodifpofitio illa fccundhm legem. Se
* artem, id cft, quam lignum habet ab arte, non cft
nili accidens ligni.

It. Quocirca j fote. Probat fecundo reftimonio

T<«. 9- k antiquorum. Vnde omnes antiqui , qui po-
nebant aliquod elementorum , vel plura elemen-
ta die nuteriam;poncbanc ipfum, vel ipfam crte
naruram rerum naturalium. Se moucbantur pro
tanto , quia dicebant , qu6d de ratione materis
cft, quod fit perpetua, & quod non habeat muta-
Tat, 10, ll0J1- natuia f fcj ^ omnia alia pwrtcr ma-

teriam , funt partiones habitas , Se difpofitiones»
quz infinities generantar , Se corrumpuntur , &
lic vno modo nutcria dicitur natura viucntium,
habentium in fe principium motus , Se muta-
tionis.

Alio j autem modo forma , & Jfecirt. Pro- Tcxt* ' ^
bat,qn&d forma fit natura tripliciter. Secun-
dum ibi : Amfms fit ex Itotnirxhomo. Tertium ibi:

Amplius autem nauira ditia. Item prini 6 probat
hoc. Secundo probar, quod forma alio modo cft
natura , quam materia. Et tertii quod forma cft
magis natura.quinr materia. Secundum ibi:&««*
realio modo. Tertium ibi : Ut magis natura hac eft , Ex heetsxth
atuna materia. Eft igitur concluho , quod forma 1"**

cft natura. Probarunquia illud cft natura rerum jf,
naturalium, fccundhm quod res naturales dicun-
tur in a&u , fcd fecundum formam res naturales
djcuntur in adtu,crgo, & e. Maior patetrquia ili*
non dicuntur res naturales, qua: lolinn funt res
naturales in potentia, vt verbi gratia, illud quod
prreise habet formam odis in potentia , Se non
in a&u, illud non eft os, quemadmodum lignum
non cft Ic&ulus , quod folftm cft in potentia ad
formam lc&i. Et minor apparer: quia ficut res
artificiales dicuntur adu artificiales per diipoli-
tionem,quam lubent ab acte ; ita fimiiiter res di-
citur aftu naturalis per fornum , quam habet i
natura.

Quare C alio modo. Ponitur tertia conclufio, ij.'
quod forma alio modo cft narura , quam mare- Teie.
ria. Probatur ,quia illud alio modo cft natura.pcr
quod res naturalis dicitur in a<ftu, quam illud, per v,Je emra-
quod res naturalis dicitur in potentia tantum: Zl~

led a forma dicitur res naturalis in a&u , Se a m*r*'
materia dicirur res naturalis in potentia tantum:
igitur forma cft alio modo natura , quam ma-
teria. Et fubbit AriftotcIes,quhd forma non cft
feparabilis i materia, nifi forte fecundum ratio-
nem; Se illud quod cft compofitum ex iftis duo-
non eft natura, fed clt a natura, vt homo, qui cft
compofitum naturale.

Et magis natura hac eft materia. Ponicut Tsmso rjf
quarta conclufio, quid forma eft c magis natura,
quam materia. Probatur quafi per medium alte- te^t
rius rationis , quia illud cft magis natura, quod
fimplicitcr. Se lecund&m afttim cft natura, quam
illud quod cft natura fccundhm potentiam tan-
tum : inodo forma eft natura fecundum a&utn,
materia autem fecundum potentiam tantum:
igitur forma cft magis natura, quam materia.

Amplius fit 7 ex homine Itomo. Ponitur fe- 24.'
eunda ratio ad probandum , quod forma fir Tcxt. 15,
natura : quia illud eft natura, fecundam quod
compofitum naturale generat libi fimile fecun-
diim fpeciem:fed fccundtim formam compo-
fitum naturale generat fibi fimile fecund&m fpc-
ciem ; igitur forma cft natura. Maior patet, quia
propter hoc antiqui dixerunt figuram , fcii dif*
politionem artificialem non efic naturam , eo
quod non cilcc generata alicui fimilis. Et minor
apparet, quia homo fecundum fuain formam ge-
nerat hominem.

Amplius S autem natura di fla eft generatio. T<«r 14
Ponitur tertia ratio. Secundo oftendit , quomo-
do forma diuerfimode dicirur narura , ibi ; fid
forma & natura. Tertia ratio cft ifta: genera-
tio vocatur natura , eo quod eft via in natu-
ram , fed non quia cft via in naturam , qux
cft materia; cum materia fit ingeuerabilis ; igi-
tur vocatur natura , cum fit via in naturam.

qu«

ii 8

Lib. 1 1. Phyficorum

t«.\.

<5n rrt/h tft qu* cft forma: quod autem generatio quando*
que natura dicatur, declarat Ariftotclcs, quia
in naturalibus geueratio denominatur a ter-
mino 4 dquem , Tt calcfadio a calidirate, g<*-
neratio a forma , qu* generatur ; fed non fic
e!t in artificialibus : quia * mutatio artificialis
denominatur a Medico ; tamen hoc non fem-
per cft verum : quia fanatio bene denomina-
tur a termino ad quem , fciiicct a fanitate , &
hoc fecundum habitudinem , quam habet ad
terminum ad quem ; fed fecundum habitudi-
nem , quam habet ad efficiens , vocatur medi-
catio.

Sed forma 9 & ruitur a dupliciter dicitur. Hic
oftendit , quod forma dupliciter cft natura; nam
FttmA Jufli- vii o modo forma cft natura modo prxdido : alio
*t*Z, ** mo^° Pr'ual‘° dicitur cftc forma , vel natura , &

hoc exponitur v no modo capiendo priuarionem
pro forma minus perfeda , quemadmodum ni-
gredo cft minus petfcda alcedine ; alio modo
exponitur , quod capitur ibi ptiuatio formx ge-
nerande pro focma exiftenti in materia, & fic
illa dicitur natura. Hoc modo exponitur , quod
priuatio quodammodo cft fpecics , id cft , pri-
uatio non poteft definiti line forma : quia in
definitione ptiuatiouis oportet exprimere for-
mam. Et fubdit Ariftotclcs , quod qualiter in
generatione iimplici priuatio cft terminus , vel
aliquod aliud contrarium , confidcrandum cft
pofterius , fciiicct in libro de Generatione, &
corruptione.

motus ad fanitatett , tamen vt fignificatur hod
nomine medicatio ligmficatut per modum attio-
nis , & ideo denominatur a.Mcdico. Alio mo-
do ligni ficatur motus per modum paftionis, 6c
fic denominatur a termino ad quem, ve fana-
tio, qu* cft via ad fanitatem. ‘Ait itaque Arifto-
tclcs quod generatio lignificatut pet modum
palfionis, quia illius, qui gcncratut, cft genera-
tio, denominabitur ergo a termino ad qucm,quc
cft forma. 1

Q_v A i T 1 o V.

■ Virum natum fuffteienter diui datur
in materiam (F formam.

Aiifl lbtim.j.6 yAtu.r4.Aaic U.i fifcx.i. Albcrt.u
phjf Mjjton.x. rl^f.f.y IWccaffm.l biet.

//».< '-4-f * Ci<nxt»bx.x.rhjf i»p «.j.r.Cooiplat.rf.jf j.
f j 4 S Ruumi St Roccqi q t.Fuemet q.iJigie.t.

ANNOTATIONES.

1 6.

* HU fecundum legem , & Artem .

\-J Aducn

'Aduette, qubd nomine artis non in-
telligat habitum exiftentem in artifice, fed cius
c(fcttum,qux cft forma artificialis : cffc&us enim
interdum nomine fu* caufx gaudet , & ideb fa-
pienter expofuit Scotus, quam lignum habet
ab arte.

k Omnti Antiqui , &c. Nota, antiquos partim
verum, partim falfum dixifle. Verum quidem,
quatenus dixerunt , materiam efle naturam , fal-
lam verb quatenus dixerunt, folam materiam
cftc naturam : qtiia etiam forma cft natura, ex
quibus ens naturale conftat. In duobus igitur
errabant antiqui. Ptimb, quia dicebant (olam
materiam cftc naturam. Secundb , quia dicebant
materiam cftc compofitum, & ens in a&u, quod
( Ariftotclcs paucis vetbis rciccit, cum dixit : V«o
H it h aUi icitur modo natura dicitur materia prima fub-
VUifllt 'In* ‘cC^a f°rw* cuique , ciim enim nullum ens
n«|rf *ftnm >*» athi pofllt cftc materia prima fubic&a for-
a muirux. mx , fiquidem ens in adu componitur ex ma-
teria,^ forma, efficitur vt materia non fit
ens in adu , compofitumvc , ve antiqui di-
cebant.

1.7. c FarmA cft magi* natura tptsm materia. Nota,
quod hoc dupliciter poteft intelligi. Primi),
quoad pcrfo&ioncm , & nobilitatem, iu vt fen-
fus lit quod forma perfodior cft materia. Se-
cundo quantum ad rationem natur* ; ita vt fen-
fus lic , forma cft magis natura , id cft , perfodio
natur* pr* (tantior cft in forma , qusun in mate-
ria,verum cft vtroque modo,
d Mutatio A*iijuialu denominatur ab acente.
Nota , qnhd motus dupliciter fignificari valet,
vel per modum adioois , & fic denominatur a
principio motus \i t medicatio , quz licet fic

Rev itv r. quod non : quia aliquid j*
aliud materia , & forma cft natura ; igi-

tur natura non fufficicnter diuiditur.

Tenet conicqucntia, fle antecedens probatur pri-
mo pci Aiiftotclctn j. Metaph text. j.vbi dicir*
quod nafccncium generatio dicitur natura.

Secundo per Ariftotclcm a . huius ,tcx.i j.vbi di»
cir.quod priuatio eft natura, & Tertib per Arifto*
lelem ibidem qui dicir, qubd generatio cft natu-
ra , eo quod cft via in naturam, qux eft forma.

Quarto pet Commentatorem in eodem capite»
comm. 1 j. vbi dicit , qubd compofitum eft tata
natura & materia rei artificialis ,& per confe*
quens compofitum cft natuta.

Item, vel iftacft diuifio integralis in fuas par-
tes quantitatmas , & hoc non s quia tunc natura
clTct compoiitacx materia & forma : vel eft di-
uifio vocis in fua fignificata,& hoc non,quia nor»
videtur , quod hoc nomen natura fit squiuocum
ad diuerfa ligmficata.

Oppofmnn arguitur per Ariftotelem in a. hu- *>»*'£» jv*.
ius,texi.7. In quxftione primo videbitur de qui- P’4**'
bus dicitur natura , Ce ttcundb de comparatione
naturarum ad inuiccm.

Quantum ad primum , fit ptima conclufio.

Forma cft natura. Probatunquia forma cft vnum Fomur/fa*
principium adiuuin , & primum principium per w»
fc moucndi,& quiefeendi eius, in quo cft, non fe-
cundum accidens , igitur foima eft natura pet
definitionem natur*.

Sed obiici tur, quia tunc fcqueretur, qubd for-

ma elfct primus motor , ex quo eflet principium
forma dici-

adiuum motus. Rcfpondctui', qubd forma dici-
tur primum , fciiicct principale a&iuum morus,
comparando formam ad accidentia, qu* funt in-
ftrumenta, mediantibus quibus fiunt motus ,Ce
adioncsjvt poftea videbiiui;fcd comparando di-
uertas formas, fcu naturas ad inuiccm, vna beni
agit perprius.Sc principalius, quim reliqua.

Secundo ad conclufioncm:quia illud cft natu-
ra , per quod res denominatur naturalis * & per
quod res eft determinat* natur*, fc per quod po-
nitur in determinata fpecie. Sed hoc cft per for-
mam,ergo, fcc.

Secunda conclufio. Materia cft natura. Proba- lUterSa »jl
tur : quia matetia eft primum principium pafii-
uum motus, & quietis , igitur materia cft natu-
ra. Tenet conicqucntia per definitionem natu-
rx.Et aatccodcns apparettquia materia prima eft

fub

Quseftio V.

119

fubiedum principale tranfinutacionis fubftan-
tialis; & per confequens etiam accidentalis ,ium
accidentalis liat propter fubftantialcm.Similiter
materia eft illud , mediante quo aliquid fubiici-
rur motui. Secundi, quia materia eft pars eflen-
tialis cotnpofiti , igitur materia eft natura. Te-
ner confcquentia per Commentatorem x. huius,
& ifta ratio probat fimilitcr primam conclu-
fionem.

$• Ex iftis duabus infert Ariftotcles tertiam, fci-
' 'P licet , quod priuacio dicitur narura.Probatur,quia
forma minus perfeda dicitur priuatio rcfpcdu
perferioris : cum igitur quxlibet forma fit na-
tura, fequitur quod priuatio fit natura.
fi- Tertia conclufio. Nullum accidens eft natura.
dnt tfl na- probatur : quia nullum accidens eft primum , &
principale adiuum alicuius tranfmutationis,igi-
rur nullum accidens eft natura. Tenet conlc-
quemiaper definitionem natura: , Se antecedens
probatur,prim6 de mutatione fubftantiali ; quia
producens aliouem efferum debet effc xque per-
fe&um , & nobile fpccificc ficut efferus produ-
dus,& cum nullum accidens fit xqui perferum,
vei pcrfcdius.quam fit fubftantia,vt patet 7.MC-
caph. tcxt.4. fequitur, &c.

Secundo probatur demutatione accidentali:
quia nullum accidens » poteft producere for-
mam fubftantialem i igitur nec accidentalem.
Tenet confequenria; quia idem eft agens difpo-
nens materiam, & introducens formam ; vr pater
8. Metaph. texe. 1 6.Sccundo ; quia omne accidens
eft it natura > vel fccundtlm naturam , vr parer x.
huius ; igitur nullum accidens eft natura. Tertio
per Ariftotclcmiu 1. de Generatione, tcxt.4.& j.
vbi dicit, quod dicere calidum, aut frigidum, auc
aliquam huiufmodi qualitatem agere , eft idem
quod attribuere vnioiiqucinftrunientorum ope-
rat ion em, qua- fit mediante inftrumento,vt dice-
re , quod ferra diuidit lignum , vel quod inftru-
mcnrum domificarorium faciar domum.

4- Ex iftis fequitur, quod nullum accidens b vir-
KaSumatei- {lltc propria poteft aliquid agere , immd omnis
^iT7 artio cius clt virtuie fubfcm.i*.

•bjki/sft- Secundo fequitur , quod nihil aliud a materia
rt. Se forma eft natura.

Contra conclufioncm arguitur,priro6 per Ari-
ftotelcm 1. de Generatione, texr. 27. vbi dicir,
quod caliditas fi effet feparata non pateretur , &
ex hoc al legatur, quAd licet non pateretur .tamen
ageret , & pater ad experientiam de Sacramento
altaris, quod hoftia calcfada agir caliditatem,
quod non effet , nili caliditas ponatur agere , Se
hoc virtute proprii.

Sccundd , quia qualitates primx funt adiux,
vt patet 1. de Generatione, texr.8. Similiter mo-
tus Se lumen funt caufx caloris , vt patet t. Me-
tcororum, rcxt.26. Se 27. Item grauitas.A: leuiras
funt qualitates tnoriux localiter, vt patet 5. & 4.
Corii, text.2. Item, color caufat fpccicm fuam in
medio; igitur aliquod accidens eft principium
adiuum principale alicuius operationis.

Tertii per Ariftotclem 4. Me tcororum.vbi re-
ducit omnes generationes mixtorum , Se Tua-
rum difpofitionum in quatuor qualirares primas,
quod non effc*, nifi illx qualitates clfcnt princi-
pii i a adi ua mixtorum.

y Quarto , quia non apparet aliter a quo fieret
genitum per putrefactionem ,nifi ab huiufmodi
qualitatibus.

Quinto , qnia illud eft agens principale alicu-

ius a&ionis, cui affimilatur effedus : modo cali-
dirati affimilatur effectus , Se cum ignis agit in
aquam,effcdus produdus non affimilatur formx
ignis, fed caliditari.

Sexto , quia illud eft agens principale, penes
cuius proportionem ad refiftcnriam padi atten-
ditur vclocicas mqtus ; fed penes proportionem
caliditari* ad rcfiftentiam paffi attenditur velo-
citas calcfadionis ; igitur caliditas eft principale
adiuum calcfadionis , Se per confequens formx f

fubftantialis habentis calcfadionem. Maior pa-
rct;quia velocitas adionisactendiror penes pro-
portionem agentis ad rcfiftentiam paffi.

Septimo. Nifi leuiras effer principium adi-
uum principale motus furfum , fequcretur,qu6d
forma terrx afeenderet naturalirer , quia in ex-
halatione afeendente furfum , in qua manet for-
ma terrx , vel leuiras , eft principale adiuum, Se
habetur propofirum;vcl forma terrx, & hoc non;
quia inclinatur ad motum oppofitum, & fimili-
tcr tunc habetur confequens.

Odatu^ per Ariftotclem in de Senfu.S: fenfa-
to ; vbi dicit , qti6d ignis non agit in quantum
ignis, fed in quantum calidus.*

Ad ifta refponderur , quAd accidens , Se vni- f-
uerfaliter omnis difpofitio funt c inftrumenra, ^cct^^n.
mediantibus quibus agentia principalia, fcili- 'j^nta aBii-
cet formx fubftantiaics agant : verbi gratii , fi „NV,
terra latx figurx non defccndar.qux fi effet acu-
tx , vel fphxricx figurx defeenderet , non pro-
pter hoc effet dicendum , quod acuties eft prin-
cipale adiuum talis morus : fed forma grauis
mediante grauirate, & acutie ; Se ideo imagi-
nandum cft,qu6d ficut Deus , qui eft agens prin-
cipaliffimum, determinatur ad diucrfos effedus,
fcilicet hunc, vel illum producendum per agen-
tia particularia , ira fiiniliter forma fubftantialis
determinarur ad producendum talem effedum,
vel ralcm.tantum.vel tantum, Se qualirares inexi-
ftcnres fibi.

Nunc ad inftanrias. Ad primam dico , quod
ex illa litera Ariftotelis non haberur , qnud fi ca-
liditas effet feparata, quod tunc agerer, fed fi age-
rer , oporteret qudd virtus formx fubftantialis ^
fupplcretur per agens fupemarurale , fcilicet per
Dcum.quermdrnodum eft de Sacramento altaris.

Secunda, & tertia ratio probant ; quod huiufmo-
di qualitates agunr;fed non probant, quod agunt
principaliter.

Ad quartam dico.qudd in generatione mixto- 7»
rum per putrefadionem non fufficiunt qualita-
tes primx cum elemenris:quiagcniturn effet no-
bilius illis, Se cum iftis nonfumcit corpus ccric-
ftc ; quia non eft applicatum. Et fi dicatur, qu6d
agit per influentiam , qux eft applicata , hoc non
valet; quia influentix corporum cceleftium non
funt , nifi quidam calores , & qualirares genera-
tx in iftis inferioribus , vr dicir Commentator
duodecimo Mctaphyficorum, Se ideo adhuc ge-
nitum effet nobilius generante. !dc<i prxtcr ifta
oportet concurrere fubftantiam fepararam, qu*.
fuppleac vicem fonnx fubftantialis.

Ad quintam negatur maior : quia agens prin-
cipale quandoque determinatur per inftrumen-
tum.vt effedus affimilctur inftrumento , Se non
agenti principali.

Ad Icxtain , concedo maiorem ,& nego mi-
norem. Vnde velocitas calcfadionis attendi-
tur penes proportionem formx ignis , aut alte-
rius formx fubftantialis non abfolurc , fed me-
diante

firma rfi
«4« matura

mau-

12.0

diante caliclitate vni cum uli > vd tali applica-
tione.

Ad fcpriimm concedo , quod forma tcrrx eft
caufa motus furfum mediante lenitate » & qubd
forma aqux mediante caliditatccft caufa caloris.

Ad odauam dico , quod ifta didfo iutpumtum
non accipitur reduplicatiuc , fcd fpccificatiuc,
ideo ad veritatem propofitionis iufticir, quod il-
lud,fupcr quod cadit rcduplicatio»exprimat cau-
fam , quare prxdicatum principale dicatur de
fubicdo principali ; vt dicendo ignis agit (i cit
calidus , & hoc cfl verum fi denotetur caufa in-
ftrutncntalis.

Quantum ad fecundum , fit prima conclufio
ifta , quod forma eft magis natura , quam mate-
ria , id eft, perfedior natura, & nobilior. Proba-
tur > quia forma eft finis materix, vt parer x. hu-
ius , text. i*. modi finis eft perfedior , Sc no-
bilior ordinatis in finem. Secundo , quia forma
cfl principium adiuum ; Sc materia eft princi-
pium pauiuum : modo principium prius dicitur
de principio adiuo, j.Mctaphyficx, text.t.

fecunda conclufio, comparando diuerlas for-
mas ad inuicem, vna forma ptiiis, & principalius
agir ad aliquem effedum quam alia. Pater de ln-
tclligcritia qux eft forma coeli , qux principalius
agit ad producendum , quam fornu lubdantialis
in iftis inferioribus.

Contra primam conclufioncm arguitur ; quia
fi forma eft perfedior materia , vel hoc eft fini-
re, vel infinite : non infinite ; quia tunc fcquerc-
tur quid forma eftet infinite perfeda, per illam
regulam , quod comparatio prxfupponit pofi-
tinum. Item, fi infinite perfedior , tunc fcque-
rctur quod fi infinirx materix eftent , tunc ag-
gregatum ex illis edet xque perfedum cum for-
ma. Item, fcquerctur quidcxcclfiis formx fupee
materiam eftet infinitus , quod eft falfum. Si fi-
nite ; contra , quia materix pollent tot multipli-
cari in numero certo, quod cftcntxquc pcrfcdx
ficut forma; quod eft falfum , quia duo homi-
nes non fuiu perfediores fpccifice , quam alter
illorum.

Secundi arguitur dubitando de perfedione
compofiti refpedu materix , Sc de perfedione
refpedu formx.

Tcrrii arguitur , quod materia fit pcrfcdiort
quia efle per vnumdicra eftaliquanrx perfedio-
nis , Sc efte per duos eft maioris perfedionis, igi-
tur cum materia dutet per tempus infinitum ; (e-
quitur quid materia fic infinirx perfedionis.
Confirmatur ? quia materia eft potentix infinirx
ad recipiendum t6c forma folum eft potentix fi-
pitx ad agendum. Tertio confirmatur, quia fub-
ftantia dicitur a fubftando : modi materia pluri-
bus fubftat, quam forma ; igitur materia eft per-
fcdior fubftantia,quam forma.

Quarti, quia fubftantia non fufeipit magis, &
minus ; igitur forma non eft nugis natura,quam
materia.

Quinti , quia hoc nomen nuturn non recipit
comparationem , cum non fit nomen adic&i-
qnm ; igitur forma non dicitur magis natura,
qnim materia.

Sexto fcquerctur , quid aliquid eflet magis
principium adiuum;quatn aliud eftet principium
paflitu.m. Confcqucns eft falfum, quia tunc for-
ma pofter plus agere , quam maceria rec/pcre : Sc
patet confcqucntia , quia cx eo fornu eft princi-
pium adiuuin, Sc materia principium pamuum.

Lib. 1 1. Phyficorum

Septimo, quia omne excedens aliud componi-
tur ex eo quod exccditur,& ex cxccftu,fcd forma
excedit materiam in perfedione ; igitur forma
componitur ex perfedione materix , quod eft
impoffibile.

Odaui.quia materia eft principium paftiuum
per fc. cx definitione naturx , igitur forma non
eft prius principium, quam materia , & per con-
fcqucns non nugis ; quia iam aliquid dlct prius
primo,

Nono per Ariftorclem 7. huius , text. j 1 . vbi
dicit, quod comparationes non fiunt circa gene-
ra : modo natura eft quoddam genus de genere
Relationis ; ergo,&c.

Ad ifta refpondetur. Pro quo notandum, quid
illa qux comparantur ad innicem,vel vnum fini-
te excedit reliquum, vel infinite, & iftud fecun-
dum raembruin non eft ad propoficutn : fi finiti,
tunc, vel funt ciufdem generis, Sc cunc inter ipfit
eft comparatio proportionalis , vt vna quantitas
eft dupla ad aliam ; vel funt diuerforum gene-
rum;& tunc illorum quqdam funr, quorum vnum
eft maius altero in infinitum vitra omnem pro-
portioncm:vt corpus eft maius,quam linea, pluf-
quam in duplo, plufquam in triplo, & fic in infi-
nitum. Alia funt quorum vnum eft maius altero
in infinitum citra omnem proporcioncm:vt cor-
pus cumfuperficie eft 'maius corpore in infini-
tum , miniis qulim in aliqua proportione ; quia
minus quim in triplo, Sc fic in infinitum

Nunc ad primum dico, quod forma eft in infi-
nitum perfedior quam materia.

Ad iinprobationem,nego confequehtiara.quU
illa regula non tenet , quando comparatio futui-
tur cum aliqua didionc includente negationemi
ficut non fequitur^S'ocr4f« incipit e(fi nkior PLao -
ne ; igitur incipit tfft nlbtu."

Ad confirmationem rationis , dico quid fi in-
finiti materix congregarentur fimul, congrega-
tum non eftet perfedius eftentialitcr , quam vna
carum.

Ad tertium negatur confcqucntia ; quia ly in.
finitum non denotat cxcclfitm.fcd proportionem.

Ad quartum dico, quod cllc per aliquod tem-
pus eft aliquantx perfedionis ; & nego illam,
quod fi eftet per maius , quod cilct maioris per-
fedionis, nifi res illa durer cum couatu, vt pofui
fupra primum. Modi materia prima nunquam
durat cum conatu, cum non habeat contrarium.

Ad quintum negitur confcqucntia; quia licet
materia prima fit infinite rcceptiua, & forma lo-
lum finite adiua , tamen perfedius eft finiti age-
re, quam infiniti recipere. Ad aliud quando ar-
guitur dc perfedione compofiti refpedu mate-
rix Sc formx. Dico, quod compofitum eft petfe-
dius mareria in infinitum vitra omnem nropor-
tionem;quia eft plufquam in duplo, plufquam in
triplo, Sc in infinitum:fed compofitum eft perfe-
dius, quam forma in infinitum citra omnem pro-
portionem, quia minus quam in duplo, quam in
trip!o,& fic in infinitum. Ad aliud, fubftantia di-
citur,&c.Dico,quid fubftantia non dicitur k fub-
ftarc formx, vel accidenti;quia tunc Deus non cf-
fet fubftantia. Ad aliud.quia fubftantia non fufei-
pir , Scc. verum eft , tamen bene cum additione
fufcipit.Confimiliter ad fequcntcm;quia ifte ter-
minus ttnturu non recipit comparationem abfo-
lute , tamen cum additione huius termini p*r-
fetlurn , vel conliinilis. Ad aliud negatur confc-
quentia ; quia cx hoc, quid forma ut perfedior
niajpria.

II,

It.

PtrfrRilU tfi

finit i */*"•
fn.i m infiniti
rttifrn.

Quceftio V.

121

materia , non fequicur , quid aliquod (it magis
principium adiuum, quam aliud principium paf-
fiuum. Ad aliud omne excedens ,&c- Dico, quid
hoc verum eft dc his , qux funt eiuidem generis,
& inter quae eft comparatio proportionalis , &
non dc aliis.

Ad odauum,quia materia eft principium paf*
fiuura,&c. concedo ; igitur neutrum eft prius re*
liquo, negatur confequentia ; fcd fcquitur quid
(it prius principium adiuum , quam forma , aut
prius principium pafliuum, quam materia, itavt
debeat fieri comparatio in eodem genere.

Ad vltimum dico , quod circa genera non
fiunt comparationes proportionales. Velporeft
dicf,qu&d inter genera non fiunt comparationes
abfolute , fed cum additione huius termini p*rfr~
f/wn.aurconfimilis.

Ad rariones principales. Ad primam dico,
qudd nihil aliud a materia , & forma dicitur na-
tura , nifi metaphorice Tumendo hoc nomen jm-
tur* , & fic fecit Ariftorelcs quando dixit , quod
nafcemium generatio eft natura, vel quod gene-
ratio eft natura, quia eft via in naturam.

Ad aliam dico, qu6d eft di ui lio vocis in fua fi*
gnificata.nd iftura ienfum , quod quxeunque fi-
gnificantur implicite, Arconiundim per hoc no-
men Mr«r4,fignificarur diuifim per alterum illo-
rum duorum, firilicct murria, & forma.

ANNOTATIONES.

* VT Vikm lucident poteft producere fornum fub-

fiant Ulem. Nota, quod eft controuerfia
inter D.Thomam dc Scotum. Nam D.Thomas
in 4. dift.i 1. quxft. i.& j. part. quzft.77.amc.).
rener inadionibus naturalibus formas fubftan-
tialcs non efle immediata principia agendi , vel
principia proxima ; fed qu6d agentia naturalia
agant medianribns qualitatibus adiuis , & pafli-
uis, tanquam propriis inftrumencis , quod non
foliim extendit ad produdionem accidentium;
fcd etiam ad fubftantix generationem, ita vt ipfi»
accidentia fint, qux in virtute fubftantix, & cor-
rumpant omnes difpofitiones • quibus forma ex-
pellenda confcruabatur , dc iplam ciiaant for-
mam fubftanciilem a materia , & inducant for-
mam fubftantialemde nouo generandam.

Scotus veri hic,& in 4-dift.| 1. q.j. ccnlct ac-
cidentia non attingere adiuc generationem fub-
ftantix,neque vt inftrumenralbenc tamen difpo*
fitiuc;quia nullum imperfcdiuspotcft eile prin-
cipium perfedioris. Hanc coni rouerfiam diffu-
se explicatam vide in Commentariis noftris fu-
per 4. Scoti d.n.q.j.

b Nullum Accident virtute propria poteft aj ere.
Nota, quod quando dicitur, quid accidentia funt
inftrumenra fubftantix, & quid agunt in virtute
fubftantix, fic debet intelligi,non quid acciden-
tia recipiant aliquam influentiam, aut virtutem
notiam adiuam , quam de fenon haberent ante
adionem ; fcd quid fic operantur dependenter a
fubftantia, eft enim virtus accidentis fubordina*
raeflcntialicer virtuti fubftantix : quando acci-
dens eft in fubftantia, ficuti virtus adiua cuiufli-
bet fubftantix crearx eft firopliciter fubordinata
eftentialircr virruti Dei,ica vt fic tantum ordo de-
terminatus in fimul caufando.

Ex quo fequicur , quid accidens non poreft
agere in virtute fubftantix , plus quam pro-
pria virtute ; qtiia agere in virtute fubftantix
Scoti oper, Tom. / /.

nihil aliud eft nifi agere dependenter ab ea, fe*
eundum tamen propriam virtutem. Inftrumen-
ra veri , qux non habent inrrinfecam virtutem,
qui operentur , recipiunt quidem influentiam»
dc motum a principali acente , vt fic dicantur
inftrnnienralitcr agere , li veri iullrumenrum
eft adiuam , debet habere virtutem propriam,
qui operetur vel in cfte quieto ante operatio-
nem , vel falcem receptam in eadem operatio-
ne. Sequitur fecundi , quid accidens producic
adiuc alterum accidens virtute proprii, quam-
uis dependenter a fubftantia. Nam fi accidens . f
non haberet virrurem propriam alterius acci-
dentis produdiuam , non magis ignis produce-
ret calorem fuo calore, quam aqua frigiditate,
quod non eft dicendum , quia nihil omnino
agere poteft nifi habeat formam adiuam in-
trinfccam ad talem adionem determinatam , at-
que adei ignem calefacere per calorctn eo eft,
quia calor eft forma adiua talis caloris ; ex-
terum quia accidens fubordiuarur fubftantix
in agendo. Idci» dicit hic Scotus , qmVl nul-
lum accidens virtute propria poteft aliquid age-

1 dc quid omnis adio cius eft virtute fub-
ftantix.

c sl cidentia funt infhumenta , mediantilm epti- jg,
bm agniti* principalia apum. Nota, quod ager C Apro frio-
principaliter bifariam inteliigi poteft. Vnomo- "pUtor M-
do independenter ab aliquo lupcriori agente,
quomodo folusDeus agit, quia a nullo depen- 1
det , quo pado non dicuntur agere principali-
ter aliqux caufx crcarx , quia omnes agunt de-
pendentor a Deo. Secundo modo dicitur agere
principa!ircr,idcft,per formam iiunnfccampro- ^

priam agentis, licet in agendo dependeat a lupc-
riori agente. Similiter iiiftrumcntum , vel caufa
inftrumcntalis , fi opponitur caufx principali
primo modo, tunc inftrumentum eo dicitur, quia
dependenter ab altero agente operatur , quam-
uis operetur virturc propria fini intrinfcca : dc
hoc modo omues caufx naturales dicuntur in-
ft ramenta Dei. Si aurcin inftrutncntura oppo-
natur caufx principali fecundo modo , tunc id
dicitur inftrumcmum , quod non habet in fe
formam adiuam intrinfecam in fuo ordine cau-
fandi , dc ideo agit ; quiaadualiter mouetur ab
aliquo, vt inftrumcmum artificis , verbi gratii
ferra.

Ex hoc fequirtir , quod inftrumentum , aut loBmmhum
dicitur communilfimc , & fic comprehendit om* f"™*1** mttl'
nem caufam fecundam ; aut accipitur pro eo,
quod eft pars , per quam rorum agit , fic dicun-
tur in 1. de s-initaa organa lenfuum & aliarum
potentiarum inftrumcnu , per qux totum ope-
ratur; aut dicitur cercio iuftruincntum,quo vri-
tur artifex , dc hoc eft proprie iiiftrumcntum:
quia reliqua inftrtimcnta cum habeant propriam
virtutem , per quam agunt , dicuntur ref pedti
fui produdi proprie adiua. Inftrumentum au-
tem artificis non eft adiuum , vt djffuse dixi-
mus in 4. dift. 1 . quxft. 1 . & d,ft . 4. quxft. 6. vi-
de ibi.

SecundA fcquitur , quAd vt inftrumentum fit 17.
adiuum , debet habere in fc formam adiuam,
per quam agat,quamuis dependenter i caufa, cu-
ius eft inftrumemuiu , dc hoc vel in cfle quie-
to anrequam agat , quomodo caufx naturales
rcfpedu Dei , & accidentia rcfpcdu fubftantix
dicuntur inftrnmema adiua , vel in qnanrum
mouetur a caula principali , vetbi gratia ferrum
L non

I*.

*

Agrm M fu-
rate duO ft-
quirit ad
agendum.

ip.

$rir»;i*
eialu non po-
nit diferimen
inter fe , (?
aliam [eun-
tium jpetia-
Um.

111

non calefacit corpus niti apponatur igni , a quo
recipiat calorem , per quem fimul calefaciat ; Sc
huiufmodi inftrumeiuum , vel agit ad aliquam
difpofitioncm prxuiam termino principali , vel
attingit ipfum terminum principalem intentum
ab agente , alias effet a&iuum. verbi gratii : fi
ignis intendit calefacere , calor ignis attingit ad
terminum principalem > ii vero ignis intendat
producere ignem, non attingit calor ad termi-
num principalem, fcilicet ad formam ignis pro-
ducendam.

•* Si accidens fcparoium ageret , oporteret , quod
vir: ut forma fuhfiontialu fupplerttur prr agens fuper-
naturale. Nota , qutM qualitates a&iux , vt lunr
caliditas, frigiditas, &c. qux appellantur primx
qualitates, funt totale principium a&ionis realis
tranfeuntis in palfiim. Nam quando produci-
tur, verbi gratia , calor in ligno , forma fubftan-
tialis ignis nullo modo agit , fed totale princi-
pium quo , cft caliditas ipfius ignis * exterum in
a&ionc reali immanente forma fubftantialis cft
totale principium produ&iuum. Nam quando
ignis generat ignem, forma ignis generantis eft
totale principium formx fubftantialis ignis ge-
niti, Sc fonna fubftantialis ignis geniti producit
immediate in !c propriam caliditatcm.

Nota fecundo , quod ad hoc , quod aliquod
agens naturale agat , dux requiruntur conditio-
nes , prima quod iit quantum , fecunda quod
fit fub modo quanritatiuo , id cft , circumlcri-
ptiue fit in loco , vt diffuse explicauimus in 4.
d.io.

Ex hoc fequirur,qti6d accidentia feparata pof-
funt efficere omnem accidentalem afrerauonem,
quam dum eunt fubftanrix vnita poterant , ita
docet Scotus in 4.diftin£hi x.quxft. }.& vide qua:
ibi explicauimus.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVtnutm 1 a$tem determinatum eft , &c. Ifte
cft fecundus tra&atus huius fecundi , in
quo Arifforelcs offendit , qtix , Sc dc quibus iit
coniideratio naturalis : Sc diuiditur in duo capi-
tula. In primo offendit, qux iit coniideratio
naturalis , Sc quomodo differt a Mathematica.
In fecundo offendit de quibus eff coniidcrario
naturalis, ibi , Cum autem natura. Primum capitu-
lum diuiditur : quia prira6 probat , quod conii-
deratio naturalis , Sc Mathematica non diffe-
runt. Secundo determinat veritatem, ib i. De his
igifur.Primo proponit intcntionem,fcilicet qudd
didum cft prius de quibus dicitur natura ; nunc
confiderandum eff quomodo differt naturalis a
Mathematico, & hoc facit in propoiito non in
quantum naturalis ; fcd in quantum Mcraphyfi-
cus , vel Logicus: quia ad nullam feientiam fpe-
cialcm (pedat ponere differendam inter fe , Sc
aliam feientiam ; Sc ide6 hoc ffante , pertinet ad
Logicam,vc! Mctaphyficam. Probat igitur, que^d
coniideratio naturalis & Mathematica non dif-
ferunt , dupliciter : primo , quia illx fdentix
non differunt , qux dc eifdcm rebus confiderant,
fed Mathematica , & Phyfica dc eifdem rebus
confiderant ; ergo,£cc. Maior patet ; quia in j.
huius dicitur , f icantur igitur finfiu , & /cientia in
res, id cff,fcientix diffinguuntur penes diftindio-
nem rerum , dc quibus dicuntur :& minor ap-
paret; quia feientia naturali* confidcrat magni-
tudines % vr corpora , fuperficies , lineas , Sc

Lib. 1 1. Phyficorum

punda, qux accidunt corporibus naruralfbus,de
quibus etiam confidcrat Mathematicus, vt patet
in Geometria. Secundd, 1 quia Affrologia cft
quxdam (cientia Mathematica , Sc tamen cft vna
pars fcientix naturalis : nam feienda naturalis
nabet confiderare , quid fit Sol , quid Luna , &
per confequens habet etiam confiderare per fe
accidentia Solis, & Lunx , qux etiam confide-
rat Affrologus. Tertio , quia determinantes de
naturalibus in fcientia naturali , determinant de
figura Solis,& Lunx, vtrum fint fphxrica , Sc fi-
militcr vtrum terra fit fphxrica , Sc mundus fit
fphxricus , an non ; de quibus etiam confidcrat
Affrologia ; quod non effet nifi effent exdem
fcientix naturali.

De bu igitur j negotiatur , &c. Hic determinat
veritatem ; Sc prim6 ponit conclufioncm.Secun-
do remouct quendam errorem. Sc terrid compa-
rat feientias Mathematicas ad inuiccm. Secun-
dum ibi , Latent autem qui hoc faciunt. Tertium
ibi, Demon/lrant autem. Eff igitur prima conclufio
ifta vnica capituli , quid fcientia 3 naturalis, Sc
Mathematica differunr.Probatur;quia illx fden-
tix differunt qux funt de eifdem rebus fecundum
aliam, & aliam confiderationem,fed fcientia na-
turalis , Sc Mathematica funt buiufmodi ; ergo,
&c. Maior patet ; quia diuerfitas conffderationis
facit diucrfitarem fcientianun , vt patet 6. Mc-
laph.tcxt. 1 .Sc minor apparetjquia naturalis con-
fidcrat corpora , fuperheies, Sc lineas , & pun&a,
vt funt termini corporis naturalis , Sc difpofirio-
nis ipfius , fed Mathematicus ifta confidcrat non
fecundum quid funt difpofitiones corporum na-
turalium , fed confidcrat ea , ac fi effent feparara
a materia. Et fi aliquis dicat , quid Mathemati-
ci tunc faciunt mendacium : quia confiderant
ifta.quafi effent abftra&a i moru,& materia; qux
tamen funt coiuundfa materix. Refpondet,quid
non faciunt mcndaciumrquia Mathematicus non
confidcrat, vtrum id, de quo demonftrat fuas paf-
fiones, fit coniunftum materix, vel abftra&um a
materia : quia paffiones quas demonftrat , xque
conuenirenr eis fi effent abftra&a , ficut de fa&o
conueniunr cis,cutn fint coniunfta, Sc ideo dicit
Ariftotclcs in tertio de Anima , text.j j. quid fi
aliquis intellexerit curuum carnis , ac fi effet fi-
ne carne, fic Mathematicus confidcrat non fepa-
rata, ac fi finr feparara.

Latent 4 aurem , qui hoc faciunt. Hic remouct
errorem illorum , qui ponebant ideas feparatas,
vt hominem feparatum , Sc huiufmodi : quia fi
illa , dc quibus magis videtur , quod fcparenrur
a motu, & materia, non funt feparara.nc? illa de
quibus miniis videtur : fcd magis videtur quid
Mathematicalia finr feparara , quam naturalia, &
tamen Mathematicalia non feparancur , igitur
nec naturalia. Maior patet per locum i nuiori:
& prima pars minoris patet , fi aliquis confide-
ret terminos vtriufque fci5 tix, definiendo ipfos:
nam ifti termini ,par, Sc impar , retium , curuum,
linea , figura , definiuntur finemotu.qui funt ter-
mini Mathcmarici , fcd ifti rermini caro, «,r-
rman , hemo , & huiufmodi non definiuntur fine
motu, vel materia , Sc ideo minus videtur, quid
ifta fint feparata , quam alia,& fecunda pars mi-
noris pateoit In quxftione.

Demonjhant j autem , Scc. Hic comparat feien-
tias Mathematicas ad inuiccm Vbi notandum
ficut elicitur cx ifta parte , quod b quinque funt
fcientix Mathcmaticx , fcilicet Arithmetica , &
Georne

Text.17.

10.

Texe, it.

Seientia na-
tura In , &
Mathemati-
ca di genat.

Vida 2

t ahii er*

Utera A,

Ai Hr atra-
tum ntn tjl
mendaeinm
vide j. da
Anima.

TcXLJf.

11.

Tcxi.ij.

ride narra-
ti,/lieni di-

Xl.

Text.io-
St tentis M+
f k emetit a

.1

Quxftio V I.

Geometria, qux fune pure Mathematice, eo quod
confide ram de numero , Sc magnitudine (impli-
citer, non contrahendo confiderationcm de illis
ad aliquam fpecialctn fcicntiam.fed alie trcs.fci-
licct Pcrfpcdiua,&: Mutica, quam vocat Harmo-
nicam , & Aftrologia funt) feiemix medix inter
pure Mathematica» ,& feientiam naturalem ,&
ideo fc habent quati contrario modo in confi-
deratione : nam Geometria coutiderac de ente
naturali non in quantum cft naturale , fcilicct
materiale, vel mobile , fed ea contiderar, quati ti
c flent feparata ab iftis , fed perfpc&iua contide-
rar lineam Mathematicam non fecundum confi-
derationem abftradani , fed in quantum linea
illa cft fentibilis fentit vifus. Similiter Mutica
contiderar numerum non timplicitec , fed in or-
dine ad fonum. Similiter A flrologia contiderar
magnitudinem non quantum ad conditiones,
qux competunt magnitudini , ti eflet feparata &
motu Sc materia : fed contiderat magnitudinem,
quantum ad conditiones conucnicntes tibi , vt
mobilis cft,& ideo contiderat dc magnitudine in
relatione ad motum.

non k materia inteiligibili , fic inrelligcndum
eft , nimirum , quod cnam in Mathematicis tiib-
icftumquoddam nccctiayo continetur non fen-
tibilc, icd iutclligibile : magnitudo cmm defini-
ri nequit , quin ponatur fubftant ia in cius defini-
tione, licet talis fubftantia , qux vt fubiedutn
ponitur in tali definiuonc, non tit fentibilis , vc
animal , aut planta.Scd dices, quod Ariftotelcs in
hac ratione vel falfutn fupponit , vel eft tibi ipti
contrarius : quia rz. Meraph. text. 44: docet
Aflrologiam elici cxprelsc Mathematicam , Sc
quod magis cft Mathematica quim Phyfica.Re-
fpondeo , quod ex duplici capite poteft fcientia
denominationem habere , primo cx patte circa
quam vcrfatur.A: itio modo Aftrologia eft magis
Phytica , quam Mathematica , quia magis verfa-
tur circa materiam fenlibilcm : Sc in hac acce-
ptione loquitur Ariftotelcs in hoc fecundo. Alio
modo poteft aliqua fcientia denominationem
futuere cx modo procedendi, &hoc modo Aftro-
logia cft magis Mathematica quam Phyticatquia
feruat modum Marhcmattcuni , Sc hoc pa&u lo-
quitur mMctaphytica.

AN NOTATIONES.

x Q Cientia natura Ut & Mathematica differunt.

i3Notaqu6dillx feiemix inter fc differunt,
quarum quxlibct habet ab altera diuerfumob-
icdum formale: Sc huiutinodi funi Phytica , Sc
Mathematica , quia ratio formalis fcicnrix Ma-
thcmaticxcft abftradioi materia. Phyticx vero
C(l contidcrarc prout eft in materia. Obferua ta-
men quod materia eft duplex, quxdam fentibilis,
quxdam ver 6 intclligibilis.Senlibilis eft matetia
qualitatibus fcnfibilibnsaffcda , intelligibiliseft
quantitas abomni fentibili qualitate abftrada,
F/mu funt ex quo nafcitur,qu6d fornix funt triplices, qux-
tnflun. dam Mecaphyticx, quales funt ab omni materia
r?m fentibili , quam inteiligibili abftradx , vc
Intclligentia,& Deus ipfc. Alix funt formx Ma-
thematice, qux quidem a materia fentibili ab-
ftrahun: , a materia verd inteiligibili minime,
vt linea , Sc fuperficics. Alix funt formx Phyti-
cx , Sc huiutinodi formx a nulla prorfus ex prx-
didis abftrahunt mater ia, fed tantum a lingular i,
cx quo etiam oritur, vt detinitio forimj in Mathe-
matica detur per abftra&ioncin a materia fenti-
bilij defiuitio verd forir.x Phyticx detur per ma-
teriam fcntibilen^atquc itadifferant Phytica, Sc
Mathematica.

14. b Quinque funt flentia Mathematica. Nota quod
Stintiawm feiemix Mathcmaticx , vt hic cx Ariftotelc no-
Matktm$ati. ue scorus funl quinque : prima eft Geome-
, tria,. qux agit de quantitate. Secunda Arithme-

tica , qux agit de numero. Tertia eft Mutica,
qux agit dc numero fonoro. Quarta eft Pcrfpe-
diua, qux agit delinea vifuali.Qjuinra cft Aftro-
logia,qux agit de aftris. Inter has quoddam ver-
fatur diferimen , dux namque priores funt purx
Mathemaiicr , ita vt nullam mixtionem cum
altera habeant fcientia , agunt enim de re ab om-
ni materia fentibili abftrahcndo. Alix vero tres
facultates funt mixtx Sc imperfede Mathema-
ticx i quia differunt de re per confiderationcm
tnstcrix fentibilis. Vnde habet Ariftotelcs qu6d
Aftrologia non cft principaliter Mathematica/ed
poti iis Phytica.

1 J- Cxtcrum aduerte, quod quando dicimus Ma-
thematicam abfttahcre i materia fentibili , Sc
Scati aper. Tam. II.

Q_v a s t- 1 o VI.

Utrum J cientia naturalu differat d
Mathematica.

Aiirtot hiera? i Mttufh.rap l.ttxr.t. Simplif Sc

Thcmift. AiV.D Thom. Aii. ai ttxt.io <j* *fuft. ?o. f er-
ratica. qurfl.i. initu i Ari. Sone »0.6. Atrfafi. qmft. 1 1.

Forilecj tib t.Mi/afh. qntfi Commbtic.i tiyf.

tf.x. qn tfT.xuiita. Ruuiu* Aii. ia txflitatiiut textui.

Korcui jmj ffj.

R e v ! t v r qubd non : quia vtraque I#
contiderar deeifdem rebus , igitur non
SSSS fune diftln&x. Tenet confcqocntia per
Ariftotclem in rertio dc Anima, text. 5 S .vbi dicir,
quod fecStur fetentix quetnadmodu Sc res.Er an-
tecedens apparet fecundo huius c.).tcxr.i7. nam
vtraq; contiderat de magnitudine , lineis, & pun- ,
&is,& Sole, A: Luna, A: corii accidet ibus propriis.

Sccundo.fi differrent , hoc cifct , quia Mathe-
matica cft dc fepatat is a motu , Sc Naturalis non,
fed propter hoc non : quia nulla cft res iu rerum
natura, quin tit motus, vel principium morus adi-
num.vcl pafliuum.

Tertio , fi difterrene, hoc efler, quia Naturalis
definit per motum, Sc Mathematicus non,vc dicit
Ariftotelcs in ifto fecundo , text. 1 8. fed propter
hoc non poteft dici;prim6,quia Naturalis definit
motum, materiam primam, &piimum motoic.Sc
tamen non per motum, quia nullum tftoriimmo-
uctur. Secundo , quia Mathematicus definit nu-
merum per motum, quia dicit.qnbd numerus eft
multitudo cx vniratibus aggregata, modo aggre-
gatio cft quidam motus : fi militer definit circu-
lum per niotum,fcilicet per hoc, qudd omnes li-
nex dudx a centro ad circumfcrcmiam funt
xqualcs,mod6 dudio cft quidi morus, ergo, Are.

Oppotitmn arguitur per Ariftotclem iniftofc- 1.
ciindo.tcxt.iS.capitulis fecundo fle tertio. In qu$- Diuifie qm
ftionc prirob videbitur , quxfcicnria dicator na- A»»»,
turalis, A: qux Mathematica. Secundo qux Ma-
thematica pura,& qux Mathematica media 019-
gis dicatur naturalis. quam Mathematica.

De primo notandum eft , quftd fcientia non StitmtU vm
dicitut naturalis , eo qu&d intit a natura : quia &'*•****

L a quxlibct

1

Zfler/e /ii-
urttim it
rbj^M
HtlUrtU, f'H
t*’fU$ H4lH‘
T*U.

$'•>»/14 SU-
ih*tnr,. 4
Vl*i/ dita-
tmr.

124

qualibet fcicntia noftra cll acquifica de nouo , vt
patet i.Poftcrior. tcxt.j. Secundo non dicitur
fcirmia naturalis , co quod fit a caufis naturali-
bus ■, quia iic quxlibct fcicntia diceretur natura-
lis • nam quxlibct fcicntia cll ab imcllc&u , vna
cum adiutorio fcnlus , & ubic&o exteriori * quz
fune caufx naturales. Ideo dico quod fcicntia di-
citur naturalis , eo quod cll de rebus naturalibus
fub ratione, qux dicuntur naturales, & cll illa ra-
tio.qua dicuntur naturx, vel habentes naturam,
vcliccundumiu(urain:fed quia natura non dici-
citur abfolutc , fcd in comparatione ad motum,
ideo res dicuntur na\urales in ordine ad motum.

Ex quibus fcquitur , quod nullus terminus cft
de conlidcrarionc naturalis , nili qui ell defimbi-
lis per motum , vel per aliquod xquiualcns jpa-
tct.quia ille terminus motat definitur per aliquod
zquiualens , & quilibet alter terminus dicitur in
relatione ad motum ; & ide& fi aliquis Author
debet definire perfe&e conceptus naturales, mo-
tus implicitus debet explicati. Sed obiicitur.quia
jfti termini homo , animal, alcedo , vel huiufmodi,
fune de conlidcrationc naturali , &: tamen non
funt connotatiui , iminoabfoluti , & perconfc-
quens in definitionibus ipforum non oportec
exprimet e motum. Refpondetur , qu6d de i Ais
terminis fecundum conceptum abfolutum cll
confidet jt io Metaphylica, fcd fecundam con-
ceptum connotatiuum cft confidcratio naturalis:
quia naturalis non confidcrat hominem ; nili ve
cft mobilis.fcnliciuus.uuellcfliuus , & huiufino-
di',fimiliter non confidcfat albedinem , nili vt af-
licdo dl immutatiua fcnfus.difgregatiua vifus, Se
huiufmodi : & fic confidcrat illam in ordine ad
fuos motus Se operationes.

Nunc ponitur illa conclufio. Nulla condufio,
cuius veerque terminus ell naturalis , ell Mathe-
matica , vt patet de illa : Omne compolitum ex
contrariis cll corruptibile. Probatur, quia talis
condufio non poteft probari per principia Ma-
thematica , igitur non poteft efie Mathematica,
Probatur antecedens, quia ptincipium * per quod
piobatur aliqua conclufio, cft definitio lubicdli,
vel prardicaii : modo cum vierque terminus fit
naturahs.dcfiimio non potcll efie Mathematica,
confcqucntia patet, quia liene pacet in x. huius,
texe. 3?. limite cft de principio in fpeculabilibus,
fic ut de fine in pra&icis : inodo res denominatur
a fine, igitur conclufio habet denominari a prin-
cipio,ve patet exetcitatis,quia conclufio, terraell
fphxrica, denominatur naturalis, quando proba-
tur per principium naturale i & Mathematica,
quando probatur per principium Mathemati-
cum. Patet igitur, qux fcicntia dicatur naturalis,
& qux conclufio dicatur de fcicntia naturali.

Quantum ad fecundum notandum , quod
fcicutia 0 dicitur Mathematica , non quia cll de
rebus abftra&is.auc infcn!ibilibus;fcd quia cll de
icbus Iccund&in rationem menfurz 8c menfura-
bilis { & quia ratio menfurx , Se menfutabilis ell
impettinens rationi motus , ideo dicitur , quod
Mathematica cft de feparatis a motu ad illum
fcnfuiu:quia p repolit iones, quas demonllrat Ma-
theniacicus.non cllcm minus verx fi omnino ef-
fent immobilia, quam fine de fafto : vetbi gratia,
illa conclulio,l)ropoiciofphzrarum ell proportio
diainetrorum.cxpjicata non eflet minus vera, po-
lito quAd omnia edent immobilia, licut ell de fa-
cio «lum omnia,auc quzdam moucntur.

Ex quo fequuur , quod in definitione termini

Lib.II. Phyficorum

Mathematici , debet poni aliquod exprimens ra-
tionem menfurz ,vcl rocnfurabilis, vel falrem
confcquenris mcufuram ■, ve proportio confequi-
tur menfuram.

Secundi notandum, quid quzdam fune prin-
cipia habita per experientiam , & illa funt prin-
cipia naturalia^alia funt habisaper naturalem in-
clinationem intellectus, & talia funt Mathemati-
carum umen exprimant rationem menfurz , Se
mcufurabilis , vt fi ab zqualtbus x qualia de-
mas,&c.

Nunc ponitur illa conclufio.Omnis propofirio
cuius vterque ternuuus ell Mathematicus , ell
Mathematica. Probatur , quia nulla talis poteft
probari per principium naturale. Ex quibus le-
quitur,qux (cientia lic pure Mathematica, & quz
conclufio dicatur fcicutia Mathematica, &hxc
de fecundo.

Quantum ad tertium notandum , qo&d licut
funtaliquxpropofitioncs in quibus vierque ter-
minus cft naturalis, & aliz in quibus vterque ter-
minus cft Mathematicus , ita fune quzdam in
quibus fubicdlum cll de fciemia naturali, & prx-
dicatum de fcicntia Mathematica, Se fi fiat e con-
uerfo,runc illa propolitio proprie non cft de ali-
qua fcientia.nifi quatenus fua comici fa ell de ali-
qua fcientia : verbi gratia , nulla fcicntia probat
talem condufionem : ali quit circuitu eft avem, ali-
qua fphtra eft ferrea.

Nunc fu prima conclufio. Propolitio eoius
fubiciftum cll terminus naturalis , & prxdicarum
tenninus Mathematicus, non poteft probari per
ambo principia Mathematica. Probatur , quia ad
probationem talis propofitionis requiritur expe-
rientia alicuius fenfus : verbi gratia , ad proban-
dum illam ,qu6d multiplicatio luminis per me-
dium diaphanum fic fecundum incellum re-
plum , requiritur experientia fenfus Similirer
ad probandam illam , coelum cft ftharicum , vel
etiam illam, terra eft flharicditcqunitut experien-
tia fenfus.

Secunda conclufio.Talis conclufio poteft pro-
bari per ambo principia naturalia. Patet de illa,
caelum cft fphcricum. N obiliori corpori debetur no-
bilior figura, caeluin ell nobilius corpus, & figura
fpbzrica cft nobilior figura, crgo.&c.

Tertia conclufio : Talis propolitio probatur
ve in plurimum per vnum principium naturale,
&: aliud principium Mathematicum , quorum
principium Mathematicum femper eft maior , Se
principium naturale minor. Probatur indu&ionc
in conci udonibus Mathematica mcdiz:nam illa
conclufio, Luna eft fabarie*, probatur l\c*cmne car-
pi* quod crefeit , & dccrefiit per circulum eft figura
jfharica ; ftd Lun* crefeit , & dtcreft.it fecundum cir-
culum, ergo Luna eft fth trica. Maior ell principium
Mathematicum de fe notum , Se minor cll habi-
tum pe* experientiam. Similiter ad probandum
illam : Diapafon eft maius diapente, arguirur fic,
omnis proportio dupla ell maior fcfquialtcrat
fcd diapafon confiilir in proportione fefquial-
tcra; maior cft Mathematica, A: minor ell natura-
lis habita per fenfum.

Sed obiiritur,quia fi talis conclufio debet dici
media , vel hoc cll per abnegationem i & hoc
non : quia fcicntia fpeculatiua fulKcienter diui-
ditur in Mathematicam, diuinam , & naturalem,
parct6. Metaph. text. 1. Vel dicitur media per
participationem, de hoc non.quia fcicntia cll ha-
bitus fimplex. Secundo : quia non contingit dc-
moullrantcm

Friithia
funt m Jmfh-
ti digmati»

Qu^ftio VT.

12$

monftrancem defcendere de genere io genus , ve
pate$ primo Poftcriorum texe .f6. igitur eadem
conci u lio non potell probari per principia di-
uerfarum feien narum.

Ad primum dico, qudd dicirur e media per
pariiciparionrm (ictquii parrim prdbarur per
vnam rcieniiam.de parum per aliam.

Ad fecundum dicitur, qudd vterque terminus
propoiitionis eft de eadem frientia : patet igitur,
qux eft Mathematica media.de qux concluliodi-
catur media.de quomodo.de hxc dc tertio.

Srintii mt. Quantum ad quartum dico , quod dux funt
£m quate caufx, propter quas Mathematica media , dicitur
v»e {$ luturalij,quam Mathcnucica.prima caufa
tMttfmi t- » tjuia concjug0 habet denorainarionem a
principio , per quod probatur, de ideo potius
denominatur Ji principio magis determinante
defpecificanteconcluiionem: modo minor ma-
gis fpecificat conduftoncm quam maior ,de per
conlequens inagis eft denominanda conclufio a
minore , quam i maiore: modo di&um eft in
tertia conclufione , qudd in probatione Mathe-
maricx medix minor eft de lcicntia naturali , &
per confcquens conclufio eft magis denominan-
da naturalis, quam Mathematica.

Secunda caufa.quia conclufio potius eft deno-
minanda ab illo principio, quod ipfa fcquitut fe-
cundum certitudinem , & dubitat ionem , fcd fe-
cundum hoc fcquitur minorem , qux eft natura-
Us,dc non maiorem, qux eft Mathcmatica.igitur
potius denominanda eft naturalis, quim Mathe-
matica-, fcd quia principium ptobans conckfio-
nem cftcopulatiua fa&a «maiore > & minore,
qux non eft certior, quim pars eius.fcilicct mi-
nor , igitur i minore , qux eft naturalis , fumitur
denominatio.

Sed contra iftud obiicitur , quod ab illa fcien-
tia magis eft denominanda Mathematica media,
cui fub alternatur , quam ab illa, cui non fubal-
ternatur : modb Mathematica media fubaltcr-
natur puri Mathematici, vt patet t.Poft. tex.6o.
igitur ab illa eft potius dcnominanda.Refpondc-
tut negando maiorem , & caufa eft : quta princi-
pium Mathematicum per quod probatur conclu-
fto Mathematic* medix , eft conclufio fcientix
putx Mathematici. Ideo ad feiendum pctfc&i
Mathematicam mediam, opottet feite totam pu-
tam Mathematicam-, fcd non opottet cognofcerc
totam fcientiam natutalcm imb fuftkit cognof-
cete aliqua ptiucipia cius.ldeo Mathematica me-
dia fubaltctnatut purx Mathematici , dc non
fcientix naturali.

Ad rationes. Ad primam negatut maior. Ad
ptobationem dico, quod Atiftotclcs imelligit,
qudd fcientix funt d diuctfe fecundum diuetft-
tatem rationum conftdctandi.

. Ad fecundam dico , quod Mathematica eft de

feparatis modo ptxdi&o , quod conclufioncs,
quas Aemonftiat Mathematicus , non clTcnt mi-
niis vetx, quam fini de fa&o, polito, quod omnia
cflent immobi\'u,inCcnfibiUa,& immaterialia.

Ad tertiam fi differrent hoc cifct.dcc.conccdo.
dc quando dicitut «qudd natutalis.&c.Dico.qubd
* natutaUs definit motum per aliquod xquiua-
lens , 8t alitet debuit per motum in tc&o , vel in
obliquo.Et quando dicitut dc Mathematica-, dico
quod Mathematica non definit pet motum ,nifi
capiendo motum improprie , Se tranfumptiuc.
Tunc Ac definitione numeri Mathematicus non
tutat, an fit aggtegatio , vel non » fcd (ufticiifrbi,
Scoti optr.Tem. 1 1.

qudd numerus fle mulrfrttdo vnirarum , vel ex
vniratibus. Confim ificcr de definitione circuli;
Mathematicus non curar vrruin illx linex ducan-
tur, vel non, fcd fufficir i ibi , quod omnes illx li-
nex fune xquales , quarum vnus terminus effer
ftcut centrum, Se alius flent circumfercnciacircu-
li , Se hxc de quxftione.

ANNOTATIO,

io.

O finit Ju-

a D Ptr aliqua tonclu/io

1 t(l itfmiti* fukie&i , vtl paffionu. Nota qudd
ideo loquitur Scotus difiun&iuc : quia duplex
cftopinio de medio demonftrationis. Nam qui- „2. **
dain fcnminc medium in demonftrarionc pro-
pter quid efle liinplicitcr paflionis definitio-
nem , quod probant per Ariftocelem x. Poft, vbi
percxtimftioncm ignis in nube dcmonftrat fo-
num in nubibus fa&um , vbi patet , qudd defi-
nitio eft medium dicens propter quid. Scotus DtmtuJIrati,
verdde fcquaces diftinguunc dcmonftrationcm
propter qaid , nam quidam eft potifTima , qui- **
dant non potiffima. Potiflima dcmonftrat io eft
illa, ad quam ires requiruntur conditiones. Pri-
ma , qudd in cius conclufione prxdicctur pallio
dc proprio, & adxquato fubie&o , vel aliquid,
quod fe habeat per modum proptix paflionis
adxqnatx. Secunda conditio eft , qudd illa paf-
fio neceir>rid & incortupiibilitcr iniit fubic&o:

Tertia qudd procedat ex prxmiflis immedia-
tis , quarum medium fit proxima Si vltima cau-
fa inhirentii paflionis ad fubic&um , vitra
quam non contingar vltcnus quzicre : ficur eft
demon lira» io , quz eft percaufam finalem; per
quam nedum cffe&um , fcd alias caufas de-
inonfttamus. Nam cum finis fit caufa caufa-
rum.x. Phy ficorum , texe. ji. totius quxftionis
vltima tefolutio ftabit adeaufam finalem, qui
habita amplius non quiremus. Dcmonftrat io
non potiflima ea dicitur, in qua demonftratuc
propria paflio de fubic&o per definitionem ipfius
paflionis, 8c in tali demonftrationc definitio paf-
lionis eft medium.

Cxtetum potiflimx demonftrationis defini- j
tio paflionis non eft medium : quia medium in
dcmonftratione potiflima facit fimpliciter noti-
tiam , ita vt ipfum in efle , fmc in cognitione ab
alio non dependeat , vt paflionis definitio de-
pendet in efle , Sc in cognitione 'a fubieflo -, quia
a principiis fubic&i , ficut & paflio caufatut , at-
que aded definitio paflionis non poteft efle me-
dium in dcmonftratione potiflima , bene tamen
poteft efle medium in aliqua dcmonfttationc:
quia dicit Atiftotclcs t. Poft. qudd tario ptimi
termini eft medium in demonfttationc. Paflio
autem vno modo dicitut ptimus terminus , alio
modo vltimus. Confidctando namque ordinem
prxdicatoium fic paflio eft ptimus terminus,
quia prxdicatut in dcmonfttationc , cum fit ma-
ior extremitas nunquam fubiicitut. Conft-
detando vetb ordinem natur x , fic paflio eft vl-
timus terminus: quia paflio pofteviot eft fecun-
dum naturam (ubte&o.Sc etiam principiis fub-
ic&i,quia paflio confcquitut fubicftum ratio-
ne principiorum fubic&i .Relinquitur ergo, quod
definitio Cubic&i eft medium in demonftt axione
potiflima.

1 Scit mia dicit mt Mathematica , non quia tft de
rtlut *l/flr4£li#,5cc.Notaptirod,in qualibet feien-
lia ttiacffc : videlicet pafliones dcmonftrandx, tu'

L j caufx J

11.

In q*«tib«r

u6 Lib. 1 1. Phyficorum

Sfi/nru U*-
tktm i(K4
funt in in-
flui iifitnn-

n*.

H-

14-

caufx per quas demonAramur , Sc fitbieftum
de quo deinonArantur. Nota fccuudb , Phy fi-
catn habere pro fubie&o fubftantiam non quam*
libet : non enim cuiuflibet fubAamix paffiones,
caufifqucfpcculatut, fcdfolum illius qux motus
piincipium habet , & mutationibus fenfibili-
bus cA fubiedU, erit igitur fubAantia de qua
Phyficus confiderar , fcnfibilis , Sc naturalis.
Mathematica veri habet pro fubic&o accidens
non quodeumque * fcd illud quod ex fe i mu-
tatione non dependet , neque mutationis cA
caufa , licet interdum cum motu acquiratur,
qualis cA quantitas , eaque accidentia , qux
quantitatem fequuntur: eA enim in calo quan-
titas , & figura non ex mutatione proucnicn-
tes , Sc dchuiufmodi fubic&o oAcndit paffiones,
de accidentibus vcr6 mutationi obnoxiis, quales
fune qualitates corporis ad Phylleam pertinet
difputatio.

e Aflrologia dicitur /cientia media , Scc. Nota
prim6 , quod fcicnriz Mathematicz funt in du-
pjici differentia : quzdam quzhuiufmodi acci-
dentia in vniucrfali cognofcunt, vt qux agit
de figura in communi abfque eo , qu6d deter-
minet in qua Iit materia, Sc huiufmodi dicun-
tur purz Mathematicz ; quzdam agunt de eif-
dem accidentibus in particulati , id cA , de illis,
qux funt in aliquo corpore ; vcluti AAroiogia,
quz agit de figura , & motu corii , Sc tales di-
cuntur Mathematicz modix. Obferua tamen,
qudd quamuis huiufmodi medix feiemix Ma-
thematice tra&ent de huiufmodi accidentibus
in aliquo fubie&o , & in fubAantia exiAenti-
bus , non agunt de ipfis quatenus in tali exiAunt
fubic&o;fed de ipfis fecundum fc, ac fi in fqbic&o
non effient.

d Scientia funt diutrfe fecundum diuetfitatem ra-
tionum tonfiderandi. Nota qutid licet Phyfica,
Sc Mathematica conucniant in re conliderata,
non tamen conueniunc in fubie&o : nam quam-
uis Phyficus agat de accidentibus , dc quibus
& Mathematicus , agit tamen de illis prout
fubAantiis naturalibus competunt , Mathema-
ticus autem tradat de illifmct , vc aliquz paffio-
nes ipfis accidentibus , vt talia funt , compe-
tunt , atque aded funt diucrfa fubieda Phyfi-
cx St Mathematicz , quia Phyficus habet pro
fubie&o fubfiantiam , dc qua dcmonArat mo-
tus, & exteras paffiones. Mathematicus veri
habet quantitatem pro fubic&o , tradatque dc
motu quatenus cA quoddam quantum , Sc dc-
monArat dc quantitate paffiones , Sc per con-
fequens quamuis Phyficus tradec -de quanti-
tate , Sc motu , hinc non fcquitur idem habe-
re fubiedum , 6c ex hoc fcquitur intellcdus
illius didi communis itmuentis differentiam in-
ter Mathematicam , Sc Phyficam, videlicet, Ma-
rhetnaticum , Sc Phyficum non differre in re,
f«d in modo confidrrandi eandem rem , quam-
uis enim vterque de quantitate agat , tamen
Phyficus agit dc illa , vt de paffione fui fubiedi.
Mathematicus vcrd.vt de fubiedo fuarum paffio-
num.

e Phftcue & Mathematicus differunt in mode de-
finiendi. Nota quAd in fcientiis definiuntur Sc
fubieda , & paffiones , fcd diuerfimode i Ma-
thematico, Sc Phyfico definiuntur : quia Phy-
ficus definit per materiam fenfibilem , motuique
fnbiedam : Mathematicus ver6 definit finefen-
fibili rootufque fubieda materia. Nam Phyficus

definit paffiones per materiam , vc per fubie-
dum, non tamen tanquam ner partem rci.dcfi-
nitx , * fi definiat iram, dicens : Ira c(t afeen-
fus fanguinis circa cor: definit etiam fubiedum
per materiam , vt per partem fubAantia « Sc fic
definit hominem per corpus. Scienux aurem
Mathematicz, quarum niareriaeAquanuras:quia
ficut materia, & forma fubAantialis efficiunt ens
naturale, fic etiam quantitate , Sc figura fit ens
Mathematicum , verbi grani , triangulus , vel
quadrangulus.Vndc Mathematica per hanc foam
marcriatn oAcndic Sc fubiedum , Sc paffiones, vc
par , Sc impar per numerum , triangulum per li-
neam,&c.

Ex his fequirur primo , quod Phyficus , Sc
Mathematicus differunt etiam in modo de-
monArandi , quia Phyficus frequentius vtitut
demonflratione qui* , id eA , qua procedit ab effe-
da ad caufam : quia cius caufx frequentias fune
occultz. Mathematicus autem i priori frequen-
tius procedit : quia cius caufx funt effedibus
notiores : quia cum abArahac a fenfu,& id fit no-
tius inrelicdui,quod cA prius,cauf(que fint prio-
res effedibus , efficitur vt per caufas frequentius
demonArcc.

Secundo fcquitur , quod Mathematica eA cer-
tior fcientia quim Phyfica : quia rffcdus-Phyfi-
ci non femper , Sc indubitanter cucniunt, fcd ali-
quando fit dcfedus»ratiocA , quia cum mate-
ria ex qua res conAanr , fit multorum receptius;
impediri poteA mullis diArada, i qua cum res
mathematicz abArakaoc, (impliciter fune necef-
fariz. Scmpcr enim triangulus habet tres angu-
los xquales duobus rcdis.non tamen femper no-
mo habet oculos.duos pcdcs,manus,fcd aliquan-
do ineA in his defedus.

EXPOSITIO TEXTVS.

CVm nutem t natur* duplex fit. Hoc cA fccun- I y,
dum caput huius tradatus.in quo Philofo- Tcxt. &i.
phus oAcndit dc quibus eA confideratio natura-
lis,& primo oAcndit quod naturalis habet deter-
minare de materia, Sc forma. Secundo oAcndic
vfquc ad quantum habent determinare de forma,
ibi, Quoufque ergo Phyficum. Item ptim5 probae
conclulionem duabus lationibus; fecundo mouct
dubitationem : tertid adducit alias rationes : Sc
quarto oAcndit fpccialith , quod naturalis habee
determinare de materia ; Sc quintA fpccialitcr,
quod naturalis habei determinare de forma. Se-
cundum ibi , Etenim iam & de lue. Ternum ibi.

Si autem an imitatur naturam. Quartum ibi ,&im-
niam & faciunt. Quintum ibi, Amplius eorum, qua
ad aliquid. EA igitur prima conclufioiAa :quod Natatslk
fciemianaturalis habet determinare de materia,

Sc forma. Probatur: quia naturalis habee deter-
minare de natura;igitur naturalis habet determi- fumo.
narede materia, Sc forma , & huius rationis fo-
lum ponit minorcm.Sccundi probatur:quia con Vide Zma-
fideratio naturalis, e A ficut confideratio dc fimo, rM" '*
fed confideratio dc fimo non eA confideratio de
materia tantum , nec dc forma tantum, fcd eA de
forma, vt eA in determinata materia , igitur con-
fiderario naturalis non eA folum de materia , fcd
de forma & materia fimul.

Et enim iam x & de hoe. mouct dubitationem: Tcxt. u.
quia ex quo materia , Sc forma funr dux narurx,

Sc fit vnum tertium compofitum vtriufque, fcili-
cct compofitum cx materia, & forina,dc quibus
# tribus

jy

Quzftio V I.

127

rtfiitpif- rribas eft fcientia naturalis , Sc idcd dubium cfl
fitum Jutr. 9[r$m deiflis Jrbcac conlideraii fecundum vnam
partem factui* naturalis , rcl d c vna fecundum
rnarn partem ; & de alia fecundum aliam. Et ra-
rio dubiratjonii cfl ifta : quia refpicienti in an.
riquos , id cfl , in libros antiquorum tota consi-
deratio apparebit de materia , excepto qtidd in
modica parte Empedocles , & Democntus teti-
gerunt formam , dc fued juid erat , cfTc aliquam
partem.

|j, Si tutem an imitatur naturam. HtC adducit
alias rationes ad concJufioncm, Sc funt dux. Se-
cunda ibi , Infupcrtiuf.iem efl. Secunda ratio cft
de ifta , quod Sicut cft in artificialibus ; ita debet
clTein naturalibus, fcd in artificialibus artifex
habet confiderare dc materiam , dc formam fui
operis ; igitur fimilitcr dc in naturalibus. Maior
pater per Simile: quia ars' imitatur naturam; Oc
minor apparet. Natn Medicus, qui eft Artifex,
fecundum artem confiderac Sanitatem ,qux cft
forma fui operis , dc confiderat quaruor humo-
res, fcilicet choleram .phlegma, fanguincm,&
melancholiam ; qux funt nutcria fui operis.

Vudc notandum, quod Ariftotclcs in probanoue
fux minoris addit , quod in attificialibus artifex
habet cognofcere materiam vfque ad hoc.td cft,
non refoluit matciiam m omnia , in qux tefolu-
biliicft. Vndcdomificator non curat, an lignum
Sit compofttuin ex elementis , Siuc cx materia ,&
forma , an fit omnino incompolitum. Et ratio
eft :quia nolla cft ars communis oinmbus arti-
bus; quia fi clTct aliqua, oporteret illatu peius ad-
dikcrc , quam addifccrctur aliqua ats particula-
ris; fe i (cientia naturalis refoluit materiam in
omnia, in qux refolubilis cft, eo quod cft vna
Scientia naturalis communis omnibus tebus na-
turalibus.

Teu.x). Infufxr j eiufdem eft . Hic ponitur tertia ratio
ad conclufioncm : quia eiufdem fcientix eft co-
gnofccic finem , dc ordinata ad finem, fcd foima
cft finis materix ; igitur eiufdem fciemix , dcc.

Sed ad feientiam naturalem pertinet determina-
te de altero illotum, igitut & dc vttoquc. Maior
nota cft, & minor apparet : quoniam quorum cft
aliquis continuus motus , illud eft finis motus,
quod eft vltimnm , & gtatia cuius ille motus fit,

& apponitur finis gratia cuius : quia non omne b
vltimum cft finis , ficui vltimum ptoueniensex
neccflitatc materix .fcilicet mors, fcd vltimum,

& optimum , gtatia cuius aliquid fit, eft finis.

Quoni.irA & 4 ficiun^artes materiam. Hic often-
dtt.quod naturalis habet confiderare dc matetia,

& cft fecunda conclufio capituli. Probatur , quia
iicut eft in artificialibus , ita in natur alibus , fcd
Viit Ztma- jn artificialibus atlifex habet coonofcetcmate-

rmmtaiinl. . „ . ... h .

nam : igitut oc in naturalibus ; uuior patet per
funile, dc minor pet diuct fitatem entium. Nam c
quxdam funt attes roatetix , vt ats fa&iua late-
rum: alix funt operofx , id eft , dtfponunt mate-
rias fadas pet additionem , vel fubtta&ionem,
Nw fumat vt ats dolatiua lignoturo •, alix funt vfuales.

chitcdonicn.id eft, principalior: modo peritiam
dilli ntftionem patet minor : quia in qualibet di -
dbrum artium air/fex cognofcir marcriamfux V^itHnn
artis , fcJ archircdonica magis cognoicic for- ximart.
inara , iicut gubernator nauis cognoicic, cuius
figurx debeat efte remus , fcd ex quo ligno de-
beat e/Tc cognofcunc melius artes fubfcruienres
(ibi. Et fubdit Arfftocclcs , qudd licet iimile (ic
dc artibus, & naturalibus , tamen in hoc eft dif-
ferentia , qtidd in artificialibus faciamus mate-
riam propter opus, fcd in naturalibus materia
cft, id eft, prxfuppomtur.

AmpHm earum 6 <jua ad aliquid. Ponitur rertia 1 8.
concludo, qudd ad naturalem fpeftar con Infera- Tc«. xc.
tiode forma: probatur , quia ad quem fpedat
confidcratio vnius rclatiuorum , dc ad eundem
etiam (pedat confidcratio reliqui; fcd ad natu-
ralem (pedar confidcratio de materia, vt dicitur
in relatione ad formam ; ctgo,&c.

trg* Pb ficum apertet , &t. HlC often-
dit vfque ad quantum fpedat dctciminarc de
forma ad naturalem , dicetis qudd iicut medicus
habet eonfiderare ncruutn.dc faber xs : ita natu-
ralis habet confiderare formam : nam medicus
confiderat ncruuna quantum ad omnes formas
cius vfque ad vltimnm formam , quam ipfc in-
tendit , fcilicet fanitatem , ita fimilitcr naturalis
habet confiderare omnes formas vfque ad vlti-
nnm formam, exiftentem tamc in materia.quam
vocat feparatam , exiftentem tamen in materia,
illa cft fornia humana, qux dicitur feparata : vel
qnia non educitur dc potentia materix, vel quia
non cxercct fuatn operationem mediante deter-
minato organo corporeo : fed dicitur exiftem in
marci ia , quia informat materiam,licct non edu-
catur dc potentia matetix. Et tunc rcfpondet
cuidam dubio: quia ex quo forma hominis eft
feparata , non videtur ,qubd natutalis debeat de
ipfa confiderare, cdm confideratio naturalis non
Iit de feparatis, vt patuit capitulo ptxcedcnti.
Rcfpondet Ariftotelcs,qu6d immo, quiade om-
ni forma generata ex matetia habet confidcrate
naturalis : fcd forma hominis cft generata cx
matetia: quia homo genctat hominem cv mate-
ria , dc Sol ; dc dc illo dubio non ponit in textu,
nili probationem minoris , 6c fubdit Ariftotclcs
quod quomodo forma fit fcpatabtlis , & qux fit
forma feparata, pettinet ad Metaphyficam.

Stl hemo
he-
mina*.

»7-

Text. 14.

. «f. H. fit.
»7».

pioptct nos: quia nos d fumus quodammodo
finis omnium , non finis qui eft vltimum ttanf-
motaiionis , fcd finis , gtatia cuius alia funt , &
otdinantut. Sed , dux funt attes vfuales , qux-
dam vtern, 8c cumhoc opetaus.fc dicitur vtenv.
qulavtitut matetia fs£ta , & difpofita , dicitur
opetans: quia inducit aliam formam fubftantia-
lem , fed alia cft ars vt ens tantum , Sc illa eft at-

ANNOTATIONES.

1 \ /ti imitatur naturam. Nota primo , qubd 15.

A ars dupliciter imitatur naturam. Primb jnbifsriat
in fine, it a habet Ariftotclcs 1. Ethicotum cap. »«»wr4«

1 .Sc l.Cccli cap. j . Quemadmodum enim natu-
ra facit de pouvbilibus,quod optimum cft, 6t id,
quod melius cft, ita Sc ats. Secundo imitatus
naturam in mediis tendentibus ad finem ; dc in
modo confcquendi finem *,nam quemadmodum
agens naturale producit formam in materia dif-
pofua , ita artifex inducit formam in materia
ab eodem ptxpatata.

Secundo nota, quod hxc propofitio. An imita-
tur naturam, poteft habet triplicem fenfuro. Pri-
mus feufus eft, quod effedus artis , fiuc ipfa arti-
ficialia , fi milia funt natutalibus. Secundus fen-
fus, qubd agens per attem, imitatur agens pet na-
turam. Tertius fenfuseft, quod forma artis cft
Cunilis formx naturali. Primus fenfuseft verus,
ptxcipuc in artibus , qux vetfamur circa res
L 4 faftaa

ii8 Lib.II. Phylleorum

fartas , ve a>« pingendi, & faciendi Aatuas : ratio
cll , quia forma fpccifica , cum non percipiatur
fenfu per figuram diuerfam oAenditur melius,
quam per quxeumque alia accidenda, & idc6
quamuis ars non imitatur naturam, producendo
per artem formam fpecificam ; fatis eA , quod
imitetur ipfam exteriorem figuram, producendo
Amitem figurx exteriori rei naturalis. Secundus
fenfus etiam efl verus : quia artifex imitatur
agens naturale in modo operandi , qux fimilitu-
do in duobus confi Ait :prim6qu6d ficut agens
naturale producit effertum fibi fimilem in for*
nia , ita artifex producit effertus fimiles idolis, Sc
imaginibus in mcntearcificiscxiAentibus, 6c fe-
cundum eas imagines opcratur:quapropter dicit
AriAotelcs , quod domus ad extri fit a domo ab
intra. Secundd, quod artifex difponit materiam
incipicdo ab imperfertis, quemadmodum agens
naturale. Tertius fenfus finWliter cA verus, quod
fcilicer forma artis efl fimilis formx naturali ali*
quo modo; producit enim ars fibi fimilem effe-
rtum , ficut Se natura licet in arte non fit fimili-
tudo fpccifica in effertu farto ab arte, cum ipfa
arte fecundum quam fit.

10. b Non omne vltimum efl finio. Nota quid ex
hac ratione clicft Arifloteles, quod Pbilofophus
ille Euripides ( vt Philoponus explicat ) crrauir
afferens mortem clfe finem : eA enim operario
finis hominis, vt habet Arifloteles i. Coeli cap.t.
tcx.O. Ratio cll quia finis debet effe optimus, fcd
mors non efl optima ; quia cft corruptio, immi
vt habet Ariflotclcs j. Mctaph.tcxt.it. eA viti-
mum malorum, atque adeo mors non potefl ha-
bere rationem finis.

jrtiMm c Quodam fnnt muti materie , &c. Nora, anes
nttfimt r n r- mec},an,ca, multipliciter fc habere ; quxdatn
* ' enim circa materiam verfantur, quxdam circa

formam : Sc ex prioribus quxdam funt operati*
ux, quales funt facientes materiam, vt ars confi*
ciendi lateres ; alix funt artes paulo altiorcs , &
funt , qux non faejunt materiam , fcd alteri atti
prxparanr.vt faber lignarius prxparar ligiu ad
naucs conAruendas. Ex pollerioribus autem
quxdam funt quas architertonicas vocant, id cll,
imperantes , Sc dominantes artibus veifanttbus
citca materiam , & cx his quxdam vcrfanrur cir-
ca formam , quxdam veto circa vfum talis for-
nix. vetbi gratia, ars nauifartiua vetfatur in
conficienda nani , ars vcr6 nauigandi vtitur na»
ui,& dicitur vlualis Hx arres fic fc habcnt,qubd
vfualiscll prxcipua,& architcrtonica rcfpcrtu
artis conficiendi nauem : prxeipit enim artifici
nauis,vt hoc, aut illo modo illam conficiar , Sc
ars conficiendi nauem efl architcrtonica refpe-
rtu artis, qux prxpatat ligna: pixcipit enim fa-
bro quo parto fcindcre.dolareqiic debear ipfa
ligna. Faber igitur confidcrarc debet an ligna
fint apta vt taliter dolentur , vc in ipfis talis for-
ma introduci valear.

^ t d Nos fumsu quodammodo finit omnium. Nota,

‘ * quhd reddens Arifloteles rationem , quare fint
quxdam artes materiam facientes, quxdam ve-
ro rfifponcntcs ad formam . quxdam ipfam for-
mam fabricantes , & quxdam vfuales ; dixit ra-
tionem cile, quod nos fumus quodammodo om-
nium finis , atque adeb omnibus rebus vti debe-
mus : Sc ratio efl, quia omnes res inanimatx fune
propter plantas , fc piant* propter bruta, Se pro-
r.M rfi Jo- pter hominem bruta. Obletua tamen duplicem
ple*. effe finem » quidam cll linis cniut j alius cll finis

quo : finis quo efl ille , quo confcquitur aliquid:
finis cuisu efl ille cuius gratia prxparatur res &
natura, qui dicitur caufa finalis: veimi gratii, fer-
tius haber duplicem finem .alterum cAquc
dominus : quia gratia domini operatur. Alter
efl finis quo, Sc efl obfequiuro ipfius fetui. Vnde
fuppofita hac diflinrttone, quando Arifloteles
dixit operationem effe finem hominis, loqueba-
tur de fine f«0;qnando vero hic appcllauit homi-
nem finem omnium, loquitur de fineaviw; quia
omnia funt propter hominem.

EXPOSITIO TEXTVS.

DF terminat ie i autem hio, confi Jerandum efl de

caufis, & (jue & quot numero funt. lflc efl ter- Text. ij.
tius trartatus huius fecundi, in quo Philofophus
determinat de caulis per fe rerum naturalium, &
diuiditur in duo capitula : in primo diflinguic
genera , & in Cccundo determinat de modis cau-
farum, ibi, Medi autem c au furum. Primum diuidi-
tur : quia pritnb prxmittit intentionem. Secun- Dt/nenhi
dbprolequitut ibi, f 'no igitur modo. Primo igitur & ■****
ponit iflam condufioncm: Ad fcienriam natura- t4mfmum>
lem pettinet determinare de omnibus caufis, qu;

& quot funr, quia ad illam feientiam pertinec
determinare de canfis, qux Se quot funt, qux efl
gratia fcicndi:fcd fcientia naturalis efl gratia
fc lendi; igitur. Sic. Maior efl nota : quia res non
fcitur perferte antequam cognofcamus ipfam
quantum ad primam caufam eius.fc quantum ad
propinquillimam caufam, & cum hoc fccund&m
omnes caufas intermedias ; Sc idc£> illo modo
determinandum efl de gencratione.fc corruptio-
ne, & omni mutatione naturali, reducendo ipfas
in fua principia, Sc determinando dubitabilia de
cis.Ec minor apparet cx 6.Mcrapltyfic(,tcx.i.quia
fcientia naturalis cA (cientia fpcculariua.qux
procedit per caufas. Sed contra maiorem obii-
citur : quia confimiliter probaretur, quod Ma-
thematica debet determinare de caufis ,qux&
uoc funt : quia ipfa efl gratia feiendi. Refpon-
etur, quod non : quia Mathematica demonflrat
per vnam folam caufam , ided in maiori debet
addi, quod illa debet confiderarc de caufis , qux
ell gratia feiendi fecundum omne genus caufx.

Vne i igitur modo. Hic profequitur, & primi t j,
di Ainguic genera caufarum.Secundo ponit quaf* . s.
dam proprietates ipfarum.fc tertii, illas proprie-
tates reducit ad quatuor genera. Secundum ibi:
yjccidit autem cum multipliciter dicentur ceufa. Ter-
tium ibi: Omnes autem nuncditle caufe. Dicit igi-
tur, quod vno modo dicitur caufa* illud ex qno Camfeqmi
fit aliquid cimi infit ,Se oportet adjlerc ex quo
prxftlppofito , ad differentiam formx : & exem-
plificat , ficut xscA caufa Aatux , & argentum
caufa phialx , & horum genera : Se hoc exponitur
quod non folura caufa dicitur denominc fpecia-
li fignificantc caufam : immb etiam de nomine
generali , ficut dicitur ira bene , quod metallum
cA caufa Aatux materialis , ficut dicitur qu&d xs
cll caufa Aatux , & in hoc tangitur caufa mate-
rialis.

yiiio modo fpecies & exemplum, & ratio quod quid Zim+

erat effe efl caufa , id e A , alio modo forma l> dici- r*m m rua-
tur caufx, qux forma dicitur fpecies: quia per UtJfjilMt»
ipfam tes ponitur in determinata fpecie,& voca-
tur exemplum, co quod ficut ad inAar fit aliquid
fimilc.ita per formam compuli tum eA natum ge-
nerate fibi fimile fccundilm fpeciem , Sc quod

quid

Quxftio VI.

129

quid erat c(Tc dicit at forma , id cft , partes defi-
nitionis poliunt dici forma:. Se hoc valde impro-
prie capiendo fonnam j ficut duo , Se vnum pol-
iunt dici forma huius, quod cft diapaion , qux
conii Air in proportione duorum ad vnum. Con-
firniiiter panes pofirx in definitione poli une
dici formx ifto modo , & hoc eA valde im-
proprii.

Tertio modo $ caufa efficiens dicitur c cau-
fa, quam Ariftotcles vocat illud vnde eA princi-
pium motus, aut quietis,*: hoc effc&iuc : Ac exc-

fdificat involuntariis vt conlilians dicitur can-
it limiiiterin naturalibus.vt pater dicitur caufa
filij.Ac omnino faciens dicitur caufa facti.

Quarto modo finis d dicitur caufa,fcilicct fi-
nis gratia <mm fit aliqua operatio : ve verbi gra-
tia , finitas dicitur caufa finalis ambulandi , Se
probat Ariftotcles quod finis eA caufa: quia de
fine eft magis dubium , quam de aliis : quia illud
eA caufa per quod conucnicntcr rcfpondctur ad
quxAionem.qucrentem propter quid : modd per
finem conucnicnter rcfpondctur ad quxftionem
quxrentem propter quid , vt fi dicatur propter
quid iAe laborat } conuenicntcr rcfpondctur,
propter fanitatem ; Se fubdit AriAotefes , qubd
omnia intermedia ad aliquem finem , quibus fci-
Jicet acquiritur finis, poliunt dici fines, vt purga-
tio,macies corporis, potio medicinalis , Ac orga-
na corporis poliunt dici fines fanitatis , eo quod
mediantibus iftis acquiritur finis principaliter
intentus , fcilicet fanitas : fed ifti fines medi) dif-
ferunt ab inuiccm : quia ipforum quxdam fune
opera , Ac quxdam organa. Ac tandem recapitu-
lat in fine, quod tot funt caufx , Se tot modis di-
cuntur.

Accidit autem dati 4 multipliciter dicamur caufa.
In iAa parte ponit quafdam ptoprietacct caufa-
TrtfnHMu (unt tres. ['rima cftcompatSdo dioerfas cau-

'fumttru. k* a<^ eundem effc&um, fcilicet, qubd * ciufdcm

effeftus diuerfx funt caufx ,non Colum loquendo
de caufis per accidens , immo etiam loquendo
de caufis per fc : fed ftatux fa&or cft caufa effi-
'Coufa funt ciens. Secunda proprietas cft comparando di-
fikmmatm ueifM caulas ad inuiccm , quod caufx funt fibi

nam conclafio coponitar ex extrem is principio-
rum. PoAearcduciraiiqua ad caufim formalem ****’•'
dicens , quod harum , id eA , caufarum quxdam ^mwa^
funt ficut fiibie&utn, vt partes, A: alix funt fient
forma, vr rorum, Ac compofitiu 6e i pecies-, Ac vo-
catur forma torum, eo quod per ipfam cotum eA
hoc aliquid ina&u ; 6c compotit 10 vocatur for-
ma artificialis, Ac fpecies,id cft, forma naturalis,
per quam ponitur in determinata fpecie. Poftea
reducit aliqua ad cautam efficientem , dicens,
quod femen eA caufa efficiens , fcilicet illius,
quod producitur ex femine: At excmplificat in tvif Z«bj-
volunrariis, vt Medicus, aut confilians.Ac omni- ]*"'* '****'
no faciens dicitur principium mutationis , aut
quietis, vel motus rctpc&u fjdi,Ae fic non folitm
illud dicitur caufa efficiens, quod producit , vel
efficir, fed etiam illud, quod prxparar.vcldifpo-
nir aliquod, quod producit , Ac fic pater tuus di-
cirur caufa efficiens tui , licet mortuus fuerit in
rui productione. 1’oflrcmo reducit aliqua ad U,m f*p,
cautam finalem dicens , qubd aliquz caufx funt ttxt. ji <y ».
ficut finis, & femper habent rationem alicuius
boni , Ac idcb finis cft caufa purilfima aliarum *'

caufarum. Nec refert ad propofitum , fi illud fit
fecundum veritatem ,fiuc apparens bonum , Ac Zxhiefmmi-
per hoc innuit Ariftotcles differentiam Inter na- >ur , S-
turalia , Ac artificialia : nam in naturalibus fem-
per finis cft verum bonum exillcns ; fed in vo- j-”nt
lumariis cft quandoque bonum apparens. Et
fubdit Ariftotcles qudd caufx funt iftx,Actot hiratientm
fpecie: nec obftat, quod prids dicantur genera:
quia idem poteft dici genus , Ac fpccies rcfpc&u rj'” *‘xt g*
drucr fotura. «.

Text. 50.

ANNOTATIONES.

1 6.

tufa.

inuiccm caufx , vt labor cft caufa effc&iua fani-
tatis. Ac fanitas cft caufa finalis laboris. Tettia
proprietas cft comparando eandem caufam ad
diuerfos eff edus, fcilicet, quhd * eadem cft can-
fa contrariorum effc&uum. Sicut nauta pet fui
prxfenciam cft caufa fiilutis , Ac pet eius abfcn-
tiameft caufa fubmetfionis. Sed comta, quia ab-
fentia nautx non cft caufa fubmetfionis ,nifi fit
caufa efficiens,Ac tamen fotte nauta dormit tem-
pore fubmetfionis , igitur tunc non efficit eam.
Rcfpondetut , quJid hoc cft improprie dittum.

Nauta pet eius abfentiam cft caufa fubmetfionis,
fed pet hoc non datui aliud intelligi , nifi habi-
tus ptiuationi contrarius , ficut fi nauta fuiftet
ptxfcns, fuiffet caufa falutis.
l. ^ Oranti autem $ nunc difta caufa. Reducit omnes

Text. *t. caufas in ptxdi&a quatuot gcncta , qux Arifto-
Canfarum teVes vocat modos manifeftiffimosptoptet eo-
T**,**r f*' rura communitatem , verbi gratia, clcjnenta , id
eft , Utterx funt materia fyllabatum , Ac illud ex
quo fiunt \afa,cft materia vaforum , Se ignis , Ac
huiufmodi corpora fimplicia funt materia mix-
torum , Ac partes funt quodammodo materia to-
tius, Ac fuppofitiones, id cft, principia funt ma-
teria conclufioms-, Ac hoc cft verum non fecun-
dum fc tora , fed fecundum extrema ipforum:

* T T No modo dicitur caufi illud tx quo fit ali -
V quid tum in/it .Nota , quod nomine mate-
rix Atillotclcs imelligit omne rcccptiuum for-
inx , fiue materia penna, fiue fecunda fu •, vt an-
ru cft caufa materialis vafis. Ac materia prima cft
caufa materialis auri. Vnde obferua, quod caufa
materialis tribus modis poteft confidcrari clTe
caufa , quibus non cft caufa. Primo modo, quia
producit formam , Ac boc non fibi , fed efficienti
caufx competit Secundo modo , quia dat ede
formx, Se ifto etiam pafto non cft caufa. Tertio
modo , quia forma ordinatur ad materiam tam-
quam ad finem , nec fic cft caufx*. quia forma cft
finis matetix. Se non e contra, vt prxccdcnti ea- A1-, im.
pire docuit Ariftotcles. Quapropter duplicem c«m-

poteft materia caufalitatem habere : prima cft folitm ;
reciperein fc forma, eamque fuftentate: S: ratio
huius cft , quia materia ex natura fua , cft pot en-
tia palllua-, proprium autem porentix paffiux cft
in fc tccipctc , atque adeo proprium eft matetix
in fc aliquid recipere. Verum quoad hanc cau-
falitatcm diucrfimode fc habet materia rcfpc&u
formatum corruptibilium , Ac incorruptibili umi
in ordine namqua ad formas corruptibiles fiefe
habet, quod eas fuftinct quantum ad clYc, catum-
que confcru.it iouem , Ac quantum ad infot mi-
rionem. Dependent igitut formx corruptibiles
X materia in fuo cftc, At confcrnationc.iu vr ma-
teria dcftru€ta,dcftruatur Ac forma. Secundb de-
pendent a materiam informatione , ita vt ne-
queant officium formx exercete abfque materi»,
Cxtetum tefpc&u formatum incorruptibilium
materia Colum fe habet quoad informari ab cis,
vt in anima rationali videte \\cct ; quia Colum li

130 Lib.ll. Phyficorum

C**f* for-
mmlid i tmmi
uufsht*t*i

materia dependet quantum ajl informationem;
exeo qudd non poteft forma oflicium exercere
nbfijuc materia , non tamen ab ea dependet in '
efle, fle confcruari.

Secunda caufalitas marerix eft limirare, fle re-
ftringcrcformx 3tnplitudincm:qu<;libcc namque
formaabfquc materia eft fere infinira , & inde-
terminata ; quia poteft in qualibet materia reci-
pi. Determinatur veri a dtfpofitiombus ipfius
materia; , vt forma. Verbi gratia , ignis de fe in
qualibet poteft efle materiat (i tamen determi-
natur ad hanc materiam, hoc eft ratione difpoli-
fitionum in hac materia exiftentium.
l> Atio modo ftrm 4 dicitur c«uf*. Nota , quod
caufa formalis duas canlalitates habet in munere
Phyfico: ptima eft trahere rem de potentia in
atom.eoquhd nulla tes ante aduenrum fotmx
poteft ede ad u alis , lignum etenim nequit efle
cathedra abfquc cathcdtx forma: neque mate-
ria , vetbi gratia , feminis poteft efle leo abfque
leonis forma. Huius tei ratio eft , quia omnis
jr„w4 iuoi adus, fpecidfquc ex parte fotmx fe tenet. Ex hac
h*ht *fi • caufahtatc elicitur formam duos habete effe-
dus, primus eft conftitucte inttinfccc fpecicm:
fecundus, quod ab ea fumatut diftcrentja confti-
tutiua fpeciei: cum enim ad hoc ,qu6d aliqua
res de potcntiali efle ad aduale procedat, fibi
opus fit formi , fcquitur , quod fotma,qux fpc-
cic» prxftat , atqutf communicat efle aduale:
vndein definitione ponuntur patres fotmx ,&
non materir , non fic quod materia non fit de
quiditate fpeciei ; fcd fic quod natura fpeciei
conftiruta ex materia, & fotma communi ha-
bet fe vt fotma rcfpcdu mdiuiduorum talem
natmam participantium : fle hoc eft quod lue
dicitur ,qu6d partes qua? ponunt ut in definitio-
ne , pectinent ad caufam formalem. ' Secunda
caufalitas fotmx eft .quod fotma limitat raate-
tiam : habetur enim j. Phyfic. text. J9. quod
tnatctiacft infinita in potentia: quia poteft in-
finitas foimas recipere: illa autem potentiali-
tas determinatur pet fotuum fupetuenientem,
fic ita materia conftituitur per formam in de-
terminata fpccic, vetbi grani , hominis, vel
, leonis.

c Tertio mode iffuitnt dicitur cnuf*. Nota quod
igitinti» caufalitas efficientis eft efficere rem fecundum
(knt tnfiiiu totam fubftamiam , vel fecundum panem , vel
1'mtu. fecundum accidens ; vnde ttia funt agentia eftc-
diua. Pnmum eft quod producit rem lecunduio
totam fubftantiam , vt ptima caufa, qui eft Deus
ipfe. Secundum eft , quod producit fecundum
panem, vt caufx natutalcs. Tettium eft quod
producit formaro accidentalem, vt quando ignis
calefacit aquam , producit in aqua calorem fo-
\inn. Sumitut alitet caufx efficientis diuifio,vi-
ddicet, quod fu quadruplex, perficiens , prxpa-
tans ,adiuuans .confilians. Caufa octftcicns eft,
qux dat complementum motui , fic quod intro-
ducit fornum fubftantialcm in genctatione.

Caufa ptxpatans , fcu difponcnscft ,qux aptat
tnatetiam , fcu fubicQum ad vltimum comple-
mentum. Admuanseft ,qux non ad ptoptium,
fcd ad alterius finem operatur .Confiliansinucni-
tut in his, qux agunt ad pvopofituro.St qux dant
agenti fornum pet quam agit : agens nimque
a ptopofuo agit pet luam fcicniiatn .quamcon-
*9- ftiiins fibitudit.

. *■' No C|U4rfo me io f.nu dicitur (uttfu. Nota , finem

comparati pofte ad agens ptoptet finem, fic ad

media quibas finis comparatur , & fecundftm
hanc duplicem comparationem poflomus in fine
duplicem caufiriitarcm conlidcrarc ; prima cau-
falitas in ordine ad agens eft moucreipfum agens
ad operandum : quali fi finis imprimeret inclina-
tionem quandatn in ipfo agente , ratione cuius
moneretur ad profequendum finem , vt fanitas
mouct infirmum ad fui profccutionem. Secunda
caufalitas in ordine ad media ftat in hoc, qudd
finis communicat ipfis mediis bonitatem quan-
dam, ratione cuius eliguntur ipla media, vt fa-
nitas communicat potioni bonitatem ratione
cuius optatur : has duas caulalua^es cxpreflic
Ariftotelcs his vetbis : Fime eft cultu grutUex-
ttrd fiunt. Quali dicat finis eft ratione cuius
agens operatur , & ratione cuius media defide-
rautur. Et tdc6 omnia, qax funi media intee
primum moucns , fle vlttmom finem quodam-
modo funt fines: verbi gratii, Medicus ad in-
ducendam fanitaicm extenuat coipus , fle fic fa-
nitas eft finis maciei , maciem autem inducit
pet purgationem , vnde purgatio eft propter ma-
ciem corporis; prxparat autem purgationem pet >
inftrutnenta , qux habent pro fincipfam purga-
tionem.

* Eiufdem tffeclm dittrrfk funt esufo. Nota cau- JO.
fatum aliam efle t oralem , aliam partialem. To- Comeftotrfi
talis ea eft , qux fola fufficit ad producendum "t "•
efferum, yt ignis ad generandum ignem •, pat-
tialis vero ea cil , qux lola non fufficit, fcd indi-
get alterius auxilio , vt fi duo homines aliquem
portent lapidem , quotum neuter per lc portet
portare , v torque dicetur caufa partialis talis cf-
fc&us. Rurfus caufarum quxdam funt ciuldcm
ordinis, vt caufx non fubordinatx.vt duo horni*
nes quoddam deferentes pondus ; quxdam funt
diucrfi ordinis, vt caufx fubordinaix : verbi gra-
tia homo , Sol , fle Deos. Homo enim eft cau-
fa cffcdiua particularis Petti fubordinata cf-
ficientix Solis, qux eft vniuetfaliot caufa cftcdi-
ua eiufdem effetos ; Deus autem, qui eft vmuer-
faliffima caufa omnium , eft etiam caufa cffc&i-
ua eiufdem effetos , cuius efficientix tdiqux
caufx fubotdinantur. Subordinaii autem vnum
alteri caufx eft dependete ab ea in fua efficien-
tia: ita vt fuperiote non agente inferior non pof-
fit agere. Hoc pofitofic intclligcnda eft hxc pri-
ma ptopvictas : nctnpc eundem cffe&um a mul-
lis caulis totalibus eiufdem ordinis nullatenus
ficti pofle. Pettus namque non portet generari t
multis patribus, aut manibus , neque a multis
folibus.aut Diis : quia omnes hi caufx funt to-
tales in fuo ordine caufandi , fle eiufdem otdt-
nis, a quarum cuiuflibet caufaliiate talitct de-
pendet cftetos , quod nihil tft fibi depcndcnux
ad alteram caufam illius otdinis. Idem diccu-

aa auctam * .

dum eft in aliis generibus caufarum. lotclt ta-
men idem eft edus a multis caufis totalibus dt-
ucrG genetis caufx produci , ita vt ab vna nat
materialiter , ab alia fornnliter ,ab alia cfteat-
ue , fle ab alia finaliter : & ita intelliRtt Auftote-
Ics , vt cum hic explicat Scotus. Poteft etiam
ficti a multis caufis eiufdem ordinis partiali-
bus, vt fi idem a diuctfis hominibus tiahatut
pondus. Poteft tandem idem effetos fieri id«-
uctfis caufis toialibos eiufdem caufaluatis , 09~
ordinatis tamen , vt homo fit ab homine , Sole,
& Deo. \n hoc triplici fenfu intclligitur ditoro
Atiftotclis , fcilicct quod idem effetos multas
poteft habete caufas. ■ ,

Qua?ftio VI I.

j f f E udem eft e*Hpi centrAriorum effctluum. Nora,
Crf. rfi im- quod ajia c/l caufa libera , a lia natura iis : libera
fin.iiisli- c(l rationalis , 8c hiiiufinodi cauia operatur prz-
^ deliberat ion e.quaproptcr contrariorum efFc-
“ utMrt * <ftuum poteft eile cauli : quia liberta* eft facultas
ad vtratnque partem contradi&ionis eligendam.
Caufa vero naturalis cft.quz operatur ex fola na-
turali incJinatione,vt ignis, & dehuiufmodi caufa
dico duo.Primum quod refpedu fubie&oru fuam
efficientiam, & caufalitatcm recipientium poteft
efle cauia contrariorum elfechium , vt Sol lique-
facit ceram» & indurat lutum fecundum eandem
v operationem , & virtutem. Secundum di&um

eft , quod eadem cauia naturalis poreft c fle caufa
contrariorum effechmm.vnius quidem per fe,al-
tcrius vero per accidens : verbi gratia in tem-
pore hyemis frigus eft per fc caufa frigidita-
tis, per accidens autem cft caufa caloris , vr pa-
tet in puteis, in quibus aqua cft calida in hyeme,
quia calor fugiens a frigiditate intenfatur ibi, 6c
calefacit per Ir aquam, frigus autem per accidens.
Idem videtur in ftomacho cuius calor in hyeme
intenfatur.meliufqueficdigcrit cibum, huius au-
tem rei caufa per accidens cft frigus. Ariftotcles
pofuit exemplum in gubernatote nauis , qui per
le eft caufa gubernationis nauis, per accidens au-
tem , fi abfens fit , cft caufa fubmerfionis nauis.
Hanc caufalitatcm habent omnes , qui tenentur '
affiftctc alicui loco , videlicet communitati , vel
Reipublicx, templo , vel turi , quorum abfemix
causi committitur dcli&um .talibus enim/t tunc
temporis tenebantur afliftere , imputatur dcli-
ftum , quamuisPhyfice loquendo fint caufz per
accidens.

Q.V it S T I o VII.

Vtrum cuiujlibct rei natur alis fint qua -
tuor tantum caufa.

Atitl. Ue etf.y. etxt AQCTioc*,S'unpUc.Themift. feir.

Aoicrnna inhtrt*pb. troB. e. c*p i. Albcn. Mirn. hic
troBot. t. v Utioph. D. Thom. hic , <3»

•yn/r.)t.Maycon. i.Pbjf.pMrry. Suarer tcm.i.
dijp.ix.fttl.y Cooimbi x.Pbyf.tMp.T.fmifl i.ComfiuT.
difr % . yiujf i.Rumus t r*B \ J* («HjT1.nNm.f4, Roctut
Yocatct^Mi/l.i. dijfic.i.

^ G v 1 T v R * n0n i clu’a aCCl-

dentia, matcria,lorma, & Imcllieentix
funi res naturales ,8c tamen non habent
qvutuoc caufa s : nam materia non habet caufam
materialem i forma , & accidentia non habent
caufam formalem •, Intelligentianon habet cau-
fam efficientem, cum fit aeterna, ctgo>&c.

Secundo , quia eadem eft magnitudo natura-
lis , & Mathematica, vt patet 1. huius , text. 16.
fed magnitudinis Mathematicae , eft tantum vna
caufa per Commentatorem t. huius, igitur ma-
gnitudinis naturalis cft tantum vna caufa.

Tertii»,quia cuiuftibct cffc&us eft tantiim vna
caufa fufficicns , igitur prxtet i\\am fruftra po-
nuntur alix caufz. Antecedens patet : quia cu-
iuftibct alterius caufz, Deus poteft fupplcre cau-
falitatcm.

Quartb , quia cmxlibet caufa per accidens eft
caufa •, fed cuiuftibct rei infinita funt caufz per
accidens ,vt dicit Ariftotcles i.buius, text. 50.101-
tut eiufdcm rei funt infinit* caufz, 8c per conlc-
quens non (olum qxutuot.

Oppo/itum arguitur per Ar/ftordem 1. huius Dioifie j»j-
tractatu 5 rexr.z$.& ji. In qiizfttoiiepr/md vf- *W*H‘
debitor quid fit caufa, & de quibus dicitur.Secan-
do videbitur de conditionibus caularum.

Quantum ad primum notandum , quod hoc t.
nomen c«mJa eft nomen relatiuum , & dicitur in Csmfujt»».
relatione ad eftoftum : fed conrra;igitur iftacon- mrn reUti-
fequentia elTct bona, caufa cft, igitur cttaftus eft , m"m'

&c c contra, quod eft falfum.-quiaquando cflc&us
cft , tunc caufa efficiens cft fortd corrupta. Si-
militer non oporret , qui>d exiftente effechi cau-
fie finalis , quod caufa finalis fit ; patet confe- 1
quemia ; quia rclatiua dicuntur ad conucrren-
tiam.Refpondetur negando confcquciniam:quia
* rclatiua non dicuntur ad conuerrcmiam fe-
cundum ejfe : vnde non fequitur.prius eft igitur v +
pofterius cft , fed foliim dicuntur ad conucrten-
tiam fecundum cogrtojci , quia vnum cognolcitur
per reliquum , & c contra ; igitur non fequitur,
caufa eft;igitur effc&us cft, fed fufficir,quod fuit,
vel eft. Verbi gratti nos dicimus , quod ignis eft
caufa caloris, dato, quod nullum calorem de fa-
&o producar ; 5c ideo di&um fuit prius,qo6d ifti
termini, com/a, & primipiutn denotant aptitu-
dinem.

Secundo notandum , quod caufa poteft fic de-
finiri, fcilicct , quod cauta cft propter quod alte-
rum cft , fcilicct fecundum ejje,vc 1 fecundum fie-
ri , aut cortfiruari aut fecundum aliquam aliam
difpofitioncm : & ideo albedo poteft dici quo- (
dammodo caufa hominis , quia propter albedi-
nem homo cft albus : & ideo quando Arift. defi-
nit caufam in lib. dc bona fortuna dicendo, queni
caufa cft ad cuius eflc fequitur aliudpion intclli-
git dc fcuucla-fccundutn locum , vel fecundum • £

tcmpus,(cd intdligit, qubd caufa cft ad cuius ejfe, *

id cft, propter quod requiritur aliud, id cft, alte-
rum cft.vcl fit.vel conferuatiir, vel aliquo modo
difponitur.Scd contra obiiritur.quia tunc feque-
ictur,quod omnis caufa eft finalistnam Ariftore-
lis in ifto l.vocat caufam finalem propter quod
alterum cft Rcfpondctur quod ifta cft communii
definitio cuilibet cauf*;tamcn propter excellen-
tiam caufz finalis apptopriatur caufz finali , &
hoc innuit Ariftotcles in ifto x. icxt.9.

Nunc ponuntur conclufioncs. Prima cft. Ali* j .
qua res cft caufa alterius. Probatur , quia aliqua AU<j *• tu
res cft propter quam alterum cft-, igitur aliqua res eir

cft caufa alterius. Tenet confcqucntia pet defert- ttriKI‘
ptionem caufz antecedens patet dicendo, So*
crates cft piopicr quod fuit genitus ± patre ,
ita poflTunt fotmavi multx taAcs , per quas expri-
mitur dependentia caufati ad caufam. Contra
conclufioncm arguitur.quia quando dicitur B eft
propter A , vel aliqua tes importatur per illam
propofitionem, B eft prepter A, vel nulla, fi nulla,
tunc non cft aliud dicere B eft propter A , quam
dicere A efl B. Eodem modo aa iftad non fcqui-
tur , qubd vnum fu caufa alterius •, fi importetur
aliqua tes , fu illa C, cum C non fu independens*,
quia iam eflet Deus •, tunc quxram dc ifta, C de-
pendet ab A , vel importatur aliqua res, vel nulla*,
fi aliqua, proceditur in infinitum-, fi nulla, argui-
tur vt ptius.Rcfpondetur qubd argumentum non
valet *. quia confimiVuct argueretur dc ifta , homo
eft *lb tu -, quia per iftam vel imponatur aliud ab
albcdinc & homine, vel non-,fi non, tunc non cft
aliud dkete , quim homo eft , albedo eft , ex quibus
non (equitur, qubd homo fit albus *. quia poflibi-
\e cft, qubd albedo fit in alio (ubic&o , vt in pa-
riete.

13*

Lib. I L Phyficorum

jiM-

tn$d$ diutds'

riete. Idefi dico , quod per iflam B eft prupter A,
nulla res importatur alia iB,6c A, led importa-

turvnum dependere ab alio. Secundi» , quiadi*-
cedo A tji propter vel ^ eft caufa B,Aii B funt
dux caulx Jiuerfx.vcl puta ignis fic calor, igitur
non implicat comradidtfonem vnum feparari ab
alio , fic per confcqucns vnum non fequitur ad
aliud;igirut non eft ncceirc vnum die propter al-
terum.Kefpondctur vt di&um fuit fuper primo,
quod ad dic vniusrei prxciscfine cointcllc£kio-
nc alicuius alterius , non fequitur dTc alterius,
fed cointelligendo , qu6d vna res fit,fic cum Hoc
intclligendo , qu6d fit neccflaria caufa alterius,
fequitur quod alia res cft,vel erit, fic lic implica-
ret comradi&ionem.

Secunda concludo. Caufa fufficicntcr diuidi-
tur in k quatuor genera caufarum ad iftum fen-
fum, quia quidquid fignificatur generaliter , fic
ttr ilur» con,rhuniier boc nomine amfr fignificatur ma-
fMjdrum!* S‘s determinate altero iftorutn terminorum, fci-
licct materia, forma, efficiens.vc! finis, & eft fen-
fus conclufionis ifte , quod omnis caufa eft ma-
teria,vel forma, cfHciens.vel finis. Probatur.quia
ad omnem quxftioncm quxrentem tjuid de ali-
quo, conuenicntcr refpondeturperalrerum ifto-
rum terminorum; igitur Hoc nomen c*uf* fufli-
cienter diuiditur in ifta quatuor genera. Tenet
confequcntia ; quia quxftio propter quid quxrit
faufam;fic antecedens patet inducendo.

Secundo , quia omnis effeftus c eft ab aliquo
tanquam a caufa, & fic eft cfficicns.vcl ex aliquo,
vel dc aliquo , fic fic eft materia, aut pet aliud, &
fic eft forma, aut propter aliud, & fic pft finis.
ctfefiti »•- Tertia concludo : Cniuflibet compofiti naru-
IhtaIh funt ralis funt quatuor caufx- Ptobatur.quia quodli-
fHAttur tam- compofitum naturale, vel eft compoluum,vel

dc nouo genitum j fi de nouo genitum, igitur eft
producum ab aliqua caufa, cum nihil cfticiat fc
ipfum , fic fic eft caufa efficiens , fic cum omne
agens agat ptopter finem , fcquicuc qufid talis
porapofiti eft aliqua caufa finalis, & ciim fit com-
politum, fequitut quod habeat materiam fit for-
mam. Si fit xternum vt corpus ccclcfte , fcilicet
•to aggregato cx orbe fic Intclligentia , tunc ha-
>et caufam efficientem , qux eft confcruans , li-
cet d non producens , fcilicet Deum. Similiter
habet finem , quia finis corporis ccclcftis eft con-
tinuatio generationis illorum infcriorum.Simi-
\iter lubet materiam, fcilicet otbem , fic formam
faltemapproptiatam, fcilicet Intclligemiam. Et
notandum, qu6d notabiliter dicitur in conclufio-
«c compofiti naturalis : quia fi accipiatur res na-
turalis large , vt fe extendit ad accidentia , fic ad
fubftantias fimpliccs, tunc non cuiuflibet rei na-
turalis funt quatuor caufx,vt probat ptimum ar-
gumentum ante oppofitum.
j . Quarta conclnlio •, dc quolibet gcnctc caufa -
k «tralfc tum eft confideratio natutalis. Probatur , quia
it dc i\\0 confideratio natutalis , quod dicitur in

I»rt cll ot^nc a<* motum , fic operationem : modo qux-
* IMnt' libet caufa diettut caufa in relatione ad cffc&um,
fic ad operationem , igitur de qualibet caufa eft
confide iatio naturalis. Patet igitur, quid fit cau-
fa ; quot funt gcncta caufarum, fic qu6d de caufis
eft confideratio natura\is,8c hxc de primo.

C**f* <«*■• Quantum ad fecundum eft prima conclufio.
tiiuntim Ur Caufx coincidunt c in idem numero , quia qua-
nwwr*. tUQl fuij^ gencu caufarum i icitur fex potiunt
ficti combinationcs > idci» combinando videbi-
mur,qux coinuiun;,6cqux non,8cPum6 eft effi-

ciens fic forma,qux coincidunt in idem numero,
fed diucrfimode : quia illud idem , quod eft for-
ma compofiti , eft finis tranfmutationis. Se-
cundo eft materia , fic forma. Tertii materia fid
finis. Quarti materia, fic cfficicns,qux noncoin-
cidunt nifi capiendo materiam large pro quo-
cunquc fubic&o rcccptiuo alicuius difpofuionisj
quia fic coincidunt materia fic fotina > nam ani-
ma qux eft forma compofiti , eft recepti uaaccir
dentium tpfius animx.

Secunda conclufio , Caufx funt fibi inuicem Cnu/s funt
caufx, fic hoc indiuerfis generibus caularum.

Probatur , nam materia eft caufa reccptiua for- ; '
mx.fic forma caufa perfc£iu» matcrix.Secundi,
quia labor eft caufa cffc&iua faniutis ,fic faniras
caufa finalis laboris.Contra condufioncm argui-
tur,quia fi caufx clTcnt fibi inuicem caufx.fcque-
retur.quid idem clfet caufa fui ipfius.Confequcs

4.

C

eft falfura, fic ptobatur confcauentia : quia quic-
quid eft caufa caufx , eft caufa caufati. Secundo
fcqucrctur , quid idem cllcc prius fic pofterius,
nobilius , fic ignobilius rcfpc&u eiufdem ; quia
caufa eft prior,fic nobiliot caufatorfic idci fi idem
rcfpclhi ciufdemfit caufa>5ccaufatutn,fcqurtur
confcqucns. Tertio fequeretur, quod pollet fieri
dcmohftrario circularis. Confcqucns eft fallunt
primo Pofteriorum , text. ii. fic inde : fic confc-
quentia probatur , quia contingit demonftrare
pcrquodlibct genus caufi{, patet x.Poft.texr.43.fic
inde ad 56. fic^idei fi materia fit caufa formx, fic
c contra , contingit dcmonftrate materiam per
formam fic c contra. Rcfpondctur negando con-
fequentiam.

Ad probationem dicitur , quod hoc intclligi-
tur in eodem genere caufx. Ad fecundum nega-
tur confequcmiarquia non omnis caufa eft prior,
fic nobilior fuo clfcihi; quia in caufis eft talis or-
do fecundum perfc&ioncm.quod primo eft cau-
fa finalis , fecundo formalis • tertio cnici ens , fic
quarti nuteria.Ad tettium conceditur, quod po-
tcft fieri dcmonftratio circularis in diuerfis gene-
ribus fcicndi,quorum vnum eft genus feiendi per
caufam,5c aliud pcreffc&unv.vcl vnum per vnum
genus caufx, fic aliud per aliud genus caufx.

Tertia conclufio Eadem caula eft caufa diuer- Cemfu"dm
forum cffctftuum.immo etiam quandoque oppo-
litorum , fecundum diuerfas difpofitioncs , fiue ^
etiam contrarias, vt nauta pet* fui prxfcntiamcft
caufa falutis nauis, & per fui abfentiam eft caufa
periclitationis: fic non debet iniclligi ,
fenria nature faciat ad periclitationem ; fed li
nauta fui flet prqfens,nauis non periclitata fuiflet.

Ad rationes.Prima foluta eft. Ad fecundam di-
co,quod magnitudinis Mathcmaticx,vt eft natu-
ralis, funt quatuor caufx. Ad tertiam dico, quod
Deus non poteft concurrere, fic ad quodhbct ali-
qualiter fc haberc-.quianon poteft concurrere in-
ftrumentalitet ad agendum aliquod , licut non
poteft concurrere ad materialiter agendum , vt
dicunt Theologi. Ad quanam in ptopofito inteb
ligitur dc caufis per fc,fi£ hxc dc quxftione.

annotationes.

REUtiu* non dicuntur *d concwnrtvtitm 7.

Sum ejfe, Scc.Kora.qu6d rehtiua bifaria icon-
fiderari poirunt.vno modo pro formali, id eft, pro ymL

ipfis relationibus .quibus tclatiua referuntur, al-
tero modo pro fubftrato.fcu pto denoraiiuto.id
eft , pto fabic&is , qux referuntur. Priori modo
* relatma *

%

* LLt »

\V\ •"

PPWIl Jl' i.

Quasftio VII.

m

rtlatioa funt fimul naturi , dicuntur ad conucr-
ttntiam , Sc pofita fe ponunt , Sc perempta fc
permunit ; pofteriori autem modo non eft ne-
certe , atque adeo fola fubftantia cau f* poteft
manere dcftrurto effertu , licet caufa manete
non poffic. Et fi dicat , caufa ex eo dicitur cau-
fa, quia produxir effertam, impoflibileeft au-
tem illud , quod produxit, non produxitle : quia
omnis propofitio vera de prxterito eft necelfaria,
igitur impoflibile eft illud , quod aliquando eft
caufa, non e(Tc deinde caofam ; neceflarib igitur
caufa manet, etiam dcftrurto clfertu. Dico, fi
concedatur aliquando caufam non pofle non efle
caufaro , concedendum eft aliquando cftcrtum
non pofTc non efte effertum : quia ficur de illo,
quod effecit, fupcrcft verum dicere, quod cffccirt
ita de co, quod effertum eft.fempcr verum eft
dicere , quia effertum eft , licet non femper exi-
llar , Sc per confequens femper manet effertus,
lient Sc caufa , quo ad etgnofci , vc hic dicit Sco-
tus. Et fi iterum dicas causa exiftente . Sc nullo
exifteme effertu , verum eft dicere , quod caufa
eft , Sc effertus non eft : quia r/# quando prxdi-
catur fecundum adiacens prxdicat ertecxiftete
fecundum Boetium , igitur non funt fimul na-
turi. Dico quod relatiua funt fimul natura fe-
cundum illud;c{Tc,quod eft cis proprium in quan-
tum funt relatiua , fed illud non eft elTc exiftere;
quia hoc accidit eis in quantum referuntur , &
ideo vnum rclatiuum poteft ficeflc non exiften-
te alio ; vnde hxc conlcquentia non tenet, caufa
eft , hoc eft , exiftir, igitur effertus eft , fcilicet
txiftit i licet teneat futuendo clfc, vt eft pro-
prium caufx in quantum refettur , Sc confinuli-
ter fj/e effertus : tftx ergo relationes caufa , & ef-
fertus, prius Sc pofterius referuntur ad inuiccm,
& funr fimul naturi i fcd non res, qux fubfunr.
g, V Caufa fufficienter diaiditar ia ^aatatr jrenera
C*ufa>*m (Aufdrum. Nota quod hxc conclufio poteft in-
fiu/utr ejjt durtionc in hunc modum probari. In omni re
gi»er* indu- nacuraIj debet inueniri quo res eft ipfum quod
nn*fr*i>A- t hxc autcm cft forma ; ergo danda eft caufa
formalis : rurfus forma eft artus , fcd artus re-
fertur ad potentiam, ergo dandum eft aliquid
cuius forma fic artus , hate auten» eft materia.cr-
go danda eft caufa materialis. Deinde forma eft
aliquando artu in materia, interdum in poten-
tia , ergo neceffinn eft dare aliquid , quod redu-
cat de potentia ad artum , hoc eft efficiens , ergo
danda eft ctiara hxc caufa. Tandem natura nihil
agit fruftra , ergo dandum eft aliquid cuius gra-
tia fiat , hoc autem c(l finis , ergo danda eft cau-
fa finalis ; ergo damur hxc quatuor genera cau -
farum. Item tot funt genera eaufarutn , quot
formx, feu modi interrogandi caufam: ac tan-
tum quatuor funt modi diuerfi , ergo Sc quatuor
diucrfa genera caufarum.Minorprobarur , ipfas
formas modbfque interrogandi caufam enume-
rando. Interrogamus enim proprer quid fiat
res , Sc hxc eft caufa finalis ; ex quo fia; res , qux
eft caufa matcr>alis;flc a quo fiat res, qux eft cau-
fa efticicns ; & per quod, vel quo fiat res, qux eft
caufa formalis : non funt autem piures modi in-
terrogandi caufam.crgo neque piures caufx.

^ * Omiut rjfellm eft ah alitjuo tamjudm a caufa.

c*uft ufiit Nora » caulas multiplicircr pofle comparari. Pri-
•i mmlt* mo ad effertam , Sc fic prima caufa eft materia.
emptrjvi. Secunda eft forma, qux funt intrinfecx pasces
effertus. Tertia eft efficiens, qux eft principium
exterius motus , quo fit effertus : tandem fequi-
Sitii eptr. Ttm. J /.

tut finis, qui eft vltimum in quo confiftir motus.

Sccundb poliunt comparari ad inrcntioncm ope-
randi, & fic prima caufa in ordine caufandi eft
finis , qux mouct agens ad operandum. Secunda
ipfum efticicns, quod moueturl fine. Tertia ipfa
forma. Qu arta materia , qux perficitur forma.

Poliunt tertii confiderari caufx fecundum efle,

Sc tunc prima eft efficiens, fecunda materia , ter-
tia forma, quarta finis. Quarto modoconfide-
rantur fecundum rationem agendi , & fic Prima
eft forma , ipfa enim eft qua agens operatur.

Secunda efficiens, quod operatur.Tcrria eft finis
propter quem efticicns operatur .Vltima eft ma-
teria, qux recipit artioncm,& mouctur ab agen-
te ad formam recipiendam.

d Cariam habet caafam efficientem. confiruamem, Dem an fit
fed non producentem. Nota quod difficultas eft in-
ter Philofophos , quid fenferit Ariftotelcs de cf-
fidentia primi , nempe Dei • refpcrtu aliorum.

Quidam enim volunt cum fcnfiftc multa efte pe-
nitus improdurta , ipsumque Primum nihil im-
mediate producere , neque etiam artione, vcluc
motor immediatus alicui orbi appropriatus ali-
quod crrlum moucre , quo mediante fit caufa
inferiorum , fcd tantummodo per modum fi-
nis. Ita fenfit Grcgorius dc Atim. in 2. dirt. r.
quxftione 1. artic. 1. & loanncs Bauo in eodem
loco.

Ali) veri dicunt cum cenfiftc omnia alia cn- IO*
tia a primo.qni eft Dcus,fuifteab iilo,vcl imme-
diate, vel mediati produrta, immediate externa,
vt funt Imclligentix, Scctrlt {mediari vero ge-
nerabilia , Sc coirupnbilia , ad quorum genera-
tionem concurrit mediante motu ctrli , quod
ipfc mouct , vel immediate in genere caufx effi-
cientis, vt aliqui voluut.vei genere caufx finalis,
vt fcnfiftc videtur Scorus quf ft.7.Quodi.& in 1. *« mBjaa

d.S.quxft. j. Et hanc fi.nrentiam defendit Scotus
locis proxime relatis, Sc in i.d. 1 .quxft.a.Obfcr-
ua tamen quod aliquidbifariam poteft produci;
vno modo per motum , Sc tranfmutationcm ma-
ter ix: quo modo agunt omnia agentia naturalia,

Sc res naturales producuntur. Alio modo per
fimpiiccm emanationem , Sc hanc diftinrtioncm
tangit Comentator in lib.de fubftantia orbisjdi-
ccns, quoddam eft agens , fiue efficiens.fine mo-
tu, quodJam cum motu. Primum, inquit, prxee-
dit artum natura, non tempore. Secundum verb
prxccdir effertum Sc natura, & temporc.Quando
ergo hicdicit Scotus quod ccelutn habet caufam
efficientem qux eft confcruans, licet non produ-
cens , loquitur de produrtioncPhyfica , qux fic
per motum, Sc luurarioncrm

r Caufa e» incidant in idem numero. Nora, 1 f.
quod littera Scoti feriptoris vitio eft manca ,& Caaft tem-
nnpci ferta, vc videre eft : nam cx fex combi- hioatknk
nationibus non enumerat nifi quatuor. Poftec
autem in hunc modum corrigi , Sc fnpplcri , Sc
primo clt efficiens Sc forma : qux concidunt in
idein numero , fcd diuerfimode, quia anima eft
efficiens refpcrtu fuarum operationum , nem-
pe intcllertionis , Sc volirionis, & eft forma
corporis. Secundo eft forma Sc finis , qux cojn-
cidunrinidcro numero.quiaillud idem, quod eft
forma coropolici, eft finis tranfmutationis. Ter-
tio eft materia , & forma , qux coincidunr.acci-
piendo materiam large pro rccepriuo cuiufcum-
que formx : quia anima , qux eft forma corpo-
ris, eft recepriua fuarum operationum. Quarto
eft materia & finis , qux coincidunc tumendo
M mate

■

It.

Text. js

H4

maceriam large, quia forma quae cft finis genera-
tionis , e A materia , Ceu fubicclum propriarum
operationum. Quinto cA efficiens, Se finis : quia
aniina,qux eft efficiens iuarum operationum, cft
/inis naturalis generationis. Sexto eft maceria, &
efficiens. Qux non coincidunc.nifi capiendo ma-
teriam large pro quocumque TubicAo receptiuo
alicuius d> ipofitionis , quia fic coinciduur nurc-
ria, Se efficiens : nain anima qux cft efficiens Tua-
rum operationum , cft etiam ipfarum operatio-
num tcceptiua. Obferua infuper , quod non fo-
lum fex , immb duodecim poliunt fieri caularum
combinationes : nam primb poteft combinari ef-
cicns cum roaccria.Sccundd efficiens cum forma.
Tertii efficiens cum fine. Quarrd materia cum
efficiente. Quin; 6 materia cutu forma. Sexto ma-
teria cum fine. Septimd forma cum efficiente.
O&aud forma eam materia. Nono forma cum
fine. Decimi finis cum efficiente. Vndccimd fi-
nis cum forma. Duodecimd finis cum materia.In
his autem omnibus combinationibus fi materia
prcfsc, Se proprie fumatur, cutu nulla alia caufa-
rumcoincidic in idetn num.

EXPOSITIO TEXTVS.

MOdi autem i caUfitrum numera quidem funt

Lib. II. Phyficorum

multi. Hoc cft fecundum capitulum huius
tiaAatus , in quo Atiftotelcs agit de modis cau-
farum , Se primo proponit intentionem dicens,
qu&d modi caufarum funt multi numero.princi-
paliotes tamen funt innumero minori, Se fecun-
dum Commentatorem modi caufarum dicuntur
proprietates , quibus caufx cjufdem generis dif-
ferunt ab inuiccm.

Dicuntur enim caufa multipliciter. Hic prolo-
quitur, & primiS proponit modos caufarum. Se-
cundo diuidit ipfos per fc inuiccm. Tcrti6
oftendit quis modus cft maxime quxrcndus , de
Quarto ponit duas proprietates caufarum Sccun-
• dum ibi : Attamen h e cmnn. Tertium ibi : Oportet
autem fimper. Quartum ibi : Amplius alia quidem.
c*uf*r*m Ponit igirur quatuot modos caularum. Primus
pw** f-nt rooJuj cft, qu6d quxdam fune caufx priores , Se
quututr. Jam paller ior es , vi Medicus cft caufa pofte-

rioc faniutis ,de artifex eft caufa prior .limiliter
fi duplum fu caufa formalis diapafon , Se nume-
rus iit caufa formalis dupli-, tunc duplum cft cau-
fa pollet ior diapafon,& numerus caufa prior, &
vuiucrfaliut continens eft caufa prior contento.

. . Notandum, qu6d illa proprietas non poteft in-

tclligi de tcbus.quia ex quo idem cft Medicus, Se
artifex fanitatis , idem non poteft efle prior fc
ipfo , Se ideo iuteUigitur de terminis fignitican-
tibus caufas: modo iftorum terminorum quidam
cft vniucrfalitcr.dc ille dicitur caufa prior ,& alius
minus vniuctfalis , Se ille dicitur caufa pofterior.
VivVcwr*. r autem vt accidens. Ponit fecundum

diOuium modum, Se eft, quid caufarum quxdam eft caufa
z imut*. per fc , vt artifex dicitur caufa per fe ftatux ,alix

Ium caufx per accidens , vt Polycletus cft caufa
per accidens ftatux. Sed contra, quia ex quo fta-
tux faftor cft idem cum Polycleto, fcquitut quod
fi Polycletus fu caufa pet accidens ftatux , quod
ftatux f a&ot fu etiam caufa pet accidens ftatux,
pet Syllugiftuum expofuotium. Ideo dicendum
cft, quod iftx di Aiones, per fi, per «eidem, in pro-
polito funt determinationes totius propofuio-
nis.de faciunt propofuionesin fcnfu compofuo:
Se tunc cft fenfus , quod tetminotum de quibus

dicitur caufa ftatux, quidam funt de quibus dici-
tur in propofitiombus per fe, vt dicendo,ftatax
fa&or cft caufa ftatux. Alij fune de quibus dici-
tur iu propofitione per accidens , vt dicendo Po- r 'Ut tttur *
lycletus cft caufa ftatux. Et fubdit Ariftoteles dtfumm
qu^d caufa per fe dicitur fecund&m primum mo- zim*e.
dure:nam animal cft prior caufa ftatux quam ho-
roo,& limiliter de caufa per accidens: quia albus
cft caufa prior flatu; quam muficus,co quod lon-
giusjidcft, eo, quod ifte terminus at i u* cft com-
munior.

Prater j amnes autem. Tertius modus eft,qu5d 14,
caufarum quxdam funt caufx in a&u , vt xdifi- Texi. 34.
cans , quia a&u xdificat : alix funt caufx in po-
tentia , vt aliquis dicitur xdificator : quia poteft
xdificarc, licet a&u non xdificct.de fubdit 4-Phi-
lofophus , qudd ficut diuiduntur caufx, ita pof-
fentdiuidi caufata.

Amplius j autem e annexa, & ha, & illa dicentur. Text. }f.

Hic ponitur quartus modus, & exponitur de ter-
minis ficut primus, qudd terminorum, de quibus
dicuntur caufx, quidam funt incotnplcxi, vt Po-
lycletus cft caufa ftatux , ali) funt complexi , ve
Polycletus ftatux fa&or cft caufa ftatux.

Attamen emnes ha. Hic diuidit iftos modos per jext. j*.
fc inuiccm, dicens,qu(Nd quilibet iftorum modo-
rum diuiditur per aliam.Nam caufa per accidens
quxdam eft prior, & quxdam pofterior, quxdam
in a&u.dc quxdam in potentia, & quxdam com-
plexa, Se quxdam incomplcxa. Similiter caufx
complcxx, quxdam funt priores, & quxdam po-
ftcriotes, quxdam a&u opctantcs.de quxdam fe-
cundum potentiam, & ita de aliis:nulla tamen cft
complexa caufa ex propinquo.dc remoto, ex a&u
operante, de in potemiafolumoperantr.quiahoc
cft impoflibilc. Et fubdit Philolophu» quftd C Text. j7.
caufx in a&u , & in potentia ab inuiccm diffe-
runt : quia caufx fimpliccs a diu operantes fimul
funt , Se non funt cum cffc&ibus , quorum funt
caufx : vt Medicus fimul medicatur, quando ali-
quis fanatur, fcd caufx in potent» non funt cum
fuis cffc&ibus fimul, ficut non oportet , quod fi-
mul fint xdtficator.de domus , quia vnum manet
reliquo corrupto.

Oportet 7 autem fivtptr. Oftendit qux iftarum * f-
caufarum maximi cft quxrenda, dicens, quod Text. j».
maximi oportet quxrerefummam caufam.de per
fummam intclligit caufam propinquiffimam cf-
fc&us : ficut in principio huius tra&atus dixit,
quiid oportet quxrcrc cognitionem omnium
caufarum a prima, qux eft rcinoti(fima, vfquc ad
propinquillmiam, vel i contra.

Ampltui alia quidem genera fient generum. Ponit VttiturfM
duas proprietates exufatum. Prima cft , quid* “"fit™1
caufarum generalium funt efteAus generales, id !/J-’

cft, quod ficut terminorum , qui fignificant cau- „«*• fin[+
fas, quidam funt generales, ita eis corrcfpondcnt Ures.
termini generales, fignificantcscffcAus,& termi-
nis fmgularibus , fignificamibus caufas , corre-
fpondent termini lingulares, fignificantes ctfc-
£tus. Secunda ptoprictas cft .quod caufx in po-
tentia funt caufx cftc&uutn potentialium.de cau-
fx a&u operantes funt caufx cffc&uum operato-
rum, fcilicet illorum, qui funt in operati, Se nunc
•ncomplcte operata fcquuntur.

ANNOTATIONES.

NOta quod caufarum quxdam funt perfc,
quxdam funt per accidens : caufx per fe
funt

16.

.

Quazftio VIII.

ns

fuma quibus effertus pet fe, & neceflario depen-
dent aliquo gcncrc illorum quatuor. Cauta per
accidens ell , i qua non per fe , Sc neceflario de-
pendet effertus. Rurlus caufa tum quxdam funt
priores , fcu vniuerfaJes , qux etiam remorx di-
cantur; quxdam vero pofteriores.fcu particula-
res, qux proxitnx appellantor. Rurfus caularum
dia cll fimplex , alia coniunrta, illa fci licrr, que
coniungirur ex caufa per fe,Sc per accidcns.Cau-
(arum infuper quxdam funt in potentia, quxdam
verd in artu : inter quas hoc cft diTcritneu, quod
caufx in artu cum fuis effertibus a<flu mutuo
conuctttintur , vt (i efl curant tn artu, cll qui fa-
natur inartu,etfi non ponitur caufa neque effe-
rtus; vnde valet conlcqucntia a caufam artu ad
effertum in artu , fiuc affirma tine, fiuc negat iue:
caufa tamen in potentia non ita Ic habet cum
Tuo effertu , porcll cnina hic xdificaror cxillerc,
quando xdifletum nontxiffic fi ipfe non xdifi-
cet artu.

Aliadiuifio cau Tarum ab aliis additur, videli-
cet quod alia lit caufa vniuoca , alia verbequi-
uoca. Caufa vniuoca cll , qnx producit libi limi*
lem effertum in fpecie, vc leo leonem. Caufa
xquiuocaeA, qux ptoducit fffertum diffimilcm
in fpede »vt Sol rcfpcrtu cffcrtuutn infei iorum.
Rurfus etiam diuidtrur caufa in principalem , Sc
inllrumcntalem.Principalis caufa ea ell .qux-vir-
tute propria operatur, infttumemalisautcm.qux
dependemre a principali operatur. Exdiuifione
caufarum colligitur ab Ariflotele membra di-
uiJenria caufam cfTc fex » videlicet per fe caufam
vniuerfalcm,per fe caufam particularem, caufam
per accidens vniuctfalrm , caufam per accident
particularcm,caufam fimpliccm, caufam coniti n-
rtain.Nonaucem numeratur caufam in potentia,
& in artu : quoniam quxlibet prxdirtarutn po-
teil efle in altu , & in potentia.

Q^V A 9 T 1 O VIII.
Verum fit aliqua caufa efficiens?

Ariftot. r#/.j ttxt. 19. Aurr. e:mmi9 frS.AlttMfh.nm-.
Simplic Si Thcmirt. Icit. Au^uftmut 7 M Ciuii.rtf. jo.
Auicembtoo. nhb. Ftutii vns. Auicrnna/it. i. fm fit.
tsf.xo.fr 9. MfiMfb. tsf. 4. fr f. D. Thomu t*8. f . &
) ttm.Qeu ctf.fi. CT 1.^». fM/f. 10 f .<■*#. f. frtu xAtf.
l .fsajf. 1. *tt. 4. AIucuji* 4 dtfi. !.«{, 1. ico«u$ cM.
Captent. 10 t. Ji/i. 41 mrt. j. Miyron.ro t. fhjfi. fsr. (.
Conimbric. 10 tsf. 7. jitfl. 1 1. Ruuioi trsU. 4. it c tufis
efficit ut* pull. *.

f R c v 1 t v 9 quAd non : quia vel c/fi-
l cient effet caufa quando agir, Sc hoc

3 non : quia tunc effertus adhuc non cll,

quia quando fit nonefl, vt patetpnnM Perilftrmt-
m*r. modi eius quod non cft, nulla efl caufa. Vel
quando non agit , Sc hoc nonrquia tunc nihil ef-
ficit,& per confrquens non eft caufa efficiens.

Secundo, quia caufa, & effertus fimulfunr, Sc
noufunt.vt dicit Arifloteles t. huius, tcxt.j. fcd
efficiens , Se effertus non funt fimul , igitur effi-
ciens non efl caufa. Minor ell nota , quia pater
quandoque mortuus ell, prius quam fit formatas
filius in vtcro mati is, Se tunc efficiens, Se effertus
nunquam funt fimul.

Terri6,quia caufa cll nobilior caufato.vt paret
i.huiiis,tcxt. 4. Sc prxeipue intclligitur de caufa
efficienti, vt patet in j.dr ylnimt, ttxt. 1 9. vbi di-
citur, quod agens ell prxlhntius paiTo , fcJ cfli-
Scttitptr, Tsm.il,

ciens non ell nobilior effertu: nam in generatio-
ne vniuoca effertus cll «que nobilis.N am homo
generat hominem x. huius , & tamen vnus homo
non efl nobilior alio ; fitniliter in generatione
xquiuoca agens efl minus nobile patio , fcu effi-
ciens effertu , vt calor efl minus nobilis , quim
genitum i calore per puttefartionem, igitur effi-
ciens nonefl caula.

Quarto fequeretur ,qu6d quodlibet efficiens
effet infinitx virtutis , confequens efl falfum , Sc
probaturconfcqticnria: nain producit reni ab in-
finira diftantia:nnm fi medietas effertus prxfiiif-
fct.tuncproduxillct effertum ab aliqua diflantia,

Sc li prxeise in quadruplo prxfuiffct , tunc pro-
duxillet ipfuma maiori diflantia ,& liciti infitii-
tu , igitur cflm nihil ipfius efie Cius prxfucrit.fe-
quitur.quhd produxit ipfum ab infTnita diflantia.

Quinti, quando agcns.dc pallum funt applica>> 1

ta ad inuiccm ,vcl aliquid poflea efl in pallo, quod
prius fuit in agente, vel nihil;fi nihil, tunc fcqui-
tur , quid folus contaAus coiporum fuificiat ad
a^Honcm, quod cll falfum; fi aliquid, tunc fcqui-
tur.quod cfledlus non efl produdus de nouo,fed
prxfiiir in agente.

Scxii , fi efficiens eflet caufa alicuius ctfc&us,
fit, ille efledus A ignis, qui imaginetur diuidi in
partes proportionales, ita vt partes minores ter-
minentur versus agens. Tunt fit prima pars pro-
poriional|s,vidciicet medietas ictnotior ah agen-
te,qux vocetur A.fccunda C, tertia DtSe fic in in-
finitum; tunc arguitur lic , B non produciturab
agente dato C, non producitur ab eodem, ncc D,

Se ita dc aliis , igitur A non producitur ab ipfd.

Tenet colcqucmia, quia aJitcr aliquod caufutum
produceretur ab aliquo agente , cuius tamen
nulla pars produceretur ab ipfo : & antecedens
patet , quia inter fi, Sc agens cll pars intermedia *
limilis agenti , Sc pet confequens agens non agit
per ipfam in fi partem dillamem, & ita arguitur
dc qualibet alta parte.

Oppofitum arguitur per Ariflotelem z. huius, Dimfi»
tra&.t.c.i.tex.ijj.Inquarftione primo videbitur,
an fit aliqua caulit efficiens , A’ qux lir. Secundi
videbitur de quibufdam modis caufx efficientis.

Quantum ad primum notandum,qu6d caula A
efficiens cft illud , propter quod alterum efl un-
quam ab illo ; vt ignis efl caufa efficiens caloris:
quia calor efl propter ignem tanquam ab igne,&
per illam particulam ttnejusm *b iKo diffctr cau-
fa efficirns ab aliis caufis,& ideo quando Ariffo-
tcles dicir, quod caufa efficiens efl vnde efl prin-
cipium motus .intclligir, quod caufa efficiens efl
vnde efl principium motus tanquam ab illo, fci-
licec cffcdiuc.

Secundo notandum , quod cffctflus caufx e/fi . } •

cientis potefl c/Tc res permanens , vei /uceeffiua
nona, vel jtcrna.Dc^teina.verbrgratii.dicimas, •

qu6d Inreiiigenria cognofcit , & intclligir per
cognitionem xrernam.

Nunc funt dux fuppofiriones. Prima efl, quid ^hptiJrfl
aliquid efl dtrnouo produflum. Paret cx quxflto-
mbus primi !ibri.Sc«*inda fuppofirio,qn6d nihil
produntur dc uouo i fe ipfo.Probatur.quia pro-
ducens de nouo faltem principale ell nobilius
effc&u produHo:modo idem non cll nobilius fe
ipfo, Se iffa fuppolitio debet accipi ranquuni no-
ta,quia non indiger probatione.

Ex his ponuntur conclufioncs. Prima efl ifla; Augusti
aliqua efl caula efficiens. Probatur, aliquid pro- tMtf* *ffi-
ducitur de nouo pet primam fuppo/itionem , Sc oV*/•

M a non

*36

Lib.II. Phylleorum

non d fe ip (o per fecundum, igitur ab aliquo alio;
ergo pcc definitionem caufx efficientis illud
aliud eft caufa efficiens.

4. Secunda conciufio.Dc nullo etfcCu potefl /ci-

ri euidemer, fcilicet euidentia fimpliciter , quod
fuerit produCus ab ifto agenre quocunquc dc-
monftrato probato. Probatur fic : quia fi fic, fit
ille calor ptodutftus in ftupam per ignem ; non
poreft cuidenter offendi, qudd ignis fuerit caufa
nuius caloris propter duo. Prirnd, quia dicere*
tur , quod cflet aliquod agens ignoturo produ-
&um ab igne, quod produceret ilium calorem, fic
non ignis : fecundo, quia diceretur qudd Deus b
producit illum calorem ; fed non nifi przfente
igne, fic neutrum iftorum potefl demonftratiuc
improbari. Verum eft tamen , quod habemus
cuidcmiam naturalem fufficientcm.qudd aliquis
C&ftui fic produftus ab aliquo agente, vt de lu-
mine roedij.quod producitur i candela.de calore
ftupx.qui producitur ab igne approximato; nec
oportet dcmonfttare tales huiufmodi caufas , de
quibus non habemus fenfum , aut experientiam»
f . aut verifimilcm conic&uram ex fenfatis.

Rn futttffi. Tertia concludo. Res c fucccffiua , fi aliqua
^r»^ePcnc^ct continue i fuo efficiente. Probatur:
pttfjUuatt <lu‘a non *** fottus nifi dum fonans percutit, nec
motus nifi dum motor mouct.fic fic de aliis fuc-
ceffiuis. Sed de aliis cffc&ibus , qualiter depen-
deant , fic qualiter non , patebit cx modis caufap
efficientis.

c m*{* tfft- Ex fuppofitione , fic conclufionibus fcquitur,

tini *fi <**- qufid caufa efficiens fit caufa cxtrinfeca. Secun-
/* **»W*/»- fcquitur, quod dc aliquo cffe&U eft notum, fic
euidens , quod fit a caufa efficiente , fic tamen de
caufa efficiente ignotum eft , quod fit illud , dc
quo notum eft , quid fiat a motore, i quo tamen
• nat forte non eft euidens. Tertii fequitur.quid
aliqua eft caufa producens, vt ignis qui producit
calorem , fic aliqua confctuans , vt corpus luci-
dum, quod cotueruat lumen. Pater igitur, quod
aliqua eft caufa cfficicns.fic qux fit definitiui, 6 c
hoc de primo.

Quintum ad fecundum nota, qudd Ariftotelcs
in littera enumerat quatuot modos caufarum
communes quatuot generibus caufarum , vt pu-
ta , quxdam eft caula per fc , quxdam per acci-
dens, quxdam prior, quxdam pofterior;quxdam
in a&u,quzdam in potentia, quxdam complexa»

#fp- quxdam in complexa ; dc quibus didlum eft in
timik *•»■»- lcxtu # atj pt*fcns nihil de cis : fed ad prx-
m- pcn& fpccialiicr eft dicendum dc modis caufx ef-
ficientis , qui po(Tunt reduci ad quinque modos.
Primus modus eft, qudd quxdam eft caufa effi-
ciens producens tantum , quxdam confcruans.
Secundus modus , quoddam eft efficiens totale,
aliud partiale. Tertius modus , quoddam eft ef-
. fidens mediatum , aliud immediatum. Quartus
modus, quoddam eft efficiens vniucrfale. Quin-
tus modus , quoddam eft efficiens principale,
aliud inftrumcmale,ad prxfcns dicam dc primo,
fic de aliis in alia quxftione.

Quantum ad primum modum notandum»

C *»[• t—- quod aliquid dicitut caufa confctuans triplici-
fnumdui. |Vno roo(i0 flcul locus dicitut caufa confer-
m uatiua locati, \t patet 4. huius, texi. 48. propter
hoc , quod hahet aliquam qualitatem fimilera
qualitati locati. Secundo modo dicitut caufa
confctuans, qux eft occafio confcruandi.tt nau-
ta dicitut caufa confer uatiua nauis »8c ifti doo
modi fuut impropri). Sed tertio modo dicitur

caufa confcruans , & propria ,qux continue in-
fluit in cffc&um, virtute cuius influemix ille ef-
fcdlus eft , fic manu tenetur : quia fubrra&a illa
influentia caufx confcruantis ille effe&us non
efler,fic fic effedus dependet h caufa conferuante,
non folum in fieri, immd etiam in fatloeffi, fic in
conferturi. Sed caufa producens tantum eft illa, i
qua dependet res in fieri , licet non in conferturi,
vt calor dum maner remoto agente , a quo pro-
ducebatur.

Nunc ponuntur aliqux conclufiones. Prima
eft. PofTibilc eft aliquem cfFefihim xicmaliter de-
pendere a caufa conferuante. Probatur , fic acci-
piam lumen , quod eft in orbe Lunz , fic lumen
quod in orbe Solis ; tunc ifta duo lumina fune
ciufdcm rationis; igitur vnum non miniis de-
pendet a fuo efficiente , fcilicet Sole, qudm reli-
quum , fed vnum fcilicet lumen orbis Lunz de-
pendet i Sole, igitur cdm corrumpitur per vra-
bram tcrrsr, generatur fimile i Sole remoti vm*
bri, igitur lumen quod eft in orbe Solis depen-
det i Sole , fic illud eft xternuro , igitur poffibile
eft, qudd aliquis effettus dependear xternaliteti
fuo efficienre.

SccundcS, quia i Deo dependet ccrlum, fic tota
natura, vt patet in i.Mcraph.tcxr.}8. non folum
in genere hnis confcruantis.igitur in genere cau-
fx efficientis, vc debet videri in 1 l.Meraph.tcxr.

I j.fcd coelum eftafternum,vc patet 8.huius,tex.
j8. igitur poffibile eft qudd aliquis cffc&us de-
pendear xternalirer d caufa efficiente.

Tcrrid per exemplum ; nam fi pes fuiflet in
puluere xrernaliter.veftigium fuifTct caufatum d
pede ab xrerno,ergo, Scc. Ex ifto fcquitur, qudd
poieft conuenientcr faluari » mundum efl*c crea-
tum a Deo.fic tamen hoc non cfte contra demon-
ftrationem Ariftotclis8. huius, text. 10. deinde.

Probatur, quia Ariftotelcs nititur ibi oftendere,
qudd mundus eft perpetuus , fic tamen per con-
clufionem przfentem poffibile eft, qudd aliquid
perpetud dependeat a fui caufa.

Secunda conclufio. Efferus caufx confetuan- .

tis non minus dependet d caufa fua , poftquam „

fa&us eft, quitra dependeat in jfm.Probatur.quia y, *.

Sol non habet fe aliter confcruando lumen pro- p,rf,drfn-
du&um , qirim producendo nouum ; immd non dtt 4 tufo
cum maiori conata producit, qudm cfifcruetdm- tto[*moo*r.
md omnino eodem modo dependet lumen in con-
ferturi, ficuc in fieri. Et ficut dicitur dc lumine rc-
fpcftu luminofi ; ira poieft dici de illis inferiori-
bus rcfpcfku Dei, fcilicet qudd quodlibet illorum
inferiorum tam dependet a Deo, quando produ-
cum eft; ficut quando producitur, fic idedfi A fit
caufa confcruans B , fcquitur qudd fi A non eft,
vel non confctuet B, qudd B non eft.

Sed comti obiicitur : quia ficut patuit fuper
primo in quxftion. de modo naturalis conferua-
tionis, res naturalis poreft conferuari fub mino-
ri difpofitione,quim produci potefl ; igitur res
naturalis non tantum dependet ab efficiente in
conferturi, quantum in fieri.

Sccundd , quia fi Deus continue influeret in
iftis inferioribus » fcqueretur qudd quzlibet tes
eflet fucccffiua, ex quo continue per nouam in-
fluentiam fieret dc nouo.

Ad primum iftotum dico, qudd non eft fitnlle
dc caufa ptima conferuante, 5: aliis difpofitio-
nibus naturalibus , mediantibus quibus effe-
&os conferuatur : nam prima caufa confetuat,
fic agit fine conatu; fed difpoGtiones natutalcs,

8.

Quazftio VIII.

9

f» uaftnMt
ftfttm meim
iiftuat.

i

u.

C*mf* dtci-
Hr viuuer.
f*lk Influi-

vt caliditas, frigiditas, & huiufmodi , firpc con-
fervam cum conatu, fci licet quando contrarium
eft ap plicatum.

Ad fecundum, dico, qubd non debet intelligl,
quod quxUbet res alia a Deo continue nouiter
producatur, fcd debet intclligi , qubd continui
conferuarur per peimatn caufam , ira vt fi vellet
non confcroare, illa res elfcr.

, Ex quo poliunt infetri quxdani differenti*
inter caufain producentem tantum , Sc caufam
confcruantcm. Differunt enim primA, quia cau-
ta conferuaus eft nobilior, & pcrfcAior fuo cau-
Cato: vt luminofum eft perfectius lutnine, & pri-
ma caufa eft perfectior aliis : fcd de cauta produ-
cente ,qux non eft confetuam , non oportet , vt
argutum fuit ante oppoficum. Secundo diffe-
runt, qu6d caufa confcruans non neccltarib pix-
cedit faum cffc&um : immo (imul eft cum ctfe-
&a.Vudefi luminofum clTet fubito prxfcnratum
medio difpofico ad receptionem luminis, fubito
produceret lumen ; fed caufa-fuoducens uccufla-
ri&prxccdit fuuracffcdum. Tertii differunt ex
pane motus : quia agens producens a git per ve-
rum motum, vel mutationem; fed confcxuans
non nifi iroproprie.Quarto diffcrunt,quia agens

Etoduccns agit fucccmuc, fcd confcruans agit fu-
iri quantum eft cx parte fui. Quinti differunt
cx parte cffc&us: quia pollibilc cft.quod aliquis
effectus dependeat xtetnaiicer a caufa confcr-
uante; fcdlioc eft impoftibile de caufa produ-
cente tantum. Sexti, quia effectus caufx confer-
tuntis dependet i caufa fua in tntfmuni,Sx. in fu-
ti» fcd cffe&us caufx producentis dependet a
caufa fu» in fieri folum. Septimi , quia effc&us
caufx confcruantis non habet contrarium , vt
patet dc lumine , fcd effe&us caufx producentis
baber ; patet igitur, quid fit caufa confcruans, Se
qux producens , Sc quomodo differant ab inui-
ccm, & hoc dc primo modo.

Quanrum ad fecundum modum , notandum,
quod quando piares caufx concurrunt ad eun-
dem effectum , vel ili* caufx fune fibi inuiccm
caufx fubordinatx , vei non. Si non ; tunc vei
omnes cor.currum per modum vnius caufx , vel
per modum diucrurnro caularum. Exemplum
primi , quia ad generationem Socratis concur-
runt paterfuus, ccclum, Inccl)igcntix,&: Dcus:&
in ralibus cnofis fubordinatis nulla dicitur tota-
lis , vel partialis : iromi quxiibee talis producit
totum cffcltum. Vnde non eft imaginandum,
quod dc igtie genito Detis producat vnam par-
tem,Sc ignis generans aiiam,imm6 quxbbet cau-
larum fubotdinararum producit totum effe-
rum , ad quem concurrunt. Exemplum fecundi;
vt Ii plures homines tuberent naucni mediante
vna chordi , omnes illi concurrunt per modum
vnius caufx, & in illis non inucnirur caufa tota-
lis , ve! partialis , quia quilibet uaiiit totam na-
ucm.ficcx boe non fcquitur,qu6d alij fuper-
fluam : quia nullus tuhit totam naucm totaliter,
vt ly fttihtr dclignar totam virtutem tuhemis.
Exemplum tertij , vt fi Socrates , Sc Plato appli-
cemur ad lcuaudiun vnum lapidem a Jiuctfis
partibus, quem neuter illorum fufficcrct leuare
iblicartc , tunc ad Icuarionem lapidis irti duo
concurrunt per modum diuerfarum c.iufarum,&
idcb vtcrqoc eorum eft caufa partialis leuatio-
nU, Sc hoc de fecundo modo.

Quantum ad tertium modum, notandum.quod
aliqua caufa dicitur vuiuerfalis tripliciter, vno
Sitii tf er. Tom. 11.

»37

modo in prxdicando , Si lic terminus commu-
nior fignificans caufam eft vniuerfalior, quitn
renuinus minus communis , vt artifex eft caufa
vniuerlalior, quam xdificator, Sc hoc diltum eft
intextu. Aiiomodo dicitur caufa vniuerfalis in
caufando ,& tunc vniucrfalitas caufx attenditur
peues diuerliratem cffcftuum,quos illa caufa po-
tcft producere. Sccundr» penes diucrfitarem lo-
corum , iu quibus poteft iiroul producere diucr-
fos effetius ; Se certib penes diuerfitatem tempo-
rum,in quibas poteft producerediuerfos effectus
fucet Hinc , ita au6d illa caufa dicatur vniucrfa»

Jior,i|uq poteft fimul producere effetius plures in
pluribus locis^ut in pluribus temporibus poteft \ ,

plures effetius producere.

Ex quibus fequitur.qubd Deus eft caufa vni-
uerfalior, quam ccrlum, Sc ctrlttm caufa vniuer- »

falior folc, & fol caufa vniuer falior quam ignis
hic inferior , Se ideo caufa dicitur maxime parti-
cularis, qux vnius folius effetius eft productiua.

Et fic patet qux caufa dicatur vniuerLalis,&qu?
par ticularis, Sc hoc dc tertio modo.

Quantum ad quartum, notandum, quod aliqua 1 1 .

cauU poteft dici mediata, vel' immediata alica- C*»tkpmQ
ius effetius tripliciter, vno modo dicitur caufa
mediata, qoia non eft coniuntia effetiui fccun- ** vtlint-
dum locum , Sc fic cadum dicirur caufa mediata ddai*.
huius e/Fctius: fctlicct ignis hicprodutii.fed ifto
modo Deus dicitur caufa immediata ; non quia
proprie coniungatut effetiui , fcd quia cuilibet
rei iplc eft indiftans. Secundo modo dicitur
caula mediata: quia non influit in ctfcdum:&
ifto modo agens confiiiatiuum, vel occalionale **
potell dici caula mediata, & tunc illa caufa dici-
tur immediata , qux influir in cfredum , Sc fic
carlum diciwr caufa immediata effetius hic pro-
dudi.quia licet non attingat ctfcflum, immedia-
te tamen in ipfum influit, vt pater primo Mntvn-,
tw*n , 6c fic rangic ipfum fecundum influentiam.

Teri io modo dicitur caufa immediata , qnx non
determinaturper aliud agens magis particulare
ad producendum hoc, vel illud, fed dicitur caufa
mediata, qux det ci minatur per vnum , vel plura
agentia particularia, ad productionem iftiuseflc-
iftus , magis quam alterius. Verbi gratia , caufx
vniucrlaics vtDctis,& corium dicitur caufx mc-
diatx effetius hic produtii , co qohd ad produ-
«ftionem illius elfctftus determinamur per agen-
tia particularia , vt pota per ignem,&: calorem, & i

per motum , Sc lumen : Sc lic ignis dicitur caufa
immediata , vel etiam calor , quia non determi-
natur per aliquod agens magis particulare ad
producendum hoc.vcl illud, & fic patet qux cau-
i» dicatur mediai9,& qux immediata.

De quinto notandum, quod dc caufis concur- j j .

rentibo* ad eutndem e fletum lempec caufa prin- Ttrfifih
cipalior eft peifedior , & nobilior , Sc e contra r*"f* « ,r»-
caufa minus principalis, feo iiitbumenraliscft •*tnr{t* ,
caula minus pcrfc&a,iiuc ignobilior, ita vt prin- ^*u"'
cipaiitas caufx fir per comparationem plurium
cftc<ftuum ad inuiccm rcfpedu ciufdcin cttc&us,
qux cognolarur penes comparationem ip/arum
ad inuicem in perfectione, dc nobilitate. Ut fi
quxratur penes quid attenditur perfcltio,& no-
biliras eaufx.Refpondetur.Quod pcrfeiftio Sc no-
biliras caufx poteft cognoicicx rribus,primd,
fupponcudo.quod in ordine caufaru fir vna caula
prima indepeudens abaliquo alio,& i quo omnia
alia dependeor, vt patet tue caula ,

eft perfectior , Se nobilior omnibus aliis caufis.

M ) Tunc

>38

Lib. II. Phyficorum

I4>

M-

Drfiniiu

Tunc dico primd quod perfectio caufieco-
gnofcitur per appropinquationem ad caufam
prinum fecundAm peifc&ionero , ira vt demon-
Uratis duabus caulis, quarum vna cft propin-
quior oauix prima: , Sc alia remotior : tunc illa
propinquior cft pcrfe&ior remotiori. Secundi
coguofcirur perfectio caufx per modum agendi;

2uia illa cauia cft perfc&ior.qu* agit conicruan •
o, & cuin hoc producendo , quam illa que agit

Jiroducendo tantum. Similiter modus agendi
ubi tb, cft perfeftior quam modus agendi fuccef-
fiue. Tertii cognofcitur per nobilitatem eflFc-
ftuum.iic idc6 dicitur , quid magnitudo cffe&us
demonftrat omnipotentiam conditoris.

Ex quibus fequitur comparando caulas ad in-
uicctn.quod difpofirio accidentalis cft caufa mi-
nus principalis, quim forma fubJlitialis,& quid
omnium caufarum concurrentium ad aliquem
effc&um caufa prima eft princjpaliffima,nec po-
teft minifteriaiiter concurrere ad aliquem efFc*
ftum. Er fie paret qua; cauia dicatur principalis,
Sc qux inftrumentalis, Sc hxc de quinto modo.

Nunc ad rationcs.Ad primam dico,qu6d cauia
cft efficiens, quando agitrnec obftat , quod efFc-
ftusnon eft; quia cauia dicitur efficiens cfTe&ns,
eo qtidd cft eifc&iua tranfmucationis ad cffirftu.

Ad fecundam, cauia & etfcdtus fimul funr,&c.
Dico intelligitur maxime de caufa conferuamc,
fed de producente exponitur fic.qubd dum effe-
ftus adu producitur, caufa adhi producit.

Ad tertiam dico , quod in omni aftione cauia
ptincipalis.vt cft Deus , eft nobilior eifcftu pro-
dtifto, fed de minus principalibus, Ac inftrumen-
talibus non oportet.

Ad quartam.negatur confcquentia.vr eft pro-
prie jlla diftantia. Ad probationem dico ,qu6d
non fit ibi additio fccudum proportiones f mul-
tiplices , fed prxcis£ fecundum ptoportiones fu-
peipartientes, vel fuperparriculares, Sc ideA pro-
ducere totum eft prxeise duplo difficilius , quiin
producere mcdietaccm.Ide^ nego cofequentiam.

Ad quintam dico,qu6d nihil eft in paiTo,quod
prius fuit in agente, ncca&io fir per exitum ali-
cuius ab agente ; nec ex hoc fequitur, qu6d foliis
coutadus fufficiat ad a&ioncm : immd requiri-
tur,quod agens habeat in ie aliquod principium,
mediante quod fufficiat nanfmurarcpaflum.

Ad fextam nego confequenriam , Ac propter
iftud dico ,quod nullis duobus ignibus determi-
natur , verum eft dc vno , quod Iit produ&us ab
alio prxcis£ , fed femper ab alio roediaute admi-
niculo partium prxdi&arum prius, & hoc fufficit
ad dcinunftranduin hoc eifeagens illius,&hzc
de quxftionc.

ANNOTATIONES.

• r~> Aufa t fidem eft illud , per quod silerum e fi
V-V tanquam si ito: Nota caufam c/Ie ad cu-
ius eife aliud fequitur emanatione reali , vbi Ijr
sliud denotat efledum aliam naturam numero
diftin&am habete a caufa, ex quo fequitur Theo-
logice , quod Vcrbnm diuimim non eft efferus
Patris aterni , nec Pater eft eius cauia : iimiliter
Spiritus fandus non cft effedus Patris , 8c Filij,
neque Pater, Sc Filius eius caufa , quamuis enim
Pater producat Filium, & Pater , Sc Filius, Spiri-
tum fandum , tamen eandem numero naturam
diuinam habet Filius cum Patre , Ac Spiritus fan-
dus cum Patte, Sc Filio.

b Diceretur , quod Dem producit illum calorem.

Nota quid Gabrici Bicl in^.d.i.quxft. i. tenet
folum Deum producere quotquot cfte&us hic in
inferioribus producuntur , caufafque fecundas
nihil agere, ied folum cile prxfcmcs ad tales cf-
fcdusproducendos,itaquod Dcusad pr^fentiatn
ignis calefacit, & ad prxfentiam aqux frigefacic.
Cxrcru HfcGabricJis opinio eft erronea, aducr-
faturenim faerx Scripturx. Nam Gen.t. dicitur.
Germinet terra herbam virentem , & lignum po-
miferum faciens frudum inxtn genm fuum. Vbi
datur virtus agendi rebus. Er Daro.i.defide Or-
thodoxa , cap. 9. inquit. Dedit Deus plantis vir-
tutdkn altricem , audricem , Sc generatricem , Ac
D.Ambrof. 3. Hexaemeron, cap.6.& 8.Dedic, in-
quit , Deus terrx virtutem generandi herbas eu
fcmecipfa fine alterius adjutorio.

c Res fucceffiua fi aliqua Jit, <$rc. Nora qu&d ided \6,
dicit Sco tus , fi aliqua fit : quia fuit aliquorum
fcnrenria , motum non diftingui a mobili , Sc k
termino ad quem ; fed cile idem reai jter,& forma-
licet cum mobili , Ac cum termino ; qux opinio
eft valde improbabilis: nam cum in motu alre-
rationis acquiratur accidens, Sc mobilcfitfub-
ftantia, idem formalirer erit fiibftantia , Sc acci-
dens. Aliorum fentenria fuit , motum idem cile
realiter cum mobili, diftingui aurem realireri
termino. Hxc opinio in hoc,qudd dicit motum
efle idem realiter cum mobili , coincidit in idem
fere inconucniens, in quod prima opinio;in hoc
autem quod a/Terit motum diftingui rcalircri
termino, videtur contradicere Ariftoreli affir-
manti motum non elTe prxtcr rem ad quam eft.

Propter ergo has duas opiniones locutus cft hic
Scotus dubirariuc ; qux autein fit eius fententia
videbimus in 3. huius,quxft.7.

d Ad generationem Socratu concurrunt pater Dent immt
fitut , t telum , IntelhgentU , & Dem. Nota quod
Deus immediati concurrit cum omni caufa par- ‘ rmm

ticulari ad quemcumqtic efferum , quod non
folum eft verum fecundAm Phtlofophos , fed et-
iam cft certam fecundum Theologos. Namlob
10. dicitur, Manm tua Domine fecerunt me, Sc Pfal,

146. Qui producit in mentibm farnum , Sc Matth.6.
fanum agri fu veftit Dem,Scc.6c loan.f. Pater enem
vfqutmodo optratur,& ego operor. Patet ccia ex Pro-
clo Philofopho in Iib.de caufis, c. >.dicenre,oin-
nis caufa primaria plus eft influens , fuper caula-
rum fuum, quam cauia vniuerlalis fecunda ; quia
caufa vniucriaiis prima agit in caufatum caufis
lecuudx, antequam agat in ipfum cauia vn/uer-
falis fecunda ; & parilm infrl dicit, omnem ope-
rationem , quam cauia iecunda eificir , prima
etiam caufa efficit. Vnde D. Auguftinus f. de
Triuir. cap. j. Sc 4. vocat creaturas proximas
caufas; Deum verd primam, qux fi fuipenderec
adlionem fu am , caulx inferiores non agerent,
ergo Deus cum illis operatur.

Ex hoc fequitur erroneam efle Durandi ien- 1J.
tenriam in z. Sententiarum d. t. afterenris ita Donatio*
caufas particulares fuos efledus producere , vr ""
nulla fuperiori causi , neque ipfo Deo indigeam rs*
adiuuante: quia virtute (inquirj i am ab ipfo
tradita Deo operantur.

C Aliquo coufa potefi dici mediata , vel immedia - ra-

ta , $c. Nora qudd aliquam caufam immedia-
te attingere efledum dupliciter contingit. Vno
modo in raediarione fuppofui, altero verh modo „4 -*~

mmediatione virtutis. Agere immcdiaiionc ///.
fuppoiiti cft , qa^d ipfum fiippofirum agens

Qusftio I X. 139

attingat fuppofirum patiens, vt fi ignis applicetur
a»mbudibiii,de c co Ara , illud dicitur agere me*
diate mediatione fuppofiti . quod applicat aliud
fiippofitum ad agendum. Vtpi&or penicillo at-
tingit tabulam, in qua pingit , fle faber lignarius
per ferram fcindit lignum. Illud autem dicitur
agere immediate immediatione virtutis , quod
agit virtute propria , non attingens per fc ipfum
recipient { vt Sol virtute fua attingit hxc infe*
riora.quz calefacit, ipfum verb fuppoiitutn Solis
non iungitur ipfi terrr.quam calefacit, & e con-
tra illud dicitur agere mediate mediatione virtu-
tis,quod agit virtute aliena , vt ferra non propria
virtute fcindic lignum, fed quia mota cd ab arti-
fice. Caftfx igitur particolares attingunt ad fuos
effectas producendos, aliquando immediate ira-
saediatione fuppofiti , fle femper immediatione
virtutis. Caufz verb vniuerfales fccundr, vt Sol,
flC ctrlum attingunt immediate immediatione
virtutis tantum : Deus autem qui eU prima fle
vniuerfalilfima caufa intimius, fle immediatius,
quim omnes caufc veroque modo immediario-
nis attingit cffc&usiquia vt hic dicit Scotus cui-
libet rei ed indi dans , quia in omnibus eft per c f-
fentiam.

1 *• Obferua tamen , Deum quadruplicitcc habere
tnumuT cau^<cmccm*n inferioribus. Primb quia dat
tmru „ virtutem operandi aliis caufis. Secundi :quia
mfrtinHuj. conferuat virtutem illarum caufarum, earumque
tjft vt operentur. Tertii, quia moueucur a Deo,
prius enim naturi Deus roouet otbes ccclcrtcs,
caufifque particulares ad ag«ndum,quamuis om-
nes (imul concurrant ad operationem , neque da*
tutjindans , in quo Deus une caufis , aut h contra
operetur. Quarti vt artifex operatur per tndru-
menta ■, fic Deus cum idis caulis. Similitudo au-
tem dat in hoc.quod ficur artifex diuerfis indru-
menrisdiaerfa operatur: fic Deus diuerfis cau-
fis.Eft autem diOimilirudozquia Deus ex eo quid
efientia eius ed infinita immediatiffime quacun-
que immediatione attingit cffctdum ; artifex au-
tem non nifi mediante indrumento. Secundo et-
iam funt didimiles , quid indrumentum nullam
i fca&ioncm habet : quia nullam habet virtutem
agendi in fc ipfo permanentem , fed tantam mo-
tum recipit ab artifice i caufx veri fecunda: rece-
perunt a Deo virtutes , quibus vete operamur,
quamuis a Deo dependenter.

1 9- f Non fit Hfi additio fi eundum proptrtiomt multi -
£2*2* plicet , &c. Nora (vt diffufius videbimus lib.7.

Phyfic.) quod proportio ed multiplex , fcilicet
alia rationalis, alia irrationalis. Proportio ratio-
nalis alia «qualitatis, alia inzqualitatis. Propor-
tio inarqualiratis alia ed maioris , alia minoris
.inzqualitatis, quarum quzlihec quid fic , videbi-
mus vbi fupra.Pto nunc obferua, qubd proportio
maioris inzqualitatis alia ed multiplex, alia fuper-
particularis, fle aliafuperpartiens. Proportio mul-
tiplex cd habitudo duarum quantitatum, quarum
vna continet aliam adzquatc aliquoties , qualis
ed quaternarij ad binarium. Proportio fuperpat-
ticularis ed proportioduarum quantitatum, qua-
rummaior fenicl minorem continet, fle vnam cius
partem aiiquotam , qualis ed piopottio ternarij
ad binatium. Ternarios enim continet binarium
femel, fle przterea vnum , quod cd pars aliquota
binarij. Proportio fuperpartiens ed proporrio
duarum quantitatum,quaturo maior continet fe-
mel minorem, fle eius aliquot partes aliquotas,id
ed, quarum quzlibct fic aliquota, dummodo non

faciant fimul coniun&x vnam aiiquotam: nam fi
faciant vnam aiiquotam, erit proportio fuperpar-
ticularis fupra dicta. Huiufmodi proportionem
haber quinarius ad ternarium : quinarius enim
continet femel ternarium, fle duas vnitates , qua-
rum quzliber eft pars aliquota ternarij.aiubo ve-
rb fimul nullo modo funt cius pars aliquota.lfta-
tum aurem proportionum funt raultz Ipeciej, vt
videbimus loco fupri relato , applica ad propofi-
tum fle fpeculare.

Q_y a s t 1 o IX.

Vtrum fimi fit cttuja.

Axiftot Jtxr.19.tjr ^i.rap.t.tixt.ff. 1. J* partii ut
miu/.(^. 1 -cr %.Uttaph.tap. ) .Simplic.Philopoo.Tbc-
mi(i.t.fi^r^#xf.k9.Aucttoct<Mi»m.iy.Albcr.i. fhjfit.
tr*B t.r«p.f.D.Thom. x.fhyfit.t*f.\.ty t.fiar. qutjt.f.
art...lAxyton.x.Pkyfit.par1.f.S\XXtcx ttm. 1.
foofcca fm.xMuafbMk.\.tap.x.yiufi.\\. Caoomc. x.
fkyfitjfUtfi. j ,*rt. 1 . Conirobf . X. phyfit. r*f.7. ytufi.xo.

Compluten. diff.n ■jiuft.x. Ruuiui Roccus

f.7.Fuentes x.Phyf.y.y.diffit.x.fibct Tbnr w.jtf.

Rcvitvr quod non : quia princi- f.
pium, fle caufa funt idem , fed finis non
ed principium : igitur non cd cau-
ta. Maior pater ponfuidnominu idoruin termino-
rum caufa, Sc principium. Et minot ed nota : quia
principium, fle finis ex oppofitodidinguuntur.

Secundb : quia vel finis edcaufa.quando ede-
dius cd.fle hoc non : quia quando ed labor , non-
dum ed faliscas propter quam homo laborat , vel
quando effedus non ed : fle hoc non , quia bene
fcquiiur.boc non cd.igitur hoc non ed caufatum,
fle fi non cd caufatuni,illius finis non ed caufa.

Tcrtib , illud non ed caufa , quod fequitur ad
aliud, fed finis ed huiufmodi , cbm eifc&us fenfi-
bilis prxcedar finem, trgo.flcc.

Quaito.caufa cd prior, fle nobilior caufato, fle
hzc prxeipue intclligitur dc caufa finali, tam fi-
nis fic caufa caufarum: fed fitfisnon ed prior, auc
nobilior fuo cfFc&u, nam operatio rei ed finis il-
lius.cuiut ed operatio , fle tamen cd minus nobi-
lis^ poderior operante.

Quinto , vel accipitur finis pro intentione
agemis^cl pro illo , quod intenditur ab agente*,
non primo modo : quia propter illud agens non
agirjnec fecundo modo:quia agens debet moueri
a fine, fle tamen res intenta non mouct cum fine,
cum adhuc non fir,ergo,flec.

Sexto , fi finis efTet caufa , tunc cfTct nobilior *•
ordinatis in fincm.quod cd falfuro : cum corpora
czledia fint nobiliora inferioribus , propter quz
tamen agunt.

Oppofitum arguitur per Aridotelem x. huius jMfi» yut -
cnp.i.tra&.j.tcxr.xp.In quxftionc Prtmb intelli- Jtioau.
gendz funt diucriz diftin&ioncs de fine.quas po-
fuit Aridotclcs fle Commentator in diuerfis lo-
cis.Sccundb tcfpondcbiturad quzfitum.

Quantum ad primum, notandum , qubd finis Pini* multi -
accipitur multipliciter. Nam aliquando accipitur P^tufumi-
pro vlrimo rci,ficut dicimus, qubd putidus ed fi- ,mr‘
nis lincx.inflans finis vitz. Alio modo accipitur
finis pro vlt inio bono, gratia cuius agens agit , fle
hoc innuit Aridotelcs x.huius:fle tunc finis.vt cd
vlrimum bonam, quandoque accipitur pro inten-
tione agcntis.quandoquc pro re intenta ab agen-
te.ExempIum primi, vt finiilirudo domus , quam
domificator habee in rocmc.dicirur finis , qui eft
M 4 in

f inii quame-
ti» fit nekiiitr
Vt loqui na-
ti Iu tw fw<
Jura od fi»/.

Finu duplex
fruii (MIMI,

& f*«.

linit ifl i»-
plrx , fidirrt
gnnoritnu.
fr nigtmt*.

Finit rfi c tu-
fa

14°

ia mente coguofcemis , & ifte finis reducitor ad
cautam clHcicmem.co quod niouct agens ad ext-
entionem boni intenti : exemplum fecundi. Do-
mus cA res intenta a domificanrc,& cA finis, gra-
tia cuius agit domificator.

De quo line notandum cA , quod res intenta
ab agente, fcu finis quandoque intenditur appeti-
tu animali , qui cA cognitio determinans agens»
vt quando domificator intendit domum ; quan-
doque intenditur appetitu naturali» vt locus dc-
orfum intenditur a graui exiAente furfum appe-
titu naturalijqux eA inclinatio, fcu impetus for-
mx fubAamialis grauis.fcu giaviitatis.

Tertio cA notandum de fine , qui cA bonum
intectum ab agente » quod quidam cA finis pri-
maria intentione» Se e A ille , quem agens princi-
paliter ioteudit.verbigratia.pri6$natura corpora
caeleAia primaria intentione cum lntelligentiis
agunt propter Deum’, Se Deus propter fe ipfum,
fcdfecundaria intentione propter ifta inferiora.
Exemplum fecundi, quia agens naturale in agen-
do , vt ignis in agendo primaria intentione in-
tendit allimilationem pafE , fcd fecundaris in-
tentione intendit corruptionem fui contrarij,
& fic finis fecijndarii intentione cA ille , qui mi-
nus principaliter intenditur ab agente.

Differunt autem i Ai fines ab inuiccm:quia finis
primaria intentione eAxquc nobilis, vel nobilior
ordinatis in finem; fcd hoc non cA verum de fine
fecundari? intentionis : quia iAa inferiora fuut
miniis nobilia Deo » Se lntelligentiis , qui tamen
agunt fecundari^ intentione propter iAa infe-
riora.

Quarto notandum, quod quidam cA finis^r*-
tiucuiiu, Se alius eA finis quo i finis grtuU tuitu
efl finis ptincipalitcr internus ab agente; finis
quo cA ille, mediante quo intenditur finis princi-
paliter inictus;vt quando aliquis laborat propter
unitatem; labor eA finis que acquiritur fanitas,
qux e A fims gratia cuius rcfpc&u prioris; & finis
prior cA finis quo rcfpe&u pofterioris.

Sed obiicitur : quia omnis fxnhgr/ttU cultu eA
finis quo, igitur diuifio non valcr. Tenet confc-
qucmia.quiabonx diutfionis membra debent ab
inuicem leparari faltem particulariter. Probatur
antecedens ; quia fieffet aliquis fini sgrotiucmm,
non eifet quo , maxime clfct Deus : mode» eA
s quo omnia funt Se fiunt. Ad iAud, negatur
antecedens. Ad probationem, quando dicitur,

guod Deus cAf/<« omnia, &c. dico,quod Deus eA
nis grati* cuius, Se nullo modo finis quo % Se tunc
dico, quod iAadj&io quo, vel denotat caufarn
pflicicntcm principalem, & tunc conccditur.qtiod
Deus cA id, quo omnia fune, vel fiunr;vel denotat
cautam infirttmcmalcm , quo acquiritur finis
principaliter intentus; &tunc nego, quod Deus
eA id, quo omnia funr,& fiunt.

Quateo notandum , quod quidam cA finis ge-
nerat iou is, alter cA finis rei genitx. Finis genera-
tionis cll forma fub(!anrialisrcigrnitx.Sed finis
rei genitx cA ipfa res generata , vt poAea proba-
bitUT.vcl operatio ipfius;vt foelicirascAfinis ho-
mini* , cfTc fcclicctn , vel effe perfettum per ope-
rationem cA finis gcneiatx,& hxc de primo.

Quantum ad fecundum, fir prima conctufio
iAa, finis e A cauta. Probatur. Illud eA cauta pro-
pter quod alterum cft.vt patet ex definitione
caufx ; fcd propter finem alterum cA ; ergo.&c.
Minor cll nota:qu:a propter {annatem cA fabor,
f ita inducendo iualin.quia fanitas non cAcau-

Lib.II. Phyficorum

fa laboris in genere caufx efficientis , quia effi-
ciens prxcedit tefcbporc fuuni effc&um , vel fal-
tem fimul cA cum cffc&u , Se tamen Canius fe-
quitur laborem, nec labor cft propter fanitaccm,
tanquam propter materiam , vel formam, vt no-
tum cA;igitur cA propter ipfam unquam propter
finem.

Secundb : quia illud eA caufa , per quod con-
ucnicnrcr refpondctut ad quxilionem quxrcn-
tcm,quid cll hocjfcd hoc fit per finem, igirur,&c.
Maior cA nora,quia quxAio propter quid quxric
caufaui,& minor patet : quia fi quxrattir, propter
quid Socrates laborat.refpondctur , vt fanus effi-
ciatur.

Secunda conclufio. Quxlibet res mundi agir
naturaliter propter fe ipfam tanquam proptpr fi-
qem principaliter intentum ,•& primaria incen-
tione. Ec dico notabiliter nAturttiiur , quia ali-
quis voluntarie porcA eligere alium finem pro-
pter quem principaliter agar,vt pura Dcum.Pro-
lufio , quod q

barur conci
naturaliter

3

fl!

quod quxlibet ics mundi agit
propter illud , quod cA fibi maximi
bonum. Se lura mi diieftut» , intclligcndo de di-
lcdlioncnarurali, vel animali ; fcd cuilibet rei
eA ipfamet fibi fumm£ bona , & maxime dile&a;
trgo.&c. Maior cA nota: quia propter hoc di-
cimus,quid Deus agit propter fe ipfum, eo quod
maxime diligir fe ipfum; Se minor parer , quia
quxlibet res diligit fcipfam permanere, A: effe in-
quanrum porcA , per Commcntatu.cin in fine
primi hutus,comm.Si. igitur fi aliquid aliud ma-
gis diligeret elTc.quim fe ipfum, fcqucrctur quod
aliquid aliud magis diligerer quim potcA difige-
rc.quod implicat conrradi&ioncra.

Secundi, quia in imminenti cafu non cfTe ali-
cuius rei , illa res plus fugerer fuum non effe,
quim fugeret non cfTc alicuius alterius rei , igi-
tur iJIa res plus fe diligir effe, quim- aliquam
aliam rem. Tener confcquemia;&a»rcccdcnsap-
parct in his,qux fugiunt conrrarium applicatum.
Contra conclufionem arguitur : quia de duobus
bonis melius cA eligendum ; fcd Deus eA ineiior
Socrate, igitur Deo, Se Socrate poliris , Socrates
potius habet diligere Dcum.quam Socrarcm.Sc-
cundA fi Socrates magisdiligerer fe quam Deum,
tunc fcqucrctur,quod magis vellet Deum non ef-
fe, quam Socratem «on effe. Confequens eA /al-
fum ;quia ad Deum non effe , fequiturSocrarcm
non elle , Se per confequens volendo Deum non
effe, vult Socratem non effe.

Tertid , quia manus diligit fe non effe potius,
quam aliquod membrum principale non cflc,jgi-
rur manus non agit propter fcipfam finalirer.Tc-
net confequentia ex prxdi&ts , Se antecedens ap-
parct.-quia manus exponit fe pio aliis membris.

Quarto, per experientiam de gallina , qux ex-
ponit fe niiluo pro pullis ,Sc de homine , qui ex-
ponit fe periculo proprer animata.

Ad iAa ; ad primum dico quod de duobus bo-
nis maius non di digcndunurifi ambo fint x que
proxima eligenti , & ideo cum quodlibet iit pro-
ximum fibiipffquodhbct ell magis eligibile fibi
ipfi.qulm aliquod aliud.

Ad fccundum,/onceditur confcquen$;ad pro-
bationem falfirarisdieo, quod Socrates non vel-
let confequcnriain effe bonam : innuo in infini-
tum plui vellet Deum non effe, quam vellet il-
lam confcqucnriam effe bonam.

Ad tertium de manu dico, quAd fi manus
haberet inclinationem JiAiudam , ira quod non
regere

Quatio IX.

141

*

Htnurn tfl

regeretur i corporc.potids vellet omnia membra
non efle.quitn iplam non eflc,fcd quia homo ha-
bet vnam inclinationem qux regit omnia mem-
bra , ided per illam in cafu nccclfitam exponie
membrum minus nobile pro nobiliori.

De experientiis dico , qudd tales exponunt fe
fpe euafionis , cuius lignum, qudd gallina mul-
tum affli&a & miluo fugit & dimittit pullos.
Nunc ad rationes. Ad primam , foluta eft: quia
ibi accipitur principium xquiuocc , Ac etiam
fi*u.

Ad fecundam , vel quando cft , Acc. Propter
iftani rationem notandum.qudd finis rei , quan-
doque eQfubftant ia , ficut probatum eft, qudd

2uxlibct res mundi cft finis (uiipfius, iimiliter
edicimus, qudd Deus eft finis omnium , fic et-
iam dicit Ariftotclcs 1. huius, texr.i4. qudd nos
fumus quodammodo finis omnium:& illo modo
caufa fiaalis,Ac eius ctfedlus funt fimul.immd ali-
quis finis prxcxiftit cffeAui, ficut Deus. Alius cft
finis, qui eft a&uc,vel operatio rei , ficut dicimus
qudd felicitas eft finis hominis , Ac tunc finis fe*
quitur cffc&um, cuius eft finis;& ifto modo con-
ceditur qudd finis eft caufa effe&us, quando finis
non eft:quia hoc nomen c* tuft.cd nomen amplia-
tiuum.vc di&um fuit prius,& ided non fequitur,
finis eft caufa , igitur finis eft. Et fi obiiciatur,
qudd talis qualitas , vel operatio non poteft ellc
nnis:quia finis eft perfe&ior , nobilior, fle melior
ordinatis ad finem, fcd talis operatio,vcl qualitas,
cum fit accidens, non eft nobilior ordinato in fi-
nem,qui cft fubftantia ; igitur ralis qualitas , vel
bperatio non cft finis. Secundd.a verbo eft tertio
adiaccme , ad verbum eft fecundum adiacens cft
bona confequentia, igitur fequitur.finis cft caufa,
igitur finis cft. Kefpondctur ad primum vno mo-
do, qudd qualitas.vel operatio alicuius rci,& fub-
ftantia, cuius cft operatio illa, non ponunt ad in*
uicem comparari in perfc&ione, bonitate, Ac no-
bilitate : quia bonum accipitur dupliciter ; vno
modo pro perfc&ione c(Tenciali,& alio modo pro
bono moris : modo fi fubftantia , Ac qualitas, Ac
operatio comparemur ad inuiccm primo modo,
runc non eft dubium , quin fubftantia eft in infi-
nitum perfedtior qualitate, Ac operatione : fcd fi
comparentur ad inuicem fecundo modo, cnnceft
comparatio abufiua : quia comparatio non con-
uenic iu i lio, in quo compararurifcclicitas non eft
bona moraliter , fcJ eft id , quo homo cft bonus
moralitcr. Aliter dicitur , quod fcdiciras circum
feripto homine, non cft melior homine,fed homo
fioclix eft melior ,quim homo finefcelicirate , Ac
ita homo agit finaliter non propter foclicitarem,
fed vt fit fcclix per fuclicitatem, A: hoc patuit in
tertio modo. Ad fecundam inftantiam dicitur,
qudd illa regula intelligitur in terminis non am-
pliatiuis,Ac ideo non (cquitur^iukbrijfm tfipofft-
bUu:ergo Autkbrifhif r/?.Tert i o modo accipitur fi-
nis fecundum aliquos pro fignificato per vnum
fingulate complexd, & fic dicererur qudd fcrlici-
tas non eft finis hotninis,fed hominem efle fceli-
cem eft finis hominis.

Ad tertiam rationem dicitur ficut ad fecundam.
Ad quartam dico, qudd hoc intelligitur de fine
primarii intentione , Ac hoc vltimaro' , quia talis
eft nobilior ordinato in finem ; vel faltem atque
nobilis.Etfi exponatur de fignificaro per fingala-
re complexe, diceretur qudd hominem efte forli-
ccm eft nobilius, & pctfc&i usquam hominem, &
inquirere quid fit illud, pertinet ad Mctaphyficu.

Ad quincam,dicoqudd accipitur finis pro illo,
quod intenditur ab agente, Aequando dicitur,
qudd finis moucr , hoc cft verum de fine , qui eft
incentio agentis.

Ad fextam concedo eo modo . quo eft expofi-
rum:modd coelum non agir primaria intentione
propter ifta inferiora, fed fccundaria intentione.
Ided non oportet , qudd corium fit minus nobile
iftis inferioribus.

EXPOSITIO TEXTVS.

Dicitur nutem 1 & fortuna & c*fi*. Ifte eft

q

quartus traftacus huius 1. in quo Philofo- Texe. 39.
phus determinat de cafu , At fortuna , fcilicet de
caufis per accidens rerum naturalium : Ac diui-
dicur in quatuor capita. In ptimo determinat
dc cafu , Ac fortuna fccunddm opiniones anti-
quorum : infecundo oftendit , quid finr cafus Ac
fortuna definitiuc: in tertio oftendit quomodo
differunt cafus Ac fortuna : Ac in quarto oftendit
ad quod genus caufx reducuntur cafus Ac fortu-
na. Secundum ibi , Primum igitur cum vidtamw.

T crtium ibi , Differunt nutem quoniam eafm in plui
r/f. Quartum ibi, At de modu cnufnntm. Primum di- *

uidirur:quia enim primd prxmittic inrenrionem,
fecundo profequiturjbi , Quidam enim etfi J int.au Fertum» de
non. Primd dicit. qudd cafus, At fortuna dicuntur
cauli multorum efteduutn, Ac etiam dicuntur dc mmcmUJa’
genere caufarum, Ac idedeonfiderandum cft pri-
md in quo genere funt cafus Ac fortuna:fecundd
virum idem finr cafus.Ac fortuna ; Ac tertio quid
fit fore una.Ac quid cafus.

Quidam enim etfifint , nn non dubitant. Hic exe- Text. 40.
quitur intentum, Ac recitat tres opiniones.Secun-
da ibi, Sunt autem quidum. Tertia ibi. Sunt nutem.

Primd recitat primam opinionem, Ac rationes eo-
rum. Sccundd foluit ibi,S#i & hoc mirabite. Prima
opinio fuit, qudd nihil fit i cafu.vcl fortun.i.Pro-
katur.qnia illud non euenit i cafu, Ac fortuna, cu-
ius cft aliqua determinata caufa , fed cuiuftibec
rcicftaliqua determinata caufa, crgo,Acc. Maior
eft nota ; Ac minor parer dc ifto efte&u , quem
dicimus a fortuna, vc fi aliquis veniens ad forum
reperiat debitorem, quem non eft opinatus inuc-
nirc , a quo recipiar pecuniam , pro qua emac
equunijcmptio equi cft i fortuna , ficut inuentio
debitoris, Ac ramen huiufmodi inucnrionis eft ali-
qua determinata caufa, fcilicet venffe ad forum.

Quoniam 1 fi aliquidejfet fbrtunn.Voxxitoi fccun- I O.

da ratio : quia fi cafus , Ac fortuna efTent aliquid, Texr. 41.
magnum inconueniens eflcr qudd nullus anti-
quorum fapienriuni confidcrantium caufas ge-
nerationis,Ac corruptionis determinafiet aliquid
de cafu , Ac fortuna , quali cafus, Ac fortuna nihil
cflent.

Sed & boc 1 mirabile. Hic foluit illas rationes. Tcxt.41..
Secundam ibi,Quocirca & quodammodo.Vndc Ari-
ftotcles dicit, qudd mirabile videtur, qudd caTus
Ac fortuna non clTenc , cdm multa fint , Ac fiant l
cafu, Ac fortuna, ncc nos ignoramus, quod cffedlus
cafualis.vcl fortuiti fit aliqua determinara caufa,
fcd non eft determinata refpe&u illius cfFcdhis,
veibi gratia,licet tranfitus ad forum fic caufa de-
terminata , tamen non rcfpe&u huius cffe&us,
cjuijeft inuenirt debitorem, non opinatum iuueniri,
eo qudd in paucioribus accidit. Ac prxter inten-
tionem agentis. 4

Quo 4 ciha & quodammodo ; Remouet fecun- Texr.4j. *
dain lationem , Ac oftcndic Ariftotclcs qudd
antiqui .

1 1.
Tck.44*

T«M»-

Ycxt.it.

II.

Test.47.

Tett.4*.
Terlmnu C*

t»fm i»4ll-

ntu r*nft.

VJt dtfTtf.
fitium Awr.

* +

142.

antiqui fecerunt mentionem de cafu, Sc fortuna.
Nam <|ujJamt vr Empedocles, pofuit entia natu-
ralia quandoque congregari , & quandoque fe-
grcgari a cafu,& fortuna per lirem, Sc amicitiam.
Similiter pofucrunr pattes aliquando licdifponi
it fortuna.qualiter difponuntur: Sc ideA antiquis
fuit determinate confideranduni dc cafu Si for-
tuna : Ik lic ratio eorum nugis accufabar anti-
quos,quam probet catam, & fortunam non clTc.

Sunt autem f quidam , qu i & culi. Recitat fe-
cundam opinionem, qux eraf , quod omnia fiunt
a cafu , & fortuna , ita quod catas Sc fortuna fuit
efia motus ccrli , & omnium mundanorum, ibi, a
capi mim fieri dicunt, Scc. Improbat illam opinio-
nem tripliciter. Primb , quia fi cafus, Sc fortuna
elTent caufx caeli , fequcrcrur quod omnia qua:
fune , Client } cafu , C< a fortuna.Confcqucns cd
filium, & confcqucnria patet:quia omne illud ed
J cafu.qtjjd cd ab illo, quod ed i cafu), fed omnia
qux funt ,funr a cado, quod per tc ed a cafu : jgi-
rur omnia qux (unt, funt a cafu : Sc i/lam proba-
tionem ponit Commentarer, «Sc contra Ar idotc-
Icm obiicitur.com. 44. quia in cafu prxdifto em-
ptio equi cd ab eo, quod edi cafu, Sc tamen em-
ptio equi non eil a cafu , cum fit cum intentione
ement is.Kcipondctur, qubd maior debet intclli-
gi .qubd omne illud cd a cafu , quod fit ab eo,
quod cfl a cafu , fi non poted cucnirc ab alio,
qtiim ab illo : modi impolfibile cll , quid enria
•im , quja fiut a calo. Ideo probatio fuit bona.
Tunc ibi, Et v*lde,hxc ed i.rario,6 quia idud ed
valde admirabile dicere, quid animalia , Sc plan-
tx ticc (unr.ncc fiunt a fortuna , fed fiunt a natu-
ra,vel ab inteHe&u.vel ab alia caufa; verbi gratia,
oliua fit ex femine oliux, Sc liomo cx femine ho-
minis : Sc tamen ctrlum.quod ell multo diuinius
animal ibus, & plantis, fiat a cafu , Sc non ab ali-
qua caufa,fcquitur,ibi, Atqui p ficy fe habeat. Po-
nitur tertia ratio, quod dignum non c( \ aliquali-
ter infidere circa idam opinionem : quia in (dis
inferioribus videmus multa fieri ii ca(ii,Sc fortu-
na , Sc in calo videmus omnia vnjformitcr eue-
niie,nec apparet aliquid cucnire a cafu,vcl fortu-
na In ccrlo.igitur potius dcbuillcnt dixilTec con-
ttatio.fcilicct , quod ida infriiora fiunt a cafu &
fortuna, fed corpora caledia non.

Sum $ nutem quidum. Recitat rertiam opinio-
nem,& cd quorundam , qui ponebam qubd for-
tuna cd caufa, fed tamen cd immanifeda huma-
no intellectui tanquam «|uoddam exidens fali-
ciusflc diuinura. Sed idam opinionem non Im-
probat hic Aridotclcs.fed cius improbario pate-
bit ex fequemibus , Sc ideo determinandum ed,
quid fit cafus, 5e quid fortuna, 5; quomodo difie-
uniA' ad qux genera caufarum reducuntur.

Primum icitur 7 cum 1 idearum. Hoc cd fecun-
dum capirulnm huius traditus, in quo Philofb-
phus inquirit definitionem cafu$,& forrunx. lic
primo facit hoc. Secundi odendit,quid veritatis
contineam opiniones antiquorum. Tertio mouec
quoddam dubium. F.t quarti ponit quafdam dif-
politioncs fortunx. Secundum ibi, Indefinitas igi-
tur c attfat. Tcrtiom ibi,P*freehm indefinite.Quar-
tam ibi , F tritum autembona. Primum diuiditur:
quia primi ponit quafdam diuifiones. Secundi
inquirit particulas ponendas in definitione : Sc
Tertio concludit definitionem fortunx. Secun-
dum ibi , Nunc nutem fu. Tertium ibi , Mrntifc-
flum ittifur. Primo ponit qtucuor diuifiones.
Secunda ibi, Eorum nutem. Tertia ibi , Herum

Lib.II. Phyficorum

nutem. Quarta ibi , Huittpomii igitur. Ed igicuc
prima diuifio , qu6d eorum qux fiunt, quxdam
fiunt femper eodem modo? vt orti** , occupet , dr
e c lipfn feHurum, & quod homo fiat ab homine,

Sc htuufmodi: alia funt, qux frequenter fiunt
eodem modo ; vt quod in hyeme ut gelu , & in
arftate calor : alia funt qux nec fiunt femper , nec
frequenter ,vt inuentio rficfauii. Modo Arido-
tcles ponit idam propofitionem , quod cafus Sc
foctuna funt eorum , qux eucniunt extra femper
Sc frequemertquia quod illx fint caufx Ariftoco-
les fuppouic tanquam manifedum : quia multa
fcimus cucnire a fortuna , tunc igitur vel funt
caufx eorum qux femper, frequenter , Sc eodem
modo veniunt, Sc hoc non ; vt notum ed : igitur
oportet qubd fint caufx eorum , qux veniunt io
minori parte.

Eorum nutem que fiunt. Secunda diuifio, qubd j .
eorum qux fiunc alia /unt propter hoc, id cd .nota-
bilis bonitatis, vel malitix, vt inuentio thefauri,
qui dicitur effedtus propter hoc , co qubd fi fuidet
prxfcirus.dignu fuidet, vt egidet propter ipfura;
fed alia funt, qux non funt propter hoc, id cd, qux
non funt notabilis bonitatis, vel malitix, vt fri-
catio batbx.difruptio fedaex , vel cafus pilei, vel
capilli.

Horum nutem 1 alia quidem. Tertia diuifio, Tcxr.4>.
quod eorum qux fiunt alia liunr , fecundum pro-
politum, id cd, quxdam fiunt fecundum inten-
tione m agentis, vt illa.qux intenduntur ab inrcl-
Jctdu : alia fiunt : non fecundum propofitum , id
cd.prxter intentionem agentis , vt quod cucnit
cum intcnto.vel loco intenti : Sc in vtroque illo-
rum effert qum inuenirur efferus notabilis boni-
tatis, vel malitix : quia propter illos efferus,
qui non funt notabiliter boni , vel mali , non di-
citur aliquis fortunatus, vel infortunarus,& idcd
manifedum ed , quod in his qux eurnianr m
minori parte , fciliccc , nec ncccffarib , nec fre-
quentee, inucnitut cffcCtus propter hoc, id cd , no-
tabiliter bonus , vel malus , fed vniuetfalit er,
quxeunque aguntur ab inccJJcrtu , vel fortu-
na , aguntur propter hoc , id ed , propter fi-
nem; &fic capitur ibi propter hoc aliter , quam
prius.

Huiufmedi j igitur, Scc. Quarta diuifio, quod Textja
fient ed quoddam ens a per lc, Sc quoddara per
accidens , vr patuit prius , ita quxdam cd caufa
pcrfe,& quxdam per accidens>& differunt ab iu fi

uicemjquia caufx per fe alicuius effertus funt fi- f„

nux, fed caufx, per accidens funt infinitx, id ed, aatfen fote
indeterminatx: quia infinita vnl accidunt, id ed, i*fi*it*.
indeterminata fitnt , qux accidunt vni. Et iJcb
fubdic Aridoteics quod tunc aliquid dicitur fieri
acafu.vcl fortuna, quando illud quod fitprxter
intentionem agentis, ed notabilis bonitatis, vel
malicix/ed differentia idorum, fcijicct cafus, &
fottunx ab inuiccm,podca patebit.

Nunc vero 4 hoc fit manifefhtm. Hic inquirit Tor.fi.
paniculas ponendas in definitione fortunx, Sc
cd prima conditio , quod tam cafus quam fortu-
na firnt caufx in his , qux fiunt propter hoc, id ed,
qux funt notabilis bonitatis , vel malitix , cu-
iufmodi cd receptio argenti ab aliquo, quemnon
opin atus cd inuenire , nec gratiS illius iuic. Se-
cunda conditio.quod cafus, Sc fortuna funteau-
fx in his , qux eucniunt in minori parte, itavr
noti frequenter, nec de ne cedirate i patet dc illo,
qui reportauit pecuniam , cui non accidit fte-
qut:ntcr,ncc ncccffarib talis effertus. Tertia con-
ditio

>

Quaftio IX.

143

ditlO, quAd eflfc&tis fortuitus debet eucnire prz-
rer ptopofitum agent is, Bc ideb fi reportans pecu-
niam,iuifTct ad illum finem, qudd reporuiec pe-
cuniam,tunc non diceretur tl fortuna.
jjt Mnuiftflum j. itaque. Concludit definit io-
Tcit 1»- nem f°*tunx » ^u^d fartum tfi caufa per accident
jjtjiaihtff ff euntium propo/itum extra femper , <*r fitymuer n -
rumyu propter hoc fiunt. Et ponitur ibi , caufa
ranquam genus ad differentiam efferus. Et po-
nitur ibi per accident ad differentiam caufar per fc.
Et ponitur /ecundimpropojltum , ad denotandum,
quod licet caAis Bc fortuna line agentium fecun-
dum propofitum , tamen non dicuntur cafus Bc
fortuna nifi rcfpc&u”cffc£tuuro , qui eucniunc
pratter intentionem. Et ponitur exim fimper , &
jrtqmnter • quia fi effcdhi* elTer natus confequi
de neccfiitate , vel frequenter ad illas caufas, non
diceretur fortuitus refpe&u illarum caufarum.
Et ponitur torum , qua propter hoc fiunt : quia pro-
pter cffe&us inutiles, qui non funt notabilis bo-
nitatis, vel malitix, non dicitur aliquis fortuna-
tus,vel infortunatus. Et fiibdit Ariftotcles qu&d
intcllcdus Bc fortuna funt idem , fed dicitur for-
tuna refpcltu elfe&us.non intenti, Bc dicitur in-
telledus refpcdu etfcdus eucnientis fecundum
intentionem.

Text. 5 J- Inde finit <u 6. igitur caufat . HicoftenJit ,qnid

veritatis contineaut opiniones antiquorum: 3c
primi de tertia. Secundi de prima. Et tertii re-
greditur ad tertiato. Dicir igitur, quid fortuna
eft quodammodo immanifcfta.Hanc probat .quia
fortuna cft caufa per accidens ; modo caufx per
accidens funt Infinita? , Bc infinitum , fecundum
quid cll infinitum , cft ignotum , vr patet primo
huius. Nunc quantum ad primam opinionem
dicit, quid dicentes nihil neti a fortuna, quo-
dammodo refte dicunr:quia fortuna cft caufa per
accidens , Bc nullius rei fortuna cft caufa per fc:
modi iIJud quod non cft per fe , quodammodo
non cft. Et declarat Ariflotelcs quomodo funt
multe caufa: peraccidens.vt reportationis pecu-
ni* caufa poteftefie. veniens, aut volens aliquid
emit, vel quia voluir aliquod profequi, vel fuge-
re, vel quia fuit vifurus aliquid. Nunc regreditur

T«« f f* 7 ad tertiam opinionem , probans iftam conci u-
fionem, quid fortuna b cft quodammodo imma-
nifefta humano iniclle&ui, quia per rationem
pradicam comprehendi non poteft: nam ratio
pra&icacft eorum, qu* femper funt, aut frequen-
ter fiunt eodem modo.

j g Attamen etiam in quibufdam dubitabit, Scc. Hic

mouct dubium , fcilicer quid quando eiufdcin
cffcdhjs fortuiti funr plures caufa: , qu* illarum
caufarum dicitur fortuna ; vc fi aliquis habens
caput infirmum faciat radi caput non ea inten-
tione fanandi , fed ex confuetudine , Bc vadat ad
Solem etiam non ex intentione fanadi, ita vc per
ventum’ , vel calorem Solis extrahantur mali hu-
mores, & fini fanas : queritur qu* iftarum caufa-
rum fit caufa faniracis , qu* debeat dici fortuna,
vel cafus/clUcet vel ventus, vel calor, vel depila-
tio. Et dicit Ariftotcles quid iftarum caufarum
quzdam fiunt remot*,qu*dam proxichiores , Bc
per hoe videtur innuere, quod caufa proximior
potius debet dici caufa.quam remotior.

Tot jS. • fortuna 8 autem bo na ejuidtm dicitur. Hic decla-
rat quafdam difpolitiones fertuux, dicens , quod
quzdam cft fortuna bona , fcilicct quando ali-
quod bonum etienit , & quzdam mala, fcili-
cct quando aliquod maliun cuenic ; fed eu*

fortunium , Bc Infortunium dicuntur fecundum
excellenriam,ita vr quando aliquod magnum bo-
nmneuenirjtunc dicitur cufortuuium, vel etiam
quando magnum malum cuiiatur. Sed tunc di-
citur infortunium, quando aliquod magnum bo-
num amittitur, vel euenit magnum malum : Bc
ficur ille dicitur fortunatus , qui acquirit vnum
magnum bonum , ita fimiliter ille , qui eft prope
acquirere magnum bonum , dato quid non ac-
quirat ; quia quod parum diftac, nihil diftare vi-
detur. Et fubdit Aiillorcles quid euforruniujn cft
valde incertum : quia fortuna eft valde incerta:
modi eufottunium eft quzdam fortuna , Bc hoc
dicit pro tanto fecundum Commentatorem , ne
homo in ifta vita humana nimis confidat de
euenru fortuito alicuius magni boni;3c ideo con-
cludit quid fortuna non cft caufa in his , qu*
fiunt femper, vel frequenter , Bc tandem rccapi-
tulac , quod amb* iftz caufx fecundum accidens
in his,qux non fiant femper , vel frequenter , Bc
qu* funr/«/w£ar,idcft,notabilisbonitatis, vel
maliti*.

Differunt 1 autem. Iftod eft J.cap. huius tfadU- 14.
tus de differentia Cafus Sc Forrunz.Et primo po- Texe. 57.
nit differentiam. Secundo declarat quoddam Fortuu*&
dictum. Terrii oftendir in quibus maxime appa-
rcr illa differemia. Secundum ibi , Signumautem ' ■
e fi. Tertium ibi • Maxime autem. Primi ponit
duas differentias. Secunda ibi , Quocirca necef
fi tfi. Prima differentia eft, quid cafus fe habet in
plus, quam fortuna. Nain quicquid euenit a for-
tuna,euenit etiam a cafu.& none contrarquiafo-
lum illis euenit aliquid a fortuua , quibus poteft
bene contingere, vel male.

Quocirca 1 & neceffe efl. Hic ponit fecundam Tcxt.fl.
diffcrcntiam;& eft quid fortuna femper cft circa
pradica, id eft , circa operationem voluntariam, '**

cuius fignam cft quiJ fortuna , c vel eft faelici-
tas,vcl prope fcclicitatem : modi fccliciiaseft
quzdam puxis , id cft , operatio voluntatis,
immo cft eupraxia , id cft , bona operatio volun-
tatis j Bc idci quibus non conuenit aliquid agere
voluntarii , non accidit aliquid a fortuna. Et ex
hoc infert corollarium ibi .ob } idque , quid nui- Tcxt.j*.
lum inanimatum, necinfans , necbeftia agit ali- Fr,,un* n3°
quid a fortuna. Probatur, quia nullum iftoruni ffi,Hrriu‘

..... - 1 , , nnimn tartn-

agit aliquid a propofiro , ex quo non habenr tAut,uonuo
vfum rationis , Bc idcinon accidit eis aliquid in infanti-
cufortuniitm.vcl infortunium , fed fimiliruJtna- ut que i»

ric (olunt , quemadmodum Poeta dicebat lapides *rMtr’ ,ll<m
fortunatos, ex quibus fiebant ftaruz,& ar* Deo- fr^o.rtii.*'
rum , quia tales honorantur , Bc illos infortuna- eap. 10.
tos.qui conculcantur pedibus: fed tam anima-
tis , 4 quam inanimatis couueitir aliquid a cafu, Text.tfo.
vt fi equus fugiens ab exercitu veniar falnatus
ad domum , dicimus quid faluatus eft k cafu:
exemplum de inanimatis ; vt fi tripes cadat dcoc-
fum fuper pedcs.dicimus quod cecidit a cafu. Et
idei | dicK Ariftoteles quod vniuerfaliter illa Tcxt.fr.
dicuntur fieri a cafu, aozeueuiunr pr*tcr inten-
tionem agentis , fiue hoc fit in agentibus a pro-
pofiro,vel finepropofitorSc illa dicuntur a fortu-
na,qu* eueniunt pr*ter intentionem agentis fe-
cundum propofitum,&: ex ifta parte patet in qui-
bus inucnirur cafus. & in quibus fortuna.

Signum C, autem efi. Ponit iftam conclufioncm, x
quod cafus cft caufa a qua non euenit finis inten- Texte*,
tus. Probatur quia a caufa inani Bc vacua non
euenit finis intentus , fed cafus eft caufa inanis,

Bc vacua , igitur i cafu non euenit finis intcnrus.

Maior

144

Lib.II. Phy ficorum

Maior cft nota i quia in rebus naturalibus cft vni-
uerfalitcr verum , quod quandp caufa deficit ab
inteoto fine, quod tunc caufa illa dicitur fru-
llra , vt verbi gratia i fi aliquis laborat propter
fanitatetn > Se non coufcquuur , dicimus qudd
ftuftralaborauit i fed fi finem illum noninten-
differ, non diceretur fruftrari.dato quid non cuc-
niret i vt fi dicatur, quod tfte fruftta balneauerat
fe:quia Sol non ecliplatur , nou elice nifi derifio:
Textui <lu'a non "uendebat illum finem. Et minor 7
patet ex quid nottu mi Cafusmam Cafus dicitur in
Grzco »DT»u*Tor , id cft , per fc fruftra , vt fi lapis
cadat proictius ab aliquo ad percutiendum ali-
quem,& non percutiat, dicimus quod lapis ceci-
dit a cafu.

4 Maximi 8 autem eft fi paratum. Oftendit in
thUiouf zi- <luibus patet differentia cafus. Se fortunz, di-
mjrt. ccns.qubd in his,qux cucniunt a natura, fcilicet k
non agente fecundum propofitum , eueniunt
multa k cafu , fcilicet illa , quz eueniunt prxtcr
intentionem huiufmodiagentium:fed in agenti-
bus voluntariis , quz eueniunt prarter intentio-
nem , dicuntur fieri k fortuna:& videtur innuere
differentiam inter asionem naturalem, & voluti-
taiiamrquia d atiio voluntaria fit in extrinfccam
materiam, vt domificator agit in lapides Se ligna,
fed naturalis fit in materiam int runcem » vtgra-
uiras agit in proprium fubictium.

1 9- sit At moiti 1 caufarum. Hoc efl quaeram capi-
Text.« t. julum huius rratiatus, in quo Philofophusoften-
f*tt*n* fune a<^ <lu°d genus caufz reducuntur cafusrSc for-
*»*/* "m, *una,& ponit tres conclufioncs.Sccundam ibi:
Quoniam autem. Tertiam ibi : Quare fi quam ma-
ximi. Prima conclufio. Cafus Se fortuna funt
caufz agentes. Probat ur.quia intcilctius Se natu-
ra funt caufx agentes: igitur cafus, & fortuna.
Antecedens pater , intelligendo per naturam
agens naturale , Se per imcllctium agens volun-
urium;& probatur confcqucntia.quia illa caufa,
quz dicitur natura icfpctiu efferus intenti , di-
citur cafus refpctiu efferus non intenti , cue-
nientis tamen cum intento, vel cum loco intenti.
Similiter illa caufa , quz dicitur intellctius , vel
voluntas refpctiu effetius intenti, didtur fortuna
refpctiu cflvtius nou intenti. Et idc6 lubdit Ari-
llotcles quod multitudo caufarpm per accidens
ctl indeterminata, vt ditium fuit prius.

Text.sr. Quoniam autem 1 Cafiu atque Fortuna. Ponitur
fecunda conclufio, intellctius & natura funt cau-
fx priores , quam cafus Se fortuna. Probatur,
quia illx funt caufz priores , quz funt caufz per
fe.quiim illx quz funt caufz per accidens, fed in-
t v! Iccius Se natuta fpnt caufa per fe , Se cafus Se
fortuna funt caufz per accidens . ve patuit prius:
ergo, Sec Maior eft notamam prius cft illa condi-
fionalis vera, per quam denotatur habitudocau-
fx per fead fuum effetium , quam per quam de-
notatur habitudo caufz per accidens ad luum ef-
fetium, vt per pi ius ifta cft vera t terra aratur, quia
germinavit , quam ifta terra aratur : quia inutnittur
tbefitur wtSe minor patet ex prxcedentibus.
Tcx»-<7. Quare \ fi quam maxime. Ponitur tertia con-

e » fu \ St clufio quid cafus, Se fortuna non funt caufz ccc-
finttaufL fi' Probatur primi : quia tunc fcquerctur quid
tali. caufz illorum inferiorum edent ptiotes caulis
ccrli.coufcquens cft falfum , Se confcqucntia te-
net : quia cafus Se fortuna non dicuntur caufz
coeli nifi quia funt intellctius Se. natura , id eft,
caufz per fe aliorum effetinum , Se quia caufz
per fe funt ptiotes caulis per accidens , fcquitur

quid intclletius Se natura,qux funt caufz per fe
illotum infciiorum,cffent ptiotes cafu , & fortu-
n3,qux edent caufz ccrli.

AN NOTATIONES.

a Q fctft duplex eft em per fit ,& per accident , &CC. xo.

i3Nota quid caufa per fc cft certa, & dccer- torfario
minata , determinatum habens effetium , fed 'Vf* t" fi»
caufa per accidens eft indeterminata , quz du- ^,r 4tti'
pliciter dicitur indeterminata. Primi.quia vna
caufa non habet vnum , fed plurcs , Se indeter-
minatos effetius. Secundi , quia vnus effetius
per accidens , non vnam , fed multas caufas in-
determinatas poteft habere : nam caufa per acci-
dens zdificij cftMuficus, & Grammaticus ,&c.

Rui Ius caufa per accidens adhuc cft duplex,
prior quz coniungitur cum caufa per fc , vt Mu-
iicum refpctiu zdificip.quia Mufica coniuntia eft
cum artczdificandi indizficatore. Secundo mo-
do caufa per accidens eft illa eadem , quz eft per
fe,comparata ad td.quodper accidens coniungi-
tur effetiui , vt faciens per fc fepulchrum , inuc-
nir per accidens thefaurum. Et ex lue diuifione
caufz fcquitur diuifio effetius in effetium per fe
vt zdificium refpctiu zdificatoris , & in effe-
tium per accidens, vt cft inuentio thefauri ab
zdificatore , dum intendit xdificarc. Eft autem
effetius per accidens duplex \ vno modo dicitur
effetius per accidens , quia accidit effetiui pec
fe : quo patio album ftatux cft effetius per ac-
cidens flatuarij.Secundomodo effetius per acci-
dens cft ipfcmci effetius per fc comparatus cum
eo, quod accidit caufz per fe, vt ftatua cft effetius
per accidens Mullei zdificatoris, vtxdificator eft
Muficus. Vult ergo Ariftotelcs fortunam & ca-
fum effe caufas per accidens & non per fe,& ef-
fetius fortuiros , Se cafualcs effe per accidens , &
non per fc. Vult infupernon quamlibet caufam
per accidens effe fortunant Se cafum , neque
quemlibet effetiumper accidens effe fortuitum.

Se cafualem/ed caufa ipfa.quz cft per fc refpctiu
effetius imcnti,cft fortuna, & cafus , refpctiu ef-
fetius ,qui per accidens coniungitur effetiui per
fr,& huiufmodi effetius per accidens funt fortui-
ti, Se cafualcs.

b Fortuna efl quodammodo immanifefla. Nota II»
quod Ariftotelcs ponit quxdam vulgaria ditia ffunmfu-
fortunz accommodata. Primum eft, Fortuna cft ^mn'
caufa indefinita, Se incerta. hominumque ingenio
ignota.Sccundum , fottuna cft czca Se prztcr ra-
tioncm:quia non cft determinata ad aliquem ef-
fetium , ira vt ab ea ad effetium , aut e contra
ratiocinari poflimus.Tcrtiu ditium, Fortuna eft
iuco»ftans,volubilis,& infana. Quartum ditium,
fortuna eft bona fi effetius cft bonus , & mala fi
uulus , profpera fi effetius cft profpcrus : dici-
tur etiam infortunata , fcu infortunium cum ef-
fetius cft magnus, Se malus. Cum enim quis pii-
uatur magno , ac imminenti bono proximo k fe
poflidenio, dicitur infortunatus. Quando autem
aliquis liberatur ab aliquo ingenti malo , dicitur
fortunatus.

c Fortuna vtl eft foc licitae , vel prope feeluita- Terina Ui
tem. Nota , quod fortuna idem cft, quod fer- *J^T^**
licitas, vt dicunt ponentes frrlicitatem in bo-
nis fortunz , aut prope fcclicitatem , vt dicunt
afferentes bona fortunz maxime ad fcclicitatem
conducere.

d si.lio voluntaria fit in extrinficarn materiam. !*•

Nota

Qusftio X.

I

Nota ( vitra hanc Scoti explicationem quz opti-
ma ert ) quod aliquam caufam ede extra fuum
c/Fedum dupliciter contingit. Primo quantum
tjjt ad intentionem: quando videlicet caufa non in-
unt fiam tendit in fua intentione e/fcdum , fcd c/fcdus
Mum l 'i- feqUitur przter intentionem agentis , & fub hac
condderatione cafus»& fortuna habent caufam
extrinfecam, & in hoc conucniunt. Secundo di-
citur caula ede extra fuum e/fcdum,quo ad fuum
e(Tc rcale , & ed quando caufa non c(t intrinfeca
ipd e/fc&ui , qui potius ed extra compofitionein
effedus : & ido modo cafus ed caufa intrinfeca
multotict , quia intrat , &: manet in eifcdu, vc
contingit in moudris ( funt enim mondra effe-
dus carnales j ) quz propter malam difpofitio-
nem materix, quando producendum erat animal
perfedum , przter intentionem generantis pro-
ducuntur.

Ex his.qux de fortuna dida funt , patet quam
incauti vulgus nonnunquam videtur loqui , &
fentire de fortuna , exidimans fortunam ede
vnam caufam intendentem c/fedus fortuitos
agentem przter Dei intentionem, cum nullus /it
effedus extra Dei efficiendam, & intentionem.

Q_y jl s t i o X.

ZJtrum aliquid fiat a cafu , Vel
a fortuna.

Aaguft 4. dtdtiit.Dtlfiaf.it. cr | .dt Trimit r. 4. Licljnr.
uk i-tap. &t. (jy 19. Gregor, btm. 10. Efifb* 1». Ariftor.
*•».% %& tnttrprtm.ibuL Albcrr 10.

D Thom. ItH S. Mijion.i.Pbyf. farto Canon. fiuy? 4.
a rt.x . Ssurcz ttm. 1 . Mttafb. dijp. 19 /tff. 1 1. & 11. Co-
nimbr- 1 Pbyf. eat. 6. tjntfi. vnita. Complut. Jijpat. 1 j.
l-tr /*J Ruoiu* tr*a g 'jiu/l i. & frjHtn/.f ueata
10. itffit.i. Roccui fmsfl t.

^ R r. v 1 t v R, qu6d non ; quia nulla res
firpiztcr interitionem naturx ; igitur
t$£iC n,nil fit a cafu, vel a fortuna. Tenet
confequentiaj quia cafualc , & fortuitum cuc-
niunt przter intentionem agentis. Antecedens
paret per Commentatorem n.Mctaph. com.44.
vbi dicit, quod natura non agit nifi rememorata
Intelligentiis , quz femper intendunt cflfcdum,
quem producunt.

Secuiid6 , quia nihil fit i cafu cuius ed aliqua
determinata caufa , fed cuiudibet c/Fcduseftali-
qua determinata caufa : igitur nullus c/fedus cd
a cafu, vel a fortuna. Maior patet , text. 40. quia
c/Tedus qui ed recipere pecuniam in alijuo for» cll
derenninata caufa, fciiicct veni de ad forum.

Terrid, quia nullum inordinatum fit a natura;
fed cafuale, vel fortuitum cd inordinatumjergo,
&c. Maior ed nota , quia inordinatio cd mala,
vt patet 1 2. Metaphy/icx , Sc tamen natura fem-
per fertur in bonum verum exidens , Cc non in
bonum apparens foltnn.vt patet x.huius, tcxc.fi.

Quarto , quia femper natura agit propter fi-
nem; fcd cafualc, vc! fortuitum non fit propter
finem : igitur nullum cafuale, vel fortuitum fit k
natura.Maior patet in fine huius fccundi,tcxr.7J.

& minor cd nota; quia cafualc , vel fortuitum
non intenditur ab agente, & tamen finis intendi-
tur ab agenite.

Quinti , quia natura non deficit in nccefia-
riis.nec abundat in fupcrduis:igirur a natura non
fit aliquod cafu ile, vel fortuitum. Tenet con-
fequentia, quia cafuale, vel fortuitum prouenit
Scoti oper. Ttm. I J.

ex fuperabundamia» vel ex defedu , vt patet de
mondris.

Oppofitum arguitur per Aridotelem x. huius EfeOmtBtb
tra«d.4.text«jS.& inde. Notandum, quod aliquis tur
eflfcdus dicitur cafualis » vel fortuitus propter trrtttr c’
duo. Primi , quia prouenit przter intentionem
agentis;fiue capiatur intentio pro cognitione pri-
maria determinante agens ad agendum , fiue pro
inclinationerei naturalis ad agendum , quz in-
clinatio non cd cognitio , cuiufmodi c/t incli-
natio grauis deorfum. Secundo dicitur c/fcdus
‘cafualis , vel fortuitus , eo quid rati , & con-
tingenter natus cd cucnirc ad huiufmodi caulas,

& idci frnedus , mors , excitas, & huiufmodi,
licet cucniant przter intentionem naturx , ta-
men non funr cafualia , & fortuita ; eo quid vt
« plnribtu , vel neceflario nata funt cuenirc cum
effedibus intentis k natura : verbi gratia, natura
intendit adionem de necclfiratc /equitur fcnc-
dus & mors , fi illud in quod fit aci io debeat diu
durare.

Secundi notandum, quod ad effedum cafoa- Ad'f it*m
lem , & fortuitum oportet , quid diucr/x cau/x ••(•atr j*a
agentes concurrant ad eundem effeduin , qua-
rum quzlibct intendat vnum effedum per fe; ex
quarum agcnrium confluentia ad inuiccm prz-
ter c/fedus intentos proueniat aliquis c/fcdus
inopinatus. Vt lapis fur/uin intendit locum deor-
fum ; 8c Socrates intendit twufirc per vicum ; 8c
tunc cx confluentia lapidis , 6c Socratis ad inui-
cem przter duos c/fcdus intentos, prouenit ter- ** f
cius inopinatus , fciiicct fradio capitis Socratis:

& ideo li ille c/Fcdus tertius fit inopinatus rcfpc-
du vtriufquc agentis, tunc dicitur (impliciter ca-
fualis, vel fortuitus; fcd fi intendatur per vnum,

& non fit opinatus a reliquo, tunc dicitur cafua-
lis, vei fortuitus, non /impliciter, /ed fecundum
quUy fciiicct rcfpcdu vnius illorum agentium, Sc
non rcfpcdu alterius.

Nunc ponuntur conci ufiones. Prinu conchi- $.
fio. Aliquid fit a cafu vel k fortuna.Probanirjqtiia i

ficur in attc,ita in narurajfed in arte aliquid euc- *

nita cafu.vcl a fortuna ; igitur limilitcr in natu- 'tr "**'
ra. Secunda patet cx quadam fnina hominum:
nam fama, quam omnis tenet , vt patet in lib. de
Somno, &: Vigilia.

Ex condufionc fequicur » quod illa opinio re-
citata in textu cd fal/a , qux pufuit nihil fieri k
cafu, vel a fortuna.

Secunda condufio.Non omnia fiunt a cafu.vcl Ntn fiat em-
a fortuna. Probatur ; quia aliqua fiunt cx inren- ^ ‘*f">
tionc ageruis, vt patet in naturalibus,& etiam in ** *
artificialibus ; igitur non omnia fiunt a cafu , vel
a fortuna. Tenet confcqucncia , quia fada a ca-
fu , vei a fortuna cucniunt przter imciuioncm
agentis.

Secundo , quia non cft verifimile.nec rationa-
bile,quod ccr|i*m,vcl motus corii fiant a cafu.vcl
a fortuna, cum fine valde ordinati.

Tertio, quia aliqua femper neccflati6, & fre-
quenter cucniunt eodem modo;igitur illa k cafu,
vel a fortuna non eucniunr.Tcnet confequentia;
quia euenientia a cafu, vel k fortuna nata funt in
paucioribus cuenirc ad huiufmodi caufas. An-
tecedens apparet , quia ortus , & occafus ftcl-
larum femper , & ncce/faric) fiunt eodem modo.

Similiter femper accidit , quod homo generatur
cum quinque digitis, & quod planta fiat cx femi-
ne,homo ab homine, & ita dc aliis. Pro fcqucnti
conclu/iouc ponuntur aliqux fiippofitiones.

N Prima,

r

146

Lib. 1 1. Phyficorum

Prima, quod ad cffedom cafualem.vel fortui-
tum confluunt diucrfx caufx. Patet per Lico-
nif fem in ifto fecundo, & notabile prius didhim.

4. Secunda , quid fi plures caufx concurrunt ad
aliquem cfFcdun» , illx cauf* funt libi inuiccm
fubordinntx , vel ambx funt fubordinarx alicui
tertiat. Patet ex ordine caufarum,quia li n6 cllent
/ibi inuicem fubordinarx, nec alicui terti* caufx;
quxlibct illarum elTct canfa prima, cum edet in-
dependens ab aliqua alia , modb impofltbilc cft,
qudd plures lint cauf* prim*.

Tertia foppodtio,qubd caufa prima, cui omnes
ali* fubordtnantur,cognofcic , & intendit om-
4 em eflechim , ad quem concurrit producendo;
parer 1 x. Mcraph. text. 57. quia caufa prima per
cognitionem dirigit caufas fecundas in a&ioni-
bui earum ; fic ideo dicit Commentator in eo-
dem 1 x. comm.44. qu6d natura non agit md re-
memorata Intcliigcnriis.

aMtfi fim- lft»s fuppofiris , dc tertia concludo ifta , quod

flitittr e*- nihil eft (impliciter cafuale, vel forrui t u m;imm6

necellicate , fi lit cafualc,vcl fortuitum rcfpc-
tnttmm. £u vn j|ts caupx > jntcntum per aliam caufam,

& per confcqucns non eft cafuale, vel fortuitum
rclpe&u ipdus. Probatur, quia per primam fup-
politionem ad omnem effe&um cafualem , vel
fortuitum confluunt diuerde cauf* ; igitur per
fecundam illx funt libi inuiccm fubordinatx,aut
amb* funt fubordinat* cauf* terti*, fcilicet pri-
mx, per tertiam caufa prima cognofcit, & in-
tendit omnem cfFc£him,ad quein concurrit ; igi-
tur nullus effe&us cft cafualis , vel fortuitus re-
fpe&ti cauf* prim* , dim nullus eucniat prxter
intentionem iplius.

r. Ex quo fcquitur, quod nullus efferus eft dm-
plicitcr cafualis, vel fortuitus rcfpe&u cuiuflibcr
caufx concurrentis ad cius produdionem. Se-
cundo declaratur per excmpliim;vt d paterfami-
lias reiitat Socratem , & Platonem per diucrfas
vias ad eundem locum , vbi iacct bos in puteo, Sc
nec Soctatcs,nec Plato fciat aliquid de oouc, nec
vnus de alio, aut c pomrattunc obuiatio iftorum
dtionun ad puteum, & extradio bouis de puteo,
funt a fortuna rcfpedu Socratis, fc Platonis;quia
peuter illorum effeduum intendebatur ab aliquo
illorum , & ramen illi cfTcdus non funt fortui-
11 rcfpedu patrisfamilias , qui intendebat illos
cflfc&us.

Ex quibus patet, qubi! non omnia dunracafu.
fiecundh, quod aliqua fiunt a cafu. Tertio , quod
quannimeunque aliquid fiat a cadi , vel a fortu-
na rcfpedu caufx fecundx.taroen impoftibileeft
aliquid cftc cafuale , vel fortuitum rcfpedu cau-
fa: prim*.

Ad tationes ad primam conceflum eft , quod
rcfpedu Imclligentix, qu* eft caufa prima, nul-
lus cucnir effedus cafualis, vel fortuitus ; immA
quilibet efferus euenit ab intentione ipdus.

<5. $ccunda ratio foluitur in textu ; quia non fc-
quitut huius cfFcdus eft determinata caufatigituc.
non cft a cafu , vel a fortuna : quia poftibile eft,
qubd ille effrons eueniar prxter intentionem il-
lius caufx determinat*, 8c quid rari, 6c contin-
genter natus dt cuenirc ad huiufmodi caufas , li-
cet lint determinat* cauf* illius effedus.

Ad tertiam dico, quod non cft inconueniens;
quia licet aliquid eucniat inordinate rcfpedu
ynius cauf* , quin poflit tamen euenire ordinate
rcfpedu alterius , & per idem poteft rcfponderi
ad fvqucntes.

Q^v a st

X I.

'Utrum definitio fortuna fit bona , in qua
dicitur, Fortuna eft caufa per acci-
dens extra femper &: frequenter
eorum, qui propter hoc fiunt fe-
cundum pvopofirum.

Vide Aothorrs citatos qncft. ««//crJ/rui. AncrrocsrMv.fi.

Picus MisaivluUn./f^ 4. centra Aftrolegti. Aulus Gellius
4. k*Q. Anitmr. tap. 1 . Boetius *. Me CcnftUt. ptefa 4.

R c v i t v R , quid non ; quia ccelum !•
cft forruna , & tamen caelum non eft
caufa per accidens. Maior eft nota per
Aftrologos , qui per afpcdus corporum ccele-
ftium iudicam dc forcuniis , Ac infortuniis ifto-
rum inferiorum, quod non edet n id ccclum cftct
caufa iftorum fortuitorum , & per confcqucns
fortuna. Minor nota eft.

Secundo, illa definitio competit aliis a defini-
to;crgo,&c.Tenct confequentia per Ariftotclem
6. Topicorum , cap. 1. Antecedens pater, podto
qubd domificator dt mudeus , tunc mulicum cft
caufa per accidens,v r patet x .huius.text. j 3 . extra
fnnper,& jreqmtnter^xxiitixb conringir.quod do-
mideator dt mudeus corii, qu* proprer hoc funt;
quia mudeus cft caufa domus, qui eft dfcdus no-
tabilis bonitatis. Similiter mudeus agit fecudura
propo/itu»& per confcqucns mudeus cft fortuna.

Tertio , quia ponuntur per accidens , Qc extra
femper ,& frcquemcr:modo idem cft pertendens,

Cf extra femper, (*r frequenter , & per confcqucns

fruftra ponuntur illx dux porticui*,

Quarto, quia illa definitio implicat contradi-
dionem , igitur non cft bona. Tenet conlequcn-
tia, Ac probatur antecedens :quia ibi ponitur per
accidens, & fecundum prepof tum, modo ille c/Tcdhis
qui cft per accidens non cft intentus , Ac qui cft
fecundum propodtmn eft intentus , igitur idem
effcchis cft intentus, Ac non cft intentus, quod cft
contradidio,

Quiiitb.quia illud non eft dcfinibile,qu©4eft l ,

ignotum, Ac iinmanifcftum, fcd fortuna cft im-
mani fcfta ; ergo, Acc. Maior cft nota ; quia defi-
nitio notificat fuum definitum ; Ac minor pater:
quia fortuna cft immanifefta,& extra rationem,
vt dicit Ariftoreles in hoc fecundo, text. 47.

Scxtb, illud non cft definibile, dc quo non po-
teft clfc fcientia , fcd dc cft dc fortuna , cum dt
caufa pet accidcns:nam dc ente per accidens non
cft fcientia, vt patet 6. Mctaph.text.<5.

Septimo , contra illam partem per accidens:
quia dednitio debet prxdicari per lede dednico,
vt patet i.Poftcr. text. 9. Ac ner confcqucns non
per accidens. Secundo xque per fc fortuna cft
caufa effedus fortuiti, deut natura eft caufa cfFc-
dus naturalis.

Oppodtum arguitur per Ariftotclem 1. huius Dimft.
trad^.cap.x.rext.jx. In quxftioneprimb expli-
cabo definitionem fortun*. Secundo, qu* res dt
fortuna , & dc quibus dicitur.

Quantum ad primum notandum, quod ad qu*-
ftionem quxrcntcm proprer quid declfcdu for- ****
tuiro, conuenienter refpondctiir.qubd a fortuna, tMmr
& ideo in dednitione fortun* conuenienter po-
nitur hoc nomen canfa, ad exprimendum habitu-
dinem fortun* ad elfcdura fortuitum.Et d qux-

ratur

Qu^ftio X T.

147

b

fatur in qoo genere caufx fortuna fit caufa } re-
fpomictur per aliquas propofiriones. Prima eft,
qnoci fortuna non eft caufa in genere caufx fina-
lis. Probatur quia femper finis intenditur ab
agente. Ac tamen fortuna non intenditur ab cifc*
du fortuuo;nec e c6tra,immd ex hoc etfcdus di-
citur fortuitus, qu6d eucniat prxtcr inictionem.

Contra hoc obiicitunquia Deus eft caufa fina-
lis omnium ; igitur effedus fortuitus eft propter
Deum canqtum propter finem. Secundi: quia in-
ucncio ihefniri eft a fortuna;£c tamen eft ptopter
finem : quia ordinatur ad fuftentationem virar.

Rcfpon detur. A J primum concedo.quid effe-
dus fortuitus finalitcr ordinatur propter Deum,
Ac ideo rcfpcdu Dei nullus etfcdus eft fortuitus,
iimno quilibet eft prxordinarus.Ac eucnit ex in-
tentione, patet qttinrodeConfolationc. De fe-
cundo dico , quod etfcdus fortuitus dum ctl in
fieri, non eft propter aliquem finem : quia nullus
illorum agctmm rcfpcdu quouim cftedus dici-
tur fortuitus intendit illum effedum fcd poft-
qua ille etfcdus fuerit, bene ordinatur ad finem.

Secunda propofitio eft , quid fortuna non eft
materia. Probatur : quia caufa dicitur fortuna
. propter aliquam innaturalitatem , vel extranei-
tem , fcilicec qtrta etfcdus non intenditur ab illa
caufa: modi materie nihil eft innaturale, vel
fcOntrarium,immi vtriufque contrariorum rece-
ptio eft materia: naturalis , vt dicit Commcnta-
. tor. Similiter nihil recipitur in materia prxtcr

eius intentionem : immo ad cuiuflibct rei rece-
ptionem materia inclinatur faltem paffiuc.

Tertia propofitio ». qu^d -fortuna non eft for-
ma. Probatur : quia totus etfcdus dicitur k for-
tuna,Ac per confequens forma eius dicitur k for-
tuna t modo idem non eft a fc iplo. '

Quarta propofitio eft, qua: fequittirex prardi-
dis»quod fortuna eft cauta ctficies.cuius iignutn
eft, quod habitudo fortuna: ad effedum fortui-
rum,cxprimirur per hanc propofitionem A, qux
denotat habitudinem caufx efficientis.

4* . Secundo notandum eft, quod quidam eft effe-

dus intentus ab agente, Ac rcfpcdu illius nullus
dicitur fortunatus, vel infortunatus:altct eft ef-
fiedusnon inrenrus,Ac ideo in definitione fortu-
nae ponitur hxc didio per accident , ad denotan-
dum, quod etfcdus fortuitus non fit intentus ab
agente, fcd cueniat cum cffedu intento, aut cum
iocoinrenti. Et cx hoc poteft exponi illaautho-
ritas. Vbi maximus inielledu$,ibi minima fortu-
rii fUtrimU tutu, quia fortuna non dicitur, nili reipedu cf-
* httBfSn, fcdus non intenti , mod^ apud maximum intel-
J ledum, fcilicec apud fapientem , paucilEtna eue-
niuut prxtcr intentionem , vel faltem pauciora,
quam apud miniis prudentem, ciim plura prxui-

** deat. Idcb pauciffima contingunt libi a fortuna.

co omn,a prxmeditatur.

Tertii notandum, qm\d effeduum non inten-
torum ab agcn<c,quidam nari funi necclIario,vel
frequenter cuenire cum effedibus intentis, vc
mors , Sc fenedus funt effedus non intenti per
naturam , Ac tamen neccfiario , vel frequenter
cucniuut cum effedibus intentis , fcilicct cum
adione caloris in humidum. Ideo rcfpedu ifto*
rum effeduum nullus dicitur fortunatus, vel in-
fohunatus,fcd alij funt effedus non intenti, qui
rari , Sc in paucToribus nati funt prouenirc cum
effedibus intciis.vt inuentio thcuuri^radlo ca-
pit is, Ac huiufmodi : Ac idei in definitione fortu-
ox ponitur extra /imper,& frequenter, id defignan-
Scoti cyer. Tor». I J .

dum, quod effedus non intentus, refpedu cuius
agens dicitur fortuna, dqbct raro, A: in paucior i-
bus cucuirc cum cffcdu intento illius agentis.

Sed pbiicitur : quia Sol eft rari in Cancro , Sc f ,
tamen Solem cilc in Cancro non eft i fortuna-
Rc(pondetur,quid Solem c(fc in Cancro non eft
a fortuua, co quod intenditur ab agente : fecun-
do, quia uccclurii cucnit ad iuas caulas , Ac non
contingcnrcr.Tcrtii,quia licet rati eucniat fim-
plicitcr loquendo, tamen eucnit femper rcfpcdu
luarum caufarutn.

Quarti notandum , quid effeduum non in-
centorum, qux eueniunt rari, vel contingenter
cum effedibus intentis , quidam funt inanes, Oc
fuperuacui, fcilicet quia nullius funt bonitatis,
vel malitix,vcl faltem non norabilis,vc cafus pili
ptopter fucationem barbx, aut difruptio fcflu-
cx : Ac rcfpcdu iftorum effeduum nullus dici-
tur fortunatus,vcl infortunatus ; fcd ali) funt ef- Tcxt jt$.
fcdus notabilis bonitatis, vel malitix, qui dicun-
tur propter hoc: non quia agens ex intentione agac
propter illos effedus i fcd quia dignum fuificc
eginc propter iplos fi fuiftcntprxfciti, Ac idcA iu
'definitione fortunx ponitur hxc particula pro~
pterhoc.id defignandum, quoti effedus fortuitus
fit notabilis bonitatis, vel malitix.

Quinto notandum, quid tunc aliquis proprii
dicitur fortunatus, vel infottunatus,qua»do pcc
adionem fuam propriam voluntariam prxhaDi-
ta deliberatione agit aliquem effedum inten-
tum, cum quo eucnit aliquis effedus inopinatus
notabilis bonitatis , vel malitix \ Ac ided inani-
mata , Ac illa , qux non habent vfum rationis»
vt ebrius, infans, bcllix, furiofus. Ac huiuimodi.
non agunt aliquid a fortuna nifi fimilitudinaric;

Ac ide6 in definitione fortunx ponitur featndum
propojirum,td defignandum,quod effedus fortui-
tus eucniat cum cffedu intento agentis volunta-
rie per deliberationem.

Ex his fcquitur ifta conclufio ad quxfitutn,
quoJ definitio fortunx eft bona. Probatur , illa
definitio eft bona,qux fignific.11 explicitc.Ac con-
ucnicntcr quicquid per definitum fignificatur.

fcd ifta eft huiufmodi}crgo,Acc.Quod illa fit hu-
>atct inducendo • quia ibi ponitur no-

iufinudi, patet inducendo • quia ibi ponitur
men caufa loco generis. Sccund^.ponitur ibi hoc
nomen per accidens , ad denotandum , quod effe-
dus refpedu cuius agens dicitur fortuna, non fic
intentus. Tertio ponitur extra femper ,cr frequen-
ter, ad denotandum, quod effedus fotum us raro
eucniat cum cffcdu intento. Quartb ponitur
torum quapropter hoc funt , ad denotandum, quoJ
etfcdus fortuitus fic notabilis bonitatis, vel nia-
litix. Quint6 ponitur fecundum prepeft, tum ad de-
notandum , quod agens agat libere ,Ac cx iureu-
lione per deliberationem effedum non fortui-
tum , fcilicet illum cum quo cucnit eff edus for-
tuitus inopinatus,

Et notandum , quod fi illa particula fecundum Tnim» in
propefttum rcmoucalur a definitione, tunc manet f*e *
definitio cafus : nam per illam particulam differt e0^mr
fortuna k cafu , Ac tunc per nane particulam»

rorum qua propter hoc funt , debet notari notabile
bonum.vt apertio loci thefturi per grauc defeen-
cens deorfum ,atit notabile malum , vt fradio
colli, aut aliqnid aliud notabile admirationis,
aut inconfucrudinis , vt cafiis tripedis fuper pe-
des deorrum.Patet igitur quid fit fortuna,& qm'4
cafus, Ac quomodo differunt abinuicem,Ac hoc
deptimo.

N 1 Quaa

Tntun 4 it
tfttiitu iit*-
imr.

7-

8.

Lib.I I. Phyficorum

148

Qainrum ad feeon<!tim,norandnm»qu&d (o r-
* tun.i * dicitor vnonaodti de caufa principali re-
mota, vc puta decorio, quod pro tanto dicitur
fortuna , qnia cft caula fortuitorum in his i nfc-
rioribus,& (ic accipiendo fortunam, lolct fortu-
na depingi per modum rota: volubilisrfic fic non
accipit Ariftotclesin propofito •, quia corium in-
tendit ctfe&us, quorum eft caufa in ift»s inferio-
ribus. Secundo modo dicitur fortuna de influen-
tia cceli , fic fle definit Albertus iplam fuper 7.
Ethicorum, diccm.qnbd fortuna cft qualitas cau-
fara actclo fccundiim periodum natiuitatis» i
qua aliquis redditur aptus , vel ineptus ad fali-
t:cs fuccdlus. Tertio modo dicitur fortuna de
caufa princrpali immediata, cuiufmodi|cft vo-
luntas, vel incdleftns, qui dicitur fortuna relpe-
du cflfedus non intenti , & forma gratiis dicitur
cafus, & fic capit Ariftorclcs fortunam, & cafum
in ifto fecundo. Et ideo dicit.quod cafus, & for-
tuna funt inteMcAus.fiC natura Quarto modo di-
citur fortuna dcdifpofitionc, mcdiitcquaagcns
principale immediatum agit.cftedum intentum,
mediante quo eucnit cludus fortuitus inopina-
tus , fiC fic volitio , cognitio, defiderium, aut ali-
quid haiufmodi potcll dici fortuna fic etiam
grauiras potcll dici cafus, quia grauitas cftdifpo-
litio, mediante qua forma gtauismouct deorfum.
Quiiitomodo fortuna dicitur de ctfcdu intento,
cum quo immediate eucnit efledus non inten-
cus:5e fic paret, quid de quolibet agente concur*
rente ad cftcdum fortuitum potcll dici fortuna,
licet diuerltinode , tamen in propofito definitur
fortuna,vc dicitur de agente principali immedia-
tc.ficut eft intcllc&us,aut forma fubrtantialis. Ec
hoc de fecundo.

Ad rationes. Ad primam concedo , quid ect-
lum potcll dici quodammodo fortuna , ex eo,
quid concurrat ad effedum fortuitum , tamen
non dicitur proprii fortuna , eo quid fortunia,
vel infortunia , qux cuaniunt in illis inferiori41
bus intenduntur a ca lo.

Ad fecundam negatur minor.quia pcf iftu ter-
minu per accidens differt fortuna a MuUeomam in
propoli. o non accipitur per accidam, xx cft deter-
minatio propobtionis. quandoque verx, quando*
que fal x , quemadmodum dicimus» quid tnufi-
cum eft caufa per accidens domus : fcd accipitur
penteridem, eo quod denotat cftcdim fortuitum
non intentum efle ab agente.

Ad tertiam dico, quid ifta particula extra fem-
per, & frequenter cft determinatio huius parti-
culx per aaidens ; quia non quilibet effedus
non intentos eft fortuitus : fcd ille qui rari , fic
in paucioribus natus cft cucnirc»cum effcdu in-
tento.

Ad quartam dico, quid non Implicarquiaiftx
particulx per acridem , Se fecundum pnpoftum re-
feruntur ad diuerfa : quia \y per accidens denotat,
quod effedus non fit intentus : fcd lv fecundum
prepofimm denotat, quod agen; agat effedum in-
tentu m voluntarii, fic per deliberationem : fie fic
hxc particul a per accidens refertur ad efferum
fortuitum, fcd hxc particula fecundum pnpoftum
refertur ad effedum intentura , cum quo euenit
effedus fortuitus.

Ad quinti dico, quid fortuna eft ignota.qnan-
tum ad canfales fadas ex terminis fnccialibusivt
puta, quia fodietis tcrram.inuenies 1 hcfaurum:ta-
rtien quo ad multas alias proprietates, fic paftio-
nes fortuna cft nota* vt puta, quod fortuna fic

caufa agens. Ei fic de aliis, vt patet x.hutaf.

Ad (ex tam dico , quod debet intclligi de ente
per accidens, id cft, de propofiiionc per accidens
vera non eft proprie fcicntia unquam de conclu-
lionc dcmonftrara , licet bene tanouam de re flg-
ni ficata per conclufioncm:modo rortnna non cft
tale ens per accidens, fcd prxdido modo.

Ad reprimam dico, quid non accipitur ibi per
accidens, xt dl determinatio propofitionis, fed vt
denotat effedum fortuitum non efle intentum
ab agente rcfpedu cuius dicitur fortuirus.

ANNOTATIONES.

* T pOrtitna dicitur vne mode , fice. Nota priroi

A* difcriincn clfc inter hxc omnia nomina»

Viddicet cafum , fortunam , fruflra , temere , va-
num , fic Fatum. Cafus , Se fortuna eo dicuntur
caufx , quia ad carum per fe cflfcdus fcquitur
alius non ab illis foremus. Fruftra dicitur cau-
fa, qux fitum non confequirur effedum, fic in
hoc (olo ftat cius ratio.Tcmere dicitur adio,qtue
in illum finem dirigitur,in quem de fe non cft or-
dinata;vt fi infirmus propter valetudinem confe-
quendam faciat aliquid, quod de fe non ordina-
tur ad lalutem,vt lipifees comedat, falus tunc ex
tali comeftionc fecuta fuit effedu» temerariu».

Vanum dicitur adio » qux non ordinatur in
finem, in quem ordinari pollet.

Quo ad Fatum nota (ecuiuib, quod Picus Mi-
randulanus lib.^.conrfa Aftrologos,quatuor an- ^

riquas de Fato refert opiniones. Prima naturam Watt.
iplam Fatura dicebat, vnde effedus naturales non
diftinguebant contra cos , qui per cledionem, fic
cafum a Fato procedere dicuntur. Secunda opi-
nio, que cft Stoicorum : quia ponit xtemam fc-
riem caularum ncccftariA connexarum. Hinc di-
dr,vr ait Aulus Gellius 4.Nodi.Atticarum cap.r.
quod Fatum eft fempiterma quadam,& indeclinabilia
feriet rerum , & catena voluens frmetipfamfefe , atque
implicans perxtermt conftquentia ordines , ex quietu
apta nexdque eft. Tertia opinio didt fydera efle
Fata. Quarta opinio diuini confilij exccutionem
Fatum appellat. ,

Cxterum his opinionibus dimifiis , nota IG»
tertii , Deum optimum ab xterno antequam
res crearet ordinafle omnes res in fuos fine^
per media conucnientia , vr quxlibcr earum
operaretur fecundum conucnicntiam fux »»-
rurx : fcilicct quod ignis afeenderet per le-
uitatem , terra dcfccndcret per crauitatem , ac
denique fuum fibi fimilem cft edum vnum-
quodque produceret , qux ordinatio a&iua Dei,

( vt exiftii in Deo ) dicitur prouidentia , qux
ita definitur. Prouidentia eft ordinatio rerum in T)t6*irhff
fuos finet per media conuenientia in mente dius- “ **
na j vr autem huiilfmodi ordinatio eft paf-
fiua.fic cft in his inferioribus, dicitur Fatum.

Nota quartbDcum fuam hanc ordinationem
rerum obreruamlam , fic exequendam tradidilTe
caulis fecundis dominantibus his rebus corru-
ptibilibus, vt redo r ibus. Se gubernatoribus, qux
quidem funt Planetx , fic alia fydera , qux vario
«tu , motu , coniunclione , atque afpcdu in hxc
inferiora influunt. Tradidit autem Deus cau-
lis fecundis illam ordinationem exequendam,
non quiaipfc folus non pollet prouidere, fux*
que prouidemix exeeutionem facere,- fcd quia
propter fuam infinitam bonitatem voluit caufi*
fecundis communicare dignitatem gubernandi.

w

Quatio XII.

—

-

Jufmti» Fe-
li.

A*

& caufandi,& ita accepit caufas fecundas, non v t
prouirfemes fu* proui denti*. Fatum igitur non
cft aliud , quam illa ordinatio rerum in iuos
fines, ve excquenda , & feruanda per caufas
ctrleites.

Hoc polito, fi e licet fatum definire : Fatum eft
exeeutio dinitu ordinuionu corpori but calcii ibus in -
diu, per tjuom inferior a monemur in fuot praordina-

tuftne/,vcl fic , ve ex Boetio de Confolatio-
nc colligitur. Fatum ejl ordo conforto* natura-
lium pr cardinum , CT prafeittu io Deo. Qua: cau-
f*ica influunt in hxc inferiora » vt nihilominus
l . ex fua natura poflint deficere , & ex diuina liber-

tate dependeant : nam quamuis conflellationes
«celeftcs agam aliquid ad mores hominum.id ra-
men facium di (ponendo, & non nece dicando, co-
que poliunt impediri tam per alias caufas natu-
rales,quam per educationem, Sc confuctudmcin;
& voluntatis libertatem.

TT. Ex hac definitione fati infertur primo, fa-
Tahtmiiftrt tum differre a cafu , Sc fortuna : quia fatum cft
^ r •[".&[*■ caufa per fe intendens fuum efledum fa lein;

fortuna verd Sc cafus funt caufr per accidens»
Secundi » infertur Stoicos , & Ciceronem ma-
l*<uifkotdt ^ocutos de fato. Stoicos quidem : quia
* dixerunt fatura eflc ordinem caufarum ex ncccf-

firare producentem omnes cffc&us horum in-
feriorum, etiam humanas a&ioncs , qu* lenten-
tia Fidei Catholicz aducifatur,cuin tollat libe-
rum arbitrium, hominumque libertatem. Cice-
ronem veri : quia, vt refert Diuus Augullinus j.
de Ciuitate Dei , cum videret multas res fieri
contingentcr , homincfque clfe liberos ad ope-
randum , dixit non folurn non eflc fatum , ve-
rum etiam Deum nullam habere rerum proui-
dentiam, nec ordinationem : nam fi Deus habe-
ret prouidentiam , & fcientiam rerum , eueni-
renr, inquir, omnes res neccflario ; qua* poli-
tio etiam Fidei Catholic* aduerfarur. Vnde Di-
uus Augullinus $. de Ciuirate Dei , cap. 9. nora-
uir, quod Cicero, dtim vellet facere homines li-
beros, fecit cos facrilegos.

Omnia 4*4 Tertii infertur , quid omnia qu* fub cce-
/U f«// fitiu 1 o funt fato fubduntur, Sc fubiacent , coque
’H' unt lA' motibus ccrlorum aliis ^ corio, Sc elementis
paffionibus prouenieniibus fubduntur , exce-
pti Jvoluntare humana, qu* non fubd itu r coe-
lis, fed i folo Deo regitur, & ab vniufcuiuf-
que intclledu , quamuis per accidens mouea-
tur i coelis : quia cum influant in corpus hu-
manum, in quo refidet voluntas , inclinatur i
talibus paflionibus corporeis, vt amet , & ve-
lit , qu* corpori placent , iuxta illud Sapien-
ti* x. Corput quod corrumpitur , Aggrauai ani-
mom , prxciphque intelledu» , vt vacet i confi-
deratione malorum, qu* proueniunc ex confcnfit

149

talium corporearum paflionum, tantumque dele-
ctabile fibi offert, vt lub ratione illius boni, quod

QjjEstio XII.
t?trirn in contingenti ad ' vtrumlibct
pojfit reperiri capu,zy fortunat

ViJe Authorr* citatos juefi. 10. cr 1 i.

apparet , inclinetur ad talia amplc&cnda. Non
funt autem quxeumque corpore* paffioncs,&
inclinationes fufficiences ad libertatem volunta-

tis cogendam, fi ipfemet homo nolkalTciuiri;fed
vt lapientem Aftris dominari , & ficnulluf
propter has paflioncs impulfus
fufficienrera peccato
cxcu fabitur.

Scotiopcr . Tum. I /,

R c vitvr quod fic : quia nifi ira j,
clfct , fcquererur , quid determinatio
Ariftorclis in iRo 1 .tradl.de cafu, & for-'
runa texe. 48. cllct infufficicns , quod cft falfum;

Probatur confcqucntia, quia in cap.i. huius rra-
dVatus ponit iftam diuilioncm,quid eorum qu*
fiunt quxdain fiunt femper , vel frequenter, Sc
quxdam extra fcir per ,Sc frequenter : modo in
ifto fecundo membro ponit caium , Sc fortunam,
fed in ifto fecundo membro continetur tam con-
tingens ad vtrumlibcr, quam contingens in pau-
cioribus , quod non cllct nifi in contingenti ad
vtrumlibct repcrirctur cafus.

Secundo , quia per Ariftocclem vltimo tradla-
tu huius x. omne quod fit , aut fit ex intentioni
agentis , fcflicct propter finem , Sc tunc fit fem-
per , aut frequenter , aut fit a cafu , vel fortuna;
fed aliquod contingens ad vtrumlibct fit prxrer
intentionem agentis: igitur illud cucniet a cafu.

Vel fortuna. Et tenet confcqucntia per prxdi-
&am diuifionem Ariftotclis.

Oppofitum arguitur per Commentatorem
in iftt> fecundo, rexr. yx. Er probatur ratione,
quia ambulare , vel federe cft contingens ad "Doeifio fw*
Vtrumlibct, Sc tamen non dicimus aliquem am-
bulare h cafu,vcl federe a cafu. In quzftione pri-
mi recitabuntur didVa Commentatoris com. 48.
contra Auiccnnam in ifta materia. Secundi re-
fpondcbiturad quzficum.

Quantum ad primum notandum, vt recitat
Commentator, quod Auiccuna pofuir, quid ca-
fus ,& fortuna poliunt reperiri in contingenti
* ad vtrumlibct : Sc probatur per rationes ante
oppofitum. Secundi , folucbat rationes Com-
mentatoris poft oppofitum : quia ambulare po-
tenti* motz cft contingens ad vtrumlibct, Sc id-
eo vt fic poteft fieri a cafu , fnppouro , quod cue-
niat prztcr intentionem , fed ambulare rcfpcdto
defiderij ambulandi, cft contingens vt in pluribm:
quia vt in pluribm quando homo appetit ambu-
late ambulat, ita poteft dici conformitcrdc fede-
re. Per hoc patet folutio rationis Commcnrato-
ris : quia ambulare, Sc federe cft contingens,*/ in
pluribus, re fpe&u defiderij ambulandi, fed cft con-
tingens ad vtrumlibct rcfpe&u potenti* mot*,

Sc ideo quiacucnit cum intentione agentis, nort
dicitur a cafu, vel fortuna.

Et ex hoc infert Auicenna,quod idem vel con- 1.
fimile.quod cft contingens ad vtrumlibct rcfpe-
&u vnius,eft contingens vt in pluribm refpedtu al-
terius,& ncccflarium r cfpcftu tcriiJ.Quarti, dicit
quid necejfirium cft cuius non eft impedimentum
extrinfecum : fed contingens eft cuius cft impedi-
mentum cxrrinfecum.

Sed contra iftadi£ta ponit Commentator qua- Idtmnon tft
ruor conclufiones.Prima eft.qtiod idem,vcj con- «-

fimile non eft nccellarium rcfpeflu vnitts,& con-
tingens refpcftu alterius. Probatur, quia fi ira
ctVcc , fcqucrctur qu^d nihil elfirt naturaliter ne-
ccftarium. Confcqucns cft falfum. Er proba-
tur confcqucntia. quia per ipfum nihil cft neeerta-
tium.nifi in rcfpcttu ad altcrurmodi) ncccfTariiiin
N j «aiu

i$o Lib.I I. Phy ficorum

'i ii» w-

rtj 'jr
#4 ai- tuuf
ma r/l iatft*.

naturaliter eft nece/Tatium per fuam naruram in-
trnifccain.circmnfcripro quocunqucextrinfeco,
ad quod habear refpcdum : quia natura eft prin-
cipium inciinfecum , patet per definitionem na-
tura:.

Secunda conclufio. Definitio neceffarij eft
inepta. Probatur fic, quia fi c/Ict bona, fcquerc-
tur.quod qtiodlibct eflet naturaliter nccclli-
riuni , q-.iod eft falfum. Probatur confcquen-
tia t quia illud dicitur naturaliter necdfariuni,
quod circumfcrfpro quocunque alio , eft ncccf-
/arium , fcd quodJibct eus , circum i cripto quo-
cumque alio , eft nccefTarium : igitur qnodlibct
cnsclt naturaliter nccclIatium.Maior nota eft. Et
minor pater per definitionem pn-didam , quia
qnodlibct , circum feripto quocumque alio, non
haberet extrmfccum impedimentum,^ per con-
fcquenscflct nccefiarium.

Tertia concludo. In potcnriis aduris non rc-
/* p rtnm i* peritur contingens ad vtrumlibet. Probatur, quia
****** formx eft agere, & materia- pati;niodi> forma eft
determinata, Sc non indifferens: igitur in iis,
quibus aerribuitur tgere, non inuenitur potentia
inddfeicns ad agendum ,Sc non agendum ; fcd
(ctnpcr determinata ad alterum. Secundo fi po-
tentia adiui eflet contingens ad vtrumlibet , fe-
querctur, quod nunquam produceretur cffc&us.
Confequcns eft falfum. Et probatur confcqucn-
tia : quia ex quo agens cfi indifferens , & etiam
materia indeterminata , qua ratione producere-
tur vnum contrariorum , eadem ratione & reli-
quum : igitur vel ambo fimul producerentur;
quod cfi impoflibile , vel neutrum , Sc habetur
confequcns. Et cx hoc infert Commentator,
«i vtrurntt^ contingentia ad vrrumliber reperitur in

mautrt- caufa naturali, qu* de fui natura eft indiffcrcs ad
diucrios,& oppolitos effedus in diucrfis tempo-
ribus fecundum diuctfitarcm alterationum agen-
tium,vt ifta infetiora inxftate nata fune recipere
calidiratcin, Sc ficciratcm propter appropinqua-
tionem Solis, fed in hyeme nata fune recipere fri-
giditatem, Sc humiditatem pt optet remotionem
Solis.

Quarta concludo. Cafus & fortuna non re-

5-

Vt.-utnitltl,

C»nti*ge*ti*

mmm

ht ia 9«* rt-
ftriaimr.

Cafm tj far-

ta tentlatiti
aJ -Jtrililtr.

Pcnuntur in contingenti ad vtrumlibet. Proba-
tur.quia cafus, & fortuna funteaufx agcnrcsjino-
do in caufis agentibus non reperitur contingens
ad vtrumlibet per prxccdentcm condufioncni;
cigo.&c.

AJ rationes Auiccnnx refpondens Commen-
tator negat confequcntiam. Determinationem
autem Aviftotclis prxhabitam , videlicet quod
cafus Sc fortuna funt caufx agentes:quia illa.qux
fiunt extra femper, & frequenter a caufa agente,
opotter , quod fiant contingcnter raro : quia in
agentibus non reperitur contingens ad vtrumli-
bct,& hxc de primo.

Quantum ad aliud , videlicet quid veritatis
contineant dida Commentatori s.Primi videbi-
tur verum in potentiis a&iuis p«^fit reperiri con-
tingens ad vctumlibcr. Secundo, vtrurn con-
tingens ad vtrumlibet reperiatur in potentiis
pallrjis.Tcnio.vmYn idem firnecefTarium rcfpc*.
du vnius , & contingens rcfpcdu alterius- Et
quartb vnum cafus , Sc fortuna reperiantur in
contingenti ad vtrumlibet.

Quantum ad primum, notandum, quid qux-
dam cfi potem ia rationalis, vt voluntasrquxdara
irrationalis, vt ignis. Secundo notandum, quid
potentiam amittam efie contingentem ad virum-

fnntia tji
t/uflnr.rt:i»
irra-

rimatu.

liber, poteft intellfgi dupliciter. Vno modo, quid
agente approximato palfo fufScientcc drfpofito
ad adionis fux icceprioncm, vtrum tunc poten-
tia aftiua poteft contingcnter agere, vel non age-
re. Et dico notabiliter appraximota pajfi fufficienter
topter duo.

Primi , fi agens non fit approximatum , tunc
contingir ipfum ad vtrumlibet approximari, vdl
non approximari, & per confequcns contingit ad
vtruinlibet ipfum agcre.vcl non’ agere.

Secundo, quia Ii pafliim fuerit indifpofitum;
tunc contingit ipfum agere , vel non agere, fe-
cundum quod contingit paflum difponi, vel non
difponi. Alio modo imelligitur.quod aliquis ef-
fedus producatur ab agente , a quo natus eft
contingcnter ad vtrumlibet produci , vel non
produci.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima eft, quid
potentia rationalis,vt voluntas, eft de fc indiffe-
rens ad agendum, & non agendum, ita vrconrin-
gcnrer ad vtrumlibet pome vnum adijm elicere»
vel futim oppofitum pofitiuc, vel priuariur.Pro-
barur, quia aliter fcquerctnr, quod voluntas non
eliceret libere fitos adus,quod eft falfum. Er pa-
ter confcqnentia, quia fi voluntas determinare-
tur , hoc cllct per agens narnralc , cuius adio
non eflet fn poreftate voluntatis, Sc per con-
/cquens nec adio voluntatis dependens exilia
adionc.

Secundi patet, quia prinfqoam per inrcllcdum
fuerit iudicatumdc aliquo obiedo, fufficit quid
voluntas pollit elicere adum volendi, vel nolen-
di illud obic&um , tunc voluntas, indicio flante,
quid eliciar, adhuc poteft adum fuum differre,
vel eius oppofitum elicere ; igitur dc agente libe-
ro quxftio non eft dubia.

Secunda concludo. Agente naturali approxi-
maro palfo iufficicnter d ilpofiro ad receptionem
fux adionis , agens illud non eft indifferens ad
arert , vel nan agere : inimi determinatum eft ad
agendum.Probacur,quia per hoc differt potentia
adiua naturalis a potentia libera.

Secundi , quia fi agens fir indifferens ad pro-
ducendum iftum effedum ,vcl cius oppofitum,
cum etiam palfum fit i n di tferens, qua rationepro-
ducirvnuni ipforum, eadem ratione reliquum, &
per confequcns ambos effedus fimul , vel neu-
trum,quod eft impoflibile.

Sed contra obiicitur, quia fi ifta rario valeret,
probaretur , quod nunquam contingens rarum
produceretur ab aliquo agente, quia fit A contin-
gens rarum , Sc B , contingens vt in plurium , Sc
quod agens determinetur, tunc C\AtScB efTent
effectus contingentes ad vtrumlibetj ita vr agens
cllct indifferens xqualiter ad illos,numquam ali-
quem illorum producerer , per prxdiftam ratio-
nem ; igitur, cum agens fit miniis determinatum
ad agendum aliquid , quam fi eflet indifferens
xqualiter ad A , Sc ad B , fcquitur , quod femper
producet B,Sc nunquam A.

Refpondetur concedendo , qni>d fi agens non
impediretur, femper produceret cffc&u,ad quem
magis determinatur, & quando impedirur, tunc
producit cffcdhim>ad quem determinatur in pan-
ciorihos;& ideo confequentia non valcr,nifi cir-
cum feriberetur impedimentum.

Tertia conclufio. Aliquis effedus poteftpro-
duciab aliquo agente, a quo natus eft indifteren-
ter produci, vel nonproduci,& potentia adiua
eft contingens ad vcrumlikei.Ptobatui,quia licet
agens

igetu naturale fit dctcrminuam ad effetam in-
. tentum, non tamen ad effetam, qui cneuir prx-

fer inrentionem ; immA agens cft indifferens, vt
quilibet djucrlorum.immo multorum effetautn
eoeniar prxtcr eius intentionem.

SecundA, probatur de effedibus /nrenrisrquia
licet bagens fit determinatum ad effectum fecun-
da™* intentum , v. g. Ludens ad taxillos prima-
ria intentione intendit ludere; Ac quantum ad fe-
cundatiain inrenrionem cft indifferens ad lu-
crum, vel perditionem.

Ex quibus patet , quAd cum cafus , Sc fortuna
dicantur relpeta effectuum, qui non intendun-
tur ab agcntc,Ar refpeta illorum agens fit indif-
ferens , Sc contingens ad vtrumlibet; fcquitur,
quAd in contingenti ad vtrumlibet poteft inue-
niri cafus,& fortuna,dummodo illud contingens
f eucniat prxtcr intentionem.

7. SecundA patet , qualiter diuerfimodA cft con-
ringemiain agentibus liberis, & in agentibus na-
turalibus : quia agens liberum cft indifferens ad
eius primarium effetam , Sc etiam fccundarium;
/ed agens naturale cft determinatum ad effetam
primariA intentum ; fed cft indifferens ad effe-
tam fccundariA intentum cucnientcm prxtcr
intenrioncm.Et hoc de primo.
f utris paff. Quantum ad fecundum , fcilicet de potentia

tutjlditfiut, paUiua, cft diftinguendum, quAd quxdam cft po-
tentia paffi.ia receptiua^ilia terminans. vt homo:
huiuJmodi potentia rcceptiua cft duplci, qux-
dam pure reccptiua.vt materia prima, Ac alia qux
cft quodammodo adiiu.vt vifus, auditus, Sc alix
potentix cognitiux.

hrntUpmi Nwk: fit prima conclufio.Potcntia pure palli-
eft i», uade fui natura cft indifferens ad vrrumque op-
dijftreni 4 d po/icorum. Probatur, quia materia prima dc lui
naruraeft indeterminata ad vnorn, vel alterum:
idcA fimul poteft recipere mumque.Er fi argua-
rur,fl fit indifferens ad.vrrumque qua ratione re-
cipiet vnum,eidcra ratione reliquum : igitur vel
finrni recipiet ambo>vei neutrum.

Reipondetur negando confequentiam ; quia
licet non fit determinatio ad receptionem vnius
contrariorum , quantum cft dc natura niaterix;
tamen eft determinatio ex parte agent is, cuius cft
producere vnum.Ac non reliquum.

Et fi obiiciatur; fi materia poteft fimul reci-
pere vtrumque, ponatur illa de poflibili in cflc.fe-
quitur, quod fimul recipiet veruque. Dico, quod
non deber poni in effe per vnam pofitionem, fed
per diaerfas fuccefliuc;Ac propter hoc hxc ditftio
Jimnl determinat hoc verbum poteft , & non hoc
verbum mtonr, quia tunc iam ipfacffct falfa.
Eodem modo dicitur dc virtute cognitiua, quAd
ipfd eft indifferens moueri ab vno obiero , vel
alio indifferenter, quantum ex parte fui, non ob-
ft.iute.quod ipfa habeat maiorem inclinationem,
vt moueatur ab vno, Ac non a reliquo, cuius incli-
nationis lignum cftdeletatio , quam habet po-
tentia cognitiua tam in apprehcnfionc vnius ob •
icta quam alterius.

Se;l potentia palltuarefiftente, vel rerminan-
tc.cuiulmodi cft mixtum, vel elementum, cft di-
ftinguendum: quia vel huiufmodi paflumcft in-
differens,vt patiatur ab hoc agente, vel illo, quod
cft fiifScienrer approximatum, Acfufficicns agere
in ipfum ; vel quantum ad effc&nm,qucm agens
natum cft producere ex illo pafTb tanqjiam ex
termino a ejuo ; tunc dico , quAd tale paftlim cft
coutingens , Ac indifferens ad vtrumlibet primo

modo. Sed fecundo modo non ; quia fxpc agens
determinatur per pallum , fcu per difpofitiotses
paffi alias , & alias ad producendum vnum , Sc
alium effectum : vctbi gratia , calor Solis per dif-
pofitionem mateux iu vno loco determinatur ad
producendum vermes ,in vno loco ad dcficcan-
dum,5c alibi ad diffoiuendum , Sc ita diuctfi-
mod^per diuctfasdifpofitiohcspallL Et hoc de
iecundo.

Quantum ad tertium nota, quod Commenta- 9.

tor definit necejftrium in ifto fecundo , dicens, "Definitis *«.
quod necelfarium rft , i» cuius natur* non eft po- tefarif fuun~
trflxs ad ejiciendam , Sc cx hoc Commentator te-
prehendit definitionem Auiccnnx prius datam •
male *, quia definitio Auiccnnx , quam dat de «e-
cejfaridt fcquitur ad definitionem Commentato-
ris. Quia fi in natura ncccflarij non fit poteftas
ad efficiendum , fcquitut, qtiod nccclfanum non
habet ex trin fecum impedimentum.

Secundo notandum, quod contingens c acci- Ctusm/ni
pitur dupliciter : vno inodo communiter ad ne-
cellarium , Sc ad contingens ad vtrumlibet, vt pa-
tet primo Priorum. Alio' modo vt diftinguitut
contra neceflarium ; & tunc diuiditur in contin-
gens vt in plurilfM , Ac in contingens raro , Si in
contingens «TWrf/ifrr.quod vocatur contingens «d
VtrumUbet.

Nunc fit ifta condufio. Idem vel confimile,
quod eft nccelTariuro refpeta vnius eft , contin-
gens refpeta alterius ; vel quod eft contingens
vt in pluribus refpeta alterius. Probatur pri-
mo, quia dies effe maiores nodi ibus eft contin-
gcns^c quandoque ita cft,Ac quandoque non, Sc
tamen eft (impliciter necelfarium rclpcta x lia-
tis : quia dc ncccflitatc dies funi maiores nota»
bus in xftnte.

SecundA,qui;i Deum creare eft (impliciter con-
tingens, accipiendo creare pro pvodudlionc rei
dtnoneffe ad effe nullo fubictaprxfuppofito; Sc
tamen Deum creare cft neceflarium rcipeta vo-
luntatis diuinxcfficacis ad creandum : quia de
necelfirate Deus creat , quando vult efficaci-
ter creare.

TertiA, quia qtioddam eft necelfarium fimpli- 1 o»
citer , Sc aliud cft necelfarium cx conditione , vt
patet tradatu vlcirno huius 1 text. 87. mo-
ti^ necelfarium ex conditione cft contingens
(impliciter , Sc tamen eft necelfarium refpeta
alicuius : verbi gratia , Socratem habere oculum
cft contingens iimplicitcr , Sc tamen cft ncccfla-
rium ex conditione, videlicet, fi Socrates dtbeae
videre.

QoartA , quia diem elfe eft contingens xqua-
litcr,qnia toties eft dies, quoties cft nox;& tamen
diem elle cft neceflarium refpeta Solis eleuati
fuper Horbtontcm noftmm.

QuintA.quia ambulare cft contingens ad
vtrumlibet refpeta potentix motx , Ac tamen
non eft contingens ad vtrumlibet refpeta defi-
deri) ad ambulandum. *

ScstA , per Arillotclcm in ifto z. texr. 77. vbi
dicit ,qn6d pluere eft contingens rarA in xftare,

Sole exirtemc fub cane, & tamen cft contingens
vt in pluribus in hycmc.

Ex quibus fequitur, quAd Commenrator
malA reprehendebat Auicennam in hoc, quAd
ponebat idem elfe neceflarium , Sc contingens
refpeta diucrforutn. Secundo fcquitur, quAd
idem poteft efle cadiale refpeta vnins , Sc
fortuitum refpc&u alterius , Sc non cafaale,

N 4 vel *

QuarftioXIL

Lib.II. Phyficorum

151

vel fortuitum refpedtu terti). Et hoc de rcrtio.
C*P" & T'f~ Quantum ad quartum, videlicet an repcriarur
gtmtktHti cafus & fortuna in contingenti ad vtrumlibct,
*4 rcfpondctur.quod fic:quia li effedius contingens
virumJil/.t. a-d vtrumlibcr etieniae prxtcr intentionem agen-
rfsitnnc per definitionem cafus cuenit a cafu;
quia cuenit extra femper A frequenter A' e. Ver-
bi gratia Jormirc cft effedius contingens ad vtru-
libcr , id e Ii , «qualiter : forte toties , & tantum
dormimus.qtiantumvigilamusA ideo dicit Ari-
ftotdcs 1. Ethicorum * quod fioplix non differt a .
mifcio, ni/i per dimidium vitx ; 8e ideo quando
dormire cuenit prxtcr intentionem dormientis,
vi parer in ebriis, tunc dicitur cucnirc a fortuna:
quia cuenit cum cffcdhi i n tento, fci licet cum po-
Cjfa frfc** cationc. Tamen nptandum cft, quod cafus , vel
t*«yrit(»i- furtlina pofiijnt accipi triplicitcr;vno modo pro-
pri illime A' tunc foltim inucnitur in contingen-
ti rai5 , fc quanto rarius inuenitur/ranto potius
dicitur i fortuna.Secundo modo communirer, Se
tunc poteft reperiri in contingenti ad vtrumli-
bct. Verbi gratia ; ficut dicimus iftum a fortuna
habere pedes maculatos.Tcrtio modo magis im-
proprie in tantum, quod quando dicimus cftcdlus
intentos eucnire» cafu, vel fortuna, vt dicimus,
quod lufor ad taxillos lucratut a cafu > & tamen
intendebar.

II. Tuqc circa hoc dubitatur de edipfi Lunx, an

cucniata fortuna A videtur, quod lic: quia ccli-
p/is cft quidam dcfedkus luminis; igitur motor,
/cilicet Intclligentia non intendit ipliim , immA
potius incendit pctfcdlionem orbis . quem mo-
uct A tunc fcquitur.cCim cucninc rariS prxtcr in-
tentionem agentis , quod fiat acafu. Rcfponde-
tur,qo6J non fit .i cafu : quia licet (impliciter lo-
quendo fiat raro , tamen vt in pluribus : imm&
femper fit rcfpcdlu limum caufarum : quia quo-
tiefcuinqucSolA Lunadiamcrraliter opponun-
tur , ita vt vnum fit in capite Draconis , & aliud
in cauda , fit cclipfis. Sed contra : quia ita fc-
qucrcrur , quod inuentio thefauri non fiat ica-
/u ; quia vt in pluribus cuenit rcfpcdhi fuarutn
caufarum , imm6 femper : quia quotie/cumque
aliquis fodit terram , in qua cft abfeonditus rhe-
fjuius , inucnit thefaunun. Rcfpondctur ,qtiod
non cft fimilc: quia eclipfis cuenit permotus re-
gulares , Se vniformes , Se per media ncccllaria,
qux non poilunc impediti , Se per qux prxfcitur
eclipfis , priulquam cucniat, /ic autem non cft
de imicntione thefauri: quia illa poteft eucnire
per alias cau fas , etiam media ad illum cffcdlum
pullum impediri ; nec per illa media poteft prx-
fciri ille effedius : immo quantum ad hoc fortu-
na cft immani fcfta horni ni, vt dicit Ariftotclcs 1.
huius, text. 47. Ex quibus patet qualiter in con-
tingentibus ad t trumlibet inucniatur cafus. Se
fortuna A qualiter non.Et hoc dcquarto.Ratio-
ucs fune folutx.

ANNOTATIONES.

1 1 . 2 f Af»u & fortur/t poflirnt reperiri i n contin-

tjl X^jgrnti ad vtrumlibct . Nota, quod triplex cft

trifltx. contingens , fcilicct ad vtrumlibtt , vt in pluri-
mum , ec raro , quod magis determinatum cft ad
non cfle, quam ad dic. Contingentia ptimi mo-
di funi fimplicitcr contingentia, fecundi autciu
modi vocaurur aPhylicis nccc(Taria,vt hominem
nafei cum quinque digitis in qualibet manu. So-
lem oriri. Se Lunam cciipfari , quia habent cau-

fas naturaliter tales cfftdhis ploducemes. TertiJ
verb generis indicantur impoffibilia , omnia ta-
men Logice loquendo funt contingentia : quia
podunt cucnirc, vel non eucnire.

Vnde obfetua , quod cfcm non fit aliquod effi-
ciens alicuius rei , illa talis res non cft cffcdli-
bilis,raro autem contingentis caufx affignan-
tur fortuna & cafus , qu* funt caufx per acci-
dens,vt pacer in hoc i.iext.<6.& 67. Caufa
ergo huiufmodi contingentis reduci debet ad
caitfam per fc : quia in nullo genere caufx, cau-
fa per accidens cft prima cau/a. Iu contingenti-
bus autem vt in plurimum , caufx etiam aflignan-
tur naturales ,& per fe : omne autem agensper
feagir propter finem , aut cft agens ^ propomo,
vel falcem ordinatum ab agente i propofiio.

Tertij etiam generis coni ingentium, Ici licet eo-
rum, qux funt ad v trumiibet , proprie loquendo,
caufa debet aflignari libcra:cx quo fcquitur.quod
omnium contingentium caufa fit libera imme-
diate,vel mediate, propinquemur remote,
b Qui* licet agens Jit determinatum ad effelhtm fe -
cundario intentum. Nota, quod hxc littera vide-
tur corrupta, fcu manca. Vnde debet fic corrigi:
quia licet agens fit determinatum ad cffcdlum
primario intcntum,cft tamon indeterminatum ad
cffedlum fccundarid» intentum, v.g.ludfnsAc.vcl
li e tamen poteft cllc indirterens ad cffcdlum fc-
cundarib intcntum,verbi gratia Ac.

c Contingens accipitur dupliciter ,vno modo cemmu- j j,

mVer, &c. Nota, quod poflibile tripliciter capi po- VrfMlr pt*
tcft ; primo pro pollibili Logico, Se tale ftat cum *P fi™ «*•
necdfario, tunc enim folum dicit non repugnan- f ,t,ur‘
tiam ad dic, fiucnecc/Iario fit, fiuc contingcntct
/it, Se fic ipfc Deus cft peflibilis. Secundo modo
fumitur magis ftridlc pro re , qux contingcmer
poteft dlc,qiumuis non fit:& ifto padlo in plus Ce
extendit poffibilc.quam contingens : quia omne
contingens cft poflibile, non autem omne pofli-
bilc cft contingens : quia multa polium fieri, qu®
nunquam ficnt.Tcrtio modo fumitur poflibile, ve
conuertitur cum contingenti. Vnde Ariftotclcs Difiiiititptf-
9. Metaph. text. 7. definit poflibile in hunc mo- JMu.&m-
dum : Ejl autem poflibile hoc , fi extiterit aelus,
cuisu dicitur habere potentiam nihil erit poflibi-
le ; Se idem Arirtoteles definit contingens eodem
modo lib. 1 .Priorum.cap.t 1. Dico autem contin-
gere A comingcns.quo non exiftente ncccllarii»
polito autem in dic, vel non in dic, propter hoc
nihil erit impoflibilc. Vnde apparet poflibile, &
contingens pro eodem accipi.

Q_v a s t 1 o XIII.

ytrum omnia tueniant de ne-
ccjfuttc.

Arift.ft}.i.Prfrr f I *.& i.Phyf frxt. H Metaph.
etxt.-j.dr 8.Aucrc.r»«» 48. Anit t. Metar- Albcit.Mig*
irtJ t.e. 10. er traB.i.e. i. D.Thom.O. Mtt.ltli.)

COttm.t Mrt lihl.r .i.q i.SaxT.ttm.l .Mrt.Jlfl.19.prr tt-
mm. Cooimbiit.l‘hjC.tap.7-l-t j. Coroplut. dif. ti.f.ti
JaeMesf.^JiffU.x.KuanistatxptJi/a.9.

IWCSK& Rcvitvr, quod fic : quia omne fu-
turum prxfcitur feientii infallibili:igi-
jjQPftJff tur omne futurum nccdTacio euetnet.
Confcqucntla tcnei,quia fi A cffcdlus fit prxfci-
tus incuitabilitcr cucnirc \ vel de neccflttatccuc-

niec

Qusftio XIII.

fiier, & hafccttfr propoli eam : vel poteft non eae-
nire i tunc ponatur in efle, quod non eucniat, Sc
fune fcquitur , quod hxc feientia crt falfa , que
ponebatur infallibilis,quod di contradictio.

Sccundd , omne corruptibile de neccflica-
re corrumpetur ; fcd omne luturum cft comi*
ptibilc tergo omne futurum dc ncccflitate cor-
rumpetur, i"c d non poteft corrumpi udi pri-
md fuerit : igitur omne futurum de neccfliu-
te erir. Confirmatur , quia non apparet ali-
quid magis contingcmer fieri , quam corruptio
Socratis : quia poteft indifferenter fieri hodie,
vel cras, & tamen corruptio Socratis deneccf-
fitate eueniet : quia ex nunc polite fune cau-
{* ad quas ncceflarid fcquitur corruptio Socra-
mrigitur confimilitcr > ita videtur de quolibet
alio futuro.

Tertio , quia altera illarum duarum , Socrettt
curret cret , Socrmtt non curret cret , nunc cft ve-
ta , cum fine contradiclorix i fic igitur ifta : So-
cretet amet ctm , qux fit vera, & tranfeat in
prxterirum i tunc ifta de prxrcrito , Socrettt cu-
currit , cft necellaria : quia omnis propoficio ve-
ra deprxtcrito cft neceflaria : igitur illa,
ornet crtu ,erit neceflaria. Tenet confcqucntia:
quia veritas illius de prxtcriro dependet ex veri-
tate eius de fiiruro \ Si per confequcns ad vnam
/equitur alia,& per confequcns fequitur,quod de
ncceflirare Socrates curret cras.

%. Quartd , omne prxfens de neceflicare cft prx-
fens-, Sc omne prxtcrirum de neccflirate eft prx-
tcrirum : igirur omne futurum de ncceflitatc eft
fnrurnra. Tenet confcquenria; quia multa /une
de prxlenti , ad quas fequuntur illx de futuro,
fleut fequirur^wwM monetur : igitur hemo monebitur.
Sccundd pater , quia xque neceflaria eft ifta , fu-
turum cft futurum , Cteut ifta, prefbtt tft preftnt,
aut ifta , proterit um eft pr et tritum. Tertii pater,
quia fi ifta de prxfenti iit vera, A de neceflitate
cft prxfens : igirur prius libi corre/pondebac vna
de futuro vera,fciliccr,^f de ncceflitatc erit prx-
fens. Antecedens patet pro prima parte , primo
Perihermenias , vbi dicitur , quod omne quod
eft, quando eft,de ncceflitatc cft. Secunda paret in
primo Coeli, texr.i }8.vbi dicitur quod potentia
non eftadprxceritum.

Quimo.nifi omne futurum de ncceflitatc eue-
niret, fcqueretur , quod poflibile fieret impofli-
bilc , nulli mutatione fa&a ex parte rei. Confe-
qucnscft falfum; quia mutatio contradi&ionis
non poteft ficri,nifi permutationem rei lignifica-
tx. Confcqucntia patet, capiendo iftam.&o-w/rx
curret ctm , quia vel Socratem currere cras eue-
nictdc ncccflitate/c habetur propofitumjvel po-
icrir non euenirci& fi fic,ponatur quid non euc-
niar:tunc pro cras illud erit iinpofiibilc;quia tem-
pus non poteft reiterari.

Sexri , quia de neccflirarc omne futurum eft
futurum \ igitur omne futurum de ncceflitatc
eueniet. Tener confcqucntia , quia idem cft fu-
rurnm ,& eueniet. Et antecedens apparet ; quia
ifta cft neceflaria , onwefutuntm eft futurum. Con-
firmatur , quia fi non omne futurum de nccefli-
tateeueniret , tunc aliquod futurum poteft non
euenire. Ponatur igitur in efle, quid non eucniat,
fcquirur contradictio, quod futurum non crt fu-
turum.

. Septimo, quia Socratem currere cras, vel non
currere, cft ncceflarium ; fed Socratem currere
cft Socratem currere , vel non currere cras : igi-

tur Soctattm currere cras eft ncccflaiium. Con-
firmatur, quia curfus Socratis primo ligni (icatur
per propoluionera dc faturo. Sccundd, pccpro-
pofitionem dc prxlcmi. Tertio, pcrpropotitio-
, nem defututo ; igitur fi vna illarum fu nccclTa-
ria , & reliqua. Tcnettonfcquciuta , quia abeo
quod res cft.vcl non cft, dicitur oratio vera , vel
falfa.in Prxdicamcntis.cap.de Subfuntia,& c.dc
Priori ; fed illa dc prxtcrito tft ncccffariaugitur,

& illa dc futuro.

Odaui, quia vt paret i. Coeli, text. 1 14. fem-
perens cft. necdUmim , & femper non ens cft
impoflibile : igitur contradidoriura non entia
iemper cft ncceflarium , feilicet , elujuod tnt ; fcd
omne futurum aliquando cft j igitur omne futu-
ram de ncceflitatc eft. \

Nono, quia poflibile, &: impoflibile opponan-
tur euenire ,Sc non euenire i fcd omne Impoflibi-
le dc ncceflitatc non eueniet •, igitur omne pofli*
bile de neccflirate eueniet , per illam regu-
lam ,/i oppofttum ht oppofno , & propofttum in pr*>
poftto.

Oppofitttm arguitur per Ariftotclcra in illo
fecundo, tcxt.jo.5c j a. vbi ponit aliqua euenire
i cafu , & i fortuna. Et per confequens contin-
gcnccr : Sc Commentator dicit , quod ferino di-
cens omnia de neceflitare euenire, cft faifus.

Notandum , quod aliquid dicitur futurum tri-
pliciter : vno modo, qudd cft, Sc. erir line fucccf-
fione temporis , ficur dicimus : quod Deus cft,&:
hoc cft improprie ; quia In xtemicate non eft
prius , nec pofterius , cum xternitas fic intermi-
nabilis poflcllio vitx totafimul , & peifeda , vt
patet 1 . de Confolatione, Si idcd omnia prxtcri-
ta ,$c futura funt xque prxfentia Deo ; imrni
multo perferiori modo , quitu aliquid fit prx-
fens mihi , cdm Deus fit indiftans cuilibet moro-
Ix durationi.Alio modo dicitur aliquid futurum
quod cft , Sc erit cum temporis fucceflione, ve
crearurx priefcntes cicca Deum, vtccdumjhomo,
Sc huiufmodi. Alio modo dicitur futurum, quod
nondum cft , fcd erit’, Sc de tali quxritur in pro-
pofito.

Secundi notandum, quid tale futurum cucni-
re de neceflitare poteft intelligi dupliciter ; vno
modo , quid cius cuentus per nullam pocenriam
poflit impediri, &: fic nihil cft futurum dc ncccfll-
rate : quia Deus dc potentia abfoluta pollet fa-
cere , quid nihil eflet futurum , immi quid ni-
hil cilct aliud i fc ipfo. Alio modo dicitur euc-
nirede neccflirate t quia cuentus cius non poteft
impediri liante concurfu naturx ,qui dicitur po-
tentia Dei ordinata, & fic multa euenirent dc ne-
ceflitare, vt onus, Sc occafus ftcllarum, & huiuf-
modi, Sc fic intclligitur in propofito.

Tertii notandum , quid aliquando necelfitas
attribuitur priori , ex fuppofitione pofteriorum,
vt parer 1 . huius : vt homo habet de neccflirate
OCulum, fuppofitO»qnid debear videre, fcd quan-
doque eft e citra, quod neccflitas attribuitur po-
fteriori ex fuppofitione priorum ; vt quia hodie
eft dies Sabbati , cras dc neccflirate erit dies Do-
minica. Similiter qui corpora ca-leftia intcrlecac
fe in tali difpofitionc , S< monentur vniformircri
igitur de neccflirate tali tempore erit ecliplis. Si-
militer quia Socrates cft compofitus cx contra-
riis : igitur dc neceflitare corrumpetur, licet rem-
pus fit indeterminatu in qno fiet eius curruptioi

Nunc ponuntur condufioncs. Prima conclu-
fio. Aliquid euenic contingcmer. Probatur;quia
voluntas

4*

Jiri-
tuf fniumm
triftuitrr.

PnturS »*•
nirr dt mttef-
pft» fHeft
intrKifi d» *
fUttttn

Ktpffiltm Ji-
unfo modo
attribuitur
rtkue.

f-

jtU^uid e ut.
uit emiu.
lentor.

*54

Lib.II. Phylleorum

lilt*

tU tmni 4 J*
Utt egit *tt
mmuHt.

voluntas noAra eft libera libertate contradi&io-
n is : igitur aliqinJ cucnit contingcmcr. Patet
confcqucncia , quia aliter non diceretur libera,
nili quia poteft contingente, elicetc aliquem ef-
fetum, vel cius oppofitum , vel vtrumque omit-
tere, & ideo voluntas ex hoc eft Iiber.1 , quia po-
teft elicere aliquem a&um , vel cius oppoiitura
polium-, vel priuariuc.

Secundo iequeretur ,qu6d mali iniufte puni-
rentur,quia punirentur propter hoc, cuius oppo-
fitum non pofTunr facere , nec infum non facere.

Tertio iequeretur » quod nullus ellct laudan-
dut,nec vitupcrandus,cum non cifet in poreftatc
fua facere, vel non facere illud propter quod me-
retur laudem, vel vitupcrium. Itctnfniftra con*
iiliarcmur dc eucuiendis,cum de nccdlitatc cuc-
nirent.

Secunda concluiio. Si non cflct k Jiberras vo-
laniaris, omnia euenirent dc ncccflirare, itavt
dc fafilo res fum taliter difpoiitx, qualiter ad ip-
fas de necclfitate fcqucrcnrur omnia futur ,cir-
cum/cripto libero arbitrio, quod poteft impedire
euenrus aliqiioruro.fi: etiam prohibere, qux euc-
nirent aliter, fi non elTet libera voluntas. Proba-
tur, fupponendo primo, quid ad produ&ioiiem
alicuius effe&us requiruntur omnes caufx requi-
fitx ad produ&ioncm illius elfc&us, & co modo
dtfpofitx, qualiter judicium producere illum ef-
fectum.

Secundo fupponitm , qutSd politis caulis nc-
cdlario requifitis.fi: lufHcienribus ad productio-
nem alicuius etfc&us, fic eodem modo difpuiitis,
qualiter fulHciunt illum clfcdum producere dc
nccelfirate producitur ille effertus : pater, quia
fi non produceretur , aut caufx non edent iufti-
cientes , aut non clTcnt dilpofit.r co modo qtwli*
ter fufficcrent. Iftisfuppofitis, arguitur fic, & ca-
piatur aliquis effertus futurus, vt puu Antichri-
Aus, vel Socrates, quia licut arguitur dc vno , ita
poteft argui de quocumque alio. Vel caufx ne-
ccllario requifitx , & fufficientes ad produrtio-
nem Socrati«,nunc fune eodcin modo difpoiitx,
qualiter fufticiunt producere, vel non. Si lic,runc
per fecundam fuppolitionem Socrarcs dc ncccfli-
rare producetur. Si nomigitur Socrates nunquam
producetur, nili dicatur, quod caufx fuflicicntes
ad produdionem Socratis nunc non fum difpo-
iitx, qualiter fulficiunt Socratem producere, fcd
poftea poterunt difponi. Et Uinc arguam dc cau^
iis mediantibus, quibus producemurcaufx pro-
dudiux Socratis : quia vel caufx fufficientes ad
producendum eaufas ptodudiuas Socratis nunc
funt co mudo difpoiitx , qualiter fnfficiunt pro-
ducere, vel non. Si (ic, igitur de nccclEtate pro-
ducent caufas ptodudiuas Socratis per Iccun-
dam fuppolitionem : igitur per eandem Sosm^es
dc neceifirate producetur. Si non, fcquitui^quod
illx caufx piodiidinx Socratis nunquam produ-
cerentur ; nili dicatur licut prius , quia licet, illx
caufx nunc non lint fulficicntcr difpoiicx,tamrn
poterunt poftea furticienter dilponi. Tunc ar-
guam dc caufis illarum caufarum iicur prius , Sc
ita per talem anticipationem tandem deuenictur
nd tempus przfens , in quo caufx prxlxntes lint
fuHicicnrcr difpoiitx ad producendum caufas

negando fecundam fuppolitionem propter ageni
liberum : nam pefitis omnibus caulis rcquiftm,
Sc fiiAicienter difpoliris eo modo, quo fulHciunt
edcduni illum producere , adhuc agens liberum
porcA illum effertum non producere.

Secundi probatur conclulio. Quia omnia iAl
inferiora rcguiitur fecundum inclinationem cor-
porum ca Icilium : igitur omnia cucuircnt hic
tanta nccdTitatc, quanta in corporibus encniunri
circumfcripta voluntaie.qux impedit, verum eft
tamen , quAd litet omnia hic inferius euenirene
tanta ncceftitatc ; tamen ordo illius neccAiuriS
non polfet ita faciliter percipi ficut in corpori-
bus cxleftibus, propter irregularitatem motuum,
& mutationum, quibus Hunc hxc inferiora.

Contra conclulionrm arguitur. Ptimb , quia
volunras non cA libera: igitur non impedit nc-
cclLrium cuentum futurorum. Confcqucntia te-
ner ex prxdirtis : probatur antecedens , quia
Aftrologi,&: fublimatorcs prxiudicant dc artibus
voluntatis , refpedti quorum voluntas dicitur
maxime libera, quod non ellet,(i huiufmodi artus
contingcntcr euenirent a voluntate.

Secundb, quia vel voluntas dicitur libera
rclpcdu adntim , quos dicit infequendo fuam
naturalem inclinationem, vt leuc infequen-
do motum furfum , Sc grauc infequendo motum
deorfum : aut rcfpedu illotum, quos elicit con-
tra fuam inclinationem. Non fecundum , quia
miiius cA adus elicitus a volunrate, ad quem
voluntas non inclinetur , liccc quandoque in-
Icnlibiliccr , vt patet in exemplo , vt gladius
politus fuper cufpidcm , apparet indifferens ad
omnem litum , Sc tamen propter inclinationem
infenfibiicm mouctut-ad vnam pattetn , fic non
ad aliam.

Tcrtifi , quia circumfcnprd liberrate volunta-
tis, adhuc fi vnus canis famelicus poneictur
xqucdiAamcr inter duos panes , a quorum quo-
libcr xque moneretur xqualiter omnino , runc
non cA ratio , quare magis vadit «d vnum, quam
ad reliquum , nili determinat Ic contingcntcr ad
eundum ad alterum illorum.

Quartfi.quiacircumfcripta voluntate , adhuc
aliquid Herct a cafu , vt patet dc cafu tripedis fu-
per pedes ; igitur circumfcripta voluntate>adhuc
aliquid Hertt contingcntcr.

Quint6, vt videtur , aliquid cuenir dc fado
contingcntcr in centro terrx infra concauum or-
bis Lunx , & in terra inhabitabili, fic tamen in
i Ais non apparet} quod voluntas humana aliquid
operetur : igitur prxrer humanam volunratcm
aliquid cuenir contingenter.

Ad illa rcfpondctur.Ad primum, quod Aftro-
logi,& fublimatorcs meditantur de inclinationi-
bus hominum , fic quia vt in plurimum homines
fequuntur fuas naturales inclinationes ; igitur
quandoque accidit quod illi iudicanr verum ; ni-
hil tamen ohftar.quin artus illi Hant libere, quia
voluntas poteft in oppoluum,iitimb/xpe volun-
tavhominis virtuofi agit oppofitum /ux inclina-
tioni,& ideu dicit Ptolcmxus, quod Sapiens do-
minabitur Allris.

Ad fecundum dico , quod rcfpcrtu vtronint-
qiic,quia vrrtimlibcr poteft elicere, vel futim op-
pofitum, vel falcem omittere, fic artum fuum Cuf-

um

caufarum Socratis , vel non : Ii fic, illx caufx dc _

necclThate producerent , fi: per confequcns So- pendere, ncc oportet dominare huiufmodi i u fen-
erat e^ dc necclfitate produce returer fi non,nun- bilem inclinationem.

quam produceretur, lftam rationem facit Anfto- Ad tertium dico.qubd canis per motum phan-
teJcs 6. Metaph.icxt.^.qux non poteft l*oluiA nift; tafix ftatim deurmiuattu ad alteram partem.

Qua?ftio XIII. 155

& hoc de nece/ftracr;& ide6 non poteft ftarc per
tempus /altem diu inditfercmcr , quin deteimi-
nerur ad vnum.

5. Ad quartum dico , quod aliquid dicitur rue-
jiipU nirc contingentcr dupliciter. Vno modo; quia
tim mmrt quandoque eft , Sc quandoque non eft , & fic il-
T1V*" fif * «fu , fit contingentcr ; Sc ita fal-

**CH ' uaretur natura contingentis, polito, quid omnia
cuenirent de necc/firate. Alio modo dicitur euc-
airc contingrnter, quia cum hoc, quid quando-
que eft, Sc quandoque non eft , euentus potcft
impediri:* lic dico, quid illud quod fieret a ea-
Tu , non fieret contingentcr , fed ncccirarii : fcd
diceretur cafuale,eo quod fieret prarter intentio-
nem agentis.

Ad quintum dico,qtiid aliquid fieri conrin-
gmrer poteft intclligi tripliciter : vno modot
quod immediate fit a voluntate, Sc fic in centro
xerrx, Sc in conea uo orbis Lunx, vel in terra in-
habitabili nihil fiet contingentcr. Alio modo,
quia illud de fui natuta eft impedibile , Sc potcft
impediri /i agrns',libcrum fit approximatum , &
fi c in quolibet illorum locorum fit aliquid con-
ringenter ; quia de fa&o aliter fit , quam fi non
fuifiet libera voluntas , & tunc fuppofito ,quod
mundus fiuifict ab xterno , Sc quod lub qualibet
portione nuteriz primx aliquando fuifiet anima
humana ; tunc dico, quod in iftis inferioribus
omnia fierent conringcntcr ifto modo ; iromiS de
fallo in illis partibus fiunt mu! rx variationes per
liberum arbitrium. Virbi gratia in centro terrx
accidit variatio per aftitalcm inclinationem gra-
uitatis ab vna parte potifts, quam ab alia,vt pro-
tcr conftrudliones ciuitatum , & turrium , qux
unr per voluntatem , variatur ccnttum terrx.
Similiter per combuftionem ciuitatum, & ne-
morum prope terram inhabitabilem pofliint tur-
res fieri , 6c deferri ad terram inhabitabilem , vel
ad fuperiorem regionem a?ris,aut fph^ram ignis,
Sc pcrconfcquens ibi aliter accidere , quam fi
nunquam fuiiTct libera voluntas.

10. Ad rationes. Ad primam, concedo c antece-
dens, Sc nego confcquemiam ; quia omne futu-
rum prxfcitur a Deo feientia infallibili, fcu ine-
uirabiliter, quod conringcntcr cucnict. Tunc
ad probationem concedo , quod potcft non eue-
nirc,& quando dicitur : ponatur igitur in cfl'c,di-
co.quod hoc non repugnat iam polito.

Ad fecundam dico, qu6d maior eft fal/a;quia
fignificatur copulatiuc, quod omne quod eft cor-
ruptibile de neccftiratc corrumpetur, & quod
omne quod poteft clfe corruptibile, de ncccfiita-
te corrumpetur, qux copulatiua eft falfa pro fe-
cunda partetfed Ariftotclcs intclligir eam in ifto
fcnfu, quod omne quod eft corruptibile, dc ne-
cclfitaie corrumpetur , Sc tunc minor eft falfa.
Ad confirmationem dico, qu6d corruptio So-
cratis de neceflitare eucniet , quia ex nunc poli-
tx funt caufx , ad quas dc ncccflitate fequirur
corruptio Socratis , qux-per liberum arbitrium
non poteft impediri : nec conftat quod Socrates
contingenter corrumpatur vno tempore.vcl alio:
& negatur confcquentia , quod ita fit dc aliis,
quia multa funt futura «quorum caufx non funt
pofitx in efie,ad quas dc ncccflitate fequantur il-
ia futura, immb polium impediri, vt dictum eft.

Ad tertiam admitto calum ta&um , & dico,
quod illa dc prxterito eft contingens , eo quod
cius veritas dependet ex veritate alterius dc fu-
turo contingenti.

Ad quarram negatur confcquentia , pro quo 1 1 .
notandum , quod tripliciter potcft inucniri im- imuntut*
mutatio conttadiiftionis. Vno modopet muta- ***r"£*Rim* .
tionem rei fignificatx per alterum exrremum
propolitionis:a!io modo per mutationem tn ait- ^
quo alio , quod non fignificatur per aliquod ex-
tremum , Sc tertio modo per folura lapfum tem-
poris. Exemplum primi : vt ifta , bvm tji « Ibw,

Jjuxcft veta , potcft ficti falfa per mutationem,
ciiicet per corruptionem albedinis , qux figni-
ficatur per alterum extremum. Exemplum fe-
cundi , vt fi quis fit iudicatus ad ttireines per
decem annos , illa potcft falfificari per mutatio-
nem in alio, vt puta , per preces alterius. Exem-
plum terrij , vt fi fiat ediltum , qubd qni egre-
ditur aulam Regis die Lunx , condemnabitur ad
morrem , Sc qui egreditur dic Martis, faluabitur.

Tunc per foluin lapfum temporis eft mutatio
contradictionis, ita in propofico , quod poftibile
potcft fieri impoftibile , nulla mutatione fada ex
parte rei alia a lapfu temporis.

Ad quintam negatur confcquentia. Vnde Ji.
fciendum , qubd diuerlimodc attribuitur neccf- a.

firas prxfcntibus , futuris , &prztcritis. Vnde
prxfcns dc neccflirate eft pro illa menfura pro
qua eft prxfcns , licet polfit non ede pro alia
menfura. Sed praeteritum dc ncccflitate eft prx- *
tcritum pro omni menfura. Sed futurum nul-
lo modo de neccflitare eft futurum ; vnde pro
eadem menfura pro qua Antichriftus eft futurus,
pro illa eadem poteft non efle futurus & idci
conlcqucnria non valer. Ad probationem con-
cedo, quod xque nccclfariacft ifta in fenfii com-
pofito dc nccctthitc futurum eft futurum dicut ifta,
pruteritum eft pr a eri tum ; fcd refertur in fcnfu di-
uifo. Ad aliam parriculam , quia ad aliquas,5cc.
concedo , Sc ideo concedendum clt , quod ali-
qua futura de ncccflitate cucniant, fcilicct quo-
rum caufx fufficicntes nunc funt polirx , Sc ta-
liter difpofitx, qualiter ad i p fas fequamur illa
futura. Ad tertiam probationem negatur confc-
queutia.

Ad fexram , concedo tam antecedens, quam
ronlcqucns in fcnfu compolito : fed vtrumque
eft fallum in lcnfu diuifo. Ad confirmationem
concedo , quod aliquod futurum poteft non cf-
Cc futurum ; Sc concedo quod ponatur in efte
quhd non cueniac , fcd tunc non erat futurum;
igitur, neganda eft confcquentia.

Ad feptimam > negatur maior ; nili fuerit dif-
iunltiaa,& fi fic, neganda eft minor. Ad confir-
mationem negatur confcqucntia:quia aliter cur- ,
fus Socratis fignificatur per propoiitionem dc
prxterito ; ideo non oportet , quod fi vna Iit nc-
celfaria, & reliqua.

Ad octauam dico , quod femper non ens non
eft impoftibile : irami multa funt impoflibilia,
qux nunquam euenienr.

Ad nonam dico, qubd illa regula non tenet in
verbis de ncceflario in 1'enfu diuifo , ficut eft in
propolito.

ANNOTATIONE S.

3 A JJtfuid euettit contingenter. Nota.quhddc j .

x"\ hac re varix funt opiniones. NamAui- **
cenna relatus a S.Thom.6.Mctaph.text.7. allcric
in fua Mctaph. nullam dari contingentiam , ne-
que dari caufam aliquam confingentem. Nam
polita causa fufEcicnti ncccllario fcquitur ef-
fectus.

Siti ciri t fi-
nit it tan-
tinjintu.

tieaitmua-
nm«i«|i« it
earnthagintia.

'4

jirift funi»-
mtnt 4 it ra-
rum rcntin-
ganna.

156 Lib. 1 1. Phyficorum

fedus, aliis non elTcr caufa fufftcicns.Vnde fi ali -
quando contingat efferum non fcqui poliri cau-
si , proucnit hoc ex infufficicmia caufx , & non
ex contingentia. Tum ctiam,quia agent natura-
le agit ex neceflitatenaturxiquod vero ex nccci-
fitarc natur* agit , non agit contingentcr , atque
ade6 non datur agens naturale contingens.

Secunda opinio Stoicorum cft non dari con-
tingentiam in rebus propter diuinam prouiden-
tiam. Cum enim Deus prxuidcar , Sc prxeo-
gnofeat ab xterno quxeunque futura funt , nc-
cclfirio erunt : nam fi Deus ab xterno prxuidir,
Sc prxnouit me futurum Philofophum , ncccf-
firate quadam fadum cft , vr euadam Philofo-
phus : quoniam aut hoc quod a Deo prxeogni-
tum cft ab xterno, aliter etienire poteft, aut non.
Si primum, fallitur prouidentia Dei , Sc incurri-
mus in grauiorem errorem , tollimus namque
prouidentianx , ve defendamus contingentiani.
Si fecundum , ergo nec diarii eueniet , quoniam
neccllarium fimpliciter cft, quod non poteft ali-
ter eucnire.

Tertia opinio Academicorum in alium cft pro-
lapfa errorcm:allcrcbant quidem contingentiam
ellc in rebus naturalibus, negabant autem proni -
denriam diuinam , & dixerunt Deo non ellc cu-
ram de nobis. Vnde D. Auguft. ait : Stoici,vt nos
facerent pios, fecerunt feruos, Academici, vt nos
liberos facerent, fecerunt impios.Huius demen-
ti* fuit Cicero primo de natura Do?r«w>,qium re-
fert D. Auguftinus j .de Ciuit. Deijap.y.

Quarta fententia fuit Peripareticorum , quo-
rum Princeps fuit Atiftoteles qui admittit re-
rum contingentiam , Sc non omnia fieri ex nc-
ceifitaie , vt patet primo lib. Priorum, cap. 1 1 .6.
Metaph. text 7. & 8. 1. Pcrihcrmcnias,& in hoc
a. Phylic. in trad. dc cafn & fortuna ; vbi diuidit
agens in ncceilnrium,& in vt plurimum, & quod
rari Sc contingentcr agit. Huius opinionis tri-
plex poteft affignari fundamentum. Primum do-
fitmpuun cft ab experientia, qux docet quafdain
res dfe immutabiles, alias mutationi obnoxias.
Confidcrabant enim motum corporum ccrlc-
ftittiR , & aduertebanr illum ellc certum , regula-
rem , & conformem , Sc nunquam in illo vifum
fuifie errorem. In rebus tamen fublunaribus ad-
ucrtebnnt non femper res eodem modo agere,
fcd plerumque impediri. Videbant enim in ho-
minis generatione aliquando fieri hominem per-
fcdum ; interdum vero monftniofum; hinccol-
legetunt dari contingentiam. Secundum funda-
mentum defumebam ex modo operandi : nam
modus operandi fcquitur modum clfcndi « mo-
dus autem operandi non cit immutabilis in mul-
tis rebus , fcd in inultis mutatur «atque adeo na-
tura aliquando agit neccllaiitN, aliquando con-
pngenter : agens enim naturale aliquando- pro-
ducit fibifimiiem, aliquando monllruofum ef-
fcduni. Tertium fundamentum accipiebant ex
materia, Sc contraricrarc. Nam res naturales ha-
bent materiam , & habent contrarium, &idc6
funt contingentes : nam materia habet poten-
tiam conuadjdionis ad ellc» & ad noti cfiejfimi-
litcr res naturales habent contrarium , vt ignis
aquam, & per conlcqucns hxc inferiora ratione
nutcrix,& ratione qua funt contraria, funt con-
tingentia. Vnde Ariftoteles 9. Metaph. text. 17.
inquit, in xrernis nulla eft potentia : quia omnis
porcnri.1 eft coutradidionis ; & fiibiungir cor-
pora calcftia tantum habere potentiam ad vbi:

quia Sol fcilicet poteft cfle in hoc loco , & in il-
lo, Sc 1 x. Metaph. text. 1 o. inquit , eunda mate-
riam habem , ca lcftia vero corpora, vel non ha-
bent ad vbi , Sc i. de Ccclo , text.xo. volens pro-,
barc coelum dic incorruptibile , probat fic; quia
non habet contrarium , neque materiam ex qua
fadum fir.

His addi poreft quartum fundamentum ex re-
bus moralibus defumptum ; quia datur liberum
arbitrium , Sc contingentia. Antecedens proba-
tur y. lib. Ethic. per torum.Confcqucntia patet;
quia liberum arbitrium cft potentia , qua (ponte
noftra podiimus velle, & nolle ; ergo contingcn-
ter volumus, Sc nolumus.

b Si non ejfet Ubertat voluntatis , omnia euenirent
de nece/fitate. Nota , qudd non parua eft contro-
uerfia inter D.Thomam, & Scotum, quxnam fic
prima radix contingcntix. Nam S. Thomas 6.
Metaph. rext.7. Sc 8. 1 .part.quxft.19. artic. 8 .Sc
quxft. 1 1 f. art. 6. & ibi Caier. ad rerum contin-
gemiam ponendam plura dicit , qux paucis ex-
plicabo. Primum didum S.Thomx eft, quod tri-
plex inucnirur caufarum gradus : cft enim prima
caufa vniuerfalis , incoiTuptibilis, & immutabi-
lis , nempe Deus Opt. Max. Sunt etiam caufx,
qux parrim funt vniuerfales , partim veri parti-
culares; cuiufmodi funt corpora ccrleft ia, qux
funt incorruptibilia , fcd mutabilia. Sunt tan-
dem caufx corruptibiles, Sc mutabiles, quales
funr caufx particulares , vr ignis, & homo. Iftx
caufx terrij generis , dicuntur particulares ; quia
funt limitaix ad vnum certum, Sc determinarunt
cffcdtim, vt ignis ad generandum ignem , Sc ho-
mo ad generandum hominem. Caufx vero me-
dix funt partim particulares, fcilicet refpedu
Dei : quia effedus immateriales in Intciligcmiis,
Sc adiones humana- , qux funt liberi arbirriy, non
fobiiciunrur cflicicntixcccli.Sunt etiam vniuer-
fales , fi comparentur cum caufis particularibus:
quia corpora calcftia funt caufx multorum cf-
feduum : nam Sol Sc homo generant hominem,
Sc Sol Sc planta generant planram,5c fic de aliis,
& vuiucrfaliter omnes cft edus, qui producuntur
per motum naturalem cadunt lub efficientiam
corporum ccrleftium. Caufa tandem primi gra-
dus cft (impliciter vniuerfalis : cius enim elfc-
dus proprius eft tjfe. Vnde quicquid eft , & #
quomodocunquc c-fl.fub caufalitatc illius conti-
netur.

Secundum didum S.Thomx, ille effedus vo-
catur per accidens , Sc contingens refpedu ali-
cuius caufx, qui cft extra efficientiam illius: ver-
bi gratia funr dux herbx.qttx fimul florent ; flo-
res cuiufque habent caufam propriam , qux pro-
inouet illas ad florcfccndum ; fcd florere umul
eft per accidens : quoniam cft extra efficientiam
cuiufque caufx proprix : vocatur igitur effedus
per accidens ille , qui cft extra efficientiam illius
caufx. Et quia fieri poteft qubd eadem res fir in-
tra efficientiam alicuius caufx , Sc extra efficien-
tiam alterius ; hinc fit , vt eadem res dicatur per
accidens refpedu vnius caufx , Sc per fc refpedu
alterius. Addit etiam fandus Thomas non fo-
lum illum effedum efle per accidens , qui eft ex-
tra efficientiam illius caufx, fcd etiam illum, qui
quamuis fit intra efficientiam caufx , non eft ta-
men intra efficientiam ordinariam , Sc conftiru-
tam. Ille autem effedus non producitur produ-
dione ordinaria , Sc conftitma ; qui non produ-
citur eo tempore , quo produci deber , neque eo
modo.

Quseftio XIII. 157

modo» A: ordine ,ciimfmo«ii lunc monilia : que
idcd dicuntur cflc&us per accidens.

Tertium «fidum S. Thomar. Multi effedui
polium dic per acci deus refpcdu caularum pir-
ricularium , qui erunt per fc refpcdu caularum
ctrlcftium :quod pater in exemplo de floritione
plantarum fimul, qux fi ad plantas reducatur» efl
cardus per accidens. Si verdod virtutem cor-
poris ccrlcfris inuenirur clTe per (e, & ordinatum
a faperiori causa moucnrc rtmul vtramque her-
bam ad floritionem.

17. Quartum didum. Multi cfledus poliunt efle

per accidens etiam in ordine ad caulas ctrleftes.
Nam corpus calcftc agit moucndo : tale autem
agens requirit materiam dcrcrminatam,&: difpo-
wam.Porcfi autem contingere, qndd materia Iit
indigentia , quo polito, virtus cccleflis non con-
fcquirur Tuum cfledum intentum , atque ita cf-
fetius tunc prodactus erit contingens in ordine
ad corpora calcftiaimadificanit enim adio ctrli
fecundum conditionem agetium particularium,
quorum condicioncsfunt polle deficere ab *jor,
pari,& habere contrarium , & ita quamui* defe-
dus non fit a calo agenic,impeditur tamen pro-
pter defedum caufx particularis, Se ideo Arifto-
tcles probat contingentiam propter materiam,
& potentiam pafliuam, ira quod tadix contingcn-
tix naturalium efleduura efl natura potemix in-
tenta in naturalibu*,qua poliunt deficere, & limt
in potentia contradidionis, complementum vc-
rd contingcnrix , proucnitcxconcurfu acciden-
tali caufatum.

Quintum didum. Efledus, qui procedunt ex
libero arbitrio , fi referantur incau(as fuperio-
res , poliunt clle contingentes-, quia virtus calc-
flis inclinat corpus ad hanc , vel illam adionem-,
fcd vir fapiens reprimit talem inclinationem, iux-
ra illud , S tplruj dominabitur aflrtt : ergo ea qux
rubiiciuntur libero arbitrio, poflunc efle per acci-
dens refpcdu cadi.

Vltiinum didum S. Thomx. Refpcdu Dei
Opr.M.u.nihil potefl efle per accidcns;qniu ipfe
efl caufa prima , & maxime vniuctfalis , qux pro
effedu habet ipfnmcns : quicquidenim efl ens,
efl fub potentia diuina , & fi tefpedu Dei eflet
aliquod contingens, hoc «flet, vel quia poifcc
effugere cognitionem Dei , Se fapientiam , Se
hoc efl impium : Deus enim efl fapicntillimus,
cuius lapientia conditi fumus , Se prouidentia
gubernamur. Vel quia non cllcc fub potentia
Dei, quod etiam efl plufquam falfum i cdtn om-
nia a Deo dependeant. Concludit ergo aliqua
poltc clle per accidens refpcdu caularum pani-
culariutn, & refpcdu liberi arbitri), atque rcfpc-
du coeli, tamen refpcdu Dei nihil poteft efleper
accidens ; atque ita, inquit ipfe D. Thom. fecun-
dum Fidem Catholicam dicitur , quod nihil fit
temere , huc fortuito in mundo , & quod omnia
fubduucur diuinx prouidentia*.

Et fi quxratura D.Tkom. quomodo hxc duo
polliiu flare limul , videlicet , quod omnium
contingentium detur caufa |»cr fc , nempe Deus,
eiiifquc prouidentia , Se quod fimul fiut contin-
gentia; nam periret ratio Philofophi.qua probae
fi omno* cfledus habeant caufatn per fc , omnia
necellan^eucniunt. lieni , hxc duo funt incom-
polfibi\u , qudd aliquid fit prxtiifum a Deo , Si
non fiat ; at omnia funt It Deo prxuifajcrgo om-
nia ncccflarid fient.

Kefponder , multum differre agere 4c parri-
Setti optr. Tom. / J.

cularibus cauhs , qux propter fui defedum mul-
toties fruftrantuta fuis clfcdibus. Corpora et--
iam ea- Icilia , Se eorum motus , &: innuentis,
quamuis quantum in fc ipfis efl, uccclfitatcm.
habeant , tamen cfledus eorum iuiftis inferio-'-
ribus polfunt deficere ; vel propter indifpofitio-
nem nutet ix , vel propter liberam clcdioncm*

Se fic ftuftrata a iua caufatione contingcnter
producuntur eorum effedus. De prouidentia au-
tem Dei altius femiendum efl : ipfa enim efl
caufa prima cfficadfiinn , Se non impedtbilis,
a qua procedit omne ens , Se omnes modi cf-
fimdi , inter quos fum nccelTarium , Se contin-
gens , ita vt Se producit ens , Si producit ipfun*
necclfariuni, vel contingens fecundum quod de-
terminat : non (olum enim fiunt ea , qux Deus
vult fieri , fcd eo modo quo vult :quxdam au-
tem vult fieri ncceflarid , Se ided ptxpatat cau-
fas nccellarias , que deficere non polfunt , ex*
quibus jiquuntor cfledus. Vult etiam producere
cffcduin contingentem , & ided prxparat caufa»
defedibiles.cx quibus contingcnter fcquatur ef-
fedus, fecundum quod eius prouidentia diuina
ordinat. Quando ergo dicitur , omnia fum prx-
uifa a Deo ; ergo ncccflarid. euenictit. Confe-
quentia infertur ex mala antecedentis intclligen-
tia ■, fic enim debet haberi 3 -omnia funt prxuifa a ,

Deo vt contingcnter, vel neccflarid fint, Se tunc
non fcquitur illatum, fcd quod fcquitur efl, quod
ncccflarium efl, cfledus clle contingentes, vel de
neccflltatc,quod quidem fingulare efl in hac cau-
fa, rcliqux enim caufa: non condituum legem
necelficatis, ve! contingentix , fcd vtuntur fui
caufandi lege » fecundum quod conflitutx funt a
fuperiori caufa, vnde folumdant cfledus , quod
fint. Hxc autem altior caufa , qux efl caofa entis
in quantum ens, dat ordiuctn itccciEtati>,3c con-
tingentix.

Breuiter fententiaDiui Thomx cft,qu6d licce lo*

Deus fitprinu radix contingcnrix ,& libere , &
contingcnter ag.it ad extra, tamen Iua contin-
gentia » & libertas non efl caufa contingentix
in rebus , fcd cfticacia fux voluntatis, qua voluit
quafdam caufas efle naturales, &ncceflarias,alias
vero liberas : Se ita quamuis Deus ageret neccf-
farid ad extra , vt pofuit Aciftotcles , pollet efle
contingentia in rebus , vel propter dcfcdibilita-
tem caularum , aut fecundi propter libertatem
hominis.

Scotus autem omnem contingentiam reducit •CmthgmU
• in primam curiam contingcnter 'agentem. Vn- 'w,“

de dicit primi, qut>d fi in vniucrfo non eflet ali- r9*** '* •

qua caula libera, fcd omnes naturaliter de ncccf-
firate agerent , tunc non e liet aliqua contingen-
tia in rebus , fcd omnia de neccflitate fierem:
quia fi aliquid , quod fit nunc , potuit non fieri,
vel caufx cius erant contingentes, vclnon ; fi
conceditur primum, paret clle caufas contingen-
tes. Si autem conceditur fecundum, fcilicct quod
funt ncccflarix , fed quia intpcdirx funt non fuit
fadum , quod potuit fieri, tunc qtixro de caufa
impediente, an fuit contingens.vel non. Si pri-
mum.crgo datur caufa contingens. Si fecundum,
ergo quod fa&um fuit non potuit non fieri , led
ncccflarid, Se per confcqucns ablau causi libera;
nihil fit contingcnter.

Secundo dicit , quod ad fatuandam contin- 1 1.
geutiam in rebus ncccflarid requiritur libertas
in prima caufa , fcilicct Deo , neque libertas fo-
ta caufx fccuudx luificicns efl ad ialuandam coir-
O tingcii

ppr

Nmil* ctu-
[» narursln

fim-
fluiXn M-
fijftrti.

ty

158 Lib. 1 1. Phyficorum

tingentiam.Tum quii caufa ,qux mouet in quan-
tum mota, fi ncccliarii moucrur, ncceffiarii mo-
uet, & caufa fecunda , etiam voluntas hominis
mouet , fen agit in quantum mota a Deo i qoia
fine eo nihil agere poteft , atque adei fi nece f-
fariimouerur a Deo, neceflarii mouet fe ipfam,
& operatur. Tum quia fi caufa fecunda moueat
libere, Sc comingenrer , eft quod prima neccfla-
rio , Sc fufficicnter moneat, vel fieret efFcdhis ne*
cellario,*: habetur internum, fcilicct, quid mo-
uendo ncceffiarii Prima caufa cffe&us fiet nece f-
fario , vel fi non heret , fruftraretur caufa prima
•fuo rfficchi,quod non eft dicendum : eft ergo nc-
ceffiarii ponenda libertas in prima caufa ad fat-
uandum contingenriarn ; & hoc , inquit Scotus,
eft maximi mirandum in Ariftotele quod con-
cedendo contingendam in rebus non concedat
contingendam in prima caufa, fed dicat eam age*
re ncccliarii ad extri, quem tamen nituntur de-
fendere Thomift* , quorum primus eft Cajet. 1.
part.quxft.i<>.arr.8.

Tertio dicit, quid ex concurfu diuinx volun-
tatis libere cum caufis fecundis naturalibus, pro-
uenit contingentia in rebus , quod probat in 1.
fent. dift.8.q.*.& d.17.*: in i.d.ij. Sc in j.d.jj.
& in QuodI.q.t6.hac tatioue:Si principium na-
turale concurrat cum libero , a quo in efficien-
tia dependet, tota illa operatio erit libera , a qua
omnis*caufa in caufando dependet ; ergo volun-
tas diuinacum caufa fecunda naturali producet
operationem liberam. Ex quo fequitur quod-
dam valde notandum, quod habetur ab Scoto 1.
fent. d.8. q.vlt. in fine, quod nulla caufa fecunda
quantumcunque naturalis, caulat fimpliciter ne-
ceffiario , fed tantum fecundum quid. Patet ,quia
omnis caufa fecunda dependet in caufando i pri-
ma, Sc per confequens fimpliciter contingemer
caufar : at quia funt multx caufx naturales , qu.t
quantum eft ex pane earum , non pofiunt non
caufare cffie&us, ideo neccftarib caufant ; fed non
caufant fimpliciter neccffiarii ; ergo fecundum
quid, fcilicct ex parte earum, ficut ignis non po-
teft non comburere appofito combuftibili,id eft,
neccfic eft, quid comburar , non necellttate fim-
plicitcr/ed fecundum quid ; quia fimpliciter po-
reft non comburere Deo non coopcrance , ficut
patuit de tribus pueris in camino ignis. Deus
autem cooperatnr femper libere , Sc contingen-
tcr ; ergo abfolutc: efferus eft fiber , & contin-
gens.

Ex his facile apparet falfiras opinionis Aui-
cenux. Nam falfura fupponit, nempe, quid non
fit caufa fufficicns, fi ipsa pofira non fequatur cf-
feclusrnon enim proucnit ex infufficientia agen-
tis , fed ex concutfu impedientis. Sicut enim ad
producendum dFe&mn non fat eft efficientia, Sc
fufficicntia caufx fola, fed ipfa cum omnibus cir-
cunftamiis requifitis ex parte fubie&i , ita ipsa
fo Ii polita non ponertir effic&us , nifi ponantur
requifirx circunftantix , inter quas eft liber con-
Curfus primx caufx. Auicenna ergo non diftin-
xit inter fufficicntiain caufx, qux attenditur pe-
nes ipfam folam , Sc inter fumcientiam circun-
ftantiarum aqualis caufalitatis. Ad caufam hoc
lecnndomodo neccffiarii fequitur effie&us , non
autem ad caufam primo modo. Ideo Ariftoteles
loquens de caufis primo modo,dixir, quid qux-
dam font caufx per fe , Sc fufficicntes , qux nc-
ceffiarii inferunt fuos effedhis non fimpliciter,
fed cum limitatione, nifi impediantur .Auicenna

veri non fic limitauit ; idci errauic. Ec quando
dicit , quid agens naturale aeit de ncccffitatc
nacurx;diitinguo,aur enim eft lcnfus.quid agens
naturale non agit libere, itave fit in manu il-
lius agere Sc non agere ; Sc hic fenfus eft verus,
ycl fecundi eft fenfus, quid non poteft impediri
cius cffie&us cxrrinfccus , & fic eft falfus : immi
quia poteft impediri ; ideo non fempet eius effie-
mus ncccliarii fequitur.

Ratio Stoicorum foluitur in fequenti anno-
tatione. Error autem Academicorum cim aper-
te fic contra fidem , eius falfitas conuincitur ex
illo Matth. 1 o. vbi Chriftus ait , Nome duo pnffe-
ret veneunt ujje , & vnus ex Mu non cudit in terrum
fine putre veftro f etiam D. Paulus ad Hcbrxos 1.
Portans omnia verbo virtutis fux,&c.
c jid primutn concedo untecedeus , dr nego confe-
tptentium . Nota duobus modis rem aliquam did
ncccfiariam , aut fimpliciter , & abfolutc, quan-
do Ipc&ata fui naturi , non poteft aliter eueni-
re; aut ncccfiariam fecundum quid,& ratione
habita alicuius alterius : quia fcilicct , cum ex
natura fiia fit contingens , Sc proinde polfit ali-
ter eucnire, pofit&tamen re aliqua non polfit:
verbi gratia,Pctrum currere fimpliciter eft con-
tingens , fed fi ponamus Petrum currere » huiuf-
modi res necefiarix dicuntur neceffiarix ncceffi-
tate confcquentix , eo quod tantum funt neccf-
farix , quia ex aliquo inferuntur , fcilicct ; quia
fadi hyporhefi, Sc polito in a&u curfu Petri, fc-
quitur neceflarii ncccffitatc confcquentix Pe-
trum currere. Res veri qux priori modo appel-
lantur necefiarix , dicuntur necefiarix neceffita-
re confcquentis : quia idci funt necefiarix non
folum quia ncccliarii inferuntur , fed quia per
fe confideratx non pofiunt aliter fc habere. Res
ergo futurx contingentes , quia Deus illas prx-
cognofcir euemuras , dicuntur necefiarix ncccf-
litate confcquentix ; quia bene infertur , Dem
prtcognoficit Petrum curfiurum ; ergo Partu curret ne -
cejfiurio ncccffitatc confcquentix. Hoc pofitofic
Scotus refpondct ad argumentum : Omne id,
quod Deus ptxcognofcit cuenturum , neccffia-
rii cucnict ncccffitatc confcquentix ; concedo,
fed hxc necclfitas non tollit a rebus contingcn-
tiam. Sed nego ncceffitatc confcquentis : quia
fi res futurx , quas Deus prxeognofeit euemu-
ras , effient necefiarix ncccffitatc confcquentis,
non effient contingentes. Quod veri dicitur in
probatione, (i poteft non euenire,ponamus,quid
non cueniat. Non eft admittendum dante fcien-
tia Dei , quod res non fit euentura : repugnac
enim feientix Dei, quid aliter cueniat res, quam
Deus fcit euenturum : Sc hoc eft quod vult di-
cere Scotus cum inquit : Dico quid hoc repu-
gnat iam polito. Illud autem axioma Ariftotelis
poffibili polito in effie , Sc c. intclligendum eft
quando id ,quod ponitur, non repugnat alicui
rei ante iam poiitx a nobis , ficut eft fcientia
Dei , vel a&us oppofitus rei ponendx ; quia
quamuis fpeltara contingentis rei naturi in in-
ftanti , in quo eft , polfit non effie , tamen cx hy-
pothcli : quia non fimul fe compatiuntur a&us
contradidtorij , repugnat , quid fi fit in altu,
etiam ponatur in altu quid non fit : quia cfie,
Sc non effie , fimul non compatiuntur. Et idci
neque Deus fallitur , neque falli poteft in fua
fcientia : quia aliter quam ipfc fcit non eue-
niet; quamuis futurum contingens aliter eucni-
re poteft.

v-

Quatfio XI V.

159

Qjf .t s 1 1 o XIV.

Virum monftrum intendatur
k natura.

AtiQot.'Ait text. Ii. 4- dt grntttt. animal, taf. 4.

-.riiuaidi. M.\,dt fUeitu tMtef, taf.%. Cilcnuj A&i-
fitr.PlnUf.taf.x 13. Aaguft W ii.jmifl 9. Albeir.Magn.
1. D.Tbnm

&f- ctrr. Gecr. taf 9. o* 7*4/. io|. artit. 7. &

fMj/l. 1 1, «ff.4. £ dt vtrit. fuj}. J 4»/.f . D. Boomcc:.
/•‘x. .dif.yj.jaafl i. «*m jt. <j- /« t.dijf.+y, RirhirJ.
Ikidfnafi.X. tina 4. frimifale. Conimbr. x.Pbyf. taf. 9.

. Ruutu* iHJ.-jutJl.vaica Roccu» 71 ujf ?.

Rcvitvr quod fic, quia demonftr.i*
ro effectu monftruofe , vere dicitur a

S natura eft hoc monftrum ; igitur mon-

ftmm intenditur k natura.

Secundi, quia ni/i ilii cfTet.fcqnerctur , quod
natura flatim cclEirer agere, quando non produ-
cit reatum, quod cft contra experientiam. Tenet
con/cijuennV, ex qno non intenderet aliud,
quam rc&um.

Tertii , quia illud intenditur a narura , quod
natura nrodacic cx determinato principio per
determinara media , fi: ad determinatum finem;
fcd natura producit ex determinato principio,
Are. iglrur natura inrfindirmonftrwn. Maiorcft
nora, quia ille eft modus procedendi natur* cir-
^ c a cffc&us intentos : fic minor parer, quod fiat ex
determinatoprincipio , quia ex femine. Item, per
dererminata media , quia illud femen primo eft
Jiquidum.fi: indifpottrum.Sccundo,digcritar per
clMrcmin fanguinem ,5c tcrtixS con/olidatur in
1 arties neruos , fic olla , fi: alia membra. Item,
ad determinatum tinem;quiacafdem,6cconfimi-
Jrs ope rationes excreer monftrum , fient fic re-
<3uin , firpcrcoufeqoem ad eundem finem ordi-
natur vnurn, ad quem ordinatur reliquum.

Quartd.quia natura pioducit monftrum, nn-
rrir, & confernar'; igitur natura intendit riion-
ftnun Tener confequcntia, quia hoc non f.icir ni-
li circa cfFe&us intentos : fic antecedens apparet
ad experien riarn.

Oppofitum arguitur ; quia nullum cafmle.vcl
fortuitum intenditur i natura jrfed monftrum eft
cafinle,vt patet i.huuts,tcxt.77.ergo,ficc.Sccun-
dii, quia nullum malum intenditur a natura , fcd
monftrum eft malum , cum fic peccatum natura:;
ergo, fice.

In quxftionc primi videbitur propter quas
caulas etienianr a monftra. Secundi, qualiter in-
tendantur a narura.

Quantum ad primum notandum , fecundum
Ifidorum,quod *> monftrum eft eucniens alienius
rei prrter communem, fic confuctum curfum na-
tura? ad defignandum aliquod faturum. Sed con-
tra hocobiicitur primi, quia monftrum non di-
citur dc etientu , flue de motu ad cffciftom, fcd dc
clfrdlu. Sccundi/]uia finit in artibus artifex po-
teft errare fine hoc , quod finis crforis fit prxfa-
gitim futuri, ita videtur in naturalibus non opor-
tctccrrorcm vere defignare aliquod futurum. Et
ideo aliter definitur, quid rnonftntm rfi rifilUu rur-
nitru puter communem , c~ confictum < wrfum noture
deficient, aut fuper.ibttnd.tut in .liitjuo , quod uecejforio
requiritur ad perfeiium ejje in fua fidit ; fic dc caufa
imjlrt lx finali dicetur poftea.

adrupui Secando notandum, quod quadruplici de caufa

■*[* f«- proqcniunc monftra. Primi ex fuperabundantia
St iti eper. Tari. / /.

"W"‘

Drf.aiti

apri.

materi*. Secundi cx defefiku materi*. Tertii ex
indifpoficionc primarum qualitatum, & quarti
cx indifpolitioneconrincmis.Prima caufa eft fu-
perabundantia materi* , fic tunc vel materia fu-
J>erabundar propottionalitcr in omnibus mem-
oris, fic tunc fit aliquis nimis magnus vitta con-
fuctum curfum natur*, vt gigas. Quandoque fu*
perabundat materia in vno membro , fic non in
aliis , Sc tunc contingit aliquem nafei cum vno
membro excedente aliud improportionabiliter,

& qflando contingit per abundantiam materi*
aliquod fouinem corporis obftrui , aut fieri ni-
mis ftri&um, vt introitus aurium , narium, fic
humfinodl.

Secundo proueniunt monftra propter defle*
tjftum tnateri*; fic tunc vel materia deficit pro-
portionali iter , fi: accidit «edus nimis paruus,
vt nanusjquadoquc improporiioiubi!iter,fic tue
accidit vnurn membrum clTc nimis partium in
reipedu aliorum membrorum. Item, quandoque
accidit fuperabundantia materi* in qtiantitatc
difeteta , fic tunc contingit ctfcdum fieri cum
duobus membris, pura cum duobus pollicibus in
eadem manu, aut huiulmodi , fic quandoque ac-
cidi: defedus in quantitate di feret a, fic tunc con*
tingit cfTedam nafei cum viu tibia folum, aut
dimidio nafo.

TcttitS protienft monftntm ex indifpofuionc
primanim qualitatum ^ quia quandoque comiu-
gir materiam dfc nimis calidam , fic propter hoc
quidam mulieres apparent viriliores fic barbat*
propter abundantem calorem materi*. Secundi
accidit materiam clTc nimis frigidam ; tuopter
hoc accidit aliquos clle frigidos, fic malcnciatos,
fciJicer impotentes ad coeundum. Tcrtid con-
ringit inateriam clle nimis ficcam.fic propter hoc
homo eft dirrdxftatur* in iuucntute,qui tamen
ftarim p»Sft efficitur curtius , fic hoc pro tanto;
quia humiditas , qtix abundat in inuentute* cr.it
/afficiens , vt dilataretur inateria. Quarto con-
tingit materiam clle nimis lutmidam , fic propter
hoc aliqui futtt impotentes ad cutidum propter
dcfc&um confoIidjtionismcmUrorum.ficiftacft:
caufa , quare aliqoa qnimalia vaduiic ftarim poft
putum, fi: alia non.

Quartacaufa eft indifpofitiocontineMtisjvndc
corttincns propinquum ipfius fertus, eft quxdam
fabrilis pellicula , quam Albertut fuperifto fe-
cundo, vocat fccuudiuam, fic tunc quando con-
tingit iftam pellem clfc adcbftrithra , quod pro-
pter violentam comprcflioncm quandoque con-
tingic duo mebra fa tus cohiungi in vnurn mem-
brum , vt brachium capiti , fic tibi* infimul , fic
quandoque contingit illam fccundinam frangi,
ita vt per fraftutam exeat aliquid ipfius fa tus, fic
efficitur gibbus , fic propter hoc aliqui fiunt gib-
bofi : fcd concinens remotum die calum,rationc
cuius proueniunt multa monftra fic diticrfij , fe-
cundum diucrfirarcimpialitatum , fic dilpofitio-
num,quas influit in ifta inferiora.

Item notandum , qudd non folum accidunt
monftra in corporibus animalium ; immo edam
in plantis, vt quando aliqua planta portat fru-
dum inconfectum. Similiter in corporibus ina-
nimatis , vt quandoque contingit pluere fangui-
neum humorem, fic quandoque ignem , quorum
caufa? debent videri in libris Mctcoronu» , fic
hoc deprimo. ’

Quantum ad fecundum norandum, qui>d du-
plex eft natura ; quxdam vniucrfalis,fic quxdam
O a parti

4*

Msnflr* vt-
dum in ani-
malibtu , ftJ
ttidl at e iduat
in f lamii.

datura tjl
dufUr.vnl-

utrfalu . f*»

fartiiuiarh.

R ti uh-ju*

iuflitiitr in •

UtUitor

U*tUt*.

MuJlrS Jno-
im mtJu ft-
ttfl mun ii
* iulum.

r-

2J*turs p.ir-

tituUm in-
itnJit mcn •
Pmm.

6.

| v*i>
tur/olit in -
ItnJit m/n-
fiptm.

160

particularis. Vndevniucrfalitas natur* attendi-
tur penes diucrfitatem locorum , & temporum,
quibus cadent natura conjungitur ad diuerfos
effe&us.

Secundo notandum > quod aliquid intenditur
i natura dupliciter , vno modo primaria inten-
tione , Se fic natura producens monftrum inten-
dit iplurn produccte redtim ; alio modo fecun-
daria intentione , vt quando impeditur natura a
fine primario intento , agit meliori modo , quo
poteft, & ideo natura agit de poifibilibus quod
melius cft.

Tertid notandum , qit6d monftrum intendi a
natura intelligitur dupliciter, vno <■ modo quod
res illa , qux cft monftrum,inte|idatur a natura.
Alio ntodo quod ipfaa natura intendatur ficclle
difpofita, qualiter denominatur monftrum.

Nunc funt conclufioncs.Prima cft, monftrum
intenditur natura.Probatut' expoficoric,hic ho-
mo incenditur a natura , demonftrato cffc&u
monftiuofothoceft monftrum, igitur monftrum
intenditur a natura.

. Secunda conclufio : A natura non intenditur
monftrum,id cft, non intenditur res fic cfledilpo-
fira, qualiter denominatur monftrum. Probatur,
quia ficur cft in arte, fic cft in natura ; fcd aliqua
eucniunt in atre prxtcr intentionem aaificisjita
ilmilitcr & in natura.&ifta conclufio intelligitur
de primaria intentione. Et notandum, quod di-
uci fitas iftarum conclufionum cft propter con-
notationem huius termini monfirum > quod poli-
tum a parte prxdicati appellat formam , fciliccc
difpofitionem,aqtta denominatur monftrum, Se
a parte ftibicfri non Sed obiicicur,quia in illis de
prxTcnti xqu£ appellat formam fubic&um ficuc
praedicatum. Relpodcrur,qu6d nonrvcrbi gratia,
poflibilc cft qu6d idem fit tranfmutatio , & mo-
tus , & tamen quod fit velocior tranfmutatio,
quam motus : & idcb de prxfcnti cft conceden-
dum, quod ttanfmutatio fit velocior quam tranfi
mutatio, quod poteft probari expofitorie , patet
pradlico.

Terria conc!ufio:Natura particularis inrcndit
d monftrum fecundaria intcncionc.Probatur per
fimilitudincm in artr,qtiia in arrificialibus.quan-
do aliquid etienit nrxicr imencioncm artificis,
artifex corrigit meliori modo, quo poreft ; igitur
it.) videtur Hic in naturalibus ; vr pater in exem-
plo: quia grane naturaliter inclinatur ad moucri
dctfrfutn per lineam breuiflimam , qux cft per-
pendicularis fupra centrum, & cum fuerit impe-
ditum a dcfcenfu per illam lineam, tunc defeen-
dit per lineam obliquam meliori modo, quo po-
teft, vt patet de grani dfcfccndcnte fupcrr tabulam
ttanfucrfalitcr politam in acre.

Quarta conc!ufio;Natura vniucrfalis intendit
monftrum vtroque modo , fciliccc » & primaria
intentione, & fecundaria. Probatur , quia mon-
ftnimc3 efferus cafualis , tx quo cucnit prxtcr
imemionem agentis : igitur fit ex confluentia
plurium cattfarum , i quarum aliqua effoftus ille
cft prxintentus , Se ab aliqua non ; vt patuit ex
prxccdctibus quxftionibus.Et quandoque mon- .
ftra, cum fuerint nimis inconfucra, & mirabilia.
Jiunt ad defignationem alicuius futuri. Secundo,
quia huiufinod! monftra ordinata funt ad deter-
minatum finemjigitur funt intenta. Confequen-
tia tenet, quia finis cft ex intentione. Antecedens
apparer , quia ordinata funt ad pulchritudinem '
vmutrfi. Vnde ficuc facio redditur pulchrior

Lib. 1 1. Phyficorum

quandoque ex vnaparua macula, & harmonia ex
interpofitione alicuius inconfonantix. Ita etiam
& vniucrfum cft pulchrius ex hoc,quod quando-
que monftrum producitur. Rationes funt folutx
ex prxccdentibus.

ANNOTATIONES.

a T AT qutflione , Sec. Nota , quod quxftio non
1 monetur de monftro in ordine ad primam
cautam , prxtcr cuius intentionem cerrum cft ni-
hil euentre , neque in ordine ad caufas vniuer-
falcs,vt contundas rali.vci tali figno; quia ipfx,
vt fic ncccftarid caufant talem , & talem efte-
dum,quamuis,prxcise Ioqucndo,rcfpcdu virru-
tis ccclorum produdiux talis, vel talis fpccici fic ''
etiam monftrum;quia virtus data illis a Deo non ’
cft , nifi vt perfedos e Aedus producant : accidit
autem , vt ex reuolutionc Corum taliter fic iun-
gantur , ve monftrum, & propter inclinationem
propt iam opcrcntur,mouctur ergo quxftio prin-
cipaliter rcipc&ucaufx fecundqparticularis,qux
cft narura particularis.

b Monfirum efi euerntu alicuius rei , &c. Nota,
quod monftrum cft cffcdus cafualis cum diffor-
mitate extranea fux fpccici , vt homo habens in
fronre oculum dicitur monftrum, quia cft cafua-
le , ‘Se prxtcr intentionem agentis , Se habet de-
formitatem extraneam fpccici humanx. Poteft:
autem ( ve ex Aiiftotelc in hocjlib. colligitur
cap.8. ) fic definiri , Monfirum efi peccatum natura
agentis ob aliquem finem a quo fiufiratur aliquo prin-
cipio corruj te\y cl ile, Monfirum efi effetius naturalis
a retia & folita fecundum jfeciem diffafiiione degene-
rans , ex quibus patet quam fapienter Scotus im-
pugnet definitionem traditam ab Ilidoro.

* M onfirum intendi a natura intelligitur dupliciter.
Nota.monftrum dupliciter polfc acripi.vno mo-
do materialiter pro fubiedo dcformitatis,vt pro
illo homine.qui habet deformitatem. Altero mo-
do formalitcr pro ipfx deformitate , qux cft pri-
uatio, & carentia perfe&ionis,
d Natura parthularis intendit monfirum. Nota, in
pcodu&ione monftri duas caufas particulares rc-
periri, quarum vna intendit perfectum effedum,
& hxc dicitur caufa particularis impedita : alte-
ra vero cft qux illam impedit, cuiulmodi cftcr-
ccfltuus humor , aut calor , aut quoduis aliud
impedimentum. Monftrum autem per fc inten-
ditur a caufa impediente , primo quidrin quo
ad efle materiale , fccundaribquo ad efle forma-
le , & quidem quod intendat illud quoad elfe
materiale , patet ; quia calor excedens ex inten-
tu efficit exilem cftedum. Quod vcio lccunda-
rih intendat formale, ex eo patet; quia ficuc
ignis calefaciens lignum primo intendit produ-
cere ignem , fccundario autem corrumpere li-
gnum : quia non poteft aliter producere ignem,
ita caufa illa particularis impediens primo inten-
dit illum effc&um , fccundarici vcr6 ipfam dc-
forniitarcm , qux ncccffitrio fequitur ad talem
cffc&um. Caufa vero impedita , neque quo ad
formale, neque quo ad materiale fimplicircr in-
tendit monftrum. Quo ad formale, inde manife-
ftum cft , quod cum fic priuatio , nunquam ta-
lis primatio intenditur. Quod autetn neque quo
ad materiale , ex eo probatur ; quia agens natu-
rale intendere ctTeftum , vt finem , eft habere
virtutem in ordine ad illum, ficur iagittam in-
tendere fcopum , cft habere virtutem in or-
dine

Difinitit 1
ftri.

8.

McJJmm
/ortam fu
[tuf.

tofnurit»-
iit mijt, dn
r*»ft forti-
fltlutri (C$-

i

■«*-

Qusftio X I V.

i6r

dine ad illum. Agens autem naturale non habet
virtutem iuorJiiie ad monftrum.fedin ordine
ad effertum perfechira, Se fibi fiaiilcm»ac proin-
t- de agens naturale (impliciter non incendit mon-
ilium. Hxc videtur lententia Ariftotclfs in hoc
a. vbf loquefts de monflro materialiter; (fic enim
loquebamur antiqui ) dixit monllruin cucnirc
• prxtcr intentionem naturx.fcu caufx impedita,
qux aliud intendebat. Putclltoincndici , quod
huiufmodi caufa impedita etiam imendebae
mondrum non (impliciter , eo quod fuit caufa
naturalis ad illum cffcclum producendum attin-
gens : caufa enim impediens non ita ptoprie ap-
pellatur caufa naturalis rcfpc&uillius effertus*,
quia non habet caufalitatcin producendi , fcd
. impediendi illum crfcrtum. Hx his (equitur
monftrum comparatura cum caufa particula-
ri , qux impeditur , clTc effertum cafualcm , cum
• eueniat rard,& prxtcr cius intentionem : quam-
tl- uis non (it proprie cafualis : quia non potefl per
fc compati cum effertu per fe intento , (icut
compatiuntur effertus cafualcs cutn ctfcrtibus
per fe intentis.

EXPOSITIO TEXTVS.

9 • /~\ lri autem I fmt caufa , & quod tot numero ,

Tm. it. \£quot diximtu , tnanifefhm eft, Scc. Ide cll
fidJvil"**. ^“‘"‘usirartjtus huius fecundi, in quo Philo-
tnwi nlfhji iophus oftendit, quod ad naturalem fpertat de-
fitam. terminare de omnibus cautis , Se diuiditur : quia
primi oftendit quot fune caufx.Sccudo oftendir,
quod de qualibet caufarum habet determinare
naturalis. Et tertii determinat modum, quo na-
turalis habet determinare de prxdirtis caulis.Sc-
cundum ibi : C*m aurem caufa quatuor Jint. Ter-
tium ibi: Ft penis 1*4 reddendum efl ipfum propter quid.
Efl igitur prima conclufio. Omnis cauia cll ma-
teria , vel forma efficiens , vel finis. Probatur,
quia tot fune caufx , quot modis contingit re-
tpondere ad quxftioncm propter quid, fcd qua-
tuor tnodis,& non pluribus contingit fic rcfpon-
dere ; ergo , Scc. Maior efl nota , quia quxftio
propter quid quxric caufam. Minor probatur
cxcmplaricet, primo de caufa 'formali : quia in
Mathematica conclufioncs rcfoluuntur vfquc ad
caufam formalem, ve in definitiones terminorum
maihemacicaliuin.cuiufmodi fune rcrtum,& cur-
uum,commcnfurabile,& huiufmodi.

Secundo cxemplificat i de efficiente ; quia It
queratur propter quid ifti ccrtancrunt ? Rcfpon-
detur, quia furati funtjita vt furtum cll caufa mo-
uens,quarc ccrtauetunr.

Tertio cxemplificat de caufa finali , vt fi qux-
ratur propter quid ipli bcllaucrunt ? Refpondc-
tur fiiulitcr.vt dominentur fibiinuiccm. Sed de
materia paret cxcmplaritcr , vt fi qnxratur pro-
pter quid homo cll corruptibilis I Rcfpondctur,
ri»- • ■ quia habet materiam.

IO. Cum j autem caupt qttatuorfint. Hic oftendir.
Tat. 70. quod naturalis habet conii Jerace de quolibet ge-

nere caufjirumjSc probat hoc tripliciter. Secun-
di ibi : Atque omnino quacumque mota. Tertii ibi:
Quare ipfum propter quid. F.ft igitur fecunda con-

TtXt. i*.

KtfHrtiuh»- clulio. Naturalis habet confiderarc quatuorge-
tt ttmfijgr*. ncra caularum. Probatur ; quia naturalis habet
#»"*"***■ cognofccre materiam , Se formam : igitur habet
/+** 1. cognofccrc eflkicntcro>&: finem. Antecedens pa-

tct:quia materia, Se forma funruaturxrmodo na-
turalis habet confiderarc de nacuu : igitur , &c.
Scoti e per. Tum. II.

1

■m.

Confequentta tenet ; quia effiriens * , Se finis
multoties coincidunt cum foima. Nam foima,

& finis coincidunt in idem numero ; quia illud
quod efl forma rei geuitx, eft finis generationis,
fcd efficiens Se finis coincidunt in idem fpecie.vc v .

quando homo generat hominem , tunc forma
generans, & forma generata funt eiufdcm fpecicf.

Et dicit AriftotcLs multotiet : quia non fenipet
efficiens. Se forma coincidunt in idem fpecic, ve #

patet in illis, qux generatur per piittefartioncm.

Atque omnino 4 quacumque mota. Ponitur fc- Tcit’ 71 ‘
eunda ratio, quod quxeumque limt moucntia
mora fune de* confidcraiionc naturalis : igitur
quatuorcaulx funt de confidcraiionc naturalis.

Tenet confcqucmia ; quia de mouemibus motis
coutingit quxrerc a quo moucntur , & per hoc
innuiturejufa efficiens. Cotingit etiam quxterc
quid mouctur , A: per hoc etiam tangitur cauia
tnatcrialis:& contingit quxrcre quid eft id, quod
per motum acquiritur , & per hoc innuitur caufa
formalis :8c contingit quxrcre ad quem finem
monetur, & per hoc tangitur caufa finalis. Et an-
tecedens patet: quia tres funt feientix fpcculati-
ux, quarum v na eft circa iminatctiale.vt puta Me- SeitasU jp*-
taphyfica ; alia circa mobile cdrporalc , vt puta, tnUtiudjmii
Mathematica,flcaliacircacorporaliamoucmia,& un'
mota, vt puta, fcientia naturalis ; Se qualiter hoc
fit verum apparebit in quxllionc de icicntia Ma-
thematica.

Quare f ipfum propter quid. Ponitur tertia ratio: I f •

quia ille habet cofidcrarc quatuor caulas, qui ha- Text. 7*.*
bet confiderarc degeneratione; modi naturalis
habet confiderarc de gcncra(ionc:igirur,&c. Ma-
ior cll nota:quia determinans de generatione ha-
bet confiderarc caufam ipfius.vt puta a quo fit fa-
rta generatio , Se quid fullinuit, id eft , quid fuit
fubiertum generationis, & per hoc tangit caufam
efficientem, & matcrialcm;& innuit Philofophus Text; 7f7, :-
quod duplicia funt mouenib : quxdam imtuo-
bilia,vt motor primus, qui non habet in fcprin- *'

cipium motus.Sc hoc paffiuum,licct habeat prin-
cipium effert i uum: Se de illo non eft confidcratio
naturalisiSe hoc eft vcruin quantum ad ptxdica-
c j,qux habent attributionem ad motum. Se ide6
fi fit aliud tale mouens, quod non mouctur,illud
eft penitus immobile, Se principium omniu alio-
rum entium. Et fubdic Philofophus quod natu-
ralis habet confiderarc quod quid eft , id eft, for-
num , Se hoc capit canquam manifeflum , ex eo • :
quod forma cll natura, & poftea probat , quod ' W“'.-Vr
confidcratio de fine pertinet ad naturalem : quia ' i
de illo pertinet confidcratio ad naturalem : pro-
pter quod venit neceflltas in rebus naturalibus,
fcd in rebus naruralibus prouctm ncceilitas ex
fi ne, ve poftea probabitut:ergo,Sec.

F.t penitiu 6 reddendum eft ipfum propter quid. Text. 74I
Oftendit modum quo c naturalis denet demon-
ftrare per illas caulas:& primo de caufa materia-
li, diccns.quod ex caufa materiali ollcndirur effe-
rtus clfc.vcl de necelfitare.vcl frcqucntcr:qucm-
admodu fcquitur conclufio de nccclficatc ex prx-
raifllsiexemplum de neccffi tate.quia quando Sol
efl in ligno Cancri , dies de neccOitate funt lon-
giores habitantibus in Septentrione , quam Sole
cxillcntc in aliquo alio ligno. Exemplum dc/>r-
quenter : quia quando homo generatur ex fper- W
mate, frequentet folct cucnirc, quod nafcartir
cum quinque digitis^ ; fcd per caufam forma- VH*
lem dcmonllrarur efficiens : nam fi fotma a (ini {nt4t.Urt.f.
fic, fcquitur de ncccllitaic qubdalinus cft.Sed per
caufiun finalcm fcquitur ctfertus rcfpcrtu huius aoiy.

O 1 verbi

161 Lib.I I. Phyficorum

verbi poteft , vt fi finis fir poflibilis, & ordinatum
in finem cft poflibilc;& ide& medium ad aliquem
finem debet ordinari meliori, & digniori modo,
quo facilius natus cft cucnirc finis ad huiufmodi
medium, &: non debet ordinat i, quod eft fimpli-
eiter inclius,lcd fecundum ordinationem natura:
vniufamifquc.

ANNOTATIONES.

II» * T ^Fficietts& finis mu! toties coincidunt . Nota,
A_>quod Artftotclcs hanc eandem propofi-
rionem Imber , 2. de Anitna, cap. x. &; primo de
gcnerationcanimalium, cap. 5; idem Imbuit pri-
Farm* ivfU- mo Phyf.cap.p.vbi dicit.qtiod forma cft quid di-
/kflww** "* uintim , Sc illo jmfto cft forma, quatenus vero eft
** ' optimum , cft imis. Vnde forma duplicem ha-

bet refpc&um, primum in ordine ad fuppofitum
in quo eft , quo pa£lo habet rationem caufir for-
malis : quia dat efle fuppofito ,Sc liccil quid di-
nintim. Secundum refpcdhim habet in ordine ad
efficientem , vt ii forma equi confidcrcrur in or-
dine ad generantem ;& fub hac confideratione
forma habet rationem finis , Sc caufx finalis , Sc
cft quid optimum , ita vt eadem forma fit finis
rcfpefta generantis, qux cft forma rcfpedlu fup-
pe fiti geniti , atque adeo eadem forma numero
‘ cft forma , Sc finis . caddtnquc fpcciccum forma
gcntrancis.intclligc dc generante vniuoco.

» Qtxiam immobili a M motor primus , &'c. No-
ra , quod ex hoc videtur feqtii ad Phy ficum non
pertinere agere dc primo motore ; qui cft mo-
Pnmrnt m« - uens , A: non mouctur ; quod videtur falfum;
/or fafiinasB qttia Arillorelcs ipfc in 8. Phy fic. agit deprimo
ttnfiutAn m0fOrCt Dicas , qu£»d dupliciter poteft confide-
* rari primus moror : primo quoad cius quidira-
rem , & eftenriam , quoad hoc fcilicct , quid fit
xrernus , & immaterialis, Sc vt fic, ad Metaphy-
cum fpeclat talis difputario de primo motore, 8c
iuxta hunc modum procedit prxfcns diuifio Phi».
lofophix. Secundo modo confiderari valet, quo
ad exiftenciam : & hoc modo pertinet ad Phyll-
eum agere deprimo motore ;& ratio cft , quia
primus motor cft eaufacuiufciimqucmorus.Pofi-
fumus ergo probare per motum primum moto-
rem cxtftcre, & hoc probat Ariftotclcs 8. Phyfic.
atque ita non eft fibi contrarius.

I j. e Oftendit modum per quem naturalis debet demon-
firure per 01 as caufits. Nota , qut\d Ariftotclcs de-
clarat hoc ; primiS in caufa efficienti , vt fi quis
petat propter quid fit homo natus bipes?Refpo-
debitur ci, quia generans illum cft bipes. Secun-
do, oftendit in caufa materiali fic; fi quis perae
propter quid orta fir oliua? Rcfpondctur, quod
emcrlir ex femine oliux. Oftendit etiam in caufa
fonnali ; vt fi quis petat propter quid homo cft
capax diftiplinx ’ Rcfpondctur.quia conftat ani-
ma rationali. Tandem oftendit in caufa finali,vt
fi quisqnxrat . quare homo natus eft cum duo-
bus ocnlis-Rcfpondctur quidem per caufam fina-
lem , vt melius dirigat motum ; nam finis parti-
cularis , quem Phylleiis reddit , cft ipftim bonum
A: optimum, non quidem fimplicitcr, fcd illi rei
cuius cft finis, vt homini eft bonum lubcre duos
oculor.,non autem Angelo.

EXPOSITIO TEXTVS.

Tc«. 75. T\ Icendum 1 igitur primum quidem , &C. Ifte cft

JLS C. tradatus huius fecundi , cuius funt duo

'-ir

capitula ; in primo oftendit, quod natura agit
propter finem ; Sc in fecundo , quiVi ncccflir u in
naturalibus proucnit ex fine , ibi : Quod autem ex
necefiitate. Primum diuidirur, quia primi prx-
mittit intentionem. Secundo profcquitur , ibi:

Ad hanc enim caufinu. Primi dicit , quid nunc
determinandum cft , quod natura agit p roptcf .
finem ;& hoc quantum ad iftud capitulum, Sc

fioftca vnde veniat ncccfiiras in naturalibus; &
ioc quantum ad fecundum. Ad hanc enim cau-
/*n»,&c.Hlc pro fequi rt*r, & primo recitat opinio-
nem ponentium naturam non agere propter
finem. Secundt\ponitur opinio contraria cis. Et
tertii , rcfpondct eorum rationibus. Secundum
ibi : Sed impojfbile efi i sia hoc Je habere medo. T cr-
fium ibi : Peccatum aurem fit. Item , primo ponit
opinionem ipforum. Secundi, rationem. Et ter-
tio, rcfponfioncs ipforum quibufdam obieftioni-
bus. Secundum ibi : Habet autem dubitationem. Ec
tertium ibi : Quare quid protsibes. Opinio antiquo-
rum fuic,quid natura non agit propter finem, fcd
omnis neceflitas in naturalibus proucniar ex cau-
fa mareriall , fcilicct cx parte quatuor elemento-
rum, Sc cx parte qualitatum fuarum : Sc fic pone-
bant alias caufas , vt puta concordiam , di fcor-
diam , vel intcllcftum ; dimittebant illas caufas
gaudere, id cft, non vtebantur cis in aflignationc
caufarum naturalium.

Habet 1 autem dubitationem. Ponit rationem ip- 1 4*
forum : quia ficot eft dc pluuia , ita videtur de Tcxt. 7 *
aliis operationibus naturalibus ; fcd pluuia fit dc
nccemrarc materi* , Sc non propter finem ; ergo,
Arc.Maior patet per fimile.Et minor apparct:quia
cum vapor fucrir alleuiatus per calorcm.tunc de
neceflicatc leuitcr afccndit iurfum, Arcum pcruc-
nerit ad mediam regionem acris, qux cft frigida, - -
de neccflitatc efficitur grauis per congelationem,

& perconfcqucns tunc cx neccflitatc gtauitatis
delcendit dcorfnm. Et fi dcfccnderet proprer
finem ,maximieflct propter augmentum vegera-
bilium,vt frumenti ; Sc hoc non : quia firpccon-
tingir.quod frumentum perditur pe r plumam.

Quare quid prohibet. Ponit rcfponfioncs ipfo-
ru quibufdam obic&ionibus. Prima obie&io cft,

3|uod dentes in parte antei iori funr acuti proprer
iuidere tanquam propter finem ; fcd i parre po-
ftcriori funt lati hnaliterad conterendum cibos.
Rcfpondenr.quod hoc no cft ex neccflitatc finis, *
fcd ex neccflitatc materixtnam dentes funt acuri
a parte anteriori, eo qudd materia cft fubtilis , Sc
parua ibidem ; fed funt grofli a parte pofteriori
propter grofliriem,& abundantiam materi*.

Vbi igitur omnia stceidcri/ftfSccScGindl obicdio
cft , quod fi difpofitiones rerum naturalium pro-
uenirenr ex parte materi* , tunc aliquaiuiocon-
ringeret, quod caput eflct fub pedibus, & oculus
in gutture, & buiufmodi:quod cft contra fenfum.
Rcfpondetur concedendo , ficut dixit Empedo-
cles,quod quandoque fuerunt bouigcnx.A: viri-
para , id eft, chimxrx fa&x ex partitius diuerfo-
rum animalium ; Sc cum qtixrebatur , quare non
apparent nobis ? Refpom?cbanr,qu6d quando res
naturales fiunt tali modo , ac Ii eflent fa&x pro-
pter finem , tuncaugmencaurur, Sc fiunt fcafibi-
lcsA' apparent nobis; fed quando contingit ipfas\
fieri nlircr,ftaiim corrumpunturpriufquam nant
fcnfi biles.

Sed 5 impofftbile efi ejfe hoc fe fidere modo. Hic * * f ‘

probat qu&d natura agit propter finem quinque T'11, 77*
rationibus. Secunda ibi : Amplius in quibufiumoue.

Tcrua

QlKEfHo XIV.

163

Tcrriaibi : Omnino /tutem ut/. Quarta ibi : Ma-
xime autem manifestum. Quinta ibi : Et quoniam
VtmM •t‘t natur* duplex eft. Eft igitur conclufio illaiNaiur.i
ptjitrp**™. agit propter finem. Probatur, quia illa.qu* fiunc
a natura fcmpcr.vd frequenter, fiunt eodem mo-
do ; fcd illa qu* fiunr a cafu, vel fortuna, non
fiunt femper, vel frequenter confimiliier : igitur
jufliones naturales non fiunt a cafu, fcd quoj ac-
cidit materiam taliter, vel taliter difponi. Tenet
- confeqiientia,ex quo illa.qu* cueniunr a cafu ra-
iN' td cueniunr eodem modo.Etcxcmplifixar Arillo-
teles ficut pluere in hyeme non e It cafuale; quia
> hoc ficpccucnit ; fed pluere fub cane , id eft , in

diebtu canicularibus, fortceft cafuale. Ex quo fc-
quirur, quod fi a&ioncs naturales non fiunt a ca-
iu.vel fottuna,co oubd fiant propter finem.

Ten. 7f. simpli tu 4 In quibufivmque. Secunda ratio, quia

illx a&ioncs fiunt propter finem, qnx fiunt per
BK media ordinara.quibus melius, & facilius poieft

attingi finis intentus ; fcd a&ioncs natura: agun-
tur per talia media, quibus facilibs natus cftctie-
nire finis intentusjigitur adiones naturales fiunt
prppter finem, & per confequens natura agit
propter finem. Maior eft nota , quia vniucrfali-
ter in omnibus, in quibus cll aliquis finis inten-
tus, lignum cil quod illa aguntur propter finem,
qu* aguntur per media ordinata ad illum finem.
Et minor patet, quia ars,qu* agit proprer finem,
H faceret res naturales, faceret iplas eodem mo-
do, quo fiunt de faflo.fc econtra, li natura face-
ret tes artificiales , vtiqtie faceret res iplas, ficur
nunc fiunr,quod non cllct, nifi ars>& natura age-
rent propter finem.

Omnino j ante an.Tccth ratio, quia liait fc hi-
Tttt. ‘79. ^ct ars operationes artificiales , ira natura ad
C ’ * naruralcsjfcdarsagtr propter fincm;igitur& na-

tura. Maior parct.quia ars, & natura conueniunc
in multis operationibus : nam natura aliqua in-
cipit, qu* confumnunrur per artem , vt quando
corpus fimatur per medicinam;&: £ contra, ars in-
choat aliqua, qur complentur per naturam i vt
patet dc fedationibus vegetabilium. Et minor
cll nota.

Tm. Io. Maxime 6 autem mani fcfhtm. Quarta ratio, &
eft per indu&ionem: quia videmus, qubd aranex
faciunt telas propter capere mulcas , fc formic*
faciunt prouifiones in xftarc.vt nutriantur in
hyeme, Bc piant* ptoduennt folia ad cooperien-
dum frudlus.fc habent radices, vt per ipfas fufei-
piant nutrimcntum;& hirundo facit nidum pro-
pter pullos 1 igitur omne ens naturale agit pro-
pter aliquem finem. Et fubdir Ariftotclcs quod
dc illis animalibus diibitaucrunt aliqui, vtriim fa-
ciant ifta perintelleflum,per artem, vel delibera-
tionem, aut aliquo alio principio cogniriuo. Et
dicit Commematorcomm.8o.qubd non : quia fi
facerent ifta per difatrfum , fc deliberationem,

- } tunc difeurrerent dc vno in aliud,& fic non om-

nes formic* operarentur confimilitcr , quod eft
fjifum: vbi dicit Commentator qubd prindpium
vniuerfalc in naturalibus, quod non eft per ic no-
tum, acripimr notum per indcuftioncm in aliqui-
bus fimilibus, licet non inducanir in omnibus, &
hoceft propter inclinationem naturalem intcl-
Icclus ad veritatem.

Et 7 (jtur.ia nuttf+.t dnplex eft.Qximii ratio:auia
Tut. gr. asiones naturales fiunt proprer formam;Bc for-
ma eft finis ; igitur adkioncs naturales fiunt pro-
pter finem Et per confequens natnn adi propter
finem. Maior eft nota, quia matetia dilponitur ab

agente finalitcr propter formam.Et minor patuic
prius.

Peccatam S autem fit (!r in it V, que fiunt ficondum T ext. 8*.‘
artem. Hic Ariftotclcs rcmoucr rnotiiu, quibus
antiqui moucbantur, qubd natura non ageret
propter finem, & lutu quinque. Secundum ibi:

Et in ii),(pu a principio. Tertium ibi : simpUiu ne -
eeftr eft. Quartum ibi:/ J. tutem etdui gratia Quin- %

tum ibi : /nconueniens autem eft. Prhnum motiuum
erat, qubd videmus, qubd 111 aclionibus natur*
accidit error, & monflrum, quod non cllct li na-j
tura ageret propter finem, Ft Ariftotclcs ponit
illam conclufionenuPeccatura accidcrc in -cho~'
nibus natur* non tollit naturam agere propter
finem. Probatur, quia ficur eft in artificialibus, ita |

in naturalibus; fcd in artificialibus peccatum ac-
cidere in altionibus artis non tollit artem agere '■
propter finem l crgo.&c. Maior patet per fimile.

Et minor apparet ; quia fetipror feribit propter
fincm.fc tamen quandoque accidit ipfum non rc*
fle feriberc. Similiter Medicus dat potionem
amaram propter finem, & tamen quandoque er-
rat dando potionem. Secundo, quia ex hoc, qubd
in aflionibus natur* accidit peccatum , fcquitur
qubJ a&iones natur* fiunt propter finem.Prcba-
tur,quia tuiic dicuntur adiones re$c fieri, quan-
do cuenit finis , ad quem ordinantur ili* a&io-
nes ; fad quando ille finis non eucnit pro- .
prer impedimentum ; runciwftioncs illx non rc-
db fiunr ,& accidit peccatum ; licut patet iu ar-
tificialibus.

Et in iis (jtu* primi pio. Ponit fecundum moti- jg; 1
uum ; Sc moucbantur propter opinionem Empe-
doclis,qui ponebat bouigenas,& huiufinodi mo-
dia, Tuncrcmouee illud ruotiuuin: quia talia
monftra fiunt non ex co , qubd natura non agit
proprer finem; fcd cxdcfedu alicuius principi j
concurrentis ad produdionem eorum, cuiufmo-
di cllct femen corruptum, aut abundantia, vel dc-
fcdus feminis in qualiutc.vcl quantitate, vt pa-
tet in quxftionibus.

simplius 9 nectfteeft. Remonet tertium moti- Texc.Sj
uum.Vnde dicebant omnia fieri a cafu, & a fortu- lM *>" ttutn
na, quod non cftct fi agerent propter fincm.Tunc
remonendo , ponit iftam condulionem : Res na-
turales non fiunt a cafu. Probatur primb.qufa illa
non fiunt i cafu.qtt* fiunt ex determinatis prin-
cipiis.&r per determinata media ; modo entia na-
turalia fiunt huiufmodi.vt animal, quod fit c x Ce- >

mine per determinata mediajquia ptimb eft mol-
le, vr natura melius poflit operari , deinde indu-
ratur,vt patet In generatione embryonis. Sccun-
db, quia li animalibus acciderent tales bouigenx,
multo fottibs fierent in plantis, quod eft falfum,

& contra experientiam. Et pater confcquentia;
quia piant* funt miniis dcarticulat* , quim
animalia , & etiam natura cll magis follicira in
animalibus, quam In plantis. Tcrxib.quia 10 Tcxr. I4.
tunc non oporteret ,qubd animalia, fc piam* fie-
rent ex determinaris feminibus, cum cafualecf-
fer.qubd fierent ex illis, vel cx illis, quod cll con-
tra experientiam.

Id autem cuint gratid. Remonet 1 1 quartum 1 9'
dubium: quia dicebant qubd licet natura agerer Tcxt. tf$
eo modo , quo nata cllct agere, fi agerer propter _
finem ; tamen modo agit propter finem : verbi
gradi , fi quis veniens ad focium (uum in domo »

non purans illum balneari , fc reucniar balnea- ■

rus; tunc iftcegit illo modo , ac fi egiflet pro-
pter finem, & tamen non egie propter finem.

O 4 Contra

164

Lib.II. Phy ficorum

toiitra illud obiicitur dupliciter. Primb,quia
xpuectimque funi continue mota a principio in-
'trinfcco. mota funt ad aliquem finem ; fed entia
naturalia funt huiufmodi : igitur, Scc. Maior eft
nota ; qnia fi monerentur indifferenter a quoli-
bet, non oporteret , quod agerent propter ali-
quem finem i fed accideret caJual iter, quod mo-
nerentur ad hoc, vel ad illud ; fed ex quo mo-
nentur ex determinato principio, monentur ad
determinatum finem , ad quem femper tendant,
nili Iit impedimentum aliundc.Sccundojquia il-
]a qux eucniunt.i natnra,fempcr,& vt ia pluribus
eucniuut eodem modo , nili fuerit impedimen-
tum,qua: autem fiunt icafu,raio fiunt cunlimili-
tcriigitur qux fiunt a natura, non fiunt a cafu.

Inconuenient ix autem eft. Kcmouct fecundum
dubium ; vnde dicebant quod quia natura non
cognofcii finem, neque deliberat; igitur non agit
propter finem. Dicit Arillorclcs quod hoc non
‘ valet ; quia ars agit propter finem, quamuis non
dclibcrat.Scd rcfpondcbatu , quod non eft fimi-
lc,cum ars fit principium extrinfecum, & natura
principium intrinfccum. Dicit Ariftotcles qubd
hoc non valet , quia li ars facliua nauis cllct in-
trinfcca lignis,codem modo faceret naucm, qua-
liter nunc eft fa&a. Similiter ars mcdicatiua eft
principium intrinfccum , quo Medicus fanatur,
cui natura maxime adimi latur , & ideo cum illi
agit propter finem, fcquitur quod natura agit
propter finem.

10. Quod autem ex 1 necejfstate eft. Hoc eft fccun-

texr. I7. dutn caput huius rradlatus , in quo Philofophus
Vt ut.rjjitd- oftcndijf, au6d neceditas difpolitionum nattira-
— — hum in rebus naturalibus proucniatcx fine. Et
primo proponit intentionem. Secundo odcndic,
quid fuper hoc dixerunt antiqui. Et tcmb,dctcr-
\ Winat veritatem. Secundum ibi : Nunc erum opi-
nantur. Tertium ibi : jittamen non fine hu. Pro
prima parte notandum , qubd rebus naturalibus
poteft attribui neceditas dupliciter , fcilicct fim-
Ntefftat pliciter, vel condirionalitcr.Vnde illx difpofitio-

Attii* modis ncs dicuntur (impliciter nccclTarix , ad quas res
^MirAmna* naturales determinantur per materiam, vt equus
turalilm. de ncceditatc morietur. Et hoc eft, quia mate-
t ria de ncceditatc eft, Se de neccdirarc prxfuppo-

nitut tranfinutationibus naturalibus. Sed illx
difpolitionesfuuc ncccll.uix conditionalitcr , ad
• quas res naturales determinantur per formam, 6c
hoc cfl , quando forma non eft nccellaria in cf-
fcndo.Et ideo tales difpofitiones funt nccedaria:
eonditionaliter,vt li talis finis debeat cucnirc,nc-
ccftc cfl hoc fic ellc difpodtum.Nunc igitur qux-
ric Ariftotcles iflara quxftioncm, vrruin res* na-
si rurales determinentur ad fuas difpofitiones de
ncceditatc liroplicitcr, fcilicct per materiam, vel
de ncceditatc ex fuppofitionc,id ed,pcr finem.

II, Nunc enim opinantur. Hic odendit opiniones

anoquotuin , dicens quod antiqui opinabantur
ies naturales fic, vel ficcflc difpofitascxncccdi-
tate raaterix,& non propter fincm;huius fignum
eft, qubd in fa&fonc domus, illa qux funt grauio-
ra, ponuntur deotfum, vt lapides, deinde ponun-
tur furfum ligna A' ea qux fune leuiora.

Te*. It. sit tamen 1 non fine hir quidem folium e fi. Hic

determinat veritatem , 5c ponit duas conclufio-
nes, quas probat fimulper tres rationes. Secunda
. ibi : Eft autem we ce forium . Tetria ibi : Et 'finis is
n4tu- e?-1** &**'*•* Prima conclufiocd.qubd b materia
ralibtu vade eft nccellaria in difpofitionibus rerum natura-
(nutniat. iium. Secunda eft : caufa ncccffitaiis rerum na-

turalium eft finis, ira vt materie fic attribuen-
da neceditas ; Se fini caufa neccdiutis. Primum
patet: quia illud eft ncccdarium in difpofitio-
nibus naturalibus , fine quo res naturales, ane
carum difpofitiones non poliunt fieri; fed fine
materia non polfunt fieri ; ergo ,&c. Secundum
probatur , quia illud eft caufa ncccflitatis , & de-
terminationis rerum naturalium , per quod cori-
licnicmcr rcfpondccur ad quxftioncm propter
quid de ncceditatc , & de detenninarione difpo-
litionum rerum naturalium ; fed hoc cfl per
finem : igitur ,Scc. Maior eft nota , quia qux-
ftio propter quid quxrit cattfam. Et minor pater
in exemplo , quod declarat vtramque conclufio-
nciu ; quia ferra de ncceditatc fit ex ferro , & fi
quxutur caufa, quare ex ncccditate fit ex ferro»
Rcfpondctur propter finem, quia per ipfam opor-
tet fecarc dura. Notandum, qubd hic Commen-
tator commcnt.87. probat valde efficacircr,qubd
caufa ncccflitatis difpolitionum naturalium noti
proucniat ex materia, quia tunc fcqucrctur,qubJ
in animalibus habentibus tcftas duras, illic reda;
deberent ede dcorfum:quia illa tefla eft pars gra-
uior. Se magis tcrrefttis inter alias. Er ideo cum
non ponatur deotfum , fignum cfl, qubd illa di-
fpofuio non accidit ex ncceditatc materix , fed
ex fine , fcilicct vt conferuetur animal. Secundo
fcqucrcrur,qubd in animalibus omnia ofla debe-
rent ellc inferi us, deinde nctui.poftca caro, dein-
de fanguis.&vltimb fpirirus.

Ejl autem j ntcrjfarium. Ponitur fecunda ratio;
Se fccundb tinfert corollarium ibi : Et vtraque
quidem. Secunda ratio eft , quia ficut c in dodtri-
nisdcmonflratiuis prxtnillx fe habent adeon-
clufioncm , ita in rebus naturalibus finis fe habet
ad ordinata in finem ; fed in du&rinis demon-
flratiuis tam prxmidx , quam concludo funt ne-
cefTarix , & concludo eft nccellaria propter prx-
miiras:igitur in rebus naturalibus tam finis, quam
ordinata in finem erunt nccellaria ; fed ordi-
nata in finem , erunt neccdatia propter finem,
& per confcqucns finis eft caufa ncccffitaris. Ma-
ior eft nota : quia ficut in dctnonftrariuis, fi prx-
xniflx funt versr ; igiturconclufio eft vcra.fie non
e contra, ita in naturalibus fcquitur, qubd fi finis
eft, qubd ordinata in finem funt, vel fiunt,& non
e contra. Secundo probatur 4 maior : quia in na-
turalibus finis eft vitimum in caccutione operis,
fed eft primum in difcurfurationisrvr volens fa-
* ccrc domum , primo habet intentionem domus,
qualem vult facere, & poftea ordinat mcdiajmo-
db principium in dctnonftrariuis habet fimilitu-
dinem finis. Tertio patet cxcmp!arirer;quia ficut
non eft ferra , neque domus , nili fint lapides , Se
ferrum , ira concludo non cfl nccedaria, nifi pro-
pter nccclfitatcm prxmiflarum. Et tunc ibi : Ei
viraque f quidem.h\fcxt corollarium,fciliccr,qubd
tam materia, quhm finis fint dicendx caudea na-
turali. Probatur, quia fine ipfis non pofTuut fiat
difpofitiones naturales.

Et finu is cuius gratia. Ponitur rertia ratio;
quia' dcmonftrationcs propter quid, qux funt
caufalcs,fiunt per definitionem tanquam per me*
dium:idcb talis definitio eft caufa , vel fignificat
caufain rei naturalis, & fuarum difpofitionu,qux
per huiufmodi definitionem notificantur : modb
definitio potidima per caufam finalem datur » ve
patet ptimo Pofteriorum , text..»9. idcb caufa
finalis, qux fignificatur per prxmidaseft caufa
ncccfliiaus difpolitionum rerum naturalium, qo*

figni

n

21.'

Tcx:. t>

Teit. I*

Tea. ti'

*}'■

—

Mi» Y ' rt

TtlDI.

Wki

M !

W:

.»4-

Quatio X V.

165

fignificantiir per conclulioncs. Sed 6 aliquis for- *
te dubitarer , quia tunc in definitione naturali
non deberet materia exprimi. Dicit Ariftotclcs
quod immb;quia definitio erit completior Ce per-
ferior. Nam fient opus naturale fit ad determi-
natum finem, ira fit per determinatam materiami
& idcb in definitione naturali oportet exprjmcre
rtrunque, fcilicct , Ce finem , & materiam , Ac.
Explicir expofitio a.lib Jhjficorum.

ANNOTATIONES.

* TJTrur» res n.ttura!ei dr.’ertnbtrntMr,S:c. Nota,
V qubd fenfus quxftionis cft, Vtrum difpo-
fi;io,ord6c^uevniucrfi,5:tucbiorum animalium,
ve qubd ofia fint dura, oculi molles, denses ante-
riores acuti, maxillares Iati,caputfurfumApcJcs
deorfum ; proucniat ex materia duntaxat,ex qua
cft neceffitas (impliciter j*an ex fine ex quo cft
neceffitas ex hypothcli. Antiqui enim exiftinu-
baut,vc fupra dittum cft ,ex fola ncccflitarc mi-
tcrix res naturales, earumque difpofitiones pio-
ucnirc , quod declarabant inartcfa&is. Domus
enim ideo fic erat conftruda ,aftirmabant,vt Ia-
pides deorfum, ligna vcrofiirfum apponerentur,

' quia Iapides funt naturagraucs, ligna vero leuia.

0 Mticri* tfi tteceffiri* u t dij cfitionibm n.um.t-
libet. Nota, qnbd Ariftotclcs non cft fibi contra-
rius. Nam licet alterat neccllitatem fumicx par-
te materix , quod vt falfum contra Philofophos
antiquos rcfurauit}tamen eandem quam ipfc po-
nit ncccffiurem ex parte inatcrix»non vt illi po-
mbanr,Pbilofophi enim omnimodam & yltiitu-
um ncccffitatcm ex parce materiae cllc affirma-
bant i Ariftotclcs vero non vltimau^quia talis i
fine accipienda cft.

c Sicut in deffrinis demnfirntiusj ,Scc.Noia,q<aLd
fimilitudo (Ut in hoc, quud ficuc principium cft
ratio affirntiendt condufioni in Jpcculabilibus,
ira finis cft ratio appetendi media ad finem. Eft
tamen diferiroen inter conclufioncm in feien-
tiis, & ipfum finem. Nam prxmiffis in hac com-
parat tone, corrcfpondcnt media , S: conclufioni
fin:s;eft itaque d i fer i m en inter finem Phy ficum,
& finem fpcculatiuum , videlicet conduitoncm;
quia in fine fpcculatuto a prxmiffis ad condu-
fionem valet confcqucmia , & non e contra, vt
retrtu currit, ergo monetur, non tamen valet mute-
tur , erga currit. In fine autem Phyfico contingit
aliter, cft enim a fine ad media valida confcquen-
tia, non tamen a mediis ad finem. Vt bene valet
confcqucmia^tfww efi, ergo Ltpidet f*m, non ta-
men valet ,Upidei funi, erga domus tfi.

Q^v isTio XV.

Vtrum neceffitaj in rebuj naturalibus
proucniat cxmaferia^cl
ex fine.

Arlftot. hirtexr. l.&^. dfgrntrer animal. taf.X.

Themilt.4irrrr.Si,<^ t.da anima. Wfrrf.Si.Simplic.
htt in liri» adttxe.yt. Auttroc* lb«V can.91. (J- 1 1. M/-
tnflyf.tNn.it. Albe». Mvn.rrjrf.j. tnp.l. & fanent.
Scotut J. Mitafi/. tjn.i Cuniinlir. t Vhjfxr. eaf.f. <]u I*
Cotnplut. difat. »4. ■/«<;?. j. Ruuiut/.if.y. qutft. vnit*.
Rotem ^na/t.y.

$£& iUvirvR, qnbd ex maietia.Primb,quia
Q^Qftcutcft de nluuia, ita videtur de aliis re-
busiutucalikus i tcil plutua fic ex ncccffitatc ma-

ter \x : quia cum vapor fuctitclcuatus fuperius
ad locum Frigidum , ibi virtute frigiditatis con-
denfatur , & fic ex ncccffiutc grauitatis dcfccn-
dit deotfum A non propter fincm.Confinnatur,
quia fi pluuia fieret propter finem, inaxime edet
nropter augmentum frumentorum ■, fcd propter
hoc non , quia ixpc contingit frumentum cor-
rumpi per pluuiarn.

Secundo, ficut cft in artificialibus,ita in natu-
ralibus i fed in attificialibus neceffitas prouenit
ex materia } igitur etiam in naturalibus. Minor
patet, quia ex ncccffitatc marcrix cft, qubd gra-
uiora fubiiciaiuur lenioribus : modb ita cft in
compoiitione domus , quia primo ponuntur la-
pides, fecundo ligna, & ita de aliis.

Tertio , quia ab illo prouenit neceffitas in re-
bus naturalibus , per quod rcfpondctur ad qux-
ftionem quxrcmcm de ncccffitatc in difpofitio-
nibus naturalibusjfcd hoc cft per matcriam;crgot .
&c. Minor pater, quia fi quxeatur propter quid
Socrates de neccfficate corrumpitur , rcfpondc-
tur : quia habet materiam, qux cft in potentia ad
aliam fornum.

Quarto, quia difpofitiones naturales, vel funt
/Impliciter ncccfiarix, & tunc dicit Ariftotclcs
quod proucniumex matcriaivcl funt contingen-
tes, & tunc neceffitas Illarum a nullo ptouenicr,
cinn fine contingcnrcs. Se non neceffiuix.

Quinti>,quu natura non cognofcit fincm}igi-
tur non agit propter fincm.Tcr.ct confcqucmi.%
quia intendere finem , feu agere propter finem,
cft per cognitionem appetere finem.

. Sexto , quia finis femper habet rationem boni}
fcd aliqua mala fiunt per naturam:igirur illa non
fiunt propter finem , & per confcqucns in illis
operationibus natura agit propter finem.

Oppofitum arguitur pet Ariftotclcm 1. huius,
cap.vitimo, tcxc.91. In quxftione primo videbi-
tur, quod naturaagic propter finem. Secundo,
qualiter neceffitas difpofitionum naturalium di-
uerfimode proucniat ex materia, & ex fine.

Quantum ad primum, notandum quod quod-
d.:in cft agens IibcrumA* aliud cft agens natura-
liter. Hucftantc,fit prima conclufio.Non femper
agens liberum intendit fincm.Probatur,vr quan-
do homo difrumpit ftftucam,auc fricat barbam,
nullum finem intendit.

Secunda conclufio : Omne agens luturaliter
agit propter finem. Probatur, quia illa operatio
naturaliter fit propter fincni,ad quam media fant
eo modootJinara,& difpofita , qualiter per ipfa
natus cft confcqui finis imcmtisried agens natu-
rale ordinat media fua illo modo ad cifcdmn,
qualiter per ipfa natus cft confcqui cfFc&us , feu
hnis intentus } crgo,&c.

Secundo» quia neceffitas difpofitionum uatu-
raliuin.vel proucnict ex matcria,vel ex fine ; non
ex matcria.vt patet in zuirt.igitur ex fine.

Tertio, patet indti&ionc.quia atanca facit te-
hun propter capere mn/i.u , grauedcfccndit pro-
pter confiruari , & ita de aliis.

Sed dubitatur, pex quod principium aranea fa-
cit telam , aut formicacolljgic granum, aut hur
iufmodi.ViJctur qnbd non per cognitioncin,aut
enim hoc edet per cognitionem jen futim exte-
riorum , vel interiorum } non exteriorum : quia
foete colligunt ptopter tuiture pericula hycrais
fcquentis, Se tamen nunquam experti funthyc-
mcnunccpcr cognitionSm fcnftuitn interiorum}
quia fcnlus interior pcxfupponit exteriorem,
SecunJb

Diuifia jtu.

fiiiHU.

JjrtM fft Jli-

ft/xjihmm,
tj- nntnraU."

yirantM frr
<jntd friat i •
pium fuit
telam.

i66

Secundo pater, quia nulla cognitio cft indita no-
bis i natura •, igitur nec tuiulmodi brutis. Tenet
confequcntia, quia natura eft magis follicitadc
nobis , quam de brutis ; & antecedens patet pri-
no pofleriorum.

Propter iftas rationes dico , qu6d huiufmodi
animalia operantur ex quodam principio, qui cft
inftinifhu natura: , Si non cft cognitio , fed cft
qtixdam qualitas infufa a ccelo , vel confequcns
naturam huiufmodi animalium a tota fpccic , Si
etiam in his qualitatibus, vel difpofitionibus in-
fiifis k ccclo aliquis dicitur fortunatus , vel in-
fortunatus.

Quantum ad fecundam , notandum qu&d du-
plices funi difpofirioncsnaruralcs, quxdam fune
vtiles ; quxdam inutiles , vt monftruofitas , cor-
ruptio, tenellus, & huiufmodi ; & tales difpofi-
tiones funt neceflarix propter materiam.it a vt in
illis difpofitionibusmateriafit necclfaria, & et-
iam caufa ncccflitatis huiufmodidifpofitionum.
Sed dedifpoiitionibus dico , quod determinatio
ipfarum ad fic cl Te , qualiter vtiles funt ad difoo-
fitioncs naturales , non cft l materia, fed a fine,
quod patet excmplificando ; quia quantum cft ex
- parte materix, non e fiet ratio , quare oculus po-
tius poneretur in capire,quam in pcde,aut quare
palpebra! potii^ ponerentur fuper oculum, quam
fuper nafura. Et hoc probatur, quia in principio
generationis, materia , fcilicet femen cit vnifor-
me,&: confimilium partiurajigitur quantum clTcc
ex parte marerix eftctftus genitus clfct confimi-
lium partium ; igitur determinatio ad diuerfas
difpofitiones cft ab agente , quod per huiufmodi
difpofitiones intendit diucrfos fines.

Et notandum , qnbd difpofitiones , vt mors,
fcnclhis, & huiufmodi , licet fint inutiles refpc-
'fra prxecdcntium , tamen furir vtiles ad opera-
* tiones fcquentcsjhocramennon obftante,neccf-
firas eorum proucnit ex materia , & non ex illis
operationibus fequentibus; quia illa: operatio-
nes fcqucntcs non determinant materiam ad Im-
iufmodi difpofitiones. Ex hoc ponuntur con-
clufioncs. Prima in rebus, &: difpofitionibus na-
tu talibus materia cft neccfiaria. Secunda .caufa
ncceftitatis difpofirionum naturalium cft atrri-
bttetida fini , Si non materir. Probatur primum,
quia illud cft necefiarium in difpofitionibus na-
turalium , per quod refpondetur de rebus natu-
ralibus , quod cft necefiarium in difpofitionibus
ipfarum ; modb hoc cft per materiam , vr patet
excmplificando in naturalibus , vt fi quxratur,
quiij cft necefiarium ad hoc quod fiat cultellus,
refpondetur ferrum.

Secunda conclufio probaturjquia illud eft cau-
fa ncccflitatis in rebus naturalibus.per quod con-
ocnienter refpondetur ad quxftioncm quxreft-
tem propter quid eft talis difpofitio neceflaria,
vel talis; fed hoc eft per finem ; crgo.&rc. Minor
patet , quia fi quxratur propter quid ferrum eft
necefiarium ad cultellum, refpodetur per finem,
vr poflit fccaredura: 6i fi quxratur propter quid
oculus eft dqueus, refpondetur per finem, vt pof-
fit videre. Confirmatur ifta conclufio , quia nifi
eauf» ncccflitatis difpofirionum naturalium eflet
.arrribneda fini, fcquerctur in animalibus haben-
tibus tcftas.quod rota tcfta poneretur inferias, Si
refiduum fupcrius.Itcm fcquerctur, quod inani-
malibus omnia offa deberent efle deorfum, con-
fequemer nerui, poftea fanguis , & vltimofpi-
fitus, quod cft contra experientiam. Et patet

Lib. 1 1. PhyficorLi m

' confequcntia ; quia ifte eft ordo membrorum,
quantum cft ex parte materix. Et hxc de fe-
cundo.

Ad rationes. Ad primam dico, quodpluuia
fit propter finem , fcilicet propter augmentum
frumenti , Si aliorum vegetabilium , & fi quan-
doque frumentum corrumpatur per pluuiam, ex
hoc non fcquitur, quin ptuuia fiat propter fi-
nem ; quia hoc contingit, ve in paucior ibui. Simi-
liter ad alium finem ordinatur pluuia, fcilicet ad
xquationetn elementorum.

Ad fecundam dico , quod domus non fit pro-
pter materiam ; fed quia fic poteft melius dura-
re ad finem , ad quem ordjnata cft. Similiter
non cft verum , quod femper grauiora ponan-
tur deorfum ; quia tcgulx lum de partibus gra-
uioribus.

Ad tertiam concedo , quod aliqux difpofitio-
nes inutiles , Si habentes rationem mali prouc-
niunt ex ncccflirarc materix.

Ad quartam , negatur confcqucntia:quia qui-
dam 3 cft appetitus naturalis fine cognitione.

Ad quintam dico, quid iunt nccdfaiix ex
fuppofiiionc , fcilicet finis, vel operationis fc-
quentis , vr puta , fi homo debeat videre nc-
cefle eft , quod habeat oculum taliter difpo-
ficum.

Ad fcxtamdico.quid illx difpofitiones, quar .
habent rationem mali , fiunt ex neccflltare mate-
rix , Se non finis. Expliciunr quxftioncs X. lib.
Phyficorum.

ANNOTATIONES.

a /^Klldamtf appetitui naturalit fine cognitio -
Nota , quod agentia naturalia ina-
nimata non cognofcam unem , propter quem
operantur ; quia carent potentia coenitiua. Ec
fi dicas, nihil poteft certo tendere in micm,quem
non prxcognolcit, atque adeo naturalia inani-
mata non attingunt certi finem futim : immo
potius finem fuum cognofcunt , quia certiflimi
illum attingunt , nifi impediantur. Dico verum
efle nihil polle tendere in finem , nifi prius co-
gnitum ; vej a fe ; fi agit per cognitionem ; vel
ab alio illud dirigente , fi non agit per cogni-
tionem ; atque adeo ficut fagitta dirigitur in fco- .
pum , quem non cognofcit, fed quia dirigitur
a cognofccntc ; ira etiam agentia naturalia di- •
cnntnr agere propter finem » & a fine moueri,
quem non cognofcunt , in quantum moucntur .i
Deo dirigente , Si cognofccntc finem , dant<?-
que vnicuiquc agenti inftinttum naturalem , A:
virtutem ad fuum finem confcqucndum. Ex quo
infertur aliquam efle caufam vniucrfalcm , oin-
nes fines omnium rerum prxuidcntcm , atque
omnia in fuos proprios fines inclinantem , prx-
bentemque illis virtutem , cos alloquendi ; qua-
lis eft Bcatiflunus t)cus , qui omnia difponir,
prouidet , gubernat , omniaque in fuos dirigit
fines.

Nota fecundo, quod quxdam agentia naturalia
cognofcunt materiali ter fuum finem, non forma- 'turri*
liter.id eft, cognofcunt rem particularem, qux cft
finis , non tamen cognofcunt ipfam fub ratione
finis,ncque applicant media ad talem finem con-
fcquendum, quamuis illum materialiter etiam
cognofcaht. Hxc funt bntra omnia. Cognofcit
enim , verbi grariil, equus famem , quam pati- . '
tur, Si herbam quam comedit, fentirquefe fani-

Qu^ftio X V.

167

Ytri , non tamen eognofeit herbam Ordinari ad
famem fedandam , vt ad finem , fed comedit
propter delegationem , quam fentit , & ita fc-
dat famem. Vnde obferua , quod animalibus
conccfla cft a natura quxdam facultas cogniti-
ua , qua libi conucniemii appetant , & difeon-
nenienda fugiam , qax facultas , ( vr videbimus
1. de Anima) dicitur xflimatiua : hxc potentia
non cft difcurfiua , quapropter tantam przfen-
tia obic&a per illam cognofcit animal brutum,
de futuro autem nequit iudicare. Quando ergo
dicimus , quod bruta non cognofeunt finem nili
materialiter, volumus ipfa non operari propter
aliquem futurum cuencum ab illis cognitum ;
fed tantum raouentur ab obie&o przfente , cu-
ius conuenientii, feu dtfeonuenientii percepta
profequuntur ea.vel fugiant abcis,ex qua adtio-
ne luicicur , qu6d finem confcqtuntur , quem
non noucrunt , neque perceperunt. Et fic quan-
do brutum videt aquam, cognofcit fabi die con-
ucnientem , & ideo illam appetit , & bibit , &
ex hoc fcqnuca cft fedatio litis , quam ipfum
ignorabat fccuturam , neque in his a&ionibus
aliquo difcurfu, confultatione , aut deliberatio-
ne vcuntur, fed tantam naturali inclinatione il-
lius potenti* cognitiux feruntur in ipfaobieda,
vel ab cis refugiunt. Non cft tamen negandum,
qu&d bruta pcrfe&a, aliquando ex memoria prx-
teritorum multa faciant , vt bos recordatur cibi,
quem comedit, properat ad prxfepc, iuxta illud.
Bos prtfepe Domini fui cognouit. Finis' tamen ho-
rum animalium formaliter cft cognitus a Deo,
ipfa animalia ad illum dirigente ficut inanimata
dirigit.

Nota tertio quiid quzdam agentia naturalia
funt , quz ipfum finem formaliter, &. fub ratio-
ne finis cognofeunt , & ordinem mediorum ad
ipfum finem ; hxc autem agentia inter res natu-

rales funt foli homines. Cognofcit enim homo
fitim , quam patitur, appiicirque aquam , quam
cognofcit ranquam medium aptum ad illam fe-
d indam. Eft aurem hoc dc homine intelligcn-
dum in a&ionibus moralibus , feu humanis , vc
cum emit alimenta ad fuftcnrationem. In natu-
ralibus enim operationibus , quales funt /«te-
nere Jibi Jimile , tnariri , &: rigeri , & huiufmodi,
eodem modo fc habet , ac reliqua agentia na-
turalia.

Ex hoc fequitur , quod cft conuenicntia , & jfjmtU n*.
difconucnientia inter inanimata , animalia bru- *•-

ra , & homines. Conocniunt fiquidem In hoc,
quod omnia agunt propter finem. Sccund6 con- „ tS-
ueniunr , quod in omnibus fune aliquz opera- utmmnt. &
tiones ita naturales , vt abfquc prxeognito fine in *f-
illas operentur , quales funt operationes anim*
vegetatiux , in his enim nulla eft confultario, &
hoc intclligendum eft fccundiim quod operatio-
nes tales funt. Homo enim per potentiam ve-
getatiuam non cognofcit finem ad quem diri-
gis illas operationes, quamuis per iwclledhira
cognofcit.

Differentia autem cft ; quia infcnfibilia di-
cuntur agere propter finem ; quia cx fc , & cx
natura fua ad tales fines inclinantur , nulla pror*
fus finis cognitione du&a. Bruta vero agunt pro-
pter finem in quem naturaliter feruntur, quem-
que materialiter cognofeunt , quz funt ad fi-
nem , quando illis prxfcntantur, quamuis, quod
talia media ad talem finem ordinentur , igno-
renr:qutahoc effet formaliter cognofccre finem.

Homo vcr6 in operationibus humanis, vt homo
cft , prarcognolcit finem fub ratione finis , & fic
per clcdionem ordinat media ad finem : quare
inter alia agentia naturalia , quz propter finem
agunt , folus homo dicitur agere fecundum pro-
pofirum.

FIN/S LIBRI SECVND1.

LIBER

i«8

LIBER TERTI V S'

PHYSICORVM.

EXPOSITIO TEXTVS.

Mitia fini-
ti» fkfiitt
nrttjfjris.

IiM tn.itn-
dtditni' Zi*
bm n.

Vonum i natur* quidem
rjl Primipium met ut, &c. Ille
ell tertius liber Phylicorum,
in quo AriftoteJes determi-
nat de partionibus intrinfe-
cis rei naturalis , (eu mobi-
lis, qux dicuntur inrrin/e-
cx , eo quod non funt extra
rem naturalem ; qux funt motus & infinitas. Er
dicuntur intriiifcc* ad differentiam loci , vacui,
& temporis ; qux lunr partione* cxcrinfecx cor-
poris naturalis , de quibus dererminatur in quar-
to. Ille liber diuiditur in duos rradatusiiu primo
determinat de motu : in fecundo de infinito, ibi,
QuinUm autem de tuetur* fiiemia ej}, ice. Primus
tractatus continet tria capitula. Primum elide
quibufdam , qux prxmittit ad definitionem mo-
tus. Secundum clt de definitione, Se tertium mo-
vet quxdam dubia de definitione motus. Secun-
dum ibi , Diuifio autem fecundum. Tert jum ibi , Et
dubitatum autem. In primo capitulo prxmittit in-
tentionem. Secundo proloquitur , ibi , Efi igitur.
Primo prxmittit quinque conclulioncs. Secunda
ibi, Cum autem deterrnituuerimtu. Tertia ibi, Infini-
tum .tutem. Quarta i\iityjdbuc autem fine /oco.Qitin-
t a i bi , Alanifeflum igitur efi.

Prima concludo clt. Naturalis habet determi-
nare * de motu. Probatur, quia naturalis habet
determinare de natura } igitur, & de motu. Te-
ner confcqucmia, quia motus ponitur in defini-
tione nature, vr dicendo, Naturaeft principium
mdtus,& mutationis ; igitur nccclVecfl ignorare
naturam, fcilicct definiciue.

Secunda concludo. Naturalis habet determi-
nare de continuo. Probatur, quia naruialis ha-
bet determinate de motu ; igitur & de continuo.
Tenet confercientia ; quia “ motus cft denume-
ro continuorum ; antecedens patet ex prxee-
dcmiconcludone.

Tertia concludo. Naturalis habet determina-

leb. t dtter • rc c de infinito. Probatur, quia qui habet deter-

det»- . ... * .

m iiuw d/it-
finire.

minare de continuo,habct etiam determinare de
infinito , per prxccdentcm conclufioncm : igi-
tur & de infinito. Maior patet, quia multoties
infinitum ponitur in definitione continui, vt di-
cendo, continuum cft in infinitum diuidbile : &
dicit Arillotclcs multoties , quia aliqnando de-
finitur aliter, vt dicendo, continuum cft cuius
partes copulamur ad terminum communem.

Text i. Quarta concludo, i Confideratio de vacuo,
loco, & tempore pertinet ad naturalem. Pro-
. s*inniu batur , quia confideratio de illis pertinet ad na-
teufi- ruralem , fine quibus impoftlbilc cft fieri mo-

v*~ rnm . frd fim* ifti« itnr»o(Tiki1» *iY C-.: —

**l,l*u\

rum , fcd fine illis im po(ilbile cft fieri motum;
temnit.'** igimv.&c. Maior patej j quia naturalis habet
conddctaptdc moiiu& minor cft nota: nam fe-

cundum opiniones antiquorum, morus non po-
tcft fieri fine vacuo, fcd fecundum verirarem mo-

tus non poccft fieri dne loco, & tempore, vt pro-
babiturin quarro.

Quinta concludo. Confideratio de omnibus J*
iftis pertinet ad irtum librum. Probatur,quia iftx
funt communes partiones omnium corporum na-
turalium , Se ille liber dererminar de rebus natu-
ralibus fecundum partiones communes jpforum:
igitur de ipfis determinare pertinet ad iftum li-
bi um.cuin ille liber dt primus, & inrer alios com-
munior : quia leni per Ipccu latio de propriis paf-
donibus ell pofterior confidcrationcdc pallio ni-
bus communibus.

Efi igitur j earum ejus funt. Hic ponir quafiiam Textj.
diuifiones valentes ad definitionem motus. Pri- Yri* conm.
mad iui fio cil, quod eorum, qux d funt, alia funt diSuut Zu
in adu tantum : & quxdam in potentia tantum;
alia partim in adu,& partim in potcnria:licut al-
bum incenium dicitur album in adu, fcd nigrura
dicitur album in porentia , fcd album rcmtlfiim,
quod cft in via, vt incendatur, cft partim in adu.

Se partim in potentia. Secunda diuifio, eorum,
qux fune in adu quoddam cft Subftantia , aliud
Quanritas,a)iud Qualitas,aliud Ad aliquid, & fic
de aliis Prxdicanu-mis.Tcrtia diuilio, eorum, qux
dicuntur e ad aliquid , quxdam dicuntur fecun-
dum fuperabundantiam, & defedum, vt duplum.

Se dimidium, quxdam adion cm,& partionem , Se
omnino fecundum morum,& mobile : nam mo-
bile cft motiui niobile , & motiuum cft mobilis
motiuum.

Non rfl + autem mot tu proterres. Ponit vnam con- 4.’

clufione, quod omnis motus ell in aliquo dido- Tc*m.
ru Prxdicamcntorum.Probatur.qnia omne illud,
ad quod cft motus, vel mutatio, cft in aliquo di-
doru Gcncrumiigitur omnis motus,vcl mutatio ,<Z*
cft in aliquo didor um Prxdicamcntorum. Tenet
confeqticiia:quia morus non cft aliud prxtct res,
ad quas cft mutacio:& antecedens patet, quia non
ell accipere aliquam rem communem adiftaPrx-
dicamrma, ad quam poflit fieri. monis,vcl muta-
tio,5c ideo non inuenirnr motus extra prxdida.

Vnumtfttodque j autem dupliciter. Ponit quartam Teit.j.
diuifionc, fcilicct quod in quolibet Prxdicamcn-
to,in quo innamur motus, vel mutario.inucnmtr
niotus duplidter.Nam quidi cft motus acquifiti- lutmefil»
uus,& quida depcrdiciuus.vt in Genere Subftatix fltx.
generatio, Se corruptio , & in Genere Qualitatis
acquifitio qualitatis pcrfcdioris.vt albedinis di-
citur mutatio pcrfcda.flc acquifitio minus perfe-
dx.vt nigredinis dicitur motus imperfechis. Si-
nrilitcr in motu locali morus furfum poteft dici TidoZimtti
acquifitiuus,&: motus deorsu deperditiuus; quia
locus f&rfum ell nobilior. Similiter in Genere
Quantitatis inucniunturaugmetatio,& dimiuu-
tio,5c ira f de aliis Genetibus.Ex quo infert Arift.
quod tue fime fpccics motus, & mutationis, quot

funt

e

■

Qusftio I.

169

funt fpecics entis, & hoc cft, quia in quolibet ge-
nere entis inucnitur mutatio.

AN NOTATIONES.

T Aturalu habet determinare de metu. Nota
I quid Ariftotelcs l.Phyficor.cap.z.texc.ii.

lut fff 1

u duf li-
nter iuitur.

: ‘N;

dicit , fupponendum cft inotum ede, Sc 6. Phyfi-
comrn cap.3. cexr.x6. dicit , quod nullus cft, qui
ignotet motum ede. Videtur ergo Aridotclcs his
Iocis,& hic, vbi docet naturalem diiTctetc de mo-
tu tanquam de re ignota, & didicillima , fibimet
‘ vtmttada- contratius. Dicas quod dc motu podumus loqui
l Ut ftsfi dupliciter ; primo per quxftioncm fi efltSc fub hac
*ft. ecafdt- condderatione intclligcndus cft Aridotclcs locis
citatis. Secundo modo podumus loqui dc motu
per quxftioncm quidefi, quxrcnrcs quidcd cius
quiditas , Sc fub hac confidcratione tradat Ari-
dotclcs dc motu in hoc tertio.
k Motui e/i dc numere continuorum. Nota , quid
Aridotclcs y. Mctaph. icxt.18. dicit, quod mo-
tus ed quantus per accidens : ergo dc per fc non
fpc&at ad Phylleum naturalem diderere demo-
tu : quia ens per accidens excluditur i fcientiis.
Dicas , quod ens per accidcus dupliciter dici-
tur ; primi ens per accidens dicirur illud , quod
importat congregationem diucrfoxum Pcxdica-
mcntorum.vt horno albiu ; Se huiufmodi entia ex-
cluduntur a fcientiis. Alio modo accipitur ens
per accidens , vt idem ed , quod ens per aliud,&
hoc modo homo ed ens per accidens : quia per
fu.am formam ed ens , & talia entia per accidens
non excluduntur i fcientiis. Et hoc modo intcllr-
gendused Aridoteies loco citato, quando inquit,
motum e(Tc quantum per accidens , ided,per
£ aliud, ratione fcilicct continui.

Contutuum c Naturalu habet determinare de inf.nito , Scc.
femiiMr ui- Nota quod Aridotclcs in Prxdiccmcntis agit de
.! tbcilrr- continuo , & tamen non defioir continuum per
infinitum : videtur ergo (ibi contrarius hic Sc
ibi. Dicas quod.vt Aridoteies j. Mctaph. habet,
continuum tripliciter accipitur. Primo inodoi
poderioii & i ligno , quando fcilicct fumit de-
nominationem ab opere, quod excreetur , &hoc
modo continuum ed vna operatio : verbi gratia,
Ic&io ed continua ab hora o&aua vfque ad no-
nam , quia ed vna operatio continua , & hoc
modo non loquimur dc continuo hic. Secundo
modo accipitur in ordine ad partes cx quibus
condituitur , vel per ordinem partium ad ipfum
continuum , & fub hac ratione loquitur in Prae-
dicamento Quantitatis , dicens , continuum eftt
tuitu partet copulantur ad vnum terminum commu-
nem , & fub hac ratione non loquitur hic
Aridotclcs dc continuo. Tertio modo accipi
tur in ordine ad partes in quas diuiditur , Sc fe-
cundum hanc rationem loquitur hic Aridotclcs
de continuo, dicens : continuum tfl ijuodej} diuifibile
in infinitas partes.

J Eorum qua funt , alia funt in aclu tantum , Scc.
Nora quod fub primo membro comptehcndun-
tur Angeli , homines , Sc alix fubdantix , quo
ad fuum e(fc fubdancialc; fi tamen entia confi-
derentur in ratione entis , (ic quidem folus Deus
ed puridimus a<dus , £c in puriflimo a&u , & nul-
lo modo in potentia. Item fi confidctcntur in
ordine ad materiam , Sc potentiam Phyficam,
etiam Angeli funt in adlu. Sub fecundo mem-
bro continetur res , qux cum poflit cllc talis , ni-
hil habet illius, vt res qux potcd eifc calida , Sc
Scoti opet. 7 em. ll.

nihil habet caloris ; vel homo, qui cumpofltc
exidcK,nonexidit ,vt Autichriftus. Sub tertio
autein membro continentur res, qux qdo ad ali-
quid fui exidunt , Sc quo ad aliquid fui non exi-
dum,vi res qux potcd cjfc calida, vt o€to dicitur
e(rcadu,& potentia, dum cft calida, vt quinque:
in a$u quidem quo ad calorem , vt quinque, in
potentia vero quo ad calorem vrtria , quem non
habet, & potcd habere.

c Eorum qua dicuntur ad aliquid , Scc . Nota,
Aridotclem j. Mctaph. cap.dc ad aliquid dicere,
relationum quafdam fundari in vnirate , fiuc
quantitatum, fiucqualitatum,fiuc dfentix, qux
funt xqualttas , fimilitudo, Sc identitas, ea enim,
inquit , funt xqualia , quorum quantitas ed vna
fecundum (pecicm ; ea (une fiiniiia quorum qua-
litas ed vna fecundum fpeciem i illa veri funt ea-
dem quorum fubftamia ed eadem. Quafdam
itera fundari in Atdione, Sc Paffione , vt paterni-
tatem , & filiationem , paternitas enim fundatur
in adtionc generariua , hoc ed qy&d paternitas
fundatur in potentia gencratiua ,' ratio autem
fundandi,& fine qua non fundatur,cd quodadu
generet.

f Et itande aliis generibus. Nota , quid Arifto-
tcles docet motum in genere quadruplicem c(Tc:
quia morus non ed prxtcr res, ad quas rcndic.res
amem, ad quas tendit , funt tantum quatuor, fci-
licet Subdantia,Quantitas,Qi^alitas,& Vbfiquia
in his tantum quatuor Prxdicamentis repemur
motus,velmutatio:infpedc autem motum o<fto
modis cficcontingic.nam cum motus fit in qua-
tuor Prxdicamcntis,& quoduis Prxdicamentum
contineat fub fc rem pcrfe&am, & imperfectam,
fiuc habitum, Sc priuationem, efficitur, vc motus
qui cft in illo Prxdicamento , diuidatur in mo-
tum,qui eft ad rem pcrfe&am.qui dicitur acqui-
fitiuus , Sc in motum qui cft ad rem imperfe&am
qui dicitur deperditiuus. Vndc colligit tot elfe
fpecics, fiue modos particulares motus, quot mo-
di cnris,id cft.quot modi illius Prxdicamenti ad
quos ed motus ; diucrfitas enim fpccifica mo-
tuum ex diucrfitate fpecifica terminorum ad
quos,fumcndacd.

Q^V ASTIO I.

Vtriwi ignorato motu nccejfe fit ignorare
naturam.

Aiiltc: < Phy/ie.text.t.Autttots «w»/ar.i.Theniirt.Siin-
plic l) Toom. ibiJ. Alhcrr. kit tmJJ. 1 . raf.i. Cxnonic.
quefi.i.art 1. W.:yton hiefartit. i. Conirr.#r.
textui, & qtufi.i .Complutcn. 4tjfi. itf.Ruuiutfr4(7.t.y.r.
luture ‘jutjl.udtffit a, Roccus Jttmma 1. taf.vnu e , cr

& Rcvitvr quod non : quia qitod cd
Jg per fc manifeftum, non ignoratur quo-
cumque alio ignorato ;lcd natura cft
per femanifeda ,& cuidens : igitur quocumque
alio ignoffto, non ignoratur , Sc per confcqucus
ignorato motu , non cft nece (Tc ignorare natu-
ram. Maior nora edi Sc minor patet : quia dicit
Aridotclcs a. huius, tcxt.6. quod naturam efle
probare ridiculum cd.

Secundb:quta ignorato illo , quod de difficili
edeognofeibile ,non cd neccfle illud ignorari,
quod dc facili cognofcitur.fed motus dc difficili
cognofcitur, natura vero cft dc facili cognofci-
P bilis:

Metui h 1 ge-
nere e fi qua-
druplex.

Lib. III. Phy ficorum

170

bilis : ergo, Scc. Minor pater primo , difficile eft
cognofcerc, quid /it morus, vr pater in ifto tertio.
Secundi, quia difficile eft cognofcerc motum eC-
fet juia»na pars eius eft prxicrita, & alia futura;
Sc ita de modo cognofcendi eft maxima diflicul-
ras. Irem morus non poteft fentiri i fenfu ; quia
fenfatio Ca Item vifus fit in joftanri, morus autem
fit fucccfliue.

Tertii: quia ignoraro pofieriori none/ l ne-
ce/Te ignorare prius ; fe d motus eft pofterior na-
tura : igirur non eft ueeeire ignorato motu.ignO'
rare narutam. Maior paret , quia cognitio pofte-
rioris dependet ex cognitione prioris , Sc non e
f onrra;& minor apparct,qpia motus cfl accidens,

Sc natura fubftanria; Sc modo fubftantia prior eft
accidente naruri,cognitionc,& tempore, vt patet
7.Mcraph.rext.4,

Quarti : quia cau/x funt notiores Cuis cffc&i-
bus , vt patet primo huius , tcxt.4. fcd natura eft
cau/a moru$:igiturnarura eftnotior motu, &per
confequcns cognitio motus prxfupponit cogni-
, tiomm narnrx magis quam e contra.
g, <^tnto:/i iracl^c^,fcque^ctu^quidderermi-
J,3,i0 de moru deberer prarcederedererminatio-
nem de natura.cuius tamen oppofitunvfccit Arir
ftoieles.Probatur confcquentia , ex quo cognitio
«aturx prxfupponit cognitionem motus, Se non
c contra.

Sexti : quia morus , Sc natura funt dux res ab
inuicem diilin&x;igitur non implicat contradi-
ftionem vnum illorum cognofci line alio : igirur
pofito, quid ignoretur motus , non eft nccc/Ic
ignorare naturam.

^ Septimi : quia tunc fcquecetur quid ignora-
ta quiete neccftc c/Ict ignorare naturam ; confe-
quens eft falfum : quia cognitio po/iciui non
prxfupponit cognitionem priuariui, irnmi fem-
per e contraivt patet 1 .de Anima, text. 70. Et pa-
rer con(cqucntia:quia motus, Sc quies opponun-
tur : igirur eadem eft cognitio quietis Sc motus.
Nam idem eft iudex redii ,& obliqui, vr patet 1 .de
•Anima , text. 3 j. ideo fi ignoretur quies , nece fle
eft ignorare morum, 5c per te ignotato motu nc-
pefle eft ignorare naturamiergo,&c.

0<£aub:quia antiqui ncgaucrunt motum cf-
fe.qui tamen non ncgauerunc naturam cflciquod
non citet, /i motum eltcclTci notius, quam natu-
ramcire.

Oppofitum arguitur per Ariftotclcm in prin-
Dimfit ,ju cipio huius tcrtij,texr.i.qui ponit quid ignorato
Jfitna. motu.ncccflc eft ignotarc narutam.In quxftionc
ifta primo prxmictcndx funt quxdain diftindlio-
nes declarantes titulum quxftionis quantum ad
fenfum tefcualem.Sccundo rcfpondcbitur phy fi-
3« ce ad qux/itum.

ic*tur» ,fl Quantum ad primum , notandum quod hoc
»4 nomen natura eft nomen connotatiuum dc Ge-
nere Ai aliquid ; cuius genus eft hoc nomen
principium ; Sc ideo multum refert ponere idos
terminos , natura , principium , Sc huiufmodi ter-
minos connotatiuos a parte fubic&i , vel prxdi-
catircfpgdu verbi dc prxterito, vcldc futuro;
vel rcfpeftu verbi dc prxfenti includentis prx-
tcritum, vel futurum:quia femper apartcprxdi-
cati huiufmodi termini appellant fuam formam,

4 /■«»«, ita vt reftungantur ad tempus vcrbi,tam pro fi-
, i; - gnificato , quam pro connotato , fcd non eft ita,

»»rt .fxttum quando ponuntur a parte fubiedli.

Sccun^ notandum , quid ifta vctba feto , ce -
pofito, fr di- S**f“ » '*lnoro faciunt ptopofitionem in fenfu
'i.

compo/jto, fcilicee, quando prxcedunr , vel /e-
quuntur totam propo/itionem; feu in fenfu di-
ui/o , quando ponuntur inter partes propofirio-
nis ; proorii/Emc tamen dicuntur de dido, vt
Cegnejce hominem ejfit , eognofco hominem currere,

Sc fic dc /imilibus ; Sc multum refert quando ali-
quis terminus ponitur £ parte ante rcfpcdu ifto-
ruin verborum , Sc quando ponitur it parte pift,

Sc ideo Ariftoreles in primo Elenchorum ponit
differentiam inter illas , venientem cognofco , tf“
cogne/co venientem ; quia ad veriratem primx fuf-
5cit, qu id illa res.quxeft veniens cognofcacur,
ignorato adhuc an fic veniens vel non; fcd ad
veritatem fccundx requiritur , quod veniens
cogno/carur , Sc cogno/cacur e/Ic veniens , ira eft
in propo/iro: quia ad veritatem iftius, cogne/co
naturum, non fufticit illam rem cogno/cere , qux
eft natura , fcilicee conceptu quidiratiuo , vc
pura quod eft fubftantia , vel huiufmodi , immi
cum hoc requiritur , quid cognofcacur taliter
fe habere , qualiter connotatur per hoc nomen
natura.

Tertii notandum, quod hoc participium iVni> 4*
ratum , Sc etiam verbum it quo de/cendit,includic
negationem,& idei confundit terminum imme-
diati fcquenrem diftributiue:fequitur entm *pw-
ro motum, igitur nullum motum cogne/co.

Quarti notandum , quod titulus quxftionis
poreft xquipoJlcrc vni temporali , videlicet ifti;

Dum ignoratur metue , necejje eft , quod ignore-
tur natura , quod eft falfuni : quia veritas tcmpo-
ralisprxfuppouit verirarem copulariux fadxcx
partibus illius temporalis.

Secundi poreft xquipoiicrc vni caufali , Sc eft
fenfus : quia ignoratur metue , nece/fe eft , quod igno-
retur natura ; Sc ifta eft falfa propter eandem
taufara.

Tertii, poroftxquipollere vni condicionali;ve
idi.fi ignoratur motu t, nete/fi eft quod ignoretur natu-
ra:Sc tunc accipio quxftioncm in ifto fenfujdum
tamen hxc didio ntet/fario faciat propofitionem
in fenfu compo/ico , dicendo necclfario fi igno-
ratur motas, ignoratur nacura:& hxc dc primo.

Quantum ad fecundum notandum,quod tam
dc motu.quim de natura fcitur quod eft. Deinde
quid eft definitiuc,& tertii, quia eft quantum ad
proprietates, Sc conditiones conuenientcs motui,
&naturx , Sc hoc tam de proprietatibus com-
munibus , quam fpccialibus : vnde proprietates
communes funt , quid omnis motus eft diuifi-
bilis in infinitum,omnis motus eft in loco , & fic
dc aliis ; proprietates veri fpeciales funi,* t quid
motui circulari nihil eft comranum.quod motus
habet calefacere , Sc fic de aliis : fcd proprieta-
tes communes nattirx funt , quod omnis natura
eft mota , vel mobilis ; proprietates vero fpccia-
les funt, vt quid coelum eft ingenerabiic , & in-
corruptibile , Sc fic dc (imilibus. Quarti fcitur
propter quid tam de natura, quam dc motu, fcilicee
caufa propter quid huiufmodi paftioncs infunc
naturx.ic motui.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima conclu- f*
fio. lmpofltbilc eft dc aliqua re cognofccce.quod
fit natura , non cognofcendo motum. Probatur,
quia impoflibile eft de aliqua rc cognofcerc
quod fic natura.non cognofcctido.quod fit prin-'
cipium , & caufir morus ; igitur impoflibile dl
dc aliqua re cognofcerc, quid fit natura, non
cognofcendo motum. Antecedens apparer : quia
naturam, eft dic principium moucndi,&
quicfccndi.

Qusftio I. 171

quiefcendi. Tenet confcquentia , qui» dc nullo quo d non folo fcnfu exteriori ,fcd i fenfucxtc-

pote It cognofci qudd iit pt incipium motus , non riori mediante interiori, id eft, mediante memo-

cognofcendo motum. ria,& virtute difcurfiua.

Secundi : quia implicat contradictionem effe Ad rertiam, negatur maior:quia licet motus Iit

naturam , fle non ede principium motus ; igitur pofterior quantum ad tfe,co qudd eft effectus na-
implicat|contradirtionein cognofcere naturam turx,fle loquor depofteriori (ecunddm naturam,
non cognofcendo inotum j fle propter hoc dicit & non fecundum tcmpus,ramen motus** eft prior
Ariftorelcs t .hoius,texc.6.qu6d negantes motuin via cognitionis , quia per motum deuenimus in
loquebantur innaturaliter. notitiam naturx ; fle idcd authoritas Ariftocclis

Secunda concludo. Neceffc eft ignorato mo- verificatur indefiniti,
tu, quantum adyfyf.ignorare naturam , quantum Ad quartam, Caufxfunt noriores , flec. Dico
ad quid eft , flc| eft fenfus conclufionis , quid ad qudd caufx funt notiores propter quid , fed effe-
cognofccndum naturam defiuitiuc, oporrer prx- itus funt notiores quantum ad qnia. Sed /impli-

cognofcere motuin effe. Probatur , quia natura citer loquendo effertus funt notiores caufis , lo-

definitur per motum : nam ia conceptu huius qurndo de notitia noftra : quia de notitia diuina
termini natura includitur motus , vt dichim fuit non eft ad propofitum.

piids: igitur ad cognofcendum definitionem na- Ad quintam. Negatur confeqtientia:quia^«<d 8.
turx, oportet prxfupponerc motum efTc. Er dico eft motus non prxfupponitur ad quid eft naturx,
notabiliter quantum ad fi #)7;quia dicit Ariftote- f cdfieft foldm.

lesin 1. huius, tezt. 1 1. quod in determinando de Adfcxtam. Negatur confcquenria: quia licet

naturalibus , oportet prxfupponerc omnia , aut finr res diuerf*', tamen cognitio definitiua vnius
quxdam moucri ; fle ided oporter prxfupponerc, ncccffarid dependet ex cognitione alrerius. %
qudd motus eft fle aliqua moucri ; fed non opor- Ad fcptinum.Negatur confcquentia, quia na-
tet prxfupponcre,quid fit motos definitiod, quia tura poceft cognofci per morum , nullo jnodo
habita definitione naturx in fecundo, inquiritur cognofcendo quietem. Ad probationem. Idem eft
quid fit motus definitio in tertio. iudex rerti & obliqui, id eft, cognofco obliquum

Tertia conclufio. Ignorato motu quantum ad priuatiud,'per cognitionem rerti , & lubitus : fic
qui 4 eft,nccc(Tccti ignorare naturam quantum ad cognitio quietis habetur per motum, licet non d

qnia eft. Hoccftdirtu, quod ad cognofcendum contra.

conditiones , fle proprietates fpeciales naturx. Ad ortauam deantiquis.dicoquod cranr inepti
oportet prxcognofcere conditiones , & proprie- propter ignorantiam Logic*, vt dicit Commen-
tate» motus. Probatur, quia ex proprietatibus tator,vel quid pertinaciter hoc Alliniebant,
motuum, & operationum rerum naturalium con-
cludimus naturam earum , vt quia hoc calefacir, ANNOTATIONES,

concludimus ipfum caiidx naturx. Similiter ex

proprietatibus motuum coeli concludimus eoe- a ^^tAtHramejfeeftperfiemdent. Nota nataram 9.

Ium ingenerabile, fle incorruptibile : igitur, flec. TN accipi dupliciter : primi fecundum fuam Nmmtm hi.

Patet ergo , qualiter fi eft motus ,Scfiefi naturx, effemiam ; quo parto cffcncialiter dicitur de ma- /«"«"A»'"**

fimul cognofcunrur : quia non prius cognofci- reria, fle forma. Altero modo accipitur fecun- tmr'

rur, qudd motus eft , quim qudd natura eft. Se- dum fuam proprietatem , qux eft canfiere metum.

eundo, quia /7 remotus, prxfupponitur ad cog- Si natura fumatur primo modo, non includit

nofcendurodcfinititti naturamrquiain conceptu motum Client ialiter, neque per illum definitur,

natur* includitur motus ; (cd quid eft motus non Si accipiatur fecundo modo refpicit motum , fle

prxfupponitur ad quid e} 7 naturx. Tertio pater, per illum definitur ranquatn per pa(Tioncm,cuius

quia tam quia eft, quam quia eft motus prxfuppo- eft principium fle caufa ; ex hoc fequitur , qudd

niturad cognofcendum proprietates naturx : fle naturam elfc eft per fc notum , quia fcnfu cog-

iftum ordinem feruauitAriftotcles in rebus natu- nofeitur effe: quid autem natura fic non rertd

ratibus. Vndc in primo libro Phyficoruin prxfup- cognofcitur.nifiper motum : quia caufx per fuos

ponit motum effe. Deinde ifto prxfuppofico ; in effertus cognofcunrur.

fecundo inquirit quid eft natura, & deinde in ter- h M»tm eft prior natura via cognitioni/. Nota

cio inquirit quid fit motus.fle in aliis quinque li- quod natura eo modo , quo eft prior in cllc , eft

bris inquiriede paffionibus motus, ex quibus paf etiam in cognitione , videlicet a priori ; eo au-

fionibus inquirit propricratcs naturarum in re- tem modo quo eft poftcriorcognofcitur per mo-

bus naturalibus tam generales quam fpeciales, tum, videlicet i poftetiori.noftraautcm cognitio

fcilicer in aliis libris naturalibus fcquencibus , fle oritur ab ctfcrtu , per cuius cognitionem cogno-

hxc de fecundo. fciinus cius caufam, fle talis eft, quam habemus dc

Ad rationes. Ad primam dico, qudd morus eft natura per motum. Et fi dicatur : ficut res fe li.v

de difficili cognolcibilis , quantum ad quid eft, bet ad effe , fic fc habet ad cognofci : fed natura

fed de facili cognofcitur,quantum ad fi r/r , fcili- eft caufa motus in effe: ergo eft caufa cognitio-

cct per cxpcricntiani,fle hoc prxfupponitur defi- nis morus , fle non e contra. Dicas, concedendo

nitioni naturx. qudd natura eft caufa motus : illa autem caufa,

Ad fecundam dico, qudd nataram effe 1 eft pet qux nullo modo eft effertus , feroper eft prior,

feetiidcns; tamen quid fit natura non eft adeo fle caufa cognitionis fui effertus i fi verd vno

cuidens; fle ad hoc prxfupponitur motus. Vel modo eft caufa, fle altero effertus, in eo qudd

poteft dici negando maiorem : quia poffunt cffc caufa , eft prior fuocffcrtu , fle caufat eius cogni-

duo cuidenter nota , fle notitia vnius poteft de- tionemjin eo verd quo eft effertus, fle pofterior, fle

pendere ex! notitia alterius ; ficut eft in propofi- cognofcirnr per effertum: modo natura eft caufa

to i fle ideo neceffc eft, qudd ignoraro motu.igno- motus. quia efficit tnotutn , tamen motus eft cau-

rctur aliquid per fc fle cuidenter notum-Ec quan- fa finalis naturx , quo parto fine motu neque de-
do dicitur , qudd moms non poteft femiri , dico finiri , neque inteliigi poteft. Atiftotelcs erpo

Scotioper.7om.il. P a quia

171

quia locutui cft de natura fecundam hanc pro-
prietatem optime dixit , quod ignorato niotu,
ignorabitur# natura.

EXPOSITIO TEXTVS.

Lib. III. Phy ficorum

D Imi fio nutem fecundum i vnumquodque gt-
n

to.

'Texui. nm,Scc. Hoc cft fecundum cap. huius eradi.

aT ** inquo nonit duas definitiones motus. Secunda
l„ ibi : Aiauttur nutem & rr.cuens. Item pruno po-

Dtfiomo mi- nit dcfinirionem.Secundd declarat pattesdefini-
MP* rionis.Tcrtio concludit rotam definitionem. Se-

cundum ibi , Quid nutem hoc fit motui. Et rerrium
ibi , Qf*d igitur rft bic. Dicit igitur , quod cum
in vnoquoque genere aliquid dicitur fecundum
«dum , Sc aliquid fecundum potentiam. Motus
cft enrelechia, id eft, adus exiftentis in a poten-
tia,fecundum quod huiufmodi.jd cft , fecundum ,
quAd in potentia : vt alteratio adus eft altera-
bilis, fecundum quod airerabileA ita inducendo
*n a*,,s mot,bus , demutationibus dicit Arirtocc-
Zinurt. k* augmcntationi,& diminutioni , non cft
aliquod nomen communc,ficut in aliis motibus.
Eft notandum , quod definitio cft communis ad
mutationem. Patet per Ariftotelem, qui inducit
degeneratione, Sc corruptione. SecundAnotan-
dum , quod in definitione motus ponitur nthss
unquam genus ad differentiam illius , quod fo-
}um eft in potentia ad aliquam difpofitionem, Sc
ponitur exiftentis in potenti* ad differentiam il-
litu,quod habet aliquam difpoficionemcomple-
• tc in adu,quia illud, quod aliquo iftorum modo-
rum (c habet ad aliquam mutationem , non mo-
uetur ad illam, fcd ponirur ibi, fecundum ejuod hu-
iufmo.it, iA defignandum continuationem motus;

Sc idcA fi aliquid moueatur ad caliditatem , &
definat moucri , cum fuerit tepidum , tunc illud
eft in adu per aliquid caloris , effer in potentia
ad vlterius acquirendum : igitur illud non mo-
uctur.

1 1 . QuU nutem i hoc Jit motus. Hic declarat partes
qrexi.7. definitionis ; Sc primA quAd fit adus ; fecundA,
quod (it entis in potentia; Sc tertiA.quAd fecun-
dum quAd in potentia. Secandum ibi , Quoniam
nutem epulum eadem & potentia. Tertium ibi»
Dico autem qnaten tu. PtimA probat, quod mo-
tus fit adus;quia illud cft adus per quod aliquid
dicitur io adu i quod prius erat in potentia fo-
lum.fcd permotum aliquid cft in adu, quod erat
in putentia folAnv.igitur motus cft adus. Maioc
patet per deferipeionem adus : Sc minot apparet
yiit i*£Ti[- cxemphficando.Nam xdificabilc, quod priAs erat
fumm Autr. in potentia mobile tantum , per xdificationem
fupte ijlottt. cn a£u motum f &pCr confcqucns xdificatio eft
motus.Hoc exemplum cft de niotu locali ; Sc po-
nit aliud exemplum demotu alterationis, vt do~
(Irinutio, medient iotnd»lefccntiMt/eneclus,Sc huiufmo-
di A* per adolcfcemiam intelligit augmentatio-
nemA perfenedutem diminutionem.

Text.a. Quoniam * autem puniam eadem, Scc. Hic probat

Jt uftttjUi- fecundam particulam, fcilicet quod motus eft
ei tm exiftentis in potentia ; prxmittit vnam di-
uMUtu uifionem quod aliquid poteft dici in adu , Sc in
potentia tripliciter : vno modo rcfpcdu eiuf-
dcm,fcd (ucccffiuc , vt quod eft in adu calidum,
Sc in potentia, quod fit non calidum, fcilicct in
alio tempore. Alio modo dicitur in adu , Sc in
potentia fimul, licet non fecundum idem , vt ali-
quid dicitur in adu calidum , Sc in potentia fri-
gidum. Tertio modo dicit aliquid in adu & in

porenria refpedu eiufdera, Sc in eodem tempore,
licet non eodem modo , vt illud , quod agit ia
aliud, Sc patirur ab eodem. Ifto prxmiftb probae
conclufionem,quia omnis motus eft adus corpo-
ris naruralis, quod fimul eft mouens , Sc mobile;

Sc mobile eft exiften; in potentia : igitur motus
eft adus exiftentis in potentia. Et licet aliqui
dubiraucrinr , vtrum omne mouens e fler mobi-
le, ramen pofteamanifefium erit, fcilicet in 8.
huius, rexr.4j.qu0d aliquod eft mouens immobi-
le ; & fic patet quAd motus cft adus entis in po-
tentia.

Dico nutem 4 quaterna fic. Probat quod motus jjt
fic adus exiftentis in potentia fecundum quod Tcxt. *.
in potentia. Probat exemplarirer.quia xs eft mo-
bile ad formam ftatux, fecundum quAd eft adu
xs , vel fecundum quod eft in potentia ad illam
formam ; fi moueatur ad illam formam , vt eft
adu xs , tunc fernpcr rooucrctur ad illam for-
mam:fi vt cft in potcnria ad illam formam , tunc
fequitur , quAd morus eft adus exiftentis in po-
tentia,fecundum quod in potentia.Et fubdit Phi-
lofophus , quod non j eft ideru xs efTe in adu, Sc Text.10.
ipfum c Ifc in potentia ; Sc hoc cft verum fecun-
dum rationem. Similiter, dicit, quod poflc fanari,

& polle Uborare,Iicci fit eadem res, tamen diffe-
runt fecundum rationem : Sc fimilirer licet fic
i dem color A vifibile:ramen fecundum aliam ra-
tionem dicitur color , Sc fecundum aliam vifibj-
le.Ita in propofito licet fit idem mobile.quod cft
in ad u per illud, quod eft acquifitum , Sc in po-
tentia per illud , quod eft acquirendum , tamen
hoc cft fecundum diucr fas rationes.

Quod C igitur eft hic. Concludit totam defini- Textu,
(ioncmmotusiquia illud cft motus, quo przfentc
in mobili.mobilc mouetur, Sc quo non prxfcntc
non mouetur; fed adu exiftentis in potentia fe-
cundum quAJ in potcutia, exifiente in mobili
mobile mouetur , Sc non prius , nec pofterius , vc
excmplificar dcxdificarione Sc zdificabilijigirur
ruptus eftadus exiftentis in potentia fecundum
quod in potentia.

Qujd nutem 7 bene ditium fit. Hic declarat defi- 1 j,

nitionem motus per dida antiquorum; & fccun- Tat.it.
do infert vnain conclufioncm,ibi:£r motu quidem.

PtimA dicit quAd cx didis antiquorum manife-
ftum eft, quAd non eft facile definire motum, ali-
ter quam prxdido modo. Quia vel motus eft de-
finiendus modo prxdtdo , vel ficut antiqui dixe-
runt , quorum aliqui dixerunt motum crtcaltc-
ritatem;a!ij inxqualitatemA alij,quAd motus eft
non ens ; lcd nullo iftorum modorum debet mo-
tus definiri ; igitur definitio motus data fuit bo-
na. Minor patet, quia per illos tcmiinos non de-
bet definiti mocus,quibus non plus conucnit mo-
tus quam quies , vel quomodo. Sed 8 vt contin- Tcxt. ij.
git altcta.vcl inzcpialia moucri , ita contingit ipfa
quiefeere. Et caula 9 quare pofucrunt motum cf TcxUf
fe non ens , erat ifta , quia motus cft ens indeter-
minatum , ita vt non litadus in aliquo genere,
nec etiam potentia : igitur non debet poni de ali-
quo Prxdicamcnto entium, fcd de coordinatione
ptiuatiuorum.

Et motm io quidem. Infert conclufioncm.quod Text. if.
motus eftadus imperfedus.Probatur : quia illud
quod medio modo fe habet inter adum perfe- ,
dum A puram potentiam, eft adusimpeifedus; 1
fcd motuscft huiufmoditcrgo ,&c. Maior patet:
quia tale nec cft adus completus, nec pura pote-
tiaA minor apparet ;quia fi illud, quod mouetur,

ertee

Tr jtt-

—

Qujeftio 1 1.

eflet in afta completo, iam celTarec moueri , & fi pleto:vcrbi gntii quando cft motus,

eflcr in pura potentia , adhuc nondtim mouerc- fummo , Sc lub hoc ftacu etiam jmperfe-

tor. Tertius ftattis quando habet formam *j"PJoBC

Meuetnr , ««rem & meuens. Ponit aliam dcfi- aam,& incomplctam.Quado ergo in

- • ' • ' dicitur.miodcftaaus entis mpoccnt«a,vcirnoD

| $J* «>(r»
diBmtm

«J-

Definiit»

I*/ txpliis-
U* ' (Nr.

nitionem motus , Sc primi prxmittit fuppofitio-
nem , quid idem aliquando mouer , & mouctur.
Probatur, quia inoucns quandoque eft in potcn-
(ia, vc moueatur ,& per confequens quandoque
altu mouetur. Secundi, quia mouens quando-
que quicfcit : igitur quandoque mouctur: quia
motus , Sc quies funt priuatiua oppofita idei
cui ineft vnum, natum cft inclTc reliquum.Tcrtii,
quia in his, quar agunt , Sc patiuntur ad inuicem
per coma&um;idcm fimul agir, & patitur , quod
non efTet, nili quandoque fimul idem moueret,&:
Vffiaimmt- moueretur. Ex iftis infere aliam definitionem,
rm' quid Morus eft c attus mobilis fecundum quid

mobile. Et probatur cx prima definitione : quia
illud quod eft alius entis in potentia fecundum
quid in potentia, eft alius mobilis fecundum
quod mobilfifed motus cft huiufmodi:crgo, &c.
Maior patet : quia mobile cft ens in potentia; Sc
minor eft nota per primam definitionem. Et fub-
dtt Ariftotelcs quod in omni motu cft aliqua fpe-
cies mouens , id cft , aliquod principium cffe&i-
uum motus, vt in generatione hominis, homo cft
principium effc&iuum.

ANNOTATIONES.

> Tk jr Otus tft 4 8m entis in petentia , &c. Nota,
IVLqubd illa ditftio entie in petentia accipitur
hic vno ex illis tribus modis fuprl capitulo pro-
cedenti citatis in diuifione prima, nempe pro
ente partim in a&u,& partim in potentia ; ita vt
definitio hunc habeat fenfum, Motus cft alius
ad differentiam illius, quod cft in mera poten-
tia cutis in potentia , ad differentiam illius, quod
eftin vltimo altu: aqua enim qux poteft effeca-
lida , vt decem , de calefit vt quinque, eft quidem
in afturcfpcdu illorum quinque graduum calo-
ris , cftquc in potentia refpcllu aliorum gra-
duum , quos adhuc non acquifiuir , idc6 dicitur
entie in petenti* , Sc additur fecunditm quod eft in pe-
tentis, id cft.ca ratione, qui tale ens eft in poten-
cia.non enim aqua calefit in quantum cft in a&u,
fcd in quantum cft in potentia.
b Antiqui dixerunt metum ejfe vel ait erat iontm,Scc.
Nota quod hxc fuit fententia Pythagoreorum,
quorum quidam dicebant motum efic dtuerfita-
tem : quia quod mouctur , femper fc habet alio,
& alio modo : alij dicebant motum efle inxqua-
litatem , aut quia procedit ab inxqualitate ; aut
quia tendit ad inxqualirarem. Ali) tandem dice-
bant motum efle non ens : quia quod mouctur,
nondum cft pcrfcllc fub illa forma.ad quam mo-
uetur. Cxtctum hxc fententia abfurdiflimn cft,
quia cx illa fequeretur.quod id moueretur, quod
habet diuccfitatem, aut inxqualitatcm , aut non
ens, quod eft plufquam falfum.
c Metue eft ad ut mobilis fecundum quod mobile.
Nota pro plena intctligcntia definitionis motus,
quod fubiclluin in ordine ad fuam formam ha-
bet triplicem ftatum , fi c rcfpeltum.Primus cft in
pura potentia , quando videlicet cft expoliatum
omni forma : verbi gratia aqua, quando cft in
fumnu frigiditate , cft in pura potentia ad calo-
rem ,& fub hac confidcrauone nullus cft motus
naturalis. Secundus (latus cll in ordine ad for-
mam.quando.frilicct cft in a&u pcrfc&o.Et com*
Sce/i epu. Tem. I /.

16.

dicitur, quod cft alius entis in poccntia.vel m
lis, eft idem, ac fi diceretur , motus eft a^n* .
i edi i, quod partim cft in allu , partim m P°r *

quia motus cft aflus illius , in quo neccflarid «
femper cft.fed femper cft motus in ente in poten-
tia,hoc eft, in mobili: ergo cft alius entis in p -
rentia » vel mobilis. Maior pacet in anima , quar
idedeft alius corporis animati.quia femper repe-
ntur in corpore alato: Sc minor patct;quia m en-
te in pura potentia non cft motus , Sc c”*c m
adlti completo finitur mottis: ergo neceftano re-
prritur motus in ente in potentia , quod parum
cft in allu. e

Secundo nota , quod fubiccium habens for-
mam poteft confiderari , vel in c(Tc quieto, vt
quando aqua acquirit duos gradus caloris, Sc ibi
fiftir.ira vt non ampliis calefiat. Secundo modo
prout eft in continua tendentia ad formam, vt in
aqua.quxacquitir duos gradus caloris.fic progre-
ditur vlterius quoufquc habeat pctfcHum calo-
retn, quando ergo fubiccium cft in hac continua
tendentia, cft motus in eo : Sc hoc innuit Arifto-
tclcs ilia particula, quatemu eft in petentia, vel
quatenus mobile ; ac fi dixilfet . quatenus cft in
continuo procciTu ad pcrfcllam formant.

Qjr A S T I O II.

Virum motus fojjit percipi a fenfi vifus .

Aueirocs i.fhypc.eemment ti.D. Thnma* tM An.rnp.6,
ItO. i j CT \.part.qusft.y\.mt.\. Scotus *» 4- dtfitnQ.x U
qntfl . j. ^.gidius X.J* An. tef 6. Simo» Ponius
d»Ure Iandun.<n Ubrn de An.<jn»ft.il. Coaimbt.i.^r An.

^ Rgvitvr quod non.quia vel percipi-
v cur fuper partem fpacij pcrtranfitam.vcl
fuper pertranfeundam,vtl fuper partem
fupra quam a&u exiftit : non fupet partem per-
tranfitam.quia fuper illam non eft motus, fcd iam
fadlus cft motus : nec fuper partem pertranfeun-
dam eadem tationc, quia fuper illam non fit mo-
tus/ed fit t , nec in fpacio in quo cll mobile, quia
in illo mobile non mouctur.

Secundo, quia illud non percipitur ii vifu, cu-
ius nulla pars percipitur a vifu ; fcd nulla pars
motus percipitur a vifu:crgo,Stc. Maior cft nora,
quia impoffibile eft torum videri fine hoc,qut!>d
partes videantur; & minor patetiquia partes mo-
tus funt prxtcritum , Sc futurum , quorum neu-
trum illotum cft , Sc pet confequens neutrum il-
lorum mouct fenfum.

Terti 6, fi motus videretur,vel hoc c/Tct vifionc
intuitiui , vel abftra&iua ; non abftradliua : quia
nulla poteft fieri vifio nifi in ptxfcntia obic&i,fic
ide6 omnis vifio cft intuiiioa.ncc intuiti t) a , quia
fequeretur,mof/« eft, ideo motus fuit: rmodi» non vi-
deo intuitiuc.quod motus fuit :quia iam cranfiic
in prxtcritum.fic amplius non cft.

Quarto, quia omnis vifio fit in inftantijnullus
motus fit in inftanti ; igitur nullus motus cft
vifio. Maior patet in x.de Anima, text.7o.& in
dc Scnfu ,Sc Scnfaro : & probatur ratione ; quia
fi inter vifutn , & aftrutn ponatur manus , non
citius remota eft manus, quam videatur aftrum,
p j quod

I_Ab.HI. Phy ficorum

*74

quod non eflet nifi vifio heret fubito. Minoe ap-
parctin 6. huius, texi. 57. & ‘m7.ecx1.j8. fcilicet
quod omnis motus fit in tempore.

Q\tinto,quia illa, mobile mcuftiir.xquipollet ifti,

Mcfcilt mtutbatur, moti le meuetur , & immtdinte po ft
metukitur ,fcd vifui non poteft petcipere,qualitct
iUa copulativa fignificat , idcb non poteft petei-
pcte.qubd mobile mouctur.

Sexto, non pote ft vidcci.qubd hoc tnouebitut:
igitur non poteft videri, quod hoc movetur. Te-
net confeqncmia , quia ad i fiam , hoc movetur:
fcquitur hoc monebitur :modb qui cognofcit
confequentiam clfc bonam, & non cognofcit
confcquens,non cognofcit antecedens. Probatur
antecedens , quia hoc moucbkur cft fututum
contingens ; igttur de illo quod moucbitur
poflibile cft quod non moucbitur, fic tunc pona-
tur in cfle.qubd no mouebitur.fequituc quod de
aliquo iudicat ipfum moucti, fic tamen non mo-
uebitur , fit per confcquens iudicium totum erit
faifum, quia fcquitur non mouebitur ; igitur non
mouctur. Confirmatur : quia poflibile cft quod
mobile , quod mouetur,fit moucns voluntarium:
igitur fuppofito, quod nunc moucatur , poflibile
cft , quod poftei non mouebitur : igitur de illo
nunquam poteft iudicari cuidcnter , quod ipfum
mouctur.

Oppofitum arguitur per experientiam. In

quitur, quod opotter efle aliquod quicfccns , ve\
aliquod motum diuctfo motu , ad quod fcnfut
comparet illud ,quod iudicat moueri-.fic ideo fi to-
tus mundus moucrctur motu re&o,b nullo poflet
percipi ille motus, quia nibil eflet tcfpc&u cuius
poflet ficti comparatio vnius ad alterum , Ifci-
licet moti ad quicfccns, vel ad aliud alio modo

Que perci-
piuntur i

/•<»/»

(i triplici
differenti*.

Viuifit *««- quxftione Ptimb videbitur de perceptione roo-
Pitnv. tus. Sccundb videbitur de ctroribus contingent i-

bus circa motum.

Quantum ad primum , notandum quod illa,
qux percipiuntur a fcnfu, funr in triplici diffe-
rentia .quidam enim percipiuntur a fcnfu exte-
riori folo,fine adminiculo interiorum,vt luces, &
colores, quantum ad fi eft percipiuntur folo vifu.
Alia funr qui percipiuntur a fcnfu exteriori me-
diante adiutmiomcmonijficm luces, decolores
non percipiuntur a vifu folo, quantum ad quid ej h
vnde dc luce nullus iudicat per vifum an fit lux
Solis, vel ignis, nifi per memoriam lucis ali^s vi-
fi, faciendo comparationem lucis, quam nunc vi-
det ad luces, quas alias vidit. Alia funr qux per-
cipiuntur a fcnfu exteriori mediante adiutorio
f-.nfus interioris, fcilicet um memoria , quain
inuginatiux ad difeurrendum, fic ratiociuSdum;
& fic percipitur litus , corporeitas , ptopotrio
vnius rei ad aliam iem.fic quics.vt poflea dicetur.
4, Sccundb notandum , quod percipere motum

Quii, fit ptr- per vifum , aut alium fenfum, loquendo dc motu
oftrt morum locali , nou cft aliud , quam percipere mobile in
ftrftnfum. juobus flijbus dioerfis fucccfliuc , & in duobus
inflantibus diuerfis, inter qux cadit tempus fen-
fibilc medium: fit dico iu duobus fitibus diuerfis,
dc non in duobus locis , propter morum circula-
rem:quia quod mouetur circularirer, non mouc-
rurdeloco ad locum, fcd mutat fituin fecundum
pattes.Sceundd dico, inter qux cadit tempus fen-
fibilc medium i quia fi tempus medium eflet in-
fcnfibilc , runc mobile non indicaretur moucti:
fcd occupare torum fpatium continue , vr parer
de baculo, cuius extremum cfl ignitum velociter
circundu&o.

yutu' me» Ex illo fcquitur , qubd motus non poteft per-
ftttfi ptrtipi cip» folo fcnfu exteriori fine adiutorio memorix.
)“#»■ Probatur , quia oportet recordari : quia mobile
(trttrr. pf jus fuit in alio fitu. Secundo fequitur virtus di-
ftinfila fcilicet cogitariua , vel imaginatiua, qux
diftinguic inter (irum in quo prius fuit mobile,
& inter litum in quo nunc cft mobile. Tertio fc-

Tcitio notidum dc aliis motibus ^ motu locali j.
qualiter percipiuntur : vnde aliciario, qux cft de M«m m «|j 1
vna qualitate ad aliam alterius fpeciei percipitur ”>•*» 1***4
per hoc, qubd mobile piius moucbat fcipfum fub
vna qualitate, & poftea in alioficporc fub alia, in- fa™"*
ter qux tepora cadit tempus fcnlibile medium: fic J
dico hoc pro tanto •. quia fi tempus medium non
cft fenfibile, non bene percipimus motum, vt pa-
tet de illuminatione , dc quapropter infcnfibili-
tatem mcnfurx nefcimus.an fiat fubito , vel fuc-
cefliuc:fcd intenfio qualitatis percipitur per hoc,
qubd mobile prius mouctur intentius , fic poftea
renudius fub eadem qualitate, fic remiflio pet op-
pofitum. Ex quo parer qubd in perceptione in-
renfionis poteft accidere error : Primo propter
meliorem difpofuionem organi.Sccundb propter
melioratione difpofuionismcdij. EtTcuib pro-
pter meliorem applicationem mobilis , quod vi-
detur : quia in quolibet iftorum trium cafuum
mobile apparebit intendi, nulla tamen eius qua-
litate intensa. Illos tamen errotes expertus bene
poteft deprehendere. Item condenf&tio percipi-
tur per hoc, qubd vifibile terminat vifum > quod
primb non terminabat i fic rarcfa&io per hoc,
qubd per aliquod vifibile tanquam per medium
videtur aliud , quod prius non potcrar videri, fic
eodem modo percipitur diaphancitas.

Nunc ponitur ifta conclufio.Mocus percipitur
a fcnfu , fic non foluni a vifu , immb cum hoc ab Mum peni.
aliis fenfibus.lfta conclufio eft per fc nota.nec in- p&irijnpo.
digee pFobationc : fic ideb dicit Atiftoreles 1 .hu-
ius , qubd in naturalibus oportet fupponctc om-
nia,aut quzdammoueri.ltem Commetator in 8.
huius, comm. xi. dicit , qubd fermo dicens omnia
quiefeere eft falfus.fit repugnat expetientix. Pa-
tet igitur, qubd motus percipitur a fcnfu , fic per
quod medium, fic hoc de primo.

Quantum ad fecundum, vt videatur qualiter ad
perceptionem motus requiritur memoria:noian- **'
dum qubd motus cft in triplici differentia, quida
enim cft morus quo in quolibet tempore fenfibi-
li pertrafitur adlpaciu fcnlibile; vt quando equus
currir,& ad perceptione talis motus non requiri-
tur rcfctuatio memorixjfcd fufiicit referuario per
phantafiam, aur per fcufuro exteriorem , fi fenfus
exterior aliquo modo referuar. Alter cft inorus,
quo non in quolibet tepore fenfibili pertranfitur
ipatiu fenfibile, fcd in quatuor.vcl quinque tem-
poribus fenfibilibus pertranfitur vnu fpaciu fenfi-
bile, fic ad perceptionem talis morus requiritur
mcmoriaad referuandu , quod mobile prius fuit
in alio fitu, ficur patet dc motu Solis. Vnde afpi-
cientes ad Solem non flarim percipiunt , qubd
mouctur, nifi continuent vifionem per tempus
aliqualiter magnum. Sed alius cft motus , quo in
multis temporibus fenfibilibus non pertranfitur
fpatium fenfibile: immb vix infra fpacium vnius
horx pertranfitur fpacium fenfibile , licut eft dc
motu ocfaux Jphxrx : fic aJ perceptionem talis
motus non fufiicit memoria, fcd requiritur mag-
na rcferuatio.fic obferuatia per libras.fie fic pater
qualiter ad diucrfitatcm motus iu velocitate,

Quxftio III.

7- '

I mr mulli-
fl ix imUB-
/i( i» ftrtt-

& tarditate diuerfiinod J requiritur vinus cogni-
tiuaad percipiendum motum.

Deinde de erroribus contingentibus notan-
dum , quid multiplex contingit error in per-
ceptione inorus. Primo propter nimiam velo-
citatem , 9c ideb tragus velocior apparet nobis
quiefeere.

Secundi propter nimiam diftantiam : quia li-
cet motus fit fufficicnter velox , vt percipiatur,-
tamen propter nimiam diftantiam , aut elonga-
tionem non percipitur, vt de motu Solis.

Tertii propter nimiam tarditatem: vt de mo-
tu o&aux IphxTx , & de motu augmenti , & de-
crementi in animalibus, & in plantis, qui propter
nimiam tarditatem non percipitur in modico
tempore.

Quarto propter paruitatem mobilis , & idei
atomi , qui mouemur in acre , non percipiuntur
moueri propter paruitatem.

Quinti propter imaginationem, vt equitan-
ti inxta murum propc.apparct murus moueri, eo
quid noncogitar de motu proprio.

Sexti propter hoc , quid oculus fi mu! moue-
tur cum illo quod mouetur , & idci exiftens in
naui non percipit nauem moueri.

Septimiiudicatur aliquid quiefeere, quod ta-
men mouetur, eo quid videns, & vifum confiini-
li motu mouemur: verbi gratia , ex i flent i in na-
ui apparet alia nauis mota tanta velocitate
quiefeere, pofico quid non videat aliud quam
aliam nauem.

Oftaui propter indifpofitionefti organi quan-
doque accidit error in iudicando dc motu.

Noni propter motum fpccici in oculo, Sc hoc
de fecundo.

AJ rationes. Ad primam dico , quid motus
percipitur fuper partem fpaci; , fuper quam mo-
bile eft, ranien meroorilquod prius fuit alibi, Sc
tamen xftinutionc, quod poftea erit alibi i 5c
idei poccft conccdi,quid vjfus non percipit mo-
tum, falrem Iulus, fcd mediante vifu, memoria, &
xftimatione, vel imaginatione percipit motum.
Vel fub alio modo loquendi dicitur , quid per-
cipitur fiipra partem fpatij , fupra quam mobile
cfl , dimittendo partem fpatij , fupra quam prius
fuerat ,& acquirendo partem, fuper quam poftea
erit.

Ad fecundam , conceditur maior , & negatur
minonquia per vifum percipimus.quid nunc cft
in hoc loco , & per memoriam recordamur, quid
prius fuit in alio loco.

Ad tertiam dico , quid maior debet intclligi,
quod omne quod videtur cft lux , vt color , auc
videtur per lucem, vel colorem.

Ad quarram, concedo modo di&o , quid me-
diante vifu habeo certam cognitionem de quali-
bet parte illius copulat i ux , fcfliccr per vifum
medianribus aliis virtutibus interioribus.

Ad quintam , quia omnis vifio fit in inflanti,
&c. Negatur confcqucntia, quia fupp ofiro vifio-
nem fieri fubito , tamen continuatur fucccffiuc:
propter quam continuationem fucccfliuam po-
tcll percipere motum.

Ad fexram , negatur confcquentia. Ad proba-
tionem dico, quod neccflario fi inouerur.moue-
bitut : & quando dicitur de agente voluntario
dico.qubd non obftante, quod agens fit vo-
luntarium, neccflariu fi ipfum mouetur, mo-
uebitur.

ai.

ytrum ia aUentmt ^ ..

frbui tus -vt t~-

Auerroct j. tkyfjttm 4. Gvtfecdw ywt - jmf - atf*
rkyfjrsa.i.tst.) & $. D.Tmli i v **

». D Bon. 1* t.A/.l?. Ht-Stoaii « ^ -V
btiel. Capi colu» , Ac Gtegoriw wkU qm+f
tjmtll.i. Cooimbrie.M^.x. fmx/L x. frdipmnu tg ,t
quift X. Complutcn. dtfr. i«. x. mmV
qudft. 1, faber Tbttrtm. 40.

Rcvitvr ptimo , quod tota
quia vel proucnirct iucccffio propter
jrjjh* partes quanti tat iuas fubic&i , vet pro-
pter partes fottnx graduales : non ptimo modo,
quia alteratio luminis fit fubitb, vt patet i.Jt
Anim 4 , tcxc. 70. Item contingit aliquod totum
fimul alterari , Sc non dimidium prius , vt tota
aqua congelatur, vt patet lib.de Scnfu.Sc fenlato.
Nec fecundo modp : quia cbm illx pattes fioc
citifdcm rationis, qua ratione vna produceretur,
eadem ratione alia : idcb vel omnes fimul produ-
cerentur, & habetur propofituin vel nulla pro-
duceretur, quod cft contra experientiam.

Secundo : quia vel illx partes formx clTent
eiufdcm rationis, vel diuerfarum rationum, quia
folius fubftamix compofitx cft proprium habere
partes diuerfarum rationum. Nec ciufdcm ra-
tionis, quia omnis multitudocft rerum dilfcrcn-
tiarum fecundum fpeciem , vel fecundum quan-
titatem, vt dicit Commentator primo huius,
comm.i j. modo illx partes formx non differunt
fecundum quantitatem, quod patet ex duobus:
Primo, quia plurcs gradus formx funt fimul in
eadem. Secundi, quia mulrx funt qualitates in
fubic&isiudiuifibiiibus, vt patet dc adlibus ani-
nix, qui funt in intelle&u.

Tertii fcquerctut , quod quodlibet alterans
aliquod pafIuro,cfTet infinitx virtutis intcnfiux;
confcqucnscft falfurn, j. huius, text. 57. Confc-
qucntia tener, quia omnis efferius , fcilicct qua-
litas prodofta, effer infinite intcnfa: quia in qua-
libet parte temporis, fecundum quod cft fucccf-
fio in alterationc, producitur aliquisgradus qua-
litatis ; Sc cum fiiu infinitx partes tcinporis,fc-
quitur, quid in fine horx clTcnt infinitx qualita-
tes produllx , & per confequcns illa qualius cf-
fet infinita , prxeipne cum in parte pofteriori
temporis plus acquiritur dc qualitate: verbi gra-
tia , dc caliditatc , quam in priori , cum in parte
pofteriori minor fit rcfiftcntiain pafTo.

Quarti, forma gradualis,vt calidius, non de-
perditur fucccffiuc : igitur non acquiritur fuc-
ccffiuc. Tenet confcqucntia , quia idem cft mo-
dus acquifitionis, & deperdit ionis. Probatur an-
tecedens, quia ex quo quilibet gradus caliditatis
eft xque pexfens, & xqu£ approximatus corrum-
penti, qui ratione corrumperetur vnus gradus,
eadem ratione alter: igitur vel nullus corrumpe-
tur, vel oqincs fimul, & habetur propofirum.

Quinto fequcrcrur,quod alterat io no efTer vnus
motus, conlcqucnscft falfurn , vt paret 5. huius.
Probatur confcqucntia , quia ad vnitatem motus
requiritur vnicas termini ad quem , vt patet ibi-
dem-, modb in alrerationc non eft vnus termi-
nus, immb continue alter, & alter, fcilicct alia,&
P 4 alia

LAb.IW. Phyficotum

*\ia pus formx : igttut continui cft alia , & a\ia
operatio , 6 1 per confequcns alter atio non cft
vnus motus.

Sexto. Nullum indiuifibilc acquiritur fuccef-
fiue ; fcd omnis forma cft tndtuilibilis , vt patet
per definitionem formx, Ccilicet ,quod/«rm* eft
Lompofnioni contingent fimplici , ej inuvitbiU eflentia
conjiftim , vt patet m lib.6. Principiorum.

Septimi) ,dc qualitatibus non habentibus con-
trarium. Vnde non apparet, vnde in genera-
tionibus buiufmodi qualitatum ptoucniat fuc-
ceflio.

Oppofitmn arguitur per Commentatorem j.
buius. comm.4.& t,. Phyfic4.Cc j 48. vbi ponit,
qubd motus eft acquifuio partis poft partem cius
pctfc&ionis ad quem mobile tendit , donec per-
ficiatur i 8c fic in attu, quam definitionem intcl-
ligit de motu altctationis acqutfitiuo.

Secundo, nifi fieret fucccfno in altcrationc fe-
cundum partes fornix, fcqucrctur, qubd altcra-
tio non clfct vetus motus ,quod cft falfumi vt
pater. Et patet confcqucntia , quia de ratione
veri motus cft , qubd fiat fucccffiuc de affirmato
in affirmatum in fubicfto in aftu.

. Tertio, ficut cft in motulocal» , 8c augmenta-

tienis i ita videtur effe in motu altctationis : fcd
% tam motus localis «quam augmentationis fiunt
fucccffiuc ; ergo , &c.

Quarti aliter fequcrctur , quid agens in alre-
tationceflct infiniti virtutis i quia agetet in in-
finitum modica menfura; modo agens in men-
fura diuifibili, cft aliquanti vittuiis, & agens, in
minori menfura, eft maioris virtutis : igitur qux
eft propottio mcnfmx ad menfuram, eft propor-
tio agentis ad agens.

Notandum, quod quxdam font qualitates ha-
bentes contrarium , vt caliditas , ftigiditas , Se
conlimilcs : alix funt qux non habent contra-
num , vt lumen, fpecies colotis , Se aliqui a&us
animx,

in ulttTAti»- Secundo notandum , quid in altcrationc tri-
■«fx tribut p|jci(Cr poteft proucnire fucccffio •, vno modo
» 'tfTfattft *luamurn partes quamitatiuas fubic&i ; vt
tp 1 • fucctfliuc calefacit lignum .primipartrm
propinquiorem; fecundi remotiorem. Secundi
prouenit fucccffio ex parte graduum fotmx vt
ignis calefaciens lignum , primi introducit ca-
liditatem remilTam ; poftea intenfam , & hoc
in eandem partem ligm.Tcitii prouenit fucccf^
fio vtroque modo : vt qruiulo agens non cft fuf-
ficieuter approximatum ad omnes paries padi:
tunc primo calefacit partem propinquam, deinde
remotam. Item partem propinquam primi alte-
rat remiffius , poftea intenfius.

Tettii notandum , quod aliqui pofuciunt,
quid gradus formx diftinguitur a forma ; ita
vt gradus caliditatis non cft caliditas. Tunc di-
xerunt, quod forma, verbi gratia, caliditas ac-

Jiuiritur fnbici tota fimtil , quantum ad fuam cf-
eniiam. Quod probam per aliquas rationes an-
te oppofitum : fed ranien forma acquiritur fuc-
cefliue, quantum ad gradus formx. Sed iftud non
valet : quia gradus caliditatis non cftaliud, quini
pars integtalis caliditatis, & ideo quilibet gra-
dus caliditatis eft caliditas. Item ille gradus , qui
ponitur acquiri fucccfliue, cft quxdam formaj
igitur de illo gradu adhuc flaret dubitatio, vtrum
quantum ad fuam clfcntiam acquireretur fubitb,
vel fucccffiuc, &. tunc vel procederetur in infini-
tum, vel aliqua forrn^ quantum ad fuam effen-

tiam acquitetetut fucceffiufc > quod eft ptopo-

fitum.

Quattb notandum , qubd quando At \ftote\cs To,u™
dicit qubd contingit aliquod totum fimul altera- ‘VJ.
ri, qubd totum poteft imaginati diuidi duplici- ,tT>
ter : vno modo in partes , quarum quxlibetnon
cft xque ptxfcns alteranti ; fcd vna propinquior.

Se alia remotior i Se fic non contingit torum al-
terari fimul quo ad tales partes : immo de nccef-
fitate fucccffiuc. Alio modo quoad partes qua-
rum neutra cft remotior , vel propinquior ab
agente ; verbi grati*, fi imaginetur diuidi fecun-
dum fupctficicm alteranti applicatam;8c fic con-
tingit aliquod totum fimul alterati.

Nunc ponuntur conclufioncs. Prima conclu- 6.
fio : In altcrationc ad qualitatem , qux non ha- J«
bet contrarium , cft fucccffio fecundum partes
quamitatiuas fubiefti. Ptobatut , quiaomnis ta-
lis altctatio , aut fit per nuuam gcnctationem
agentis, vel paffi, aut vtriufque , vel per applica- »jf fneufe
tionem alterius eorum, aut vtriufque , vel per re- /•****•£•
motionem obftacuh — * "

fcd ncceftc cft quolibet
iftorum modorum fieri fucccffiuc; ergo , &c.Et

f*

ifta cbclufio poteft fimilitct poni de qualitatibus
habetibus contrarium: fcd pono eam de non ha-
bentibus, quia de eis miniis videtur, quod in illis
fiat fucccffio. Sedobiicitur de lumine , pofito
quod fit vnumluminofutn quadratq figurc.cui fit
obftaculmn corpus opacum quadratum maius, &
moneatur luminofum vctsbs extremum opaci:
tunc capio primum inftans, in quo fupcrficics lu-
nunofi.Sr fupcrficics opaci funi xqualiter coiun-
&x. Tunc atguitur immediate poft hoc ; aliqua
pars luminofi cft prqfcns toti fupcrficici corporis
opaci ;igitur tota illa fupcrficics cft fubitb illumi-
nata.Rcfpondetur negando confcqucnriam;quia
ante quamcumque partem luminofi prxfcntcm
illi fupcrficici.prius erat vna pats minor prxfcns,
qux ad minorem diftantiam fufficiebat illumina-
re, Jk ante illam adhuc vna minor, 8c fic in infini-
tum ; igitur ante quamcumque partem illius fu-
pcrficict illuminatam, prius erat alia pars illu-
minata.

Secundo dubitatur, vtitim poffibilec{retlquf>d
fieret alterario fine tali fucccflionc. Rcfpondc-
tur qubd non naturaliter , tamen conditionali-
tcr ,fi aliquod luminofum cftcr fubiibprxfcnta-
turo medio fufficicnrer difpofito ad fufccptio-
nem fui luminis, fubito illuminaret illud me-
dium. Et illud idem poteft probabiliter fuftineri
de igne ; qubd fi ignis cfter fubito approximatus
alicui pafto , in quod fufficcrct agete , in primo
inflanti ageret ad tantam diftantiam , ad quan-
tam vnquam poftea, licet non xque intense, fup-
pofito , qubd agens intendatur , am pafium me-
lius difponatur, nec qubd aliunde fiat agenti au-
xilium.Ec fi contrarium apparear, vel oppofitum,
fioc eft eo, qubd a&io agentis cft retniflior in
remoto, quim in propinquo.

Secunda conclufio. In alteratione ad qualita-
temnon habentem contrarium, non cft fucceflio *'Mfm
fecundum gradus formx. Probatur per experien- «»•

tiam, fuppofiro qubd aliquod fufcepnuum lumi- uabm **
nis.vt puta cryftallum,apponatur radiis Solis, vi-
demus , qubd in principio applicationis efficitur
ira luminofum , ficut vnquam poftea. Et debet
conclufio intclligi de agente , & paffo eodem
modo fe habentibus, ita vt non fiat melior ap-
plicatio. nec vnum in virtute augeatur, nec aliud
indifpofitionc melioretur.

Sccun

Quxftio III.

. ■

t.

Ja ait irati*-
rati quali-
tatem k*b-

ttm tutra-

nft fit m-

A*£T4ini

firm.

10

Secundi , quia fi agens non producat in prin-
cipio ramum, quantum potcfl qua ratione eft per
vnum tempus, eadem ratione per infinitum tem-
pus i cum uon Habet rcfillcntiam , nec impedi-
menrum.

Tertia conclufio.ln alteratione ad qualitatem
habefttcm contrarium , cft fuccclfio fecundum
gradus forma:. Probatur per experientiam. Vnde
aqua approximata igni calefit remiftiue : deinde
eius caliditas continue intenditur: nec vatet di-
cere , quod prius per magnum tempus abticiatur
contrarium, & poftea fubito inducitur caliditas,
ad quam e fi alteratio , quia in nobis experimur
oppofitum. Nam primi fumus calidi.poftcanon
folum perabiedionem prxftinx caliditatis, im-
mi per noux frigiditatis indu&ioncro , cuius
fignumefi .quid efficit frigiditatem. Pater igi-
tur, quid iu alteratione efi fucceflio fecundum
gradus formx.

Ad rationes. Ad primam dico , quid neutro
modo:quia in habentibus contrarium cfi fuccef-
fio fecundum gradus formx , Sc etiam fecundum
panes quantitatiuas fubie&t : fed in non haben-
tibus contrarium non cfi fucceflio nifi fecundum
partes quantitatiuas fubiefti. Ad probationem
de aqua di&um cfi in quarto notabili. De lumine
Arifioteles intclligic quod fi luminofum efiee
fubito ptzfcnratum medio , fubiti caufaret lu-
men. Ad probationem de gradibus formx dici-
tur vno modo, quid agens naturale magis de-
terminat ad produ&ioncm vnius gradus , quam
ad produ&ioncm alterius. Aliter dicitur, quod
licet fit ex intentione agentis producere calidi-
tatcni ; tamen connaturalecft , quid vnus gra-
dus primi producatur, quam alter.

Ad fecundam dico, quod illz partes fune ciuf-
dein rationis. Ad probationem dico , quod licet
non difFcramquantitarc exrenfionis.tamcn bene
differunt quantirarc inrenfionis.

Ad tertiam , negatur conlcqucncia , quia ali-

?ua qualitas , vel pars qualitatis ptoducetur
abito.

Ad quartam, negatur antecedens. Ad proba-
tionem dico, quod licet ilix partes fincfimul.ta-
men cft b ibi ordo; ita vt ille gradus ptimi ge-
neratus vitimi corrumpitur. Et decaufa imagi-
nantur aliqui , quid gradus primi introdu&us
maiorem habet fixionem in matetia , Sc hoc
propter maiorem appetitum materix , quando
materia omnino caruit, quira quando habuit
partem formx. Tamen dicitur aliter , quid dc-
rerminatio ad corruptionem vnius gradus prius
quam ad corruptionem alterius, cft ab agente
vniucrfali.

Ad quintam, negatur confequcnti.vquia licet
continue acquiratnralia,& alia caliditas ; tamen
quia ex omnibus illis fit c vna caliditas.ficut ex
partibus totum , propter hoc motus cft vnus, Sc
ad vnum terminum.

Ad fexram , conceditur maior , fi fit (implici-
ter indiuifibile, tam intcnfiue, quam cxtcnfiue;
Sc negatur minor. Ad probationem : Author in-
tclligic, quod forma d cft fimplex , Sc indiuifibi-
lis per priuationem compofitionis ex partibus
diucrfarum rationum. Ad aliam diftum cft.

ANNO TAT IONES.

1 \ 7 Ttitm in nit er /trione quali t.ts acquiratur
V fubito , crc. Nota, quod quxftio cft, an

177

alteratio fic motus continuus, qux poteft habere
rripliccin fenfum. Ptimus Tenuis cft, vtr&inal*
tcratio fic mutus continuus,& perpetuus, vt mo-
tus cariorum ; Sc dc boc non cft quxftio. Secun-
dus fenfus cft, vtr um alteratio fit concinua,idcft,
abfquc vlla interpolatione in toto tempore, quo
mobile alteratur , neque etiam dc hoc quzeitur:
nam certum cft , qudd propter aliquod impedi-
mentum mobile non fic (emper alteratur. Ter-
tius fenfus cft, vtriiin alteratio fit continui fuc- .
ccftiua.falrcm pro illo tempore quo durat ; ita vt
mobile fucccwue, id cft, per partem poft partem
acquirat formam , ad quam mouctur : & in hoc
fcnfu cxciraturquxftio, Sc haber difficultatem.

Secundd nota, quod Gotfrcdus,quodl.7.qu$ft.
7- tenet iu augmentationc formx non dari gra-
dus, fcd forma rora fimul acquiritur , cuius op-
pofitum fentit Scorus hic , Sc in 1 . dift. 1 7. Pro
cuius intclligemia obferua,qu£>d gradus cft por-
tio pcrfc&ionabilis formx Ipccincx extra con-
ccprum quidiratiuum cius , ipfam formam fp>-
cincam intra fuum conceptum quidiratiuum
includens, & inclufus realitcr intra conceptum
indiuidui. Nam forma fpecifica bifariam confi-
derari poteft ; vno modo clTcmialitcr , Sc qui-
ditatiuc tantum. Alrcro modo materialiter, id cft,
fecundum cllc, quod haber infuis inferioribus,
fcu indiuiduis. Priori modo forma fpccifica con-
firtir in indiuifibili , at pofteriori modo , fcilicec
materialiter haber latitudinem graduum. Dici-
tui autem quod gradus includit formam fpccifi-
cam in fiio conceptu quiditatiuo , quia calidi-
tas decem graduum cft caliditas formalitcr , Sc
quiditatiuo , quia quxlibct talis cuiufcumque
gradus includit formalitcr , Sc quiditatiuc calx-
ditarem , liccc caliditas non includar quiditati-
decem gradus. Dicitur irem , quod infareali-
ter includitur in concepcu indiuidui , tumendo
iudiuiduum per accidens , id cft , pro aggregato
ex natura, differentia indiuiduali,& gradu : quia
caliditasdcccmgraduumeft realitcr albedo.
b Tamenef? ibi ordo. Nota quod inter iftos gra-
dus nullus cft ordo ellcmialis , fcd tantum acci-
dentalis, ficur , Sc inter partes linex. Vndc ficur
prima pars linex pollet efle vltima, ita primus
gradus pollet cllc medius , & vlrimus : quare in—
cer iftos gradus fimpliciter non cft ordo , fed fo-
lum habent ordinem quatenus induunt modum
numeri : qui tamen modus non eft ibicx natura
rei,fcdad placitum; lignare enim huiufmodi
gradus cft ad placitum.

c Ex omnibus idu fu vna caliditas. Nora, quod
in forma habente plurcs gradus duplex cft vniras
prima eft vnitas indiuifiouis. Secunda cft vniras
compofitionis : nam omnis forma componitur
exfuis gradibus , licet non fir talis corapofitio,
qualis cft inter ens in a&u, Sc ens in potentiateft
ibi etiam vniras continuationis non cxtenfiu^,
fcd intcnfiue. Et fi dicatur; ergo aliqua forma
erit diuifibilis fcclusi quantitate. Dicas, quod
cft diuifibilis fcclusi quantitate intcnfiue, non
cxtenfiu£.

d Forma eR fimplex t & indiuifibUu ,&c. Nota
quod compofitio cft multiplex : quxdam ex par-
tibus cflentialibus , puta cx materia, & forma;
quxdam cx partibus quantitariuis, vel intcgrali-
bus, quxdam cx fubicdo. & accidente, quxdam
cx gradibus ciufdcm formx. Exemplum primx,
vt homo , ignis. Exemplum fccundx , linea cor-
pus. Exemplum tertix, lignum album. Exem-
plum

Fima fteei-
fitm bifariam
ecnfiJerari
foufi.

I I.

Inter gradut
firma nrn eft
orJe rjfrnti *-
lu.

Ftrma Ut-
bentit flant
gradu 1 eft
dufhx v iti-
tat.

Cemfefttio

eft multi-
fit*.

Lib. 111. Phy ficorum

SimpUt tjl
uadrufltx.

phimqvutt* » albcdo intcnCa : 6 c quia quot mo-
dii dicitui visuro oppofitorum , tot fic reliquum
ex i. Topicorum. Idcb fimpicx poteft accipi
quadtuplicitct per oppofitum ad prxdi&os mo-
dos. Eft ergo forma fimpicx fimpiicitate oppo-
fiu compofuioni cflcntiali , quia non componi-
tur cxmatcna fle. forma. Irem cft fimpicx fim-
pUcitatc oppofita compofuioni quantiiatiux fi
fit fermo de founa , qux eft de gcnctc Qualita-
tis fecus cft de Quantitate.

Ell etiam omnis forma fimpicx fimpiicitate
oppolita compofuioni ex fubicfto, Se accidente.
Non cft tamen omnis forma fimpicx fimplicita-
tc oppolita compofuioni ex gradibus : quia mul-
rx formx intenduntur ,& remittuntur, quod fit
fecundum gradum cinfdcm fotmx. Intentio er-
go Authoris eft formam c(Tc fimplicem (impli-
citate tantum oppoGta compofuioni cftentiali,
& exfubic&o , & accidente. In aliqua enim for-
ma funt partes quantitatiux, in aliqua etiam for-
ma funr diuerfi gradus perfc&ionis , Se virtutis,
qux compofttio non repugnat fimplicit ati incf-
f entia formx.

IV.

Q_V iSTIO

Vtrum in intenjlone forma fari friiu ac-
qui/ira maneat cum farte Jc-
cundo acqutfita ?

Vide Dodoits citatnj in tjtuft. anteetdtnii. Ancon. Ande.
8. Mrtaph quail. f,. Tolet. l. Je generat, e af. j.«j ttajl. 4.
Fonfeca 1 MrtAib.caf.io.q i.Siutet torn.\.di[f.^6.feii.i.
& j.Ruuiu» i.degentr*t.u>f>.4 trali . i.Loica 1.1.

q*ifl.x+.art. i- Vafqucz 1.1. j.(*r 4 C ranado

ibid.tew-r* h. 4. Jifr 1 9. nui», t . Caittan. i.fr. qui/l.7.
*rt. 11.91.1, jmd. 14. arf. 4. *d j. <^r i . t.quajl. 51,
an it. i,

non efficitur maior per additionem alterius li-
nei pedalis , quia adhuc remaner pedalis ficut
ante i ita fimilitei qualitas prxcxihcns , ft prius
fuerat trium graduum , Cempet erit trium gra-
duum, Se tamen illud quod intenditur, debet
clTc primo minus , Se poftea maius. Nec pars fe-
quens, nec etiam aggregatum \ quia quod inten-
ditur prius erat remiflius ,8c tamen nec aggrega-
tum , nec pats fcqucns erat rcmiGuis , quia neu-
trum prius erat.

Quarto , fcquctctur quod quodlibct intense
calidum cflct intense calidum , Se etiam rcmifse
calidum : confequcns clUmpoflibilc , quia idem
non cft limul imenfum , Se tcmilTum in eadem
qualitate. Confequemia renet , quia per re «ha-
bens caliditaicm imcnfam-.liabet criam medieta-
tem illius , diuidendo non per cxtcnfionem , fcd
per intenfionem, quarum quxlibct fufticit deno-
minare fubtc&um : igitur ab vna denominabitur
intense calidum , Se ab alia rcmifse calidum , Se
habetur ptopofituin.

Quinio , fequeretur quod quxlibct caliditas,
quantumcumque remilla, pollet producere cali-
diratem infinitam intcnfiuc, vel falrem calidita-
tem fuumvam : confequcns cft falfum proptee
doo : primo ,quia nibilagit vitra gradum pro-
prium. Secundo , quia agens naturale finalitcr

. Rcviivr quid non : primi quia G
manerent fimul, hocelTct
Pro tanto , quod per huiufmodi ad-
ditionem gtadus ad gradum Geret intenfio
fotmx ; modo confequcns cft falfum , quia velo-
citas dcfcenfns grauis continue intenditur,

Se tamen nulla pars velocitatis prius acquifi-
ix manet cum aliqua parte , qux fecundo acqui-
ritur.

Secundi, quia per appropinquationem Solis
ad meridianum radius lucis intrans domum per
feneftram continue incenditur, ve patet ad expe-
rientiam , Se tamen nullus gradus lucis prius ac-
quifitus manet cum aliquo giadu , qui fecundo
acquiritur prxcisc,pofito quid totus aer exiftens
in domo continue ingrediatur ab vna parte , fle
expellatur per ventum ab alia parte : tnne G ali-
quod lumen pritis acquiGtum maneret cum ali-
quo, quod fecundo acquiritur, iam illud lumen,
vel cucurridcc cum acre exrra dominium Solis,
quod cft impoflibile; vel dimitterce acrem ,iu
quo prius fuit , ingrediendo alium aerem , quod
nonpotcft fieri: quia accidens non poteft mi-
grare defubicdo in fubicdum.

Tcttid.quia fi qualitas intenditur per additio-
nem gradus ad gradum , vtroque remanente fi-
muljtunc vel pars prius acquifita intenderetur,
vel pars qualitatis fuperueniens , aut aggrega-
tum ex illo quod prxerac,& ex fuperaddito: non
qualitas prxcxirtens , quia illa nunquam cft ma-
jo», quam fu de /adi o, vctbi grana, linea pedalis

agit ad aflimilandum fibi patTum ; & per confc-
quens cum paflum fuerit (ibi aflimilaiuni , ccfla-
bic agere. Probatur confequentia ■, quia caliditas
quaiuumcunquc remifta , fufficir aliquem gra«.
dum frigiditatis expellere. Se aliquem caliditaris
inducere -, igitur cum aliter gradus caliditaris Gbi
xqualis Gt ciufdcm rationis cum illo,qo& ratio-
ne poruit primum producere , eadem talione fe-
cundum. Et iicut arguitur de fecundo, ira de ter-
tio, & quaito,8c fic in infinitum i igitur cum ca-
liditas infinita , G edet , rcfultarct ex huiufmodi
infinitis gradibus,fequitur qudd illa caliditas te-
miffa poteft producere caliditatem finiplicucc
infinitam.

ScxtS,qu6d lumen piodudluni in medio eflec
infinitum inrcnfiue. Probatur confequentia fup-
ponendo duo: primS , quod generario luminis
(it inftantanca, ficut patet i .de Anima i. rm.70.
qufld per approximationem luminofi ad medium
lufccpt juum luminis incendatur lumen , vt patee
ad experientiam. Tunc arguitur fic ; in primo
inflanti , quo luminofum cft approximatum fuf-
ceptiuo luminis fufticicntcr difpofito, lumino-
fum produut lumen ccitx intcniionis.& in quo-
libet initanti temporis fcqucntis , cft xqnc po-
tens, vel potentius ,quia magis approximatum
ad producendum lumen, quim in primo : igitur
cum in illo tempore fini partes , vel inllatuia in-
finita , fcquitur quod in illo tempore producit
lumina infinita , quorum quodlibct cftxqucin-
tenfum, vel intenfius lumine prius dato. Tunc
igitur vel lumen prim£> acquifitum manet cum
illo quod fecundi acquiruur, vel non i G fic, ha-
betur confequcns: fciliccr , qu£id lumen illud
produ&um cft infinitum inrenfme: quia ex infi-
nitis xqualibus rcfultat infinitum. Si non , tunc
fequitur, quod intenfio qualitatis non fiat pei
additionem gradus ad gradum veroque manente
fimul , & habetur propofirum.

Septimo fequeretur, quod aliqua qualitas, ve
albcdo, efiet in infinitum perfida; confequens
eft falfum j fle probatur confequentia fupponen-
do , quod quxlibct albedo fit pcrfc&ior nigre-
dine.

Qu^ftio IV.

dine. Quod pacer, quia impoflibile eft duas fpe-
cjcs eflc xqu* pcrfcdas eflemialitcr ; idei de
neceflitare vna excedit aliam , vel exceditur ab
alia: modi albedo excedit nigredinem , quia
babet fe per morum habitus, fic nigredo per mo-
dum priuationis , vt pacet lib.de Senfu.fic Senfa-
to, fit z. Aie t cor orum. Tunc arguitur ,albedo eft in
duplo perfe&ior fua medietate ,in triplo perfe-
rior fua tertia parte, fic fic in infinitum ; fed me-
dietas albedinis eft perfedior nigredine, & tertia
pars albedinis eft perfectior nigredine , fic fic in
infinitum perfeTior nigredine , fic per confe-
quens albedo eft in infinitum perfe&a.

O&auo fcquerctur,qubd in alteratione de fum-
ma frigiditate adfummam caliditatetn alterans
e flet infinitx virtutis inrcnfiux. Confcquens eft
falsu:quia nullus ignis eft infinitx virtutis. Pro-
batur confeaucnria.quia fi fiat alteratio tn aliquo
cemporcde lumine frigida ad fumme calidumjtuc
. i« prima medietate teporis deperdita eft medie-
tas rcfiftcntix;fciliccc medietas frigiditatis : igi-
tur in alia patte proportionali ignis alterans ha-
bet in duplo maiorem proportionem fuper refi-
ftentiam pafli.quim habuit in prima: igitur (1
fecunda pars proportionalis eflet xqualis primx,
corrumperetur duplum dc rcfiftentia in fecunda
ad hoc , quod corrumpebat de prima , Sc cum
hoc dapium de caliditatc induceretur; igitur cum
de fa £to fecunda pars prof-^rtionalis horx fit
prxeise fubdnpla ad primam prxeise tantum
producit in fecuiida ficut in prima ; fic ita argue-
rerur , quod in tertia tantum corrumpet de con-
trario , quantum in fecunda, Sc tantum induce-
ret de caliditate , quantum in fecunda : fic fic in
infinitum : igitur cum illius horx fine infinitx
partes proportionales , in quarum qualibet tan-
tum inducirur de caliditate, quantum in prima
parte horx inducebatur. Sequitur quod in fine
erit caliditas infinita , fi: per confcquens agens
in ilia alteratione caufiuet infinitum , quod erat
confcquens.

Nono. Quia in rcraiflionc qualitatis non cor-
rumpitur vnus gradus aliis manentibus ; igitur
in inrcnfionc qualitatis cum gradu fecundo ac-
quifico non maner gradus primb acquifitus. Te-
net confcqucniia, quia idem eft modus intenfio-
nis,fic temiflionis. Probatur antecedens, quia in
remjflionc qualitatis omnes partes fecundum in-
centionem fune xqualircr approximat» agenti:
igitur qua ratione agens corrumpic vnum illo-
rum graduum , eadem ratione alium, fic per
confcquens vel fimul corrumpit omnes , vel
nullum.

Decimo.Termini motus altcrationis non pof-
funt flare fimul : igitur conclufio falfa. Tenet
confequenria, fic antecedens probatur , quia Im-
poflibile eft, qubd idem fit fimul fumme cali-
dum, Sc fumme frigidum.

Vndccimb. Quia ficur eft dc motu locali , ita
Videtur de motu altcrationis ; fed in motu locali
pars primb acquifira non maner cum parte fe-
cundo acquifita : quia impoflibile eft ,qu&d mo-
bile fimul fit in duobus locis : crgo.ficc.

Duodecimb. Quia vel illi gradus manerent
diftin&i.vel indiilindli : non indiftin£ti,quia il-
la funt diftiinfta , qux funt fimul , fic vnum prius
fuit, quam reliquum, Sc quorum vnum corrum-
pitur prius quam reliquum corrumpatur. Nec
diftin^i , quia vel fpecic , vel numero ; non fpe-
cic , quia in calefactione gradus primo acquifi-

179

tus eft calidiras , fic etiam gradus fccundb acqui-
firus eft caliditas : modb omnis caliditas omni
caliditaci eft ciufdem fpeciri fpecialiffimx ; non
numero ptopter duas authoriiares j. Aietnph.
ttxt. zy. Vnacft,qubd illa funt vnum numero,
quorum materia eft vna; modo illorum graduum
materia eft vna. Secunda authoriras : Quxcum-
que in eodem fubic&o differentiam habenr, dif-
ferunt fecundum fpeciem:modo illi gradus fune
in eodem fubic&o, fic per tc habent differentiam;
igirur differunt fecundum fpecicm.

Oppofitum arguitur per experientiam; quia 7.
videmus qubd ex aggregatione luminis ad lu-
men , lumen redditur inrcnfius, vr fi dux cande-
lx ponantur finml.Sccundb,nifi intenfione qua-
liratis primus gradus maneret cum fecundo , fc-
qacrctur qubd qualitas fymbola non remanerer
eadem in generato , Sc corrupto ; confcquens eft
fatfum , vc patet ftennio it Generatione , ttxt. iy.

Probatur confequentia , quia fi aer debet fieri
ignis, tunc calidiras acris continue intenditur, fic
tunc in illa intenfione, vel gradus prxcedcns ma-
net cum fequciui, Sc habeo propofitum: vel cor-
rumpitur inaduentu fcqucmis, Sc habetur con-
fcqucus.

Notandum , quod de ifta quxftionc funt qua- Opinio <jut-
tuor vix rcfpondendi. Prima via eft, quod inten- **

fio • qualitatis fic folum per deputationem a

contrario ; verbi gratia, fi ignis agat in aquam,

calidiras in aqua non intenditur peradditionem
caliditatis ad caliditaiem , fed per corruptionem
frigiditatis apparet calidiras intenfior , quam
prius fuit. Et fic dicentes ponunt, qubd quili-
bet gradus alicuius qualitatis eft fummus; fed
tamen apparet remiflus propter commixtionem
conrrarij. Et probatur vnica ratione : quia fi in
aliquo fubicfto fir tantum prxeise dc caliditate,
quantum de frigiditate ; illud non diceretur ca-
lidum , neque frigidum ; fed fi remitteretur vnus
gradfls frigiditatis , fuppofito quod nulla calidi-
tas introducatur, illud fubictftum eflet calidum;
igirur caliditas intenditur ibi non per additio-
nem alicuius gradus caliditatis, fed per remotio-
nem frigiditatis. Sccundb per Ariftotelcm,qui
ponit quod albius eft, quod eft nigro impermix-
tius. Tcrri'6 , Topicorum tertio , cap. 4. quia retnif-
fio vnius conrrarij fit per alterius inrcnfioncm.

Secunda via eft , quod inrcnfio qualitatis fit 8.
per additionem maioris gradus, b Sc tamen in
aduentu illius maioris tota prxccdens corrum-
pitur, fic pro ifta via funt omnes lationes ante
oppofitum.

Tertia via eft, qubd intenfio fit e per additio-
nem gradus ad gradum viroque gradu rema-
nencc fimul , fit ifta probabitur per conclufianes.

Quarta via eft ( qux non differt a prxccJcnri,
nifi in modo loquendi) quid nulla d qualitas
intenditur, vel remittitur fecundum formam;di-
citur tamen intendi , vel remitti fecundum qua-
liratem , Sc hoc propter vnam rationem ante op-
pofitum : quia vel gradus prxcedcns intenditur,
vel fcqucns, vel aggregatum.

Secundo notandum, qubd duplices funt qua-
li.a.r, ; quadam qua dependent in Ji*.

agentibus , non fimpfccitcc toquen-
do , fed ab agentibus fic. vel fiefe habentibus; vc
lumen, tc fpecies coloris. Alia funt qua depen-
dent ab agentibus in /fer.', & non onfinuri, vc
frigiditas, caliduas.Sr huiufmodiqnaliratesha.
bentes cotnratium. Modo in condufiombus fe-
quenti

i8o

quentibus folum intelligam de qualitatibus, qux
non dependent a fuis agentibus in ce»/tf*«W:idct>
de intentione aliarum qualitatum.

^ Notandum tertii, quod lumen poteft intendi

lumtn i nui- quolibet diucrforum modorum. Prim6 , per
tu nui u pe- atigmentarioncm virtutis agentis , medio futce-
ufi inundi. ptiuo , & agente quiefeentibus i & tunc dico,
quod intentio luminis fit per additionem gra-
dus ad gradum , vtroque manente timui , vc
potlca ptobabitur de aliis qualitatibus ; ita vt
tunc non tli different ia, quo ad hoc, inter lumen,
fic alias qualitates ; fic tic lumen primo poteft in-
tendi itio modo.

Secundo intenditur lumen per approximatto-
nem luminoti, medio quiefeente.

Tcrti& per applicationem medij fufccptiui
medio quiefeente.

Quart6 per motum vtriufque , fcilicec tam
medij, qukm luminofi;& quolibet itlorum trium
modorum intenditur lumen, nullo gradu lucis
prius acquifito manente , cum aliquo qui fecun-
di acquiritor.

1 0 Qumto, intenditur lumen per reflexionem, vt

-* quando radius reuetberatur a fpeculo, in acre
propinquo fpeculo eft lumen intentius , quim fi
non fuillct fpeculum refle&ens,

Sexti , per aggregationem luminoforum ad
|nuicem, vt lumen intentius redditur quando
caufatur k duobus luroinofis, quam ti ab altero
illorum tantum , exteris paribus , fcilicctquod
contidererur xqualis diftantia.

Et in iftis cafibus dico , quod ti luminofum,&
medium quiefeant, lumen redditur intentius ptr
hoc , quod primus gradus manet cum fecundo:
fed ti non quiefeant, tunc lumen fecundum pro-
ducum fempet eft diucrfuin omnino ab illo,
quod primi producebatur.

Contra tamen illos duos modos vliimos alle-
gant Pcrfpe&iui vnam experientiam : quia fi a
duabus partibus vnius foraminis ponantur dux
candclx, fic tunc vltimum foramen a reliqua par-
te ponatur , reflcdkcns lumen vnius candclx re-
fledetur ad vnam partem , fic lumen alterius ad
aliam, quod nonctfcr, nifi lumina caufata ab
itlis candelis tranfiflent diftin&a in foramine
medio ; fic per confcqucns vnum illorum non
intendebat reliquum , fed folum erat aggregatio
duorum luminum ad intticcm.

| j , Refpondctur , quid itla experientia non pro-
bat, quod vnum lumen non intendatur per reli-
quum i fed probat quid lumen non porcll mul-
tiplicari nifi indiredo c corporis luminofi.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima conclu-
do. Intenfio in qualitatibus primis ,& fecundis
confequentibus primas, non fit prxcis£ per denu-
rationem k contrario. Probatur,quia ti fic ellcr,
fcqueretur quod fumma caliditas , & fumma fri-
giditas potient flare fimul. Confcqucns eft fal-
fum : quia ad fummam caliditatcm confcqui-
tur ignis , fic ad Itimniam frigiditatem aqua , fic
fic idem eflet ignis, & aqua. Confcqucntia pro-
batur , & fiat ex fumme frigido fumme calidum;
tunc in ifta calcfa&ionc , vel producitur aliqua
palrditas de nouo , vel nulla ; fic quod folum rc-
tpouetur frigiditas : fi aliqua , igitur intenfio
qualitatis non fit per folam remotionem frigidi-
tatis , fed per additionem caliditatis ad calidira-
tem. Si nulla caliditas acquiratur , fed folum rc-
tnoucatur frigiditas; tunc cum in fine eflet fum-
pu caliditas, fcqueretur quod illa fuit curofunv

Lib. 111. Phyficorum

roa frigiditate , qu* erat in principio. Tunc ad
rationem , qux erat contra hoc ; fi etTct aliquod
xqualiter habens de calidicatc,& frigiditate; di-
co quod illud ncc eflet calidum, nec frigiduro;&
fi per aliquam potentiam rcmouetctur vnus gra-
dus frigiditatis , fine hoc qu6d induceretur ali-
quis caliditatis , quod forte non cft pofllbile , de
quo videbitur in fequenti quxftionc ; attamen
hoc conceflo , dico qu&d caliditas non intende-
retur , fed intenderetur denominatio fecundum
caliditatcm.

Secunda concludo. In intentione qualitatis
pars prius acquifira manet cum parte , qux po-
ftcrius acquirirur.itavt in alteratione ad fum-
mam caliditatcm, fumma caliditas.qux manet in
termino motus , cft integra cx omnibus calidita-
tibus particularibus, qux erant acquifirx tempo-
re alterat ionis a principio , vfque ad finem. Pro-
batur, quia nifi ita eflet, fcqueretur quid fumma
caliditas fecundum fc , & quamlibet partem fui
corrumperetur fubiti tota fimul. Confcqucns eft
impoflibile pro tanto , quia fumma caliditascft
aliquanti virtutis ad retmendum contrario cor-
rumpenti : icitur i nullo finito poteft fubiro cor-
rumpi. Probatur confequcntia , & fiat alterari©
de fumm£ calido ad ftinmuim frigidum. Tunc in
principio alrcrationiseft fumma caliditas, & im-
mediate pi\ft non eft fumma caliditas. Tunc im-
mediate poft , vel aliquid ipfius cft , vel non. Si
non, habetur confcqucns ; fi fic , igitur in remif-
fionc caliditatis ,remitTo vno gradu manet ad-
huc refiduum; & per confcqucns in intentione,
acquifito vno gradu , tranet ille, qui prxerat.

Secundo, tequeretur qubd fumma cahdiras
fecundum quam mobile quiefeit in termino alte-
rationis , fuilfet tota acquifita lubitd ; confe-
quens eft falfum , fic confcqucntia patet de fe.

Tertii , quia fi gradus primi acquifitos cor-
rumpitur in aduentu fecundi. Tunc quito a quo
corrumpitur : non ab alterante, quia alterans
produxit primum gradum ; igitur potius natum
cft ipfum conferuaie. Ncc k gradu fecundo; quia
gradu primo exiftentein fubicdo , nondum cft
gradus fecundus : quia per te funt incompoftibi-
les : modi nihil corrumpitur , ab co , quod
non cft.

Quarti fcqueretur , quid fumma frigiditas
produceret caliditatcm valde intenfam , confe-
quens eft falfum : quia cuilibet caliditati, fum-
ma frigiditas eft contraria , fic per confcqucns
potius eft nata ipfam corrumpere , quam piodu-
ccrc. Confcqucntia probatur, pofito quid fum-
me frigidum agat in fumme calidum , tunc^er
te, quando remittitur vnus gtadus caliditatis,
tota caliditas corrumpitur , & vna alia de nouo
generatur, remitfior tamen prima, tunc illa cali-
dxasde nouo generata cft adhuc valde intcnfa,
& non generatur ab alio quaini fumma frigidi-
tate; ergo,&c.

Quinti , fcqueretur quid in alreratione ad
fummam caliditatcm, quxlibet caliditas fub qua
mobile potuit quicfccrc,& non quiefeit, de facio
fuiflet inftantancx durationis,quod cft falfum;
cum quxlibet huiufmodi caliditas fit permanen-
tis naturx. Patet igitur ex iftis rationibus, quod
intenfio fonnx gradualis fit per additionem gta-
dus ad gradum, vtroque gradu remanente fimul,
& per oppofitum de rcmifiione,qu$d remifia
vna parte caliditatis adhuc potiet remanere alia
pars.

Ad

Qusftio IV.

Ad rationes. Ad primam , concedo qu6d per
huiufmodi additionem gradus ad gradum fic in-
centio forinx. Ad probationem de intentione
velocitatis dcfccnfus , dico quid non eli fimile
de motu locali ;& demota alreracionis : quia in
motu locali eft continue alia,& alia velocitas fe-
cundum fe totam i fcd in motu alcerationis non
eft continue alia, & alia forma» niti fecundum
partem.

Ad fecundam di&um eft.

Ad tertiam. Vel pars , Scc. Propter iftam ra-
tionem dicunt aliqui» quid nulla forma intendi-
tur, nec remittitur, fed fubie&um,coquod fub-
ieftum denominatur intentius, vel remiflius per
formam , feu per qualitatem. Contra iftud obji-
citur : quia ti per imaginationem , vel potentiam
Dei, effer qualitas aliqua feparata , qux intende-
retur, ita vc tibi apponerentur plurcs gradus,
quiun prius , non efict dubium , quin illa quali-
tas eftcc intentior quim ante ; Sc tamen non
fubietftum. Ide6 dicendum eft aliter altero duo-
rum modorum. Vno modo quod forma intendi-
tur, id eft, qualitas aggregata ex prxcxiftente, &
fuperueniente eft intentior, quim fuerit qualitas
prxcxiftens , folum circumfcribendo fuperuc-
nientem. Alio modo dicitur , quid qualitas prx-
cedeus intenditur:5c quando dicttur;non eft pdft
maior , quam anti ; nego , immo qualitas , qux
nunc eft trium graduum, poteft e(!e,& cftieptetu
graduum .ticut puer qui nunc eft duorum pedum,
poteft e(Tc,& erit feptem pedum.

Ad quartam, negatur confequentiatquia fub-
ieiftum debet denominari a tota qualitate, quam
habet, & non folum k parte iptius.ltcm alia ea u-
fa negandi confequentiam eft iftaiquia ifta di&io
remiyj* tigni fica r qualitatem paruam.connotando
carcntiam qualitatis intentioris. Et i<fcA lic£c
ifta concedatur, interne calidum eft modice calidum,
tamen ifta e flet neganda, interne calidum tft r emi fi e
calidum , propter connotationcm huius termini
remifise.

Ad qaintam,negarurconfequentia: quia cim
calidiras fremilTa produxit gradum tibi aqualem,
amplius non producit aliquid : quia patium eft
tibi aftlmilatum , & quando dicitur,alter gradus
eft ciufdem rationis , concedo ; igitur qui ratio-
ne potuit primum producere, eadem ratione fe-
cundum : negatur confcquentia ; quiainprodu-
cendo jprimum , iam produxit, quod poruit.lde&
pallo fic difpotiro, impoflibilc eft , qu6d plus
producar.

Ad fextam , negatur confcquentia.Ad proba-
tionem dico,qu6d quando luminofum approxi-
matur, tunc continue eft lumen intentius ( exte-
ris fe habentibus eodem modo;) fed nunquam lu-
men primd acquititum manet cum illo, quod fe-
cundi acquititurmlcd ti luminofum quieiceret in
primo inflanti, produceret tantum quantum po-
teft producere, vt patuit in alia refponfione ; Sc
idcd ti ftaret in xternum (exteris eodem modo
fe habentibus) nunquam plus producerer.

Ad feptimam, negatur confcqucntia. Ad pro-
bationem dico , quod iftaconfequcntia non va-
let E, albe do eft in infinitum perfieclior nigredine : Igi-
tur albe do eft in infinitum per feti a i quia in illis in
quibus fit comparatio, non eft certa proportio
dabilis fecundum quam fit comparatio ; Sc idc6
non oportet vc de quo dicitur comparatiuuin
cum huiufmodi fyncategoiematc addico .quod
dc eodem dicaturpofitiuum cum eodem fynca-
Scoti oper, Tem. 1 1,

l8l

tegoremate addiro. Item multi negant, qu&d al-
bedo fit perfedior elfcntialiter fua medietate.

Ad oltauam , negatur confequentia. Ad pro-
bationem dico, quAd quando medietas refiften-
tix eft corrupta in prima medietate horx ,tunc
in fecunda medietate eft in duplo maior propor-
tio. Ita etiam eft duplo minor contrai ictas ; Sc
idcd quia agens agit propter contrariccatem,
quam habet pafTum, tantum prxeise producit in
fecunda medietate, quantum in prima.

Ad nonam de remiifione, negatur antecedens.
Ad probationem dico, qudd licet ijli gradus fine
xque propinqui corrumpenti, tamen determina-
tur ad corruptionem vnius potius, quam ad cor-
ruptionem alterius ab agente vniuerfali.Ncc va-
let dicere , quod hoc cft,pro tanto , quia gradus
prius acquitiri fortius adhxrcnt materie , eo,
quod marcria magis appetebat , quando omnino
caruit. Quia lumen quantum ad inrenfioncm
producitur totum fimul in medio , Sc tamen ti
medium incipiatcondenfari , tuncprimft remit-
tetur vnus gradus luminis, quim alter, Sc tamen
vnus illorum non fortius adhxicc matetix,
quam alter.

Ad decimam , dico quod hoc eft verum de ter-
minis,qui h funt qualitates contrarij in fummo;
ticut fumma calidiras, & fumma frigiditas , inter
quas fit alterat io, funt incopoflibilcsad tnuiccm.

De motu locali non eft fimile. Vel dicitur,
qu6d 1 termini motus localis funt timui , quia
illa duo loca funt fimul , licAc mobile non fit
fimul in vtroque4llorum.

Ad vltimam .dicoqu&d manent diftin&i nu-
mero folum. Et ad illas authoritates dico, quAd
debent exponi de terminis. Vndc illa funt idem
numero , quorum fubic&tim eft idem , id eft , illi
rermini dicuntur vnum numero , quorum fubie-
dnm, id eft, quotum res tigniticata eft cadem.Ec
quando dicitur in alia aut horitatc,qu<Sd quxcun-
que in eodem fiibic&o exiftentia differentiam
habent, differunt fecundum fpecicm,id eft, qui-
cunque termini fupponunt pio eadem re , Sc ha-
bent differentiam, id cft.quAd diuerfimode con-
notene , vel qudd vnus fit connotatiuus , Sc alter
qttiditatiutis , tunc illi termini funt diuctfx fpe-
cics, vel dediuertis Prxdicamentis.

A N N O TAT IONES.

* P Rima via eft quod interfio qualitati* ,&c. No-

A ta quod hxc fententia fundatur aut hori-
ratibus Ariftorelis, S: Comcntaioris.Authomas
Ariftotclis lubetur $. Topicorum, cap. 4. quam
hic adducit Scotus.fcd eam non explicat. Secun-
da eft Commematorisy.Phyfic.com. i9.vbi ha-
bet hxc vetba: Albflm non fit minus album, niti
ex mixtione contrarij , Sc in alio Commentatio
ciafdcm libri com.y t.dicit , quod diminutum in
omni genere eft diminutum per mixtionem con-
trarij. Tertia eft ciufdem Commentatoris fecun-
do de Generatione, com. 49. vbi volens probare
quatuor elementa c(fc in mixto, dicit quAd ti ca-
lidum noneilcr in compotito, non cfTet in co fii-
gidum niti in tine, id eft, in fumroo. Ex quo vide»
tur fecundum ipfum , quod purum frigidum eft
frigidum in fummo, & pura frigiditas eft fumma
frigiditas; & per confequens frigiditas non fum-
ma , fed reroifTa eft frigiditas admixta caliditati.
Ad primas duas authoritates dicas, quid per mix-
tione contrarij poteft incdligi vel copomio cum

con

»9-

Grajtm fir-
mi yutmoik
JintintrM.vtl
txtr* tffiit-
ti*m f-rrru,

&*nflnt fi-
niti , vtl in-
finiti.

1B1

contritio , vel approximatio ad contrarium.
Priino mo4o non fune imclligcndi Philofophus
Sc Commentator, Se maxime in gradibus inten-
fis; fcd fecundo modo:& fenfus prima; authori-
tat is cft, quod qux contrariis fune impermixtio-
ra,id eft, miniis proxima, & magis accedentia ad
contraria, fcd talis accclfus non iit nifi per addi-
tionem grados fofeuq ad gradum. Ad illam Com-
mentatoris i. de Generatione «licas, quod Coracn-
tator loquitur ibi de compotitis genitisex mix-
tione eleqientorum , Se poftquam probauit ilia
e(Tc mixta ex terra , Se aqua infert quod reliqua
duo elementa, fcilicet aer ,Se ignis etiam concur-
runt ad mixtionem ; alioquin tale compotitum
eirct frigidum in fummo.

k Secunda via eft , quod inttnfto fit per additionem
rruiorU gradm , &c. Nota, quod cft opinio Got-
fredi de fontibus , quodl.7. quxft.7. quam refert
Scotusin i.d.i7.hic Dodor credidit, in augmen-
to forma: totum przcxiftcns corrumpi, & fimili-
tcr in decrcmcnro : verbi gratia, cfto quid albc-
do iit intenfa , vt quatuor. Se qudd intendatur vc
fex; dicit Gotfrcdus.qu&d quando intenditur vt
fex, corrumpitur tota illa vt quatuor, Se dc nouo
generatur vt fex ; fimiliter in decremento, quan-
do albedo vt fex iit rcmilE» vt quatuor , tora illa
vt fex corrumpitur, & producitur noua vt qua-
tuor.

Lib. III. Phyficorum

* Terti* vi* tfl , ijued interfio fit per additionem
gradm ad gradum, &c. Nota, quod licet huiufmo-
di gradus iint extra ciTcntiam forma:: tamen non
faciunt vnum aggregatura cum fornu : quia non
funt alterius generis. Ce licet quilibet gradus
iignarus accidat formz tam ijpeciiicx , quam nu-
merali , vageramen accepti funt dc eftentia for-
mx indiuidualis , etfi non fpccificx: quia forma
fpccifica non poteft eiTc quo ad ciTc materiale, &
fubicftiuum fine indiuiduis, Sc per confequcns
forma fpccifica non poteft feparari i quocunquc
gradu , ncc etiam indiuidualis. Et fi qu arras , an
huiufroodi gradus in forma iint finiti, vel infini-
ti. Dico , quod ficut in continuo , quxdam funt
partes ciuidein proportionis, porentialcs , Se in-
finitz, & quadam a&ualcs ciufdem quantitatis,
& finitx. Ita dicendum cft dc gradibus in forma,
fcilicet quod in ea funt quidam gradus potentia-
les , Sc illi funt infiniti : Bc fecundum iftos vna
founa non eft imenfior a1 ia , quoniam in quali-
bet forma funt infiniti; ahj vero funt gradus
adiualcs,& ficut in continuo partes a&ualcs funt
finitz , Ce fecundum iiias vnum continuum cft
maius alio; ira fimiliter ifti gradus a&ualcs in
forma funt finiti, & fecundum iftos vna forma cft
inrenlior alia.

Et fi quzras qua poflibilitate ifti gradus fune
potentiaies , & illi a&ualcs , ciimquxlibct pars
in fuo toro fit potentialis , Se inprxcifa , & indi-
uifa a fuo toto. Dico, quod ficut in continuo
partes ciufdem proportionis dicuntur porentia-
!es,quia continentur in partibus adualibus eiuf-
dem quantitatis : & dicuntor etiam porentialcs,
quia fecundum illas non crefcir , nec minoratur
continuum. Partes verb ciufdem quantiratisdi-
cuntur a&ualcs : quia fecundum ipfas crefcic , Ce
minoratur continuum , Sc diflinguunt continua
fecundum cxcefium. Et quia diftm&io cft pec
ens in aiftu , Se c(Te caufam maioritatis , Se rai-
nor iratis , videtur qnxdam a&ualitas: ideo tales
partes ciufdem quantitatis dicantur a&uales. Ira
in propofito dc gradibus formz ifti dicuntor

a&uales , quia forti continuant gradus poton-
tiales, Se fecundum iftos vna forma eft imenfior
alii ; &quia ifta omnia videntur notare quan-
dam a&ualicarcm ; ideo dicuntur ifti aquales , Sc
illi potentiaies. Nota demum , quod gradus
adhialcs funt diuifibiles , non quidem in adua-
les , fcd in potentiaies , potentiaies v«6 funt
omnino indiuifibiles. Vel dicas , quod grados
ifti funt indiuifibiles fecundiim perfc&ionern,
ita vt quilibet gradus adualis fit vna fimplex
pcrfc&io indiuifibilis, funt tamen diuifibiles fe-
cundam extenfionem.

d Quarta vi* tl 7 , quod rudi* ejualitxt intenditor 1 1.
fecundum formam , &c. Nota ,qu6d Scorus tan-
git hic vnum modum dicendi , quem ipfcmet •
docet in Przdicamcutis cap. dc Qualitate, iuxta
fecundam proprietatem qualitatis,quz cft fufei- ’
pere magis , & minus, vbi dicit , quod eftentia
qualitatis, quz fignificatur in abftrado , non
fufeipit magis , & miniis , quia iuftitia non dici-
tur magis iuftitia.nec Grammatica magis Gram-
matica ; Se hoc quia eflentia qualitatis, ficut
cuiuflibet formz cft indiuifibilis per Authorcm
fex Principiorum ; Sc indiuifibile non fufeipit
magis , & minus, fcd dcnominatiuididfaiqui-
kufdatn qualitatibus fuis fufeipiunt magis , Se
miniis, Vndc alius dicitur iuftior , Sc alius
Grammaticior alio, Sc ita ipfa forma in infor-
mando fubicdum fufeipit magis , Sc minus, quia
vnum fubicdlum plus participat formam quam
aliud , licet non in eflentia. Vndc nota, quod
eftentia fpccici in fc confiderata , abftrahendo i
fuppofitis , non habet in fe magis , Se minus,
quia ipfa fic confiderata cft indifferens ad om-
nem gradum; fedipfavt in fuppofito , id cft , in
proprio fingulari exiftens , eft perfeftior fe ipsi
in alio fuppofito, & vt eft in fuppofito fic de-
nominat fubicclum , quia per fc fuppofitum eius
non eft fubic&um ; fed qualitas in hoc fubiedo:
non igitur iuftitia , abftra&c intclligendo , fcd
iuftum , id eft , hzc iuftitia, vt denominat iftud
fubie&um , cft maior alia. Nam ficut forma
non hahet eft*e indiuidualc , nifi in fubie&o , ita
non fufeipit magis , Se minus , nifi fecundum
efte indiuidualc, quod habet in fubie&o. Vnde
ficut fimilitudo cft relatio fundata fupcrcften-
ciam qualitatis , ita & magis , Se minus : funda-
mentum autem magia eft eftentia fpccici fub
perfefto gradu , qui gradus cft aliquid abfolu-
tum de genere Qualitatis ; licet ipfum ccrnfe-
quatur relatio mugi* ad alium impcrfe&um
in eadem fpccic , quem confequitur relatio
minus.

c Non poteft multiplicari, nifi in. Adeo corruptus,
&dcprau*rus cft in exemplari locus ifte ,quid
cum legere non potuimus;poft'ct tamen (vt rcor)
ita legi : Non poteft multiplicari, nifi in dirc&o
corporis luminofi.

Q*i* caliditxs remijfa produxit gradum,

&c. Poffet etiam concedi confcquens , & nul-
lum eflet inconuenicns. Cxtcrum Scotus , Sc
Gregorius dc Arimino negant confequcntiam:
Se ad probationem dicic Gregorius , quid cura
dicitur , agens potens poteft producere formam
in pullo minus difpofito , poteft etiam in paffo
magis difpofiro ; hoc verum eflet, fi paftum illud
magis difpofitum, fit aptum pati ab illo agente;
fedralcnon eft calidum rcroiflutn refpcduin-
tenfi.

8 Itla confequtntia rten valet , albedo efi in infini-
tum

Qusftio V. i8$

tum perfifher&c. Dicas etiam, quod edo, vnum
indiuiduom excederet aliud in infinitum gradua-
litcr , non excederet tarocn in pcrfeaionceftcn-
tiali ,Sc quidiutiua , fle tale inditi iduum fecun-
dum Scotura in i.di£l.8. quxd.x.clTct in genere;
quoniam non fcqaitur infinitum tale, ergo infi-
nitum ens..

1J. fi Hoc Vtrwnejl At termini* , if*i funt <ju*litutet
toni ruti* ia fnmmo. Nota ,qu6d termini motus
[nati*- funr duplices, (cilicct formalej, Acconcomiran-
* res : primi Ii fit motus acquifitiuus , funt priua-
tio , 8i habitus , & illi funt iucompolfibilcs. Se-
cundi funt , quando aliqua fotma , vt quatuor
mouetur vt a termino * juot ad formam ,vt fex,
tanquam ad terminum ad tjntm , & fic fotma in-
tcnla ,vt quatuor , Ac forma intcnfa vt fex funt
tompollibilcs. Termini etiam motus funt in-
compoflibilcs ,qui funt qualitates contratiz in
fummo , vt hic dicit Scotiis,
i De motu loculi non tjl fimile ,&c. Nota , quod
non cfl fimile in motu locali , & in motu alcera-
(ionis.quia in motu locali terminus totus ac-
quiritur, non autem ell fic in mocnaltcrationis.
Vel dicas , quod ficut in motu locali mobile cfl
femper fub alio ,fle ai \ovbit ita in motu altera-
tionis ell continue fub alio , & alio gradu , fed
non fub alia > & alia natura fpccifica, quia talis
non intenditur, nec remittitur.

Q_v x. s t i o V.

Vtrum forne contrarie pojfnt ejfc fimul ?

Ariftor. io. & »4. D. Thom.

76. ntt. 4. CJietanut iW.Gandauen. tfUtJl. ixjftu/i.ix.
Scotui in t. difl.x^tufi 9. Capi coi. m 1 . diff. 17. fiwjf.
l.nrt. 1. Mardi, in 3.

t. Sotut. Tkyfit, fUsfi. i.Iiucllm,i°- A/*t»pb.^uifl. 13.
SuarezrM». a. Mruib. dtff. 4 f . ftB.+- Cooimbric. t.d*
gfntr Mt. tnp. }. jUtfi. t.

qualitatibus, in quibus fit rcttii(Iio,8: non per ad-
ditionem alicuius gradus de qualitate contraria,
& etiam intentio non per remotionem altcjnp?
gradus dequalirate contraria ■* verbi gratia, ali-
quid fic magis fimile , quim prius, fle non per re-
motionem alicuius gradus dequalitatc cotraria.

Item, aliquid fic nug/sctit uum.vql minus cur-
uum fine hoc , qudd 'addatur g vel rcmoueatuc
aliqua 1 edit udo.

Item dc vcfbcitate, quar remittitur non adden-
do tarditatem. Item de grauiutc, fle acutie foni,
& de multis aliis.

Secundo . quia quiliber gradus caliditatis ell
contrarius alicui gradm frtgiditatispgitur clk co-
t rarius cuilibet. Antecedens patet, quia cuilibet
gradui caliditatis contrari um fumma frigiditas.
Item aliquis gradus caliditatis fufiicit corrumpc-
re aliquem gradum frigiditatis: igitur faltem illi
contrariarur,quia corruptio fit i contrario. Pro-
batur confcqucnria principalis multiplicitcr.Pri-
»116, quia omnes gradus frigidiraris funt eiufdem
rationisjigitur.qui ratione contrariatur vni , ea-
dem ratione cotratiatitr alteri.Et per confequens,
vel nulli, quod ell contra antecedes, vel cuilibet,
fic habetur propofuum.SecumkVfi aliquis gradus
caliditatis contrariaturalicui ftigiditatis;lit igi-
tur, quod decimus gradus caliditatis conrrarie-
tur decimo frigidiracis : tunc arguirur eadem ell
proportio decimi caliditatis ad decimum frigi-
ditatis,quxed noni caliditatis ad nonum frigidt-
ratis,aut qu$ ell o&aui.Ae fic dc alrisifcd decimus
non potcd liare cum decimo:igttur , nec nonus
cum nono,& fic de aliis.Tcrti6,quia contrarietas
non edfccudum diuerfitarem indiuiduorunv,fcd
ell repugnantia fecundum fpccieni.Natn Atido-
tcles dicit 10 .Metupbyfitu, text.a4.qu6d contra-
rictascll fecundum formaro repugnantia. Item
dicit, qu6d cotrarictas ell didant ia perfedla, quod
non eflct.nifi efiet repugnantia fecundum fpccic.
Quartfi, qoia plus didant ab inuicem formnliter,
fcilicct , qualibet albedo i qualibet nigrcdine,qu£
aliqua albedo ab aliqua venditare : igitur fi cum
aliqua nigredine poteft dare aliqua albedo, fequi-
tur quod cum qualibet rubedine porcd dare
qualibet viridltas.quod cd contra experientiam.

Tcrti6 ad principale fequerctur , qu6d motus
contrarij edent fimul iu eodem i confequens cd
falfum,quia impoflibilc cd,qu6d idem fimul mo-
ucatur cotrariis motibus-, vt puta,motu afcefus,flc
defccnfus,tnotu caliditatis, fic frigidiratis.Proba-
tur cofcquentia dupliciter. Prim6,qoia motus no
habet conrrarietatcm,nifi ratione formarum, le-
cundum quas cd motus: fed illa: formx poterunt
dare fimul fccondum aliquos gradus: igitur mo-
tus contrarij fecundum aliquos gradus poterunt
dare fimul. Secnnd6 , quia quolibet motu dato
contingit daro velociorem , fle rardiorem , ficut
dc forma contingir dare gradum imenfiorem, Sc
rc-mifllorcm : igicur ficut aliquis gradus de vn%
forma potcd date cum aliquo gradu forma: con-
trarix,ita etiam aliquis gradus motus poterit
dare cum aliquo gradu morus contrarij.

Quart6,fcqucrctur qu6d aqua intense frigida
Aarim frigcficerec fe ipfam Iumtnc;imm6 dacim
feiplam congelarer ; confcquciised falfum , pet
experientiam. Confequcntia probatur, quia aqua
inrcnse frigida ager corrumpendo caliditarem
valde imenfam applicatam fibi:igirur multo for-
tius aget in illam calidicatcm rem illam couiun-
«dam ubi. Confequcntia tener propter tria. Pri-
Q_ a m6.

@E hac rc funt tres vi* dicendi. Prima cd,
quod in altcratione de fumme calido ad
lumine frigidum impoflibilc ed aliquem
gradum vnius dare cum aliquo gradu alterius,
itiimi continue in altcratione cd qualitas totali-
ter noua,ita vc non fic additio alicuius gradus ad
alium de eadem qualitate ; nec etiam ad fuum
contrarium.flc ida via improbata cd in prqcedcn-
ti quxflione.

Secunda via ed, quod nunquam gradus vnius
contrariorum poced dare cum aliquo gradu alte-
rius, Sc in hoc conuenic cum prxccdcnti:fcd dif-
fert in modo ponendi, quia ponit, quid in altcra-
tione dc frigido ad calidum primo expellitur to-
ta frigiditas fucccfliuc, prius quim inducatur ali-
quis gradus caliditatis, ita vt remittendo frigidi-
tatem continuo habilicctuc fubie&um ad calidi-
tatem , fic tunc expulfa tota frigiditate introdu-
catur calidiras , & ida via improbabitur iu con-
clulionibus.

Tertia via ed, quod aliqui gradus caliditatis
polfunt dare cum aliquibus gradibus frigiditatis:
fed fumma caliditas nunquam potcd Itare cum
fumma frigiditate, quilibet tamen gradus citra
fummum potcd dare cum aliquo caliditatis, fle c
cotrajflc idc6 in altcratione dc fumme frigido ad
fumme calidu ditim quando coirumpitur vnus
gvaius fiigiditatis.inducitur alius caliditatis, &
licconfequcnter,quam viam tenebo ad przfens.
Ideo contra ipfam arguirur inducendo in multis
Scoti optr. Tom. I /.

184

Lib. III. Phyficorum

ini. quia frigiditas aqua: minus dominatur fu-
per caliditatem intenUm Tibi dpplicatara.Secan-
do ,quia caliditas remilTa coniumfta minus refi-
flat. Tertio, quia eft melius applicata.

4. Quinto, liqueretur quid tepidum fimul cale-

facere t , & frigcfaccret palfum libi approxima-
tur» ; confequcns eft falfuin.quia time illud paf-
fum fimul moneretur motibus contrariis. Con-
fequemia piobatur, quia tepidum fimul habet in
fe caliditatem , 8c frigiditatem , & fecundum
vtramquccft applicatum paflo; igitur fecundum
vtramque fimul ager in palTum.immi fcquerc-
tur, qudd tepidum fimul calefaceret fe ipfum, &
frigcfaccret fe ipfum, quia habet iu fccalidita-
tem : igitur illa aget in frigiditatem, Se eadem ra-
tione e contra frigiditas in caliditatem > Se habe-
tur propofmim.

Scxc6 , fcqucrcrur qu&d idem fimul cfTet cali-
dum^ frigidum; confequcns eft falfum: Se pro-
„ batur coniequcntia , quia idem fimul haberet ca-
liditatem,Se frigidiratem:igirur per definitionem
Qualitatis idem eft fimul calidum,Se frigidum.

Scptiin& , fi ad corruptionem vnius gradus
frigiditatis induceretur gradus caliditatis,

Jiui fimul maneat cum refidua frigiditate; tunc
equitur , quid ftatim acquireretur terminus ad
quem motus; confequens eft fajfum : quia prids
quiin deucniatur ad terminum ad quem motus,
oportet tranfire.per intermedia inter terminum
4 quo, Se terminum ad quam. Probatur confcquen-
tia, quia in calefa&ione terminus ad quem eft ca-
liditas,modb in calcfa&ione alicuius frigidi fta-
tim coriupitur frigiditas, Se per te ad corruptio-
nem frigiditatis inducitur caliditasngitur ftatim
acquiritur caliditas, qux eft terminus motus.

# Oftaub fcqucrcrur, quod in alteratione de al-

*' bedinc in rubedinem prius acquireretur nigre-
do, quam rubedo. Confequcns eft falfum : quia
, rubedo eft medium inter albedinem , Se nigredi-

nem; modo prius pettranfitur medium , quam
deucniatur ad extremu. Probatur confcquenria,
quia in mutatione de albedinein rubedinem fta-
tim comimpitur albedo: igitur per te cum ad
corruptionem vnius contrariorum ftatim gene-
rabitur reliquum, fcquitur quod ftatim introdu-
cetur nigredo, que cftconrraria albedini, Se
per confequcns prius qu^m rubedo.

Nond, quia in generatione ignis ex acre con-
tinue caliditas intenditur, Se tamen non corrum-
pitur frigiditas : nam caliditati acris non eft ad-
mixta frigiditas: quia fi fic.iam aer non e flet pq-
rum elementum.

Oppofitum arguitur per experientiam: nam fi
dux aqua: , vna calida , Se alia frigida fundantur
in inuiccin , non ftatim deperditor rota caliditas
vnius ,auttotafrigiditas alterius, imm& fucccf-
fiuc, quod non cftet nili aliqui gradus vnius ma-
nerent cum aliquibus gradibus alterius. Secundo
per Ariftotclcm {.huius, texr.i 9. vbidicir, maius
aut minus eft , in quo plus , aut miniis contrarij
mifcetur,& ad quod non. Notandum, quod eri-
Centrarietat plex inucnitut conrrarictas. Vna fcilicct termi-
nortim , quxconfiftic penes hoc, quod non pof-
funt fimul vere prxdiciti de eodem fubie&o.Sc-
cunda eft propolitionum contrariarum : quarum
repugnantia cofiftit in hoc, quiid nd poflunt e fle
fimul verx. Et tertia eft formarum, fcilicct, cali-
diratis, Se frigiditatis; quarum repugnantia eft
j(d toatra- in e flendo fimul iu eodem fnbie&o , Se ifta con-
rift-uf i*U rrarictas vltitua eft ad prepofitum. Vnde ad hoc

rt.MirAtur.

quod aliqux fornix fine contrarie iftomodo,
requiritur quod narx fint fieri circa idem fubie-
dum , fcilicct ipfx vel fibi conii miles , quia dato
qudd eflent dux forrox incoropoflibilcs efle io
eodem fubic&o, qux non Client nat* fieri in eo-
dem fubicdo , illx non eflent contrarix , fcd
diiparatx ; ve forina hominis , Se forma equi. Et
dico notabiliter, id* , vel fibi confimiles ; quia pcc
hoc foluitur argumentum illud, vel albedo con-
trariatur nigredini ,qtixeft, vel qux non eft;
non primo modo: quia illx non funt natx fieri
circa idem fubic&um : nec fecundo modo , quia
ei quod non eft, nihil eft contrarium.

Secundi notandum ,quid licutdux propofi- 7.
riones contrarix maxime diftant quantum ad Cnnerie
efle fimul veras : quia quicquid rna affirmar,
quantum ad omnia fuppofita termini commu-
nis, alia negat quantum ad eadem fuppofita eiuf-
dem termini ; tamen quantum ad efle fimul fal-
fas quantum ad omnia fuppofita fimul fumpta,
repugnant ad inuicem ; verbi gratia , fuppofito
quid non eflent nifi decem homines in mundo,
tunc iinpoflibile eflet.quod iftx effent fimul fal-
fx : Omnis homo currit : Nullus homo currit ;
quxliber fcilicet iliacum pro quolibet fuppofito;
tamen poflunt efle fimul falfx , vna fciJicet pro
aliquibus fuppofiris, & alia pro aliis : verbi gra-
tii ,noucm luppofira falfa vnius compatiuntur
fecum vnam fingularcm veram alterius , o£lo
compatiuntur duas , feptern tres , Se ita de aliis.

Ira umiliter de qualitatibus conrrariis:nam pofi-
to quid caliditas fumrna lignaretur per decem
gradus , Se frigiditas fumma per totidem ; tunc
dico, quod repugnantia caliditatis , & frigidita-
tis , quantum ad efle fimul , non proucnit ex ra-
tione abfoluta formarum , fecundum quam di-
citur caliditas , Se frigiditas : quia fub aliquibus
gradibus fe ‘compatiuntur, vtpoftea probabitur;

Se ideo carum repugnantia prouenict ex nimia
quantitate graduum. Et idcd dicit Ariftorclcs
10.Metaph.1ext.14. quod conrrarictas eftdiftan-
tia pcrfc&a ; Se ideo dico, quod caliditas fumma
contrariarur frigiditati fummx;fed quilibet gra-
dus caliditatis circa futnmum fecum compatitur
aliquem gradu frigiditatis citra fummu, licet non
qucmlibcrtverbi gratii,in cafupnjdi&o, decimus
caliditatis contrariatut decem gradibus frigidi-
tatis , Se impofGbilc eft ipfas ftare fimul , fcd no-
nem caliditatis poliunt ftare cum vno fiigidita-
tis; nec aliquo modo habent contrarictatcm ad
inuicem; odio cum duobus , Se ita Hc aliis, cuius
caufa eft : quia Icmper ad remiflioncin vnius
gradus alicuius conrrarioru, inducitur vnus gra-
dus alterius, nec cftcuraad propofitum fub quan-
to numero graduum fignetur iumma caliditas.

Ex quibus fcquitur, quid impoffibile eft cali- $
ditatem,5e frigiditatem ftare fimul fub gradibus
contrariis ; ita quod prxeise tantum fit de cali-
ditatc,quantum de frigiditate ;nifi fub gradibus
mediis totius latitudinis caliditatis i futunio ad
non gradum:vctbigratia,in cafu prxdidlo, quin-
que gradus caliditatis poterunt ftare fimul cum
quinque frigiditatis , fcd fex non poflunt ftare
cum fex, nec in aliquo alio numcio. Secundo Ic-
quitur , quod ifta confeqiicntia non valet : cali-
ditas ftat cum frigiditate aliquot graduum, pura
quatuor: igitur poterit ftare cum frigiditate je-
miffiori, puta duorum graduum. Tertio fcqui-
rur, quod fi caliditas acris fit ciufdcm fpcrici
cura caliditate ignis, quod caliditas acris non eft

quali

Quseftio V. 185

qualitas (Impliciter per priuationem admixtio-
nis frigiditatis , innuo quantam d illata fumma
cali Jitate , quam determinat (ibi ignis , tantum
habet de frigiditate fibi admixta. Nec ex hoc fe-
quitur, quod aer non iit purum c!cmentum:quia
ad hoc qu&d iit purum elementum, (officit quod
determinet (ibi vnam dcqnaliraribus primis in
fummo, & per hoc differt a mixtis, tnodo act de-
terminat (ibi humiditatem in fummo.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima crt ifta.
Impofltbile crt formas contrarias (lare fimul,
imino hoc implicat contradidlionem,qniacon-
tratietas formarum attenditur penes non poffc
flare (imul in eodem fubic&o , Se ide6 (i flarent
fimul, iam non cflcnt contrarix, itaque probatio
huius conclufionis flarinquid nominis huius
termini contrarium.

Secunda eonclufio. Calidius , quae fuit pars
caliditatis fummx.Aac (imul cum frigiditate,
qux cflpars frigiditatis fummx contrarix cali-
ditati , ve in calcfalftione ad fumme calidum, vel
etiam in frigcfa&ioncdc fummi calido. Proba-
rur: quia nifi ita efler , tunc fcq neretur .quando
fumme frigidum deberer fieri fumm* calidum,
tora frigiditas per prius eflet expuUa, quini ali-
quid caliditatis eflet indu&ura;confequenscfl
falfutn.quia tunc illa calidicas eflet fubitoacqui-
fica.quod fuerat piius improbatum.

Secundi , fequerctur quod rcmifsc calidum
nullo modo refifleree intensi calido, quod cfl
contra experientiam , quia magnum tempuscft
poflquam intense calidum polfet de rcmiisc ca-
lido facete intense calidum. Probatur confe-
quemia : quia illud rcmifs£ calidum non habe-
ret frigiditatem fibi admixtam, per quam «fide-
ret intense calido, & ide6 (Icut lumen remiflum
non refiflit intenfiori ; ita nec calor remiflus ca-
lori inrenfiori.

Terti6,feqncrerur qubd tepidum ,fciliccr re-
daclum ad medium inter contraria , nullam ha-
beret a&iuicatem, quod cfl contra experientiam.
Et probatur confequentia : quia in motu de ca-
lidifljmo ad frigidiffimum , illud tepidum non
habet frigiditatem ,quia nondum expulfaeft to-
ta caliditas ; nec aget per calidiurcm , quia cali-
dicas tunc cfl tam parux intenfionis , quod non
fufficcretad a&ionem.

Quattb, fequerctur quod aliquid appareret
fenfui bcn6 difpofito valde intense calidum ,in
quo tamen nulla eflet caliditas. Probatur confe-
quentia, quia ad altcrationemdc frigidoad cali-
ditatem per te eft magnum tempus , in quo ex-
pellitur frigiditas fine inda&ione caliditatis , Bc
in rempore illo reroiflionis frigiditatis , apparet
nubis caliditas valde incenia. Patet igitur qua-
liter non cfl concedendum, quod fornix conrra-
tix flem fimul, frd bene cflconcedcndum, quod
qualitates flant fimul : quarum vna fuit pars
vnius contrariorum, & alia eft pars alterius.

Ad rationes. Ad primam concedendum eft de
qualitatibus non habentibus contrarium ,quod
ad intenfioncui illarum qualitatum non fcqui-
tur concomicanter remiffio alicuius alterius qua-
litatis, ita etiam conceditur de vclocitate.de tar-
ditate, & de illis de quibus arguitur in primo ar-
gumento.

Ad fecundam , concedo antecedens , & nego
confcquentiam ; & ad probationem, quia omnes
fumeiufdem rationis : igitur qua ratione , &c.
Negatur confequentia : quia per idem probare-
Seni «per. Tom. I /.

rur , quod omnes homines mandi pofTenr cfle in
iflis (cholis , quia duu homines poffunt cfle ia
illis (cholis,& omnes homines fu nt eiafdem fpc-
cici : igitur qua ratione duo, eadem latione om-
nes. Idc6 cfl argumentum a fimili , 6t negatut
confequentia : quia capacitas domus nun eft tan-
ta, quod polii t omnes iccipctc : ita in propofito
dico, quod non cfl fimile , quia frigiditas non
contrariacur caliditati ptopter hoc , quod eft ca-
liditas.quia cum aliqua caliditate potefl flare; fed
contrariacur fibi propter nimia quantitatem gra-
duum caliditatis. Ad fccundu negatur c6fequen-
tia : quia non fir fubfuruptio fnb. Vnde in ininori
debet et dici , fed decem ad decem eft proportio
xqualitatis.Ad tertium dico, inras& contrarietas
cfl fecundum indiuiduuro,& non fecundam fpe-
ciem , nifi cum prxdicfla quantitate graduum ; Se
propter hocdicir AriAotclcs,qu6d cotrarictaseft
di flant ia. Et fi obiiriatnr ,quod tunc vnum con-
trariarctur pluribus, quod cflfalfum: quia can-
tum vnum vni opponitur io. Metaph. texr. 17.
Refpondctur , quod Ariftotclcs ibi capit omnia
fimilia pro vno. Ad quartum, negatur maior.fi in-
telligas de diflantia graduum , qua faceret repu-
gnantiam; fed fi intelligas ,quod minus conue-
niunt eflcncialitcr, concedo.

Ad tertiam principalem negatur confcqtien-
tia:quia nec motus contra; ij funt fimul, nec etiam
fornix contratix, fecundum quas funt illi motus,
fed dux qualitates bcn£ funt fimul, quarum vna
fuit pars calcfa&ionis & alia ell pars frigcfa3io-
n is : quia motus illi non funt aliud ab illis qua-
litatibus.

Ad quartam, negatur confequentia: quia licce
frigiditas flet ibicum remifla caliditate , tamen
hoc non eft fecundam gradus, fecundum quos ca-
Iiditas,& frigiditas contrariantur:igitur non va-
Jen; illx tres probationes , quia ad frigidum ap-
proximanmi bene haberet conttanetatem ; fed
cum illo fibi adiun&o non.

Ad quintam, negatur confequcotia:quia paflum
approximatum tepido , Ii cfl xqualitcr tepidum,
tunc nullo modo patieturrquia ages agit propter
aflimilationcm pafli,& palfuin eft iam fibiaflimi-
latum. Si vero paflum approximatum non fic
xqualiter tepidum, (ed magis frigidum quam ca-
lidum,tunc aget remittendo frigiditatem, & non
caliditatem; quia cum caliditate non habet con-
traticcaicm;&: ideo negatur confequcmia; quod
idem calefaceret , & frigcfaccrct Ce ipfum : quia
illi gradus non habent ad inuiccm coniraticta-
tem, qui funt fimul in tepido.

Ad fcxtam,negatnr confequentia: quia fubie-
dlum nun denominatur nifi i torali qualitate:
modo totalis qualitas tepidi non eft caliditas.ne-
que frigiditas, fed ell medium inter ifta per parti-
cipationem , a quo medio debet fieri denomina-
tio,& non ab aliqua parte eius.Vcrum cfl tamen,
quod aliquando improprii , & fecundum quid
fubic&utn denominatur ab illo medio fecundum
vnum extiemum:vrrbigtatii dicit Aiiftotclcs 5.
huius.tcxt.19.qu6d fufeum dicitur album rcfpe-
6lu nigri, 8c nigrum rcfpc&u albi.

Ad feptimam, negatur confequentia de termi-
no totali , fed de termino partiali eft conceden-
dum ,& idc6 dicit Atiflotcles paitim habet de
termino 4 quo.Sc partim de termino 4 d quem.

Ad o&auam conceditur confequcns , nec cfl
inconueniens.quod requiratur remiffa nigredo.

Ad nonam di&um eft in vno corollatio.

Q_ } QJ*

i86

Lib. III. Phyficorum

0 finit tri-
fltx it idrn -
/it au matus-

Q_v itsno VI.

Vtrum ifiti fit conctdcmU , motus
localis cft.

Ariliot. hir, text. i. Cr i- /**t. 99- & S ■ Mitufh tuf.t j.
uxt. 1 8. Auctroci 4. Phjf.etmm. 1 19. Simplicia* , The*
iniA. hir. ]. Phy fu. tuf. x. Albertus UaQ. ia quAntiuut
**P- 4-& * D.Thom- j .Pbyf.Ud 7 .& hb...Uxt.7.Caao-
oic. futjt.t. Ait. j. Fonfcca f. SUtspb.md rsp.j \.qutfi.l .

J- 1’crcriu* hb. 14. fu t PhiUfifhU tuf. S. lanJunu*

J. PbjfirtAf. x. Suarez »• Um. x. Utft 40.fi fl.%.

Socuj j. Pbyf, jm/t.t. Rauiai 5. qutfi.x. Roc-
CU» f Odft. 4.

R e v 1 t v r quftd non : quia cane mo-
bile moueretut; vel igitur fuper partem
fpatij pertranfitam , Sc hoc non : quia
iam motum cft;vel fuper percranfcundam,& hoc
non; quia fuper illam mouendum cft.

Sccundt>,quia mobile eft continui in loco (ibi
tcqualirigirur non mouetur.Tenet confequcntia,
quia fuper xqualc fibt non poccft cranfmutari; Sc
antecedens apparet , quia «nobile cft corpus ; «Sc
omne corpus cft in loco libi xquali ; ergo,&c.

Tertio , quia fi mobile mouetur ; vel mouetur
in loco in quo cft,& hoc nontquia ad illum con-
fimiliter fe haber ; vel in loco , in quo non eft, &
hoc nonjquia nullus exiftes hic mouetur Romx.

Quarto» quia motus fit : igitur motus non eft»
quia quod fir non c (Ifrimo PeribermenU t.

Quinto, fequeretur quhd aliquid fimul fierex»

Sc corrumperetur; quod eft impolTibilc:quia tunc
aliquid fimul efTcr , Sc non effet. Probatur confc-
quentia : quia per tc motus cft , Sc non eft , nifi
dum fit : igitur fimul fit Sc eft ; fed continue ficuc
fit, ita definit cfle : igitur non cft ; igitur motus
fimul cft,S«: non eft, quod eft impoffibile.

Sexto , fi motus eft , feqoituc quod non fiet;
quod eft falfum : quia ede eius confiftit in fieri.
Confequcntia probatur , quia fa&io cft mutatio
ad tffe ; ideo ftatim quando cft, cclTat fadio.quia
vt patet C.huitu , text. 44. impoffibile cft aliquid
mutari ad aliquid , ad quod iam mutatum cft.

$epcimh,quiii ifta ,rnotw f^,fignificar,qu6d mo-
bile fuit alibi , & poftea erit alibi •» fed ifta non
fignificat ; igitur motus non eft, vd forinetut fic
ratio : Illud caufatum non cft , cuius partes non
funt ; fed partej motus non funt : igitur motus
fion eft. Maior patet : quia caularum, vel cft fux
partes , vel non cft fine fuis partibus ; Sc minor
apparer, quia parres motus funt proteritum^ Scfit'
tumnt, qux non funt.

Oppofitam arguitur: quia motus cft aftus en-
tis per definitionem morus : igitur motus cft.

De ifta qu^ftionc funr tres vix dicendi.Prima,
nullus inorus cft, nec poflibile cft cfle.vt pa^ec 1 .
huius.

Secanda, quid ifta nunquam cft vera \motwtft,
nec ifta aliquid monetur, Ccd bene ifta cft vera, */i-
<jni i tfi motum : iimiliter iila .aliquid moutbitur : fi-
iniliter id^motut fuit, tamen per fenfum quando-
que indicamus motum effe per hoc , quod vide-
mus motum fuiffc proptee propinquitatem tem-
poris prxteriti ad prxfcns, modo qqod prope cft,
pihil dceffe videtur, vt patet x. huius.

Tertia via cft ( Sc concordat fcnfui)quod mo-
rus eft , Qc non curando ad prxfcns , an motus fic
mobile , vel fluxus inhxrcns mobili , icncbo ad
prxfcns iftara viam.

PirmAAtut
dicitur aJi*
fuid nuito

Secundi, notandum qu6d motus ponitur eom-
muniter * ens fucccfiiuum.Idcd (ciendum , quod Muunjtns
pluribus modis aliquid dicitur permanens, Sc fittufumm.
fucceffiuum. Nam primo modo, & propriiflimc
aliquid dicirur permanens, quod fecundum /e to-
tum manet idem line additione , vel remotione
partis, vel difpofitionis ; Sc fic Deus cft ens (im-
pliciter permanens. Secundo modo dicitur per-
manens,quod manet idem fecundum fc,Sc quam-
libet partem fui, tamen aliqualis eft fucccuio fe-
cundum receptionem difpofitionis,& Cicca Ium
dicitur permanens ; quia manet idem fecundam
partcs;attamcn recipit lumen fucccffiuc, Sc lecu-
diim aliquos motum.Tcrtio modo dicitur perma-
nens,quia fecundum aliquas paries fui manet ide,

Sc fecundum aliquas non:imm6 aliqux aduemur,

Sc aliqu? rccedunr,& ifta funt quodammodo fuc-
ccffiua; ficut funt corpora naturalia ; qux funt in
continua fucceffionc. Quarto modo dicitur ali-
quid fucceffiuum, cuius nulla pars manet fimul
cum a lia parte , immd continue cft alia , Sc alia
pars ; Sc hoc dupliciter , quia quxdam funt quo-
rum quxliber pars de Cui narura nata cft efie per-
manentis naturx, attamen nulla manet per tem-
pus propter dcfetftuin conferuamis; vt patet de
lumine produ&o} luminofo in medium conti-
nue motum ,quia continue cft alius,& alius ra-
dius fecundum alium,& alium afpe&um, Sc idcd
continue eft aliud, & aliud lumen. Alio modo di-
citur fucceffiuum , cuius nulla pars nata cft effe
permanentis naturx , immo fibi repugnat , quid
aliqua pars cius maneat per tempus, vtmuhiiraa-
giuantur de motu,&: tempore, qui ponunt , quod
motus eft fluxus diftin&us a mobili.

Nunc ponuntur conclufiones : prima cft. Hic
eft concedenda k moto» eft. Probatur fic.quianon Motuuji
miniis cft ifta concedenda , mottuefl , quim ifta,
temptu tjf, fed ifta eft concedcnda.frmpwr tfl: nam
ab omni gerue cfitinetur in Crammatica tempus
diuidi in prxfcns,prxtcntum, & futurum;crgo,
&c.Secundi,quiaoiniie produdliuum caloiis eft,
feti motus cft produGiuus caloris : vt patet primo
M eteor orum, text. r 1. Tertio patet ad cxpcricriam,

Sc idei dicit Ariftotelesi. huius , text. 1. quid
oportet fupponerc omnia , aut quxdam moucri.

Item dicit in ifto tcitio.quod ignorato motu, ne-
ceffe cft ignorate naturam. Quarti , quia eadem
ratione qui negaretur «notus ede , negaretur
etiam iutncn cilc ; quia cft continue aliud , Sc
aliud lumen; fed certum eft,qul>d tunc luvncn cft;
ergo & motus eft; & poteft etiam cxcmplificati
de proportione , quia in altcratione cft continui
alia.&r alia piopoitio agentis fupet paftum,ita vc
fit ibi vna proportio fucccffina compofita cx
multis proportionibus partialibus.

Sccuhdaconclufio.il) inftanti c motus cft, ita bUtuttfU
vt in inftanti ifta fit coccdcnda, rnotm eft. Proba-
tur : quia nifi ita elfct, fequeretur quod ifta cllct
falfa ; continue poft hoc erit motm, quod cft falfum.

Et patet confequcntia , quia in inftanti cllct ve-
rum dicere, quod motus coclinon cll,& per con-
fcquenscffct interruptus.

Contra mimam conclufionem arguitur ; quia y

fi ita cllct, fequeretur quod aliquid mouerctur>&
tamen nec vniformrter , nec difformiicr ; confe-
quens cft impoffibile. Probatur confequcntia,
pofito quod Socrates moueatut per vnam horam
vniformiter aliqua velocitate, deinde in fecunda
hora immediate fcqucntc moucatur difformi-
tcr velocitate dupla ad primam velocitatem;

tunc

- 1

Quseftio VI.

canc in inflanti medio Socrates mouetur pro
unto, quia aliquando immediate moucbatur , Sc
immediate pbft mouebitur:igitur nunc mouetur;
vel igitur vniformiter, vel difformiter : quia im-
mediate ante moucbatur vniformiter , Sc imme-
diati poft moucbirur difformiter; igitur none
mouctur vniformiter: nec difformiter , quia ve!
moueretur velocitate primz horz , vel fecundae,
aut velocitate intermedia, quorum nullum appa-
ret poflibilc.

Secundi, fequetetur quo J aliquid moueretur,
& tamen non ab aliquo, ncc ab aliquibus; confe-
quens cft impoflibile , vt patet feptimo huius
tcxt.r. Confcquentia probatur , pofttoqubd,^f
mobile in prima medietate horz moucatur i
SocratCj&in fecunda 1 Platone i tunc in inflanti
medio A mouetur i vel igitur mouctur a Socra-
te^ hoc non: quia iam Socrates delinit mouc-
rc.vel a Platone, & hoc non} quia Plato nondum
mouct,fed incipit mouere;crgo,&c.

Tertii , fequeretuc quod aliquid moueret
quando non haberet potentiam ad moucndum;
confequcnsed falfumrquia omnis motus proue-
nit a proportione maioris inzqualitatis potenti;
motoris fuper reftdenria mori. Confcquentia
probatur, & moucatur A per vnum medium con-
tinue denfius , Si denftus , quoufquc ad aliquem
gradum denfiutis, feu rcfillcnci.c xqtulcm po-
tenti* motoris iplius A , 8c iit B pun&us , ad
quem terminatur illa relidentia , & volo quid
flatim qoanJo yf cd inpunfto B, quoJ tunc 2?,
incipiat rarefieri, ifto pofiro, probatur confc-
quentia , quia quando A ed in punclo B, A rno-
uctrtr pro tanto , quia immediate aliquando tno-
uebatur,& immediate p&A monebitur : igitur
tunc mouetur , Sc tamen tunc non habet poten-
tiam ad mouenduni : quia per cafum rcfiftencrq
medij efl zqualis potent iz mototis;ergo,&c.

Qoartd, contra fecundam conclufionemtquia
ii in inflanti ed motus , fcquitur qubd motus ficc
in inflanti , Sc quod inflans effet menfura motus;
confequens efl impoflibile , vt probatur 6.huius,'
tcrt.jj. Sc probatur confcquentia : quia motos
non cft nifi dum fit : igitur in indanti edmotus,
fequitur quod motus fit iu indanti.

Sccundd , quia acquifitio partis pod partem
non cd in inftatuhigitur nec motus. Tenet con-
fequentia per locum It definitione : Si antecedens
pater,quia ida di Aio pejl , denotat ordinem tem-
poris.

Ad ida refpondetur.Ad primum, negatur con-
fcquentia. Ad probationem dico ,qubd Socrates
mouetur difformiter. Sed concri , quia tunc ali-
quid mouctur difformiter , & in esdem indanti,
quo inciperet moueri difformiter, dcfincret mo-
ucri difformiter, quod videtur implicare.Refpon-
detur , quod in tota hora compofita ex illis dua-
bus horis partialibus, in quarum vna Socrates
mouetur vna velocitate, & in alia, aliajdico quid
in illa hora tota mouetur difformiter,quia in pri-
ma medietate horz mouctur vna velocitate, St in
fccuda alia, licet medium fit vniforme;idci con-
cedendum cd , quod in medio indanti horz So-
crates incipit moueri difformiter, & in codcra in-
flatui Socrates definit moueri diflormirer; fed
hoc cd dittetfimodc , exponendo ida verba, inci-
pit , Sc definit , -igitur nulla fequitut repugnantia:
vctbi gratii incipit Socrates moueri diifotmiter.
Socrates nunc mouctur difformiter, & immedia-
ti ante non moucbatur difformiter.Ec ifta,Socra-

tes definit moueri difformiter, exponitur fic. So-
crates nunc mouetur difformiter tSc immediati
pAd non mouebitur diffotmitct:modi iflz dane
fimul flne repugnantia.

Ad fecundum dico, 2Jubd A mouetur & Plato-
ne in indanti intermedio : quia illud idem in-
dans , quod cd primum in quo Plato mouer, cd
etiam primum in quo Socrates non mouct.

Ad tectiom,ncgatur confcquentia. Ad proba-
tionem dico > quud ida confcquentia non valetv
^ante moucbatur , Sc immediate pod rnoucbi-
tur.-igitur ^mouetur, fcd oportet addere, .^im-
mediate ante moucbatur, & immediate pod mo-
uebitur, & nunc eius potentia excedit rcfiftcn-
tiara mobilis; igitur nunc mouebitur ; fcideb fi
eflet aliquod agens liberum , quod fubiti poflcc
defincrc motum fuuni, Sc fubiti inchoare, ita vc
fi ne medio pod, quam definit , poflet iterum in-
choare, tunc adhuc prxdi&a confcquentia non
valerer , fcd oporteret addere, & nunc potentia
motoris excedit refldentiam mobilis, & non im-
peditur per agens libcrum:crgo,&c.

Ad quartam dico quid acquifitio partis pod
partem non ed in inflanti , ita vc inflans fit men-
fura hniufmodiacquifitionts.fed hocnonobflan-
te, hzc cd vera in indanti , feu acquifitio partis
pod partem cd, Sc hoccd manifedum fuppofitis
illis.qu* dicemur in alia quzdione. Per idem ad
icquencero.

Ad rationes principales. Ad primam dico.qu&d
mouctur fuper partem fpatij fuper quam cfl;quia
idud non fignificat aliud , nili quod nunc cil fu-
per illam partem , Sc cius potentia excedit refi-
flcntiam,& Immediate ante erat alibi , Sc imme-
diate pod erit alibi.Alij dicunt, quod ficut motus
dicitur clle propter continuam fucccflioncm
partium ad iuuiccrn, ita mobile dicitur moueri
exeo, quid continui in tempore motos cd in
alia,& alia parte fpatij illius.-prima melior.

Ad fecundam, conceditur antecedens, & nega-
tur confcquentia : quia licet fit continue in loco
fibi xqualt , tamen prius fuit alibi , Sc podea ctic
alibi, Sc hoc denotat moueri.

Ad tertiam dico quid in loco in quo cd, quia
nunc ed in loco in quo cd,& prius non fuit : igi-
tur & podea erit alibi, Sc hoc denotatur per hoc,
quod ed moueri localiter. Aliter dicitur , quid
ficur motus dicirur clfe propter continuam fuc-
ceffionem par cinm.qiiit u:n vna non nunct fimul
cum alia , ita etiam mobile dicitur moueri , quia
dum mouetur , cd in aliquo toto loco , co quod
fucccfliuc cd in partibus cius.

Ad quartam , negatur confcquentia , quia illa
regula folum habet veritatem in iis , qux fune
permanentis naturz ; vel dicitur , quid Juri non
attribuitur motui nifi in vhitno inflanti non cf-
fe motus: verbi gratia, fi Socrates nunc mouctur,
Sc immediate pift mouebitur, tunc motus Socra-
tis fic , vel Socrates incipit moueri , Sc continue
podea motui attribuitur ejfe,Sc non fieri.

Ad quinram dico , quod non ed iuconuenicns
de illis, quz non fune permanentis durationis:
verbi gratia lumen produAum a Sole quando in-
cipic effe , etiam definit effc , diuetfimodc expo-
nendo.

Ad fexram, negatur confequentia:quia illa au-
thoritas,6.huius,ime)ligenda ed de illis,quorum
clfe non confidit in fieri. Vel dicitur negando
iftam.quid motus fit.quandoed.quiamotus non
fit uifi in vltimo indanti non efle motus.

Q. 4

Ad

i88 Lib. III.

Ad fcptimam.quia iAa motue figni fictu ,Sec.con-
• ccdo:mo J6 dico, quod fient iAa mottu tfl, cA con-

cedenda,ita illa copulatina.qnr lignificatur , per
iAam metue efl. Ad aliam. Illud torum non eA,8ec.
Negatur maior dc fuccefliuis. Aliter dicitur, con-
cedendo de copularo extremo quid prscfcns,
prztcricum.Sc faturum cA.

ANNOTATIONES.

10. * \ yf Onu ponitur communiter em ftuctflmumficc.
Z>i*ifUlkm ■IVl.Nota.m motu quadruplicem inueniri di»
mttm efl uifibilitatcm.Prima dicitur fubie&iua, quam ha-
fuoimfln r. bet motus ratione fubiefti in quo cA : quod cim

fit diuifibile, etiam accidetis materiale qualiseA
motus, in ipfo exiAens diuifibilc cA;hzc diuifibi-
licas accidentaliter competit morui. Secunda di*
uifibilitas.quam habet motus, proucnit fibii fpa-
tio ; Sc ira prima pars motus, verbi gratia, localis,
corrcfpondct primz parti fpatij, & poAetior po-
Acrioti , 3c fimilirer quando qualitas intenditur
permotum , motus eA diuifibilis per diuifionem
illorum graduum cum autem illa qualitas in
effc quieto manear, fic diuifibilis, Sc fimilirer fpa-
rium , fatis liquet diuifibilitatem motus , hac ex
parte prouenienrem etiam accidentaliter fibi
conuenire : Sc quia motus in hac fecunda acce-
ptione dicit imperfc&am acquifitionem termini,
imperfedimque cntttatem , ad nullum pertinet
9 Prxdicaincntum , fcd redu&iuc ad illud , in quo
cius terminus eAtquia, vt AriAorcles ait . non
cAprxter res, ad quaseA motus. Tertia diuifi-
bilitas cA fuccelfio motus penes moram , Sc hrc
eA tempus : quia tempus cA prius , & poAerius
motus , quod quidem eA mora ipfius morus ; &
fic motus diuiditur in partes fucccdentes fibi in-
uicem. Quarta diuifibiliras motus proucnit i
fucceflionc, vel acquifitione fuccefliua diuerfo-
rum terminorum , Sc hxc eA propria motus , ve
motus c A, quia motus eA illa lucceflio , Sc fluxus
arque tendentia ad terminum, Sc motus vt fic cA
vna fpecies quantitatis continuz:quia eA de ge-
nere continuorum,vt ait Ariftotelcs in hoc }.

f I . Ex quo fequitur , quid quando AriAorcles di-

cit in Prxdicanientis, morum efle fpcciem Quan-
titatis , accipit motum in hac quarta acceptione;
quando vera in PoAprxdicamcntis illum collo-
cat,accipit illum in fecunda acceptione vt cA ens
incompletum , qui non eA priter res ad quas cA:

& quando in Metaphyfica dicit motum eflc
quantum per accidens, accipit motum etiam in
fecunda acceptione rquafi diceret , quod motus
ille, vt fic eA imperfe&um ens , per accidens cA
qnanrum , id eA , tatiouc continuitatis , & fuc-
ce(fionis,quz ibi dicitur accidens motui , non
quianon fit cius formalis ratio •, fcJ quia tei ac-
quifirz per motum accidit , quod pet talem ac-
quiratur fucceifioncm.

11. b Hoc efl concedenda , mottu tfl. Nota, motum du-

Uttm Hf*- pliciter accipi , primo improprie , vt fignificat
tumfumi- asionem voluntatis ,S; intclligentix, Sc fic dici
r*r. folet , quod intclledus mouet voluntatem , & i

contra ; Sc quod obicltum mouet potentiam.
Secundo fumitur pro mutatione Phyfica.quae
fit in materia , Sc corpore , Sc hoc fecundo modo
fumirur in hac conclufionc. Dixi notabiliter,
quo fit in materi* , & corpore : quia motus Phyfi-
$MS in communi fumptus , diuiditur in mutatio-
nem , Sc motum; mutatio , qux diuiditur in ge-
lictationcm.Sc corruptionem , fit in materia; ita*

Phyficorum

que illud , quod, generatur , & corrumpitur fub-
ic&iuc cA materia. Morus veri , qui diuidirur
in aJterarionem , aagmenrationcm , Scloci mo-
tationem , fit in corpore: nam id quod alreracur,
augetur , & mutat Jocum , eA corpus. Conuc-
niumque muratio, Sc motus in hoc,quid vrrum-
que cA via ad ccrminum j differunt aurem eflen-
riaiitcr,quia mutatio cA inAanrinea.&fcre fem-
per per illam acquiritur fubflantia, qux vel tota
fimui acquiritur, vel tota fimul deperditur ; mo-
tus veri inrrinfccc eA fucccffiuus, quia acciden-
tia qu.e fuccefliuc acquiruntur , acquiruntur per
partes,Sc de motu proprie fumpto loquitur Sco-
rus in hacquzAione.

e In inflanti metu* tfl. Nota, quod quidam di-
cunt, quid inflans fumitur hic pro aliquo tem-
pore determinato, Sc non prout confignfficat
aliquod indiuilibile , illo enim modo partes mo-
tu» fu n r •, Sc per confequens motus efl. Sed Sco-
tus hic videtur dicere , quid quamuis quxlibcc
pars motus fit fa<fla , vel fienda, tamen motus efl
in inflanti indiuifibili, eo quid ad exiftentiam
rei fucccffiuc fufficir exiflentia alicuius indiui-
fibilis , ad quod cius partes copulantur. Se ita efl
de motu.

Qjr A S T I O VII.

Vtrum motus localu fit res diflinfta d
mobili .

Ariftotelcs hie ti.tr. 4. lii.t. text.^ . Themift Simptic.

Alctand. 6ir Uitef.i. Anctroc\ r«mm.4.D 1 hom UB. 4.

& »* x.SiJl.itArt.xM j. Aurtol. »pud Capr.i»

•juifl.Xjert.i.Q *d T.Csprcol .ibit.

H'(palcn.«*iV.B«f44//.i.AigetuinV</f.i5» 7*4/?. i.Alb. 1
Saxoma 4.<y f P.utlxus 1. fer-

tit./jmtfl.x. Soms qiufl.i _c*r a.Toleru* ftrtfi j. Pererras
HI io.rsp.\o Conimbr «rr 1 Toemrj.i.

3 ■ t . Ruuiui troQu. 1 .de m: tu -j-rji. 4. <i»m. tf.

Roccus

Rgvitvr quid (k ,pet AriAotclero i,
j. Huius, text.70 rradatu de infinito,
vbi dicit, quid diuerfimode inuenirur
infinitas in motu , Sc in magnitudine , quia l*ccc
In vttoque attendatur infinitas panes femper
polle accipere vltimum , tamen trt motu femper
partes prius acccptx , non pnAiim manere cum
partibus poAerius acccpris.fed tantim poffunt in
magnitudine, quod nondTci,li motus clfctmag-
nitudo mobilis.

Secundi per Ari Aotelem 4. huius, icxt.99. vbi
ponit , quod efle motus confiAit in fimptr fieri
aliud, & aliud;igiiut motus non e A mobile.

Tertio, fcqucrctur quod Ariftotelcs 6. huius,
probans motum diuidi ad diuifionem magnitu-
dinis,nihil probanTet;confequcns cft falfum.Pro-
batuc confequcntia:quia per te motus eA magni-
tudo mobilis , Sc idc6 non ptobaflet aliud , nifi
quSd magnitudo mobilis cA diuifibilis ad diui-
fionem magnitudinis, mod& hoc nihil fuiflet pto-
baretquia iam cA manifcAum.

Quart6,fequerctur quod motus mouetetur.fic
ad motum cflet motus, quod eAimpo(fibilc:quu
tunc rationes Atiftotcli* in quinto huius, text.i*
a .& j. quibus ptobat ad motum nonefle motum,
non valerent: Sc patet conlequcntia , ex quo mo-
tus effec mobile.

Quinti , pet Commentatorem ia. Metaph.
coramcnt.41. vbi dicit, quid nullum corruptibile

pote A

QusftioVII. 189

poteft perpetuari nifi morus ctcli- Tuncquxro,
quid imcliigit per tuorum ccclirnon carlom, quia
ccelum non eft corrupribilerfi fluxum fupcraddi-
tum ecelo.habeo propofitum.

Scxro.fi motui Socratis eflet Socrates , feque-
rerut quod qutcunque faceret Socratem moueri,
faceret Socratem, fic qui ceflare motum Socratis,
faceret corrumpi Socratem , quod eft falfum. Ec
patet confcquentia.cx quo motus Socratis, & So-
crates fant idem.

Septimo , quia motus eft fenfibite commune,
fic mobile nonrigitur morus non eft mobile.’ An-
recedens apparet z. de Anima, rcxt’64. Nec valet
diccrc.quid motus eft fenfibiic commune, ex eo
quid magnitudo eft fcnfibile commune :quia
tunc morus , tc magnitudo non eflfent fenfibilia
communia diftin&a , quod patet efle falfum in
eodem fecundo.

Ocrauo , quia quando ad veritatem alicuius
propofitionis non fufltciunt dux res, vel tres,
oportet addere quartam , ad hoc quid fit vct»;
fed hxc eft veta, morsu eft , tc ad eius vetitatem
non fuffiriunt motor,mobile,tc ftacium ; quia tunc
quandocunque ifta eflem , eirct morus , quod eft
falfum: igitur prxtcr ifta oportet addere aliam
rem,fcilicet fluxum, quem voco motum loca-
lem.

Oppofiram arguitur per Ariftotclem in ifto j.
text.4.vbi dicit : non eft autem morus prxter res,
ad quas eil morus:fic per hoc ptobat in quot ge-
neribus poteft reperiri morus. Secundo per Ari-
ftotclem 8.huius,text. j \ .vbi probat quod in mo-
tu locali nulla res acquiritur ituri nfccc mobili, fic
idci folus motus localis poteft efle perpetuus.

Dc ifta quxftionc eft quxdam via, quid a in
motu locali acquiritur quidam fluxus, fcu difpo-
fitio inhxrcns mobili , fecundum quam mobile
dicitur localiter moueri; fient albedo eft dilpofi-
t io inhxrens mobili, fecundum quam mobile di-
citur album, fic illam condufionem probant vna
rarionc.qux apparet eis demonftratiua, pro qua
fupponicur primo, quod omnis motus eft mura-
tio.fic omne moneri, eft mutari , fic quid mutari eft
aliter fe habere fecundum prius , fic poftctius,vcl
faltera aliqualiter fe habere, fic non taliter fc ha-
bere prius. Secunda fuppofitio.quid ex omnibus
corporibus mundi poteft fieri vnum corpus. Pro-
barur.quia talem cafutn ponit Ariftotclcs z. hu-
ius z.texr.jS. quia hoc non repugnat potentix
diuinx. Tertii, quia dato quid hoc non cflct
poflibile , tamen hoc non repugnat quantum
eft ex ratione geneiali corporum , fic mobi-
lium, vt debet videri fcprimo huius. Tertia fup-
ofitio.quid illud corpus continuum ex omni-
us corporibus mundi, Deus poteft monere mo-
tu re&o.vcl etiam circulari, vel quo motu placet
fibi.fic dato quid non poffet , tamen hoc eft ima-
ginabile,vel non repugnat tali corpori.quid mo-
veatur. Iftis fuppofitfs formetur ratio fic : Nifi
motus localis cflct res diflin&a i mobili, & i fpa-
do,fcquereturquid aliquid poffet moueri loca-
liter , fic tamen fc haberer alitet priis , Sc pofte-
tius.qucd eft impoflibile , tc contra primam fup-
pofitionem. Confcqucntia probatur , pofito per
fccunJam fuppofitionem, quid cx omnibus cor-
potibus mundi fiat vnum continuum , ita quid
nullutn fit mobile aliud ab illo, fic a fuis partibus.
Tunc moucat Deus per tertiam fuppofitionem
illud mobile ,fcilicec totum mundum localiter
motu rcifto , tunc totus mundus mouctur locali-

ter ; igitur per primam fuppofitionem* fc habet
alitet quitu prius , fic non ad aliud cxtrinfclum:
quia politum eft in cafu , quod nullum fit ibi ex-
trinfecum aliud : igitur fc habet aliter intrmfccc
pcrVeceptionem alicuius in eo, quod eft difpofi-
tio fecundum quam illud mobile dicitur moueri
localiter, & habetur propofitum.

Secundo , confirmatur quod non fint nifi duo
corpora mobilia, A tc B ,tunc per vnam horam
moueatur A circa B,tc per aliam^.tanta veloci-
tate moueatur B circa A, tunc nifi motum locali-
ter fc haberet aliter quam priis, tc non folum ad
cxtriufccum;tunc fequcrctur quid A tc /f,omni-
no conii militer fc haberent in prima hora, fic in
fecunda : igitur qui ratione in prima hora mone-
batur yf.eadctri ratione in fccunda.quod eft con-
tra cafum.

Tertii. Non fine ficut prius nifi duo corpora,
(cWicet A tc B ,tc moneatur A,B quielcente.tunc
in illo medio motus ponatur quid Deus annihi-
let B, quo pofito, tunc adhuc A mouctur, fic non
fe habet aliter ad aliquod cxrrinfecum : quia
quodlibcc cxcrinfccum iam cfl corrumuuviguuc
le habet aliter exrtinfecc pet difpofitioncmfibi
additam , fecuudum quam diciturmouerj locali-
ter , quam difpofitioncra voco motum localem.
Qn&d autem A moueatur corrupto B , probo.
Quia potentia motiua ipfius A , eft zque potens
ficut ante, fic nulla accrcuic fibi tcfiftentia : igitur
fi prius mouebatur ; ctgo adhuc inoncrur : quia
non apparet vnde proicniat illa quies.

Secunda via eft , quid motus localis eft fpa-
tium.fupra quod mobile mouctur. Probatur per
Ariftotclem in }.huius,texr.4.vbi dicit quid mo-
tus non eft prxtcr res ad quas eft motus, fcd mo-
tus localis eft , ad fpatium : igitur non cfl aliqua
res prxtcr fpatium. Secundi ficut eft dc motu at-
rcrationis.ira videtur cfTcdc motu locali ; fed al-
teratio non eft res diflin&a a forma, quam altera-
bile acquirit : igitur motus localis non cfl res di-
ftin&aa fpatio.quod permotum acquiritur.

Tertia via eft, quod motus localis eft ipfum
quod tnouctur localiter, ita quid mobile locali-
ter,quod adlu mouetur ,non fc habet intrinfcci
aliter quam prius, nifi fuerit aliqua additio, vt
fubtradlio partium , vel aliunde alrcracio , quam
permotum localcm.Proifla opinione funr aliquf
rationes. Prima eft , quid fi morus localis eflee
fluxus, vel difpofirio fupcradditauunc fequcrctur
quid eadem res fimul cflet, tc ficrct;confcqucns
cfl impoflibilerquia fini eft mu. ari dc non efle ad
efle. Nec valet fi dicatur, quid hoc non eft ineo n-
ueniens in fucceffiuis : quia Ariftotclcs in hu-
ius,rcxt.i 5. volens probare , quod generatio non
generatur,ducit ad hoc, quid tunc generatio ge-
neraretur quando cflet , & fic habet pro impofli-
bili.quid generatio , quz fecundum aduerfarios
eft dc genere fucccfliiiorum,fit tc gcncrctur.Hoc
idem pater per Commentatorem ibidem commen-
to 1 j. Probatur confequentia:quia motus eft dum
mobile monetur, & etiam fit:quiafi prius facius
cflct, tunc cflet permanentis naturae : quia mane-
ret idem prius, fic pofterius.

Secundi, fequcrctur quid aliqua res in eodem
tempore primi generaretur , tc corrumperetur:
confcquens cftimpoflibilc.quia fi alicui fubic&o
acquiratur aliqua difpofirio , vc albedo , fic cor^
mmpaturalia,vtraqucfcilicct primi in eodem
tempore, tunc albedo cfl, fic dulcedo non cfl; igi-
tur fi eadem res eodem tempor* prfmi genera-

7-

(.

Lib.ITI. Phyficorum

190

retur ,Sc corrumperetur, illa res fimul eflet, & non
eflet, quod eAcontradi&io. Idem patet per A ri-
Aorelcm tf.huiuijteat.74. vbi habet pro impulfi-
bili, quod aliqua res fimul incipiat eUe,& delinat
c(Tc ; iinmo quod inter tempus generationis , &
cotruptionis neccflc eA cadere tempus medium.
Probatur confequentia principalis, & moneatur
aliqua restn tempore ^,Z?,quia tunccum mobile
moueator in fecunda partem tunc motus quo mo-
uerctur in fecunda parte, maneret p et tempus,
poAquam fuiflet generatus :& per confcquens
non eflet res diAuuAa ab omni re permanente;
vel fieret poA A, B tempus, aut in fecunda parte:

& hoc non ; quia tunc mobile moucrctur prius
quim fiercr motus, quo moucrctur , quod cAim-
poflibile.Eodcm modo probabitur, qubd in tem-
pore A, B corrumpitur prjmb : quia fi maneret
pbfi.iam eAci natura; permanentis; fi corrumpe-
retur amc.tuuc mobile moucrctur, & nullo motu
moucrctur : igiiur cum nec ance A tempus cor-
rumpatur,nec poA.nec in prima parte , nec in fe-
cunda, fcquiturqubdin-^/ff tempore corrum-
pitur primo. '

Tettib.fi motus cfTet talis res di Ain&a ab om-
ni rc permanenti , fcquerctur quod vna res habe-
ret in fc fimul infinitos motus zqualcs vni mo-
tui, dato fecundum durationem, vel quod fucccf-
fiuc haberet infinitos motus xquales , fecundum
durationem ; verumque confcquens cA impelli -
bile. Probatur confequentia , fupponendo qubi
illud.quod adu habet aliquam entiratem , quam
prius habuit in potentia loium , fit mutatum ad
illam : patet ex quid ntminu mutationis : quia ex
quo nunc aliqua res habet vnain entitatem quam
prius non fyihuit, fc habet alitet fecundbra iilani
entiratem .quaiuptius fe habuit, & per confe-
quens mutata cA ad illam rem. Tunc arguitur:
rcs.qux moucrur, habet motum, quem piius non
habuit ; igitur per fuppofitioncin mutata cA ad
illum metum. Tunc quzro de mutatione illa, an
fimul cA cum motu primbdato, vclfuic prius,
quia impoffibilecA.qubd fit poAcrius. Si dicatur
quod fimul , tunc res qua: mouetur, habet illam
mutationem fecundo datam,quam prius non ha-
buit: igitur per fuppofitioncin ad illam cAmura-
to:& per confcquens illa mutatio eflet fimul cum
motu primo dato , & tunc mutaretur ad illum
morum , & ita fimiliter arguitur de mutatione
tertio data, & fic in infinitum , & habctuc confc-
queus primum. Si prius , tunc fimiliter arguitur,
qubd mutatio ad illum motum fecundum fuit
ante illum raotum:&fic in infinitum, & habetur
fecundum confequcns.Falfitasconfcqucntis pro-
batur : quia non videtur pollibilc naturaliter
qubd infinita: res xquaics alicui teriix datx, fuit
fimul III eodem fimiliter. Secundum cA impofli-
bile ; quia tunc nihil pofict moneri nifi per tem-
pus xternum fuiflet mutatum ante.

Quartb, fcquerctur qubd eflet aliqua res com-
pofita cx partibus, quz non funt, immo quas im-
puflibilc cA eflciconfcqucns implicat, quia ita di-
ceretur. qubd cifct aliquod compofitum ,cxchi-
m<jra,& Tragelapho, quq continuarentur adinui-
cem, quemadmodum tu dicis qubd partes motus,
fcilicet prxtctitum, U futurum conrinuantut ad
inuiccm per muratum ejfe intermedium.

Quinto, fi motus eflet talis fluxnsdiftinflus ab
omni permanem i, fcilicet i loco,& a mobili-, tunc
fcquerctur qubd Deus poflet ipfum feparare a
mobili. Et c comta , mobile a uli motuvttoquc

exiAcmc,& daro qubd hoc nonconcedarur pof- >
fibilc.eft tamen imaginabile , ex quo funt rec di-
AinA*. Sed cx hoc Jcquitur inimagiiubiie, fcili-
cct qubd mobile mouetur fine motu, qubd fic
afccnfus fine mutatione locali , & defccn/us fine
hoc , qubd acquiratur locus deotfun^quod vide-
tur inimaginabilc.

Sexto , fcquerctur qubd motus non eflccaAu*
entis in potentia Iccundum qubd m potentia.
ConfcqucnscA impoflibilc.quiatunc motus non
eflet motus, curo in definitione prxdiccnrurde
definito. Confequemiaprobatur , quia pars prx-
terita motus non.efi adlus mobilis, nec etiam
pars futura,nec etiam prxfcns; quia fi eflet aliqua
prcfcns.iam eflet mutatum ejft , quod non cA mo-
tus. Ex quibus pater, qubd motus non cA aliqua
res fuccclfiua inhaerens mobili , ab omni rc per-
manenti diAin&a.

Nunc ponuntur conclufiones. Priroaconclu- 9.
fio. Motus localis non cA fpatium, quod per mo- Aiu*
tum localem acquiritur. Probatur, quia fi eflet l*
fpatium , fcqucrctur.qubd aliquid quicfccns mo-
ucrctur, 6c qubd quies effet motus , quod cA im- nmtur.
pofli bile: nam lAi termini motm , & quit) funt op-
pofiti pn'uatiuc:& idcbr.on poliunt dici defe in-
uiccm aflirmatiuc mediante hoc verbo r/?.Proba-
tur confequentia: quia fpatium fuper quod cA
motus,quicfcit.

Secunda condufio: Motus localis non cA flu- AUtutUtA r
xus, vcldifpofitio, vel res fuccefliua inhxrcns Mn f*
mobili ab omni re permanenti diAin Aa. Proba-
tur.quia fi ita eflet, fcquerctur qubd omne mo-
tum localiter mouctctur fecundum aliquod cfle;
confcquens cA falfum , 8c impolfibilc,vt patet 8.
huius, text.jj. vbi vult AnAotclcs qubd in motu
locali nulla res acquiratur mobili, & cx hoc pro-
bat folum motum localem polle elfc perpetuum.

Probatur confcquenria;quia omne motum loca-
liter haberet illud accidens in a&u , quod prius
habuit in potentia tambm:& quod mutatum cA
adciuseilc. Sccundb probatur pet (cx rationes
prius politas.

Tertia conclufio : Motus localis eA mobile 10.
quoJ mouetur localiter. Probatur , quia motus Afttmltttlk
cA.vt patuit in alia quxAione ; vel igitur cA mo-
bile.vcl fpatium , vel fluxus fuperadditus mobili, ^ indutt.
quia non apparet aliud, quod eflet motus ; fcd
neutrum cA aliorum ; ergo eA mobile. Ad ra-
tiones alterius opinionis pollet rationabiliter
negari fecunda fuppofitio , &: tertia ; tamen illis
admiflis concedo , qubd totus mundus innuere-
tur motu re&o-,& concedo confcquens , qubd il-
lo cafu pofito, illud quod uiouetut localiter , non
fc habet aliter quim prius , fcd fuflicic ad hoc
qubd aliquid moucatuc localiter , quod fc habeat
aliter, quam prius ad aliquod quicfccns, fi aliquod
quicfccns cuct.Sed contra hoc obiicituc duplici-
tcr.Ptimb.quia iam Ati Aotclcs iufulficientcr dc-
finiuiflet mutationem , quia non fufficit dicere
mutari cA aliter, & aliter fc habete : prius, & po-
Actius,fcd oportet addere conditionalitct : qubd
illud mutatur, qubd fc habet alitet ad aliquod
quicfccns , fi aliquod quicfccns eflet. Sccundb
quia lAi termini, r/u>tiu & quiesSnni ptiuatiuc op-
pofiti , modb terminorum qui ptiuatiuc opponu-
tur, terminus qui fignificat forma, notior cA ter-
mino fignificante ptiuationem; iguur iAc termi-
nus mptuf notiot c A, quam iAc terminus; quits,Sc
per confcquens motus non debet definiri per
quietem, fcd potius c contra quies pet motum.

Qusftio V 1 1. 191

Ad ifla refpondctur. Ad primum , dico quAd
definitio Aiiftocelis cfl fumriens flantibus re-
bus naturalibus eo modo , quo poffibile cfl ipfas
cire per naturam;Ac hoc fuppofito.dabat fuas de-
fimtione>:modo im poflibile cft naturaliter, quin
fit aliquod quiefeens , vel aliquod diuerfimodA
motum, ad quod motu localiter fe habeat aliter,
quain prius.Et ideo quia tu ponii calum impoffi*
bilcin renandum naturam, ideo oportet corrigere
definitionem , qux data erat fuppofito illo cafu,
verbi gratii in aliis: Arifl.in z.dc Anima, tcxc.67.
definit animam GciAnima efl atlm corporu Pkjfid ,
Acc.co quod credidit impoflibile efle , quod ani-
ma fepararetur It corpore, nifi per corruptionem:
fcd quia nos concedimus per potentiam fuper-
naturalcm , quid anima poteft feparari , idcA de
anima fiman illa definitio efl falfa. Irem Ari-
flotclcs fic definiuiffet albedinem ; * lue do e J} qua-
tit* difgregatiua vi/iu, fecundum quam aliquid dici-
tur album ; Ac tamen ifla definitio cfl falfa de al-
bedine.qux cfl in Sacramento alraris. Ideo non
mirum, li polito cafu impoflibili per naturam, va-
dentur definitiones , qux datx fune fuppofito
curfu naturx.

Ad fecundum , concedo quod aliquando ter-
minus pofitiuus poteft defii.iri per priuatiuum,
prxeipue vbi terminus priuatiuus cfl nocior , ita
vr res fit notior fub conceptu termini pofitiui;
modo lic efl in propofito, quia notius efl aliquid
quiefccre,qulm aliquid moueri. Quod pater per
antiquos, qui negauetunt motum elfc , & tamen
non negaucrunt quietem efle.

A J fecundam rationem opinionis illotum fine

A, Si S, Ac C. concedo cafum ; Ac negatur confc-
qticmia:qnia licet in vna hora A,Si B fc Habeant
tonfiinilitcr , ficut in alia , tamen A fc habet in
vna hora aliter, quim prius rcfpelku A.quiefcen-
tis , & in fecunda hora£ fe habet aliter quam
prius rcfpc&u A , quiefccntis i igitur A mouctur
in vna hora,Ac B non.Sc e contra in alia.

Ad tertium admilfo cafu , dico quAd corrupto

B , A moucbitur ficut priift ; Ac non fequitur, igi-
tur aliter fe haber qn&m prius ; fed fufticir ,quod
alicec fc haberet , fieflct aliquod quiefeens. Ali-
ter dicunt quidam, qui propter iflas rationes po-
nuac, quod locus fit fpatium fepatatum : & idcA
ponunt quid extra ccclum efl locus, fcu fpatium
infinitum i Ac ideA fi Deus mouctet totum mun-
dum motu redo , vel circulari , ille fc haberet
aliter ad locum , fiue ad fpatium fepatatum in
quo effet , Si ideo concedunt quod rcfpe&u il-
lius quod nihil efl motum localiter , fe ha-
bet aliter, quam prius: fcd prima folutiocfl
melior.

Ad rationes principales. Ad primam , dico
quAd debet fic inteliigi , quod mobile fecundum
diuerfas rationes dicitur infinitum in magnitu-
dine , Ac infinitus motus : quia dicitur infinit um
in magnitudine , eo quAd efl quantum extenfum
fine termino , fcd dicitur infinitus motus , dato
quAd mobile fit finitum ex eo quod tempore in-
finito mouctur.

Ad fecundam ,tfft motus feraper confidit in
fieri aliud pofl aliud , hoc efl dilhi .'mobile quod
mouctur (emper cfl in alio,Ac alio loco.

Ad certiam.dico quod Ariftotclcsin 6. huius no-
luit aliud probare , nifi quod mobile quia moue-
tur fecundum vnam partem ipfius, prius perrran-
fit aliam pariem fpatij, quim fecundum aliam , 6c
ita fcilicct per ordinem partium mobilis.

Ad quarram, concedo qn Ad aliquis motus mo*
uetur : quia motus efl mobile , & mobile mouc-
tur. Ad Commentatorem, dico quAd iple imclli-
git, quAd nullum mobile porell perpetuo moue-
ri,nili caelum.

Ad fexram, negatur confsquentia. Quia fi Pla-
co fit nunc finifler Socrati, fic Socrate non muta-
to vadat, quAd fit fibi dexter j tunc argueretur
quAd dexterum non eflet Sociatis, quia Plato fe-
cit Socratem efle dexrcrum, Ac tamen Plato non
fecit SocrarcmjAe ideo ifla confcqncmia non va-
let^p facio A , & non facio B , igitur B non efl A, Ut
hoc propter connotattoncm alicuius terminor u.

Ad fcprimam dico quod fcnfibilc commune
non efl aliud quam compofirum fubflancialc ha-
bens in fc multa fcnfibiliaptopria •, Ac idcA illud
fcnfibile potefl fentiri a quolibet diucrforum
fcnfuum ; 0c idcA concedo quAd motus cfl fcnfi-
bite communc;£c ideo licet motus fit magnitudo,
tamen aliunde res percipitur efle inorus, & aliun-
de magnitudo:8c idcA propter diucrfum modum
concipiendi eandem rcin liib diucrfis concepti-
bus,ponit illa cire fenfibilia communia diuetfa.

Ad o&auam, concedo quAd quando ad verita-
tem alicuius propofirionis non fufficiunt dux res
qualitercunquc fe habentes , oportet cas taliter
difponerc donec fc habeant taliter , qualiter fc
habentes fufliciunt ad veritatem illius oropofi-
tionis ; Ac idcA fi motor Ac mobile non fufficianc
ad hoc , quod hxc fit vera , motm efl fcilicct qua-
litercunquc fc habentes , oportet quAd motor
moucar , Ac mobile moueatur ; nec ad hoc requi-
ritur difpofitio/iipcraddira.Et fi arguatur, fic mo-
tus cfl altus mobilis ; fcd mobile non efl altus
m obi lis: ergo, &c.

Rcfpodetur, quAd ifla, motm efl alitu mobili/, Atc.
fic incclligitur , mobile, quod mourtur altu per-
tranfiuir aliquid dc fpatio , fu per quod mouctur.
Ac cfl in potentia ad pertranfeundum aliud , fe-
cundum quod in potentia , id cfl, cum continua
tendentia fine interruptione , ad aliquid per-
tranfcundutn.

Item , fi arguamur fic , motus efl fubic&iuc in
mobili.Ac tamen mobile non efl in mobiliiigicur
motus non efl mobile. SecundA, motus cfl res
fucccfliua, mobile verA tes permanens i crgo.Acc.
Item morus non efl acquifirio partis pofl partem
eius pei fe&ionis, ad quam mobile tendit , donec
pcrficiatur.Ac fic in altu; fcd mobile non clt talis
acquifitio:igitur,Acc.Itcm,fcquetctur quAd tcuo-
lutio hodierna clTcc rcuolurio heflerna, arguendo
fic cxpoficoricihoc mobile (demonflrato Sole) efl
rcuolutio hodierna^hoc mobile cfl rcuolutio.hc-
flerna, crgo.Acc.

Refpondctur. Ad primum dico, quAd ibi fumi-
tur effepto pradican , Ac ideo fenfus cfl, motus cfl
in mobili , i J cfl , ifte terminus motu* prxdicatur
de inobiliiAc fic foler capi tffe in, quando dicitor
fuperius clfe in fuo inferiori.

Et fi arguarur (icjmotus cocli efl caufa genera-
tionis , Si corruptionis iftorum inferiorum , de-
bet fic inteliigi : Ccclum, quod mouctur, cfl cau-
fa generationis, Ac corruptionis illorum inferio-
rum.

Ad aliam;motus efl res fucccfliua , Acc. id cfl,
mobile quod mouctur, prius efl fuper vnam par-
tem fpatij.pofl fuper alum ; itaque cfl furccuiuc
fuper diuerfas partes fpatij. Ad aliam ; moius‘cfl
acquifitio, id efl , mobile quod mouctur acqui-
rit partem fpatij pofl aliam paricm:quia de aliis
motibus

192. Lib. III. Vhyfic orum

motibus dicetur poftea.Ad aliam;negitur confe-
quentia :quia iftc terminus reuolutio hodierna, (up~
ponit pro Sole , connorando tpfum efle in figno,
Sc indeterminata parte alicuius ligni, & ille ter-
minus reuolutio heflerna,(upponit pro Sole, conno-
rando ipfum clTe in alia parte; Sc ided illa de prx-
fcnri nunquam cfl concedenda , ficuc nec illa de
prxfentieft concedenda \ motut fnrfum eft motui
deorfum,(ed illa bene cft concedcn da, m«riM furfutn
fuit mottu deorfum , Sc ita erian» ifta , reuolutio ho-
ditrrtd fuit reuolutio hejlerna.

ANNOTATIONES.

1 6. * /^\ P* t iam via efi , quod in motu locali acquiritur

Ofioitntt K^^quidam Jiuxm,Scc. Nota qu6d, licur refert

>U Albcitus , quinque fuerunt notabiles opiniones
cflentia motus.loqucndodemo-
Mt' tu in genere. Prima dixit tnotum efle asionem

degenere Adionis ,& illa conliderabac morum,
vt ell a&us moucntis;$c huius opinionis videtur
fuifle Simplicius fuper Prxdicamenra , quxrens,
quare ponitur prxdicamcntum Adionis, Sc non
fadionis , Sc rcfpondet , quia fadio dicitur de
adione,& de effcdu adionis , arque ita ell aliqua
fadi o fada: Sc de tali loquitur Philofophus l.de
Anima.vbi dicit , quod illud quod imprimitur in
fenfu , cft adio ; jjonit tamen differentiam inter
adionem abfolurc , Sc adionem adam : dicitur
enim adio ada fecupdum qu&d continue recipi-
tur in fubiedo.

Alia fuit opinio confidcrans motum in quan-
tum abiicit a mobili ; Sc illa dixit quod motus
eft pallio, liue in genere Paffionis : & huiufmodi
opinionis fuit Commentator j. huius , comm.j».
dicens , qu&d motus fecundum materiam Aiam,
ell in eodem genere cum fuo termino ; fecundum
autem formam ell in genere Paffionis.- & hoc
idem Philofophus j.Phyficorum dicit, qu&d mo-
rus habet duplicem confiderationem: quoniam
fecundum finm materiam cft in genere cius ad
quod eft, Sc fecundum fuam formam cft in gene-
re Paffionis.

IJ. Alij veri conliderauerunt motum in quan-
tum ell fluxus quidam dc termino a quo , in ter-
minum ad quem , & jfti tripartiti funt. Quidam
enim dixerunt ipfum e fle diftindum per eflen-
tiam ab ipfa forma , qux fluit j dicebant tamen
quod ille fluxus non cft in aliquo Prxdicamcmo,
eo quod non eft ens petfedum ; & huius opinio-
nis fuit Auicenna in i. ttadatu fux fufficientix;
vbi dicit ablurdum efle dicere , qu&d nigrcfccrc
fit nigredo , Sc alibi dicit : Abhorreo dicere,
quod nigrcfccrc fi c nigredo. Ali j verb dixerunt
huiufmodi fluxum clfc vnum genus Prxdica-
mentalc, & diflinltum It termino a quo , & ad
quem ; fcd iliorum opinio videtur eife contra Ari-
ftotclcm. Commentator autem dicit motum fe-
cundum aliam confiderationem non eflediftin-
ftum a petfcdVione , ad quam tendit ; fcd folum
fecundum magis , Sc minus. Vnde dicit quod
nece fle eft , quod motus hoc modo fit dc genere
illius , ad quod tendit , nihil aliud eft nifi gene-
ratio vnius partis poft aliam partem illius petfe-
dionis.ad quam tendit motus, donec perficiatur,
Sc fit in a&u.

l 8. Nota fecundo , qu&d , loquendo dc motu in

d^u*i“x It"*' conunun* » Pro vt tainen diftinguitur a mutatio-
Jifilnautu ne.multiplex fjiit opinio , an diftinguarur a mu-
m rmt i mo- bi!i,& a tcrrAmo motus. Nam quidam dixcfunc
*//,.

motum efle idem realiter , & formafirer cum
mobili , Sc cum termino ; Sc hxc opinio valde
improbabilis eft ; cum enim in motu alterario-
nis acquiratur apeidens , Sc mobile fit fubftan-
tia , idem formalicer erit fubftantia Sc acci-
dens. Secunda opinio aflerit motum idem efle ^
realiter cum mobili , diftingui aurem rcalirerii
termino. Hxc op inio in hoc, quid dicit motum
efle idem realiter cum mobili , coincidit feri in-
idem inconueniens.in quod prima opinio;in hoc
autem qu&d aflerit motum diftingui realiter k
rermino , videtur contradicere Ariftotcli affir-
manti motum non efle prxtcrrcm ad quam cft.

Tertia opinio.qux eft Pauli Veneti.firmat, qu&d
motus Sc a mobili, Sc i termino dillinguiturrea-
litcr :quod in hunc modum probat : Mobile, Sc
terminus motus funt entia permanentia , morus
autem quid fucceffiuum ; fcd vna , Sc eadem res
nequit efle fimul permanens, Sc fucccfliua :ergo,

&c. Irem , quando non cft morus, cft mobile Sc
terminus morus ; ergo diftinguuncur realiter a
motu. Patet, quiaquanJo res eft in fuo termino,
ceflat motus : ergo quando ell rerminus , not>efl
motus.Confequentia tcnctiquiaidem non poteft
fimul c(]'c,8f non efle.

Quarta opinio , qux eft tenenda cum Scoro,

Sc aliis , fequenribus conduflontbus explicabi-
tur. Sed primo obferua , qu&d motus accipitur hif*.
dupliciter ; vno modo materialiter : alio modo ”*"•/"**
formalitcr : motus materialitar acceptus non ell >Mr'
nifi forma, qux fucccfliuc acquiritur in fubiedo:
fcd motus formalitcr acceptus eft via , per quam
acquiritur talis forma ; Sc hoc eft quod dicitur
quinto P hy ficorum, ttxt. i8.c*p.q.& to.qu&d motus
habet duplicem confiderationem , quoniam fe-
cundum fuam materiam cft in genere cius ad
quod eft , fecundum fuam formam cft in genere
Paffionis. Hoc flante fit

Prima conclufio , Motus generationis, cor- 19.
ruptionis , altcrationis Sc augmentationis di-
ftinguuntur realiter ^fubiedo mobili. Probatur,
termini horum motuum diftinguuntur realiter
a mobili : ergo & motus.Probatur confequentia,
quia morus ell idem realiter cum termino mo-
tus ; ergo fi terminus diftinguitur , Sc motus di-
ftinguitur.

Secunda conclufio ; Motus generationis, cor-
ruptionis , altcrationis & augmentationis fune
idem realiter cum fuis terminis , diftinguuntur
tamen formalitcr ab illis. Probatur , fi motas
calefactionis ditlingucrctur realitet a calore,
fcqucretur qu&d quando aqua calefit , recipetet
in fc duas rcalitatcs , fcilicet calorem, & motum*, .

hoc autem cft abfurdum : ctgo , Sc c. Minor pro-
batur , quia non funt ponenda pluia fincncccffi-
tate:& patet per Ariflotelcm in hoc libro dicen-
tem motum non c fle prxtet rem ad quam eft. Et
fi dicas, generatio , Sc corruptio funt tclationes;
ergo non funt idem realitet cum termino , qux
eft forma fiibUantialis. Dico quod generatio, &
corruptio fotmaliter acceptx non funt fubftan-
tia , fcd accidens rcfpc&iuum : fcd generatio, Sc
corruptio fundamentaliter acceptx funt forma
acquifita , vel deperdita pec tranfnnuationem
fubftantialeiu.

Tertia conclufio. Motus materialiter fumptus 10.
eft tiufdcm eflentix cum fuo termino ad quem ,
cft enim forma fluens dc impcrfc&o ad perfe-
rum,vel c contra.

Quii ia conclufio. Motus fotmaliter acceptus

eft

Qusftio VII. 19 $

eft quiditatluc 5; eflentialitcr in Prxdicamemo ucns artu agit tnotnnv,:ginir motus eft vcrlnfqtie
Palfionis. Paret ; quia quo pafliim | refertur ad artus. Et declarat per duo eitrpla, quorum aliqui
agens, clt pallio ; fed mobilc,quod ell paticns,rc- primum (tc exponunt >quid eadem eft proportio

fertur ad agens per motum : ergo .flec- Maior pa- vniys ad duo, &. duorum ad vnum, quod elt ira-
tet j.Mctaph.cap.dc Relatione, text.io. vbi dici- poflibile, cu vna Iit proportio maioris marqium-
tur quid fecundus modus relatinorum fundarur tarisjfc alia tit proportio minoris inarqualitatisi
fuper artionem.fle palfioncm,flc fuper potentiam fle idrb debet l»c ituelligi . quid eadem eft pro-
artutam,fle pafliuam. ' portio.id eft.diftantia vniusadduo,qu*cftduo-

b A / ortu loculis nontft fluxut , flec. Nota , quod rum ad vnum. Secundum cxcmplun^quiacadem

'hxc conclufio,flc fcquens non fune ad aures Do- eft via afeendemis. fle dclccndewis, licet hocfic

rtoris Subtilis : nam oppolitum iplc docet in diucrlimodc; ita fiuiilitcr idem elt artm moucn-
quodlib. qnxftionc vndecima , articulo 4. Se tu ris.fcilicet fecundum quud fit a moucmcjflc ino-

vide Leuchetum in a.diftinrtione i.quxftione*. ri, id ell, fecundum quod recipitur in moto. ,

ad rationes Gregorij de Arimino. Sed hxc fen- Hubet 1 Mitem dubitationem , &c, Soluit ter<* t $.

centiaeft potius aliquorum Thomiftarum, qui te- tiam , fle quartam dubitationes fimul; & ptuno t«t. i>.

tenent fex vltima Prxdicamenu cllc relationes probat, quod atrio & pallio uon fmt diuerla ; Ie- ^

ftautdion dici , & relationem non diftingui rcali- eundo quod non fmt vnum ; Arterrio foluir. Se- ^4/»,
ter 4 fundamento, fle ex confcqucnt i dicunt nihil eundum ibi : Sed tmu erit uthu. T errium ibi :

aliud efl*c me acquirere KK.quam mc ipfum cura An netjue alteriui , flec- E ft igitur prima ‘l,PP°*l~
rcfpcau quodam. tio, qufld atrio eft atriis art iui , fle pallio eft artus

^|t Nos veri Scotum fcquentes,<3e talia fex vltima paffiui. Probatur , quia vnlufcuiufque opus &fi-
Prxdicamenta relationes fecundum efft affirma- nis eft atrio iplius: modii atrio cll finis .fle opus
tmis.fle a fundamentis realiter diftinrtas, quarum agentis , fle paflio finis & opus patienris. Hoc
vna eft Prxdicamentum Mi, quod per motum fuppofiro.probarnr quddaftio & paflio non fune
localem acquiritur , quomodo autem fucccfEuc, motus dilliurti.quia yc! ambo ellcnt in agcte,vd
vide Leuchctum tbi fupra. in patiente, vel atrio in agcntc.& paffio in patie*

Sit ergo ad aures Scoti harc conclufio : Morus te:qnia £ conuerfo dicere,non efiet nifi abmi no-

localis dirtinguitur realiter a mobili, fle a termi- minibus. Si ambo in agente, hoc eft impofiibile,

no motus. Prima pars probatur, tum quia motus quia tunc vel habens motum non moucrcinr,yel

localis eft accidens mobilis;mobiIc ver6 fubftan- omne mouens mouerctur. Quod probabitur fal-

tia,tum quia effe motus localis confidit in firit fuin in ortauo himis.tex. & mdc Si ambo funt

non autem ejji mobilis , eo qu6d in quolibet in- in patiente; tnne fequuntur duo inconucnicntiai

ftanti eft mobile, non autem motus : tura, quia primum, quod non vnuifcuiulque eft in illo, cu-

morus localis eft fubiertiu£ in mobili , atque ita it» eft atrio. Sccudum.quod dno motus diftinrtl

artus mobilis , idem autem non eft artus fui ip- fecundum fpecieui, etut ad vnam,flc eandem rera

(ius. Et tandem motus terrx furfum eft violen- fecundflm fpecic.Si dicatur, quod :;rtio.lit in age-

tus terrx ; terra aurem fibi ipfi non eft violenta: te, fle paflio in patiente ; tunc fcquitur heut prius,

ergo, flec. Secunda pars ex eo pater, quia reliqui quod omne mouens mouebitur.quod eft faluttn.

motus funt idem realiter cum luis terminis; quia Sed vnui erit uStu. Hic ollendir.quod iftafunt 24*
limt forma abfolurx ,qua fuccefliue per par- eadem: quia irrationabile videtur , quod idem

tes acquiruntur ; fed Mi eft relatio, quz in in- fit athis , feu motus diuerforum fecundum fpc-

ftanti , 5c non per partes acquiritur, loquendo de cicm, fcilicet moucntis &r moti. Sccundd,fcque-

Mi , quod eft terminus motus 1 ergo diftinguitur retnr quod dotrio & dotttina edent idem, quod

realiter i motu. eft fallum : quia dotrio eft Dotioris , & dotlrina

difcipuli.Tertii.fequerctur quod idem edet age-
EX POSITIO TEXTVS. rc,& pati, quod eft falfum:quia aliqua agunt.qu?

non patiunturrfle quatt6,fcquerctur qu6d omne
tx. 'T^T dubitMUM tutem 1 munifefhtm eft , Scc. Hoc docens addifccret, quod eft talfutn.

Ten. ii. C#eft tertium capitulum huius rrattaras, in quo An rteejue j ulterius Hic loluit ditVam Text. »©.

Philof.mouct dubia circa definitionem motus, & dubitationem ; & primd rationes. V ndc non eft

eft primum dubium, vtrrin motus fit atriis moti, inconueniens , qu6d athis alicuius fit in alio , ab
vel mobilis. Secudum.vtrilm mdri,& mobilis fit eo cuius eft athis.vt dotho,qu$ell atlus docentis
idem atlus. Tertium , vtr&m atrio & paflio fint non dccifus.id eft, continue dependens a docente
idem motus. Et quartum,vtriim atlio , fle paflio in J$m,eft in difcipnlo.qui docetur., Sccudd dicit, ytf, zim*tX

fint in agente , vel in patiente. Et primi loluit quod dotrio ,& difciplina fint idem , non eft in- in ral. Ut. m .

primum dubium. Secundi fecundum , fle tertii conucnicns;fed dicitur dotlio,in quantu fit i do- &Ut.ri.fei.
«lia duo fimul.Sccundum ibi,Afotitti tutem uUut. tlore,fledilciplina,in nuamd recipitur indifeipu- ,1,

Tertium ibi, Hubet tutem dnbitMionem. Primi po- lo. Tertio, quid non /equitur, quod omne agens

nit illam conclufionem.quid motus eft in mobi- patiatur:flc‘.quArto,quid non fcquitur, quid idem

Ii. Probatur, quia in illo eft motus, cuius motus fu agere, fle pati. Et dicunt aliqui quod agere lup-

cft aiftus; fed morus eft artm mobilis , fed caufit- ponit pro eodem, pro quo irte terminus aflio, &

tus a mouente ; igitur motus eft artus mobilis, fic funt idc aeere fle pati. Alij dicut quod ifte ter-

fiuc motus eft in mobili. minus ^rrlupponit pro aggregato cx agente & .

AIm ut Mitem utlui. Soluit fecundam dubita- artione. fl: pati pro aggregato ex paflione fle paf- ^

lioncm.fle ponit iftam conclufionem , quod mo- lb;fle tunc non eft idem agcrc,6c pati. Ex iftis pa- Ztm. ‘

lus eft idem artus motitti, fle mobilis. Probatur, rer , quid Ariftnrelcs intendit tres conclulioncs AXit^fmf-
quia ille eft idem artus motiui fle mobilis, per foluendo iftasdubitationes.Primaeft,quodartfo /“««•/•*
quem mobile eft in potentia, vt moneatur, fle per fle pallio funt idem motus. Secunda , quid artio

quem moues artu agit, vel opcratur;fed per mo- fle pallio funt in patiente : fle Tertia , quid fl9 j,

tum eft mobile in potentia vt tnoueatur , 3c mo- artio Sc paflio differunt lccundum rationem, miiW.

. Sttti eper, T*m. / /. & &

^4'P

m

'Wtt

194

tuncrccapitulaododicit , qubd ficut dacacft
definitio motus in generali ; ita poccA accipi
propottionalitcr cuiuilihct rpccierum cius.vt al-
tcratio cll adus alterabitis fecundum quod altc-
rabilc, eodem modo Jczdificationc, Se mcdica-
cionc,& lingulis aliis rcotibus.

Lib. III. Phyficorum

A9i* muli
h»#Wm 4 teifi
tue.

Qjv ASTIO VIII.

Vtrum omnis aflio fit in agente.

Aiiflot.bic ffx^n & y.Mttnfh.e.f.D.Thom.UiJ.d- hb.i.

*tnt .Gtnt .t .x.& O/uft 40 Scotui « 4 Jift. 1 j. f.x. e* «*

I* edi i) Am.Ao& UiM ftxftimc tMuB*9*i.Citii>R.i-x.
mrf. j.iEgidiuf dt meufmru Angtlet. Hciuxm jnodl.
»./.* Icirvleof.Xjd* Animo, j.xx. ty X.etut Gent e. St.
Sonciius f.Atrt.f yr.Cxirt.i fnt.f.tf.ort.1. lautHuJ?.
a/z/.f.M Conimbr. i fhjfeaf.y 7 t. Sait.rtm x.difr.+i.
fett. 4. ComplutV»^- 17.4.4. Ruuius ) .thjf.

Aucrfa tem.\.<jHi/l.x< feti. 4. luent» fi. diffit.t. labet
Theorrm.4 1 .Roccu» f **/f. 7-

Rcvitvk quid fic : quia impofli-
bile cA efledum caufx formalis inue-
niri line illa forma ; fcd agens cA effe-
tius formali sadionis:crgo,ficc.

•♦Secundo, quia per fcdio alicuius non poteA
inucniri nili in illo, cuius cApcrfcdio •, fcd adio
Clipei feclio agentis } tunc enim agens cA in fua
vJnm.ua perlcdione quando agit } igitur adio
non cll nili in agente.

• Tertio, adio Se paffio funt mutationes oppo-
fiix.fic paffio cA in patiente i igitur adionou cli
in paticmc,& per confequenscft in agente.

Quarto, quia omnis difpolitio cll in illo fubic-
diuc , quod denominat ; fcd allio denominat
agcus:igitur allio cll in agente. Maior patet in-
duciione:quia anima cfl in illo, quod denomina-
tur animatum, iuftitia in illo, quod denominatur
iuAum;& fic de aliis.

Quinto, quia cuius eA potentia, eius cA alius,
vt patet in libro de Somno & Vigilia} fcd in agen-
te cA potentia adi u a: igitur Se adio.

Sexto, per Ariftotelem 8. huius, text.6. Se in-
de , vbi dicit, quod fi Deus ageret aliquid de no-
uo, mutaretur, Se non nin recipiendo adio-
nem : igitur adio ipfius I)ci , fi de nono age-
ret , eflet in ipfo Deo ; quia aliter non fcqucre-
tur ,quod mutaretur , & per confcqucns multo
fortius cuiuilibct alterius agentis aHio cll in ip-
fo agente.

Septimo, agat ignis in duo calcfadibilia;tunc
huius ignis eil vna adio, vel plurcs } non plures,
quia vnius agentis vnica debet efle aHio ; fi vna,
tunc vel cA lubiclliuc in agente, Se habetur pro-
pofitum.vcl in pallo, & hoc non } quia qua ratio-
ne elice in altero illorum pallorum, eadem ratio-
ne in reliquo.

Oppolitum arguitur per AriAotclcm in iAo
tertiu,tcxt. ix.vbi ponit qubd adio, & paffio funt
idcmmotus,qui cll in poflo,& non in agetucjfcd
denominatur aHio pro tamo , quia fit ab agente
ctfcdiuc.

Notandum cA, quod hoc nomen -ift/Vmulto-
'* tics accipitur xquiuocc. Nam vno modo elicitur
allio operatio rei, liuc fit cum motu,fmc fine mo-
lit » immb adhuc in re immateriali } & fic dicit
Commentator i aMctaph.c0mm.j9. quod Deus
cAadus purus. Item iu t. Mctaph.c0mm.j9. di-
cit , qubd a dio in rebus immaterialibus dicitur
illud quod fignificatur per modum adus , vt iti-

teUefUo , z-ol!tio , & deleti at ie. ‘Secundo modo re-
ftringitur hoc nomen tdlio , vel atlw ad adiones
elicitas , fcilicet qux proiieniunr ab eledione. Se
fic in moralibus, fcilicet in *.Erhicoium,adiodj-
ftinguitur contra fadioncro , Se feientix fadiuz
contra adiuai. Tertio modo dicitur ad/o opera-
tio agentis , & fic dicit Ariftbtelcs in iAo tertio,
rex. 1 p.qubd adio cll adus adiui,lccundiim qubd
adiuuniiita quod cA finis & operatio agentis } Se
iic accipitur in propofito.

Secundo, notandum qubd hoc nomen pajf:» j.
eA arquiuocum. Vno modo dicirurpalTio de om- PofȤ0 m.
ni qualitate , vel difpofitione refpcdu fui fubie- ***
di , Ce fic fiutltM y fiient ia , dlbrdo , Se huiufmodi
dicuntur paffiones. Secundo modo dicitur paiCo
appropriate de quolibet fenfibili ; & fic dicimus,
qubd tertia fpecies Qualitatis eA Pallio.vcl Paf-
fibilis qualitas.Tcrtio modo reAringitur hoc no-
men pdjfto ad operationes appetitus , Se prxcipub
appetitus fenfitiui. Et fic accipitur panio in fe-
cundo Rhctoricx. Quarto modo accipirur paffio,
vt hoc nomen p*Jf:o rcAringituf ad corruptiones.

Se aclioncs nociuas.Et fic dicimus Ixfumpafliim,

Se non illum, qui accipit altcrationes falutiferas.

Quinto modo accipitur paffio pro termino con-
notatiuo conucrtibili cum termino abloluto, vel
minus connotatiuo. Et fic dicimus, qubd rifibile
eA pallio hominis-Sexto modo dicitur paffio epe-
ratio paffi recepta ab agente ; &: fic dicit Ariito-
tclcs in iAo tertio , qubd paffio cAadus paffiui
fecundum qubd paffiuum.ita qubJ paffio e A finis

operatio illius paffi ; & iAo modo accipitur in
propofito.

Tertio, notandum cA.vt probabitur poAea, &
patet per AriAotclcm in litcra,qubd adio Se paf-
fio funt eadem res numcro,qux cA in patiente, &
denominatur paffio ea ratione, qua recipitur in
palfo,& denominatur adio, eo qubd fit ab agfte.

Ideo ad videndum qubd iAafunr ab inuicem

indiAinda,& qubd funt in eodem, ponuntur con-
cluliones. Vrima conclufio. Omnis allio eft res ismts
diAinda ab agente. Probatur, quia omnis adus.

Se operatio alicuius rei cA diAinda ab illo, cuius
cA operatio } fcd adio cA adus agentis : ergo.

Se e. Maior patet ; quia adus & operatio agentis
dependet, & produciturab agente '.igitur u cAct
eadem agcnti,iam idem dependeret, & produce-
retur a fc ipfo.

Secunda conclufio : omnis * paffio cA adio.
Probatur fic } omne illud cA adio, quod eft adus
adiui, fcilicet finis,& operatio ipfius, fecundum
qubdadiuum}igitur omnis paffio eft adio.Con-
fcqucmia tenet per definitionem adionis.Et an-
tecedens probatur, quia fi clTct aliqua paffio, qux
non eflet adus adiui,iam illa paffio ficrct,&: non
ab aliquo agent e,quod eft impoflibilc.

Sed contra conclufioncm obiicitur.Primb,pec
Authorem ^ Principiorum, qui dfcit,qubd paffio
cll effedus illatibqtic adionis}modb effedus cum
fit idem cum fuacaufa. Secundo dubitatur , an
omnis adio fit pnlfio. Rcfpondctur ad primum,
qubd illa c definitio eft falfa, Jc Author loquitur
improprie, ficut fecit per totum illum 1 ibrumjfcd
poteft fic intclligi , ex quo adio paffio funt
eadem res , tamen dicitur adio , eo qubd fit ab
agente, fcd dicitur paffio in quantum fit in paftbj
& ideo inaccidcntibus naturalibus > vbi paffio
omnis eft adio , & e comta , ifta caufalis eft ve-
ra : quia adio eft yp*jfrc rJlySe e contra, licet quod-
libct fcquatut ad reliquum , fic ideo propter

ve

&

Qusftio VIII. 195

veritatem illius caufalis ponit Author , quod
iQt io fit caufa paflionis.

Ad fccunduro,dico quid omnis a&io natura-
lis eft pallio , quia femper talis fit prxfuppofito
fubie&o i fcd non opotcct de a&ione fupema-
turali.Nam fi Deus crearet vnatn Intelligentiam,
aurvnam portionem materiae primx.Ula creatu-
ra eilct attio,8c non pallio.

Tertia conclufio. A<ftio agentis non eft res
diftin&aa re, quam producit in pallo : verbi gra-
tia, quod calcfa&io fa&a ab igne in aqua non cft
alia res i calore, qui in aqua producitur. Proba-
tur , quia omnis eflfc&us produdhis ab agente in
palto cft aftio : igitur etiam quilibet qui produ-
citur cft attio. Confcquciuia tenet , quia non
cft maior ratio de vno cffc&u , quod fit aftio,
quam de alio:& antecedens' probatur per defini-
tionem a&ionis : nara calor , dum producitur ab
igne , eft aftus adtiui , fcilicet ignis fecundum
qubd ab igne. Secundo , quia fi calcfa&io eflet
a&io media diftindVa a calore; tunc fcquetetur,
quod agens fimul haberet a&iones infinitas x-
qualcs vni a&ioni dat* , quod eft impofljbilc: Sc
confequcntia probatur , quia ficut ad a&ioncm
caliditatis indiget adlione diftin&a a caliditate.
Ira etiam ad produ&ionem illius a&ionis indi-
ger fecunda adlione, & ad produdlionem fecun-
de indiget tertia, & fic in infinitum.quia qua ra-
tione aliqua produceretur fineacfcionc fupcrad-
dita, eidem ratione &: caliditas poteft produci
fi ne fuperaddita calcfa&ione. Tertio fi caliditas,
dum producitur , Sc calcfa&io fint res diftimfhr,
tunc Deus poterit vnam iftarum conferuare ifto
modo, .quod concurrat agenti ad calcfa&ioncm,
fine hoc qu6d concurrat ad producendum calo-
rein,&£ contra ; tunefequitur, qu6d aliquid fiet
fumme calidum fine calcfa<ftioneA'qubdaliquid
calcfiatfinccalidirate,quodnon cft imaginabile.

Quarti , quia fi a«ftio fit res diftincla 1 re pro-
ducta abagente, tunc capio aliquod agens, quod
indiuifibilitet producit fuam adlioncm ; fcilicet
voluntatem , que fubitd elicit a&um fuuro ; fi
aCtio fua fit res diftimftaa qualitate , quam pro-
ducit, fequi.ttir quid aliqua res duretprxcisc per
inftans, quod eft impo(fibilc,vt allegatum fuit in
alia quxftione ex 8. huius.

Contra conclufionem arguitur ; quia illa fune
diftin&a ab inuiccm , quorum vnutn tranfit , re-
liquo manente ; fcd manente cffeftu produ&o
ab agen re, tranfit attio ; ergo,&c. Secundi, quia
radius luminis nunc de fatto agitur, & dependet
a Sole; nunc pono (ficut poflibile cft)quid Deus
fuppleat a&tuitarem Solis; ita quid omnino ille
radius non dependear a Sole, fcd prxciscaDco.
Tunc arguitur fic; prius ifte radius dependebat i
Sole, Sc nunc non dependet a Sole ; igitur habi-
tudo ipfius ad Solem , qux fignificarur per hoc,
quod dicitur cflc a Sole, iam corrupta cft. Itctn.fi
per iflam radius dependet i Sole , nulla res im-
portaretur nifi Sol, & radius fuit vt prius, fcqui-
tur , ficut radius priis dependebat a Sole , ita dc
fa&o dependeat, nifi dicatur ,quid a&io Solis fit
corrupta & habetur propofitum , quid a&io iit
diftinda ab cffc&u produifto.

Rcfpondctur ad primum , concedendo maio-
rem , Sc negando minorem. Vnde dum caliditas
producitur , concedo quod adtio , fcu calcfaclio
durabat tandiu» ficut Sc caliditas, fcd non eft tan-
diu calcfa&io. Idciptoptct connorationcm hu-
ius termini eaUfall io , qui connotat calidiratcm
Scoti oper. Tom. I J.

acquiri , concedendum eft , quid calefa&io cft,
quando non eft calcfa&io.

Ad fecundum , concedo cafum, & dico, quid
nec aliqua dependentia , nec a&io corrumpicur,
fcd ille idem radius fine aliqua mutatione, qui
prius dependebat a Sole, nunc dependet a Deo.

Nec etiam erat prius adio media, qua prius de-
pendebat a Sole , ficut nunc non cft a&io media,
qua radius dependet a Deo.

Quarta conclufio ; Omnis c a&io , & otnnis OmnU o8it
pallio cft in patiente, loquendo dc aftione natu- &•**>*?* f-
rali, cui fupponitur fubic&um. Probatur, quia in *****
illo eft .a&io , in quo cft ctfc&us prodmftus ab
agente ; fcd hoc eft in patiente ; crgo.&e.Sccun-
do arguitur ratione Ariftotclis, quia nifi omnis
attio circi in pariente , fcquererur quod omne
agens paterctur.rcl habens morum,vcI mutatio- %•

«em non moucretur.quod cft impolfibilciqnia fi
primum cllet verum , iam cftct procelfus in infi-
nitum in caufis. Similiter , fi fecundum clfcc ve-
rum, iam elici aliquis motus, quo nihil moucre-
tur,quod cft impoftibile.

Ad rationes. Ad primam dico , qubd effcdhis 8.
'caufa: formalis accipitur dupliciter: vno modo atueau-
procaufatoformx,& fic non cft aliud, quam ma- / * formotk
tcria,vclcompolirum. Alio modo accipitur im- f*T*,t"r
proprii pro illo , quod denominatur ab aliqua
forma, fiuc intrinfccc,fiuc cxtrinfccc,& hoc mo-
do agens cft caufatum a forma fdlicct attionis,
quia denominauii ab adtionc , & non primo
modo.

Ad fecundum dico,qtt&d operario agentis non
eft pcrfc&io agentis falteni " de agente ; fcd efl:
perfert io recipientis: verbi gratii.calcfartio non
efl perfertio Solis calefacientis ; fcd illius, quod
calefit: verum cft tamen, quod nos dicimus, au6d
operatio agentis cft lua perfertio, eo quod cft fi-
gnum fux perfectionis.

Ad tertium, negatur maior. Ad quartum dico,
qubddifpofitiocxiftcns in aliquo lubierto deno-
minat illud fubicrtum,fed non oportet, quod de-
nominet ipfum fecundum quodfibet nomen il-
lius difpofitionis : verbi gratia, fecundum Arifto-
telem in ifto j. tcxc.19. dortrinacft in difcipulo,

& tamen fecundum iftud noinendeffwM non de-
nominat difcipulum, fcd fecundum iftud nomen
tH/ciplinu ; ita in propofico artio denominat pal-
fum in quo cft, non fecundum iftud nomen aflio,
eo quod non dicitur artio nifi in quantum fit ab
agente; fed denominat ipfum fecundum hoc no-
men paflio , Sc fecundum hoc nomen calidltM , fi
fit artio ad calidiratcm.

Ad quintum , concedo, fed non oportet aubd 9.
in eo fit pallio fubicrtiuc , fed fufficit quod Iit ab
illo, ita vt cuius cft potentia ad agendum, cius cft
a&us , id eft , a&io tanquam ab illo, non tan-
quam in illo.

Ad fexrum , dico qu6d Ariftotclcs non dicit,
quod Deus mutaretur propter nouam a&ioncm,
quam in fc reciperet; led propter hoc quod cre-
didit Deum non pofle agere de nouo fine ttoua
voluntate, vel nouadilpofitioncin voluntate me-
diante qui ageret , quia foper hoc fundatur cius
procelfus. Ad feptimum,dico qu6d ipfius sut dux
aftiones : immo quod clfent palla diucrfa appro-
xi:ruta,in quibus ignis ageret, tor clfent aftiones
diftinftx : immo quod plus eft , fi plura agentia
vt plurcs ignes, agerent in idem palfum.ab omni-
bus illis in illud paftum fieret vnaa&io , & cllct
tanquam ab vno totali agente.

R x ANNO

196

Lib. III. Phylleorum

10.

JMio fumi.
tUr duplici,
snui-jut rt-

impffi/.

AQio rrUtio
»an rd frtn-
fi pium frr-
duniunm.fi i
•fi principii
dmemi.iandi
•pnt.

II.

Ori» t au fan-
di.

ANNOTATIONES.

a /''Y Mnit paffie efhtflio. Nota prim& , quod
dupliciter accipitur a&io , Sc paftio,ma-
tcrialitcr fcilicet , aut formalitcr : materialiter
fumitur pro illa forma , qux fluit , & pro motu,
quo peruenitur ad formam ,qux ab aliis dicitur
4 (lio 4fl.itSc lic caliditas in aqua, quando produ-
citur , dicitur calcfa&io i & de hac eft verum di-
cere, quod idem motus eft a£io,& pallio : & di-
citur a&io forma ; quia eft ctfc&us agcntis,& di-
cirur paflio , quia non cft in potclhte recipientis
illam non recipere , li Icruanda feruentur : a£H-
uo enim & palliuo debite approximatis ncccf-
fario fequitur a&io ; & dc aOione , Sc palliouc
in hac (ignifleatione loquitur Scotus in hac qux-
ftionc. Si veto a&io , & pallio accipiantur for-
m aliter , dicunt relationes primb diuerfas con-
ftituentes diucrfa Prxdicamenta, quarum a&io
cft fubic&iuc in agente , &: pallio in paticnte.de
quibus , vt lic , non eft verum dicere , quod funt
vnus motus , neque motus , quia Prxdicamenta
Adlionis & Partionis funt primo diucrfa , fcd
acftioA paflio, qux funt idem motus.funr exdem
prorfus realiter.

Nota fccundiN , quid a&io relatio non eft
principium produiftiuum , licet Iit principium
denominandi agens : qula&ionc agens formali-
tcr dicitur agens ; nullum enim aliud cft princi-
pium producfciuum , nili agens cum virtute pro-
ducendi. Et quando dicitur , quod generatio
terminatur ad genitum, verbi gratia generatio
ignis ad ignem genitum , debet lanc intclligi : li
enim accipiatur gcncrario.vt prior genito, tunc
generatio formalitcr nihil aliud cft in Ic nili cau-
la generans , & prxeise ipfum abfolutum caufx,
qux nihil aliud facit nili ponere in effe genitum,
quod habebar in virtute, quo polito, fequirur re-
latio caufati ad caufam, Sc c contra. Si vero acci-
piatur formalitcr a&io , vel generatio , pro rela-
tione , qiu generans dicitur agens , talis non eft
prior genito, neque mediat inter genitum,& ge-
nerans ; tantum enim abfolutum caufx ponit in
effe abfolutum cfftohts , Sc ftaiiin quali pofterior
fequitur relatio, qn.r dicitur atftio.

Nota tertio, quod ordocaulandi eft huiulmo-
di. In agente &: patiente, qux funt naturxabfo-
lurx, fundamur dux relationes antequam agens
inducat effcchim in parto.Prima relatio cft incli-
nati ad icm , cui inclinatur : qux duobus modis
contingit , vno cx parte agentis , altero ex parte
patientis : agens veto inclinatur , vt perfect-
uum ad palTum , vt ad fuum petfeCibile, quod
perficit i cconuerfo partum vt pcifeCibilc in-
clinatur ad duplex pcrfcdiuum, intrinfccum fci-
licet , Sc cxtrinfcoim. PcrfcCiuum intrinfccum
eft forinn quam in fe recipit produCum ab agen-
te, ipfum vero agens cft pcrfcCiuum extrinfe-
ciun. Secunda relatio eft approximationis , ( de-
bent enim approximari aCiuum , Sc pafliuum )
iftx relationes fundantur in abfoluto agentis, Sc
patientis, ante a£Honem,& partionem. His rela-
tionibus pofuis , ftaitim abfolutum in caufa , id
eft, ipfa caufa caufat effcCum in fuo clTc,& in ef-
fe abfoluto : Sc tunc agens dicitur referri ad pa-
tiens per relationem , qux in ipfo refultat , qux
dicitur aCio de Prxdicamento A&ionis : Sc limi-
litcr in pallo oritur relatio partionis , qua dici-
tur pati , Sc qua refertur ad agens. & dicit Sco-
tus quod huiufmodi relationes funt prxuix ad

relationes efleCus ad caufam , & caufx ad cf-
feCum:

Vnde ex hac caufatione primo refultat in ef-
fc&u relatio ad caufam , Sc relatio caufx ad etfe-
Cum. Quod Lcuchctus in quobquxft. 1 3. lic ex-
plicat. Prius forma inducitur in materiaA p6ft
immediate refultat relatio partio in ipfa materia,
qux terminatur ad agens : agens enim habet rc-
/peCtim ad formam produCam , Sc habet alium
rcfpcCum agentis ad partum , A: lic partio cft
prior forma produCa j quia cft refpeCus funda-
tus in maceria, fcilicet qu&d materia recipit for-
mam ab agente. Atque ita dicitur , quod partio
eft difporttio prxuiaad relationem geniti ad ge-
nerans, qui dicitur genitum dependere ad gene-
ratis, *5c ifta relatio eft pofterior. Hxc Lcuchctus.

Verbi gratia.vt ignis producat calorem in ligno,
debet ignis Itabcrc principium quo agat , a quo
dicitur aCiuus & cftcCiuus : in quo igne vt lic,
fundatur relatio pcrfcCiui , id cft» potentis pro-
ducere pcrfcCioncni,fcu fornumA' in recipien-
te, vt in ligno debet corrcfponderc principium
partluum , quo poflit recipere aCioncm ignis , in
quo, vt lic, inlurgit duplex relatio pcrfcCibilis,
vna ad formam , qux debet recipere , qux for-
ma dicitur pcrfe&iutim intrinfccum talis ligni;

Sc altera ad ignem producentem talem formam,
qui ignis dicitur pcrfe&iuum extrinfecum ligni.

K urlus debent igoiS Sc lignum approximari , id
cft , poni indebita diftantia ad hoc , quod ignis
portu operari in ligno, Sc Itat ini ignis fua for-
ma , vt principio formali agit in ligno .produ-
cendo calorem : in hac produ&ionc refultat in
igne relatio , qux dicitur actio , Sc a qua ignis
denominatur agens: & hac relatione refertur ad
lignum , vt ad partum , & hxc relatio conftituit
Prxdicamcntum A&ionis. In ligno etiam cor-
rcfpondet alia relatio ad ignem, qux dicitur paf-
lio , a qua formaliter lignum dicitur pati , Sc
hxc relatio conftituit Prxdicamenium Partio-
nis. Refultat etiam in calore producto relatio
cffc&us ad ignem , vt ad caufam , Sc in ignecor-
rcfpondet alia relatio caufx ad calorem , vt ad
efferum , & iftx relationes funt dc genere Re-
lationis.

Ex hoc fequitur printo.qudd in qualibet a&io- ,4.
nc phyfica polfunius tres relationes conliderarc. **■***?*/
Prima eft agentis ad terminum totalem produ- cs trJ3%. ^
dtom.qui cft cftc&us agentis. Secunda ad termi- timnfcfnt
num formalem ; Sc lix dux relationes, cum line trnfidaniL
intrinlecus aducnicntes , funt quidem in Prxdi-
camcto Rclationis.Tercia relatio eft quam habet
agens in ordine ad patiens , Sc hxc tertia relatio
cft extrinfccus aducnicns , quia non confurgit
neccrtarfo politis fundamento Sc termino ; vt li
aqua , & ignis eflent , non fequitur talis rclario
quoufquc ignis agat in aquam. Vnde hoc nomen
poreft accipi pro qualibet harum trium re-
lationum , Sc etiam accipitur pro motu , vt pro-
cedit ab agente ; aliquando etiam accipirur pro
a&ionc immanente, qux vere cft qualitas , vt cft
intclle&io Sc volicio.

Secundi fequitur, quomodo Iit verum dice- gtumdt
rc , qu6d idem motus cftafrio Sc pallio, quivr
procedit ab agente dicitur aftio , & vt recipitur
in patiente, pallio ; hoc enim verum eft ramum *ttm'
dc attione a&a, vel dc motu , materialiter acce-
pto : nam a&io, Sc partio vr lic , non conftituunt
illa duo cx fex vhimis Prxdicamemis : nam vt
talia Ptxdicamcnta conftituunt , dicunt rclario-

Qusftio VIII.

*r-

] Utm nmJi-
turri

*»}«*'/»•

Uti l.

Dtfati»
rib:*M tx-
flictltr.

16.

ASt» Mi

ri*M n»»Jifs

nes non quafcunque , fed relationes inter agens
Sc patiens.

Tertii , (equitur quod motus eflentialiter, &
realiter diftinguitur ab adione , qux cft relatio.
Tum quia diftincuuntur prxdicamentalirer, tum
quia motus cft lubicdiuc in mobili , & adio in
agente. Et fiinucniatur aliqua atithoritas , di-
cens » quod adio fit motus , hoc debet intel-
ligi tcrmiiutiuc, quia fcilicct terminatur ad mo-
tum : vel concomiranter » quia ipfam coucomi-
catur motus : vel debet accipi adio pro adio-
neada, qua; cft motus faltem materialiter ac-
ceptus.

b IlU definitio ej} fitl/kyScc. Nota, quod illa de-
finitio AutUoris fic explicatur ab Antonio An-
drea in lib.6. Principiorum, quxft.Spaflio eft ef-
fedus adionis , fic quid adio efficit ipfam, non
vt fwf, nec vt principium formale fto : fed ficuc
adus produdiuus , quo agens rranfmutac paf-
fum , Sc tranfmuratio pamua cft ipfa pallio il-
lata. Nam principium produdiuum cft duplex,
fcilicct vt tod , Sc xntpto , Sc hoc fecundum eft
etiam duplex i vel vc principium formale pro-
dudiuum , vel vt adus produdiuus. Exemplum
primi , ignis calefaciens refpcdu caloris geniti
in ligno. Exemplum fecundi , calor in igne re-
fpcdu termini ciufdcm. Exemplum terti) , ca-
Icfadio refpedu ciufdem rermini : partio ergo
eft ertedus fc illatio adionis, ficut refpedus op-
pofitus confcqucns formam , ad quam tranfinu-
tatur. Vndc in tali tranfmuratione oportet ima-
ginari tria inflantia , vel figna natutx , licet to-
tum poflu eflefiraul tempore Sc durationc. In
pritno figno cft agens , Sc partum , vt duoabfo-
luta ante omnem adum , puta ignis , Sc aqua.
In fecundo figno forma caloris inducitur in aqua
ab igne. In tertio figuo confurgic refpedus pa(-
fionis in pallo , & refpedus adionis in agente;
quia liratu fum refpedus oppofiti , Sc non funt.
Forte in eodem figno innafcunrur refpedus pro-
ducentis, deprodudi, inducentis Sc indudi,qui
funt de genere Rclationis.Hxc expolitio cft Lo-
gica , fumendo adionem Sc paflionem pro refpe-
clibus, prout condituum duo Prxdicamenra di-
uerfa. Expofttio autem , quam hic tangit Sco-
tus, eft mete phyfica, fumendo adionem Sc paf-
fionem pro forma abfoluta , qux realiter eft
adio , Sc. paflio , diucrfimodc tamen confide-
rata.

c QmnU aci io cr omnis paflio eft in patiente.Nou,
quddadio cft dup!cx,fciticcc immanens Sc tranf-
iens ; Sc hxc diuifio poteft cllc generis in /pe-
des , aut vocis in fignificationes. Nam adio
cranficns non dicitur, quia qux vere cft adio
de genere Relationis cranfcatj talis cft enim in
agente, vt in fubiedo : fed dicitur tranftens^quia
forma induda per adionem tranfir in partum,
ficuc calor tranfit in aquam , quando aqua cale-
fit ab igne ; fed adio de genere Adionis , non
folum cft terminus forma qux fic tranfir, fed et-
iam forma induda per mutationem manens in
jpfomec agente , vt produdio inteliedionis eft
adio, qux terminatur ad intcllcdionem, qux cft
forma abfoluta manens in imelledu , atque adeo
adio vniuoce dicitur de adione tranfcunte,&
immanente fic intclledis. Si vero adio tranfiens
accipiatur pro vera adione de genere Adionis,
cuius terminus formalis , fcilicct forma , qux
inducitur de nouo , tranfit in partum ; Sc adio
imuunens accipiatur pro focma , qux manet in
Scoti eper. Tom.ll.

'97

agente induda per adionem , qux forma cft ve-
ra qualitas , talis acceptio cft vocis in fignifica-
tiones.

Ex hoc /equitur primo, qudd proprie loquen-
do , omnis adio cft immanens : quia adio pro-
prii cum fic relario dc genere Adionis , cft in
agente fabiediuc ; dicitur autem tranfiens : non
quia ipfa adio tranfeat , fed quia terminas pro-
dudus per ipfam tranfit in partum, Sc dicitur im-
manens, quia terminus produdus per ipfam ma-
net in agente.

Secundi , fequitur quod operationes intcllc-
dus , voluntatis, & fenfmim, quas vocant adio-
nes immanentes , cum verx qualitates finr , di-
cuntur tamen adiones.quia duas conditiones ex
tribus, quas adioni aflignamus, habeant: videlicet
effle in continuo fieri , hoc cft, certare certante agente
ab operatione , Sc clTc in fubiedo ficut adioj •
intelledio quippe cft in inrellcdu , ficut adio,
qux eft relatio, eft in agentc.Terii.uti autem con-
ditionem , qux cft complctiua ratio adionis,
fcilicct quod adio tranfit in terminum , qui ac-
cipit erteper cam , non habent , fed tantam in
hac conditione affimilanrur adioni ; ficut enim
adio tranfit in terminum , qui habet cftc |>cr
adionem , fic operario tranfit in obiedum , li-
cet obiedum non habeat erteper ipfam operatio-
nem , immo prxfnpponitur fuo ejfc , quia per ta-
les operationes nihil fif,vt patet per Ariftorclem
i. Ethicorum, cap.i.& 4- Mcraphyficx.cap.g.vbi
dicir, qudd vifio Sc (pcculatio nullum aliud opus
habenr prxter fciplas.

Tertii , fequitur quod Scotus in hac conclu-
lione quatta loquitur dc adione , qux habetur
per motum & tranfmurationem ; omnis enim ra-
lis (qux quatenus cft ab agente, dicitur adio, «Sc
quatenus in partum recipitur , appellatur paflio)
eft fubicdiuc in pallo.

d Sute intrinfece , fine extrinfice. Intiinfecc, id 1
eft, denominatione inrrinfcca , aux fit per for-
mam formaliter exiftentem in fubiedo. Siuc cx-
trinfece , id cft , denominatione extrinfcca , qux
fit per formam , qtix non cft in denominato,
quemadmodum lapis appellatur vifus vifionc
non in lapide,fcd in oculo exiftente ; & hoc mo-
do ( inquit Scotus ) ignis denominatur agens ab
adione non in ipfo agente,fcd in pallo exiftente,
quod vrique verum eft , ( loquendo de adione
ada, ) exterum ignis denominatur agens forma-
liter, & intrinfece ab adione , relatione in ipfo
formaliter exiftente.

e Saltem de agente. Propter deprauationem lir-
terx non potuimus adiundum intelligerc , Sc
diuinare noluimus i icd forte adiundum cft in-
trinfece, ita vt adio fit faltem dc agente intrin-
feco. Obfcrua tamen , qu6d qando aliquid in-
cipit dc nouo , aut incipit per produdioneni,aut
cft ipfa produdio formaliter , vt videre cft in
produdionc caloris , qui incipit per produdio-
nem ipfius, fcilicct per calefadionem, calcfadio
vetd incipit de nouo non per produdionem icr-
minatamad ipfam, aliis enim erter proccftus in
infinitum, inueftigando vnam adionem, qua pro-
ducitur calcfadio , & aliam qua producitur illa
adio j fed calefadio incipit de nouo fc ipsa, quia
eft produdio caloris , qux cum fit adio de Prx-
dicamcto Adionis, non potcfl clfc terminus pro-
dudionisrquia adionis no eft adio;& fi adio in-
ciperet per adionem aliam, clfct procefTus in in-
finitum. Nam quando aliquid cft denominatiu^

R 3 tale.

igB

Lib. 1 1 1. Phyficorum

cale , & aliquid formalitcr tale , itandum in eo,
quod elt formalitcr tale ; modo calor eA deno-
niinariuc talis, fcil icet produ&us , calefacio ve-
ri adtio elt formalitcr talis , nempe produftio,
atque adeo ipfa non producitur. Et per hoc
foluuntur rationes ad tertiam concludoncm ,
quatenus improbare videntur acHouctn de ge-
nere A&ionjs.

EXPOSITIO TEXTVS.

1 9. Venum» autem 1 de natura /ciet ia e/i circa ma-

Ten.14. gnitudines, motum , & temptet, Scc. I Ae elt le-

Jnfimri ronfi eundus tra&ucus huius $. m quoPliilofoph. dc-
Hifintm tcrmhTat de infinito ; Sc diuiditur in fex capita.
tiitn. ■ Io primo recitat opiniones antiquorum. In fe-
cundo difputat an infinitum (it , vel non Iit. In
. tertio oltcndir, quud nullum elt corpus lenlibilc
adtu infinitum. Iu quarto oltendic , qualiter infi-
nitum eA,& qualiter non ell. In quinto, quid lic
infinitum dcfinitju^.In lexto oAcdit,qux nr eau*
f.i (initatis, A: infinitatis in rebus naturalibus : Sc
in (eximo (oluit rationes, quibus probatur infi-
nitum elTc.Sccundmn autem aliquid infini-

tum. Tertium ibi, Ph fice autem maga fperuUntilut,
Quartum ibi , Quod a tu em igitur atlu non /it corpus
infinitum. Quintum \b\yActidit autem contra e/ft in-
finitum. Sexrtim ibi, Secundum autem rationem acci-
fit. Septimum ibi , Reliquum tjl mitem aggredi.
primum capitulum diuiditur; quia primo oltcn-
dir , qubd ad naturalem fpe&at determinare dc
infiniro.$ecund6 recitat opiniones antiquorum,
ibi , Atque otnnes tanqitam principium. EA igitur
concludo i(la,qu6d ad Naturalem fpedlar deter-
minare de infinito. Probatur > quia ad illum fpc-
<Aat determinare de infinito , qui debet deter-
minare dc magnirudipe , tempore, Sc motu : fed
Naturalis deber determinare de iAis ; igitur &
de infinito. Maior patet , quia necclTe cA ma-
gnitudinem, motum, & tempus efie finitum, vel
* infinitum : nam finitum , & infinitum fc habent
per modum pnflionum rcfpc&u ifiorum termi-
nomm magnitudo , temptet , & moitu ; modo qui
confidcrat dc fubiedis , habet confidcrare dc
propriis palhonibus : Sc innuit AriAorelcs quod
omnis rcS ell finita , vel infinita , nifi forte line
pun&us, vel pallio, fcilicet qualitas , qux per fc,
nec cA finita , nec infinita , fcd fecundum finita-
tem, vel infinitatem fui fubie&i. Secundi patet
Tcit.xt. contlufio per lignum : nam 1 omnes , qui ratio-
nabiliter dcicrminaucrunt dc naturalibus , fece-
runt mentionem dc infinito.

1 o. Atque onutet tanquam principium , Scc. Hic rcci-
v.Hrwtt' . it tat opiniones antiquorum i Sc primo non natu-
'nitZ? ^ aliter loquentiam. Secundo naturalirer loquen-
tiam. ibi, Qui autem de n.uttra. Primo recitat opi-
niones eorum, quo ad coaucnienriam.Vnde om-
nes amiqui in hoc conucnerunr, quod infinitum
cA principium aliorum fc non principatum. Tuc
ibi, Alq quidem. Ponit conucnicntiam Pythago-
rx, Sc Platonis : vterque enim dicebat, quid in-
finitum cA fubAantia per fe exiAcns , Sc alteri
> Tcxt. it. non inhxrcns. T unc ibi, Verum j Pythagorei , re-
citat differentias iAorum. Vndc Pythagoras , Sc
Plato in hoc differunt : quia Pythagoras pofuic
infinitum in fenfibilibus, led Piaro pofuir infini-
tum in infenlibilibus , vt puta numerum infini-
rum, Ideam iufiniram.Sccundb differunt, quia Py-
thagoras pofuir extra ccclum (paiiutn infinitum.
Plato verd nihil pofuir extra ctclujn , nec ideas.

nec aliquid aliud. Terti6 differunt , quia Piato
pofuit duo infinita, vnura a parte magnitudinis,
vt in numeris ; quia numerus cA augmentabtlis
in infinitum ; aliud i parte parilitatis, vt in con-
tinuisiquia cotinuum cA diuilibile in infinitum.
Sed Pythagoras pofuit vuum folum infinitum,
quia ponebar, quod numCrus impar eA caula fi-
nitatisA' numerus parcaufa infinitatis. Vt verbi
grafii, (i primus numerus impar , fcilicet terna-
rius , addatur vnitati, rcfulr.1t primus quadratus,
fcilicet quatuor, Sc perappofitionem fecundi nu-
meri imparis , fcilicet quinque primo quadrato,
rcfultat fecundus quadratus,fciliccr nouem, Sc per
additionem tertij imparis , ( ‘cilicct Jeptem fecun -
do quadrato , rcfultat tertius quadratus fcxdc-
cim , & (I c in iqfitmum per additionem numeri
fm paris, rc fui rarit femper condmiles fpccics gno-
monis, ad fimilitudinem gnpmouis in magnitu-
dinibus : fcd per additionem numerorum parium
refulrarcnt diucrfx fpccics numerorum, vt paret
intuenti.

Qui autem 4 de natura. Hic recitat opiniones
antiquorum naturaliter loqucntium de infinito;
& priind' quoad conuenientiam ; fecundo quo-
ad differe ntiam, ibi, Atonc ille quidem. Primo di-
cir, quod omnes antiqui naturaliter loqucnrcs
dc infinito ponunt infi nilum cllc accidens dc ge-
nere Quantitatis, cui pro fubic&o attribuunt
aliquod quaruor elementorum , aut medium in-
ter aliqua clemcnca, exceptis Anaxagori, & De-
mocrito , qui pofucrunt principia rerum dic in-
finira.

AiqttciHe y quidem. Ponit differentiam inter
An.ixagoranv& Democritum, diccns,quod Ana-
xagoras pofuir priiicipia rcruin clfc infinitas pat-
ies homogcneas,vt os, carnem, & hniufmodi. Se-
cundo diccbar,quod quxlibet pars mixti cA con-
fimilitcr mixta, ficur Sc totum, cx qno quodlibct
debee generari cx quolibet. Tcrti6diccbat,quod
omnia iAa principia quandoque congregabantur
in vno chaos confufo , cx quo omnia deberent
fieri, (cilicct per fegregationem. Quarto dicebar,
quod crar quidam intcllc&us.qui (egregabat iAa
entia ab inuiccm , Sc quando ipfc incipiebat fc-
gregarc,tunc omnia incipiebant denouo, fcili-
cct Sc motus , 8c tempus. Sed Democritus 6 po-
nebar principia rerum naturalium ede infinita
corpora atoma , differentia ab inuiccm fecun-
dum magnitudinem, & figuram.ex quibus fierent
res naturales fecundum quod diucrdmodc fc ha-
berent huiufmudi corpora atoma iu figuta , po-
litione, Sc ordine. •

Rationabiliter 6 autem , &c. Hic approbat didla
antiquorum * per aliquas codudoncs. Prima cft,
quod (i infinitum cA , rationabiliter pofucrunt
infinitum efie principium. Probatur, quia non
haberet potetiam, qui extenderetur, Sc per quam
fieret principiatum.Secunda conclufiocA , quod
infinitum elt ingenitum, & incorruptibile, inteb
ligendo condirionalitcr licut prius. Probatur,
quia fi efler genitu, oporrerer ponere aliud prin-
cipium excedetis ipfum , a quo generaretur , Sc
corrumperetur , & per conlequcns clfct finirum
cum excederetur ab alio. Tertia concludo cA,
quod rationabiliter adlpnanr infinitlim guber-
nare omnia. Probatur, quia er quo ili finitimi
non efler principiattim , oporteret quftd efTct
principium omnium aliorum, & per confcqucns
gubernat alia. Quarta concludo cA , qu&d infi-
nitum cA quoddam diuinuiu & immortale, fient
affirmant

Tcxni,

Tcit.ij.

ifinirm tf
infrnitum,
(V iatttnb

ftibih.

Jnf.niti rm-
r.ujnitradi.

Qua^ftioVIII. 109

affirmant Anaximander , Se alij Philofophorum
u entium.

ANNOTATIO.

1 J. a T~ T Ic approbat dii} 4 auri.juerutn , Scc. Nota,
A*. 1 A quod in hoc 30. texcu approbat qtiarpor

ht fu**” proprietates ex antiquorum aflignationc ipfi in-
finito conucnicntcs. Prima cft , infinitum ne-
ccflario debet efle principium rei , & nullo mo-
do principiatum ; quia Ii cllct principiatum » cf-
fet ex principio : omnia cnitn entia , vel princi-
pia funr , vel ex principio ; fed infinitum non
poteft effir ex principio, quia fi haberer princi-
pium, eadem ratione haberet finem j Se per con-
fcqucns non cllct infinitum : infinitum creo cft
principium , neque enim fruilri polTtbile cft
ipfum cire. Secunda proprietas cft , qudd infini-
tum cft ingencrabilc, & incorruptibile ; fi enim
effiet corruptibile, tenderer ad finem : nam omne
uod corrumpirur, habet finem;& li generabile,
eret ex principio : nam quod generatur , habet
principium, A: eidem ratione finem : haberet cr-
r A go principium, & finem , quae opponuntur ra-
tioni infiniti. Tertia conditio , qutSd tale infini-
tum omnia gubernarer , Se continerer. H;rc au-
tem proprietas a ponentibus taurum principium
materiale , Se non efficiens , male aflignaba-
turquia gubernare efficientem cnufitm pertinet.
Quarra proprietas cft , quod infinitum cft quid
diurnum , quod enim neque principium , neque
finem habet, aliorumqnc omnium cft caufa , tic-
cefle eft vt fit diuinum.

EXPOSITIO TEXTVS.

14, T'1 Sje autem t alhjuoi infinitum, Sec. Hoc eft fc-

i Tcsr.ji. A-iCundwqcaput huius trattatm , quo Philofo-
Infinitum a» pfius difputat an infinitum fit , vel non ; &: pt i-
h ratam re- probar quinquertionibus , quod infinitum
v fit. Secundo ponit acceptiones huius nominis

infinitum. Tertii probat , quod infinitum non
cft. Secundum ibi , Habet autem dubitatiornm.
Tertium ibi , Separabile igitur a fnfiiulibm. Pri-
ma ratio cft , quid tempus eft infinitum , vt pa-
tet S. huius, tcxt.48. A: inde. Secundo , quia
magnitudo eft diuifibilis in infinitum , fecun-
dum quid Mathematici vtuntur infinito. Ter-
tii ntfi infinitum effiet, fcquerctur, quid ean-
dem generatio deficeret •, confcqucns cft falfum,
vr patet fecundo de Generatione. Probatur con-
fcquentia, quia qnodliber ens naturale accipit
ff*. libi vnam portionem materi* prima: : modi

-p tandem deficeret generatio, nifi materia eftet in-
finita. Quartd , accepto * aliquo finito, fi cft
infinitum, habetur propofitutn; fi finitum, tuuc
‘ finitur ad aliquid aliud , de quo qurritur ficuc

prius : & per confcqucns totum aggregatum cft
Tcxt.j». infinitum. Quinti , Se cft 1 ratio maxiine indu-
• ■ * cens dubitationemiquiafemper potentia cogni-
tiua mouctur ab aliquo; modi intellcAus no-
fter intelligit infinitum ; igitur mouctur ab in-
finito , & per confcqucns infinitum eft. Minor
patet ; quia Mathematici imaginantur magnitu-
dines infinitas. Similiter aliqui imaointlJtut ex-
tra ccrlum , fpaiium infinitum , A: locum infi-
nitum , corpus infinitum , Se mutulos infinitos;
quia qui ratione in vna parte illius fpatij ellec
mundus , vel corpus , eadem ratione in alia. Et
fubdic Ariftoteles quod fi aliquis dicit , quod in

illo fpatio non funr mundi infiniti , tamen bene
polium ellc. Dicit Anftotclcs,qtu>d hoc non va-
let,quia in perpetuis b non dtnert tffe-fiepnjfe, id
eft»rcs perpetua* non prius polium cllc qu^nt fint,
immo fimul poliunt e Ile, A: fiim.

Habet 3 autem dubitat iduem. Hic ponit aece- l
ptiones huius nominis irfinitum,Se primo mouct Ia W""*
difficultatem confidcrationis.diccns.quod de in-
finito eft magna dubitatio, quia negantes infini- Tut } Jt
tum efle, habent contra fc prxdi&as rationcsjfed
ponentes infinitum efle, habetu 'difficultatem,
vuinn fit*fubftanrii,vcl accidcm;vtrinn fit per Ic
exiftens, vel alteri inh.xrcns,fcd tamen ad Phiio-
fophum naturalem pertinet prarchc conliderare,
vrrilin fit aliqua magnitudo lenfibilis infinita; A:
ideA prim6 confiduldum cft quot modis dicitur moJi$
itjfinirum.Vno modo infinitum accipitur negati- Atitur i»/T-
ue, vr pimtftus dicitur infinitus, quia non finitus; m,um-
quemadmodum dicimus, quod vox eft iuuifibilis.

Secundo modo dicitur infinitum , quod non po-
tcft pertranfiri : quia cft quantum extenfum fine »

termino. Tertio modo,quia poteft perrranfiri, li-
cet cum difficultate, vt via longa. Quarto modo
dicitur infinitum, quod de fui natura cft pertran-
fibilc, fed noti poteft pertranfiri propter impedi-
mentum aliquod. Quinto modo dicitur infini-
tum fecundum augmentationem, vt numerus cft
iu infinitum augmentabilis. Sexro modo fecun-
dum diuifionem , vt continuum eft in infinitum
diuifibilc.& Septimo modo wroque modo, fci li-
cet ram fecundum diuifionem , quam fecundum
flppofirionem , vr tempus.

Separabile 4 igitur ejji a fittfbiUbusX lic At iftore- 1
Ics probac.quod infinitum non fit.Ec grimopro- T«r.jf.
bat , quod nullum fit infinitum feparatum a fen- lafaiti *il»
iibilibus. Secundo,qu«Sd nullum cft corpus infi-
nirum. Et tcrtib.qubd nullus cft numerus infini-
tus. Secundum ibi : Logice igitur ffitcuirntiliu.

Tertium ibi : sit vero neque nttmenu fc. Primo,
ponit fex rationcs.quaruin dux probam, quod in-
finitumnonfiraccidcns,A;ali*du*>qiu;d infini-
tum non fit fubftamia. Prima ratio , quia fi cllct
infinitum fcparacum,tunc illud non haberet iha-
gnirudinem, alitet non cllct fepautum a magni-
tudine. Confcqucnscft falfum.-qtna tale nficller
infinitum nifi negatiur, ficui punfttis ; qnr.nad-
modmn dicimus, quid voxeftinuifibilis : mbd6
ifta acceptio infiniti non quarritnr in piopoiito;
fed queritur de infinito , quod cft inrranfibi-
Ic , eo quod cft quantum extenfum fine tecniiiio.

Secunda ratio cft ibi %Si vero ; fecundum accident. Tcxc.j*.
Quia fi infinitum fitaccidcns/cquiiur quod non
cft elementum , A: principium aliorum ; confc-
qtiens cft falfum per antiquos ; A: confeqticutia
probatur ; quia principium (ubftanri* cft fub-
ftantia. Tertia ratio ibi , slmfiim quando contingit;
quia non cft numerus infinitus.ncquc aliqua ma-
gnitudo infinita, igitur.nulla fubftantia cft infi- eft

nita-Tenct confcqurotia ; quia infinitum cftpaf-
fio numcri,&: magnitudinis ; &: antecedens pater
per antiquos, qui non pofuerunt aliquod infini-
tum nifi feparatum a numero , A: magnitudine.

Quarta ratio ibi , Manifefutn 6 .tutem , Se probat T<;xt. 37.
quod nullum infinitum fir principium :.quia de
ratione principi) eft , qtiod habeat confimilcin
denomiliarioncrnificut caufaru.vt qualibet pars
aeris, Se aer ; igitur q‘u.rhbct c pars illius infiniti
cllct inlmita, quod cft fialfiim;quiaimpofitbi!ccft
multa infinita ede. Quinta ratio ibi , at ejfc tale
neejuit. Quia inipoflibiic cft infinitum ctle im-

R 4 rarti

200

17-

Tcxt.j*.
Ter:. j*.

Tcn.40.

Tcxr.4».
£a'od nume-
rus n m fi in-
fimnu 4 5;«.

parabile, & Inditrffibile j ergo impoflibilecft in-
finitum rilc. Probatur antecedens, quia nihil eft
finitum , vel infinitum nifi fecundum accidens,
fcilicet per quantitatem ; fcd quantitas non efl
indiuifibilis ; ergo , &c. Et confequentia rener;
mtia impoilibile eft aliquam quantiratcmcflc in-
finitam.

Sexta ratio ibi , Sed 7 fiftc , qux eft omnino
eadem cum fecunda : Si fubdit ibi , Sed fortaffu S
btcejnidem, cxcufat fc ab vltcriori determinatio-
ne de infinito feparato : quia in propofico inten-
dimus, vtriim fit aliquod coipus lcnfibilc adu
infinitum.

Logice igitur 9 ffieculantibut. Hic offendit quid
nullum eft corpus adu infinitum ; quia de ratio-
ne corporis efl, quod fit figuratum, fcilicctclau-
lum termlno.vcl terminis ; igitur nullum corpus
eft infinitum.

At vero ic r.ttjue numerut fic. Probat, quod nul-
lus numerus eft infinitus , quia omnis numerus
eft numeratus , vel numerabilis : modi nullum
infinitum eft numeratum , vel numerabile i igi-
tur nullus numerus eft infinitus, & quomodo, &
quantum valeant iflx rationes, videbitur in qux-
flionibus.

ANNOTATIONES.

Lib. III. Phyficorum

folum refert opinionem antiquorum, qui pofue-
runt infinitos clfc mundos extra caelum.
c Qualibet pari illitu infiniti effiet infinita. Nota,
quod hoc poteft tripliciter intelligi. Vno modo
loquendo de infinito fecundum quid antiqui
Philofophi loquebamur, contra quos arguit Ari-
ftotclcs fic , fcilicet qttid lic tubftamii leparata
diuifibilis, qux fit principium omnium aliotura:

A: lic quaelibet pars infiniti, eft infinita. Secundo
modo, per infinitum poliunt intclUgi partes ali-
quot*, qu* fcilicet aliquoties fumptx reddunt
totum, & fic iterum quxlibct pars infiniti eft in-
finita i quia cx partibus finitis finities furnpus
nunquam redditur iufiuitum.Si ergo ponatur in-
finitum , quxlibct cius medietas erit infinita > &
quxlibct cius tertia, & quxlibct cius quait.v.& fic
dc omnibus ejus partibus aliquotis : fcd non de-
bet intelligi dc partibus non aliquotis i quia fe-
cundum Philofophum tempus eft infinitum, &
tamen non quxlibct pars temporis eft infinita.

Aliter refpondent ali), quod infinitum nullam
habet partem finitam , quia ficut pundi ad li-
neam nulla eft proportio , fic etiam finiti ad infi-
nitum : Si ficut pundus non eft pars linex , fic
etiam finitum non eft uars infiniti. Ifta opinio
non eft vera, nifi fiat lermode patribus aliquo-
tis ,qux folum dicuntur cilc patres apud Mathc-

A maticos : (ntclligunt enim idem per partem , &

Ccepto altano finito, Sc c.Nota,qubd fenfus partem aliquotam. Manifcftum eft enim qtu\d fi

hmns rationis eft talis : omne corpus fi- aer efTct infinitus , quilibet aer' finitus eft pars

cius, & etiam quxlibct pats finita temporis eft
pars temporis, quamuis fecundum Philof. tempus
lit infinitum : tamen aer finitus non eft pars ali-
quota acris infiniti , de qua parte Mathematici
loquuntur , fcd bene eft pats non aliquota,quam
etiam ipfi dicunt cite partem : nam fecundum
eos quidquid inttinfccc conftituit aliquod to-
tum, eft pars cius.

: omne corpus fi

ni tum clauditur alio corpore fupcriorc>aut igitur
debet dari procelfus in infinitum in corporibus,
aut deu en ictidum eft ad aliquod corpus infini-
tum, cuius magnitudo non claudatur:quarc citm
primum non fit dandum, dabitur fecundum , at-
que ita dabitur infinitum.

b /m perpetuis non differt effie & pofifie. Nota, qubd
Commentator \ . huius , cotnm. j 1. dicit , quod
poflibiic in tcbus.qua* non continet tempus, eft
necclfatiuni : quod autem eft poflibiic vt fu , &
non fit in indhiidtiis fpccierum , qux continet
tempus, eft contingens JLx quo dido patct,quod
fi poflint cfte infiniti mundi extra calum , qubd
funt dc fado infiniti , co qubd extra calum non
eft tempus. Sed hoc eft contra fidem , nifi fic in-
tclligatur.qubd in perpetuis non differt effefub-
ftamialc a polle fubftaiuiali,hoc eft a potentia ad
cfTe fuhftantiale. Vndc fecundum intentionem
Philofophi, Commentatoris quxeunque fub-
ftantia poteft effe xtetna , ipfa eft xtetna : otn-
nW eflim fubftantia intranfmuiabtlis fubftantia-
litcr , qux poteft cfle.iam eft inadu : nara (ccun-
dumComm.i i.Metaph.flc i.dcCalo.impoflibi-
le ett effe aliquam fubftantiam dc fc pofllbilcm,

A: tamen perpetuam ab alio, fcd non eft fic dc ac-
cidentibus •. nam tempus futurum, cuius princi-
pium eft inflans dici craftinx , poteft cfte xtci-
num.Jfc tamen non eft nunc xternum. Et ft dica-
tur, qubd motor cadi eft fubftantia xtetna, & ta-
men poteft ponere Solem in oriente , qui nunc
noncftibi.Dicas.quod in fubftantiis xternis non
differunt effe, & foffie effit, tamen benb differunt/x-
c*ret8 e poffe facere : non enim fcquitur, qubd fub-
ftantia xtetna poteft facete hoc , ergo facit hoc:
bene tamen fcquitur fubftantia xterna poteft ef-
fc i ergo eft, fecundum intentionem Commenta-
toris. Vel dicas, & melius, qubd prjedida propo-
fitio non debet allegari a Pbilofopho , unquam,
conccffa 8c vera, fmc autbcotica,ex co qubd ipfc
non loquitur fecundum opinionem propriam, fcd

Q^v j£ s t 1 o IX.

'Utrum poflibiic fit efle aliquam magnitu -
diti em aclu infinitam.

Aiiflor. lit fr*r.j ^ . t ifjut a-i 5 6 . er 1 • * Cetle, eap. s .uxt.
JJ- vfijBtmdft. Albcrt.Magn.rr«A.i r»p.i fy> prqntnt.
Scholartici i* ». D.Bonau.<W«Mi/f.4)- Richwd.

HM. qutj i. s . tj* 6. D.Tbom. 1 . part. qitafl.T.art.).& 4.
Scotas wMttaph. fummaytap.i.frx. Metaplyf.q u.6.
Occham qutdl. t. quafl. f. Canonic. qutft an. 1. At-
gentioa Jijfar.i, qmft.i. »rt. 4. Almain.i»
vr.iea, C.ibticl in i.difl.x. VaUjucz i.fait.diJp.iA.Hut-
tado «4 Vhjfic.iiifp. 1 j. [t&. t. <y j. Conimbt. j. Phjfie.
■ queft.i. Complui rf/JJ.iH. Jtufl. i.Kuhios irati. 1.
. t. Fucate qaaft. j difuult. 1. Roctu? fumma j.

R c v 1 1 v r qubd fic : primo, de linea
gytatiua pauiu propouionalium con-
tinui.Et imaginetur vnum corpus peda-
le diuidi fccudiim partes proportionales propor-
tionalitatc dupla, Se circundct v na Unca primam
partem proportionalcm,& illa eadem fecundam,
8c tertiam , 5c fic in infinitum t tunc illa linea eft
fimplicitcr infinita , quia eft compofitacx patri-
bus xqualibus, vel maioribus aliqua parte data.

Scamdb,quia tanta eft fupctficics curua dc fa-
do,vcl laltcm conofiu cx pluribus redis, quanta
effet fi cffct rediheata , fcd dc fado eft aliqua fu-
pcrficiescompofuaexpluiibusfupcificicbus.quq
fi effer rcdificara»effct infinita, ignur illa dc fado
eft infinita. Maior pater j quia cx quo per folam

redi

Qusftio IX.

redlificationem fieret infinita ; fequirur quod
nunc de facio cft infinita , cum per rc&ificacio-
nem nihil fit fibi additum ; Sc minor apparet de
fuperfiric circundantc primam partem propor-
tionalem,fecunda fecundam,& fic in infinitum.
Tertio, poilibile e(l,quod in prima parte pro-

Jiortionali horx, Deus creet vnum lapidem ,& In
ecunda alium , Sc in tertia tertium , Sc fic in in-
finitum ; tunc in fine lior* , vel illud erit infini-
tum, Sc habetur propofitum : vel finitum, & hoc
non ; quia eft compofitura ex infinitis partibus
xqualibus. Sed quod antecedens fic poflibilc,
probatur ; quia in generatione Iapidis fucccfli-
ua agens naturale producit in qualibet partepro-
portionali horx vnam partem lapidis ; aliter
enim generatio non cllct concintu; igitur , cum
quxliber pars lapidis fit lapis , fequiiur quod in
qualibet parte proportionali horx agens natu-
rale producit vnum Iapidem : modo, vt videtur,
• ^ vbi agens naturale producit minorem , Deus po-
tcll producere maiorem : & per confequcns in
qualibet parte proportionali hor* Deus po-
teft producere vnuin Iapidem bipedalis quanti-
tatis.

2. Quarto , quia poilibile cft aliquod corpus au-

geri ad duplum , Sc poilibile cft aliud corpus au-
geri ad triplum, & fic in infinitum ; igitur pofli-
bilc cft aliquod corpus elTe aclu infinitum. Con-
fequentia tener, quia non poteftefle plus quam
duplum, plus quam triplum, & fic vltctiusad ali-
quod certum quantum datum , nifi ipfum cllct
infinitum fimplicitcr. Probatur amcccdcns.quia
efiet vna copulatiua,cuius quilibet pars cft pofi-
fibilis, Sc vna non repugnat alteri.

Quinti, quia in continuo fuiicfrifinitx par-
tes ciufdem quantitatis ; igitur continuum eft
infinitum. Tenet confcqucnt ia ; quia irnpofli-
bile cft aliquod coyipoiitum ex infinitis partibus
xqualibus , aur eiufdcm quantitatis ellc , nili
ipltimfit fimpliritcr infinitum. Antecedens pro-
^batur; quia in continuo funt dux medietates
ciufJem quantitatis, tres tertia* , qux funt eiuf-
dcm quantitatis, quatuor quarti, qui funt eiuf-
dcm quantitatis, & "fic in infinitum. Et confir-
matur ; quia in conrinuo funt infinitx partes;
igitur continuum cft infinitum : quia maiorem
extenfionem faciunt tres , quim dux , Sc qua-
tuor maiorem extenfionem , quim tres , & fic
vitri ; igitur infinitx partes faciunt infinitam ex-
tenfionem.

j . Scxt6 , quia extra corium cft diftantia infini-
ta ; igitur aliqua cft magnitudo infinita. Tenet
confcqucntia : quia diftantia cft magnitudo, vel
non cft fine magnitudine. Antecedens proba-
tur ; quia fi in conucxo eflee vna faba,Dcus pof-
fer illam mouccc elongando a cado , quo ratio,
faba dillabit a calo , Sc prius non diftabat , Sc
non nifi per diftanriam intermediam ; igitur ex-
tra corium cft aliqua diftantia , Sc non cft ratio
quare aliquanta plufquam infinita ; igitur extra
corium eft diftantia infinita. Vltimopotcft argui
rationibus Ariftoiclis quas ponit in lincta. Item,
ccclttm eft infinitum, quia infinitum eft quod cft
interminatum; modbccclum eft talc,&pcr con-
fequens infinitum.

f «* Oppo ficum arguitur per Ariftotclem in ifto

$. tradat, i. text. 35. In quxftionc primi vide-
bitur quibus modis imaginabile cft infinitum in
magnitudine , Sc quod impoflibilc eft infinitum
ellc aliquo di&orum modorum. Secundo vide-

201

birur an illx rationes concludant demonftrati-
uc , ira vt infinitum efle implicct contradidio-
nem, vel non,& per hoc patebit ad quxfitum.

Quantum ad primum notandum , qu?»d ali-
quid poccft a imaginari infinitum dupliciref.

Vno modo fecundum omnem dimenfionem, ita
vt totum occupet : Sc hoc dupliciter , vno mo-
do , quod omnia qux fune , funt partes ipfius:
alio modo quod in ipfo fit vnum foramen , in
quo ponuntur alia entia , qux non funt partes
ipfius : ficut fi imaginaretur , quod extra calum
cllct corpus infinitum , & quod ifte mundus ef-
fer in quodam foramine ipfius. Secundo inodo
eft imaginabile infinitum fecundum vnam di-
menfionem tantum , vel plurcs , ita quod non
iorum occupet ; Sc hoc etiam dupliciter. Vno
modo , qudd illud corpus fit finitum , licet fit
infinite longum, verbi gratii : fi primd fic ali-
quot! corpus vndique pedale , deinde addatur fi-
bi medietas vniuspcdis,qux fic in duplo longior
peimo pedali accepto , & projportioualiicr mi-
nus profunda, & fic in infinitum fecundum lon-
gitudinem, tunc illud corpus efler infinite lon-
gum ; & tamen edet lolum finitum , quia vndi-
que pedale.

Alio modo , quod fit iufinitum,& quod fit ex- 4*

tenfum fecundum vnam dimenfionem fine ter-
mino , Sc hoc cft imaginabile tripliciter. Primd,
quod fic vnum corpus pedalirer latum , Sc pc-
dalircr profundum ex tcnlum fine termino fecun-
dum longitudinem; & hoc dupliciter , quia, vel
ab vna parte tantum , vel ab vtraque. Secundo
modo , quod primi cllct vnum corpus pcdalitcr
latum, & pcdalitcr profundum, & etiam pcda-
litcr longum. Secundi vnum aliud xqualc fe-
cundum longitudinem Sc profunditatem , quod
eftet duplo magis lacum , Sc ccrrio vnum aliud
magis latum , quod eftet in duplo magis latum
quam fecundum , & fic in infinitum ad modum
graduum. Alio modo , quod primi cllct vnum
pedale fecundum quamlibet dimefionum trium.
Secundo vnum xqualc , quod eifet in duplo ma-
gis longuin, Sc fub duplo minus profundum, vel
miniis latum, & fic in infinitum.

Prxmifsahac diftindlionc,nunc ponendi funt
rationes, quibus probatur , quod impoflibilc cft
efle magnitudinem infinitam. Prima ratio, quia
fi eftet poilibile : fit igitur , quod Deus faciat in
vna parte proportionali huius horx vnuin cor-
pus ifti inundo xqualc , quod circumdet ccrlum,

& in fecunda pane proportionali horx faciat
vnum aliud fibi xqualc,quod circumlct primum,
&ficde lingulis partibus proportionalibus ho-
li , tunc fi noc fit poilibile , /equitur , quod in
inflanti terminante horam , illud corpus lit infi-
nitum vndique occupans totum ; quia cllct cor-
pus fphxricum compoficum ex infinitis xquali-
bus ifti mundo dato , Sc tamen anrc inflans ter-
minans horam , nunquam fuir infinitum ; quia
femper ante foliim erane pertraiifir* partes pro-
portionales finitx; Sc tamen in illo inflanti ni-
hil acquiritur, quod videtur imaginabile , vi-
delicet qubd aliquid nunc fit infinitum ,& fem-
per ante erae finitum, Sc tamen tunc nilul fibi
acquiritur.

Confirmatur, retento eodem cafu: quia in in- y.
flanti terminante horam illud corpus definit ef-
fc figuratum: quia nunc non eft figuratum, ex
quo cft in infinitum vndique & immediate ante
fuit figuratum ; igitur definit efle figuratum , Sc

tamen

loi Lib. III. Phyficorum

tamen nulla figura definit efle;quia nec illa, qux
fuit in prima parte proportionali hora > nec illa
qux fuit infecunda, & fic dc aliis; igitur fequi-
tur comradi&io.qubd nulla figura definit efle, &
aliqua figura definit dic; quia illud corpus defi-
nit elle figuratum.

Secunda ratio ; quia fi fit poffibile eflfc infini-
tam,fit igitur vnum corpus infinitum fecundum
dimenfionem vnam rantum , fcilicct fecundum
longitudinem , & quod fit vndique pedaliter la-
tum,& pedaliter profundum;tunc fequirur quod
cx ifto corpore iufinito fecundum vnam dimen-
fionem rantum , fieret infinitum vndique occu-
pans totum, quod cft impoflibile; quia cx mino-
ri fieret maius fine aliqua quantitate addita. Pro-
batur confequcntia , quia amoueat Deus ab ifto
corpore vnum pedale , & fiat feparacum ; deinde
in fecunda parte proportionali hora amoueat
aliud pedale , & addatur primo , & ira totum fiat
fepararum, deinde in tertia addatur iterum peda-
le , &c fic in finguiis partibus proportionalibus
hora; tunc in fine hora iftudclTet infinitum vn-
dique , occupans totum , &: tamen aliunde non
habuit quantitatem, quam ab illo corpore infini-
to fecundum longitudinem tantum;crgo, &c.

Confirmatur retento eodem cafu i polito ta-
men , quod illud infinitum fecundum vnam di-
menfionem terminetur ad centrum terre ab vna
parte, &: ab alia parte protendatur in infinitum
versus Orienrem;tunc fequitur.qubd ab ifto cor-
pore poterit rcfccari vnum aliud oorpus libi
aquale , & tamen ipfum eflet tanrum , quantum
erat prius ; confcqucnseft inimaginabilc. Con-
fequcntia probatur , polito quod vnum pedale,
quod terminatur ad centrum , rcmouearur , &
ponatur ab alia parte centri versus Occidentem,
deinde trahatur illud corpus ad centrum, & fic in
infinitum ; tunc fcquitur propofitum, quod illud
corpus cft tanrum, quantum erat prius, & tamen
ab iplo rcfccatumeft vnum aliud corpus infini-
tum rantum, quantum ipfum.

Terria ratio , fcqueretur quod pars , 6 1 torum
e(Tent ad innicem squales ; quia corpus infini-
tum occupans totum , vndique, & infinitum fe-
cundum vnam dimenfionem tantum eflent ad
inuiccm x qualia , qui cx illo infinito fecundum
vnam dimenfionem tantum fiercr, reliquum fine
aliqua additione quantitatis, & tamen eflet pars
ipfim; ergo.fcc.

Confirmatur , imaginando quod fint duae li-
ne* infinite protcnfx vcrsvls Orientem, vna At
quae terminetur ad centrum terra, Scnlia /?,qux
terminetur per pedale drcaccmrura ad Orien-
tem ; tunc linea B eft minor At fcilicct per peda-
lem quantitatem : tunc ponatur per imaginatio-
nem,quod fixo puntto fi, Unca B,imaginctur cir-
cunduci ad Occideiircrn,tunc efficietur maior A,
de illo pedali , & tamen nihil cft fibi additum,
quod cft impoflibile.

Quarta ratio , fi eflet infinitum vndique , fe-
qucrctur quod ipfum haberet centrum , & qubd
nullum haberet centrum ; confequcns implicat
contudiftionem.Probatur confequentia:quia in
imaginabile eflet , qubd illud corpus eflet motum
citcuiaritcr.vt fic ponentes concedunt ; igitur il-
lud corpus tunc haberet centrum , circa quod

t.

Quinto, fequerctur qubd infinitum eflet figu-
ratum,confequcns cft impoflibile: quia tunc ef>
fet terminatum. Probatur confequcntia , quia
ficut imaginamur in tertio modo , fi eflet vnum
corpus pedaliter latum, fic pedaliter profundum.

Sexta ratio, imaginetur lineat, ficut prius
exiens a centro terra in infinitum versus Orien-
tem : & linea B, xque diftans , runc imaginetur
linea A , circumuolui fucccfliuc , runc Icquitur
qubd fubito pertranfibit fpatiutn inter A & B,
quia cx quo nunc cft xque diftans, & immediati
poft non cft xque diftans, cum ambx fmt in infi-
nitum protenfx , fcquitur qubd immediate poft
hoc ambx concurrent.

Quantum ad fecundum, notandum, qubd qui-
dam cft magnitudo reda, quxdam curua, vel cir-
cularis, fiuc coropolita cx pluribus re&us:& licet
aliquando improprie fumantur dimenfio, penes
lineam euroam, verbi gratia, dicimus qubd arcus
cft longior chorda.tamen proprie cuiuflibet ma- /
gnitudlnis dimenfio fumendaeft penes lineam
redlam , ita vt quodlibet eft ita longum ficui li-‘
rea reda protcnfa de termino cius ad terminum
illius, & ideo dicit Ariftotclcs a. Coci i , texi. 14.
qubd longitudo ccrli eft axis corporis mundi. Ex
quo patet , cum dimenfio corporis fphxrici fu-
menda fit penes lineam rc&am, 8c non per circu-
lar em, mulco fortius in aliis corporibus.

Nunc ponuntur concluGoncs. Prima conclu- Drf*a»4
fio :dcfa<fto cft aliqua linea curua infinita. Pro-
batur, quia in qualibet fupcrficic funt iufinitx cmru* i"f*’
linex xquales alicui linex tertix datx;igitur cixm tM'
ex cis per incuruationcm poflit fieri vna linea
curua, iinmb de fa&o fit vna linea curua ; fequi-
rur qubd illa de fafto fic infinita. Tenet confc-
quentia ; quia infinitum cft , quod eft compofi-
tumex iuhnitis xqualibus alicui tertio dato ; &
antecedens patet, imaginando Jupcrficiem diuidi
in infinitum per partes b proportionales ,& patet
per primam argumentum ante oppofitum. Ex
quo patet, qubd cft aliqua linea curua, qux fi ef-
fer redi ficata, eflet a&u infinita.

Contra obiicitur,ponatur igitur qubd fint dux
tales linex A, B, fibi inuiccm fuprapofitx termi-
nare ab vna parte xqualitcr,8c ab alia parte pro-
tcnfx in infinitum , tunc 'a linea B , abfeindatur
vnum pedale , runc per illud principium , gox-
cunq-.te fimt fibi inuium fifrdpefita , fint <

A cft maior i?, tunc trahatur /?,xqualitcr ad pun-
ftum -/4, per idem principium fequirur, qubd funt
xqualcsjiguur fcquitur impoflibile:quia qux pri-
mb erant inxqualia,erunrxqualiafine additione
noux quantitatis, vel etiam remotione. Recon-
detur,qubd illud principium.quxcunquc funt fi-
lii inuiccm fuprapufita, &c.folum intclligitur in
quantitatibus finitis , &: non in infinitis : quia
vnum infinitum non cftxquale alteri.

Secunda conclufio. De tafto cft aliqua fuper- D» /«3» if
fides infinita. Probatur imaginando aliquam fu-
perficicm circundarc aliquas partes proportio-
nales continui , eo modo quo prius imaginaba-
tur dc linea.

Tertia conclufio, poflibile cft efle aliquod PifU*
corpus a&u infinitum : & licet Ariftotclcs non

pomiflet iftam , hoc fuic ,quia non

voluctctur.fcd qubd non habcrct,probatut;quia
"* innni

cx quo eflet infinitum vndique , qua ratione fi-
gnaretur centrum in vnopuntto , eadem ratione
in quolibet.

tentiam actiua infinitam, qualem efle nos credi-
mus cx fidc:8c ifta conclufio non poteft probari,
nifi quia ad iftam pofitionem nb fequirur impof-
fibilc,vclconrradi&io;vt patebit foiuendo ratio-
nes,& hoc ifto modo, quia dc qualibet ofteditur,

vel

fjmt

iM

Qu^ftio I X.

ifUrstum

ntr ali.

1 influi-

vclqu&J non valet confequentia, vel quod con
fcqnensnon ficimpoflibile. Verum autem de fa-
<fto fit aliquod corpus infinitum , vel non , vel
vtruni porfit cile per agens naturalc,vidcbitur in
aliaquxftionc.

Ad rationes. Ad primam,concedo confequen-
tiam,& dico, quod confequens non cil inconue-
niens , fcilicct quod nunc illud corpus fit infini-
tum , Se nunquam ante fuit infinitum ; &: tamen
nunc nihil acquirit : verbi gratia , in confimili,
imaginetur aliquod continuum diuidi in panes
proportionales in infinitum,fupra quod jnouca-
tur aliquod mobile per horam* tunc in fine horx
verum cft dicere quod infinitx partes proportio-
nales fune pertranfitx ab ifto mobili • & fempee
ante folum erant finit* perrranfitx , & tamen in
fine hor* nulla pars pertranfitur.

Ad confirmationem concedo, quod illud cor-
pus definit e fic figuratum , & tamen nulla figura
definit efle. Nec ifta confequentia valet, hoc
fprpm definit effe figuratum ; ergo alipta figura de-
finit effe.

Ad fecundam, dico quod confequens non cft
inconucnicns,immo ex quolibet infinito nofient
fieri infinities infinira,& tali modo pollent re-
plicari partes, quod ex cis fieret infinitum vndi-

2uc,ficut in illo cafu.Item aliter poflent fieri in-
nities infinita, & apponi fimul,cx quibus tamen
nunquam refultarct infinitum vndique : verbi
gratia , fi e fiet vna columna infinita , deinde fu-
mcrctur alia tanta , Se fuperponcrctur primx,&
tertia fccundz, & fic infinitum. Et confimilitcr
conceditur confequens, confirmationis : verbi

gratia in exemplo prius pofito»fi continuum di-
uidatur in infinitum per imaginationem , tunc
fune ibiinfinitxpirtesfic computando,
tw, eptatuor^Se fic in infinitum.Item dimiflis om-
nibus imparibus , Se computatis partibus foiikm,
vt duo, (juatuor, /exjSfo, Sec. rcfultat numerus in-
finitus.Itcm ex imparibus dimiffis paribus, & fic
ex vno numero inhnito pofiunc rcfultare infini-
ties infiniti numeri.F.r eodem modo ex vna mag-
nitudine infinita poliunt rcfultare infinities inn-
nirjt magnitudines.

Ad tertium , dico qucdjin infinito non cft to-
tum, & pars, fcdbcne in finito. Vnde vno mo-
do dicitur totum, quid continet aliquid, & plus;
Se ifto modo vnum infinitum bene cft totum re-
fpc&u alterius , vel melius loquendo illud dici-
tur totum rcfpeftu alterius quod continet illud
Se aliud , fic in infinito bene inueniuntur totu Se
pars.Alio modo,quod totum contineat aliquod,
quod excedat in quantitate , & ad quod habeat
proportionem maioris inxqualitatis,& fictorum
& pars inueniuntur foiiim in quantitatibus fini-
tis, & de talibus ponitur illud principium, omne
totum eji tnaiutfua parte.

Ad quartum dico quod fieflctvnum corpus
infinitum vndique, vbique eflet centrum eius.
F.c ideo quidam dcfinicnrcs Deum dixerunt,
<ju6d Deus cft fphxra, cuius centrum cft vbique,
circumferentia vero nufquam.

Ad quintum , rcfpondctur qubd aliquid di-
citur figuratum dupliciter , vno modo impro-
prie , quod cft terminatum ab aliqua, vel aliqui-
bus partibus, lic^t non a qualibet , & ifto modo
diceremus , qutNd fupcrficics contenta inter duas
lineas egredientes acent eo circuli ,ad circumfe-
rentiam protcnla in infinitum cft figurat a: fi e et-
iam diceremus , quod columna protcnla in infi-

20}

ni tum haberet (inuram columnarem. Ajiomodo
dicitur figuratum proprii, quod a qualibet parte
cil terminatum :&l!c capit Euclidcs.quamio di-
cit nullas duas lineas reflas fiuptrbcTen conclu-
dere, & etiam in definitione figura > quod figura
cft qmwcrmino.vel terminis clauditur : tunc di-
co,quou nullum infinitum cft figuratum propiit:
tamen infinitum fecundum vnam dimcnfioncm
poteft cilcfigutailim primo modo. •

Ad festum, concedo cafum, A: negatur con c-
qucnt.ia, quod aliqua diftanlia lubiib pcnranfca-

tut.Vndeiioiandiun.qufiddiftantia inter A, Se ,
accipitur dupliciter: vno modo pro linea refla
protracta inter A, Se ii, qux perpetidintlarirer ea-
dit fupet vtramque, ex quo ftint iquc diftamcsj
Se runcccrtuin cft , qubd talis linea pertranfitur
fucccISue. Alio modo pro totali fpatio inter W,

& A, lineas, fcilicct pro illa fnperlicic protcnfa in
infinitum:*: tunc dico, quod illa tota fiiperficics,

& qualibet par» eius pertranfitur fucceflitil.Ctun
hoc etiam concedo , quod immediate poft ini-
tium motus cft pertraniuum fpatium infinitum,
nullum tameu lubiib , fcd fuccefliuc : verbi gra-
tia , in exemplo imaginato continuum diuidi in-
finitum per partes proportionales,*: incipit ali-
quid mobile moucri a partibus minoribus versu,
maiores , tunc in principio motus verum cft di-
cere immediate poft hoc infinita partes propor-
tionales erunt pcrtranfitl,*: tamen qualibet per-
tranlibiutr fuccefliuc.

De rationibus ante oppofitmn , qua probaqc
veritatem, & qu* non, dicetur in alia quaftione.

annotationes.

. A Ul*iJ fottjl mintri hfiiintm dupliciter. I j ,
/\ Nota, qubd Scotus in hac quaftione lo-
quitut fecundum Mathematicorum imaginatio-
nem,*; non realiter & phyfici : nam multa qua
in hae quaftione tanqujnl cctta fuppommtur,

Phylleiis non admitteret, qua tamen admittit
Mathematicus.

b Superfetet potift dmUi <» Dtjtmtum m partes
pnpeniemtlcs. Nota , qubd in continuo duplices rmrfm
poliunt imaginati putes , quadam eiufdcm pro- Juplie.i f.«
portiopit i quadam veri eiufdcm quantitatis. (*""■
Partes ciufdc proportionis fune partes licfc ha-
bentes, qubd eadem eft proportio primi ad fe-
cundam,qua cft fecunda ad tertiam,*: Ite m infi-
nitum ; fecundum enim lias partes poteft conti-
nuum in infinitum lecari , & nunquam conlum-
mabitur per talium' partium ablationem : verbi
gratii , Ii quoddam cbtiimum bipedale diuidatur
in duasjucdictates pedales , Se aliquam Illatura
diuidaunaffas duas medietates , & ex illis alte-
ram in ali Js duas, & fic in infinitum i hac dtuilio

fit foundim,ptopottjpncm : quia patres femper
feruant dq^pun proportionem. Partes en, fidem
quan,ititSp)h..c funt duplices : aha fune ouf-
dem quantitatis non communicantes , ali.r eun-
dem quantitatis communi eam es, Partes arquales
non communicantes eiufdcm quantitatis funr,
quaru vna nihil habet alterius, vt fi detur quod-
dam continuum dccupedate , & diuidatur in de-
cem partes pedales ; erunt quidem xquales, ncu-
rraque aliquid alterius participabit. Partes hu-
iufmodi non pofTunt infinitx reperiri in aliquo
creato, quia tales erunt ncccllario finit.x , Se
tandem per ablationem talium partium confu- t

metur. Partes zonales communicantes funt,

qua

)

2t>4: Lib.T fi. Phyficorum

gnaram ra a recipit aliquid alterius, vt, verbi gra-
tu', fi detur cominuum bipedale vlrra duas par-
tes pedales non communicantes , quas habet, da-
buntur ali.T quamplurirnx, iinmdinfiniix patres
artjtialci communicantes j dabitur enim vnanic-
dictas , Jc cx parte iilius , fic rciiduo alterius alia
pars «qualis , & rurfiis exparte iftius, fic alte-
rius rtfiduoaJia pars xqualis , &: fic in infinitum-,
& huiufmodi partes poliunt inueniri infinitx in
continuo.

4 tU-Mumyit fUm pt’i invicem /itprjpofira , &c.
Hxc litcra nobis vifa cft manca , & imperfc&a,
ideA ita itnliciuiimils fupplendum ctfc.vt in hunc
modum legatur. Quxcuroque fune fibi inuicem
■ tfiiprapoiiia funt «qualia, si ,& B fum xquales,
fic per cafum , A eft maior B% eo quc\d a B abfeif-
ftiin cft vnum pedale, modo trahatur B «qualiter
a‘d pmtrtum, tunc per idem principium fcquitur,
d ihd A,Sk B funt xquales \ igitur fcquitur im-
jSdfi&iltj&c.

I Qjf JL S T I O X.

Utrum de faffo fit aliquod corpus
naturale a ai Iu infinitum.

Vide Autliore» citatos <y

fa INOCCO» C4^. 4.

^Rcvitvr quod ftc : quia de fiflo cft
aliqua linea infinita , fic aliqua fupcrfi-

cics infinita, vt probatum fuit in alia

quxlktonc:igitur de fatto cft aliquod corpus a&u
infinitum.

Secund6,quhi de fafto cft tantum corpus cur-
uum , quantum ipfummct etVct, ft eflet reftifica-
tum fmc additione alicuius quantitatis-, fed in ali-
quo corpotcnunc de fa&ocft corpus curuum,
vel fa&um ex pluribus corponbus rettis, quod fi
clfct rc&ificatum ,c(Tct infinitum , fic extenfum
fine termino ; igitur dc fatto cft aliquod corpus
attu infinitum. Maior nota cft , ficui dicebatur dc
linea gyratiua. Et minor probatur , imaginando
aliquod corpus diuidi fecundum partes propor-
tionales in infinitum, tunc capiatur fecunda pars
proportionalis , & fiat duplo longior primi, &
proportionaliter minus lata, & tertia duplo lon-
gior,quam fecunda, & proportionaliter minus la-
ta, & fic in infinitum •. igitur tale corpus, fi e flet
rcfikjficatum, eflet aftu infinitum, & nunc non eft
tninus quam tunc eflet ,etgo,&c.

Tertio , quia qnodlibct corpus finitur *. igitur
quocumque dato illud finitur ad aliud corpus-, fic
uc in infinitum : igitur aggregatura cx omnibus
cft (Impliciter infinitum,

Quartb.potcft argui do infinitis partibus eiuf-
dem quantitatis : quia dux facium maiorem ex-
tcnfioncm,qnam \na,quatuor,quam tres.fic fic in
% infinitum-, igitur infinitx partes facium infinitam
extcnfioncnv.fed in quolibet corpore fum infini-
tx partes, etgo,ficc.

, Oppofilura arguitur per Ariftotclcm in ifto

j.text.^o. In quxftione primo videbitur politio
Ariftotelis. Sccundh , videbitur an cius rationes
Concludant cuidcntct. Tcttib, refpondcbitut ad
quxfitum.

- Quantum ad primum .notandum qubd coi pus
h tfi iu~ naturale cft corpus mobile , fic tale quoddam cft
}(«*. tangibile, (cilicct, quod cft calidum, vel frigidum.

•fi *8ui+

nilum.

Dinift jn«-
flmu.

Corfw MIU-

humidum, vel ficcum;8tae ifto fntelligit Arifto-
tclcs in ifto rei rio. Aliud cft mobile localiter fo-
lum.vt corpus cctlcflc,dc quo intendit Ariftote-
Ics i.Cali,text.jf. Tunc ponit Ariftotcles qua-
tuorconclufioncs,dujs fcihcct in ifto renioraua-
rura prima cft, quod nullum cft corpus tangibile SmSm tn.
limplex a&ninhnirum. Probatur, quia fi ftc.fe- itoftmftm
queretur quod llatim omnia alia corrumperer- *"&"*"*•
Confequcns cft faifiun , fic contra experiendam.

Et confequcmiapiobatur , quia in infinitum ex-
ccdeiet , 3; haberet proportionem infinitam , ad
qnodlibct aliud. Nec valet fi dicatur, quod illud
infinitum cft rcmilVx virtutis, licui acr cft mina-
ris virtutis ad agendum, dato quod fit fub maiori
quantitate , quam ignis. Iftud n on valet, qu|a cx
quo illud elementum cft infinitum polTiimus ac-
cipere deeius virtute quantumlibet, ita vt exce-
dat qnodlibct finitum.

Secunda conclufio.Nullum eft mixtum tangi- j,
bilfe aflu infinitum. Probatur, quia fi eflet innni- N«£**wm*
tum, vel eflet ex eo, quod eius principia funt infi-
nita fecundum multitudinem, vel finita, vno vel ^
pluribus exiftentibus infinitis fecundum magni-
rudinem. Non primo modo , quia probarum cft
primo huius , quod principia rerum naturalium
non fum infinita i nec fecundo modo, quia tunc
illud elementum fimplex Infinitum, vel plura, fi
eflent infinita, corrumperent omnia alia.

Tertia conclufio,quam ponit primo C<rli,eft, KhCmo n*
quid nullum cft corpus mobile localiter motu f** ■wWl
circulari a&u infinitum. Probatur , imaginando ein"^r
vnaro lineam egredi a centro protenfam in infi-
n»um;deindc imaginemur centum, vel mille li-
ne* ordinarx fecundum prius, fic pofterius, qua-
rum quxlibct cft xque diftans primx , fic inter
quarum quamlibet ad aliam eflet tamadiftantia,
fictu hinc ad calum. Tunc fi hoc eflet poflibile,
fcqueretur qubd cft um, vel mille fpatia, quorum
quodlibct eft tantum, ficut hinc ad ccclum.cflcnt
lubitb pertranfita. Confequcns cft impoffibile*
quia ex quo illa fpatia funt oedinata (ccundura
prius, Ac pofterius tefpe&u mobilis ,& mobile
monetur fuccefliuc , non apparet quare debeanc
fubitb pertranfiri. Confequcntia probatur , quia
cx quo illa linea eft xque diftans iliis lineis fic or-
dinatis , ponatur quod mobile moueatut versit»
illas, tunc immediati poft hoc tanget aliquam iW
larum,5c non citius aliquam earum, quam quam-
libcr.quia nunc quxlibct carum eft xque diftans»

Ac immediate poft hoc non cft xque diftans •, igi-
tur cum omnes illx fint in infinitum perttanfiue,
fcquitur, quod hxc cum qualibet concurret.

Sccundb , fcqueretur qnbd inter duos termi-
nos b eflet diftamiainfinitaimaginando.qubd 1
centro illius corporis exeant dux line* rcQz
protenfx in infimtumicum inter illas duas lineas
cft aliquanta diftantia, Ac diftantia idupla ma-
ior , 8c tripla maior ad illam » fic fic in infini-
tum ; Ac fic intet illas duas lineas cft diftantia
infinita.

Tertib, fcqueretur qubd in tempore finitoper-
tranfirctur fnatium infinitum. Confcquens im-
probatur fexto huius , imaginando illud corpus
infinitum motum circulatitet in vna hora , tunc
xque cit& illud corpus pertranfit cotum fpatium
infinitum , ficut pacuus circulus circa centrum
complet fuam reuohitionem, fcd illius reuolutio
completur tempore fi nito : ergo, &c. Alix ratio-
nes,quas adducit , poliunt recipi cx pixcedenti
quxftione.

Quarta

f

Qusftio X.

i

i *

0

r

v

K*s*n etf Quarta concludo. Nullum cocpas mobile lo-
t ** "£*!' alite r raoru reAOifci/icer graue.vel /eue,cft adu
T?" infinitum. Probatur priinci, quia runc moucrctur
tinni fubitd ad fu um locum , ex quo haberer grauira-

C em, rei lenitatem infinitam.

^ J. SecundA,quia oporteret alfignarediucrfa loca

^ naturalia infinita. Ex illis infert Ariftotclcs quid

ia nullum efl corpus naturaleadu infinitum; fic hoc

dc primo.

Quantum ad fecundum : 8c primi de duabus
condndonibus primis, aJ videndum, an rationes
' fax valeant ; foppono pumo.quA J agens natura-
/e , quod habet in fe aliquam virtutem, non agit
in quod/ibet palfiim, in quod agir fecundum
tantam virtutem. Probarur primo experientiis,
fecundo rarionctpriraa experientia cft, quia fi fer-
rum ignitum poneretur in mari.non cinis extfn-
gueretur.quim li poneretur in Sequana, Se tamen
mare habet multo maiorem virtutem.
jf/rn/ sata- Secundo, quia videmus quid vnum vitrum
r*t* *majp» pfenttin aqua diu conferimur in aere adhuc be-
ne fuperius , quod non efTct , fi aer fecundum to-
virimttm. u,n fuam virturem ageret in aquam. Tertii, quia

poCito quidvua modica fcinttlla ignis ponatur
in cumulo palearum , flarim comburet omnes
paleas.qu* tamen habent maiorem frigiditatem,
qu^m ille igniscaliditatem;igirurillx paler non
agwnr fecundum totam fuam virtutem frigidita-
tis in ignem.

Deinde, probator ratione; proqu3 fupponun-
tur duo.Primo.quidcIementum ignis efl multo
nsaiorisadiuitatis,quiinaliquod aliud elemen-
tum, vel mixtum , fuppofita xquali quantitate
vtrobique , vt patet ad experientiam. Secundi
fupponmir quod fphxra ignis excedit totum ag-
gregatum ex aliis tribus elementis , immi pluf-
qaam in decuplo , vt parer per omnes tra&anrcs
dc proportionibus elementorum. Tunc arguitur
fi c; Si agens naturale ageret fecundum totam
fuam virtutem, fequetetur quid ignis flarim cor-
rumperet omnia ifta inferiora; confcquens efl
contra experientiam ; fieconfequentiam probo:
quia in magna proportione cxccdir aggregatum
ex aliis elementis, & mixtis , Bc cum hoc efl adi-
uior aliis: igitur cim agat fecundum totam fui
virtutem, fcquitur quid flarim debeat corrum-
pere omnia alia. Ex ifla fuppofirione probabiliter
lequitur, quid fi totum coelum eflet ignis inren-
fiffime calidus , non plus calefierent inferioraper
ignem, quam de fado calefiant, immi,fi a fphxra
ignis totus eflet ignis protenfus in infinitum
furfum , non plus ageret in ifla inferiora , quam
nunc de fado facit;quia agens naturnle non agir
fecundum totam fuam virtutem , fcd fecundum
partes applicatas tantum.

Ex quibus fequirur*quid confcquentia Arifto-
' * telis non valet , quid fi efletaliquod corpus fiin-
plcx adu infinitum , ftafim corrumperet omnia
alia;Sc hoc quantum ad duas primas rationes.

Quantum aJ tertiam de mobili circulariter,
poteft imaginari duplex modus ponendi corpus
circulare adu infinitum. Vno modo, quid extra
nonam fphxram fit vna fphxra infinite quief-
cens, quam Theologi vocant ccclum Empyrcum,
quam etiam Ariftotclcs primo Cccli, text.aa.Cc
$6. Bc i oo. & x. Cccli tcxr.i. Bc 74. Bc S. Phyfic.
cotnm. 84. vocat lorum Deorum. Alio modo » quid
* extra rcclum fit terra alterius mundi circun-
dans caelum vndiquc.poftca aqua, deinde aer, ita
vt eflene infiniti mundi vnus continue continens
Scoti optr. Tom. //.

20$

alium : Bc neuter iflornm modorum poteft de-
monflratiue improbari. Tunc ad rationes Ariflo-
rebs patet folutio ex prxccdenri quzflionc. Nam
ad primam, negatur confcquentia, & conceditur,
quod immediate pofl hoc pertranfit quamlibet
illarum linearum, fic non fcquitur, quod propter
hoc fubitd, fcd fuccefEue aliam pofl aliam , ficut
dicebatur deparribus proportionalibus cfitinoi.

Ad fecundam dicitur, ficut dicebatur ad illam
racionem;fequeretur,quod aliquod infinitum ef-
fer figurarum.

Ad tertiam, conceditur confcquens de corpo*
rc infinito, fi cflcr.qiidd moucrctur.

Ad quartam rationem , potefl concedi , quod
haberer grauitatem infinitam, fic quAd efTct om-
nino immobile localiter fecundum fe totum , li-
cet eflet mobile fecundum partes , ficut dicimus
nunc e tota mada terrx. Patet igitur , quod ra-
tiones prxdiftx, quibus probatur non rfle infini-
tum.non funtdemonflrariux, fed probabiles ,Bc
meliorcs,quam poffint ficu ad oppofitum.

Quantum ad rertiutn,fit prima conclufio ifla.
Dc fado efl aliquod corpus ctiruum, fiue eopofi-
rumex infinitisredis adu infinitum longum:Jc
poteft magis proprie vocari tortuofum.Probatur
fic , imaginando diuidi continuum per partes
proportionales , cuius prima pars fit duorum pc-
dum.runc de eadem parte imaginetur vnum cor-
pus curunni fpiflitudinis fextx vnins pedis cir-
cundarc illam partem , fic illud idem circun-
det fecundam partem proportionalem; fit tamen
minus fecundum fpimtudinetn in fecunda parte
proportionali, quam in prima in eadem propor-
tionc.in qua fecunda pars proportionalis efl ma-
ior prima , fic fic in infinitum de omnibus parti-
bus proportionalibus continui ; tunc fcquituc
ficut arguebatur de linea gyratina , quAd illud
corpus efl fimpliciterinfinitum fecundinn longi-
tudinem. ?

Secundo , accipiantur duo corpora quadrata,
quoru fuperficies vnius fit vnius pedis, & fupcrfi-
cies alterius fit duorum pedum, Bc fit primum B ,
Bc fecundum d,ronc fcquitur qm' d A, cft oftu-
plurri ad Zf.quia proportio corporum efl propor-
tio diametrorum triplicata, modo diameter ipfius
A,cd duplum ad diametrum B, igitur proportio
A ad B , efl tripla ad illam. Sei illa efl o&upla;
igirur A efl o&uplum ad B. Tunc imaginetur B
diuidi in duas medietates fecundum profun-
dum , in prima parte proportionali , & medietas
inferior ponatur fecundum longitudinem ad ter-
minum medietatis fuperioris , tunc adhuc B cft;
tantum , ficut erat prius : quia dc quanto efl aug-
menrarufri fecundum longitudinem, dc tanto efl
diminutum fecundam latitudinem; runcin fe-
cunda parte proportionali horx B cft quadru-
plum ficut fuit prius. Iterum diuidatur in duas
medietates fecundam profundum :fic medietas
inferior apponatur fecundum longum ad termi-
num medietatis fuperioris , Bc fic fiat in fingulis
partibus proportionalibus hotx, tunc iu line ho-
rx,/? erit infinite longum , Bc tamen A foiuin cft
fubduplum ad ipfum, ficut prius ; igitur cum an-
te diuifiouc-m ex omnibus iftis medietatibus
potuit imaginari vnum corpus curuum . fctl
tortuofiim , fcquitur , qudd in B quanto de fa-
ftoefl corpus infinite longum ; & ira argueretur
de quocunquc alio. Ex ifto fcquitur , quod ifla
confcquentia non valet, B rjl infinite longum, igitur
2? tjl infinitum, fcd debet addi, B ed infinite longum,

S Bc

1

206

Lib. IIT. Phyficorum

& quodlibet finitum excedit fine proportione, igitur B
tft infinitum.

I o. Secunda concluliojde fa<fto nullum eft corpus

De fotta nml- a&u infinitum, & licet ipfa non poflit demonftra-
Imm tfi et. ri , tamen magis concordat fenfui :quia quod Ii-
fm *<3h mfi. j,ec cft infinitum quod fentimus,nec aliqua ratio
cogit a J ponendum infiniruni : crgo.&c.Nec ifta
contradicit prima:, exeo quod ifta confcquentia
non v alet Jboceft infiniti longum, igitur efi infinitum,
fcd debet addi quid excedat quodeunque finitum fi-
ne propenione.

Ad ratioues.Ad primam poteft dici, quod ficut
cft linea infinita , Sc etiam fuperficies cutua > ita
etiam infinitum corpus curuum, vel tortuofum,
quoad longitudinem. Et per idem ad fecundam.
Ad tertiam, illam foluit Ariftotclcs in littera. Ad
quartam, negatur confcquentia: quia non fcqui-
tur, habet infinitas partcsjigitur efi infinitum, ni-
fi addatur, qu6d quxlibet illarum fit xqualis ali-
cui tertie date.

Expliciuuc quxftioncs tertij libri Phyfico-
rum.

1 1.

Finitum g>
infinitum
quuuitoti
cttnfitunt.

ANNOTATIONES.

* \ T Tritm detur aliquod carptu naturale ailu in-
V finitum. Nota primb , quod.vt habetur ex
Atiftotelc x.Phjfic. ttxt.if. finitum , fle infini-
tum quantitati conucniunt , quod rurfus in hoc
j.rm.16. repetit; quod etiam inde patet rquia
cuin arqualc fle inxquale quantitati competam,
infinitum autem , vt habetur i. Catii texi. 47.
fit i nz quale finito , nafeitur quhd infinitum
competat quantitati : cx quo fcquitur non omne
ens efle finitum , aut infinitum , nifi fit quantum*
punitum enim neque finitum , neque infinitum
cft (proprie loquendo,) qnia quantitate caret.

Infinitum pn- Nota fccundb, quod hoc nomen infinitum po-
ttPfnmi H- teli capi bifariam , nimirum fyncategorcmaticb,
fanam. categorcmatice. Priori modo cft infinitum ad-

uetbialiter, id cft, res infiniti accepta aliqua cx
occafione,fciiicet diuifionc,vel additione, Sc tunc
tantum valet, ficut aliquot , & non tot quin plura,
fle fic additur multitudini , vel non tantum quin
maius ; vel valet tantum , ficut aliquantum , Sc
quodlibet maius , fic fic additur magnitudini.
infinitum iu Alio modo , fcilicct cacegorcmaticc , idem cft
aS- dapitx. quod infinitum nominaliter , id eft , res ipfa,qu$
denominatur infinitum, fiuc extenfione in quan-
tis continuis , fiuc multitudine , vt inaquantis
dilcrctis : qnia ideo habet hoc nomen, quia altu
lubet infinitatem . vnde infinitum priori modo
cft infinitum m potentia i polleriori autem mo-
do cft infinitum in altu; fle hoc fecundo modo
fumitut dupliciicr-.vno modo cft modus metinfe*
cus entis , & vocatur infinitum extta genus : alio
modo cft infinitum in genere. V ndc infinitum ex-
tra genus cft.quod fecundum fc.flc quodlibet fui
cft infinitum.

tl. Nota tertib, quod infinitum in genere eft tti-

i* fini tum in plex ; naro quoddam cft infinitum negatiui , id
jeturt ift tri- c(\ # quod uon apium pcttranfiti , dc quo
y**' loquitur Philofophus cum dicit , quod punitus
cft iiifiniius ncgatiuc , ficut vox cft inuifibilis,
quia non cft apta videti. Aliud cft infinitum
psiuatiuc , quod neget finem in apto nato fini-
ri, videlicet aliquod quantum habens magni-
tudinem , fine multitudinem in altu fine prin-
cipio Sc fine* 8 c hoc fonat vocabulum. Tertib
modo eft infinitum contuiti , quod negat fini-

tatem , fle cius oppofirum ponit , iuxra modum
loquendi Boeti; fiiper Prxdicamenta capite dc
Qualitate in illa verba AriftorcJis, habere con-
trarium ineft qualirari , ficut tniurtitia contraria
ertiullitiz. Iniuftus enim contrarie (inquit Boe-
tius) dicitur ille , qui haber habitum conrrarium
habitui iuftitix ex altibus contrariis , adibus
iultitix generatum. Ita pari modo infinitum ne-
gat finiratem cum politione contrarij , & hoc
modo loquitur Philofophus primo Phyficorum
de infinito contra Parmenidem , Sc Melitfum , Sc
dicit Commentator ibi , quod infinitum eft
quantum fine rermino. Eft autem triplex infi-
nitum hoc modo acceptum ; quoddam cft cx-
tenfiuutn, vt fi Deus faceret lineam tn infini-
tum extenfam. Aliud cft inrenfinum , vt fi Deus Infintiumtu
faceret vnam qualitatem habentem infiniros ,r*m 't**
gradus pcrfcltionales. Tertii eft infinitum in ^,4r*
multitudine , vr fi Deus faceret aliquam mul-
titudinem infinitam , vel aliquem numerum
infinitum. Poteft quarto modo addi infinitum
fecundum cflentiam , qnod videlicet habet om-
nimodam perfcltionem , Sc nequit aliqua cx
parte terminari, neque ad fpecicm , neque ad ge-
nus , fiuc per fc, fiuc rcdultiui , Sc hoc modo
propriiflime dicitur infinitum folus Dcuj . Dici-
tur etiam infinitum appofitione, vt numerus;
vel diuifione ,vt continuum ; vel appofitione
& diuifione, vt tempus. Item dicitur infinirum,
quod vix Sc cum difficultate poteft pertranfi-
ri , quo pallo iter longum infinitum dicitur,
quia quamuis aptum fit pertranfiti , propter
impedimentum tamen non pertranfitur , Sc ita
profunditas matis infinita , fic immcnfa dici fo-
lcr. Hxdiuifioncs colligunrur ex Ariftotele in
hoc J. Ph^fic.textu 14.& 1 1 .Metapb. & 6. Pbjfic,
text.itp. In hac quzftione Scotus loquitur tan-
tum dc infinito in altu fecundum magnitudi-
nem.

Nota quartb , quod funt aliqui Doltorcs, I J*
quibus aflentiri videtut Scotus in hac quxftio-
ne.loqucntcs dc infinito , fccundhm qubd anti-
qui loquebantur ; fic dicunt non inuoltiere con-
tradiUionem infinitum c(Tc , atque ideo proptet
argumenta in oppofitum dicunt ptimb , quid fi
Deus produceret corpus infinitum , ipfum pro-
prie non haberet partes , eo quod pars non po-
tcftcftcnifi rcfpeltu totius ; tale autem infini-
tum proprie non cllet totum : atque adeo dati
quacunque quantitate in illo infinito , non edet
pars illius infiniti ; fcd alicuius quantitatis acce-
ptz in illo infinito , atque ita dicunt, quod mul-
ta funt quibus conuenit efle partem : quia ibi
funt multa tota.Dico fecundh , quod illud infini-
tum non eflet figuratum : quia figura eft paflio
quantitatis finitx. Tertifc dicunt , quod illud
corpus cx fui natuta efTct mobile fecundum
quodlibet fui , non autem ratione infinitatis:
quia dc fi&o apparet , quod nulla fit repugnan-
tia , quin Deus poflet caufate infinitum fpa-
cium extra ccrlum , in quo bene poflet moueri
corpus infinituro.Et ciimquzritur.vtruin caufa-
ta aqua infiniti, poflet Deus aliam aquam caufa-
te , 8C illi coniungere ; dicunt quod non poflet
cam coniungere , eo quod rationi infiniti repu-
gnat.qubd libi fiat additio. Vnde non cflct repu-
gnantia cx parte Dci;quia poflet adhuc infinities
infinitas aquas caufarc.Sc illi coniungere , Ced eft
repugnantia cx parte cftc&us. Dicunt quatth,
quod Deus poflet infinitas animas ctcare , Sc
cuilibet

Quatio X.

207

cuilibet duritatem infundere, fic i flas quali*
cotes iterum ab ipfis animabus feporore , fi c in-
terfc vnire.quo fodo pollet cfTc qualitas infi-
nita iuccnfiuc , fic alia accideutia infinita cx-
tcnfiu£. Neque hoc videtur cfTc contra Philofo-
pham, qui loquitur de potentia naturali , fic vti-
tur hoc nomine infinitum fecundum rationem
fucceflhiam, fic illo modo verutn cd, quod ipfum
non potcfl cfTc.

Nota quinti , quod aliqui do&ifiimi viti,
maxime Ocham Nominalium Princeps in i.Sent.
difl.i. Gregor. Arinj. in x.difi.^.qnsfi.x. fic ante
illos Auicenna fic Algazei relati ^ D. Thoma. 1 .p.
quafi.7.artic.}.& 4. ^«c/i^.p.fufiinent.atque defen-
dunt polTe dari infinitum inadtu catcgorcmati-
cc.Quod poti (fimum probant dc infinito in mul-
titudine, vt puta dc infinitis animabus, quas
Deus poted producere fucccffiue , ficperconfe-
quens fimul;non enim potentia Dei limitata
eft ad producendum hoc poft hoc i fed quarcun-
que poreft fucccffiue producere, potcfl etiam ft-
mul producere. Eandem fententiam probabilem
cxiflimauit Durandus in i.dift. 4 j. quafi.i. quam-
nisoppofitam probabiliorem iudicct. VidcSco-
tum %. huius. q.x.Qr ini. Sent.d. 1 . qutfi. j . ad Arg.
Hcnrici.

b Inter duos terminos effiet di Fiunt i 4 infinita. Nota,
qu&dfidux linex producamur infinitz , altera
quidem verfus Orientem , fic altera versus Occi-
dentem , huiufmodi linex diftabunr quidem per
fpatium infinitum, eo namque quo longius pro-
trahuntur, plus didant , fic fi in infinitum pro-
trahuntur, vt modo fupponitur , in infinitum
didabunr; tunccrgofcqucretur tale fpatium cf-
fe infinitum, fic non cfle infinitum, quod efl con-
tradi<flio; effet infinitum , quia didant infinite;
non efict infinitum, quia clauditur principio fic
fine, quod infinito repugnat.quia clauditur inter
illas duas lineas.

c Quod extra caelum fit terra alterius mundi. No -
ia,quod ida imaginatio intelligitur ponendo
plurcs mundos^ concentricos , velut fi fupra vlti-
mum ccelum nodri mundi edet coelum ter-
reum , fic vitra illud coelum aqueum , fic podea
cccluin aereum, fic deinde coelum igneum, fic pod-
ea alia corpora coclcdia , ita vt cflcnr infiniti
mundiifice.

d Vt fic fiat in fingulu partibus proportionalibus
hora. Nota , quod tenens qu6d Deus non poted
facere infinitum in a&u, habet negare qubdin
qualibet parte proportionali vnius horx Deus
poflit producere, verbi gratia, vnum lapidem , co
quod tales nanes non fune fcparaiima fe inui-
cem afJignabilcs , co quid non funt partes aqua-
les , fed folim potentiales , ficut etiam dc parti-
bus proportionalibus rei permanentis: fic cum
dicitur, quod non ed affignabilis pari propor-
tionabilis alicuius horx , in qua Deus non poflit
producere lapidem ; concedendum ed : fic dicen-
dum vltcrius , quid in vna hora non poliunt in-
finiti partes fignari , cum vna non fit extra
aliam , fed femper in alia contineatur. Nam in
continuo nulla pars poted fignari , de qua fic
verum dicere , quid in eodem continuo funt
infinitx partes illi parti aquales noncommuni-
cantesromnes enim qux illi aflignabuntur zqua-
les non communicantes erunt finitx. Sed vide
Scotum in i.Sent. loco fupri relato, fic Sotum
% }.Pbyfic.quafl.}.

EXPOSITIO TEXTVS.

PHyfice amem 1 magis fiecuUntibus ex hifice ma- 1 6.

nifefhsm erit . Hoc cd tertium capitulum , in Tcxt.4*.
quo Philofophus odendit ,|quid nullum cd cor-
pus fenfibile a&u infinitum. Quod probae fex
rationibus. Secunda ibi: Quod autem omnino im-
peffitbiie fit. Tcttia ibi : Omnino autem rnanifeflum
efi. Quarta ibi : simplius omne corpus. Quinta ibi :
Simpliciter autem fi impojfibile efl. Sexta ibi : At ve-
to quod alicubi efl. Prima ratio cd , quod fi edet
aliquod corpus fciirtbilcadlu infinitum, vel illud
ellec fimplcx,vcl compofitum ; quod non fit fim-
plex, probatur ibi : At vero neque vnum ac fimplex.

Primo prolurur ida conclolio , quod nullum ed
corpus fenfibile compofitum atdu infinitum:
quia vel eflec , quia fimplicia componentia cf-
/enr infinita in multitudine , fic hoc non ; vt pro-
batum ed primo huius ; vel quia funt finita in
multitudine; fed vnum cd infinitum in magnitu-
dine, fic hoc non, quia tunc illud elementum fim-
plex infinitum datim corrumperer omnia alia,
cum haberet conrrarietaremcum aliis. Et fi ali-
quis cauillando dicar ,qu6d non fcquitur : quia
poflibilced , quod illud corpus infinitum ficre-
miflx acliuitaus , vt acr ; fic elementa ficca fune
magnx adliuitacis ; idc6 non oportet, quod fi
illud elementum remiflx a&iuitatis eflet infini-
tum, quid corrumperet omnia alia. Contra hoc
obiicic Aridorclcs.quiacx quo ille acr cd infini-
tus, cd accipere aliquam portionem cius xqua-
lem in virtute cum igne finito dato ; fic tunc ad
illam portionem actis contingit dare duplam, tri-
plam, fic fic in infumum jcx quo acr cd infinitus.

Sequitur etiam quod habebit infinitam vii tutem
fuper omnia alia,6c per confequens datim omnia
alia corrumpet.

Ad idam ranonem Aridotclis , poted refpon- 1 7.

deri , quod agens maius cxrcnfiuc non agit for-
tius, quam minus agcns.quod patet. Nam cotum
mare non velocius , aut intenfius frigefacit ma-
num tuam, quam vnus fons, vel vna femella ple-
na aqua. Secundo patet idem , quia fi agens age-
ret fecundum fc torum , tunc fcintilla ignis nou
pofTetdutare in acre , quod ed contra experien-
tiam. Er patet confcquentia : quia totus acr ha-
berer valde magnam proportionem fuper illam ,
fcintillam.Idco dico.quod agens non agit nili fe-
cundum partes applicatas ; verbi gratii , acr cir-
cundans nos. tantum agirdefa&o alterando nos,
quantum fi eflet infinitus exccnfiuc , fic ideo non
feq'iiiur,quod fi acr eflet infinitus, quod corrum-
peret omniaalia.

Vnumquodqne 1 autem infinitum effie , fiCc. Hic Text. 4]
odcnJit , quod nullum ed compofitum fimplex
adlu infinitum, exeo qu6d plura componentia
cius funt infinita. Probutunquia corpus cd, quod
facit vndique diflare; igitur corpus infinitum cd
quod facit in infinitum vndique didarc , igitur
impoflibite cd ellc plura corpora infinita , tum
vnum infinitum totum occuparet.

Ad idud poted refpondcri dupliciter ; primo,
quid licet impoflibilc eflet , ede duo infinita fe-
cundum otnncrn dimenfionein , quorum vnum
non informarer reliquum; tamen poflibile cf-
fetededuo infinita fecundum vnam diinenfio-
nem protenfam ad dmerfas partes. Verbi gratia,
li cflec vna columna finite lata, fic finite proftin-
dajfic in infinitum prorcnfaad Orientem; Se vna
alia in infinitum protcnfa ad Occidentem ; tunc
S i non

Scoti eper. Tom. / /,

?.o8

non fequitur qubd vnum infinitum totutnoccu-
parce, vc! quid impofTibile effctclfe plura infini-
ra.Sccundb aJiccr relpondccur, quod poceft ima-
ginari vpum mixtum infinitum , vt Iapis , cuius
componentia finaplicia fint finira iu mulritudi-
ne, Se infinita in magnitudine ; Se tunc ratio non
habet Jocum, Ideb qtiicquid fit de illis rationi-
bus,vifum cft in qu?ftionc.

1 8. At vero ne<jue $ vnum ac ftmplex. Hic probatur
Text 44. fecundi conclulto , fciiicct, quod nullum eft cor-

pus fcnfibiic fiinplex a&u infinitum, ficut pofuc-
runt antiqui, qui dixerunt , qu6d cfler quod-
dam tncdiuni inter duo elementa a&u infinitum,
Se ponebant iplumcifc principium ,cx quoom-
nia aliagcnetantur. Hoc improbatur dupliciter.
Primo , quia omne quod componitur ex aliquo
per corruptionem rcfoluitur in illud , ex quo
componitur:ide5 fic entia naturalia componun-
tur ex illo principio , fequitur qijod debet refolui
i” illud principium, quod tamen non apparet no-
-bis.Sccundo 4 quia omne illud quod habet tranf-
Om*e trfil- nudationem cum aliquo Jubet contraricrarcm
nitar imUix cum codem;fcd entia naturalia habenc tranfmu-

Lib. 1 1 T. Phyficorum

lationem cum illo medio inter illa elementa, vel
cum illo elemento, quod tu ponis infinitum;igi-
tur entia naturalia habent contrarictarcm cum
illo , Seper confecuens , cum illud fit infinitum,
fequitur quod flarim corrumpet omnia alia. Ma-
ior patet , quia omnis rranfmutatio fit ratione
contrarictatis;& minor cft nota, quia entia natu-
ralia generantur ex illo fimplici elemento tan-
qnam ex principio ; quod non clTet nifi cum illo
haberent tranfmutationem.

x9- Quod autem j omnino impojfitile fit. Hic ponit
Tett 4S. fecundam rationem ad principale, primb facie
hocjfecundo rcmouet quendam errorem Anaxa-
gori.ibi : Anaxagorat «wrtm.Katiocft ifta , quia
li elfct aliquod corpus adlu infinitum , vel hoc
efter fimilium panium , quod eft.ficur vifum cft
fepein qnxftionibus, corpus homogcncum i vel
dilfimilium partium, quod cft ,vt etiam Cepe vi-
fum cft, corpus hctctogencum ; te primo probae
primum. Sccutulo fecundum ibi : Si vero difjbnile
o& jn&fiJt ' t9,H,n- Primb probat, quhd impoffibile cft

'Lmtginimm •‘‘liquod fcnfibite homogcncum effeattu infini-
rjjr tum , fupponendo duo. Peimb , quod cuiuflibec

xun. * corporis fcnfibilis cft aliquis locusdccerminatus.

Secundb.qubd idem Iit locus totius.fi; partis ; vt
centrum mundi cft locus totius terra: , te etiam
locus ad quem inclinatur vna gleba. Similiter
idem cft locus totius ignis , te vnius fcintillr, vc
. concanum otbis Lunz. Tunc formetur ratio , II

circe aliquod cotpus homogcncum infinitum,
tunc fcqoeretur quod ipfutn 5c quaslibet pars
cius cftet immobilis , vel quod vbique moucrc-
tnr,& vbique quiefeeret naturaliter; confcqucns
' . cft falfum, qui a (i aliquod qaicfcat natur alitet in

vno loco, violenter muuetur ab illo, fi; per con-
fcqucns non vbique mouctur naturalitcr.Confc-
quemia tenet ;quia corpus infinitum occupat lo-
cum infinitum j tunc igitur accipiatur vna portio
illius corporis , tunc quilibet locus cft locus na-
turalis iftius panis per fecundam fuppofitionem:
igitur ifta pars qnicfcct naturaliter in quolibec
loco: igituc fimiliter mouebitur naturaliter ad
quemlibet locumj; igitur cum vbique fit fuus lo-
cus naturalis , fequitur quod vbique moucbi-
tur , & vbique quiefcct : vel opotret dice-
re , qnbd quilibet pars cius cft omnino im-
mobilis , Se etiam totum omnino immobile.

cum totum fic pars finteiufdem rationis.

Si vero 6 dijfimile ftt totum. Hic probat quod l0'
impoffibile cft corpus herctogcncum,id eft.diffi- Tm.4*
milium partium, cffica^lu infinitum; primo.quia Ctrpm f»
tunc fcquerctur quod totus mundus non elfct
vnum corpus nifi in tangendo, id cft, nifi per
modum cumuli , Se aggtegarionis ; confcqueni
cft falfum : quia cft aliquod corpus continens .
mundum per modum locantis. Et paret confe-
quentia:quia non clfcc nifi aggregatio partium
diffimilium in infinirum fine loeantealiquo, vel
rermino. Secundo, quia vel ille partes funtfinite,
vel infiniti; non finiti : quia tunc oporteret ali-
quam illarum partium efleinfinitam , qux, cum
habeat contrarietatem ad alias partes , fequitur
quod ftatim corrumperet omnes alias partes , vt
argutum fui e prius ; Se propter hoc nullus anri-
quorum pofuit illud corpus infinirum elfe ignem,
vel terram : quia in ipfis funt contrarictates de-
terminari , te valJc manifcftx , fciiicct ealiditatt
f>igiiitM^4rfum& dtorfum^ux funt contraria fe-
cundum locum. Nec poteft dici,quod patres illz
fint infiniti, propter duo; Primb, quia tunc prin-
cipia rerum naturalium etfenc infinita in multt-
tudinc, cuius oppofitum cft probatum primo hu-
ius. Sccundb , ficut cllcnt corpora infinita , qua:

Client partes illius infiniti, ita oporteret loca na-
turalia elfe infinita, ex quo nullum cft corpus fi-
ne loco, nec locus fine corpore.

Anaxagorat 7 autem , Sec. Hic rcmouet quen* Tcxr.jo.
dam errorem Anaxagorar. Vnde Anaxagoras po-
fuit, qudd infinitum cft locus fui ipfius, ita vt in-
finitum fit in Ic ipfo; nec cft aliquid aliud conti-
nens ipfum, & ideo, ex quo cft in fe ipfo tanquam
in loco , quiefeit in fe ipfo naturaliter, lftud im-
probat tripliciter. Secundum ibi : Si igitur quam
maxime.T ertium ibi: Si mi li ter & infinitum. Prima
ratio cft ifta, quia ifta confequentia non valet, m-
finitttmefi in fit ipfi naturaliter .quia multa funt ali-
cubi tanquam in loco , vbi quiefeunt , te tamen
non naturalitet:immb per violcntiam;ficut patee
de lapide detento furfum violenter.

Si igitur 8 maxime, $c e. Ponitur fecunda ratio, »

quia It terra elfct infinita iu magnitudine, quicf- Tcxt-ji. ’ •
cerer propter eundem caufam , propter quam de
faifto quiefeit : fcd terra nunc non quiefeit ex
eo quo-i infinita : igitur tunc non quiefeeret ex
coquhdcft infinita: te per confcqucns non eft
verum, qubd infinitum quiefeeret in feipfo, pro-
pter hoc quod cft infinirum. Maior probatur:
quia terra nunc quiefeit proptcccius grauitatem,
fciiicct in medio mundi , eo quod omnes pattes
cius xqualiter inclinantur ad centrum : & mi-
nor patet : quia de fafto terra cft finita : & pce
confcqucns non quiefeit de fadlo ex eo quod cft
infinita.

Similiter 9 & infinitum, Scc.Voniiut tertia ratio Tcxttx.
contra eundem : quia licet corpus infinitum qui-
cfccrct tn fe ipfo propter infinitatem , tanquam
propter caufam ; tamen ifta ratio nonfufficic ai
dandum caufam quietis partium corporis infini-
ti , itav e arguatur fic ; pats corporis infiniti non ;
quiefeit naturaliter , eo quod eft infinita ; igitur
corpus infinitum non quiefeit ,co quod cft infi-
_ nitum.Tenctconfcqucmia:qiiialicut in corpori-
bus homogeneis idem cft locus totius , 5c patiis,
ita eadem eft caufa quietis totius.&: partis.vtto- -5

tius terti, vniuvglebx.

Omnino 10 autem maniftjlumrft. Ponitor tertia n.
ratioad principale : quia litllct corpus aliquod Tck.ij.

fcnfibiic

Tot.j4-

Jjtiftuiet
(t itfttiiii.
Tai. ij.4:
»4*

Te» St*

Tat jl.

Tat,'

T«t.

• De infixit»
fetialia.

14-

J

lajinitum eft
i» fetent i*.

fenfibile infinitum , vel illud effer graue i Sc hoc
non, quia tunc nullum cflet leuc:vcFclTct Icuc, Se
hoc uon.quia tunc periret natura grauis^vcl ha-
beret pattim grauitatera, Sc parcun teuitatem;&
tunc quxritur, fecundum quam proportionem
diuiditurin graue, vel Icue, aut fecundum quam
proportionem effet furfutn ,Sc fecundum quam
deorfum non apparet quomodo.

Ampiitit omne 1 1 carptu /infibilt. Ponitur quar-
ta ratio: quia nullus eft locus infinitus : igitur
nullum eft corpus infinitum. Tenet conCequen-
tia.quia ficut ditium eft, nullus eft locus fine cor-
potc , nec corpus fine loco. Antecedens pacet,
quia fpecies locorum funt finit* ; (ciVicci, furfurn,
d/orfum,antr,& retro, dextrum, (7 /iuiflrum^u^ non
folum dicuntur in comparatione quo ad nos, fed
fimplicitcr ad totum vniucrfum, vt habet videri

fecundo Caeli .

Simpliciter 1 2. autem fi impeffiiile eft. Ponitur
quinta ratio, qux eft confitmiis prxccdcnti:quia
impoflibilc eft aliquem locum cfle infinitum , Se
iinpoflibilc eft corpus infinitum cfle fine loco;
igitur impofiibile eft aliquod corpus cfle infini-
tum. Antecedens poteft probari aliter quam
priis : quia motus fimplices funt finiti , Sc iu nu-
mero certo, vt patet fecundo Car/», igitur per confe-
quens loca funt finita , ad qux funt huiufmodi
motus.

jit vera t]»ed alicubi efttSec. Ponitur fexca ratio;
quia videmus quid omne corpus eft finitum ,&
fccu Jutn quantitatem,^ fecundum locum; igitur
nullum corpus eft infinitum. Tener cufequcntia:
quia cx quo quo Jlibct coipus terminatur per lo-
cum,& in quantitatem, fcquitur quod cuiuflibct
corporis eft aliquis terminus , Se per confcqucns
nullum corpus eft infinitum. Antecedens pater,
quia videmus quod omne quantum eft bicubi-
tum,vc! tricubitum,& fic dc aliis. Similiter omne
quod eft in loco eft alicubi , puta furfum, vel dc-
oifum, & fic de aliis differentiis pofitionis ; ex
quibus pater quid nullum eft corpus fcufibile
a&u infinitum.

Quod igitur 1 aUu non ft corpui infinitum , mani-
feflum eft tx hu , &c. Hoc eft quartum capitulum
huius tra&uus, in quo Philofophus oflcdit.qua-
litcr infinitum eft , Sc qualiter non eft : Se primo
oftendit , quod infinitum aliquo modo cft,& ali-
quo modo non. Secundo oftendir, qualiter cft,&
qualiter non, ibi.

Dicitur autem ipftttn tjfe. Primum ptobatur fic:
quia corpus fenfibile eft efle adfcu infinitum : igi-
tur aliquo modo infinitum non eft ; fed quod
aliquo modo infinitum fic , pater ex tribus. Pri-
mo quia tempus non habet principium, neque fi-
nem. Secundo quia magnitudo eft in infinitum
diuifibilis.

Et tcrtib,quia numero in infinitum poteft ficti
additio.

Didtur autem ipfton tjfe. Hic oftendit qualiter
infinitum eft, & qualiter non; & primo oftendit
quid a infinitum eft in potcmii.

Secundo, qualiter in, potentia.

Tertii, quia omnis potentia eft reducibilis
ad a&um ; oftendit qualiter infinitum eft in adhi:
Se quarti oftendir qualiter in magnitudine , Se
numero eft diuerfimode infinitum. Secundum
ibi : Non oportet auttm quod potentia eft. Tertium
ibi: Qnod autem eft fecundum apfofttionem. Primi
probatur quod infinitum eft in potentia.quia in-
finitum aliquo modo eft perprimam conclulio-
Scoti oper.Tom. //.

Qusftio X.

209

nem ; tunc igitur vel eft in potentia, vel in adu:
non in adu per prxccdcns capitulum ; igitur re-
linquitur quid fit in potentia.

Non oportet 1 autem <juod potentia eft. Hic often-
dit qualitex infinitum eft in potentia. Vbi no-
tandum, b quid duplex eft potentia , qaxdam
priuata adu ; ficut dicimus quid lapis eft in po-
tentia Regis , co quod aliquando erit ftatua
Regis : aha eft in potentia coniunda cum aliquo
alio adu,liccr non completo; ficut dicimus quid
dies non poteft efle , eo quod eft adu fecundim
vnam patrem , Sc poteft efle fecundum aliam , &
ita dealiis.quorum <^r,confiftit in furi , vt Agon*
qui eft quidam ludus, qui fiebat antiauitus in
monte Oljrmpo.Modi intendit Ariftotclcs quid
infinitum fic in potentia fecundo modo,non pri-
mo^ qualiter hoc fit probat in alia parte.

jiliter autem j & in tempore. Hic oftendit qua-
liter infinitum cfl in adu, Se permittir primi,
quid differenter eft infinitum in permanentibus,
ic fuccefliuis. Nam diuifio continui in perma-
nentibus priisfada manet sum diuifionepofte-
riusfada;fcd non manet in fuccefliuis, Se hoc du-
pliciter. Primi, quia vtrumque, fcilicct tam per-
manens , quarafucccfliuum cftdiuifibilein infi-
nitum. Secundi quia femper acceptum invtra-
que diuifionc eft finitum. Tunc oftendens, quali-
ter infinitum eft in adu, diftinguit de adu : nain
quaedam potentia reducitur ad adum comple-
tum , vt potentia ad hominem (educitur ad
adum;quando homo eft complete generatus; fed
alia eft potemia , qux reducitur ad adum , non
completum , fcJ femper permixtum porentix ad
aliquid vltcrius;modo diuifio continui inii fini-
tum reducitur ad adum diuifionis in aliquot
partes, fed nunquam in tot , quin femper reftene
aliqux vlterius diuidendr , & hoc innuit diffe-
rentiam dc infinitate^ ctmancntu ,& fucccfliui,
qux iam dida eft.

Quod autem 4 eft fecundum appofitionem. Hic
oftendit qualiter eft infinitas fecundum nppofi-
tionem , Se diuifionem. Secundo oftendit quali-
ter ellinfinitas in magnitudine fecundum diui-
fionem. Tertio qualiter fecundum appofitionem;
& quarto reprobat Platonem. Secundum ibi : In
magnttudine infinita. Tertium ibi : Et fiittnditm ap-
pojttiontm. Quartum ibi : Quoniam & Plato. Pri-
m6 probat, qudd quodammodo eft fimile dc infi-
nitate magnitudinis fecundum appofitionem.
Se fecundum diuifionem : quia fi illud , quod rc-
moucturab vuo continuo per diuifionem, adda-
tur alteri per appofitionem , tunc ficut vnius eft
diuifio in infinitum, ita alteri ht appofitio in in-
finitum ; Se per confcqucns quodammodo eft fi-
mile dciftis. •

/n magnitudine enim finita. Hic oftendit quali-
ter magnitudo eft infinita fecundum diuifionem
per duasconclufiones. Prima cft,qu6d magnitu-
do non eft diuifibilis in infinitum fccundAm par-
tes eiufdcm quantitatis , ita vt partes pofterioris
diuifionis finr zquales partibus prioris diuifio-
nls.Sccundaconclufio.quod magnitudo eft in in-
finitum diuifibilis fecundum partei eiufdcm pro-
portionis. Probantur ambx fimnl.quia illo modo
cfl diuifibilis magnitudo in infinitum .qualiter
fcinpcr rcftat aliquid diuidcndum,& non illo mo-
do qualiter per diuifionem magnitudo tanderq
confumirur ; fed magnitudo fi diuidarur in in-
finitum in parres eiufdcm proportionis, fem-
per rcftat aliquid diuidendum dc magnitudine,
S 5 Oc

Texfcj7*

Petentia eft
duflex.

*J*

Text.;*.

Infinitum Ji»
fermanenti-
lue&fitt-

eeffinii tfl in -
differenti r.

16.

Texi.jv.

MagmtuJa
tfl infinita
fecundum Ui -
u> fit nem. .

210

Lib. IIT. Phyficorum

& per diuifionem in partes eiufdem quantitatis
in infinitum tandem confumitur magnitudo , ita
vt non reflet amplius diuidendum:igitur magni-
tudo e/l diuifibilis in infinitum , non in partes
eiufdem quantitatis , fed in partes eiufdem pro-
portionis.

17. Et fecundum j .appofitionem. Hic oftendir, qua-

Te«t.*o. liter efl infinitas magnitudinis fecundum appofi-

VtJt iijref- tionem ; Sc probatur illa conclufio.quod magni*
tudini poteft fieri appofirio in infinitum per par-
tes eiufdem quantitatis. Probatur , quia fimile
efl de infinitate magnitudinis fecundum appofi-
rionem , Sc diuifionem , vt probatum fuit prius;
fed magnitudo efl in infinitum diuifibilis fecun-
dum partes eiufdem proportionis , & non fecun-
dum partes eiufdem quantitatis:igitur magnitu-
do eft in infinitum atigmentabilis fecundum par-
res eiufdem proportionis , Sc non fecundum par-
tes eiufdem quantitatis. Secundo arguitur, fup-
poucndo.quod non omni magnitudine data, da-
re cft maiorem. fed omni magnitudine data , dare
cft minorem. Hoc probabitur poflea. Tunc ar-
guitur comodo.Magnitudo eft augmentabilis in
infinitum, quomodo non poteft excedere om-
nem magnitudinem datam: fed faciendo addi-
rionctn fecundum partes eiufdem quantitatis,
excederet omnem magnitudinem daram; fed fa-
ciendo additionem fecundum partes eiufdem
proportionis non excederet omnem magnitudi-
nem datam: igitur magnitudo eft in infinitum
augmenrabilis , non fecundum partes eiufdem
quantitatis , fed fecundum partes ciufJctn pro-
portionis.

Tc?t*i, Quoniam 6 cr PUto. Hic improbat Platonem
c ex pr-edidis, quantum ad duo. Primo, quia di-
cebar Plato, quod augmenratio quantitatis vadit
in infinitum , quod eft falfum : quia non omni
magnitudine data eft dare maiorem. Secundo di-
cebat.quod numerus cft finitus, Sc fecundum ap-
pofirioncm,& fecundum diuifionem;nam ab vna
parte eft vnitas , qux efl indiuifibilis , Sc i parte
magnitudinis terminamur fpecics numerorum
ad dcccm : quia vlrra decetn non fit nifi retrada-
tio fpecierum numeri. Modo hoc cft falfum:quia
fempet perappofitionem vnius fpecici numero-
rum ad aliam, refultanc diuerfx fpecics.

AN NOTATIONES.

^ g 3 /''Y Sttrtdit quod infinitum efl in potentia. Nota
V-/ ii

. , . -^/infinitum tripliciter confiderari pofle;

infinitam , ’

triplitittr pnmo modo, quo ad durattonem , « perpetutta-
etnfiitran tem,& xternitatem ; Sc hoc modo agit Atiftotc-
ftttft. \cs de infinito Z.Pby ficorum. Secundo modo quo-

ad mdetctminationcm, ita vt illud fit infinitum,
quod cft indeterminabile; Sc hoc modo agit Ari-
ftotcles de infinito 1. Phyfic.eap, vlt. vbi appellar
materiam infinitam,id efl,indeterminatam. Ter-
tio modo accipitur magis Phyficc, quoad caren-
fiam terminor iim.Sc ita agit hic de infinito.

T.ff, m ptm- b Duplex efl potentia. Nota quod aliquid efTe
«a influi - in potentia dupliciter contingit : vno modo,
ttr ■ quod totum poteft reduci ad adum comple-

tum , ficut xs eft in potentia*, ftatua, 6c hoc
fecundum omnes fuas partes , quia xs fecun-
dum omnes fuas paries poteft efTeadu ftatua, &
hoc modo non eft poflibilc infinitum reduci ad

adum. Alio modo aliquid poteft cfTe in poren-
letc , Sc fuc ~

ria , quod incomplete , Sc fucccQiue reducitur
ad adum,&: quod nunquam reducetur complete

i 9*

Fruftra ei

ad adum , cuius fcilicec nunquam omnes partes
fimul erunt, ficut dies Agon , Sc Olympia: dies
enim Sc Agon efl femper in aliud , Sc aliudjErri;

& hoc modo continuum poteft diuidi in partes,

Sc rurfus quilibet illarum in alias parres , & fic
in infinitum fine termino. Hxc diuifio poremix
fequitur tfe rei : aliqur enim res fune, quarum
totum cfTe cft fimul , vt domus in artificialibus,
hoino.vcl leo in naturalibus. Alix funt quarum
effit eft in fieri, Sc fucccffione , ficur motus , Sc res
fucceffiux,& cum potentia fit a d effie ,Ci potentia
fit ad effie rei permanentis , tunc tota 1 es poteft ad
adum reduci; fi vero potentia fit tcfpcdu rerum
fucceffiuarum, non reducitur ad adum, ita vt to-
ta res fit fimul,fcd fic, quod femper fit aliud pofl
aliud accipere,

Ex hac dodrina elicitur verus fenfus huius
pertriti Maximx : frulba efl potentia , qua non re- __

ducitur ad afhtm ; fenfus enim efl, quod fruftra
cft potentia adiua naturaliter ad aliquem adum no° Jpw*
ordinara , qux ad adum nem podic reduci : quia
ficur , vcibi gratia , ignis habet potentiam com* ttSigfm.
burendi lignum, fi lignum habet potentiam ad
comburi , fruftra cftct potentia J>nis , fi nun-
quam quibufeunque politis , poliet reduci ad
adum. Item , fruftra cft potentia ad cftc penna-
nens.qux non poteft reduci ad adum; tamen
fi potentia fit rcfpedu entis fucccfliui , criam eft
vera in hoc fenfu, quid fruftra eft potentia,
qux ad illum adum vt fic, non poteft reduci;
eius autem adus eft , quod femper fit in fieri, Sc
in fucceffionc , ita vt potentia continui ad diui-
di , cft vt femper fit diuifibilis , Sc cflct fruftra fi
daretur non diuifibile , quapropter quantum-
cumquediuidatur : femper cft diuifibile in po-
tentia ; Sc fic(datur infinitum inpotcntia incom-
pleta , nunquam enim in adu completo dabitur
adu infinitum.

c fmprobat Platonem. Nota quod Plato pofuic
infinitum reperiri in magnitudinibus nedum fe-
cundum diuifionem, fed etiam fecundum appo-
ficionem : ita vt ficut omni magnitudine data,
contingit dare minorem ; ira fecundum cura
omni magnitudine dati , contingit dare maio-
rem. At in numeris Plato non pofuir infinitum,
nec fecundum diuifionem, quia cft ftarus ad vni-
tatcm;nec fecundum appofuionem , quia fecun-
dum eum eft (latus ad decem, Sc numeri qui fune
vitra , funt eiufdem fpecici cum prioribus , nec
funt nifi priores reiterari.

EXPOSITIO T EXT V S.

ACcidit autem i contra effie infinitum. Hoc cft jc\'
quintum capitulum huius tradatus in quo .Text.tfi.
Philofophus oftendic quid fic infinitum defini-
tiuc;& primi, recitando quandam definitionem
antiquorum de infinito , ponit definitionem ve-
ram infiniti. Secundi improbat illam definitio-
nem antiquorum ; & tertii rcmouec motiuum
ipforum.Secundum ibi : cuius autem nihil efl extra.

Tertium ibi : Quoniam hinc quidem. Vnde 3 anti-
qui definiuerunt infinitum fic : Infinitum cft ex- jnjuitm
tra quod nihil cft, quod eft falfum , immo potius ao» nfii l
dcbuilfent dixiireoppofitum.fcilicet.quod infini - vrtentm*-
tum e fi, cui iu quantitate accipientibm femper contingit ^nUI>a'
accipere vltra,cuin$ fignu cft, quod vulgus tempo-
re Arillotelis vocauit circulum infinitum pro-
pter eius fimilitudinem ad infinitu:quia quanta-
cumque parte circuli accepta , contingit vltcrius
accipcrc

QusEftio X.

211

Text. 4\.

trfiaitmn

fml

V-

T«U4*

Tew. 17-
ffqoeaJ 71*

TVa» f*W.

l .rarii , ttxu
j.fru.

!*•
Yext. tff .

accipere aliam partem, fcd non eft omnino (i mi-
le. Quia b infinitum a eft cuius «quantitatem ac-
cipientibus femper contingit accipere aliquid
vitra, ita quod pars pofterioris accepta non con-
tinuatur cum aliqua prius accepta , immo in ac-
ceptione partium circuli partes pofterius ac-
cepte continuantur com prioribus i idc5 non
oportet, quhd circulus fit infinitus.

Cultu j autem nihil efl extra. Improbat defini-
tionem antiquorum de infinito : quia fi eflet bo-
na, tunc fcquerctur qudd totum, « Sc perfcdhim
efient infinitum. Confequens eft falfum ; quia
totum perfedtum iam eft finitum. Et patet confc-
quentia. Primi, loquendo finiplicitcr ,quia coe-
lum eft extra quod nihil eft,& tamen ccelum
non eft infinitum ,vr patet prime Caeli. Secundi
patet, loquendo fccandim quid: quia quodlibet
totum eft, extra quod non eft aliqua pars cius, Sc
per confequens quodlibet totum eflet infinitum.
Ex hoc refert Ariftoteles , quid melius dixerat
Parmenides , quam Mcliftiis. Vnde Melilfus di-
xit, quid totum dTet infinitum ; fcd Parmenides
dixit quid totum edet infinitum pcrcircunfe-
rentiam continentem xque diftanrem a centro.

Quoniam hunc 4 quidem. Hic remoucr moti-
uum ipforum dicens, quid antiqui raoucbantur
propter hoc, quid dicebant infinitum continere
omnia in fc ; Sc ideo in hoc habet quandam fi-
militudincm cum toto, quod continet in fe om-
nes fuas partes. Hoc improbat : quia magnitudo
non eft infinita nifi in potentia (ecunduin diui-
fionem ipfius in partes in infinitum : fed fecun-
dum quid eft in potentia non continet partes
fuas , fcd fecundum quid eft in a<2u : igitur ma-
gnitudo non eft continens fecundum quod eft
infinita : immi potius continet , quia partes , in
quas totum eft diuifibile in infinitum, continen-
tur in toto , & non contincn: totum. Ex quibus
infert duo corollaria. Primum eft , quod infini-
tum eft ignotum : quia infinitum non eft nifi ra-
tione materi* qux eft ignota. Vnde notandum,
ficut patuit in fecundo, qubd vno modo materia
dicitur de partibus intcgralibus totius , Sc forma
de vnione illatum partium ; Sc ideo dicit in pro-
pofito , quod partes funt materia totius , ficut xs
eft materia ftarux, Sc \yjiounon denotat confi-
milem modum materi* ; fcd confimilem modum
Tor.Vtf. vocandi. Secundum corollarium , 5 quod Plato
inconuenienter dixit infinitum continere omnia
fcnfibi!ia,& intelligibilia : quia irrationabile eft,
qu&d ignotum, Sc indeterminatum contineat, &
determinet omnia alia.

ANNOTATIONES.

* A Ntiqui definierunt infinitum , &c. Nota,
HtfuMmei -Zxquid tres aflignantur definitiones de in-
tm de infimi- finito. Prima eft. Infinitum rfl cuius nihil enti tat i/
**• dee fi ,eo mada qua poffibilt e fi illu d haberi i n aliquo vno.

A\iidcf\nitio eft.Infinitum efi quod excedit omne ens
finitum non fecundrtm aliquam determinatam portio -
nem.frd vitra omnem portionem determtn*tarn>vel de-
terminabiltm. Tertii definitio eft. Infinitum efl mag-
* nitudo,vel multitudo, qua nihil efl maius. E t ift* de-

finitiones dantur per oppoficum ad illam, qu* eft
Ariftotclis.qua dicitur. Infinitum rfl cuiue quanti-
tatem accipientibus yfemper tfi aliquid extra accipere,
hfn, tumbi- b Infinitum efl cuius quantitatem, &c. Norapii-
/w/T *m> infinitum poreft duobus modis acci-

pi i vtio modo pro per fc fignificato , fiue pio

Drlinitum
ftennamm
quid infini-
snm,ijnstum

•fi.

formali, Sc ficeft quxdam ratio fueceflma , de
quadi&umeft fupra: alio modo pro denomina-
to , fcu pro materiali , Sc fic eft res , qu* eft infi-
nita. Vnde definitio infiniti non datur dc infi-
nito pro denominato , fcd per fc fignificato. Ec
fic debet intelligi , infinitum efl cuiue efl femper
aliquid extra accipere , id eft , infinitum eft illud,
dc quo fi auferatur quodeumque finitum, adhuc
reftac aliquid accipiendum extra pr*tcr illud fi-
nitum acceptum : quantumcunque enim tempus
accipias , dum tamen finitum accipias, femper
rcftat aliquid accipiendum. Similiterquafcun-

Suediuifiones magnitudinis accipias.dum tamen
nitas, adhuc potes aliquid cxtia accipere.

Nota fecundi, qudd infinitum, dc quo loqui- 54*
tur Phiiofophus, confidit formalircr in fucccf-
fionc , eo quid ratio eius eft formalitcr fucccfli-
ua; quod fic declaratur. Omnis ratio permixta /ntc,jptn*.
intrinfecc ex a&u, Sc potentia eft fuccc(fiua:quta
ratione aftus aliquid eft in adu , ratione poten-
ti* includit aJiquid.quodnoneft: Sc per confe-
quens condat cx partibus qu* non funt ; fcd ra-
tio infiniti partibilis ( fecundum qu6d infinitum)
eft permixta intrinfecc cx a&u , & potencia ; fi
cnitn aliquis imaginetur aliquod partibilein in-
finitum , neceflat io figit afpc&um fuper aliquid %
in a&u, deinde fuper aliquid aliud, Sc fic femper
procedendum , ita vt inrcllc&us nunquam attin-
gat totum fimul in a&u; quia fi fic iam finiret;
ergo ratio infiniti eft fuccefliua, Sc hocvoluic
Ariftoteles quando dixit quod ratio infiniti non
reducitur ad a&um perfectum, fcd a&um imper-
fc&um, ficut dies, Sc aigon ; fcquitur ergo, quod
ratio infiniti partibilis eft fucceiDua.Quod etiam em‘

manifefte patet cx condirionibus , quas atrri-
buunt infinito. Prima eft, infinitum eft , cuius
quantitatem accipientibus femper eft aliquid
extra accipere , hoc conuenic rationi fucccifiux
non permanenti. Secunda , quod non habet ra-
tionem totius , feJ partis, quia de infinito non
eft nifi pars ina&u , quod ircrum non conuenic
nifi fucccfliuo. Tertia, qu^d habet rationem in-
completi ,Sc imperfedi. Quarta, quid non con-
cinet , fcd continetur, qu* conucniunr rationi
fuccelEuc. Quinta, quid eft ignotum ; quia pars
qu* fumicur eft in atfto , Sc femper eft aliqua
pars fumenda , qnx eft in potentia, & etiam pars
a&ualis fumpra eft ad-aliud , quod eft in poten-
tia : quod enim caret adu.eft ignotum , quia in-
tellc&us femper abluat, Sc finit illud, quod intcl-
ligit , Sc hoc iterum conuenit rationi fuccefliu*
non permanenti, vt permanens eft.

C TotU/. ir perfeQum ejfent in finitum, &c. Nota, $ f .

quid definitio comieniens toti , Sc per felko non Dffinitfi *+•
eft bona definitio infiniti; quia nullum infini- 'i"’ t***
tum eft perfc&um , caret enim fine, qui eft per- rlj)
fcdiorei , pcrfc&mn autem nullum eft non ha* infimis.
bens finemrii autem infinito repugnat ratio per-
fcdi, ei etiam repugnat ratio totius, quia totum
& perfcdhnn idem funt, vel propinqua. Vnde
Ariftoteles j. Mctaphjftca, text. 3 1. & 4. Phy fic.

45. dicit cotum e fle, cuius n:hil eft extra accipe-
re, id eft, quod habet omnia neccllaria ad fui
perfe&ioncm : atque adeo totum , & pcrfc&um,
aut idem penitus funt , aut proxima fecundum
naturam. Et hic, inquit Ariftorcics,qu6d totum
eft, cui nihil dccft, vel fimpliciter nihil, ficut pa-
tet de mundo, cui proprie ratio totius conue-
nit, vel nihil decft de his.qu* pertinent ad com-
plementum rei ; ficut dicimus hominem torum,

S 4 vel

Text. *7-

'Mtfnituit
uea e/l tnfijti-
ta fu unium

Of/epti nem,

ftj freiinm
iiMiJicntnt.

^'ext. tfS.

)7-

Text. 69.

111

vel arcam rotam. Ex quibus patet quam politio
Parmenidis eft rationabilior politione Mchlli.
Dicit enim MclifTus totum ens , fiue vniuerfum
e(Tc in/initum , fecundum quod dicit mundo
continuari infinitum , quod cft extra ccclum,
ficur lignum continuatur ligno. Sed Parmeni-
des dicit lotum mundum clfc infinitum , 6c
fph.rricum , per xquam di flant iam citcumfc-
rentix h centro.

EXPOSITIO TEXTVS.

SF.cundum rationem 1 autem acri Jit , (*rc. Hoc
c(t fextum capitulum ,in quo Ariftotclcs de-
terminat de cauns (initatis , infinitatis in re-
bus naturalibus i & diuiditur : quia prim6oflcn-
dirqux (it finitas , & infinitas in magnitudine.
Sccundd qualiter in numero. Tertii qualiter in
inotu , &: tempore. Quarti rcmouet dubium.
Et quinti oflendit ad quod genus caufz redu-
cuntur finitas, & infinitas. Secundum ibi. Ratio*
nabiliter autem , & hoc. Tertium ibi, Infinitum au-
tem non efl idem in motu. Quartum ibi, Non retro-
uet autem ratio. Quintum ibi, Quoniam autem cau-
fadiuifa funt. Pkimi ponit duas conclufioncs de
magnitudine, quarum prima cft, quod magnit u*
do non cft infinita fecundum appofitionem. Se-
cunda, quid magnitudo cft infinita fecundum
diuifionem. Probantur fimul ; quia totum habet
fc per modum a&us,& formx, cuius cft determi-
nare, te. finire ; tc partes fc habent per modum
materiar ,& potent ix , qux defc cft indetermi-
nata ; idciprocefTusad totum, fcilicct appofitio,
cft finitus ,tc determinatus, & proceffusad par-
tes eft infinitus, & determinatus, fcilicct diuifioj
& per confcqucns magnitudo cft infinita fe-
cundum diuifionem , Qc non fecundum appofi-
tionein.

Rationabiliter 2 autem & hoc. Hic oftendit qua-
liter eft finitas , tc infinitas in numero ; & ponit
tres conclufioncs. Prima cft, qu6d numerus non
cft diui/Tbilis in infinitum. Secunda, qudd nu-
merus eft infinitus fecundam appofitionem. Ec
tertia ,!quod de contrario cft infinitas in nu-
meris , & in magnitudinibus. Prima probarur
ib\,caufa enim eft, quia 1 numerus componitur cx
vnitatibus: modo vnitaseft indiuifibilis,primo,
quando dicimus quod indiuifibilc cft vnum , vr
pun&us, vel Intclligenria. Secundo, quando di-
cimus ,bomoeJ}vnw: quia adhuc vnitas eft diui-
fibtlis in plura fimilia fubieifla , quia vnus homo
non cft plurcs homines.* Tertii ,quia ficut ter-
mini materiales funr connotatiui diuifionis , ita
hoc nomen t^/oaconnotar indiuifionem.

P trfm autem plue , &c. Probat fecundam con-
clufioncm : quia numems cft augmentabiiis , fe-
cundum quod magnitudo cft diuifibilis : fcd ma-
gnitudo cft diuifibilis in infiimumrigitur nume-
rus cft augmentabiiis in infinitum. Et cx hoc in-
fert ibi :Q»*re potentia -, quod nullus numerus
eft a&u infinitus , fcd in potentia tantum ad
iftum fenfum , quod quantocunque uumeto ac-
cepto , adhuc poteft accipi vnus alius numerus
maior; ficut quamicumquc diuifionc continui
accepta , adhuc reflat diuifio vlterior acci-
pienda.

Inmagnitudinibue $ autem. Probat tertiani con-
clofioncm,& fequitur cx prxdi&is : quia magni-
tudo cft diuifibilis in infinirum.fed non augmen-
tabiiis in infinitum. Numerus vero cft augmen-

Lib. III. Phylleorum

tabilis in infinitum; fcd non diuifibilis in infi-
nitum ; igitur c contrario cft finitas, te. infinitas,
ifi numeris, & magnitudinibus. Et tunc opponit
quandam rationem ad primam conclufionemca-
pituli.qu; fuit.quod magnitudo non eft augmen-
rabilis in infinitum: quod quantamcumquc con-
tingit effe magnitudinem in potentia , tantam
contingit effe in a&u , fcd per tc contingit ma-
gnitudinem efte infinitam in potentia : igitur
contingit magnitudinem infinitam cfiTe in adlu,
quod eft falfum; vt patet ex j.capitulo.Sccundo,
quia fi magnitudo edet augmentabiiis in infini-
tum, iam contingerer dare aliquod corpus maius
caelo, quod cft iinpofllbilc.

Infinitum autem 4 non eft idem in motu. Hic
oftendit qualiter cft finitas, & infinitas in inotu,
& tempore ; & ponit iftam conclufionnn, quod
finitas, tc infinitas inueniuntur in magnitudine,
motu, & tcinpore ; per prius tamen in magnitu-
dine, quam in motu, vel tempore. Ptobatur, quia
finitas b tf; infinitas magnitudinis cft caufa fini-
tatis, vel infinitatis niotus, fcilicct propter quam
motus cft finitus,vcl infiniui$:igirur per prius in-
ucniuntur finitas , vel infinicasin magnitudine
quam in moiu;& per prius in motu, quam in
tempore, & etiam de magnitudine , tc motu , &
prxeise fecundum rationcm,fuppofitoqu6d mo-
tus non fit aliud, quam mobile motum, & tempus
non fit aliud a motu.

Non remouet $ autem ratio. Hic rcmouct du-
bium , quia Mathematici imaginantur magnitu-
dines infinitas in dcmonilrationibus fuarum
conclufionum; vel igitur confideratio ipforum
cft falfa, vel ipfa determinatio de infinito cft fal-
fa. Refpondet Ariftotclcs , quod Mathematici c
nou ponunt aliquas magnitudines a&u infinitas,
ncc indigent vti magnitudinibus infinitis: quia
omnis proportio :epcribilis inter magnitudines
maiotes , poteft etiam inueniri in magnitudini-
bus minoribus ; tc ide& Mathematici femper
vtuntur magnitudine finita, licet quanta volue-
runt. Et fuper iftam partem dicit Commenta-
tor, quid propofitiones Mathematicx fune in
capiculo propofirionum imaginabilium.ita quid
illud , quod imaginatur Mathematicus , fiucita
fit in re , qualiter imaginatur , fiue non ; tamen
non minus conclufionrs fux funi verx , vt pa-
tuit in quxftione de differentiis Mathematicx a
Naturali.

Quoniam autem 6 caufa diuifa funt. Hic oftendit
ad quod genus canfx reducitur infinitum ;& di-
cit quod reducitur ad caufam materialem : nara
infinitum fc lubet per modum potentix, te. pri-
uationis ; modd potentia cft indeterminata , Sc
fc tenet cx parte marcrix. Sccundd , quia infini-
tum cft ratione matcrix,id eft, ratione pattium
intcgralium , in quas continuum cftdiuifibilein
infinitum : immo illx partes fc habent per mo-
dum materix, vr patet fecundo huius ; igitur in-
finitu 7 reducitur ad materiam. Tertio patet per
antiquos, qui pofucrunr.qudd infinitum cft ma-
teria. Er tunc infert vnam aliam conclufionem
prius pofitam , fcilicct quid inconucniens eft;
qudd infinitum fit continens alia : immo potius
debet effe contentum , cum fit prxeise ratione
partium intcgralium,qux continentur in toto.

ANNO TAT IONES.

' . * VT {"merui componitur ex vnitatilm , &c. No-

XN u.qudd tota vis huius rationis cft , qnia
nullum

Viit iipefi
fitotnann.
f»pT ifli
textu.

3*.
Text. 70.

Exiflttimu
t lit nutant-

legum M|
figuifeoet

nautran

vnam.

Text. 71.

Text 7*-

Text ?j.

40.

Quxftio X. 213

nullum coinpoficura cx indiuifibilibus r (1 diui-
fibile in infumum i at numerus cfl huiufmodi,
componitur enim ex vnitatibus , numerus enim
cfl vno plura , Se quxliber quxdatn, id efl , duo,
vel tria , & ita de exteri* fpcciebus numerorum;
vnftar aurem fecundum quod huiufmodi, indi-
uifibilis efl ; vnum enim efl indiuilibilc , quod*
cumque vnum fi r, vt homo.vnus IfomOfSe non multi.
Ei fi dicas , videtur quod homo fit diuifibilis in
partes cllemialcs , fimilitcr, Se intcgralcs , Se
4 etiam alia entia. Rcfpondctur , quod didum
Arillorclis nou debet intelligi , quod quodlibct
vnum fit fimplicirer indiuilibilc , ita qubd nullo
modofir diuifibile, quia runcnilii! cflctdiuifibi-
. le cum quodlibet, quod cfl, fit vntrni ,& per con-
fequens magnitudo non eflct diuifibilis in infi-
nitum, quod efl contra Philofophum. Sed debet
intelligi , quod quodlibct vnum cfl indiuifibile,
ita quod efl indiuifum in fua natura diuifione
, oppofira vnirati, qu3 dicitur vnum , vt vnus ho-
. mo non cfl multi homines , nec vnum animal
multa animalia.

h FinitM, & infinitas magnitudini* efl caufa. e re.
Nota, quod propter magnitudinem cfTc diuifibi-
lem, motus cfl diuifibilis; Se propter motum cllc
diuifibiltrm tempus efl diuifibile : n\od6 propter
quod aliquid dicitur ralc , illud cfl prius tale ; Se
per coufequens magnitudo per prius cfl diuifibi-
lis in infinitum, & tempus p^fl quim motus, at-
que ade6 infinitum non efl idetn , ranquam vna
quxJam natura in motu , magnitudine , & tem-
pore, fcd fecundum prius , & poflccias dicitur
de illis,

c Mulxm.uici non ponunt at i qua* magnitudines
alm infiruuu. Nota , quod dioerfimode determi-
natur de infinito in fuefeientia ,qux ell natura-
lis in &[jthcnurica';& Mctaphjrfica. Nam , vt
inquit Commentator/ntia quatenus funt incel-
Icdfo ,& abrtra&a i menfuris , Se quantitatibus,
p:rtmcnc ad fcirntiam diuinam, fcd petferutatio
de infinito & menfuris , Se magnitudinibus , fe-
cundum quid funt abflracla i materia, cfl per-
fetutatio Mathematici. Infinitum enim cllc in
tribus menfuris cfl principium , quod ponit Ma-
thematicus. Pollibtle efl enim apud eum lineam
exire in infinitum, quod fimilitcr cfl de fuperfi-
ciebus , & corporibus. Scientia verb naturalis
pcrfcrutfltur de infinito, quod accidit in menfu-
ris fecundum quod funt in materia-Scicmiaergo
ditiina fecundum Commcnracorcm, fi ferutatur
de infinito , quod acciJit menfuris , repetitur iu
fubflantiis feparatis , Se abftradlis. Mathematica
ver6 cotifiderat de infinito in magnitudinibus
fecundum quod intellignntur abflraftx a mate-
ria fenfibili ; fcd naturalis conflderat dcinfiniro
in corporibus fenfibilibus, petferutando auali-
quod corpus fitaftu definitum.

EXPOSITIO TEXTVS.

P Eliquum I efl lutem aggredi. Hocefl fepti- fit.
XVtnuni caput huius tracturus in quo Philo Io- Te«. 7».
phai foluit rationes , per quas probabatur putis
infinitum cllc ,& primAprxmittit intentionem; fi/truoT*
fecundi profequitur, ibi. Neque enim vt generatio % urteihu do
non deficiar. Primo dicit, quod nunc fulucudx i*$*itt.
funt rariones, per quas probatum cfl infinitum
cftenonfol&tn in potentia, immtV etiam in a&u,
quarutn rationum alioux non funt nccellarir,
aut verx. Sumunt enira propofitionet quafdain,
quarum contrarix , fcilicer contradi&orix fune
verx.

Neque enim vt generatio non Afficiat. Hic pro-
fequitur , Se diuiditur in quinque , fecundum
quinque rariones quas foluit. Secunda ibi : jlm-
pliiis tangere infinitum effit. Tertia ibi, Ituelle-
tlione autem. Quarta ibi , Temptet autem , & metui.

Quinta ibi , Afagnitudo autem. Paine) foluit pri-
mam rationem, qua arguebant , quod tandem
deficeret generatio, ni fi materia edet a&u infi-
nita , negandoconfcqucntiam ; quia generatum
fumit eandem portionem materi* , quam piius
habuit corruptum ; igitur non oportet mate-
riam cfTc infinitam ,ncc etiam deficere genera- *
rionem.

simplius 1 tangere , & infinitum effie. Soluit fc- 4 j.'
eundam , qua arguebant quid omne finitum fi- Tett.74.
nitur ad aliquod, & per confcquensaggtcgatum viititeu-
cx omnibus eller infinitum. Dicit AtifVotcIcs,
quod non cft fimilc,dc ta&u , & finito : quia
omne quod tangit, tangit aliquid, & omne quod
rangitur, tangitur ab aliquo; fcd non omne quod
finitur, fiuitur ab aliquo , immo aliquod cfl
finirum fcipfo , vt vl cimum corpus, fcilicct ccc-
lum.

Inttlleflione j autem. Soluit illam , qua argue- Tcxt*?j.
bant de imaginatione , quod feiftpcr moucrur ab
aliquo. Rcfpondet,quud non fcmpcrctedcnduin
efl imaginationi, quia licet aliquis imaginetur fc .
ipfum augmentari vfquc ad nubes , non propter
hocfcquitur , quod fic augmcutatus vi que ad
nubes.

Tempus autem , & mei m. Soluit illam qua ar-
guebant de tempore, A; motu , dicens quod ifla
non funt infinita in a&u pcrmancmci , fcd per-
cise fecundum fucccffioncm , ficui ditium fuit
pritis. . .

Magnitudo autem. Soluit quintam rationem
qua aigucbanc de magnitudine , dicens , quod
magnitudo non cfl infinita in augmentatione,
fcd bene fecundum diuifioncm , vt ditium fuic
prius ; & idc6 concludit tccapitulando quod di-
ctum efl , quomodo infinitum fic , Se quomodo
non, & quid fic infinitum.

FINIS LIBRI TERTII.

LIBER

—

LIBER Q_V ARTVS

PHYS1CORVM.

t ;vV i

o4 • ■ V '_4

EXPOSITIO TEXTVS.

Liti ttnfti* -
ratio aJ Phj-
fumm ftrti-
W/,

Texe. t.

CtnfiJtrdtit
eft jijjuilw.

I M / LITE R i aut e m
neceffe efl naturalem , CT de
Loco,&c. Ille eft quartus
liber.in quo Philofophus
determinat de paffioni-
bus extrin fecis rctfi natu-
raliu; Se diuiditur in tres
tra&atus In primo deter-
minat de Loco i in Ucundo de Vacuo ; in tertio
de Tempore. Secundus ibi : Eodem autem modo
exiflimindum e/i > &c. Tertius ibi : Confequens au-
tem eft ad ea, qua ditia fient , efre. Primus traftatus
diuiditur in Leptem capitula. In prirno determi-
nat an Locus fit. Infecundo quid Locus fit. In
tertio diftinguit modos efiendi in Loco.In quar-
to , prxmittuntur fuppofitiones ad inueftigan-
dum definitionem Loci. In quinto oftenditur
quid fit Locus. In (exto oflcndit qualiter diuetfa
entia funt diuerfimode m Loco, & in ftptimo
foluit rationes probantes Locum nonellc. Se-
cundum ibi : Quoniam autem aliud quidem. Ter-
tium ibi : Pefi hac autem accipiendum efl. Quartum
ibi : Quoniam igitur dt ipfo. Quintum ibi : lato igi-
tur manifrfium ex hi/. Sextum ibi : Cui igitur cor-
pori. Septimum ibi : /Manifejium autem ex hu.t
Item, prim^ prxmutit intentionem, fecundi
profequitut ibi : Quod igitur locut fit. Primi po-
nit duas conclufiones. Prima condufio eft illa,
Ad naturalem fpc&ac determinare de Loco.Pro-
barur , quia de pafilonibus communibus omni
enti habet determinare naturalis , fcd locus eft
patTivj communis omni enti; ergo, &c. Maior
noca eft , ouia habet determinare de omnibus
entibus ipfc naturalis. Er minor apparet per an-
tiquos , qui arguebant fic : quia quod non eft,
nufqu-nn edi igitur qoocf non eft alicubi.rton eft,
Se per confcqucns omne ens eft in loco. Hic di-
cit Commentator, quod ifta rario eft famofa.fcd
eft falfa: primo enim maior eft falfa: quia de
rationibus communibus omni enti detetminarc
non pertinet ad naturalem , fcd ad Metaphyfi-
cunv Secundo , minor eft falfa : quia multa fune
entia ,-qux non funt in aliquo loco , ve Deus, Se
fiibdamix fcparatx. Tertio, confcquentia * per
quam probat minorem , non valer, immo peccat
per fallaciam: Se ided Ariftotclcs ponit aliam ra-
tionem veram. Quia ad naturalem fpeflat deter-
minare de motupgitur etiam de loco.Tcncr con*
fequcmia-.quia b motus localis eft primus motu ii,
vi patet S huius, texr.jf. vfquc ad fii.qui nonpo-
teft fieti fincloco;& antecedens patuit in terrio.

Secunda condufio eft , quod determinatio i
de Loco eft difficilis. Probatur : quia Locus non
videtur habere camdcm naturam propter diuer-
fas proprietates , qua: infunt libi : modo difficile
eft alTiguarcdmcrmatcm naturi propter diuerfi-

tatem illarum propricratum : fecund6,quia illud
eft difficile, quod eft dubitabile , & non exquifi-
rum per alios : modo fic eft de Loco : igitur con-
fiderario de Loco eft difficilis.

Quod j igitur locut Jit. Hic piofcquitor, & pri- Tm"
mo probat quatuor rationibus Locum cllc. Se-
cundo probat locum non clfe ibi: sit vero dubita-
tionem habet. Piima ratiocft : quia illud e(l,in quo
diucrfa corpora naturalia fibi inuiccni fucccdut;
fed diucrfa corpora naturalia fibi inuiccm fuccc* ,
dunt in loto ; igitur,&c. Maior eft nota,& niinoc
appaiet:quia videmus, quid vbi priiis fuit aqua, ,
quod ibi poftcacftacr. Er illa ratio nonfoluni
probat quod Locus eft , fcd etiam probar , quod
Locus eft aliquid diftinHuma corpore locato.

simplius 4 autem lationes. Hic cll fecunda ratio.

Illud eft , ad quod corpora naturalia moucntur
naturaliteri fcd ad locum corpora naturalia mo- <71.
nentur naturaliteri igitur, &c. Maior pater de fc, text.y
Se etiam minor : quia vmimquodque corpus na-
turale exiftens extra fuum locum naturalem non
. prohibitum monetur ad fuum locum , ve Icue
furfum,& graue dcorfum.qui naturali defiderio
fui conferuationis tnouentur ad illas partes, quq
funt diftcrentii Loci. Et illa ratio non folum
probat quod Locus eft: immi» quid Locus habee
quandam virtutem corderuatiuam locari-

Sunt autem f talia, crt Hic dcmonftt at,qtiod/«r-
fum , & deotfum funt paties Loci, Se quod huiuf-
modi diftcrentii non funt determinati folum
quo ad nos: immo cti5 funt detei minati in toto ria.
vniuerfo : quia locus Icuiu eft naturaliter furfum.

Se grauium naturaliter dterfurn. Et fubdit Philo-
fophus , quod etiam fi e flet c aliqua magnitudo
Mathematica, adhuc ineaeflent iftx diftcrentii
Loci, faltem quo ad nos,& diceretur magnitudo
Mathematica, qui imaginaretur immobilis, vi-
delicet haben; qualitatem (pedalem.

simplius 6 vacuum affirmante. Hic ponit tertiam Tnt.f.
rationem : qjiia vacuum eft, ve concedebant an-
tiqui, fed vacuum eft locus, per definitionem tMi
Loci. Vnde Vacuum efl Itent non repletu/ corperr,
igitur locus eft.

ridetur autem. Hic ponitur quarta ratio,
qux eft authoritas Hefiodi, qui pofuit quoddam
Chaos confufum, qui eft locus omnium aliorum
entium , quod polfer cftc fine aliis, Se nullum
aliud eft fine ipfo. Et ex hoc infere Ariftotclcs,
quod 7 fi ita eft, imaginabilis eft natura Loci,
quia iam eflet prima caufa, fcu primum entium,
ex quo pollet clfc line alio, & nihil fine ipfo.

sit tero 8 dubitationem habet. Hic probat Lo- 4*
cum non cflc, fex rationibus. Secunda ibi :slw- Ten. t-
piius Ji efl corporis locut. Tertia ibi: Quid enim tan -
dem. Quarta lb v.sfmpltHf autem Quinta ibi : stm - WJ
piius autem , & i pft, Sexta ibi \ Amplius ftvt omne.

Prima ratio eft: quia vel locus eft corpus, vel ali-
qua fubftantia incorporea; uon corpus,qnia tunc

)•

Texe

St* fmt 4*

ei dtftta-

Ten. 7-

k.

iri

Quasftio I. 2I5T

cum loW , 8c locatam fint fimnl • fequcretur cft etiam , ac fi diceres ; efl animal ,ergo efl homo.

Tat f.
Umnt \**d

liet i I MU,

quod duo corpora effient fimul, quod efl iropof-
fibilc. Nec fubrtantia incorporea : quia non ap-
paret , que ellct locus , Se querendum cft de
gcncie, lub quo poneretur.

Ampliht 9 fi cft corpori* Item. Secunda ratio. Si
locus effiet , tunc qua ratione corpus effiet locus»
eadem ratione eflet aliquis fuperficiei,& alius
pun&i; confequcns cft falfum : quia non appa-
ret .quomodo clfet locus pundi nili punitus i &
patet confequentia ; quia ficut aqua eft in loco,
vel acr.ua fupcrficics acris , vel fupcrficics aqux
eft in loco : Se etiam punitus ipfius.

Quid enim ip undem. Tertia ratio»quia vel lo-
cus cft de numero intelligibilium iolum.vel fen-
fibilium : non de primo, quia tunc non haberet
magnitudinem , Se tamen locus debet habere
magnitudinem , cum debeat effic aequalis locato.
Si dc numero fenlibilium , tunc non poteft cfle
nifi elementum , aut compotitum ex clementis,
ic quodeumque detur , locus eflet corpus , & tic
duo corpora erunt timuI,quod cft iinpoffibilc.

Ampliat 1 1 autem. Hic ponit quartam ratio-
nem: quia ft locus effer, tunc haberet aliquem
modum caufandi fupra locatum : modA hoc cft
falfum.vt paret inducendo in quatuor generibus
; caufarum. PrimA , locus non cft materia , ncc
forma , quia ex iftis immediate componitur res
naturalis : modA locus eft exrriofecus : nec finis:
quia forma Se finis coincidunr, vt patet fecundo
huius; Stamen locus non coincidic cam for-
ma. Ncc locus eft efficiens, quia locus non eft
principium motiuuiu corporis locati. Et dicit
Commentator text.70. quod locus eft finis cx-
triofecus» Se non apparet , quod ille finis coinci-
dat cum forma.

Ampliat 1 1 nutem & ipfe. Hic ponit quintam
rationem ; quia /i locus eft , oportet, quod ille
fit alicubi; & ira fequitur de illo alio loco , ite-
rum ille effiet alicubi ,Se fic in locis eftet ptoccf-
fus in infinitum.

Ampliat 1 j vt fi omne. Ponit fextam rationem:
quia n locus eftet , fequcretur, quod quando
corpus augmentaretur , quAd locus augeretur;
confequcns cft falfum : quia locus eft immobi-
lis. Et probatur confequentia : quia locus debet
effie «qualis locato,& per confcqufs ad augmen-
tum vnius, fequcretur augmentatio alterius.

ANNOTATIONES.

* Onfiquentia , per quam probat minorem , non

valet. Nota , quAd ex eo hxcconfcaucn-
cia cft infufficiens , quia cft argumentatio ab op-
pofito antecedentis ad oppofitum confequentis;
vcl.quod idem eft, a dcftru&ionc antecedentis ad
dcftru£lioncm confequentis;vrl a politione con-
fequentis ad politionem antecedentis ; qu* om-
nes argumentationes gratia formx funt inuali-
dr: cft ergo huiufmodi argumentatio , quod non
e ff, nullibi rfi, ergo quod efl, alicubi efl : qux potius
/ic deberet formari. Quidquid efl, alicubi efl ,ergo
quidquid non efl , nullibi efl , Se fi antecedens eflet
verum , confequentia eftet optima ; cft tamen fi-
milis argumentatio huic , quidquid non efl animal,
non efl homo , ergo quidquid efl animal, efl homo , qux
mala eft confequentia , eflet tamen bona li dice-
rem , quidquid efl animal efl horno , ergo quidquid
non efl animal , non efl homo , & ft antecedens eflet
verum, benA colligerem, cft tamen falfum, & idem

ponendo confequcns pro antecedentc.At antece-
dens pro confequente. Velftc, non efl homo , ergo
non efl animal,qnx argumentationes vitiofx funt.
Poflct tamen dici , quAd antiqui omne ens cor-
poreum cfle exiftimabant , vnde idem libi vide-
bantur dicere, omne quod efl , im loro efl , ac fi dice-
rent ,omne corporeum efl intero. Si igitur quidquid
cft corporeum , cft in loco , quidquid eft , in lo-
co cft, fecundum illos, Se tunc quod non cft, non
cft in loco , id cft , quod non eft corporeum, non
cft in loco , Se tunc bona cft argumentatio ra-
tione materix : quia tcrinini funt conucrtibiles:
nam ejjeinloco cft paffio corporis , & (icut benA
arguitur, efl homo, ergo rifibi fis, 8e e contrarflc fimi-
militcr, non efl /tomo , ergo neque rifibilie , Se c con-
tra ; ita etiam bene arguitur, Non efl,Cci\icct cor-
poreum , ergo non eft in loco , efl fcilicct corporeum,
ergo in loco efl.

b Motm localis eflprimm motuum. Nota morum
localem ideA omnibus motibus communiorem
dici : quia inter motus magis cognofciiur motus
localis. SecundA, quia omnibus corporibus in-
eft, etiam ft aljj motus non infinr,vt pater in ccc-
lis, qui localiter tantum mouentur. TcrtiA, quia
eft primus, eo quod motus , quo mouentur cadi,
eft primus motus, ille autem cft localis; Se etiam
primus : quia reliqua mobilia mouentur aliis
moribus prxfuppoftto loco acquifito per mo-
rum localem. QuartA dicitur proprior, id eft,
principaliter, Se dignior, quia eft in ccrlis.
c Etiam fi eflet aliqua magnitudo Ai a: be mutica in
eatfltnt,6c. Nota, quod differentix Loci poffiunt
accipi duobus modis , Mathematice fcilicet , Se
Phyfiec , fcu naturaliter. Nam tres funt dimen-
fiones Mathematicae , Se vnicuiquc dimen Itoni
dux correfpondent differentix : atque adcA fex
funt differentix locales Mathematicx:vcrbi gra-
tia, longitudini correfpondent furfim,Se deerfum ,
latitudini dextrum, Se finifirum, profunditati ante ,
Se retro. Phyftcc autem ftcpenfantur hx diffe-
rentix, prima qur cdfitrfum cft in animali fe-
cundum illam partem qux cft ftiperior ; ca vctA
cft, qua accipit alimentum, fient os in hominc,&
radices in plantis ; illa pars eft dtorfum , fiuc in-
ferior,qui decurrunt fupctflua in animali. Tertia
eft ante. Se pars anterior, vnde incipit principium
fenfationis, vt facicsvbi funt ocult.Ac alij fcnftis.
Quarta eft rem», & parspofterior, vbi terminatur
fenfatio , vt in occipite. Quinta cft dextrum. Se
pars illa eft dextra, vbi incipit principium mo-
tus, vt in manu dextera ,vltima eff finifirmn , Sc
pats fmiftra.in qua terminatur motus.

7*

Metu, leea-
lu quare em -

nilus mrti-
hui immu-
nior.

Different
Lui bsfar
fumi ftffunt.

Q_V X. S T 1 o I.

Vtrum Lochj Jit ?

Arirtor. 4.Pbjfie.cap.i.fr fequen, ThcmiA. Simplic. Ale-
xand. ihd. Auiccnn 2 1. fuffie. eap. 6. Albci; Mag 11 14.
Ptyfl tra&.t.eap.l. D Thoin. 1*8. 1 ia A.Vhjfit.cyofuJc,
ft. Mayion m 4. Phyfit.iu fnneip. Canonic. ihd. quefl.
1 .art. 1. Conunbtic. & Kuuiut ibid. in exfofit. eap. 1.
Complutcn. Jiff. 19. quafl. 1.5. y. Roccus*. Pkjflt.
fumma I. taf. 1.

SWQKfi Rcvitvr quAd non : quia vel eftet
caufa,vel effedus; fed nullo modojer-
go , Sec. Non effeiftus , quia quxro vbi
cft fuum efficiens , & vbicumque detur , fequi-
tur , quod fuum efficiens cft in loco , Se per con-
fequens

iiR-

216

fequcns locus cft priusquam ficprodu&us, quod
e(l impoflibilc. Et fi dicatur, quod fuum efficiens
cft in vno loco produco ab efficiente i tunc fc-
quitur quod in caufis efficientibus cfficntialitcr
ordinatis e fiet proccffius in infinitum , quod cft
impoflibilc.vr pater a.McUf h. text.6.

Scctindo arguitur ,quid non fiteaufa. Piimo
uon clt efficiens: quia Locus cft quantitas , vt
patet in Pizdicamcntis; modi quantitates non
funt de potentiis a&iuis . vel palfiuis , vt dicit
Commentator fuper ifto quarto, cotim^. Item,
non cfi finis : quia finis acquiritur per agens , Sc
tamen Locus non acquiritur per agens, immo
prrfupponitur a&ioni. Item, non cft materia, vel
forma: quia materia, & forma funt intrinfecae
rei naturali , & locus cft extrinfccus.

Tertio , fi locus ponatur cllc , hoc eft, propter
recipere corpora locata ; fcd locus non poteft
recipere corpora locata ; ergo, &c. Maior patet:
quia non apparet ad quem fineiu aliter ordina-
retur. Minor apparer i quia fi Locus fit , locus
effiet dimenfio , vel dimeufiones : modo cum lo-
catum fit dimenfio; fcquicur quod vna dimen-
fio reciperet aliam , Sc efiet penetratio, quoll cft
impoftibile.

t. Quarro , fi locus eft , Lociy effiet corpus ; fcd
hoc eft impolTibilc propter duo; primo quia Lo-
cus debet effie immobilis; fcd omne corpus cft
mobile. Secundo, quia tunc duo corpora, fcilircc
locus, Sc locatum Client fimul , quod cft impofli-
bite. Et confcquentia principalis probatur; quia
locatum eft corpus , modo de ratione loci eft,
qtfAd fitxqualis locato; igitur locus efficr corpus.

Quinto , fi locus fir , vel locus cft materia, vel
forma , vel fpatium feparatum , aut terminus
continentis corpus : non maceria, neque forma,
vt probatum fuit, quia ifta funt inrrinfecacor-
pori locato, & locus cft extrinfccus. Ncc fpatium
Jcparatum : quia locus debet effie confcruans
locati , fic tamen illud fpatium nullo modo effiet
confcruatiunm , cum fit non ens , & nullam ha-
beat difpofitionem ; ergo, fic c.Ncc terminus cor-
poris continentis : quia ille terminus cft mobi-
lis ad locum continentis.

Sexti , fcquitur quod ille terminus efficr aug-
mencabilis, Sc diminuibilis ; confcqt^ns eft fal-
fum. Probatur, quia quando locatum augmen-
ratur, tunc nifi in tantum locus «Ugmcntaretur,
fcqucretur quod aliqua pars locati effiet fine lo-
co. Item quoniam locatum diminuitur, nifi con-
formiter locus diminueretur , fcqucretur , quid
aliqua pars loci maneret fine corpore locato,
quod cft impoftibile.

Septimi, quia fi locus cftcc , locus effiet alicu-
bi: & fi fi c; effiet proccffiusin infinitum. Ante-
cedens probatur: quia quod noncft,nufquamcft;
igitur quod cft, alicubi eft.

Oppofitum arguitur per Atiftotclem in iffo
quarto, text. 4.

Xiiuifu ?«u- In hac quxftione Primo videbitur quidnomi-
fiiotu. m» huius nominis Loctu ,fic dc conditionibus ge-
neralibus, quas quilibet concedit in locoeftc.
Secundi ex illis conditionibus probabitur lo-
cus effie, fic inueftigabitur , qux res fit locus. Et
tertii , inquiretur dc veritate proprietatum
Loci,

j. Quantum ad primum, notandum quid ille

terminus Loctu fignificat idem , quod illi termi-
ni , per quos conucnienrer rcfpondctur ad qux-
ftionem quxremcm, vbi rji hoc , Sc ideo fignifica-

Lib. I V. Phyncorum

tum huius termini Loctu circumloquitur , fic de-
claratur per aduerbia localia. Nunc enumerandx
funt conditiones generales Loci. Prima prupric-
tasleft, quod locus continet aliquod locatum;
quia quilibet concedit, quid locatum cft in loco
tanquam in continente. Secunda proprietas cft,
qnid locus non eft infcparabiiis a locato : quia
per motum localem , locatum mouctur de vno
loco ad alium. Tertia proprietas, quid locos
non cft aliquid locati , fcilicct , ncc pars , ncc ac-
cidens ; quod patet : quia motum localiter di-
mittit locum in quo prius fuit, fic tamen non di-
mittit partem , aut accidens , quod priis habuit.
Quarta, quid locus proprius alicuius locati eft
prxeisi xqualis illi locato ,quia continet loca-
tum , & nihil plus. Quinta , quid omne corpus
habet locum naturalem, i quo nunquam mouc-
tur naturaliter, immo ineo naturaliter quiefeir,
Sc fi fuerit extra illum locum, ad ipfum naturali-
ter redibit, fi non fuerit impeditum. Sexta, quid
furfum fic Jcorfum, 1 dextrum , & finiflrum , ante, Sc
retro funt difficrentix Loci. Septima , quid ficut
tranfmutatio b fubftantialis facit feire mate-
riam ;ita motus localis facit feire locum: quia
ficut ex tranfinutatione fubftantiali concludi-
mus materiam effie, ita ex motu locali concludi-
mus locum cffic.O&aua,qubd in eodem locofuc-
cedunt libi inuiccm diuccfa corpora , fic hoc eft
notum. Nona , quid maius corpus maiorem lo-
cum occupat, & minus minorem. Decima, quid
omne motum localiter eft alicubi , Sc mutat lo-
cum : quia morus localis cft loci mutatio. Vnde-
cima,quod nullum quicfccns localiter mutat lo-
cum , quia fi fic ; iatti moneretur localiter. Duo-
decima , quod impoflibilc cft plura corpora effie
fimul in eodem loco , quorum vnum non cft na-
tum informare rcliquum.ncc ambo tci tium:quia
qui ratione plura poffiunt effie in eodem loco,ci-
dem ratione infinita. Decima tertia , quid idem
locatum non poteft effie in diucrfis locis. Decima
quarta, Sc vltitna,quod locus eft immobilis per fe
localiter: quia quod per fe mouctur localiter,
per fc cft in loco , Sc tamen locus non cft in loco:
quia iam effiet ptoccffius in infinitum in locis.Pa-
tet igitur de quid nornir.it huius termini Locutt
Sc dc proprietatibus , qux fecundum commu-
nem opinioucm conuemunt Loco. Et hoc de
primo.

Quantum ad fecundum, notandum, quid hoc
nomen Locus aliquando accipitur xquiuocc,quia
aliquando accipitur pro illo , refpc&u cuius fit
morus localis , fiue refpc&u cuius cognofcitur
vclocitasmotus, fic fic centrum terrx , fcu rora
retra dicitur effie locos ctrli : cuius fignuni cft,
quod ad quxftione fallam, vbi mouctur ccclum,
rcfpondctur quid circa terram. Alio modoacci-
pitui e Jocus pro pattia.feu magno corpore con-
tinente aliquod infra fe: Sc fic folcmus dicere,
quid fecundum diucrfitaccs locorum proue-
niunt diucrfitares proprietatum in tebus natura-
1 ibus: fic fic dicir Anftorclcs in ifto 4.10x1.4. quid
Locus cft confcruatiuus locati. Tertio modo ac-
cipitur Locus pro continente locatum immedia-
tc:Sc ifio modo accipitur in ifto quarto , fir tunc
qux res fit Locus.funt diucrfx opiniones. Ptima
cft, quod Locus nihil eft, Sc mouebancur propter
rationes ante oppofitum. Secunda opinio fuit,
quid locus eft matetia;&: moucbamur pro tanto,
quia ficut in eadem materia fucceduitt libi inui-
ccm diucrfx fotmx , 'ita m eodem loco fucce-

dunc

4-

lutu $*»•
dttut sfi-

0/sutuut
it iMlifltt
lui.

Quasftio I.

Ittm tft e»i.

Lum ueurft
M/irii , vW

fmm*-

iMmt rtn tft
ttrfut Ct*>-
»fi it t Aium.

dant fibi inuiccm diaerfa corpora , rnam poft
aliud. Tertia opinio , qu6d locus cft forma ; &
hoc pro ranro , quia ficut forma cft terminus,
Ac finis illius, cuius cft forma , ita locus eft ter-
minus , Ac finis corporis locati. Quarta opinio,
qufid locus cft corpus ; Sc hoc pro tanto , quia
locus eft fuperficies corporis concinentis, modi
fuprrficics non cft aliqua res indiuifibilis exi-
ftens in continuo , immo fuperficies cft corpus
confideratum , vt cftmenfurabilc per duas diui-
fiones tantum. Quinta , quid locus cft fpatiutn
feparatum interceptum inrcr latera continen-
tis. Sexta, quid locus cft vltirna fupcrficicsindi-
uifibilis corporis continentis, qux cfl versis lo-
catum. De iftis duabus vltimis,& de j. art.dice-
tur in aliis quxftionibus.

Ex his fcquunrur eonclufioncs. Prima con-
dufio. Locus efteus. Probatur, quia omne il-
lud cft ens , ad quod corpora naturalia monen-
tur naturaliter ; fcd ad locum corpora naturalia
jnoucnrur luturaiirer ; ergo , fice. Maior pater,
quia propter illud , quod nihil cft , nullo modo
inclinatur ad moucndum : fic minor eft nota ad
experientiam. Secundi probatur principaliter,
difeurrendo per conditiones prius poficas.

Secunda conclufio. Locus non cft materia, vel
forma. Probatur , quia nullum extrinfecuin lo-
cato cft materia , vel forma locati , quia deter-
minantur a locato per motum localem , fic ta-
men non determinatur cius materia , vel forma*
igitur locus non eft materia, vel forma. Secun-
di , quia , fi ita e flet , fequcrerur quid dc nece f-
fitate ad motum focatl moucrctur cius locus;
confequens cft falfum : quia de ratione loci cft,
quid iit immobilis , vt patet cx eius definitio-
ne; patet confcquemia , quia ad motum locati
ncceuc cft , tam cius materiam , quiun formam
moueri.Jc ifta poteft etiam ptobari per conditio-
nes prius poficas.

Tertia conclufio. Locus non eft corpus conti-
nens locatum. Probatur , quia diucrfimodr cft
aliquod in aliquo tanquam in loco , fic unquam
in vafc , vr ptobar Ariftotcles in ifto4. texr.41.
Sed locatum eft in corpore continenti tanquam
in vafc ; igitur non eft in eo tanquam in loco : fic
per confcqucns non cft locus contenti. Secun-
di fequeretur , quod locus non cflet xqualis lo-
cato,quia corpus continens eft inulto maiuscor-
pore contento. Tertio fequeretur, quid idem c fi-
ler locus proprius, & communis -, confequens cft
falfum , vt patet in ifto quarto, text. 14. Et patet
confcqucntia, quia corpus locans cft locus com-
munis, fic per tc locus proprius eft corpus conti-
nens ; ergo fequirur propofitum. Et impugna-
tio huius opinionis magis parcbir, quando difpu-
tabitur, an linea , fuperficies , Ac punctus fint res
djftinOz a corpore.

Nunc ad rationes. Ad primam, dico quid lo-
cus poteft elTc efferus, 8c etiam caufa, fcd non cft
nccelfc, quod fit effectus , vel caufa locari :immd
cft terminus ext t infectis continens locatum. Et
per idcin patet ad fecundam.

Ad tertiam , cum dicitur , Hoc clTet propter
recipctc corpora, ficc. Concedo i Sc etiam conce-
do, quid tam locus, quim locatum eft dimenfio,
vel dimenfiones ; Sc non fcquitur , quid dimen-
fiones penetrent fc , quia non funr fimul pofiti-
uc.fcd priuatiuc, per priuationem alicuius inter-
medij.

Ad quartam, negatur confcqucntia , quid lo-
Smi oper. Ttm. / /.

2I7

cus fit corpus, fed cft fuperfides corporis imme-
diata locato. Ad probationem, locus cftxoualis,

Scc. exponetur poftea ; dico tamen , quid locus;

Sc locatum , fic funt aquales , quid locus nihil
plus continet, quam locatum, nec locatum con-
tinetur ab aliquo maiori fuo loca Ad confirma-
tionem diciturfictir ad tertiant.

Ad quintam , dico quid locus cft terminus
corporis continentis. Ad improbationcm.lllccft
mobilis ad motum continentis, concedo quid eft
mobilis per accidens ad motum continentis : ta-
men dc ifta immobilitate per fe non imcllcxic
Ariftotcles in definitione loci ; fed de immobili-
tate per xquiiialcnriam fitus rcfpcftu corporis
ccrlcftis.A: rcfpc&u corporum circumiaccntiam,
qua: qiiicrcunt.

Ad fcxiam, poteft concedi, quid locus cft au-
gmentabilis, quia eadem fuperficies eft bene pri-
mo minor, Sc poftea maior, nec eft iucoiMicnicns.

Vel dicitur, quid quando locatum augmeutatur,
tunc non augmentatur cius locut , fcd locatum
-acquirit vnum nonum locum maiorem , quam
erat locus, in quo prius fuit.

Ad feptimam.quia fi locus dTer, Ace. Negatur
confequentia , quia locus non cft in aliquo tan-
quam in loco, fcd cft in corpore continente , cu-
ius locus eft terminus, tanquam pars in fuo toto,
vel accidens in fuo fubicdo.

ANNOTATIONES.

* P dr deorfum, dextrum, & ftnifrtm,Scc. 7.

vJNota , quod iftx differentia: loci funt dif- Ccrfmf***-
ferenti* corporum; corpus autem accipitur du- ,kr °’
pliciter , (cilicct Mathematice , fic Phyficc. Cor- r*f'
pus Mathematicum iolum dicir corpus quan-
tum , vr abftrahic a materia , Sc motu , non con*
fiderando an fit grauc , vel Icue : quocirca hu-
iufinodi corpora non habent ex natura furfum,

Sc deorfum , fcd idcin omnino corpus modo cft
furfum , quando cft fupra caput noftrum : modo
deorfum , modo finiftrorfum , ficur nos mouc-
mur. Vnde cum ego ambulo , columnam quam
modo habeo dexteram , poftea habeo fiuiftram,

& hoc cft, quod ait Ariftotcles , texr.f. Nebis
enim non fbnper idem , fed fecundum pofitionem , vt
conuertimur , fiunt , id cft , fecundum difpofitio-
nem noftram. Ex quo fequirur , quod fi nullum
cilct animal in mundo , inanimata non eftent
hoc modo furfum , deorfum , ncc in aliis dif-
ferentiis politionis. Corpus verd Phyficum,quia
natura fua grauc eft , aut leuc , habet ex natu-
ra furfum , & deorfum. Et hoc eft , quod ait Ari-
ftotcles , Non eptodcunqtte contingit , fed c obeden-
tis grauitatem , & terre 4 , Scc. id cft , furfum , fic
deorfum non eft locus , vt accidit fc habere re-
fpc&u hominis , fcd quo mouentur lenia , cft
locus furfum , fic quo grauia deorfum. Hoc pa-
tet in Mathematicis : nam li triangulum in pa-
riete depingas , vnus angulus dicitur furfum,
fic alius deorfum , vel dextrorfum , vel fini-
ftrorfum folum rcfpcdu hominis : quia natu-
ra trianguli non vendicat fibi potius locum fur-
fuin , quam deorfum ; fi aurem triangulus cf-
fet ferreus in quantum grauc , appeterer lo-
cum deorfum, fic fi clTet igneus, appeteret locum
fiirfum.

h Sicut tranfmutatio naturalis facit { cire mate- g#

riamtScc. Nota, quod Ariftotcles , rext. j. pro-
bat hac ratione locum eife. Experimur quod in
T eodem

2i8 Lib. I V. Phy ficorum

eodem vi fi r, In quo nane eft aqua, cgtcfsa aqui, potefl confiderando rr es entitates ix parte fu-
fac cedit aer i ergo idem erat locus diflindus Se per fi cici circum fetibentis. Prima eft ipfa fuper-'

ab aqua, Se ab acre , qui prius continebar aquam, ncies abfolutc confide raca , qu* vr fic non dici -

Se deinde condnet aerem : qur ratio notanda tur locans , fcd magis locariua, Se fic eft ibi apti -

ell : nam /icur lib, i . argumentabatur ex diuerfa- tudinalis relatio , qu.r potefl dici locariuiras , Se

rum formarum in eodem fubiedo fucceffione fundatur in emirare ipfius fupcrficici , Se rermi-
materiam efJc , quia fcilicer vbi nunc cfl for- natur ad ipfum locatum , Se diiiinguiturab ip/a

itu ignis , fuit prius forma ligni , quod cfl indi- fu per 6 cie locante folum ex nnrura rei , Se fo r-

dumfubcllc illic materiam receptaculum vrriuf- malitcr , ii cur alia: relationes aptirudinaies ; fcd

que formae: fiinili modo argtiir de Joco : Se hoc quando corpus a&ualirrr ponitur in ipfa fuper-
eft quod dicit Scorus in hac feptima loci pro - ncie locante, tunc ipfa didrur adnaliter locans,

prictatc. Quod fi quis inheiari conrendar, hanc Se circum fer ibens Jocarum i Se' idcd ibi cfl vna
rationem non procedere ex cxper/cmia ; quia, rciario aditalis , qui dicitur locatio Se circum-
curri aer fit inuifibilis non experimur in vafc feriptio adiua, qua ipfa fuper fides dicitur for-
aqui vacuo , fuccederc acrem. Refpondetur, malitcr, Scadualicer locans. Se circumfcribens
quodm phiala plena aqua habente in fundo mi- locatum : Se hmdarur in tali fuperfidc locante,
nrua foramina, experimur qudd quandiu oc- cV rerminaoir ad coy»us Jocarum , & realiter

clufum fuerit orificium fiiperius , aqua non ca- diftinguicur ab vtroque. Similiter ex parte Jo-

dit loJurn, quia nonporcft inrrareacr ad rcpJen- cati funt confiderandf alix rres entitates , fcili -

dam phialam , ne detur vacuum ; fed quampri- cct entiras corporis locari, JocabiJiras pafliua,&:
mum difeoope rtum fuerit otitidum, intrante locatio pafTuia,a qua ipfum corpus dicitur adua-
acre,cadicar. ■ Jirer locatum. Vndeprimacntiiasdidtur Jocus

9' fUotnodo «capitur loemprt patrU^c. Nora, fundamentaliter. Secunda Jocus formalis apri-

quod , cum locus fit fupccficies corporis comi- tudinalis. Tertia locus formalis a<ftualis.Quarta
nentis intra fe aliud corpus , fit vt quemadmo- locatum fundamen rali ter. Quinta locatum for-
tium corpus vno modo accipitur Mathematice, maJcapritudinaJc. Sexta locatum fotmaic a£ua-
vr pncisc dicit quantitatem ; & alio modo Phy- le. £x his fcquitur , quod locus pro formali,

. vt dlc,t «rnipofirom alicuius ccrtx natur*; vel pro per fe fignificaro , non eft aliud quam
ita locus vno modo accipitur (impliciter pro fu- vbi atfiuum ; fundamentaliter vcr6 ell fpecies
perhcie ambienre aliud corpus trini dimenfio- Quantiratis eadem realiter cum ipfa fupcrficie.
ms. ab (trahendo a quacunque qualitate naturali Sed hac fufius infra explicabuntur,
conicruatiiia locari. Alio modo accipitur pro Io-

co nwiralH nempe vt fupponir pro fupcrficie EXPOSITIO TEXTVS.

continente , connotando formam , Se propric-

fatem naturalem conferuatiium locati : verbi f*\Vcni«m i autem aliud quidem ftcumfum /?,8ec. t f.

gratia, lupcrhcies acris mccircundantis, fiue Jo- V^Hoc eft fecundum 3 capitulum huius ira- Tcxr.14.

cus (ir mihi lalubris, fiue nociuus, fiue in iJJofim dlatus , in quo Philofophus difputat de quidita-

naruralitcr , fiue violenter , eo folo quod ambit reloci;& primo prxmirtit quandam diuifionem.

quantitatem meam, eft mihi locus : cum hoc ta- Secundo profequitur ibi , Sic igitur confiderami -

men requireretur ad locum naturalem, vt ntcaprc fut. Diuilio eft ifta , quod quidam eft locus pro-
natura diem in illo propter qualitates loci mihi prius,fcilicet qui continet locatum, Se nihil plus,

conucnientes, fiue in quantum fum grauc/me in vt atfr circundans rc , dicitur locus proprius tui,

Ctnraitum quantum aniinal. Concauunj enim Luna: dupli- & vocatur locus fecundum fe. Alter eft locus

citcr dl locus 'S1”’5 : nwn ftui catiblte ipfum .id- communis, qui fciiicct continet locatum, & pluj,

1 aquate ambit, eft Umplicitcr locus, & quia natu- vt ccrlum eft locus communis tui , & >> vocatur

taliter confctuat, eft locus naturalis , idemque locus fccundumaliud.

dicendum eft de centro mundi refpetftu tctt.t. Sic ifiiur i cerfJcrMitikxi lacm ■vnlup.muppu TtIt ,,
neque elementis folum , verum & mixtis , in Jfrcin <■//. Hic profequitur , & primi probat,

quantum mixta funt conucniunr loca propria: quod locus fit materia , vel fotma. Secundi)

vinum enim confetuatut in vafc ligneo , potius quid nec fit materia, nec forma, ibi : A: ecri

quam in vitreo, & in cauernis terrx potius,quim imptfliUl, , &c. Primi piobar quid locus

fuper acte, S: locus ptoptiaeparrii eft cuiufcun- fit fotma. Secundo, quod fit materia : & tertii
que fu apte natura lalubris , atque adei corpus concludit corollarium. Secundum ibi, Qucuami
naturale fuapte natura mouetur ad proprium Io- u«trm. Tertium ibi , //«rite mtem. Ptimo icitur
cum , quia in ipfo eft vis confctuatiua locati. probat , quid locus fit forma : quia ‘ primum
Obferu.1 tamen , quid locus naturalis non habet continens alicuius corporis eft locus ipfius , &
vim atttafkiuam , & ntotiuam in genere caufar per confcqucns locus eft terminus : fed formacft
emcicntis, ficut magnes attrahit ferrum altctan- terminus , igitur forma eft locus.Scd dicit Com-
do ipfum , fed folum in genere caufat finalis , vt mentator , quod ifta tatio non valet : quia eft ex
cniimanimal mouetut ad paftum;ita gtaue natu- duabus affitmatiuis in fecunda figura. Secundo,
talt impetu mouetur deorlum. quia xquiuocat de termino : quia locus eft tet-

,0 “ NmcdrMim,,, &c. Nota, quod Scotus in minus cxtrinfccus , fcd fotma eft terminus in-

Lutu Hj»- rclponhonibusiftis loquitur femper dc loco pro trinfccus.

rUm fumi fundamento , feu pro materiali. Vndc obferua, Quotcnu* autem. Hic probat , quod locus fit It.

quod locus poteft accipi dupliciter. Vno modo materia triplici ratione : quia locus videtur efie
Fundamentaliter, & fic non eft aliud, quam fu- diftamia, id eft, dimenfio contenta plano,{ctcr-
perficies circumfcribcns locatum. Alio modo mino, id eft, contenta infra locuni corporisjmo-
formalitcr,& fic eft relatio adualis ,vclaptitu- db materia eifdem terminis continetur; igitur
dmalis realiter exiftens in fupcrficie circumfert- materia eft locus. Secundo, quia fi per imagina-
hente locatum. Hic autem diftin&io dcclatari rionem termini , id eft, quantitates A qualitates

remo

—

remoneantur i corpore locato , nihil manet niti
materia ; Se tamen adhuc mance locus ; igitur lo-
cus di materia. Tertio, atithoritatc Platonis in
Timxo,mji pofuit idem cffclocnraA materiant,
S: etiam in luis dogmatibus non feript is, propter
illam d caufam : quia idem cft locus , Se recepti*
uumimodo materia cll rcccptiua;ig»ur materia
cft locus.

Merito ; autem ex hi/ confidrruutibiu,^ic. Con-
cludit corollarium , quod mcritoconiidcratio de
loco cft difficilis : quia antiqui potuerunt locum
effe materiam, vel formam, de quibus cll difficil-
limum confiderare, Se vnum illorum non porcil
cognolci fine reliquo.

sit veri 4 tjnod impojfthiU eft , &c. Hic probat,
quid locus non fit maceria , vel forma i Se hoc

2uatuor rationibus. Secunda ibi: Amplius t)uomo-
Tertia ibi : Si vero in ipfo. Quarta ibi : simplius
eptando ex tere. Primi ponit primam rationem.
Secando increpat Platonem ibi i Platoni tamen di-
cendum erat. Prima ratio continet multa. Primum
efl, quid corpus locatum vni cum materia, Se
fotma.fcparatur fecundum fe totum de vno loco
ad alium ; igitur locus non efl materia , vel for-
ma. Secundi , quia locus non cil pars , vel qua-
litas corporis locati , fed cft fcparabilis a locato,
Aeramen nec materia, nec forma cll fcparabilis ab
eo, cuius cll : igitur nec materia , nec forma cll
locus. Tet tii» quia locus cfl ad modum vafis , Se
non efl aliquid ipfius rei locaczdgitur locus non
f fl maceria, nec forma. liem , ex y quo locus cft
fcparabilis , fcquitur quod locus non fit forma;
quia feparatio forma; i materia cft eius corru-
ptio, vt dicit hic Commentator com.iyA i$. 5c
locus fecundum quod cft contincns,non cft ma-
teria,quia materia continetur. Item , quia locus
eft extra tofum, quod locatur. Se tamen materia.
Se forma fune intrinfecafibiitgiturAc.

Platoni tamen dicendum erat . Hic improbat Pla-
tonem f , qui dicebat Ideas , Se numeros Mathe-
maricos non effe in !oco;cuius tamen oppofitum
fequitur ex diftis:diccbac enim locum effe mate-
riam,quam vocabat magnum, & panium ;& dice-
bat,quod locus participat de illis Ideis A' nume-
ris Mathematicis : modi participatum debet cllc
in participanre. Et per confcquens huiufinodi
Id ex A numeri erunt in loco.

Ampli mi 6 tjMemodo. Ponitur fecunda ratio , Se
continet duplex medium. Primum cft, quod cor-
pora naturalia mouentur naturaliter ad Itu loca,
ve patuit prius. Se tamen non mouentur ad Tuam
materiam , vel formam ; cum de fa&o illas ha-
beant: icitur. Secundum, <\uh/urfiim Se deorfim
funt diffcrenrix loci, Se tamen fitrfutn , Se desrfnm
non funt differentiae materiar , vel formx : igitur
locus non eft materia, vel forma.

Sivero 7 in ipfi. Ponitur tertia ratiorquia fi lo-
cus clfet materia, vel forma, fcquerctur quid lo-
cus effer in corpore locato , & uc loci cflcr Iocuj
in infinitum. Item , quia locus non tranfinura-
tur cum locatoA tamen materia A' forma, fiinul
mouentur cum locato : igitur locus non cft ma-
teria,vel forma.

Amplius S quando ex .wrr.Ponitur qiiarra ratio,
quia f fi locus effer forma , fcquerctur quod cum
ex aere fic aqua, quod locus cornimperetur.Con-
fequens cft falfum , quia dicimus aquam cf-
fe in eodem loco , in quo prius fuit aer. Et pro-
batur confcquemia: quia forma acris corrum-
pitur.

Scotieper. Totn. I U

219

ANNOTATIONES.

* T* T Oc tjl ficundum capitulum , Scc. Miro ar-
A JLtificio Ariftotclcs in haede loco difpii-
tatibne procedit. Primd enim prxccdcnri capi-
tulo inquirens , an locus effer, non foltim ratio-
nibus fuum toreutam probantibus comemus cft,
vetam Se rationibus non paucis ad oppofitum cft
argumentatus. Modo in hoc capitulo inquire-
re incipiens , quidnam locus fit, in vrramque
pattem difputans procedit ; ira vt primo duas
lationes argumentatiuas, quibus aut materiam,
aut furinam ccnfcxi poterat locum cllc , for-
met ,• deinde alias plurcs nclitntni efle proban-
tes, qux Se rcclx funt , proponit. Quod qui-
dem non otiose , at» fortuito , fed ad cius in fi-
rmandum ingeuiumA aliorum quorundam Pht-
lofophoruin defeiftuofam de hac te fpcculatio-
nem ; S< tandem ad veritatem melius indagan-
dam ncccfiario » & confulib fccillc intclligcrc
debemus.

b Et %-ecatur locitt f eundum aliud. Nota hic Ari-
ftorclis locutionem , dicit in aliud fccntidum fe,
aliud fecundum aliud dicitur «appellans locum
communem f eundum alBtd , quia continet per
aliud , hoc eft , per locum proprium. Locus au-
tem proprius dicitur f eundum fi , hoc autem fi-
en /1 dum fi , liic non opponitur ficundum use i dens;
locus enim proptius per fc,id cft, immediate con-
tinet locatum , vt ly perfi, opponitur \yptracci-
dens, non autem per fi, vt opponitur per aliud: quia
per aliud , id eft , mediante medio , fcilicer pro-
prio loco continet, vti fenfibile conucnit ho-
mini per fe, vt ly per fi opponitur ly per accident,
non autem perfc , vt ly per fe opponitur ly per
aliud : quia potius competit fibi per aliud , id cll,
per animal.

c Primum continent alieni ut corporis , Scc. Nota,
qu&d hxc prima ratio tenet ex hoc, quid forhia
cft terminus continens mater iam:quia forma re-
ducit materiam , Se terminat eam ad certam fpe-
cicm ; fed locus proprius prim&A' per fe eft ter-
minus adxquatc continens locatum : ergo locus
eft forma locati.Cxteriim hxc ratio cft argttmcn-
taciua, neque illa intendit Ariftotclcs probaicjl-
latum : quia confecta cft ( vt hic dicit Scotus ex
Aucrroc)cx puris affinnatiuis in fecunda figuraift
enim locus eflet forma !ocaci,vt ipfccft argumc-
tatus, locatum haberet fpeciem a locoA tunc om-
nia, qux in eodem loco fucccdcrent,co cafu fie-
rent ciufdcm fpcciei.Formauic autem hanc ratio-
nem , vt quorundam oftenderet errorem , exifti-
mantium locum cllc formatn,eo qubd non diflin-
guebant inter terminum intrinfccum , Se extrin-
fccutn ; terminus enim inrrinfccus eft forma, cx-
trinfccus vcr6 cft locus-

Propter i fiam caufam, ejuia idem efi locus & recepti -
wrw.Nota primo, quod hxc ratio, qti£ probat loeu
cire materiam, vitietur colligi ex Platone, vrTlns
miftio de reliquis antiquis placet. Effquc huiuf-
modi,ficut materia recipit formam, fic locus loca-
tum ; ergo locus cft materia locati : fiet» enim in
materia quxlibcc poteft recipi forma, ita in loco
quolibet locatum.Fonnctur ergo fic ratiojomnis
materia recipit formam;omnis locus recipic lo-
catum : ergo omnis locus cft materia. Qux ratio
eundem habet defe&um cum priori;cfl fiquidem
in fecunda figura ex affirmaturis procedcnsrpec-
catuqucin hoc cognofcitur,qu6d nondiftinguic
inter rcccptiuum uuiinfccum * & cxtrinfccum,
T a, se

Ptr (i Hfirtm
finitur.

220 Lib. I V. VhyCicorum

16.

& maior quidem vera cft de tefcptiuo intrin fc-
co : quia tale cft materia ; minorem vero de re -
ccpriuo exrrinfeco oportet tntelliei. Quare fyl-
logifmus cil in quartior terminis heut prior.

Secundo nota , ve etiam amioutuc Philopo -
nus , de cd probabile; qudd Plato nunquam do-
cuit locum omnino idem elle cum materia , fcd
locum per analogiam , de metaphoram appella-
bar materiam .* quia liove locus fuccc/fiuc lufci-
pit d tueri a locata , ira de materia diuerfas for-
mat. At quia Arilloreles voluit hic reprobare
opinionem p qua quis pollet dicctc locum c/Tc
mater ianhcitauic Platonem, locum materiam ap-
pellantem , ( Colet n/mque hoc alfiduc facere.)

* H te improbis Mutonem, Scc. Nora qudd Plato
pofuit Ideas leparatas a loco , Se rurfus afte-
j ufr , ( vr hic illi imponiturab Aridotcle ) ma-
rcriam elle locum rcccpriuum formarum ; hxc
aurem duo inter Ce pugnanr. Si enim for mx , de
Idex recipiuntur in marcria, Se materia c/l locus;
ergo de ldex fune in loco, contra primum di&u.

N3 fi Idex Ceparatx participantur in materia, fert
( quod idem cfl)locns cft parriccps illmim.f ficur
Petrus , & quodcmique indiuiduum cft parti-
ceps fpeciei ) fequirur Ideas illas , Se numeros
elle in loco: atque adeo redditurus erat rationem
Piato, cur non edent in loco.

17* * Qttlaftloau effit forma Jiqurretur ,Scc. Nora,

Mdttri* fri- quod materia prima clt incorruptibilis , camen
mtrijtieintJi materia hxc cum his difpofitionibus ad hanc for-
/w. * *'*' mam corrumpitur, quia non manet cum iliis. Ita
declarat hac rationem S.Thomns,qucm fequirur
Soco.idcm feni it Tarraretus. Toletus aliter for-
mat hanc rationem, dicirque lic Ari/l. argumen-
tarijlorus comipitur in aliqua locati abiciflionc;
fcd materia incorruptibilis eftjcrgo materia non
cll locus. Maior probatur, quando enim ex aere
Iit aqua, perit locus , quia minor locus eft aquar,
quam acris, Se item alius eft locus naturalis aquar.

Se alius actis. Minor cft cuidens. Vnde dicit lue
ratione probari folum materiam non ede lo-
cum. Scortis vero dicit Ariftotclera hac ratione
probare folum formam non cfle locum ; formac-
eae fic Ariflotelis rationem: Si forma eflct lo-
cus , quanJo ex acre fit aqua , locus forrumpe-
retur;fcd locus non corrumpitur : etgo locus
non cil forma. Maior fic probatur : forma acris
deperditur ad corruptionem acris : ergo fi for-
ma cil locus , periit forma ; fimiliter Se locus. Ec
hanc maiorem videtur Ariftorcles prolude in
textu : dicit enim, non enim i» eodem loco Jit corptts :
quafi dicat, non in eadem forma, qux per te
dicitur locus , fit corpus , fcilicct quod genera-
tur, fupple in quo cil corpus corruptum. Quafi
dicat, it forma efl locus, periit locus : quia periit
forma; quod videtur in noc : quia corpus non
cd cum eadem forma in corrupto, &: genito ; fcd
corruptum , fc genitum funt in eodem loco : er-
go forma non cd locus. Et addit Ariftotclcs:
igitur corruptio ? quafi dicat , qux corru-
ptio loci ? ac It dixillct nulla ; quia in loco vbi
erat corruptum , fuccedit Se genitum. Hunc mo-
dum exponendi hanc tationem fciuat etiam Vi-
Ulpandus.

EXPOSITIO TEXTVS.

pOjfbtr l *Htem accipiendum eft, quot modie aliud

in alio cft,Sec.Y\oc cft tertium capitulum a hu-
ius tra&atus, iu quo Plnlofophus determinat de

modis effindi in, vr per hoc o/lendac quomodo
locatum fir in loco. Er primi facit hoc. Sccundd
mouer dubirarionetn. Terrii /oluit quandam fa-
dam rationem Zcnonis.Erqtiartt) concludit co-
rollarium. Secundum ibi : Dubitanti autem aliquis.

Tertium ibi : Quod autem Z er. o. Quartum ibi:I/lud
autem tnanifefbtm. Primd ponit modos effindi in, u*4i ,$u
dicens, qudd vno modo aliquid didwr in aliquo "•
r .inquam J>ars in toro, vt digitus in manu. Sc-
cundd, vr torum cd in partibus, Se tunc ca-
pitur />/, valde improprie pro ex, Se fic rorum
cd in partibus , quia cd ex partibus , vel quia
non cd fine partibus. Tertio modo aliquid di-
citur in alio, ficut Species in Genere, id cd, 5

fub Genere fecundum prxdicationem quidi-
tatiuam. Quarti, ficut Genus in Specie, id cd,
in definitione Speciei , vel Genus dicitur in
Specie, quia prxdicantr de Specie, ficur dici-
mus prxdicatum inclfc fubfc&o. Quinti , ficut
forma accidentalis, vel ftilftanrialiscdin mate-
ria,fcilicct per realcm inhxremiam. Sexto, heut
e/fedus in lita caufa efficiente, id c(l,in potedate
e fiacicmis, quia fecundum cius impetum, aur vo-
luntate fit ,aut producitur cffcilus.Scprimd, ficut
ordinatum in hnem ed in fu o fine , id cd, ordina-
tur fecundum exigentiam finis. 0<daud,vt locatu
cd in loco, vt aqua in vafc:& idc modus cd ma-
xime proprius ad propofirum. Et notandum,
quid prxtcr illos modos effindi in, fiuu qmJam
alii modi; ficur dicimus aliquod effe in motu,vcl
quiete, in gaudio, vel triditia, & ita de aliis.

Item notandum ,quid diucxfira.s ida modorum
effindi in, fuit magis apparens in idiomate Grxeo,
quam in nodro.

Dubitabit x autem aliqui/. HI e mouct dubita-

ja.

tionem. Et primi mouer. Secundi , foluit per Tcit. i*.
tres concluftoncs. Secundum ibi: Primo autem non

contingit. Tertium ibi : Sit vero neque fecundum ac-
cident. Item primi mouer. Secundi , ponit pri-
mam conclufioncm ibi : Dupliciter autem. Dubira-

Dupliciter autem. Dubira*
lio cft illa : Vtrum aliquid poflit ede in fe ipfo,
fcilicer.aliqtto diriorum modorum.

Dupliciter autem.Hic foluit dubitationem prius Alifii fi
motam ,& didinguit quid aliquid b potcd di- ttft JUi $
ei in fcipfo dupliciter : vno modo fecundam fe,

S: alio modo fecundum aliud. Tunc cd prima ***”'
concludo , quid idem poted cftein fe ipfo fe-
cundum alterum , vt cotum ed in fe ipfo ratio-
ne partium. Probatur, quia totum c habet dena-
minationemi fuis partibus : igitur cum partes
liwt in toto, fcquitur quod quodammodo to-
tum cd in fe iplo , cum denominetur a fuis par- t
tibus. Et antecedens patet in multis , quia dici-
mus corpus elle album , eo quid fupcrficics cft
alba. Similiter homo dicitur feiens , eo quid « "!
anima cft feiens; & fccundfrm iftam locutionem,
quod idem ed in fe ipfo ratione partium, dici-
mus quod dolium vini ed in dolio.

Primo ; autem non contingit. Secunda concludo Text. tf**
cd.quid idem non cft in fe ipfo fecundum feto-
tum , primi. Et primi recolligit qualiter cotum
diucrlunodc nominatur propter partes. Secun-
do probat conclufioncm indu&iuc : quia indu-
cendo in omnibus modis effindi wipriis didis,
non inucnics quid aliquid fit in fe ipfo primi.

Et probatur ratione : quia fi idem fecundum fe
edet in fe ipfo , vt puta vinum in vino , fcquc-
tetur quid vinum cflet amphora,& amphora vi-
nu.Confcqucns cft falfum.Confcqucntiaproba-
tur,quia amphora dicitur ei radoncquicominet

vinum;

r

Qnjcftio I.

211

Ten. »7.

Tinum;igitar ^ fi vinum contineret fe ipfura, vi-
nuin «liceretur amphora.

uitverd 4 mijut ftcunJutn at (idem Tertia con*
clufio. Idem non poteft effe in fcipfo fecundum
accidens , id eft , mediante aliquo alio corpore.
Probatur, quia uincfcqucrcrur, qudd plura cor-
pora Client fitnul. Conlcqucnscft impoilibile. Ec
confcqucmia probatur 2 auia fi vinum fir infe-
ipfo non fcainddmfcjfcd fecundum acddens.pu-
ta, mediante alio corpore, vt vafe, tunc fcquitur,
qu6d vas effet propinquius vino, quam vinum
edet propinquum ubi ipli , quod non poteft effe
fine penetratione.

Qtyd mi em 5 Zeno. Ilie foluic quandam ra-
tionem Zenonis , qui arguebat iic i u locus efiet
aliquid , fcqucrccurqadd ille locus effet in alio
loco , te ille in alio» & fic in infinitum. Et Ari-
ftotclcs dicit, quud non eft difficile folucrc illam
rationem : quia locus non eft in aliquo tanquam
in loco , fcd tantum unquam pars in Tuo toto,
aut finit pallio , vel qualitas in fuo fubicAo ; Se
ideo non oportet > quod procedatur in infi-

Text.

Idudalttem 6 maniftftum. Hic infert corollarium;
quia ex quo locus eft ad modum vafis continen-
tis , & non eft aliquid corporis contenti , fcqui-
tur qudd locus non eft materia, nec forma : quia
locus eft quid extrinfccum corpori locato, & ta-
men materia^ forma fune imrinfcca.

AN NOTATIO NES.

• T f Ocefl tertium capitulum , &c. NotaqttdJ

n ""

h*

t*,i itui t*lt

I trtflieittr.

AiftUtffii*

tripli-

tiitr. ■

Ariftotclcs in hoc capitulo qurrit.vtruin
idein poifit cfle in fp.jpfo i mouetque hoc du-
bium, vt appareat, an necclfc fitjkmcrc locum,
nec ne : fi enim in letpfa res effe poteft , locus
quidem fupcrfiucrct. Huic autem iatisfa&urus
quxftioni, odlocflcndi modos,quibus aliquid in
alto effe dicitur, prxmittir ; quos breuiter, Se do-
&c cxpl icat hic Do&or Suht ilis.

h sMpuid poteft dici ejft in fe ipfo dupliciter ,
Scc. Nora, tripliciter aliquid ellctale, videlicet
fecundum fc,\& eft, immediate , fecundum aliud,
fcilicct fecundum partem , & fecundum acti dem.
Exemplum primi , vt fupcrfidcsfccundum fccft
alba, quia itoroediate eft alba. Exemplum fecun-
di, vt Pctrusdicitur ailpus’,quia ihparte,frf-
licet in capillis eft crifpus. Exemplum tertij,
fient! anima mouctur per aeddens , quia eft in
homine . qui per fe mouctur : effe enim per acci-
dens tale, id eft, quod eft in eo , quod fecundum
fe eft tale. Similiter aliquid eft in aliquo triplici-
ter ; fecundum fe , fecundum aliud, e* ft e undian acci-
dent. Secundum fe , vt quod eft proxime in loco,
vt corpus, 'cui fecundum fecompetit cfic in lo-
co. Secundum aliud , quod, fecundum aliqnam
fui partem eftin alio, vt arbor eft in fluuio.quia
radices funt in eo. Secundum accidens eft id in
aliquo , quod eft in eo , quod fecunddm fe cll in
illo ; vt nauta eft in mari, quiacft in naui,qux fe-
cundum /e eft in mari.

Proportionabilircr id dicitor effe fecundum fe
nrimri iri fcipfo , quod fecundum fetarum eftiu
fe ipfo, & hoc eft impofttbile. Alto modo fecun-
dum aliud , fcilicct fccunduif» partem, vr fi eo-
tui» confideres ratione vnius partis ,& illa pars
fit in alia; tunc etiam rorum dicitur effe in illa
parte» in qua eft alia , vt amphora vfnl eft in fe
ipfa ,ci>nudcr.tto enim hoc toto , fcilicct , am-
Steti oper. 7oM. II.

phoratini, quia vinum , quod eft vna pars, eft iri
amphoia , etiam totumdicitur effe in amphnr j,
te m fcipfo : & hocpa&o concedit Ariftotclcs
aliquid polle infe iplo eire.Tcrtio modo aliquid
dici poteft dic in fe ipfo per accidens , id eft, ra-
tione alterius ; te hocpado nihil eft in leipfo,
quia fcqncretur qudd duo corpora Client in eo-
dem loco penetratius , quod eft abfurdum. Pro-
batur fequcla: detur, vabi gratia, quod ampho-
ra vini Iit fn fe fecundum accidens: ctgo eft in fe
fecundum accidens, quia eft in alio, quod fecun-
dum fe eft in amphora : nihil autem eft, quod fe-
cundum fe (ir in amphora nili vinum, dato quod
vinum fit in amphora ; & tunc fic , quando duo
corpora fic fe habent , qtt&d vnum eft in loco,
quia eft in illo, quod per fcin loco eft, tunc
quod eft per fe , eft magis proximum loco ; am-
phora autem eft in fe ( ex hypothcfi j quia eft in
vino, quod fecundum fe clt* Iri amphora : ergo
nugis proximum eft vinum amphorx, quam ipla
fibi ; fcd ipfa non occupat nili vnum locum, ne-
que eft maior fcipsa tergo vinum , quod magis
proximum eft amphorar.vnum cotpus cum ea fa-
ciet,& vnum locum occupabit , quoJ eft impof-
fibile.

c Tctttnt habet denominationem d fuit partibm, &TC.
Nota qudd duplicia funt denominantia aliquod
fubicclunv, quadam denominatu libi certam par-
tem in fubiedo , ira vt folum illi poflinr incile,

’ ficui limitas determinat fibi nafum. Alia non de-
terminant fibi certam partem , fcd indifferen-
ter poliunt indle pluribus \te talia funt itidu-
. plici differentia. Alia enim funr,qux,ctfi in-
hrreant folum aliquibus partibus, v irrute eorum
relinquitur aliquid in aliis panibus : quamuis
enim infirmitas poflit elfc in omnibus partibus
animalis , tamen fi infir in aliquibus panibus
aliquis dolor, dolcre relinquitur in aliis parti-
bus. Alia ‘rerA fune, qux fi infunc in aliquibus
panibus , virture eorum non derelinquitur ali-
quid in aliis ; ficut funt albtdo , nigredo , te fimi-
lia. Ex iftis pater, qnbd denominatio partis in- .
fert denominationem totius in his , qux deter-
minant fibi certam partem in his , oux fi in*
funtvni parti eorum, derelinquitur aliquid iif
aliis; fcd in aliis non infert. Vnde bene fcqui-
tur, nafus Petri eft fimus ; ergo Petrus eft fimus.
Item , fcquitur , caput Ionnnis eft crifpum : er-
go Io.mncs eft crifpus. Similiter thorax Fran-
cifci eft infirmus ; ergo Ftancifcus eft infirmus.
Sed non fcquitur , manus illius eft alba : ergo
ipCe eft albus, ad hoc enim quod ifta acciden-
tia denominent , oportet qudd infint maio-
ri , Se principaliori fecundam quamlibet fuain
partem.

d Si vinum contineret fe ipfitm , vinum diceretur
amphora. Nocaqudd fi amphora vini ex confuc-
tudinc vulgarium fler pro vino tantum ,Jicdt ex
fignificattonc vocabulorum deberet ff are pro co-
rincnrc vinum ; tunctllaporeft concedi, amphora
vini , i«l eft , conrcntum , eftin amphora vini, \d eft,
in continente. Nam canfuenis modus loquendi
eft , qu&d ille bibit amphoram vini , cfto qudd
tale1; propofitiones ex impofitione vocabulorum
fint tales, ita tamen folici fumos vti , te ita eft
fecundusmodus amphibologi.T.Scd ifta propofi-
lio, amphora eft infe ipfa primo , CT fecundum ft, fim*
pliciter eft neganda, eo qudd rclatiuum fubllan-
tix identitatis prarcisc fupponrtpro eo, pro quo
fuum antecedent.

T 1 EX

15*

Drr.trr.iuAtia
funt tnJufti-
(i Jijfmona.

14.

iit:

m

SL‘3^

■m;

ei

£

-iv

sl

* r
•‘ri.fi

222 Lib. I V. Phy ficorum

Ten jo.

i

Tc»c. j
CenJuiutrt

EXPOSITIO TEXTVS.

ACe/piamus i autem de ip/o,8ic.Hoc cfl capitu-
lum quartum huius tra&atus , in quoprx-
mirtic quadam nccclVutia ad definitionem loci;
Scdiuiditur: quia primo ponit quafdam condi-
tiones loci. Secundo , ad inuelligandum defini-
rionetn loci, ponit quafdam conditiones bonx
definitionis. Tertio, oftendir, ex quibus dcucni-
mus in notitia m loci. Er quarti» concludit quafi
‘- d am conciii/iones. Secundum ibi : Sitppejitu au-
tem. Tertium ibr.Primnm igitur ctnJfderaJje.Qua r-
cum ihi:Qu<snum autem dicimm. Pritnb a prxmir-
•Jt conditiones Joci. Prima, Jocus cft continens
iinmediarun) corporis locati. Secunda, locus non
cifcaJiquid rei locati. Terr/a, locus cfl aqualis
/ocatojiciliccr fecundum continentiam. Quarta,
iiuIJt corpori deficit Jocus. Quinta , Jocatum cfl
ieparabile a Joco. ■ Sexta , omnis locus habet
furjitm , & deorfum; & hoc maxime eft verum de
roto loco vniucrfi , in quo iftx dificrcntix fune
nacuraJiter JiiJindi,vr patet fecundo Coeli, texe.

J. ifc p. Septima , quodJibct corpus naturale cfl
narum fervi , id cfl , moneri ad Inum Jocum na-
turalem , & manere in fuo loco naturali ; & hoc
cfl propter diucrfitarcm virtutum, quas habent
loca nat ural ia, fciiicct in confcruacrone corpo-
rum locatorum.

Suppefuu i autem. Hic ponuntur quatuor b
coudichmcsbonxdcfuutionis. Prima cfl, quod
, . . definitiodebear ficficri, quod per Jpfam appa-

ulnu. Jltl rcat, qux res fit illa» de qua datur definitio. Se-
cunda, quod per illam pofUnc folui quxllioncs
contingentis, e i rea quid cll definiri. Tcrtia.quod
per ipiaraapparcantcatifacomnium per fe acci-
dentium definiti, & caufa cfl: quia bona defini-
tio non folum debet exprimere , qua: res cfl , fcd
etiam debet exprimere caufas definiti , qux funr
caufit omnium per fe accidentium cius. Quarta,
conditio , quod per definitionem appareat caufa
diucrli tatis opinionum de definito: caufa huius
cft, quia perbonam definitionem debent exprimi
omnia figni ficata, & connotata partium defini-
ti , ex quorum ignorantia accidit fieri diuerfas
opiniones.

Primum igitur} conjiderajfe oportet. Hicoftcn-
dir ex quibus dcucnimus in notitiam loci. Di-
cit prirad, qubd c motus localis, augmema-
tio , fe diminutio maxime fecerunt nos cog-
nofcere locum , prxeipue tamen motus loca-
lis ; fe ratio , quia cccium maxime mouctur,
opinamur ipfum maxime cfTc in loco , fe ly
maxime debet dcictminarc hoc verbum opina-
mur , & non hoc vctbum ejje. Vnde per iflos
motus maxime cognofcimtis locum, eo quod
'per quemlibet ipforum rranfmutatur mobile de
loco , ad tacum ; fcd Philofophus diftjfiguit de
tr-.t. eo> quod mouctur localiter : quia quoddam mo-
*u*lt Z,J!T ucu,r Tct ,c » ft-ilicjet non ad motum altc-
tttuttf£4t. r‘0s i aliud mouctur per accidcns,fcilicct,ad mo-
tum alterius : & hoc dupliciter. Vno modo mo-
uctur per accidens ; quia natum cft cllc mobile
per fe , vt parsexifteus in toto. Alio modo quod
non cft natum cllc mobile per fe, vt qualitas iiv-
h.vvens mobili, vt albedo, fe feientia : fe hanc di-
ftimftiuncmdpofuit Atiftotelcs ad denotandum,
qubd ex mom mobilis, quod pcc fe mouctut, ma-
xime dcucnimus in notitiam loci.

Quoniam autem 4 dicimtu rjjc. Hic concludit
quafdam conclufioncs;5c funt tres. Ftinu cft.

Tert. yi.

Vi.<* contra-
dliiieutm Zi-

Corpus continens c fecundum ferorum non cfl
locu s illius quod conrinerur. Secunda conclu- *v
fio. G'im aliquid cft m aliquo com/nuo fibi, &
indiuifo, ipfum non cft in illo ranquam in loco.
Tertia conclulio, cum continens cft diuifumi
conrcnroA' funr ad inuicem contigua, tunc con-
rcnrum cft in vltimo continentis tanquam in lo-
co. Prima couclufio probatur, quia fi corpus
continens fecundum ferocum cfTcr locus, fcquc-
rcturquod non fcinpcrlocus cfTcr «qualis loca-
to, quod cft contra conditiones priiis politas. Et -
coufcquentfa parcr;quia corpus continens fccun*
ddm fe totum continet plus, quam illud locatum;

Se ideo corpus * continens fecundum vltimum
fui,fcilicct verfus locatam, cfl locus.

Cum j igitur. Probat fe eundam conclufio- Tcr.
nem : quia corpus locatum poteft moucri in
fuo loco; fcd corpus locatum non poteft mo-
ucri in illo , quod cll fibi continuum ; igi-
tur illud, quod cfl fibi continuum , non cft locua
cius. SrcundA,quia locatum non cft in illo,quod *’
cll indiuifum ab ipfo , ficur paes in toto, ve vifus
in oculo, fe manus in corporc;fe per confequcns
non cft in ipfo, ficur in loco. In textu eodem ibi:

Cum autem diui/umefl. Probat tertiam conclufio-
nem : quia ciini aliquid cfl in aliquo feparato ab
ipfo, illud fepararum cfl locus eius. Quod proba-
tur ex duobus. Primo i quia locatum cft in illo
ranquam in vafe, rr , verbi gratia, vinum in fcy-
pho , vel aqua in dolio; & per confequcns cfl in
illo tanquam in loco. Sccundd , quia contcn-
tumpotcfl moucri iniIIo,vtaqua mouctur in ca-
do. Et notandum, quod exifto capite non ha-
betur determinati , quid fit locus , tamen in
iflo capite habentur conditiones loci, per quas ;

po fiunt folui omnes dubitariones peius inotx
de loco.

ANNOTATIONES.

• ' T) Rimo premit t it conditiones loci. Nota , quod 17.

A prima conditio intclJiccnda cfl de loco CnUaitm
proprio primo,& immediato locatum contincn- bti
te ; non enim effet proprius.fi cum locato comi-
nerentur a!ia;dcbet ergo locus continere locatu
immediati , id efl, debet proximi tangere loca-
tum ; locus namque vini exiftentis in dolio non
tam proprie dicitur, vbi cfl dolium , nimirum.-1',
cella vinaria, quam ipfum dolium: nam.vt in no-
tationibus ad tertiam quxftionem dicemus ; Ln- *
au ejfftperficiet vltinu cortcaua continentis locatum.

Secunda conditio intclligitur, quod locus non
cft aliquid ipfius locati licut pars ; cum locus
diflinguatur a locato, & a qualibet cius parte, f£
cutn totum locatum poflit a loco cxirc.Tcrtiain- k >
tclligitur ficut prima de loco proprio : nam lo- ' "
cus proptius cum propinquifiime attingat loca-
tum , nec maior , nec minor cfl , fcd xqualis lo-
cato; atque adeb inquit Atiftotelcs primum lo- 1
cum neque minorem cfTc , neque maiorem : quia
locus materialiter acceptus , hoc cft, pro toto
corpore continente (qualis cft amphora refpc&u
■vini) maior eft locato. Quarta conditio , qui
Atiftotelcs dicit locum non deferi abvnoquo-
que , non cft ita intelligcnda, quod in eodem lo-
co clTe non poflit nifi vnum , idemque locatum.

Condat enim in eodem loco fuccedcrc diuetfa
locat a, fcd in hunc modum cft intelligcnda, qiiod
vmifquifquc locus femper hahet aliquod locatu,
ficut quodeumque locatum cft in aliquo loco.

IS.

Ctmdititan

JAairunu

nfJifMtur.

Utfttt UaUs
rjtrif!,*.

1J.

I

ira vt dtcanrttr ad comicrtcmiamj/sfMi eft.erwo lo-
cdsi locus rjf. Locatum tji , ergo loco locatum rjf,non
ramcn fcquitur , corpus e/i , ergo ia loco tji ; vt pa-
tet dc fiipreino calo. Sexta conditio intclligiuir
(oliim clc locis naturalibus grauiuni , & leuium:
quuciim dccrrlo nihil ha&cnus definierit ; lo-
quitur fecundum famofam antiquorum opinio-
n em, qui putabant corios etiam conftare ex narti-
ta grani, vel Icui» cjlm tamen in rei veritate cor-
ium nec furfum.ncc deorfum, nccptorfus ad lo-
cum, fed prxriscin loco moucatur.
b Hic ponuntur quotae? conditiones definitionis.
Nota,quod ptima conditio patet ex his qux tra-
dit Ariftotclcs y.Topiconim ,cap.x. vbi icribit,
qu5d definitio cft oratio explicans quod quidrji,
id cft, rei luturam.Secunda patet ex his qux feri-
bic *. Metaph. text. t. vbi habet , quid verita-
tis cognitio cft dubiorum folutio. 1 crtiacondi-
tio patet ex prima : nam cum definitio explicet
naturam rei , &: naturam accidentia proprie fub-
/equantur, per definitionem cognoicunt acci-
dentia propria.

c Dicit primo , quod motu s locali/, ougmentath,
(j eiimiuut io , &c. Nota , quod triplex cft motus
localis ; alius enim cft totius lod mutatio, qui
. dicitur motus ad locum. Et hic per fc primo di-
scitur motus localis : quia terminus talis motus
non cft alius , quim locus. Alij duo funt morus
non ad alium diftinftum locum, fed ad maio-
rem , vel minorem ,vt augmentano , & diminu-
tio. Et ifli non funt per feprira& motus locales:
nam attgmentatio non cft ad locum, fed ad quan-
titatem : & paritet diminurio , fed de per acci-
dens , & confecutiuc aucla , vel diminuta quan-
titate, augetur, vel diminuitur locus. Nec fine
caufa adierit Philofophus hanc diftindrionem;
quia locus non tam nunifciticognofciiur per
augmentum , vel decrementum locari ( vbi non
mutatur torus locus , fed fit mutatio a parte ad
totum locum, vel a toto ad partenOquJm oogno-
fcitur per motum localem , qui cft per fe primd
motus ad locum.

<* Et h.vtc diilinilionempofiit Ariftoteltt&c.Ho-
t a, quod hanc diftin&ionem fubiecit Ariftorc-
lcs. Primh , quia quot modis contingit moucri
localiter , tot modis concingir clTc in loco, fcili-
cct per fc,&: per accidens. Secundo, vt notat
' Scotusjquia locus non eam innotefrit ex his, qux
monentur per accidens^ quim ex his, qux per fc
moucntur.

e Corpus continens fccurJianfi tetum , &c. Nota,
qu6dJocus(vt didumert fuprajalius eft commu-
nis, qui non dt xqualit locato , fed cil locus, aut
quia cfl loci locus, vt corium cfl locus meus, quia
cil locus acris , in quo ego fum , fimiliter totum
’ corpus , lu cuius parte ego futn , ve elementum
aciis cft materialiter locus meus, quia fum in
aliqua eius panicula, & quia per motum non mu-
tatur locus communis , fed locus proprius , pu-
ta fuperficies qux me tangens circundac:pcr ta-
lem'motum non cogrtofccmus locum cumum-
nem ; fed proprium i & hanc fuperficicm appel-
lat vltlmum continentis versus locatum: vbi ait*
quod non cft homo in roto aere, fed propter sA-
t ituum ipfuu continent. Er eandem appellat pri-
mum locum : nam quod incipiendo ab acre ver-
sus me , cft acris vltimum , incipiendo a me , cft
inihi mimum.

i Et ideo carptu t eminens p eundum vltimum prit
Cee. Nota , quod illud v Jcimuin cuntiucutis de-

bet effe vltimum non in potentia , fed in adu.

Illud enim cft vltimum in potentia rcfpcdn ali-
cuius , quod cft continuum alteri t illud vexd cft
vltimum in adu , quod cft adu druifum , atque
alteri contiguum : verbi grani, totum conri-
nct patrem , vt humerus conrinct brachium,
non quidem vt locus locatum , fed quia clfc
continuus brachio , atque adeo humerus non
cft locus brachii : qma non habet vltimum
adu versus brachium eadem ratione ocu-
lus, qui cft courinuus cerebro, non cft in il-
lo tanqnam in loco. Si amem eflet difconti-
nuus» illa (iiperficics ccicbri circumungens ocu-
lum eflet proprius locus crus i etenim quia cllet
vltimum adu continentis , cllet primus locus
oculi.

EXPOSITIO TEXTVS.

IAm igitur i manipslum ex bis,Scc. Hoc cft quin- ? o.

tum capitulum , in quo Philofophus inquirit Text. if*
definitionem loci. Et diuiditur : quia primi in-
quirit particulam ponendam in definitione loci.
2>ecund6,paniculam ponendam per modum dif-
ferenti*. Et tertio concludit definitionem loci.

Secundum ibi : Vt autem t/^.Tcrtium ibi: Q»*re
continent n terminus, hem, primo ponit condufio- mi
nem , Se probae. Secundo , probat minorem fux
fux rationis , ibi : Sed propterea quod. Cft igitur
condufio ifta : Locus cft terminus corporis con-
cinentis. Probatur i quia vel locus cft materia,
vel forma, vel fpaxium feparatum inter lateta
corporis continentis, vel terminus corporis coti- , •

tinemisi fed non eft aliquod prxdidorumtiiiun} W

igitur relinquitur quartum. Maior patet : quia
non cft aliquid aliud , per quod polline faluari
conditiones loci priis pofux.

Sed psopterea quod, iiic probat minorem. Et
prim6 oftcndic , quod locus non fit foima. Se-
cundo, quod non fit fpatiuin feparatum. Tertid,
quod non fit nutcria. Quarti, concludit defini-
tionem fuarn. Et quinto, infert confiderationcm
de loco cflediflicilcm. Secundum ibi: Excorni-,
tem. Tertium ibi : Et materia etiam. Quartum ibit
'Si igitur nihil horum trium. Quintum ibi : Videtur
autem. Prim6, prxmittit quate forma videtur ef-
fe locus ;&intcUigic per formam vltinum fu-
pcrficicm corporis comenti, qux videtur efle lo-
cus.Prim6,quia continet locatum. Secundo, quia
ipfa , & verus locus , fcilicct terminus corporis
continentis , funt xqualia. Tertio, quia locus ve-
rus, & cius fuperficies funt fimul : igitur propter
iftas conuenientias extrema fuperficies corporis
contenti videtur clfe locus , quod ramen cft fal-
fum : quia ili* fuperficies funt termini diuctfo-
rnm corporum : vna enim eft terminus corporis
comenti , & altcrarft terminus corporis conti-
nentis; modo locus debet cllc terminus illius,
quod cft fepatatum a locaro : igitur impoflibi-
leeft, quod extrema fupctficics locati fit cius

locus. , . , .

Ex i eo autem. Hic probat , quod locus non j r.
fit * /parium fcparntum.Et prim& pnrmirtic.qna- Tett. u.
re loens videtur cftc hniufmddi fparinm , & cft k t****
motiutun iftud , quod vidcnms , quod in eodem
vufe primo cft vntim corpus ; poftea aliud ma-
nemcconfimili diftantia laterum cotporiT.quod
nonclTcr , nif» fpntium interceptum inter huiuf-
modi latera, edet rcceptiuoin , Se locus. Hoc
autem probat tripliciter. Sccutuld ibi : Si autem.

T 4 Tenii»

224 Lib. I V. Phy ficorum

Tat. 17.

Tertio ibi : Non efi ,ttttem. Prima rario cft , quia
fruflra ponitur ulis Jimen/io fcpatataad facien-
dum partes conti nentis diihirc ab iuuicem, cum
aliud corpus CucceJens poreft facere partes di (la-
re , licut paus dillabant per corpus , quod trans-
fertur dc illo loco.

SJ /tuum f ejfet ali/ptod fiatium. Secunda ratio;
qui.t /i clJet taje fpati uni ieparatum , Icquercruc
q ubd cllcnc! infinita loca , quod c(l impullibilc:
quia tunc elfet loci locus, &lic in infinitum. Ec
patet confcqucntia :quia tf cuiuftjbrt totius funt
infinitx partes, qiutum quxJibct haberet locum
/t'n propiiuniJciJicci partem fpatij <cpaiati,quod
e ll locus totius.

Non efi autem. Ponitur tertia ratio; qui* ad
prxdtclam rationem poreft rcfpondcri, negando
consequentiam ; quia totum bene cft in loco per
fci fed pars oflcr in loco per accidens , Scilicet ad
locationem totius. Hoc non valet : quia fcquc-
letur , qubd nihil cllct per i e in loco, mfi totus
mundus: quia nihil aliud a mundo edet in! o-
co,niii ficut pars mundi in parte loci totius mun-
di , & Cie quodiibcc aliud a inundo cllct in loco

J4*

Tc*r. jf.

nendam in definitione loci, per modum dificren-
tixi& vult proluee , quod locus cft immobilis.

Vnde per hoccll differentia vafis a loco :quu L*:iifm
locatum in vafc /IinuI mouetur vafc moto,& t,M’
quieicit ad quietem vafis. Dcida immobilitate
dimitto vfquc ad quadiones.

Quare cemittfntu termimu immcbilu primus , lo • Dffm/islsd
ciu eji.Hic concludit dcfinitiouanJuci.Sccundd,
declarat illam, ibi:

sitijnt pivpjer /tot me, Itum. De finit io cft ifia.Ao-
cu» efi terminus continent is immobilu primsst : Se po-
nitur terminus per modum generis , quia locus
cll rerminus , qua: cft fupctficics : ponitur conii-,
nen/xs, ad differentiam vlcimx fupcrficici corporis
contenti i qua: non cll locus, eo quod non cll
feparata a locato ; Se ponitur immobiiu ad diffe-
rentiam vafis, quod mouetur cum locato * & po-
nitur primus , id cft , immediatus, ad denotan-
dum, quod locus cll fuperfides , Se fupctficics
continentis immeJiau locato, aJ diffetemiam
fupcrficici conuexx corporis Jocantis.

sfrtjt/f S propter hoc medium. Hic declarat defi-
nitionem. Primo, qubd locus cft immobilis. Se-
cundb , infert corollarium, fit tertio , dcclarar,
qubd locus lit terminus corporis continentis.Se-
cundum ibi ; Quare cum Uu*. fit tertium ibi : Pro

Smem

per accidens.

Et materia a etiam. Hic oflcndit , qubd locus
fit materia. Vnde antiqui moucbantur ad ponen- >rw

t*r?tT ViJ* <*um J°cum «dic materiam. Primo propter hoc, pter hoc. Dicit primb, qubd medium cali,&vlti-
r tj]* moti, qUyj^cut ln jOCo inuiccm fucccdunt idiucrfi mum, id cft , yliima fupctficics cccli vctsbs nos,
motus, ita etiam in materia fiunt fucccSTIue di- cft locus Simpliciter furfum ; fed medium ccrli,
uerfie tranfmutationcs. Secundo propter hoc,
qubd ficut locus manct.r emoto locato, ica etiam
manet materia fatfla tranfmutationc. Tertib Sicut
locus cft infeparabilis a locato ad illuni fenfumi
qubd Sicut locus non ipotcft elfc fine locato, ita
materia non poteft cllc Sine forma. Vnde propter
iSbs Similitudines accipiebam pluntaliam, qubd
locus cft materia.

ferttm illud ejusdem.. Improbat iftud dupliciter.

Primb, quia multum differunt ab inuiccm tranf-
ir.uratio fa&a in materia , & rranfmutatio faZla
in loco.Vndc tranfmucatiq a materiar cft fubflan-
tia!is,& propter hoc dicimus, qubd illud cft aqua.

latus nent fi
mnttria.

quod prius luit acr,id cft, illud quod nunc cll i
“ ; fuit

35-

Text. y9.

Text. 40.

Jext.41.

formatum forma aqua: , piius fuit informatum
forma acris : fed rranfmutatio facla in loco, cft
mutatio localis folhni , Se ideo ab ifta mutatione
habemus alium modum loqucndi,vt dicendo, vbi
prius fuit aqua, nunc cft Jcr.Sccunda ratio cft ifta:
quia materia cftinJiuifaabco cuius cflmatetia,

& non continet ipfum,iminb materia continetur
locojocus autem cft feparatus ab eo, cuius cft lo-
cusrigitqr locus non cft materia.

Si igitur i nihil Inrttm trium locus e fi. Hic con-
cludit prxdi&om conclufioncm , fcilicct , qubd
locus non cft materia » nec forma, nec Spatium
Separatum interceptum intet latera corporis
continentis ■, fed cft terminus corporis e con-
tinentis.

Videtur 6 < tutem 4.V^iid,Jcc.lnfcrt corollarium,
qubd confidcratio.de loco apparet diftitilistquia
propter rationes prxdi&as in principio, qux fa-
ciebant diiHeuhatem dc loco, adime prxdiftx
fimilitadincs moucnt ad ponendum, qubd locus
fit materia »ycl forma. Similiter infcnfibilitas
aeris monet ad ponendum , qubd fpaiium fe-
paiatum fit locus; quia ex quo in vafc non ap-
paret corpus fenfibile, vulgus credit, qubd ni-
hil facit diftatclatcra vafis , mfi pixeise dimen-
fio feparata.

Tf autem 7 vm. Htc inquirit particulam po-

id cft, fuperfiaes continens coipus in medio cce-
h, id cft , terra, cft locus Simpliciter deorfum:
modb. ifta duo Semper manem itnmobilia.quiali-
ect circa medium moucacur, tamen immobile cft
ratione diftantix ab illis inferioribus i & ideo
cum. furfum ,Sc deorfum, qux funt diffcrciuix lo-
ci ,lint immobiles, fcquiifcr qubd f locus fit im-
mobilis.

Quare cum leue. Infert corollarium , qubd
leuc naturaliter mouetur furfum , & grauc deor-
fuin naturaliter ■, Se ideo locus deorfum cft me-
dium , fciiicet locus terrx , Se. ad medium , id cft,
locus aqux; fed locus furfum cft ipfum vlcimum,
id cft, vltima Superficies c«xli versus nos, vel ad
\Irimura,id cft.locus acris.

Et pi opter hoc. Hic declarat, qubd locus cft ter-
minus corporis continentis propter duo.Primb,
quia ille terminus corporis continenta continet lo- tj,.
catum ad modum vafis. Sccundb,quia ille termi-
nus efi fimul cum corpore locato , exponendo ly fimid
priuatiuc , fcilicct , per ptiuationem cotporis in*
tetmedij.

ANNOTATIONES.

L Ociis non efi (patium fr paratum. Nota, qubd

antiqui diucifimode ponebant locum cSTc latisjfsf*’
fpatiutn feparatura. Quidam eniin dicebant ta-

lc Spatium, cftc corpus animatum indiuifibilc,im-
mobile, & immateriale. Alij dicebant non dfc «u ipi.

quid realc , fed fecundum fc quoddam vacuum,
cuius ejjecqn carentia corporis , vi repleri pof-
fct. Alij putabant inter extremitaros , (eu late-,
ra fuperficici alicuius continentis elfc Spatiuni,^:
intcruallum interceptum , quod quidem erat di*
menfiones quxdam dc 1’rxdicamcnto Quaauita- 1
• tis.in quibus corpus locatum recipiebatur , quas
dimenfiones dicebant tfic immobiles, vt fic juc-
ccdcmia corpora inipfis poftent locati : qux et-
iam dimenfiones pcneciabantur cumcotporcad-
ucnicmc , etiam fecundum ptofunditatem , &: fic

cotum

Quceftio 1 1.

21$

fert 'ntn tfi

ftrft in Uti.

tid JM4-

• fit U-

}S.

totum locatum erat in loco fecundum quamlibet
dimenfionem.

*» Et ejhrtotuaan illud. Nota, quM i (torum opi-
nio ( vt elicitur ex Commcntatorcjfumpra cft ab
xftimatione vulgi. Cdm enim in dolium vacuum
infunditur vinum , vulgares non putant vinum
recipi in dolio, fcd in (patio illo»vbt enim acrem
non experiuntur , exiftimant efle (impliciter va-
cuum : ob idque aliqui antiqui, aut Platonici,aut
ali j , dicebant clTc in illo inani quafdam dimen-
fiones interminatas, qux erant quantitates fepa-
ratx ab acre inde exeunte , & a vino fubintran-
tc , qux quidem fc penetrabant prius cum acre.
Se poltea cum vino , eo modo ( vt opinor) quo
Chriftiani credimus corpora gloriola cumquan-
titarc cceli fe penetrare. Dicltque Ariftotcles
hanc opinionem aliquam habere apparentiam:
quia fiibinoneflec aliud prxtcr corpus conti-
nens, Se corpus contentum, fcquererur.vcl quid
locus non edet aliud i locato,vel a corpore con-
tinente , quorum vtrumque eft falfum. Confe-
quemia cft nota : quia ibi nihil aliud eft intclli -
gere. Minor probatur , quia manente eodem lo-
co .mutatum locatur : ergo diftin&um quid cft
locus Mocato. Similitermancnre eodem loco,
non manet idem corpus continens : ergo locus
aliud citi corpore continente: fcd nihil aliuJ
intclligi poteft efle prxtcr corpus continens ,&
contentam, nifi dimenfiones (patri in nullo cor-
pore cxiftciitis : ergo tales dimenfiones, vel fpa-
riumfunt locus.

e Patet confeejucmU , tpu* euiufiilrct tttim , Se e.
Nota, quod pars non cft per fe in loco , quia non
poteft vndique ambiri i loco.Si enim per fe am-
oirctur a loco , fingulx panes per fc cflcntinlo-
co;fcd idci pars cft in loco, quia cft in toto, quod
cft per Te in loco.Ex hoc patet confcquentia.nam
fi datur interuallum, quod fc penetret cum loca-
to,omnes partes, & narticulx locari vndique am-
birentur,atque per fcefTcnt inloco,fcd cales par-
ticulx funt lnfinit*:crgo loca erut infinita fimul.
A r» ie trdrtfmut/uio materia efi fithilantiAis.

Nota, quid Ariftotcles excludit materiam efle
locum triplici conftiruca diffcrcntia.Priraa.quod
materia ira recipit fucccffiuc formas , vt virtute
illius idem fubicftum recipiat in redo diucrfa
prxdicata fucccfliuc:nam propter materiam, qux
manet eadem, concedimus aliquo modo id quod
erat aer, nunc ede aquam ,£c proprii id quod erat
album, nunc efle nigrum. De loco autem non
ita : fcd in obliquo concedimus , quod in eodem
loco vbi erat aer , nunc cft aqua. Secunda diffe-
rentia cft, quod materia recipit formam tanquam
fubic&um ; Se ideb materia , &: forma non fepa-
rancur , fed funt vnum fubicdo : omnia enim
qux funt in Petro, funt idem fubiedo : locus au-
tem non ifto modo recipit locatum, fed tanquam
res diucrfa.Tcrtia differentia cft, quod locus con-
tinet locatum : materia vero non continet for-
num.fed fuo modo continetur.
c Efi termintu cor potit continenti/. Nora, quod
antiqui , vt infra tcxt.6x. copiofius patebit , di-
menfiones illas. Se fpatium feparatum ccnfebanc
ede accidens per fc (tibfiftcns fine fubicdo : qux
cjhn recipiunt corpus Phy ficum, excreent vicem
locUcOm vero carent illo ,ccnfcbant ede va-
cuum. Et propterea appellabant illud fpatium
vacuum feparatum ,fciliccc a corpore Phyfico,
arque adeo , ne quis putet locum continere illas
dimenfiones immobiles fupra impugnatas > fub-

dit Ariftoteles intext. J^.quAd per contentum
nihil aliud intelligit, quam corpus ipfutn tnobile
fecundum locum. .

1 Sequitur , quod loctu fit immobili/. Nota, quod
Ariftotcles probat locum ede immobilem per
differentiam vafis,& loci. Quamuisenim vas, Se
locus multum conucniant ( vtrumque enim cll
continens cxtrinfccum, 5c diuifnm a re ) diffe-
runt ramen , quia tale continens dicitur vas , fe-
cundum quod eo defertur , Si mouctur contcn- •
tum; fed continens dicitur locus fecundum quod
ab ipfo , Se ad ipfum naturo cft moucri locatum,
ipfo nuncmc;cuius (ignutn cft, quia fi continens
moucacur cum contento , vt pars fluuij cum na-
ui , vtiinur continente vt vafc , Se non vt loco,

& magis vtimur in tali motu locali fiuuio , Si ri-
pis tanquam loco , qu^m ipla aqua deferente.

Vnde totus fluuius magis locus cft , quia immo-
bilis omnis. Nam illud dicitur immobile, vt ad
prxfcns fpetfar, ad quod corpora naturaliter
moucntur , qux cuin ad fitrfiim , Se deoi/itm rao-
ucantur : Se illud quod cft vltimum in corpori-
bus circulariter motus verstis nos femper manet
in eadem diftantia, Se elongatione ad nos , & di-
citur furfunt \ quia cft vlcima fupcrficics corporis
cccleftis versus nos, A: fimiliter medium vnluerfi»
id cft , centrum cft locus deorfum , qux furfumt
Se deorfum femper manent ; ideo locus immobi-
lis dicitur : quapropter terra, qux (Impliciter gra-
uis cft, ad medium tendit , qui cft locus deorfiiMi
ignis , quia lcuiffirous furfum tendit > Se ad viti—
mnm ; aqiu verd , quia non tam grauis , eius lo-
cus cft cicca medium,&' fimilitet aer, quia non lc-
uif fimus, cius locus cft cicca vltimutn.

Qjr IJTio II.

Vtrttm lociu fit fpatium fieparatuml
fituc fpatium contentum inter
latera continentis?

Arift.M-Themift & SimpLiW. Aucr.r»u».| f. Auic.i/»^.
c.e.Alb.Maj;.rw5.i.f.S. «y 5.D.Thom.//fl.iid,y*A*
(i.Scotut 1 1, Canon- q.XMrt. i.Sait.ttm.t.Uttmff.

dift.x, x ftU.i Fonfeea f.Mitx.f fiet.i.Comcub.A-Pfyfif'
r.f.f.i. Ruoim ibid f.lt & t. Compfut.^.ia.J.i.5-»*
fuentes q.t Jifie.l.

R. g v i t v R. quod fic : quia nifi locus
effer fpatium feparatum , fequererur,
J^plgqudd aliquod cornus elfct fine loco.
Cdnfcquens cft inimaginahile : quia inimagi-
nabilc cft, vt videtur quid fit aliquod corpus,
quin fit alieuhi. Probatur confcqucntia, quia
totus mundus catcgorcmaticc loquendo , cft in
loco , & tamen non poteft imaginari locus eius,
nifi ponatur efle fpatium feparatum, ergo,Ccc.

Secundo , illud cft locus , in quo diucrfa cor-
pora fibi inuiccm fucccdunt ; fed in (patio fepa-
rato diucrfa corpora fibi inuicem fucccdunr.
Exemplum , fi ad imaginationem , vna colum-
na annihilaretur, aere circumdante non moto lo-
caliter, tunc in illud fpatium , quod nunc oc-
cupat columna > poteft fucccdcre aliud corpus!
crgo,&c.

Tenii a illud cft locm.qnod continet loca-
tum eft xquale locato; fed fpatitini fepara-
tum continet locatum,& eft iquale locato ; igi-
tur, Scc. Maior patet : quia foli loco conucniont
ilU proptictat«.Et minor probatur, quia fpatium
1 continent

J>t

—

226 Lib. I V. Phyficorum

continens aliquod corpus cft prxeise tantum fe-
cundumoinnem dimcnfioncu3,quamuin cft illud
corpus.

Quaito.vcl locus cft vltimum corporis conri-
nentis , vel fpatium contentum inter latera cor-
poris romracnris:quia probatum cft prius, quid
non iit materia, vel foriua;non poteft dici, quod
/it vltimum corporis continentis : quia nullius
corporis cft dare vltimum , & quocumque dato,
conucnit dare alterius.

Quinto fequcrctur , quod nullum corpus pof-
fCc rcdiic in eundem locum, in quo putis fuir.
Confequens cft f.ilfum : quia de multis corpori-
bus dicitur, quod fune vbi prius fuerunt. Proba-
tur confcqncmia, quia non apparet impoflibile,
quod corpus poflir ingredi in eandem fu per fi -
cicm , in qua prius fuit i ideo Ii debet redire in
eundem locum, hoc cft in idem fparium.

Sexto, (cquerctur qutid aliquod corpus moue-
retur localiter , quod ramen non edet in loco.
Confequens cft impoflibile, & contra Commen-
tatorem in ifto quarto, comni.4t. qui ponit diffe-
rentiam inter cfle in loco cnrporum circularirer
motorum, & illorum qux moucnrur motu refto;

Jjuia quando aliquod mouciurmoru re&o.necef-
c cft, quod proprie, & per fc Iit in loco. Confe-
quentia patet, quia polito qutid totus mundus
moucatur motu redo, tunc non eflee in loco,nifi
fpntium feparatum ponatur eius locus.

Oppofltuin arguitur per Ariftotclem in ifto,
text. ?6.& 57. & inde. Et probatur ex alio; quia
tunc fcqnerernr , quod dimcnlioncs penetrarent
fc : quiadimenfio fpati) feparati clfet xque lon-
ga , xque lata , 5: xque profunda , fient corpus
contentum infra ipfum , & per confequens illae
penetrarent dimcnlioncs corporis,&: e contra.

In qtixftione primo videbitur, an fit aliquod
fpatium feparatum, ve! aliqua diftantia feparata.
Secundo videbitur , polito quod tale fpatium e f-
fet,an cflct locus.

r~. - Quantum ad primum, notandum eft fecundum

Ariftotclcm.quod impoflibile cft aliquod corpus
ijutJ carptu' crcan ***** corium , aut etiam aliquod vacuum
mari extra fi*ri infra calum :Sc ideo apud ipfum nulla po-
tatlum. reft fieri ratio ad probandum fpatium feparatum
cfle. Sed quia nos concedimus ex fide, quod Deus
poteft vtrumque facere ; ideo ex illa poflibilita-
te,& imaginatione arguitur , quod defado fit
aliquod fpatium feparatum , vel faltem poflit cf-
fc ; quia Deus poteft creare vnam fabam , vel
▼num lapidem fupra conuexum vltimx fphxrx,
& illum mouere motu redo elongando a ccclo.

Diuiju jua.
fttOiH.

2 tfl

SecuuJii fiJtn tunc Hic lapis plus diftabit a calo , quam prius;

Pr‘“s tegebat calum , & nunc non tangit,
■ * j & non diftac nifi per fpatium feparatum inter-

medium : igitur de fado eft aliquod fpatium fe-
paratum.

Sccundti, quia extra iftum mundum Deus po-
teft creare vnum alrerum mundum;& non in in-
diuifibili ; igitur in dhiifibili, & non in alio diui-
fibili, quam in fpatio feparato:igitur de fado eft
illud fpatium feparatum.

Tertio , creet Deus extra mundutn iftum tres
mundos tangentes fcinuiccm fecundum punda
eo modo , quo fphxrx fc tangunt ; tunc latera
iliorum mundorum diftant ab inuicem , Se non
nifi per fpatium feparatum :crgo^e e.

Quarto, lint A & 5,duo bpidcs.quorum vnus
fit Parifiis ,& alter Rotnx, & lint C,D, duo alij
lapides, qui uuttiro diftene per pcdalcjtimc anni-

hilet Deus omne medium inter iftos Iapiaesjtunc
quxro vtium ifti lapides diftent ab inuicem , vel
non } Si fic.habctur propofitura.qutid fpatium fe-
paratum cft diftantia. Si non:conrri,quia ifti la-
pides non rangnnt fetergo diftanr.

Item , non poteft nflignari ratio, quomodo fc
haberent ad inuicem lapides A,R> quam Iapides
C, D, quod cft impoflibile ; quiaJ inter lapides
A,fi, patet cire fpatium longitudinis ccnrum leu-
carum, Se imer lapides C, D, non poteft cfle cor-
pus vnins pedis.

Ad omnes iftas rationes faciliter refponderet
Arift'.neganJocafum,in quolibct.Cum arguitur;
dico admittendo cafus,& pono iftam conclu-
fioncm.Nullumcft fpatium /cparatum.Probatur:
quia ifta tft falfa aliquod efljbathon : igitur ifba ne-
gatiua cft vera , nullum rjl fp.uium f paratum. Te-
net confcqucntia per locum a contradidoriis;$c
antecedens apparet : quia propofitio aflirmatiua
cft falfa , cuius alter terminus pro nullo fuppo-
nir : modo ifte termintis fj.nium feparatum pro
nullo fupponic:quia fpatium feparauunnihil eft*
quia fi cflct aliquid , iam non tflet fpatium fepa-
iatum;ergo,&c.

Ad rationes. Ad primam dico, qutid propter
motum localem re&um non oportet ponere ali-
quod fpatium feparatum circundans mobile»
quod moucrur;& idcoadmilfocafu, Deus moue-
rct fabam, dico, quod faba nec tangeret calum,
nec diftarct a calo,fed poteft diftare.pofiio qutid
Deus crearet intermedium corpus. Ex quo pater,
quod nunc de fadlo null m eft fpatium , nec di-
ftantia extra calum, irnmti ifte mundus , fiucin
ifto mundo cft totum fpatium, fcu diftantia tota,
quod cft in rerum natura.

Ad fecundam,conccdo quod Deus poteft crea-
re vnum alium mundum ;& non oportet quod
creet ipfum in diuifibili, vel in indiuifibili , quia
in nihilo poteft eum creare.

Ad tertiam, dico qutid illi mundi fic fc tangen-
tes non diftarent nifi fecundum lineas circulares»
fecundum quas cft corpus intermedium.

Ad quartam ,dico quod illo cafu pofitojapides
non diftarent ab inuicem, nec fc tangerent. Et fic
patet.qutid nulla eft diftantia , nec fpatium , nec
poteft effc quin fu aliqua quantitas faciens difta-
re,vt corpus, linea, fupcrficics. Et hxc de primo.

Quoad fecundum, notandum qutid aliqui ima-
ginantur *, quod contentum fpatium infra latera
continentis, quod cft prxcis^xqualc corpori Io-
cato,A: contento, cft locus ipfius :Sc tale fpatium
cft quandoque cura alio corpore circundantc, vt
columna ,& fpatium fuum continetur acre; &
quandoque huiufmodi fpatium cft fine corpo-
re cxtrinfcco continente , cuiufmodi cft Ipa-
tium continens totum mundum : Se tunc ifto fe-
cundo modo dicunt fpatium cfle locum , & iftara
opinionem probant rationibus ante oppofitum:
&: ifta opinio cft multum probabilis, nec po-
teft etiidenter impugnari. Attamen pono con-
clufioncm contrariam. Locus non cft fpatium
feparatum. Probatur; quia fi fic ; fcqucrctur
qutid corpora naturalia non mouerentur ad
fua loca. Confequens cft falfum , vt patet 4.
huius , text. $<>. Et probaturconfequentia : qiua
illud fpatium nihil eft, vt patet ex primo arti-
culo :mod6 ad illud, quod nihil cft, non mo-
uecur aliquid naturaliter. Secundti , fcqucrc-
tur qutid non cflct ratio , quare graue magis de-
fcendcTct deorfum, quam afccuderct furfum, aut

quod

r-

tiuwy fan.
tua.

Ittw ttUtf
fttrirmfyv
taiun.

Qusftio 1 1.

227

quod moucrettir ad aliam differentiam politio-
nis •, confequcns cft falfum : quia femper vide-
mus ipfum afeendere. Confcqucntia patet, quia
in illo /patio fcpar.it o non eftdiuerfita* panium,
propter quam grauc debeat potius moucri ad
vnam partem, quim ad aliam. Tertii» fequere-
rur, quod rlfent locaa&u infinita ; confequcns
cft falfum , & impofUbilc : Sc confcquencia pro-
batur , quia in quolibet corpore funt tnfinitx
partes.quarum quaslibet eftxquc per fc in fpatio
feparato imaginaro ftcut & totum igitur fi illud
fpatium fit locus , (equitur quod erunt loca in-
finira.

Nunc ad rationes. Ad primam, conccdirur con-
fequcns , quod mundas torus categorcmaticc
fumptus non cft in loco : quia non habet fuperfi-
cicm cxtrinfccam circundantem ipfum.

Ad fecundam, dico quod cft vlrirna fuperficics
corporis circimdantis , qux cft versus locatum,
ncc ex hoc fcquitur quod (it dare rltimam par-
tem proportionalem : quia fuperficics non cft
pars proportionalis corporis.

M tertiam.negarur maiorjfed debet plus addi,
quid illius corporis in qno diucrfa corpora natu-
ralia fibi inuiccm fucccdttnr, locus (it fuperficics
terminata ad corpus luccedens, feti locatum.

Ad quartam , negatur antecedens : quia tale
fpatium nec cft xquale.ncc inxquale. Irem, non
cotinet;quia nihil cft»idco nullo modo cft locus.

Ad quintam, poteft vniucrfab tcr concedi con-
fcqucns.Et quando aliquoties dicimus quod cor-
pus cft in eodem loco, vbi prius, verum cft xqui-
ualentcr : quia eundem litum , & ordinem habet
nunc ad corpora quicfccntia , ficut ance. •

Ad fextam, concedo quid Commentator po-
nit ditfeicntiam illam : quia credit impoflibilc
cllc fieri vacuum infra mundum,vel aliquod cor-
pus moucri extra mundum motu redo.

ANNOTATIONES.

* A Liqni inugirtJtttlHr qnod fpatium conwn urit ,

Jl jL&c. Nota , quid Philoponus prxciptius
Atiftotclicus in hac re deferens Ariftotclis fen-
tentiam, exiftimat locum ede intcruallum quod-
dam finibus conclufum trini dimenfione pi rdi-
tum. Quod antequam prober , fupponit , quid
huiufmodi fpatium cft trina illa dimenfio abf-

?ue fubftantia longitudinis , latitudinis , (e pio-
undiratis ; cui fpatio diucrfa fucccdunt corpo-
ra , A: quid fpatium qtiodlibct corpus occupar;
vr Ii imaginemur vas omni corpore carens , illud
fpatium, & intcruallum quod cft inter latera va-
fis , cft huiufmodi trina dimenfio , in qua recipi-
tur corpus ab illa diflindum ; quod fpatium , &
trina dimenfio eftlocns. Hoc fuppofito,fic pro-
bat intentum : Proprictatcs,qux conuenium lo-
co, potius apparent conuenire intccuallo , quim
fupcrficici ; ergo potius intcruallum eft locus,
quam fuperficics. Probatur antecedens, fi huiuf-
modi intemailum cft locus , tunc facile apparet,

3nomodo 1 ocu s cft .r qualis locato omnino, quan-
oquidem trinam habet dimenfionem ficut cor-
pus locafum. Infiipcr huiufmodi intcruallum eft
immobile quod loco tribuitur , neque mouctur
per accidens, ficut fupcrficies : manet enim illud
intcruallum perpetub corporibus vatiis in eo fuc-
ccdcntibus.F.t quod immobile maneat probatur,
non enim moucri poteft fecundum fubftanrinm,
quia non eft fubftantia ; neque fecundum qua-

litatem , quia non cft qualitas ; neque fecun-
dum quantitatem , quia nequit augeri , aut mi-
nui i neque fecundum locum , quia loci non eft
locus ; ergo omnino manet immobilis , atque
adeo eft locus.

Secundb probatur. Illud ponendum eft pro IO.
loco, quo melius foluuntur dubitationes , qux
habemur de loco ; fcd pofito interuallo pro lo-
co , melius hoc confequicur , quam polita fa-
pcrficie ; ergo , &c. Maior cft Ariftotclis caf, 4.
hnitu libri ; Se minor indu&ione probatur per
omnes dubitationes , qux accidunt circa locum;
hoc enim pofito , facile eft fatuare quomodo
locus contineat locatum , quomodo maneat im-
mobilis, &c. Tertii probatur ; facilius foluun-
tur dubia, qux circa fpatium , quain ea, qux
circa /uperneiem contingunt ; ergo potius fpa-
tium cft locus , quam fuperficics. Probatur an-
tecedens : difficile enim cft folucrc quomodo
fuperficics continear locatum , & fic immobi-
lis , &c. Non autem cft difficile fojuere inftan-
tias circa fpatium : fi enim ponere intcruallum
dubites , ne inde vacuum concedas , quod eft
inconuenicns in natura, eo quod illud tale in-
tcruallum , quod prxtcr corpus locatum poni-
tur, cft fuapte naturi vacuum , facile refpondc-
bis non cum Epicuro , ( cuius eft etiam hxc opi-
nio) dicente non ede inconuenicns dare vacuum
in natura ; fcd cum Philopono dicente , quod
qoamuis fui natura tale fpatium fit vacuum, quia
diftin&um quid cft i corpore , non tamen datur
fine corpore , ficut materia , qux diftin&a cft a
forma , nunquam datur fine forma. Er rurlils, fi
fecundo dubites ponere fpatium pro loco , quia
eo pofito , daretur infinitum, illud fcilicct quod
eft extra cceluni, potcftque fufeipere corpus;quia
cum non habeat finem , eo quid neque fuperfi-
cicm : lupcrficics enim cft in corpore , inrcru.il-
lunj autem corpus non cft , quare infinite exten-
ditur.Quod quim falfum fit dati a#u infinitum,
tertio libro oftcnfum cft. Rcfpondctur quidem
tale fpatium non cllc infinitum, quantum ad cor-
pora fufeipienda neccllc fuerit : neque fatendum
cft fupcrficie carere , qux finis fit illius trinx di-
menfionis.

Ad rariones aurem Ariftotclis, quibus proba- 1 t •
bat fpatium tale dabilc non cllc : quia inquit Ari- *
ftotelcs ex eo fcqticrcrurdari infinitum , refpon-
det Philoponus negando fcquclani: intcruallum
enim huiufmodi , cum non corpus , fcd trina di-
menfio fir,quando corpus calctcpict fpatium, in-
diuifibile cft;quia incorporeuni;coi pus autem di-
uidere, quod incorporeum cft, minime poreft.

Ad aliam rationem, qux probabat , (1 fpatium
e(l*ct locus, tunc cfTc plura loca fimul : Rclpondet
non cllc inconuenicns dari fimul plura loca hu-
iufmodi ; eo quod intcruallum cft incorporeum,
quare vnum alterum non impediet , ficur in mei-
le ; verbi gtatii , funt plura incorporea , fcilicct
color, dulcedo, Sic.

Nota fecundo , quod licet hxc opinio contra
Ariftorclcm militer , a multis tamen probabilis
reputatur : quia tamen eam rcfpnit hic Doftor
Subtilis , ideo a nobis amplcdlcnda non cft , ar-
qtic aded , ad cius rationes in hunc modum
refpondco : & ad primani cum Scoro in icfpon-
fionc ad quartum , quod tale fpatium non cft
«quale , ncc inxquale. Item non continet , quia
nihil cft : ii enim aliquid clfct, duo quam maxima
fcqncrcntur abfurda. Primum , quod daretur
accidens

22.8 Lib. I V. P\iyficorum

accidens fine fubic&o , hoc autem maius abfur-
dum eft , quam dicere fuperficiem efle locum.
Quod autem daretur accidens fine fubic&o , pa-
ter, quia tale fpatium ponitur a fubie&o fepara-
tum.cV diuifum. Secundum abfurdum eft, quod
duo corpora fc penetrarent, quod naturaliter eft
impoflibilc. Probatur fcquela.quia tales dimen-
fiones quantitatis penetrantur cuin dimenfioni-
bus locat i. ergo datur penetratio corporum.Pro-
batur confequentia : quia penetratio non incon-
uenit in fubftantiis , quia abfque inconucniente
materia penetratur cum forma: neque in quali-
tatibus , iiquidem experientia docet qualitates
eiTc fimul in eodem fubie(fto,vt dulcedo, & albc-
do in ladVeicrgo inconueniens penetrationis cor-
porum cft dc quantitatibus intclligcndum ; ma-
ximum ergo abfurdum cft diccre,tales dimenfio-
nes fe penetrare cum dimenfionibus locati , fi-
quidem abfolutc fcquirur penetratio corporum.

Ad fecundum rcfpondcns,fuppono cuin Diuo
Thoma immobilitatem loci peufandam ede fe-
cundum dlftantiam quandatn a partibus mundi,
& fecundum fitum , qua immobilia funt , vt di-
ftantia, qua modo difto a ccelo , femper hic ma-
net. Ht fi hinc alii moucor , manet hic diftan-
tia, & aliam acquiro ; cum ergo locus non fo-
lum fuperficics fir , fcd fuperficics cum diftan-
tia certa & fitu, & ratione huius diftantiz fit
immobilis , verum cft locum cllc immobilem,
uamuis fola fuperficics mutetur, quia fuper-
cies cum tali diftantia nunquam mutatur : at-
que adeo melius fatuatur immobilitas loci, po-
nendo jocum clTe fuperficiem , quam fpatium
feparatum. Suppono fecundo, quid fuperficics
non taminn vt latitudo fine profunditate con-
fiderari debet ; fed vt terminus ipfius profundi-
tatis : cui (uperficiei vt fic , quod conuenit ipfi
corpori , conuenirc dicimus. Sicut quando duo
corpora fc tangere dicimus, non quidem quod
penetratio corporum detur , hoc aftirmarur; fcd
quia in fupcrficie fc tangunt. Similiter totum
locatum continetur a fupcrficie , quia cft termi-
nus corporis , & cuiufiibct alterius fnpcrficici,
& ptriformiter dicimus fuperficiem , quae locus
cft , aequalem cllc locato , quia fuperficics con-
caua concinentis cft xqualis locato, id eft,fupcr-
ficici conuexx locati. Si enim fuperficics con-
caua loci , qux diftinguitur a coq>orc , extende-
retur i A: fimiliter fuperficics connexa locati , il-
Ixdux fuperficics eflent omnino xquales fecun-
dum longitudinem & latitudinem, nam profun-
ditatem non haberent : nam fuperficics indiui-
fibilis cft fecundum profunditatem , & indiuifi-
bilc additum indiuifibili non facit maius: at-
que adeo fuperficics conucxa locati poteft cir-
cumferri fuper fuperficiem concauam corporis
locantis nihilominus vna non erit altera ma-
ior : & ex hac do&rina patet folutio ad ratio-
nes , quibus Philoponus probat locum eflc illud
fpatium.

Nora tertio , quod Auiccnna ficnntU libro fiu
fufficitnri* , dtp. 6. citat quorundam fentrmian)
affirmantium locum non eflc quid reale ; fed fe-
cundum fe quoddam vacuum , cuius ede eft ca-
rentia corporis, itavt repleri poflir: verbi gra-
tia, fpatium, quod intra vas confidcramus, fi ibi
non fit aer , aut aliud corpus , illud tale fpatium
cft vacuum, apiumqucad quodlibec recipien-
dum corpus ; non tamen concedit hxc opinio
dari a&u vacuum : quia, inquit, tale fic fpatium

femper vno , vel altero corpore repletur. Hanc-
opinionem videtur amplexi Valefius , eandem
Tolctus probabilem reputat. Sed contra hanc
opinionem fic arguitur : vel illud fpatium fecun-
dum fe cft aliquid , vel nihil : f» nihil ; ergo non
eft locus. Si aliquidjergo fubftantia.vcl accidens;
fi fubftantia, ergo corporea,vel incorpor ca;fi in-
corporea , non poterit eflc extenta 6c profunda
cum iocato:quia hoc eft munus rei corporex. Si
corporea; ergo habet quantitatem, & tunc dabi-
tur penetratio coiporum. Si accidens ; ergo, vel
quantitas , vel qualitas : fi quantitas , fecundum
omnes dimefiones dabitur penetratio corporum:
fi qualitas, erit accidens fine fubic&o,& non erit
extenfum, ira vt in ipfo extendi poflit corpus.

Qjr £ S T I O III.

Vtrum locus fit vltirna fuperficics
corporis continentis .

Vide audiorcs puft. onundrnti citator.

»R o v i t v r, quod non : quia illud non
cft locus , in quo non poliunt libi in-

uiccm fucccdere diuerfa corpora j fed

in luperficie non poliunt fibi inuiccm fucccde-
re diuerfa corpora ; igitur locas non eft fuper-
ficics.Maior patet per Ariftorclem in irto quarto,
texr. 3 . 8c j 4. vbi probans locum elle , arguit ficj
illud eft locus , in quo diuerfa corpora fibi inui-
cem fuccednnr. Minor probatur, quia non vide-
tur vcpfimile naturalircr , quod acr confitnilitcr
diuidaturper corpus fuccedcns , ficutcrat prius
diuifus per aliud corpus.

Secundo. Illud non cft locus, quod non habet
virtutem confcruatiuam locati ; fed fuperficics
non habet virtutem confcruatiuam locati ; ergo,
&c. Maior pater, quia eft vna proprietas loci :&
minor probatur ; quia fuperficics cft quantitas,
qux non cft dc potentiis n&iuis , vel palfiuis,vt
dicit Commentator fuper ifto quarto, comm^S.
modo confoture cft agere ; igitur fi fuperficics
non poteft confcruare.fupcrficicsnoncft locus.

Tertii, fi locus cllct uipcrficies , fcqucrcrur,
quid dux fuperficics edent immediatx ; confe-
quens cft impollibile, vt patet 6. huius , text. i.
& 3. Confequentia probatunquia fuperficics vl-
tima continentis edet immediata fuperficici con-
tenti.

Quarto , fequeretur quod aliquid continui
mutaret locum, &: non mouerctur localitcrjcon-
fcqucns implicat contradi Aionem : quia moueri
localiter non cft aliud, quam mutare locum.Con-
fequentia probatur , polito quid ftante columnl
non mori , acr continue deferatur per ventum;
certum cft, quod columna cft continue in alia, &
alia fupcrficie acris;fi igitur fupcrficicsfic locus,
fequitur quid illa columna continue muraret
locum, & tamen per calum non moucrerur loca-
liter. Confirmatur , quia arcem ftanrcm fixam in
campis dicimus ede in eodem loco, in quo prius
fuit , iam cft annus , & tamen certum eft, quod
non eft in eadem fupcrficie ; igitur locus non cft
fuperficics.

Quinti, fcqucrcrur quid aliquid moucrerur
localiter , & tamen non mutaret locum ; confe-
quens eft falfum : quia moueri localiter non eft
aliud , quam efle continue alibi,& alibi : igitur fi

Qua?ftio III. 229

aliquod non muter locum ipfum , non mouctur
localiter. Confequencia probatur, pofitoquod
aliquod corpus vna cum acre circundantc ipfum
raoucarur localiter; ira vtxquc velociter tunc
illud corpus continue manet in eodem loco, quia
in eadem fupcrficie.fic tamen ipfum mouctur lo-
caliter per cafum ; ergo, fic c.

Sexto , quia locus fi c fuperficies funt diftindx
fpecies Quantitatis , vc paret in Pnrdicamentis;
igitur locus non cft fuperficies. Confcqucnria
tenet ; gaia fi eflene eadem res , iam non pone-
rentur fpecics diftindx.

j. Septimo , quia particula: loci copulantur ad

alium terminum communem , quam particula:
fiipcrficiei ; igitur locus non cft lupcrficies.Con-
fcqucntia nota cft ; fic antecedens patet in Prae-
dicamentis ; vbi dicit Ariflotcles quid partes fu-
pcrficici copulantur ad lineam ; fcd partes loci
copulantur ad eundem tcrmimJm, ad quem par-
tes corporis.

Odaui, fi loctrscflcc fuperficies, fcquerctur
quod idem edet in diucrlis locis ; confcqucns cft
falfum. Confequenria probatur ; quia terra non
eft in aliqua vna fuperheie, fcd in hiperficic acris
fic aqua: ; Igitur fi locus eft fuperficies , fcquitur,
quod terra fimul eft in diucrfis locis.

Nono, quia locus debet cd'c omnino immobi-
lis,vt patet inifto quarto , rext.41.de 4*« fcd fu-
perficies eft mobilis ; igitur talis fuperficies non^
cft locus. Minor patet , quia moto corpore mo-
ucnrur omnia , qua: funt in coiporc ; igitur cum
fuperficies fit incorpore,fequitur,qubd mouctur
ad motum corporis. Oppofitum arguitur per
Ariftotclcm in illo quarto, tcxt.jj. fic 41.

^ Notandum ,quid dc ifta qnxllionccft duplex
OftKi» iu- opinio; vna ponir,quid a fuperficies non eft ali-
mms.ium. qua res fecundum profundum diftinda a corpo-
re, fcd fuperficies eft ipfum confidcratum, tamen
vc eft mcnfurabilc fecundum dimenfiones duas
tamim ;fic tunc dicimr,quid locus cft corpus lo-
cans fecundum partes propinquas corpoii loca-
to ; de ideo dicunr,quid locus cft vicimus termi-
nus corporis concincntis,id eft,vltima pars, qux
eft versus locatum.Ex quibus inferunt, quod eiuf-
dera loci funt infinita loca ; quia ciufdem locari
vltima tertia continentis cft locus. Item vltima
quarta,vltima ccmclima, de fic in infinitum. Se-
cundo inferunt, quod locus eft maior corpore lo-
cato. Tertii.quid locus cft mobilis per fe, de ira
dc aliis proprietatibus, qux funt contraria didis
Ariftotclis.

Opinio «4- Alia opinio ponit,quod fuperficies cft res indi-
tma- uifibijis fecundum profundum, habens longitu-
dinem, & latitudinem tantum,& fic linea , & fu-
perficies funt res diftindx a corporc.dc i fiam cre-
do veriorem ; quia magis concordat cum didis
Mathematicorum , fic cum didis Philofophi in
6.hiuus,rcxc.z.fic dcinceps.de ideo non cft ponen-
dum,quod locus fit corpns.fcd fupcrficiescovpo-
ris,3e qualiter hoc fir.declarabitur in fequetibus.
y. Inquxftionc prinvVvidebitur , vnde aliquid
Dmifit fiM. dicatur moueri localiret;quia dc hoc fit difficul-
/'*«*• tas in arguendo. Secundo , videbitur vnde locus
dicatur immobilis , de tertii refpondebitur ad
qux (i tum.

Umrri let». Quantum ad primum notandum, quid aliqui
httr vj*// rcfpondcnt per tres pt opofitionosjquarutn prima
•lifiuJ dita- C|\,qudd aliquid ex hoc dicirur moueri localiter,
quod mutat locum. Secunda cft, polito quod lo-
cus alicuius corporis fitnul moucatur cum illo
Scoti optr. Tam. I I.

corpore ; tunc illud corpus non morat locum:
quia continue maner fn eodem loco. Ex quibus
(equitur tertia, quod calcfte corpus non moue-
rur localiter. Et quando obiicitur , quod omnes
iudicant illud corpus moueri localiter. Rcfpon-
dem , quod Itoc eft fecundum opinionem farno*
fam , qux ponit , quid locus fit fpatium fepara-
tura : quia fic certum cft, quod corpus cft in alio
fpatio,quam prius, tamen hoc non eft verum fe-
cundum Opinionem veram dc loco.

Contra irtam opinionem arguitur ; quia illud
mobile , quod mouctur fitnul cum loco fuo, plus
diftar ab aliquo quicfcoiitc, quam prius diftabat.

Ce non plus diftat per motum illius quicfccntis:
quia iam ponitur ipfum qurcfccrc; igirur plus di-
dat per motu illius mobilis, quod mouctur cum
fuo loco ; igitur tale mobile mouctur non ob-
ftantc,quid non mutet fuperficicm in qua cft.

Ideo, quantum ad iftum articulum dico , quod
ex hoc aliquid dicitur moueri locali ter, quia ali
ter fe habet , quam prius refpeclu alicuius quie-
fcentis;fic hoc fecundum fe totum', vel fecundum
partem;vcl faltem quod aliter fe haberet refpcdu
alicuius quicfccntis;fi aliquod quiefeens cfter.Er
dico notabiliter fecundum P4rtrtn:quia ccl*1u mo-
uctur localiter, Se tamen non fe habet taliter fe-
cundum totum ad aliquod quiefeens, quam prius,
fcd fecundum partem tantum : quia aliqua pars
ctrlimodo plus diftat ab aliquo quiefecte, quim
prius. Verum cft tamen , quod fi omne motum
localiter haberet extra fe locutn quiefcenrcm,
tunc ex hoc pollet dici , aliquid moueri locali-
ter, quod mutaret locum , Se hoc dc primo.

Quoad fecundum,fcilicct, quomodo locus fit 7*
immobilis, ponit Commentator duas concludo- L,r*" 1Mm
nes. Prima eft , quod locus eft immobilis per fe.

Probatur, quia quaelibet pars inexiftens toti, aut J!tm Cem.
inexiftens mobili cft immobilis per fe. Secunda tattttm.
concludo cft , quod locus eft mobilis per acci-
dens. Probatur , quia moto aliquo corpore per
fe , mouencur per accidens omnia illa , qua* fune
in illo; fcd corpus continens eft mobile perfe;
igitur locus , qux eft fuperficies , conlcqucntcr
cft mobilis per accidens. Contra iftam rcfpon- o piuioCom-
donem arguitur : quia fi immobilitas loci non mtntatam
intclligcretur aliter, fcquerctur quid locus non ntut
eflee alio modo immobilis.quam materia, vel for-
ma ; confcqucns cft falfum : quia Ariflotcles ar-
guit locuin non effir materiam ex eo, quod locus
cft immobilis : modo ifta confcqucntia non va-
leret , fi locus Ce materia edent confimilitcr im-
mobilcs.Confequentia probatur, quia tam locus,
quam materia cft immobilis per fc.fic aliter non.

Ideo contra primam eaufam primx conclufionis:
quia pars inexiftens toti bene cft mobilis per fe;
quod paret. Primo , quia vna pars maris mouc-
tur, fine Hoc quid rotum mare inoucatur.Sccun-
do , quia vniui virg* vna pars fl editur fine hoc,
quid reliqua moucatur, Ce noc cft verum dc cor-
poribus , qnx non funt dura, fic compada in tan-
tum , quid vna pars non poreft dedi, aut tuoue-
jj alia non moti.

Ideo illis dimiffis , dico quid altero duorum 8.
modorum locus poteft dici immobilis. Primus1* Ltrm f»*-
modus cft, quid locus cft immobilis, id cft, non r*™'
elide ncccfluate mobilis ad motum locati; & ji,m Stttap*.
iti hoc ditfcrr immobilitas loci ab immobilitate
nuteris : quia ad morum locati ncccde cfl mate-
riam, fic omnia, qux funt in locato,mouerl. Alius ,

modus cflq»to quo notandum,quid ifte terminus
V Item,

—

230

heu/, fypponit pro fuperficic , connotando con-
tinentiam locati, & cum hoc connotat litum , Se
ordinem locati rcfpctftu vniuerli.fcilicet in com-
paratione ad coelum, & corpora quieferntia raun-
L,um “*• Ex quo patet , qu6d aliquis locus poteft dici
'Ihm diulur jdem dupliciter ;vno modo Itmplicitcr; alio mo-
4o fecundum xquiualenriam. Ille locus dicitur
idem fimplicitcr , qui prius fuit , qux eft eadem
fuperficics , & cum hoc in eodem litu rcfpcdlu
vniucrli, in quo prius fuit, ita vt tantum diftee a
latciibus Ctrl i , & a corporibus quiefccntibus
mundi , quantum prius. Sed ille locus dicitur
idem fettmdumxquiualaitiam , quia prius fuir,
qui cfk in eodem litu refpe&u vniucrli , lic« fu-
perfici es varietur : verbi gratia, arbor fixa in cam-
pis c(l in eodem loco fecundum xquiualenriam,
in quo prius fuit , licet fit in alia fuperficic, pro-
pter hoc , quiaipfius arboris ad latera cadi, & ad
corpora quiefccntia mundi ell tanta di flantia,
quanta erat prius. Et quod huiitlmodi ordo, vel
litus locari rcfccftu aliorum corporum mundi
connotctur per hoc nomen locw , patet ex hoc
quod huiufmodi ordo , vel fitus locati , vel loci
lignificatur , & denotatur per aduerbia & fynca-
icgorcmata dclignanria locum , vt btc , vel ibi,
quemadmodum dicimus , quod loannes eft in
eodem loco , in quo peius fuit , vel loannes eft
vbi prius fuit ; dato quod non fit in eadem fu-
perneie , frd propter hoc folum , qu6d eodem
ntodo fc habet ad quiefccntia , qux circumftant,
ficui prius.

Ex illis poteft inferri probabiliter , quod ficuc
idem corpus eft alia , Se alia proportio , fecun-
dum quod refertur ad alia , Se alia corpora , ita
eadem fu perficies poteft dici aliter , te aliter lo-
cus /ccundum quod eft in alio , Se alio litu refpe-
Ut uitfifim. <ftu vniucrli. Iftis prxmilfisdico , quod locus eft
fltcittr ms- mobilis c fimplicitcr : quia moucrur ad motum
cont,nent,s» cuius eft lupcrficies; fed tamen eft
«f *lu»lrm- im,n°bilis fecundum xquiualeutiam , quia dato
ntm. qu6d in eodem fitu fucccdant fuperficics ditier-
forum corporum circa aliquod corpus , propter
hoc non mouctur locus cius ; fed lemper manet
idem locus xquiualcntcr. Patet igitur qualiter
locus dicitur immobiiis : quia vel xquiualcntcr
femper eft m eodem fitu idem locus,non obftan-
tc inoru corporum , qux fucccdunc in illo litu;
vel dicitur immobilis ex eo quid non eft de ne-
ceflitatc mobilis ad motum locati. Et hoc de fe-
cundo.

IO. Quo ad tertium, notandum eft quod ifti duo
termini / uprrficies , Se locw fc habent licur fubic-
ftum & pallio : quia vitra fignificationem huius
termini fuperficies ille terminus hc/u connotac
continentiam locati.Secund6 notandum eft, Ii ait
apparer 7 tcxr.i7.Mctaph.&: 1 huius, tm.i4.qu6d
in definitione proptix patlionis debet poni hium
fubie&um loco Generis vna cum differentiis fub-
iccli erpIicanribusconnotationes,& fignificatio-
nes , quas propria pallio addic vitra fignificatio-
nem fui lubiecli. Tea i 6 notandum , qux funt
illa , qux ifte terminus locw connotat , vitra fi-
gnificationem huius tcimini /iipnfoifi , &dico
primo, quod connotat continentiam locati. Se-
cundo connotat fcpaiationema locato, quia lo-
cus debet cllc lupcrficies continentis diuifa a lo-
cato, Se immediata locato. Tcrti6,connorat im-
mobilitatem,& propter hoc additur illa particu-
la immobilis primum, id cft.non de nccellitatc mo-
bilis ad modum locari. Ex quibus fcquitur, quod

Lib.IV. Phyricorum

illa eft definitio completa lo c\,Locm efi fuperficits
cor poru continenti/ diu i fi a locuto , & immrdLtufibi
immobili 4 4 locato : Se forte debet rcmoucri hxc
panicula primum , quia per eam denotatur idem»
quod per hanc particulam immediata.

Nunc ponuntur concluiioncs. Prima conclu- Limtfif*
fio, locus eft lupcrficies. Probatur, quia locus eft,
ex prima qux Ilione, vel igitur eft materia, vel for-
ma,vel fpatium fcparatum.vel corpus, vel fuper-
ficies continentis ; fed non eft aliquod prxdido-
rum.vt probatum eft ; crgo,&c.

Scjpnda conclufio, locus eft immobilis. Pro- 1 f.
batur ratione Commentatoris, quia nili ita cfter, m m.

fequeretur quod corpora naturalia fruftra rnotie-
rentur ad fua loca ; confequcns eft falium,vt pa-
ter a.huius : quia natura nihil facit fruftra.Con-
iequentia pronatur : quia fi ad motum locati de
nccellitatc moucrctur locus, vel hoccftcc rece-
dendo a locato.vel appropinquando ad locatum:
non primo modo , quia tunc locatum nunquam
pollet artingcrc;& per confequcns non monere-
tur. Nec fecundo modo : quia fruftra moucrctur
ad locum, cum locus debeat moneri ad ipfum.

Tertia conclufio.Prxdicla definitio loci eft bo- fcj

na definitio tpdd nominis. Probatur , quia illa eft r/w
bona definitio ejuid nominis, per quam ficnificatut
cxplicitc, quidquid per definitum figniheatur itn- • ,
pl icit i; fed (iccft in prxdida definilionernam ibi
ponitur fuperficies loco Generis : quia in defini-
tione paflionis loco Generis debet poni fubic-
dum.Secund6,poniturr<i«/wf»rM^»ddcfignadum
continet iam locari. Tcrti6,ponitur diuifi d locato ,
ad differentiam fuperficici continux locato , per
quam terminatur. Quarto, ponitur immediata li-
ne hac di&ionc primum , ad differentiam fuper-
ficici conuexx locantis , qux non eft locus pro-
prius illius , quod locatur. Et vltirao ponitur im-
mobilis ad delignandum , quod locus non dtfne-
celfiratc mouctur ad morum locati.

Nunc ad rationes. Ad primam, conceditur ma- fl.
ior,& negatur minor : quia in eadem fuperficic,
fiuc in eodem loco fecundum xquiualeutiam fuc-
cedunt libi inuicem diucrfa corpora.

Ad fecundam, negatur minor : quia locus, fci-
licct illa fuperficics , habet virtutem conferuati-
uam locati virtute corporis continentis , cuius
ipfa eft fuperficics.

Ad tertiam, concedo confequcns , fcilicet»
quod dux luperficics diuctforum corporum funr
immediatx , hoc tamen eft impofllbilc in codera
corpore.

Ad quartam, negatur confcquentia : quia non
debet Proprie dici alius locus , nifi cum hoc mu-
tetur litus refpcclu corporum quiefeentium mun-
di ; Se ideo licet mutetur de vna fuperfiriein
aliam , tamen femper eft idem locus fecundum
xquiualenriam.

Ad quintam , ncgacur confcquentia : quia ex
hoc, quod fuperficics mouctur fecum, non fcqui-
tur quod mutet lotum : quia illa fuperficics eft
alrcr fitus fecundum xquiualenriam, quam prius
fuit propter hoc, quod eft in alio fitu.

Ad lcxtam,refpondcrur ficu e ad qux ream.

Ad fcprimam, dico quod f partictilx lori eo- *}•
pulantur ad eundem terminum , fcilicec ad li-
neam , ad quam copulanrur partes fuperficici. Et
quando Ariftoteies dicir,quod partes loci,&C.di-
co quod ibi loquitur fecundum famofitatem,
ficur dicit Commentator 7.Mcraph.com.8. quod
famofum erar, quod locus fit fpatiuro feparatum.

Ad

Quaeftio III.

2*1

Ad o&autm, negatur confeqaenth.Ad proba-
tionem dico . quod terra cft in vno loco cotnpo-
fito cx duobus loci» diuerfisper aggregationem:
quia vna pars eius cft fupcrficics aeris, & alia fu-
pctficiet aquz.

Ad nonam dico , quod ficut locus eft immo-
bilis , fic Sc fuperficies ,quia omnino idem funi:
vnde non eft nece (Te fuperficiem extrinfecam
locato moueriad motum locati. Item , fiatgue-
retur , diucrfa loca funt ad imiicem contraria;
verbi gratia , locus futfum loco deorfum ; fed
omnis fuperficies eft quantitas, & quantitati ni-
hil eft contrarium» vt patet in Prxdicamemis.
Et confirmatur : quia fupcrficics fiuc ponatur
futfum , fiuc deorfum , eft ciufdem rationis : igi-
tur fi non coatrariatur a Au .quando cft deorfum,
nec etiara quando erit futfum ; fed locus fur-
fum contradatur loco deorfum : igitur locus
non eft fuperficies. Ad illa dico.qubd loca 5 non
funt contraria , nifi ratione difpofitionum , qux
funt in illis locis , Sc fic illx quantitates fune
conttarix.

ANNOTATIONES.

1 4. * T 7 Na ponit , quod /uperficiei non eft aliquo

Otium. V rei , Scc. Nota quod Ocham , eiulque

mtiihtAti

Uti.

feqnaces negantes fupetficicm efic rem diftin
Asm i corpore , dicunt corpus Sc fuperficiem cf-
fc terminos fupponentes pro eodem , diucrfis
connotat ionibus : aiunt enim , quod pars extre-
malis corporis cft fuperficies ; de hac aurem con-
trouerfu non eft hic difputandi locus. Connin-
cantur veri falfitaiis , quia hic Ariftotelcs vehe-
menter fuadet locum cfie fuperficiem realiter di-
ftinAam a corpore. Nam cx proferto negat hic
textu S.Iocum efle corpus;art*crir verb locum efle
terminum continentis; diftinguit ergo inter cor-
pus,& terminum continentis, Sc per confequcns
inter fuperficiem Sc corpus.

0 finit and- b Primtu modm eft , quod locus eft immobili* ,Scc.

HfUx Lim- Nora , qu6d circa loci immobilitatem tam anri-
‘ qui ,quim moderni Philofophantesdioerfas ha-
buerunt opiniones. Quidam enim antiqui dixe-
runt, quod licet Atiftoreles in libris Phylleorum
traAet Jc motu vniuerfaliter , fpecialiter ranien
tradat de motu primi mobilis , oftendrndo eius
per fe partiones, vt qu6d fit vniformit , rtfulmiffi -
mu* , irtfimtu* , communi* ; Sc fic de aliis cius
partionibus. Similiter de tempore , quod cft
quxdant palfio : quia eft pallio motus primi mo-
bilis , Sc non aliorum motuum ; nec curat de-
terminate de tempore , rt eft pallio aliorum mo-
tuum. Ita confimiliter definit locum primi mo-
bilis , non aurem locum in vniuerfali , cdm dicir,
quod locus eft vlrimum corporis continentis im-
mobile primum : definit locum , prout eft fuper-
ficies corporis , id eft .alterius ccrli continentis:
quoniam primum mobile habet aliud ccrlum i p-
fum conrincns.Jc ambiens.Scillius coeli ambien-
tis fupcrficics cft omnino immobilis , ficut Sc
illud ccrlum cft immobile ; primum* id cft , im-
mediate ipfum primum mobile continens. IJIa
ergo vltima fupcrficics corporisomnino eft im-
mobilis , fubieAiuc Sc obicAiue;cum illud ccr-
lum fit omnino incorruptibile, Sc xrernum. Sc
ille eft primus modus explicandi loci immobili-
tatem.

Ali) vero dicunt, loca elementorum naturali-
ter clfe diftinAa , ira qudd concauum vnitis
Sctii oper.Tem. II.

elementicii locti» immobilis alterius elementi,
ita vt vitra illud concauum nunquam naturali-
ter vlterius moneatur , nec etiam continens vi-
tra fuperficiem contenti naturaliter poflit mo-
ucri. Hinceft.qubd vltima elementorum natu-
taliter funt immobilia. Explico hanc fententiam
exemplo ; Accipiamus centrum mundi , quod cft
vltimum inferius , Sc accipiamus vltimum fupe-
rius , quod cft concauum Lunx;quatuor elemen-
ta,qux continentur infra ifta duo vlrima, habent
loca fua determinata , Sc omnino immobilia»

Sc fuperius Sc inferius : Sc pono exemplum dc
igne dementari ; Sc dico, quid concauum or-
bis Lunx fic eft immobile , non quod non mo-
ueatur circular iter , fed fic cft immobile, quid
femper cft permanens in eadem difpoficionc,
id eft, quod non potclt transferri, nec ad in-
ferius , nec ad fuperius ; Sc per confequcns
locus vltimx fupcrficiei ignis eft immobilis;
immS dato per impolfibile , quid totum cor-
pus lunare annihilaretur , nunquam ignis afeen-
derct vitra locum , in, quo nunc eft : quia ha-
bet Jocum fuum vlrraqucm afecndere tion po-
tcft. Ideo fuperficies .imaginata , ambiens vlti-
mam fuperficiem ipfius Jphxrx ignis , eft lo-
cus eius immobilis in futium, Sc deorfum : Sc
quod dixi de igne , intelligendum eft dc omni-
bus cle mentis ; Sc hxc videtur efte intentio Ari -
ftotelis Sc Commentatoris in qnarro Phyfico-
ruin textu comm, quadragefimi primi, Sc qua-,
dragefimi fecundi. Nam diftinguunt locum a va-
fc per immobilitatem : quoniam vas fecundum
cos eft locus mobilis , Sc pars fluuij ambiens na-
uera.non eft locus nanis» fed habet rationem va-
iis.ac totus fiutiius dicitur locus.

Tertius dicendi modusamiquorum cft , quid 16.
fpeculario dc loco eft duplex, vna Mathematica, Spmdatio
Sc altera naturalis : coniiJeratiodc loco Marhe-
manca eft , quando Ariftoteles definit locum di ™
c ens , locus cft fuperficies corporis conrinentis,

Scc. Naturalis enim vt naturalis non confiderar
proprie rationem loci, fed rationem va/is. Omnis
autem locus , qui habet rationem vafis, mobilis
eft. Vnde obferuandum eft , quod Mathematica
con fiderat io de loco, eft confideratio fupcrficiei
corporis continentis ab/que hoc , quod confide -
retur corpus naturale, cuius cft ili a fupcrficics.

Vnde Mathematica confiderar fuperficiem acris
ambientem, Sc continenrcm im mediare, non cu-
rando in quo corpore exiftar ; fed przcisc illam
confiderar ab omni corpore naturali abfoluram,
atque ira eft immobilis quia entia Mathematica-
Jia fimr iminobii/a , quia abftrahtinr a motu , Sc
a maceria fcnfibili ; nec eft 111 tali abftraAione
mendacium , quia confideranr bzcprxter hxc,
non fine iftis. Quare locus , vt de eo confident
Marhematicus.cft omnino immobilis. Czterum
fecundd in naturalem confiderat/onem mobilis
eft, Sc haber rationem vafis: quia loci na rura-
lis confideratio , nimirum qua tenus fuperficies
ellin corpore naturali hoc, vel illo , illa fuper-
ficies eft bene mobilis, Sc fubic&iuc,Sc obicftiuc;
ficut Sc corpus narurale cuius eft. Et hxc opinio
videtur effe Commcnraroris in hoc 4. tomm. tfi.
vbi dicit , qudd confideratio loci cft magis A/a- t

>y-

thcmatica,quam naturalis. opium mt-

Modctni aurem Philofophantcs , alii via u/ucmm
faluanr loci immobilitatem. Quidam enim di- rkltftpian-
eunt , quSd locas dicitur immobilis propter
immobilitatem fitus , quautumcumque enim “,ur*

V a aer

Lib.IV.

ur drconftans mutetur , vel moueatar : quia ta-
men locatum eumdem litum femper retinet ( di-
citur habere locum immobilem; cft enim litus
omnino immobilis , quia non mutatur , nili ad
mutationem lituari» & non ad mutationem con-
tinentis , cum fit in ipfo lituato fubic&iue , &
non in ipfo continente ; atque adeo mutatur , Se
mouetur ad motionem ,& mutationem conten-
ti, fiuc fituati, Se continentis. Sed hxc politio
ftarc non poteft : quia auc per fuura intclligic
aliquid extra animam, aut aliquid exiftensin
anima obiediue. Si fecundum ; patet quod non
cft ad propolirum. Si primum , aur ficus dicit
aliquod relatiuum , vel aliquod abfolutum. Si
dicit aliquod relatiuum, cuius fundamentum
fit (ituatum , i!c terminus fit continens, fequi-
tur nccclTarid , qui»d ad variationem continen-
tis variatur fitus , quia ad variationem termi-
ni variatur xelpc&us. Si verb firus dicae ali-
quod rcale abfolutum , & hoc de genere Quan-
titatis , fcquitur quod fitus erit mobilis , quia
. omnis quantitas continua videtur cllc mo-
bilis.

j8. IdeA alij dicunt , qu£>4 locus cft immobilis
per rcfpc&um ad primam Inceiiigentiam , qux
cft omnino immobilis; dicunt autem fic loquen-
tes , quod locatum habet alium , & alium refpe-
&um ad primam Inceiiigentiam, nunc inOrien-
re, Meridie, & Occidente : talis autem rcfpe&us
ad primam Intelligentiam , licet fit corruptibi-
lis obie&iuc , non cft tamen mutabilis fubic&i-
uc. Sed nec iftapofnio ftarc poteft. Tum quia
dubium fupponic , quod varietur relpedlus prx-
fenti* ad primam Intelligentiam fecundum va-
riarionem locorum , cum prima Intclligemiafit
omnibus in quocunque lococxiftentibusxqaa-
, |'tcr indiftatiSjfeu prxfcns. Vnde aliquis exiftent

in Occidente cft tam prxfcns primx Incclligen-
ti* , ficut fi elTct in Meridie , vel in Oriente in
quacumque parte vniuerli:tum etiam, quia tan-
tum allignat immobilitatem loci formaliter ac-
cepti , nihil autem dicit de immobilitate loci
fundamentaliter.

Eft etiam quidam alius dicendi modus , quid
Jocus cft immobilis perrefpc&um ad centrum,
quod eft omnino immobile: fcd neque hic mo-
dus dicendi faluat loci immobj!itarcm:quoniatn
locus, qui dicitur immobilis , eft ipfa fupcrficics
continens, vt patet ex ratione loci. Centrum au-
tem mundi nihil continet , fcd ab alio contine-
tur,cum lit indiuifibile.

19. Thomiftx alium dicendi modum imaginati
opiaif Thf fune, qui in duobus confiftit. Primum cft , qu6d
rat,° ,m,n°b»l'taiis loci confiftit in rcfpe&u,
tattUei! ' Vc* in or<,‘nc *ocati » <lucm habet ad totum cor-
pus fphxricmn cedi, & ad fixionem polorum,
Se centri. Secundum cft , quid ad vnitatem nu-
meralem loci fulficic , quid ex parte locatorum
fcructur idem ordo in fpecie ad totum ccrlum;
ex parte autem cccli poteft feruari idem ordo fe-
cundum numerum. Primum declarant ex com-
paratione, quam facit Philofophus in hoc quarte,
ttxtu qk.tdrjjrf/imo primo, vbi dicit. Quapropter
cum in eo quod mouetur , quippiam moueatar,
moacturque id, quod intus cft, vt in flumine
nauis , vt vafe magis quam loco vtiturcouti-
ncnre ; vult autem immobilis etfe locus. Quo-
circa totus magis tjuuius locus cft : quia immo-
bilis totus eft. Quibus verbis intendit Philofo-
phtis qu6d in flumii;e duo videmus. Primum,

Phyficorum

quod quxlibcc pars fluuij decurrit , eo qu&d nui*

Ja pars aqux fignarx permanet. Secundum, qu&d
totus fluuius in quantum feruat eundem mum
permanet immobilis. Ex his duobus lequitur,
quod fi nauis ligetur in flumine per anchoraro,
vel ad lignum, & comparetur ad parres aqux,
quz fubterfluunt, dicitur efte in alio.de alio loco
materialiter ; ficur in alio,& alio vafe. Si autem
comparetur ad totum fluuium , dicitur efte fem-
per in eodem loco:quialic£c femper alia, Se alia
aqua fubrerfluat , tamen nauis femper retinet
eumdem ordinem ad totum fluuium;& vt lic lo-
cus nauis habet immobilitatem , fcilicct pet or-
dinem ad cotum fluuium.

Et quod didum cft de naui locata in flumine, 10.

applicant ad res locatas in vniuerfo. Naro licet
qnxlibct pars vniuerli fic mobilis, rorum tamen
vniuerfum non mutae locum fubie&o : atque
adei locus furfum dicitur immobilis : quia con-
cauum orbis Lunx femper cft in eadem diftantia
ad centrum. Similiter locus deorfum eft immo-
bilis : quiafemper ftat eadem diftanria centri ad
concauum Lunx. Vnde fi locus furfum,& deor-
fum deberem murari , oportet totum vniuerfum
transferri:veluti fi locus nauis Jigarx in flumine
mutari deberer, oportet totum fluuium transfer-
ri.Et addunt, quod non folum locus fortitur im-
mobilitatem ex ordine ad vniuerfum.quod non
mutatur lecunduin fubftanriam , fcd etiam ex
fixione po!orum,& centri : nam femper locatum
cft in eadem diftantia upn folum ad centrum, fcd
etiam ad polos.

Secundum autem , fcilicct de vnirare loci,
in hunc modum declarant. Nam ficut Padus
dicitur continue manere idem flumen propter
eundem ordinem fecundum fpeciem ad vni-
cum fontem principium ipfius ; non qudd aqua,
qux cft hodie in hac parte , fit iila,qux fuit he-
ri i nec ordo , qui cft hodie huius aqux , fit ille
ordo idem numero , quem aqua prior habuit ad
eundem fonccm ; fcd eft confimilis in fpecie ad
eundem terminum numero , fcilicct ad eundem
fontem numero. Ita in propofito ad vnitatem
numeralem loci fufticit , quod fcructur idem or-
do diftamix fecundum fpeciem in omnibus
lupcrficicbus acris , Se aqux circundamis loca-
tum ad primum conrincns , quod manet idem
numero , Se quod non mutatur fecundam fub-
icoum. Ec licet ordo fuperficicrum acris fuc-
ccffiu^ Jocantium (vt puta turrim) ad primum
continens fit tantum vnus fpecie, &al ius ,& alius
numero per variationem fubicai , & fundamen-
ti j tamen ordo primi continentis ad huiufmodi
fuperficics manet idem numero , Se non tant&tn
idem fpecie.

Locm tft mobilis J impliciter : quia mouetur ad 1 f*
motum continentis ,&c. Nota .quod immobilitas
Joci non proucnit , eo qu6d locus diftet i polis T&Z
mundi, & a cenrro terrx , vt dicebant Thomiftx: *
quia nihil dicitur fimplicuer immobile rcfpc&u
alicuius mobilis , & variabilis; fcd rcfpedhis di-
llantix cft variabilis ; ergo locus rcfpc&u illius
non cft immobilis, 8c inuariabilis. Probaror mi-
nor: quia variato fubie&o , variatur quodeum-
que accidens ipfius , fiuc abfolutum , huc rcfpe-
fliuum ; fed poflibilceft,imm6 de fado conrin-
gir, quod varietur localiter fubic&um conti-
nens locatore; ergo & rcfpc&us in illo funda-
tus. Nam detur , verbi gratia, qubd manus mea
fit in acre a&u faciens diftarc latera ipfius acris;

Qu^ftio III.

m

tdnc i!U fuperficies dicit rcfpefhim ad polos,
&c. Sed ilia fuperficies poteft variati fi manus
recedat ab illa pane acris, tunc enim ille aer non
cft ampliis locus, neque illa fuperficies maner
fic amplius, fcilicct habent lauta fic diftantia;
aut fi ille aer moucatur: quia enim cft corpus
naruralc.potcft moucri localiter , & ibidem luc-
ccdcte alius maneto abeo :cigofubie&o eodem
numero non manente, nulluin accidens manet
i dem numero, fiuc abfolutuin, fiuc tcfpcftiuum:
& tunc nec manebit idem locus. Neque fuffi-
cit dicere , quod Thoroiftx rcfpomlcr.t, fcilicct,
quod quamui» fuperficies , vt ell vliimum conti-
nentis , varietur, non ramen variatur, vccft vlti-
roum Vniuerfi .quod eft dicere, quod quamuis
hac numero fupcificies varietur, alia tamen il-
li fucccdir.qux cft in eadem diftantia ad polos.
Sic. Et fic non dicitur variati fuperficies tali-
ter diftans , quamuis dicatur fuperficies variari,
,.y. eo quod rota ratio loci iu omnibus continenti-
bus eft ex ptimo continente, feu locante ,fci-
licct ctrlo.Nequc hoc , Inquit Scotus in fecundo
Jijiir.Uier.f fecunda , tjtuflioJU tjisinta , fuffkit di-

t r.ceic : quu contra hoc fic argumentor. Ideo illa
fuperficies cft vltfma Vniuerli, quia primo eft vl-
tima partis vniuerfi ; fed rcfpcfihi partis vniucr-
fi , hoc cft , rcfpc&u illius continentis , cuius cft
fupet ficie* , cft alia Sc alia , quia etiam variatur,
A’ cft aliud , fic aliud illud .cuius eft: ergo etiam
cft alia.fic alia, rcfpedlu totius vniuetf. Probatur
confequemia; quia non erat rcfpc&u vniuctfi,
nili quia & partis vniuerfi , quod talis fit rcfpc-
ftti vniuerfi , quia cft talis reft>e$ua<iu>iu$ par-
tis , qux ctar maior huius difcutfus. Probatur 'a
fimili , licet cniui fint in aliquo toto inultx par-
tes, tamen quod competit ipfi pet vnam partem
ptxcise.fi: portea per aliam prxcisA.non cft idem
j numero i verbi gratia , fi modo milii competit
• eflc claudum per dexterum pedem, Arpoflca fa-
num contingat cfte claudum per finlftrqtn ptx-
$ * cisc , non ‘eft cadens numero clauditas, quamuis
per partes ciofdcm totius hoc mihi aducuiat.
Similiter fi diftare medA i centro , & a polis
inundi per decem dictas contingat mihi per
; "dianc fupcrficietn , qux roodbmecircamfaibir,
fic eadem diftantia contingar per aliam , qux fu-
perficies fnnt partes vniuerfi , tamen afiaqui-
, drm , & alia diftantia eft , & Immobilitas rcfpc-

vniuerfi ; fiquidem alia, Sc alia rcfptf^u par-
tis vniuerfi , fcilicct alterius l fic alterius fuper-
ficiei : non ergo fumenda eft huiufmodi immo-
bilitas loci penes talem diftanciam, fi quidem
eft mulriplex , fic fimplicitcr mobilis ; quia
fubiefturh eft multiplex , fic fimplicitcr mo-
Jit '' bile.

1 1* d Sed ramrn tU immobili/ ,/icitnJitm tqkitmlen-
tiam' ^ou > Scotus in x.vbi fupra dicir,
uttlni. * quAd l°ais h.ibct immobilitatem oppofitam
omnino motui locali , & incorruptibilitatem fe-
cundum xquiualemiam , per comparationm ad
motum localem. Trimum probatur , quia fi lo-
cus, qui dicatur At moueremr localiter, recede-
ret ab vno loco , fic accederet ad alium : ergo fi
yf tcecdir i loco , erat in loco-, Se runcquxro de
illo loco, a quo recedit locus A, mouraultne.an
non localiter; fi non : ergo neque -^.fcilicer, pri-
mus locus moueturlocalitcr: quia non cft maior
tatiodevno, quamde alio. Si fic : ergo erat in
loco,& tunc de alio loco , fic fic in infinitum. Ne
ergo detur huiufmodi proccfTus in infinitum in
Scoti optr. Tora. I /.

■h'

-sjl?

t-

locis, dicendum cft, quod locus nonmouctur lo-
caliter,fic eadem rario formari poterat de loco ad
quem acccdeter locus A, fi luoucrcttit localiter.
Secundo probatur, quod neque per accidens pof-
fit locus moucri ,qnia tunc fimilitcr efTet in infi-
nitum procclTus , ficut prius. Probatur fcqaela,
quia fi locus mouetur per accidens, per accidens
cft in loco ; ficut motis nobis moucmur omnia,
qux funt in nobis : fic ficut cum moucot, moue-
tur etiam per accidens fuperficies mea, fic albedo
mea, fic finiilitudo mea : ficut ergo ego fum per
fc in alio , & alio loco , iuctjam accidentia mea
funt per accidens in alio, fic alio loco. Similiter
dicendum cft de loco.quAd fi motietor.pcr acci-
dens, cft pcraccidciis in alio , fic alio loco ; alias
non mouctetur localiter , & idem de illo alio, fic
alio loco; quod fi monerentur per accidens , da-
rctuc ptoce(T:is in infinitum. Probatur tertiA clle
inconucniens locum moucri per accidens ; inde
enim fcqoercrur , quud fixum moucrctur , id cft,
quod Jocus, quem oportet e fle fixum, moueietur;
in quantum enim locus locat, quiefeit : quia lo-
cus non moucturad locabilc.fcd notius locabile
mouetur ad locum acquirendo aliam, fic aliam
fupcrficietn loci.

Secundum probarur.fcilicct incorrupribilitas
loci ; licet enim corrumpatur locus uioto cius
&bic&o“,idcft,a‘crc Iqcallict.iia vt moto aere lo-
caliter uo maneat in eodeni ratio loci, qux piius,
ficur probatum eft, neque eadem ratio loci poteft
manete fo aqua fuccedcntc : quia idem accidens
mimeronon poteft mar.crc in duobus fubicetts:
tamen illa raiiu loci .fucccdcns ,qux eft alia a ra-
tione ptxccdcnii fecundum varietatem, cft ea-
dem prxccdcmipcrVquiualcniiaro quantum ad
morum' localem : nam itajncompoffibilc cft mo-
tum localem efle ab hoc loco in hunc Wum,
ficut fi efTet omnino idem numero locus : nullus
autem idem motus localis poteft efie ab vno vbi,
ad aliud vbi , qux duo vbi non coitefpondcant
daobus locis differentibus fpccic proprer fpa-
tlum Interceptum : quia talia loca habent alium
rcfpeftum non canium numero; fed etiam fpc-
cic ad fotum vniucrfum ; loca anum fpccic di-
ftiutta a refpeAu vniuerfi funt , deetfum,

dextrum , /iniflraui , ante , & rttro , qux funt fpc-
ciesloci pofitx ab Ariftotcle in hoc quarto, fic
huiufmgJi loca fic fpecic differentia funt di-
ucrfx fuperficies , qux diffetunt fpccic , non
qoiaTupcrficicsjquia ve fic, funt ciufdcmlrc-
cici ; fed quia fupctficies, in quibus funt rdpe-
Aus innuentes diuctfam differentiam conftitu-
tioam diucrfi loci : & ix hoc ilii rcfpcctus , qui
funt tantum numero alij , videntur vnus nuiqc-
rn : quia ita funt indiftinfei refpc^u mptus lo-
calis, ficut fi tantAm efTet vnus rcfpcfVu nume-
ro . ficut , verbi gratia, hxc vox homo t quoticf-
cnmqtic prolara dicitur vna vox numeto , Se di-
ftingui numero ab hac voce hf,u , fi: tamen
impoflibslc eft, , eandem vocem numero bis
piofatti , quot enim funt prolationes , tot funt
voces numero diftin&x , atque ita hxc vox
hemo, Se hxc, lapit, non tantum numero, fed ‘
etiam fpccic diftinguuntur; tamcjv.qliia rcfpc-
«ftu conceptus figmficari per hanc vocem ho-
mo , fcmcl prolatam xquiualet 'huic voci homo,
iterum profate per xquiualcntiain rcfpcflu fi-
« gnilicati , dicuntur cltc vna vox nuncro ho-
mo , fic homo , lapit . fic lapit bis , fic millics pro-
- latx. Sic in propofito locus dicitur immobilis,

'v y J per

■M

tgfl^

19-

loti ftnttn-
i, tia it «ui-
iitatt loti
i itf litator.

Qu^ftio 1 1 1.

corpus quantum , eo quod tale eft, habcr polit 10-
nem.qux ell pallio quantitatis , hoc cft, otdinetn
partium in toto , itavt hxc pars habeat ad illam
ordinem inferioris, vel fuperioris.Rurfus fecun-
dum hanc rationem corporettatts tale corpus lo-
cabile ell in aliquo loco ; qux locabiluas , tc
apeitudo ad locari ell eius pallio ; quod quidem
corpus, quando localiter mouctur.tranfit ab vno
t’Ai\ad altud vbl: termini enim xquo , Setdtptem,
tnter quos motus localis fit , funt duo vbi.

Secundo obferuandum ell ,qtihd corpuselle
in hoc vbi eft clTe in loco-,&: hoc cfl circuralcribi
i loco, vel it fuperficie corporis cont»neurfs:& ad
hanc relationem extrinfecus aducnlentern ,qux
ell vbi , confequitur (latim alia relatio exuinfe-
cus aiucniens, quxell firus ; qux quidem ell re-
latio ordinis partium ad locum , fiue parttum
locati ad partes loci , vel locantis , ira Icilicec
quid partes locati coexrenduntitr partibus loci,
& totum locatum commcufuratur toti loco, in
quo habet tii.

Tertio obferuandum cft , quid in fuperficie
continente, Ce circumfcribcntc locatum , vel in
corpore cuius ell fupcrficics .corrcfpondct vna
relatio , qux dicitur vbi acliuum , ex hoc , quid
continet, flrcircundat locatum: vel, vt melius lo-
quar, ex hoc quid locatum ell prxfcns loco , ita
quid vltracorpus locatum, & locans nihil abfo-

enitn, inquit , te refpe&ns non faciunt vnum per
fc conceptum :fcd cuiufcumquc generis cft con-
ceptus per fc vnos, neque abfolntum contrahit
relpcdlum, neque c contu. Hac conclufione ap-
paret , quitn male Tolctus intellexit Scotum, Ttltoanufr
quando pro illo formar rationem dicens , quod iaoStxit
refpcdlus contrahit fu perfici em ad conftiturio- Stetmm.
nem locidocus enim cfl voturi pef fe:ex abfoluto
aurem Ce rcfpcdliuo nequit fieri vnum pet fc, fcd
vnum dumtaxat per accidens.

Dico tertii, quid locus eft foriualitcr , id cft, 3 0.
quiditatiu^ fupcrficics continens immobiliter
per xquiualcmiam. In hac cOnclufionc volo di-
cere Genus loci clll fupcrficiem , differentia au-
rem contrahens Genus . cft ca qux ira contrahit
fupcrficiem , vt in tali fu per fide flat im otiantur
lalcs relarionc» fupradiltx,& conflituatur caf ta-
li Genere, & ex rnli differentia non cognita , nili
per has cius reiarioues.hzc fpccics.fcihccr.locus.

Hxc conclulio lubet toburin Ariftotelis dodtri-
na,docenris definire per pafliorics magis rei na-
turitn indicantes : quia fete nulla differenti!!
nobis cognufcibilis eft. Infuper & in hoc quarto
libro a! Ferit Ariftotclcs loci naruram per cius
proprictares indagandam e(Te. QuM, autem lo-
cus natura:!? harum relationum in Tua quiditate
includar , probatur , Se primi de rcfpeftu conti-
netitix.' Naiu Ariftotclcs in hoc libro afterit,

Imum inuenirc cft In loco , feu in fuperficie per- qu6d idem locus manci fuccedentibus fiblinui-

linensad rationem loci i fcd quicqnid inuenitur,
cft rcfpe£liuum: inuenitur enim Ce a&iuum,
& forte inuenitur etiam & litus afliuusfituaos
locatum , relatio videlicet corrcfpoodcns in loco
illi , qux cfl in loeato/ccundum qudd partes lo-
cari habent ordinem ad locum , eo quod funt in
loco.Similiter, quia locus locat , Se circutnfcribit
locatum, ex quoinipfo cft eliadliuum ,qux cft
relatio contincnrix, erirquidem & litus afliuus,
relatio fdticer a qua locus dicetur firuans loca-
tum , hoc eft, qtibd parres loci ordinem habeant
ad partes locat i.fccundum qubd partes locati rc-
jfpondent patribus loci. Inuenitur -tiam relatio
immobilitatis , i qua locus eft immobilis , cuius
different lx funtfurfum.&deorfum, qux propor-
rionabiliierinucniumut etiam in locato paUiuc,
ficutin loco a£liuc:ita vt locus locet imniobi-*
liter futfum , vel deotfum , Cc locatum locetur .
furfuni , vel deorfum.

Ex his dico primo, qiiod non cft de ratione lo-
ci,quod locus qui cft fuperficie*, fic corporis con-
tinentis fupctficics.Si enim feparata cflet talis fu-
pctficics,ita vc non efTct vltimum illius corporis,
adhuc edet locus, & prxeise continens. Probatur
con clu fio. Locus circumfcribcfe debet locatum
fecundum fuperficicm indiuifibilcm In profun-
dum, eo quod c&m debeat xquari locato tantum
fecundum latitudinem, Cc longitudinem, dimen-
tio profunditatis impertinens Iit ad locum; ergo

...... .It 1. r.t.NM* In M n . f". f. . C. _ _ . ‘

cein corporibus; ergo relatio contincnrix, quam
hic locus ad hoc corpus contentum habebar,
n6n erae dc ratione loci. Probatur confcqucntia,
quia relatio perit perempto eius termino tergo
ablato locatoi loco aufertur relatio loci conti-
nentix ad locatum , Se adhuc non perit locus , fi
eadem maneat fupcrficics ; ergo in ratione loci
non erit talis relatio.

Confirmatur tarione Scoti Qupdlibcro vnJc-
cimo, fic dicentis t Vald.ito contento, variatur re-
latio ipfi corrcfpondcns, fcilicct in !oco,& ita cft
aliud, Se aliud continere refpcclu alterius , 5c al-
iferius contenti, fcd non variatur extremum rela-
tum : quia idem cft continens, atque ita idem lo-
cus; ergo locus prxeise ell continens abfque re.
latione &ponit>exempluni.Corpus habens albe-
dinem.fi fecundum cam eft fimilemultis.muhas
habent fimilitudines : qoia fimilitudo numeta-
tur.rermino numerato 'f fcd tamen ipfumnon
cft multa fimilia ,‘ fed vnum fimile ; ficut habens
multas feientias cft vnum felemtquia concretum
non numeratur ad folam fornix numerationem,
fcd oportet , quo J cum hoc fit numeratio fiippo-
fici habentis formam; ergo fimijiter quando in
eadem fuperfieie fucccdunt ntulta corpora cir--
cumftribcnd.t,variacur relatio comincncix,& ta-
men manet idem locus; ergo locus quid aliud cft
a relatione.

Secundo probatur. Corpus per diurnam po-

Jl*

non cft de ratione lori,nifi quod fit fuperfiaes tendam poteftclfc io loco definitiuc finet^ipaf-
: non autem quid fit corporis conti-'1 fiub chcu rh(lct£t i uo tergo locus locans corpus

continens
nentis.

Dico fecundo , quid locus non componitur
intrinfececx fuperneie, 3c rcfpc&ibus. Probatur
conclufiotabfolucum Sc refpeflus nfi faciunt pec
'fc vnum conceptum ; fcd locus eft quid abfolu-
iura : ergo non componitur ex fuperficie, qux cft
qiitdabfolutum,& refpe&ibus. Confequcnriacll
legit ima, & minor cft cuidens : & maior cft Scoti
Quodlibeto vndcciroo, improbantis, quod vbi per
fc importet abfolutuvn,fic refpe&um rabfolutura

definitiuc fine t&a&iuo circmnfcriptiuo. Ante
cedens probatur , fic fc habent corpus fc locus
ad olr/ficut fc habent a£kmm,& palfi.mmad ••

latio vbi Maiorprobaturtquia ita videtur habi-;
‘ rudo media Inter locum, Sc corpus, ficut aiftio, Sc
pallio inter ^gens ,Ce patiens. Minor cft defide,.

DanicJis

2$6

Lib.IV. Phyficorum

Damelis tettio i vbi dicitur ignem non combuf-
filtc «es pueros tnilTbs in fornacem ; ergo ficut
minente aftiuo,& j-afliuo , non fuit a&io fic paf-
fio.ica etiam manente loco, Se locato, non ctit vbi
acutum, neque vbi pafliuum.

Tertio probatur; non eft contradi&io abfo-
lutmn numero abfquc rcfpe&ucxtrinfccus libi
aducnicntc;fcd ram vbi paflluuro tpfpc&u corpo-
ris locati, quiir.^i aftiuum rcfpcftu fupcrficici
locantis fune tcfpcilus cxuinfecus aducnicntcs;
ergo nulla cll implicatio manete line talibus tc-
fpettibus. Confequentia cll bona. Se minor cct-
uflima in doflrina Scoti. Maior autem probatur;
natura talium relationum eft , vt pofito funda-
mento , Se termino adhuc non neccftario ponan-
tiu;vr probat ipfc Scotusf**d/*fr.n.fcd tunc vitra
implicatio eft manere line pertinente ad cius cf-
fentiara ; ergo icfpe&u vbi non eft de edentia
loci.

Quirti' probatur verbis Scoti , fic dicentis:

Non apparet emit radi&io fuperfiriem concauam
elfc Gnc refpcftuad aliud corpus, vt contentam;
ficut enim argutum eft de locatione pafliua , fic
poteft argui de locatione aftiua.

Quinto probatur ex eodem Gc dicente : Poteft
Deus conlctuate idem loeabile Se eundem lo-
cum , Se tamen non manebit eadem ciccumfcri- Nota fecundo ex Hbrofixt • Phyptonan c.tr itulo 3 f.

pnu : quia corpus clt abfens ab illo loco , fic hoc
etiam poteft natuta facere^ ponendo aliud cor-
pus prerfens illi loco : non igitur ifta extrema Io- tcrialibus , ita falfum eft dicete quantitatem ali-

componi ex abfoluto , fic rcfpe&iuo , fic bic qux
diximus concordanda funt, qux «adit Scotusln
hac quxftionc.
f P Artit ut» lati cepul.vuur ai eunitm terminum, S^irtaii
ficc.Nota.in quantitatibus continuis duo clTc gc-
neta partium, quxdam funt mtegralcs.tiue mate-
rialcs:quxdam verb funt formales. Materiales £ famUi.
funt , qux copulantur terminis communibus, vt
duo palmi in linea, vel quatuor pedes in ligno; fic
hx partes funt ciufdcro naturx cum ipfototo,
qnxuis enim pars eft quantitas. Pattes vetb for-
males funtipli tetmini, quibas copulantur pattes
materiales. Et vocamur formales , quia vniunt
quaniitatcm:fic huiufmodi partes funt indiuilibi-
les dinifionc , qui eft diuilibile illud quod copu-
lam ; vt punSum , quod copulat pattes line*, eft
omnino indiuifibile ; linea vetb eft indioifibilis
fecundum latitudincm:6c ideo copulat pattes fu-
pctficici. Rurfus, quia partes cotpuris tribus mo-
dis diuiduntut , flipcrficics, qua copulantur, non
nili duobus modis diuiditur; fic quoniam pat-
tes tctnpoiis diuiduntut fecundum dutaiio-
nem , iJcitc6 inftans , quo copulantur .cftin-
ditufibilc fecundum duratidnem ; omnes igitur
paries formales carent diuifionc illius quod co-
pulant.

Nota fecundo ex Bhrofexto Pin/iconm capitulo
pnW,quod ficut eft verum diccrcomnem quan-
ticatem componi . fic accrcfccrc ex partibus ma-

cum, fc loeabile ncceftario confequitur ipfum
vbf.tunc vlira,eadcm eft ratio de vbi aftiuo , qux
de paflitto ; ergo Geue datur corpus loeabile (me
vbi pafliuo.dabilis eft etiam Gnc loco, vel a&iuo;
ergo vbi a&iuum eft extra rationem loci : vbi au-

* tein alituum nihil aliud eft, quam rcfpeiftus, Guc
relatio fundata in vltima fupctGcic continentis .

f circumfctiptiue& terminata ad corpus conten-
tum , Guc circumfcriptum ; cfgo talis tcfpecius
non eft de cius ratione.

Probatur etiam hoc ipfum de relatione immo-
bilitatis. Locus eft incorruptibilis pef xquiua-
Icntiam ; ergo relatio immobilitatis non eft de
cius deftnitionc. Probatur confequentia, incor-
ruptibilitas per xquiuatentiam nihil aliudcft.m-
fi qufid nequeat loeabile per morum localem ac-
quirere illud aliud vbi, licui neque cxiflcns in
primo vbi moucriad ipfum pterii, quodnaber,
& qufid in eodem infumi, quo corpus, verbi gra-
tia, recedit ab acre , fubinrrac aliud corpus fa-
ciens latera continemis diftare eadem fpecic df-
ftiti&i cum prxcedcme, qua praecedens locus di-
fflabat, hoc autem non cll niG habere Gmilcm rc-
fpe&um continenti* ad idem corpus Iocatum;&
per confeuucns illam fuccedentcm fuperGeiem
iimilemclle pr.rccdenti,vcl potius proportionari
ad illam; eo quod ficut fc habet vnanJ locatum,
fic il: alia; ergo immobilitas minuscft <lc ratione
loci. Probatur confcqucntia:quia vnam rem ha-
bere proportionem ad aliam, eft fiipponcicipfam
rem iam in fuo clTc conftitutain , Se referri ad
alum ; ergo ifte locus numero in eodem inflanti

• fuccedens alteri loco numero , qui ad ipfum ha-
bet proportionem, cll prius in ibo effle conftitu-
tus , & per confequens immobilitas non eft de
quiditarc illius.

Ex liis. definitionis loci tradit* abAriftotele
verus fenfus apparer ; Improbatio etiam opinio-
nis Thomiftarum ; Se fimiliter mala Scoti inter-
pretatio exiftimantiutn Scorum tenuiffle locum

itnt

, M/n

quam componi ex partibus fotmalibus , eo qn6d f»i.
mdla quantitas continua componitur exindmi-
Gbilibus. Quod Gc probatur ; fumatur linea
duorum palmorum A R C,pun£lo B , quod eft in
me Jio eius copulans partes, repugnat c(Tc dir
uilibile : quia ranc linea cfTct maior duorum
palmorum : conftabit enim ex duobus palmis.

Se ex illa cxtenfionc , quam concedis habere
pun&um B, quod eft contra' fuppofirum. Ciim
ergo locus fit quantitas continua, qux extrin-
fccc continet locatum , & cius pattes copulan-
tur eodem tempore , quo copulantur patres
locari , inrcllige , non eodem tetmino nume-
ro , fcd proportione , Se per correfpondcntiam;
vf ficut pars loci cortefpondet parti locati,

* fic etiam terminus partium loci cortefpondet
termino communi partium locati. Scotus U-^
men , vt vides , dicit quod copulantur ad eun-
dem terminum communem , Icilicct ad lineam,
ad quam copulantur partes fupcrficici. Di-
citquc Ariftotelcmin Prxdicamcntis loqui de
loco fecundum ftmofuatcm. 'blam opinio auti-
quotum de loco , fuit , quod locus eflet fpatium
trina dimenfione prxditum , & capax locando-
rum. Quod cum corpore efl occupatum dicitur
plenum,6e cum corpore caret, dicitur vacuum, ve
vidimus fupra.

E Lac a non funt contrurU nifi rutione difpejitio-
numtScc. Nora quod poffcc etiam dici , quod
locus furfum in ratione fupremi , Se locus deor-
fum in ratione infimi , non fune quantitates , fcd

fVotiiis aA ulUjiai. Vrcl dici poflct , qu6d locus
urfum , A: locus deorfum non funt contrarij:
quia eadem res refpe&u dtuerforum efl fupre-
nu , & infima : nam media regio acris re-
fpe£lu noflri , eft fuprema , & rcfpe&o ca lorum
eft infima.

QV A.

Qua;ftio IV.

*37

Vrfriii

bnutj! fa.
P".Mhui
& «">»*.

M.

Q_v x. s T i o IV.

. Vtritm locm Jit aqualit locato.

Arirtot.f^.4. f/r/ j j. Simplic. Thanift. A ucrroc* ibidim,

D.Thon>. UB.\. Alberi. Mign. i. tmf. 7 Ctnoaic.

fuaji.i. art i. Cooimbric 3i Ruuios in **f*fir.esf. 4.

4 >'£.19.$ j.**/w.?.Roccm »■ famfi/raf tnf.g.

Rovitvr quod non : quia illx quan-
titates non funt ad inuiccm compar.t-
biles in magnitudine, qux funcdiucrfo-
lum generum ; fcd locus, & corpus locaium fune
diucrforum generum :crgo,&c. Maior paret per
definitionem proportionis : quia prepouicefidkd-
rnm qtumtitjunm tiufdtmgcneru vmm *d *li*m ctr-
urtUuio in (jtumittut.Ucm, paret maior per Com-
mentatorem quarto huius , comm.j. vbi dicit,
quod compatabiliaad inuiccm debent c(Te eiuf-
dcmrpecici fpecialiflimx. £t minor probatur,
quia vel locus eft de alio genere gencraliffimo,
vel (altem alterius fpeciei fpccialiflitnxa cor po-
rcinam fuperficies eft alterius fpecici fpccialifli-
mz a corpore.

Item, nullum continens cftxquale contento
per ipfum;f:d locus eft concinens locacumiigitur
locus eft maior locato.

Tertio, quia aqua cftlocus proprius terrx ,acr
locus proprius aqux , ignis locus proprius acris,
&ctclum proprius locus ignis, Sc ccefum eft ma-
ius igne, ignis maior aere, aer maior aqua,& aqua
maior terraiigitur locus eft maior locato : Sc per
confcquens non xqualis. Prima pars anteccden-
, lis apparet in ifto quarto cext. n . Et fecunda ap-
paret in fecundo Mcteororum ; vbi dicitur, quid
coelum eft multo maius quam tota mafta elemen-
torum.

Irem , quod elementum fuperius fit maius in-
feriori, & contento, patet per loquentes de pro-
portione elementorum ; qui omnes conccdunr,
quid elementum fuperius eft maius inferiori
excepti aqua , quam aliqui dicunt clfe minorem
terra, Sc hoc polito , adhuc habetur propofirum:
quia fi aqua, qux eft locus terrx, fit minor terra,
{equitur quod locus non eft xqualis locato , fcd
minor.

Quarti . nulla fuperficies eft xqualis corpori;
fed locus eft fuperficies,& locature corpus;crgo,
Sc c. Maior patet : quiaxquahtas magnitudinum
attendienr penes ipfarum dimenfiones ; modo
corpus habet tres dimenfiones ; Sc fuperficies
vnam folamiergo.&c.

Quinti , quia idem eft locus naturalis totius,

Sc partis; vt totius terrx, Sc vnius glebx , vt patet
tettio huius, texr.5x.0c i.Cccli.i 9.58.7$.8©.igitur
fi locus eft xqualis locaro.fcquitur quod fit {qua-
lis roti.fif parti, quod eft impoflibile.

Sexto , quia locas vltimx fphxrx , non eft
xqualis vltimx fphxrx, & tamen ipfius eft ali-
quis locus : igitur non eft omnis locus xqualis
locato fuo.Mator patet: quia impoflibile eft e fle
tantum corpus, quantum eft vltima fphxra , quia
ipfum eft maximum , eo quid continet omnia
alia. Minor probatur : quia vltima fphxra moue-
tur localiter, quod non poteft cfle nifi fit in loco.
Oppofirum arguitur per Ariftotelem in ifto 4.
text.H.

Nocandum , quid quidam eft locus proprius,
qui continet locatum, Sc nihil plus;vt fuperficies
aeris immediata columnx continet colutnnam,&

nihil plus , igitur eft locus proptius columnx.

Alius eft locus communis alicuius locati, fcilicec
qui continet locatum, Sc aliquid vltnuEx quibus
definitionibus fequitur, quod vltima fphxra non
habet locum proprium, nec communemiquia non
habet aliquod continens ipfam prxeisi, aut con-
tinens iplam cum aliquo alio. Secundi fequitur
quid nunquam pars inexi flens tori habet locum
proprium. Probatur, quia quxlibet fuperficies fe-
turata, & difeontinua ab illa parte Continet il-
lam partem ; & cum hoc aliquid aliud.Tcrtio/e-
quitur quod fuperficies concauacccli verfusnos,
non eft locus proprius ignisiquia cum hoe.quid
continet ignem , continet aliquid aliud , fcilicec
acrem, aquam, Sc terram. Eodem modo probare-
tur quod concaua fuperficies fphxrx ignis non
eft locus proprius aeris ; quia cum hoc continet
terram, & aquam. Verum eft tamen, quod conea-
uum cceli eft proprius locus totius maflx ele-
mentorum , Sc concauum fphxrx ignis non eft
locus proprius aggtegati cx tribus eleineutis , Sc
mixtis infrfc contentis.

Secundi , notandum quod locus poteft dici teem Hfr,
xqualis locato dupliciter. Vnomodo fecundum riamputft
cominentiam;aliomodo fecundum dimenfiones.

Item fi intelligatur efle xqualis fecundum di- MM'
mcnfiones;tonc hoc eft tripliciter, vel quid fimt
xquales fecundum vnam dimenfioncm , vt quid
locus fit xque longus , ficut locatum, aut fecun-
dum duas.vcl fecundum tres.

Tenii, notandum quid profunditas corporis ^
poteft accipi dupliciter : vno modo fecundum rrtfnmiitm
vnam lineam.vcl fuperficiem ; vetbi gratia , fi fit nrpteit 4u-
vnum corpus cubum.cuius dux fuperficies oppo-
fitx fint albx, Sc alix dux oppofitx fint rubcx>&
iterum alix dux nigrx.Tunc longitudo corporis
eft fumenda fccundim lineam, vel fuperficiem
protractam a fupcrficic alba , ad fuperficiem al-
bam,fed latitudo, eft fumenda fecundum lineam,
vel fuperficiem protra&am inter fuperficies ni-

f;ras ; Sc tunc fumenda eft profunditas fecundum
incam.vcl fuperficiem protraham inter fuperfi-
cies rubeas. Alio modo fumitur profunditas pro
tora capacirare corporis.

Ex his ponuntur conclufiones. Prima condo- Lmu eft

fio. Locus eft * xqualis locato fccundim conti-
nentiam. Probatur, quia nifi ita cflet , fcqucrctur
quod cflet aliquis locus fine corpore, vel aliquod * **

corpus vitra corium fine locojconfcquens eft im-
poflibile : quia tunc effer dare vacuum. Confe-
quenria probatunquia li locus plus contineat, fi-
uc fit maior quam locatum; tunc de tanto eft lo-
cus vacuus.de quanto locatum eft minus loco. Si
veri locus eft minor , dc tanto locatum non cir-
cundatur alio corpore, & per confcquens circa
illud clt vacuum.

Secunda conclufio. Locus eft xqualis locato J.
fecundum duas dimenlionrs , ita quid fnpcrfi- L»rn eft
cies.qux eft locus, Sc fuperficies extrinfcca locf- !**•-

ti funt ad inuiccm xquales. Probatur ficiquia ill{ 'jjmta’
magnitudines funt ad inuiccm xquales, quarum fttna,
vna fuprapofita alteri neutra excedit reliquam;
fcd fic eft deillis duabus fuprrficicbus : ergo,&c.

Maior patet : quia eft principium in Geometria.

Minor probatur, quia locus fupei ponitur fuperfi-
ciei locati.K neutra excedit reliquam; quia fi al-
tera reliquam excederet , iam non cilcnt xquales
fecundum concinentiam.

Tertia conclufio. Accipiendo dimenfiones cor-
poris fccundim lineas tcftas.vcl fuperficies, locus

eft

2$

Lib. I V. Phy ficorum

eft squalis locato. Probatur.quia locus eft «qua-
lis omnibus fuperficiebus circumflantis locari fi-
mal fumptis i fed fecundum vnam iftatuna fupet-
ficierum eft tumenda longitudo, fecundum aliam
latitudo, & fccund&m aliam profunditas, vt patet
de corpore quadrato i igitur, ficfumcndo dimen-
fiones .fequitur qufid locus fit xqualis locato.

Quarta concludo : Sumendo profunditatem
corporis pro tota capacitate corporis, impoflibi-
le cft.quod locus fit xqualis locato , immo in in-
finitum exceditur k locato , vt ly in infinitum de-
notat proportionem , ficut patet ex ena queftio-
nc fecundi.

. Ex iftis conclufionibus inferuntur aliqua co-
rollaria. Primum corollarium eft iftud , quod A,

& B, funt duo corpora xqualia , fic tamen ipfo-
rum funt loca inxqualia.Piobatur:quia fint
B . duo corpora cubica , fic vtrumque habeat in
qualibet fupcrficie quatuar pedes i tunc fcquitur
quod aggregatum ex omnibus fuperficiebus ip-
fius A , fecundum longitudinem eft duorum pe-
dum: tunc pono quod B diuidarur in odio cubos
x epules, quorum vnus fuperponatur alreri , 6 e fic
de quolibet ad modum columnx quadtilatcrx,
tunc ifta columna B , habet quatuor fupcrficies
fecundum profundum, quarum quxlibec eft odio
pedum rigirur aggregatum ex illis quatuor fu-
perficiebus fecundum longum edet trium pe-
dum , fic tamen in duobus extremis habeat duos
pedesiigitur totum aggregatum ex fupetficicbus
ipfius B , fecundum longitudinem eft trium pe-
dum: igitur per fecundam fuppofitionem locus
ipfius B, cfter prxeisertium pedum ; fcd locus ip-
fius A, eft prreise duorum pedum j vr probatum
fuit : igitur A,&c B , funt duo cotpota xqualia fic
tamen ipfotum funt inxqualia loca.

Secundum corollarium eft, quod inxqualium
corporum fune xqualia loca. Probatur , retento
cafu eodem , fic pofito vitra , quod yf.auguientc-
tur, donec occuper locum prijetsd, quantum nunc
occupat Ti.tunc A.Sc /f.cflcnc inxqualia: quia A
prius fuit xquale B, & iam eft augmentatum , fi c
tamen A, & B, habent xqualia loca.

Tcrcium corollarium , qu&d A ScB, funt duo
corpora xqualia , fic tamen A poccft in infinitum
maiorem locum occupare , quam de fadlo occu-
pet B.Sc tamen non potrft occupare maiorem lo-
cum , quim poffit occupare B. Probatur , pofito
qufid At fic A.fint duo quanta cotporea xqualia,
fic B remanente indiuifo, imaginetur A diuidi in
duas medietates , quarum vna ponatur ad extre-
mum alteriusjfic fic in infinitum , ficut dicebatur
prius in vna imaginatione de infinito.

Nunc ad rationes. Ad primam dico, quid quan-
titates diuerforum generum, fcu diucrfarum fpc-
cicrum pofTunt comparari ad inuiccm fecundum
vn«m,vcl duas dimenfiones, in quarum vna , vel
duabus conueniunr.

• AJ fecundam dico , quid fupcrficies non eft
comparabilis corpori fccundiim capacitatem
corporis: modo nos comparamus fupctficicm ad
corpus non fecundum capacitatem corporis ; fcd
fecundum fuperficicm cxtrinfccara ipfins.

Ad tertiam , dico quod fuperficics concaua
ccclicft xqualis fupcificici conucxx ignis ; & fic
dc aliis.

Ad quartam , dico qufid non oporree quod
continens fit matus conrenro:quia dc fa&o con-
tinens.fcilicer fupcrficies, fuperpofita locato non
cxccdit fuperficicm extrinfecam locati.

Ad quintam, dico qubd debet intelUgi de loco
communi. Ad aliam, di&um eft , quod vltima
fphxra non habet locum nec feqmtut ,mounw
localiter, igitur huktt locum. Sed fufticit.qubd alitet
fc habeat fccundiim fe toraro ,vcl partes cius ad
aliquod quicfccns •, vt di&um fuit in ptxccdenti
quxftione.

AN NOTATIONES.

4Y Ocm tfi oqualii locuto fecundum centintntiam.

J-iNota quod quidam dicunt , qubd aliquis
locus proprius eft multi maior locato : nam fe- u
eundum illos nihil ptohibet eiufdcm locati cfic
infinita loca , quorum vnus eft maior , fic altet f ^
minor , 5c altet xqualis. Et ratio huius eft,
quia locus non diftinguitur a corpore : quia er-
go locus eft fuperficics corporis continentis,
ideo corpus continens eft locus , fic quia qux- ,
libet fupet fides eft diuifibilis fecundum profun-
ditatem , ideo non poteft affignari prima fupcr-
ficies, qua primo continet locatum :aflignatl
enim quacumque , ipfa eft diuifibilis in infini-
tas fuperficics, quarum quxlibct eft corpus, fic lo-
cus proprius ipfius locati. Dicunt vltcrius.quiid
locus proprius eft xqualis locato iribus modis,
fcilicer fecundum continendam, fecundum men-
furas fuperficialcs , fic fecundum diametros. Se-
cundum cominemiam:quia quantumcunque eft
locatum.tancum locus continet jficc contra quan-
tumcumque locus continet , tantum eft loca-
tum. Secundum menfuras fuperficialcs ; quia (1
aliqua menfura circumuoluatur loco extrinfe-
cc, tangendo corpus locatum, fic alia circum-
uoluatur loco , intrinfcce tangendo fempec cot-
pus locans, illx dux mcnfurx , fi in rc&itudinem
reducantur , erunt fibi inuiccm xquales : fic tan-
dem fccundiim diametrum : quia quanta elTct li-
nea diameiralis du&a per locatum dc vno pun-
dlo extremo ad alterum punitum extremum, ter-
mtnata per illa ptindla inclufiuc , tanta edet li-
nea diamerralis du&a inter punfta loci corre-
fpondentia illis pundis locari , terminata ad illa
pun&a loci exclufrac.Cxtcrum bxc fententia eft
contra Philofophum probantem locum non eite
corpus.

Nota fecundb .quod locum e fle xqualem loca- io.

to bifariam intclligi poteft : priori modo quan- Lemdothi
tum ad numerum dimenfionum ; altero modo f

quantum ad extcnfioncm ipfarum , vel quantum tf"**4*
ad extenfionem vnius.vel duarum, vel trium.

Nota tcrtid.quftd duplex eft locans , quoddam lunt if
eft locans quo,Sc proximum, fic eft ipfa fupcrficies dufUxtfm^
corporis locantis , qux vocatur locus. Aliud eft t*nr&t*4’
locans tfuod.Sc vltimum ; fic illud eft corpus con-
tinens locatum.

J^ota quartd.qu&d duplex eft locatum ,quod-
dam enim eft locatum quo , & immediatum ; &
eft fupcrficies conuexa corporis locari. Aliud eft
locatum quod, fic mediatum , fic eft ipfum corpus
contentum.

Ex his dico prim& , qu&d locus fic locarum
funt xqualia, quantam ad multitudinem dimen- m^x/L§.
fionum , fic earundem extcnfioncm : vtrumque
enim habet duas dimenfiones, fcilicer longitudi-
nem.fic latitudinem, fic vtraque earum eft xquali-
tercxrenfii.

Dico fecundft, quod corpus locans , fic corpus
locarum non funt xqualia quantum ad extenfio-
nem dimenfionum.

Dico

Qusftio IV.

239

Dico tertib , quod locus & corpus locatum
funt xqualia.quantum ad longitudinem, & lati-
tudinem ; fcd non funt xqualia quantum ad di-
menfiones : cum locus non habeat profundita-
tem, quam tamen habet corpus locatum : & hoc
vult habere Philofophus in textu. Quod patet
etiam per rationem : quia nili ita effet, vel dare-
tur vacuum , vel effer corpus line loco. Et hoc
voluit intclligere Commentator com. 44. huius
4. dicens, quod xqualitas dicitur duobus modis;
vno modo fecundum continentiam : & hoc mo-
do diritnr.quod circulus cft xqualis figura re&o-
rum laterum. Altero modo, quando duoxqualem
habent menfuram communem , qua menfuran-
tur,5c fecundum hoc dicitur corpus xqualc cor-
pori , Se fupcrficics fuperficici,& illa xqualitas
non efl vera de loco, nili eflet inane.

Et fi dicatur, continens cft maius contento;
ergo locus non cft xqualis locato. Dico quod
quamuis continens quod fit maius contento
quod , tamen continens quo , non efl maius con-
tento quo.

Et fi iterum dicarur.qu^d cll impoflibile duas
fupcrficics effc finuil : quia alias eflee poflibile
duo mmfta , Se duas lineas , & duo corpora effc
firaul. Dico quod quamuis fit impoflibile duas
fiipcificics cllc fimul ea parte , qua fune diuifibi-
, lcs,non tamen ea parte,qua funt indiuifibiles ; Se
eo modo efl de lineis ; fcd quia corpus efl vndi-
quaquediuifibiie , ideo non efl poflibile nacura-
litcr duo corpora cllc fimul.

EXPOSITIO TEXTVS.

11 igitur corpori, Sec. Hoc eft fextum capi-

ar* funt V-/ tulum huius tra&atus , in quo Philofophus
lut diutr- oftendir, qualiter diucrfa corpora funt diucrfi-
mode in locot&r ponir feptem conclulioncs. Pri-
ma conciufio efl , quod illud corpus efl in loco,
cui efl aliud corpus extra continens ipfum,& fc-

J 'aratum ab eo , Se cui non efl aliud corpus extra
eparaxum , illud non efl in loco. Pater per de-
finitionem loci : quia locus efl terminus conti-
nentis feparati.

Quocirca etiam fi aqua fuerit buiufmodi , & e. Se-
cunda conciufio , quod totum » vniucrfum non
efl in loco fecundum fc totum ; licet bene fecun-
dum parfes. Probatur , quia totum vniuerfum
non habet aliud corpus extra fecorincns ipfum.
Et cxemplificar , vt fi totu vniuerfum cllct aqua,
tunc aqua fecundum fe rotam non poffet mouc-
ri, nec haberent partes locum : fcd tamen fecun-
diim partes haberet locum;quia vnius poteft effc
locus furfum,&altcrius deorfum prxtcr ccclum,
quod circularirer monetur.

Tat44. autem • ditium eft,SecXcci'\2. conciufio, quod
totum vniuerfum a fe,& fepararum a quocum-
que alio habens extra fe aliud corpus, efl in loco
in actu ; fcd parces totius , dum inexiflunt in to-
to, funt in loco in potentia , & cftm fuerint fe-
parat.t a toto, funt in loco in a&u.

1 j . Atque alia $ quidem per fi fum&cc. Quarta con-

Ti«.4j. clufio cfl.quod omne mobile localiter, vel fecun-
dum augmentum , vel fecundum decrementum
efl per Ic in loco ; Se debet intclligi , quod habet
aliud corpus extra fe feparatum ab illo. Parer,
quia per iftos motus deucnimus in notitia loci.

Culum autem , &c.Repetit conclufioncm prius
pofitam,fcilicet,qucid vniuerfum non efl in loco
. nifi ratione panium.

Alia vero J ecundio/t accident. Ponitur quinra Animo
conciufio, quod anima,& ccclum ftuu in loco per *otlum
accidens. Paret de aninu,qui.t anima non mouc-
turnifi ad motumcotporis.in quocxiflit,& licut
dicit de anima , ita debet dici de qiuliber forma
corporea. De ccclo patet ; quia ccclum efl aliquo .
modo in loco, & non per (c;quia non haber cor- '
pus extra continens ipfum ; igitur per accidens,

Se habetur propolitum.

Et propter 4 boc, Sec. Sexta conciufio cfl.quod Text.4#.
omnia funt in ccrlo , fiipplc , tanquam in loco
communi ; fcd fortafle calum non efl in loco,&
dicit fortaffe ; quia nondum efl determinatum,
qudd extra ccclum non fit aliud corpus; fcd hoc
probabitur in libro Cccli:& non debet intelligi,
quod calum fit locus, fcd vlrinu fupcrficics,leu
terminus ipfius cccli. •

Et ob boc terra,Sec. Septima conciufio cft,quod
terra efl in aqua, id efl, in vltimo aqux e .inquam
in loco,& aqua in acre,& aer in ignc,& ignis in
ccclo ; fcd ccclum non efl amplius in aliquo. Sed
dubitatur de primo ; quia tota terra non efl in
aqua.Rcfpondcriir,quc>d fi omnia elementa elfent
red.t&a xqualiter , tunc tota terra eflet cooperta
aquis , fcd nunc de facio propter falurcm ani-
mantium, terrx pars efl dilcoopcrta.

ANNOTATIONES.

* ,~¥~'Ottrm vniuerficm not/efi in loco fecundum fe M*

1 totum. Se e. Nota, quod partes vniucrfi
poffunt moueri tribus modis. Quxdam enim
mouemur circulari motu; quxdam motu redo f e fiunt.
in furfum , ficut ilix qux habent raritatem : Se
quxdam moru redo in deorfum , ficut illae qux
habent denfitarem.

Secundo nota , quod quando corpus rnoue-
tur motu redo , totum mobile deferie locum in
quo antea erat , & ingreditur alium nouum lo-
cum. Quando vero moucturcirculariter, totum
mobile non deferit locum in quo antea erat, fcd
maner in eodem; cius tamen partes omnes mu-
tant locum : quia vbi nunc efl prima , fucccdic
fecunda, & fic de exteris. Cum ergo corium fu-
premum moneatur circularitcr , totum erit in
eodem loco, ciufquc tantum partes mutabuntur.

Et ex hoc fcquirur, qudd fi fupremum ccclum
non mouetur nifi per partes, non erit in loco,nifi
per partes.

Nota rertio , quod Commentator , quem fe-
quitur hicScotus , illud exemplum de aqua non
refert ad fupremam fphxram , fed ad totum vni-
uerfum;ncmpc quod ficut in toto elemento aqux
aliquz partes moucntur furfum, & aliquae deor-
fum , & alix circularitcr ; ita in toto vniuerfo.

Cxtcrum Diuus Thomas , Se Sotus dicunt, illud
exemplum pofitum efle, vt intclligatur quomo-
do flet, vltimam fphxram moueri fecundum par-
tes, Se non fecundum totum ; tu vero teneas cum
Dodorc fubtili.

EXPOSITIO TEXTVS.

MAn ifefium 1 aurem ex hu , Sec. Hoc efl fe- 1 y.

ptimum capitulum , in quo foluuntur ra- Text.47.
tiones, quibus probabatur locum efle. Et prim6
foluic illas. Secundo, ponit proprietates loci ibi.

Et fertur igitur. Primo dicit , quod ex prxdi&is
foluuntur rationes prius faiflx de loco. Vnde,
quando aigumcntabatur , tunc locus augmenta-

i 40 Lib. 1 V . Phy ficor um

1 6. .
ieu 4S.

Ten.49.

tccur. Negatur confcqucntu , quia cum locatum
augracntatui , acquirit aliquem locum , quera
piius non habuit, lciliccc maiorem prius habito.

Ad aliam de pun&o refpondetur, quod pun&um
pon habet locum dillin&um a loco totius , cu-
ius cft punftum : quia pun&um non cl\ fepara-
tum a luo toto. Ad aliam, quando arguitur, quod
duo corpora cllcnt ihnul.Ncgatur confcquciuia,
quia locus non cft corpus, fcd terminus Ac fupet-
ncics corpori s;& f«ppolito,quM locus edet cor-
pus, tunc non cllct iimul cum locato, fcilicct po-
litiuc in eodem litu , l"cd priuatiuc fecundum pri-
uationctn corpori» uitcrmcdij. Ad aliam ratio-
nem Zenonis dicitur , quod locus non cft in ali-
quo unquam in loco ; fcd ficut pars in toto : Ac
ideo non omne, quod cft, cft in loco.

Et fertur i igitur *d ipfum ioftttt locum , &c. Hic
ponit quafdam propricratcs loci, Ac fune duar.Sc-
t unda ibi , Et manet -igitur punitum. Primo ponit
illam cnnclulioncm, quod omne corpus * natu-
rale naturaliter mouctur ad fmun locum , f» fue-
rit extra.Rrobatur.quia quodlibet corpus natura*
Ic naturaliter inclinatur ad fui confcruationem;
fcd quodlibet corpus naturale confcruatur in fuo
loco naturali , propter fimiiitudinem loci ad lo-
carum in viu qualitate, licet lintdiflmulia in alia
qualitate , propter quam iimilitudincm funt ad
inuicera a&iua,Ac pafllua.

Et manet igitur t Acc. Ponit fecundam proprie-
tatem j deponit iilam conclulioncm,qu6d omne
corpus b naturale cxillens in fuo loco naturali,
quiefeit naruralircr, & mance in illo loco.Proba-
tur , primo propter conferunt ionem. Secundo,
quia $ pars naturaliter habet fixionem , Ac per-
puncmiain ; quietem, fle confcruationcm in fuo
toto ; modo locatum cfl quodammodo pars lo-
cantis ; ergo, &c. Tertio, quia aer dl in potentia
ad aqtt.un , fle e contra aqua ad acrem ; principa-
lius tamen aqua cil in potent ia ad aerem, quam e
contra , eo quid aqua dl minus pcrfcdla acre:
modo natura principalius intendit formam ele-
menti perfe&ioris.vt abris, quam formam minus
perfodi clcmentijVt aqua: : fle ideo aquale habet
ad acrem quodammodo /icur materia ad for-
mami&rfciu pars ad totum. modo nutcria tranf-
jnutatur naturaliter ad formam , Ac liat fub for-
ma , Ac pars naturaliter habet quietem in toto:
i det) aqua , quzcft locatum, habet naturaliter
• quietem in acrc,qui dl locus eius ; Ac ficut argui-
tur de aqua rcfpedu acris, i ea potell argoi de ter-
ra refpeclu aqu.r , Ac acre rc/pc&u ignis. #

ANNOTATIONES.

4 /^\ Alne corptu naturale naturaliter mouctur ,
/ &c.Nuu,quid ratio quare corpus naru-
, ralfrcr fertur ad fuuin locum, c/1 , quia cura locus
Alitur n*<u tcrniinus continentis locatum , illud corpus
y* letum. continens, ad quod copfcqucnrer, Ac contigue fc
habet locarum, quia fe tangunt terminis, id cfl,
luperBeiebus fimul cxi/lcn cibus ; At hoc non per
violentiam , cfl proximum fecundum naturam
locaro. Hoc inde apparet , quod ordo ficus in
partibus vniucrfi atrcnJi debet fecundum ordi-
nem natura: : ergo corpus illud , quod non vi, id
cfl, non violenter fc haber , confequenter /ecun-
dum Arum ad aliud corpus cfl Ircumium ordi-
nem natura: fibi proximum. Vnde , cum corpus
f tclcllc, quod cfl fupreiimni, atque nobili fliinum
omnium, quod /equitur fecundum ignobilitatem

*7-

C-r/ui n.itu-
ruit qn»n

ignis, Ac ignem acr,5e acrem aqua,5t aquatn ictu
natutalitct •, fatendum cd , quod locus proprius
ignis e(l caelum, Ac locus proptius actis cft ignis.

Ac locus aquz c(l aer, Ac tctxx aqua.

Et ex hoc appatet , quare ptoic&us futfum la-
pis fuper aerem ,vc\ fuper aquam, non ibi fidat
nifi violenter. Ratio cd , quia fibl non cd pto-
prius locus : hxc enim proximius naturalis ,qux
cd inter corpus continens & contentum ,cd exu-
la , quare coipus naturaliter mouctur ad (uum
locum •, quia oportet , quod gtadus naturalium
locorum icfpondcar.t ctadui naturalium loca-
torum , Ac quamuis fic (e tangant natui alitet, ta-
men quia aliunde habent oppofttionem tatio-
ne contrariarum qualitatum , ideo mutuo in fc
agunt. Ac fc corrumpunt.

k Omne cor p tu n.ti urale exifteni in l®re,8cc.Nota , i g t

quod ex eo corpus naturaliter quiefeit in fuo Ctrp«Ma«i».
loco naturali, quia locus cd terminus contincn- *•*»
tis , eo quod locatum fc habet ad corpus con- > **•
linens , ficut pars ad fuutn totum , quamuis di* j*, £
uifa , Ac ficut materia ad formam , atque adeo tm*L
ficut pars quiefeit in fuo toto, ita locatum in lo-
co proprio. Quate autem fc habeat ficut pars ad
totum , Ac ficut materia ad formam , declarat in
acte, Ac in aqua. In his enim aqua cd in potentia
ad aerem , ficut materia ad formam , & aer cd
vcluti a&us aqui , ficut forma materia. Hoc di-
cit, quia aquaed in potentia, vt ea corrupta, ge-
neretur aer j & quamuis etiam ex acre fiat aqua,
tamen quia principaliot forma cd acris , quam
aquz , ideo quando ex aqua fit aer , cd fimplici-
tcr generatio , quando veto ex acre fit aqua , ed
generatio fecundum quid , quia cd ad ignobilio-
rem formam.

Q_v jt s t i o V.

Vtrum aqua fit locus natur alu terra f

Ariftor. etf.s.ttxt Plato inTimio.k apud Alcinoum
csf. it. Philo ludxuf hi. Je flsuitatirne N ei'. Nctncfiut
lib. Je N*4 r heminu, cef.it elementu. NylTco. Je t fert fex
Jitrum. Daoiafc. x.Jt fiJt ertheJoxx.emf.g. Ambi. lib. j.
Htxeim.ttp, 4. Albcrt.Magn. trttU.t. c»p.\ 1. D.Thom.
Ua 7 .#• 4 tpufc.^x. Richard.in x.Jift.i^.ju.\.

tire» i prine. Conimhi.+.Pbjf.tep. 5 j . Ruuius,»
expefit. r*f. j . num 1 4. Roccus in p*r*phr*fi,/Ap.i.

R e v 1 t v r quod non : illud non cft
locus tcrrz,quod non continet terram,
vt patet de terra habitabili ; ergo, Acc.
Secundo , arguitur quod non fit proprius lo-
cus terra: , eo quod continet terram , Ac aliqua
alia, ve Iapides, radices plantarum, Ac huiufmodi
mixta.

Tertio , illud non cd locus naturalis terrae , ad
quod terra non mouctur , fi fit extra ipfum ; fcd
terra non mouctur ad aquam, pofito quod fir ex-
tra aquam ; ergo, Acc. Maior patet , quia omne
corpus naturale natum c/l moucri ad fuum lo-
cum naturalem , fi fuerit extra ipfum. Er minor
probatur j quia terra in littorc non defeendit ad
aquam.

Quarti , illud non cft locus naturalis terrz ,
in quo terra non quic/cic , fi fuerit circundara
ipfo j fed rerra non quic/cic in aqua , cum fuerit
circundara aqua; crgo,Acc. Maior probatur,quia
quodlibet corpus naturale narum cft quic/ccrc in
fuo loco naturali. Et minor patet , quia terra
dcfccndcns in aqua non quiefeit , cum circa

ipfani

t -

Hiuift

fienu.

i Opia i» nui-
ppUx }«•*-
r» frrn y!V
Sfettftrts

4J*«.

-•'•r ■£-

Quseftio V.

ipfam vndlque fuerit aqua , fcd defcendic vfque
ad fundum.

QuintA, terra eft locus naturalis aqux ; igitur
aqua non cft locus naturalis tcrrx. Tenet con-
fcquentia , quia quidquid cft locus loci , cft lo-
cus locati i ,6e fic idem eflet locus fui ipfius. An-
tecedens probat ur,qui a aqua continetur in con-
cauiutibus tcrrx. Itcni , aquaexpanft fuper ter-
tam defeendit infra terram , quod non citet, nifi
.terra eflet locus , ad quem aqua natui aliter mo-
netur. Item , illud cft locus aqux , in quo aqua
generatur , & in fua naturali difpofitione ma-
ximi confcruatur j fcd hoc cft in terra , quia , vt
patet fecundo Meteororum , fontes generantur
infra vifccra tcrrx ; & tamen fontes funt in di-
fpofitioncconucnicntiori aqux , quam fit mare,
aur alix aqux.

Sexto,quia centrum mundi cft locus naturalis
rerrx ; igitur aqua non cft locus naturalis terrx,
quia idem locatum non poteft habere diucrfa
loca. Anrcccdcns pater, quia ad centrum mun-
di raouetur naturaliter terra , & ad nihil aliud.
Quod patet , fi tora maifa tcrrx clfct perforata
vique ad centrum, &: vitra. Secundi patet ante-
cedens per Ariftotclcm prime Meteererum , vbi
dicit , quod locus tcrrx cft medium circularis
larionis , fciliccr medium mundi. Oppofitura
atguirur pet Ariftotclcm in ifto quarto , tcxr.46.
Et probatur ratione,quia loca naturalia elemen-
torum debet ordinari fecundum exigenti! gratri-
tacis.vcl Icuitatis ipfbrutn;fed terra cft clentctum
maximi graue : igitur fecundum exigentiam fux
grauitaris corpus circundans ipfam immediate
cft corpus maxime gtaue prxtcr rerrain , modo
inter elementa aqua prxtcr terram cft grauius.

In quxftione primo videbitur , quare aliqua
pars tcrrx cft cooperta aquis, Se alia difeooper-
ta , quia propter noc cft difficultas quxftionis
prxfcnris. Secundi videbiturde quxuro.

De primo, dixerunt aliqui quod e .tufa cft ifta;
quia aliquando circundabat fphxricc terram, fcd
poftea per adiuiratem Solis ifta pars , qux cft
difeooperra aquis, diflecabarur propter confum-
ptionem aqux ; & tunc refiduum non fufficie-
bat ad cooperiendum totam tcrram:& iftam opi-
nionem improbae Ariftotclcs i.Metcororum.

Alij dixerunt , quod caufa cft propter faluccm
animatium,qux nonpolTunc viuerc infra aquam.
Idci propter ipfa natura ordinauir vnam par-
tem tcrrx dcficcatam. Sed ifta via bene aftignat
finalem catifam.fcd non aflignat caufam efficien-
tem illitis deficcationis, aut modum dcficcandi.
Modo hic quxriiur de efficiente , te difficultas
Imius cft, quia ex quo tam aqua.quatn terra funt
fpltxricx figurx,vt patet fecunde Catii, tcxt.16. &
30. te aqua nata cft fupcrftarc tcrrx ; igitur non
cft ratio, quare plus circundcc vnam parrem tcr-
rx.quam aliam.

Et tertia via refpondens ad hoc ponit ifto mo-
do, qubd tcrra,& aqua fe intcrfccanr ad intticem,
ita vt ipfarum non fit idem centrum , fcd cen-
trum terrx cft magis furfum versus parrem dif-
coopcrtam aquis i tnodo quanta pars tcrrx inter-
fccatur per fphxram aqux , tanta pars remanet
deficcata. Contra iftam viam arguitunquia idetn
cft centrum grauiratis mundi i igitur idem cft
centrum eius aqux, 8e totius tcrrx. Sccundo.fc-
qucrctut quod terra habitabilis , vel falrem non
cooperta aquis , effiet ftgurx circularis ; confc-
quens cft falfum , vtpatet fecundo Mettorerum-,
Scoti oper. Tem. 1 1.

241

quia terra habirabilis eft magis longa,quam lata:
immo cius longitudo fe habet ad latitudinem,
ficut quinque ad rria. Confcqticntia probatur,
quia omnino fplixrarum fe inuicem intcrfecan-
rium fettio fit fecundum circulum , vt patet ex
prime Theedefj de Splurij.

Quarta via cft, quam ponit Campanus in tra-
&atufuo de Sphxra ; pro qua fupponitur , quAd
terra quantum ad omnes partes fui non cft ciuf-
dem grauiratis , immo aliqux funt grjuiorcs , te
alix minus graucs , vt patet ad experientiam. Et
ideA Scneca,inIibrodenatnralibusqu?ftionibus,
diftinguit triplicem (pedem tcrrx fecundum gra*
uiratcm.ita vt grauior pars fit deorfum , & fuper
illam pars minus gtauis , & iterum pars minus
grauis , in qua fciliccr generantur plantx, & in-
fra quam dcfccndit aqua pluuialis.Ex illis fequi-
tur fecunda fuppoiitio , quod non cft idem cen-
trum b grauiratis tcrrx, &: magnitudinis eius ; Se
iftis fuppofitis ipfc imaginatur de terra, quod ftac
infra aquam ad ntodnm vnius columnx , cuius
pars inferior eft vndique circundata aqua , fcd
fupereminer aliqua pars , qux vocatur facies tcr-
rx ; verbi grati!, in exemplo illo, fi imaginemur,
quod vnus clauuseqtii poneretur in centro rer-
rx, tunc modicum de magnitudine eflet ab ali-
qua parte centri , a qua cllcc caput claui , propter
"rauitatctn capitis infra alias partcsjira confimi-
Jtter imaginetur de terra infra aquam, te in cerro.

Contra iftam viam arguitur vnico mcdio;quia
fi ita eflet, quod terra fic fupereminerer , fcquc-
retur quod omnis aqua infra terram dtlcoopcr- •
r.un aquis, comi nue moneretur ad alias aquas, fci-
Iicerad illas, quibus rerra fupercmincrct i confc-
quens cft contra experientiam , quia maria non
moucntar alicubi, fcd quicfcunr infra concaui-
rares rerrx. Confequentia probatur, quia om-
nis aqua infra terram fitpcrcminerct illis aquis;
modi de natura aqux eft , quod vadat ad locum
dccliuiorcm.

Quinta via eft , quod aqua cft multo maior,
quam fit terra : nec cft alicubi nifi infra concaui-
rares rerrx. Et iftud paret ex hoc : quia habita
quantitate terrx , te cius diametro , per Aflrolo-
giatn poteft inucniri quantam vmbram caufarec
terra fola in eclipfi Lunx ; & modo de fa&o non
poteft inucniri, quia non caufatur maior vmbra
in eclipfi Lunx ab aggregato ex terra , Se aqua,
quam neret foliim a tcrrajquod no eflet nili aqua
contineretur infra terram, & eflet minor terra.

Ex iftis fequitur, quid quaruor elementa non
fune continue proportionalia, quia aqua cft mul-,
to minor quam terra, qux tamen in illa continua
proportionalicate ponitur maior. Et fi dicatur,
ronatut tunc, quod aqua fit minor terminus il-
lius proportionalitatis. Dico adhuc , quid non
cflcnr continue proportionalia , quia in multo
maiori proportione excederer aer terram , quam
rerra aquam. Iftx funt vix quiluis fatuatur vnam
partem terrx cf(^ coopertam aquis , te aliam
difeoopertam , te forte poteft probari iftam vl-
timam viam efle aliquo modo contra fidenttidei
eligatur qux via magis placer : &: hoc de primo.

Quantum ad fecundum notandum quid ter-
ra a accipitur dupliciter : vno modo pro illo ele-
mento circumfcribcndomixtai& fic ccrttnn cft,
quod nec aer, nec aqua, nec alterius ipforum lu-
pcrficics , aut amborum cft locus proprius terrx:
quia femper continet terratn, & aliquid aliud,
fciliccr illa mixta. Alio inudo accipitur terra pro
X aggre

,?

f.

Tity* bifa-

rtj finitur.

■1

2 4i Lib. I V. Phy ficorum

aggregato ex huiulraod» mixtis, 8c
ucaccipitiir ia propofito.

Nane ponuntur conclufioncs. Prinu conclu-
fio. Nullum corpus , nec alicuius corporis fu-
pcrficics cft locus proprius tetrx •, & ex hoc fc-
quitur , quod nec aqua , nec fuperficics aqux cft
locu> proprius ccrrx. Probatur conclufio : quia
nullum corpus circundat terram, fcd vnapars
eius circuudatur vno corpore , & alia alio •, er-
go, &c.

Secunda concludo. Superficies c aggregata,
ex fuperficie aqur immediata tetrx, & ex fupcc-
ficie acris immediata rerrx cft locus proprius , &
intui alis ter tx. Probatur ex definitione locr.quia
talis fuperficics aggregata cft fuperficics conti-
nentis diuifii terra immediata ccrrx } igitur cft
eius locus. Ex quo paret , qubd nulla vna fuper-
ficics fimplidter loquendo, cft locus rerrx *, fcd
vna per aggregationem diuerfarum fpccicrum
ad intricem- Sed dubitatur , quare Ariftorclcs di-
cebat aquam cfTc locum rerrx , & non acrem, ex
quo tam contincrur ab acre , ficut ab aqua. Rc-
ipondctur altero duorum modorum.Primus rao-
dtts , quod hoc eft pro tanto, qnbd terra magis
cft nataconfcruari , cum fueritloc.ua in aqua,
quam cum fuerit locata in acre; eo quod terra.
Se aqua conucnitwt in vna qualitate , fcilicecin
frigiditate ; fcd terra & aer difcomieniunr in
vtuque. Secundo modo, qubd hoc dicir pro tan-
ro , quia fi omnia elementa clTcnt rcdu&a ad
tinitm. perfedam puritatem , ttinc terra locaretur per
aquatu.Sc non peracrem.

7. Secundi dubitatur , quomodo at'r poteft efle
Tltn.ii a Ju- locus rerrx , ex quo in vrraque qualitate habec
ftUrm h*lit difconucnienti.ini cum terra. Refpondet Com-
ybtHwm. nienraror quid clemenra habent duplices virtu-
tes , quafdam elcmcnrares,& alias ccrlcftcs.vndc
ccrluin influit in ifta inferiora diucrfimode,vndc
fecundum propinquirarem , Se remotionem re-
rum ab ipfo calo , in qtus influir : quia propd
fc influit difpofitiones conocnicntes cum ele-
mentis calidis , Se remote a fc difpofitiones con-
uetiientcs aim elementis frigidis:modb aer licet
fecundum difpofirioncm clemcnrarcm non ha-
beat conaenienrfam cum rcrra,attamcn conucnic
fecum , & confcruar eam fecundbm difpofitio-
nem.quam recipit a corio.

Ad rariones. Prima, Se fecunda folurx funt.Ad
rerriam negarur maior : quia terra non intendit
principalitcrcflc fub aqua, fcd inrcndir principa-
lirerefle dcorfiim. Se fubelfc clementis Icuibus,
Se mimis grauibus ,ita vr principalis inrcnrio in
motibus grauium deorfum.Se (cujum furfum,fic
lenium fupcrclfc grauibus , Se grauium fubefle
Icuibus.

Ad quartam, dicirur quod necgratie intendit
qurefccre infra aquamjfcd intendit principalirer
in moru fuo fubcfle aqux, aut alteri corpori le-
niori, fi per ipfiim mouearur.

Ad quincam.negatur antecedens, licet aliquan-
do fuperficies coinpofira ex /fiperficic acris , Se
aqux fir locus aqux. Tunc de dcfccnfii aquarum
per terram dico, qtibd hoc cft perconcauirarcs
inrcrclufjs infra terram , quas terra non pqreft
replere, eo quod non cfi fluxibilis , fed replentur
per aerem.per quem nara eft defecndere aqua, eo
qnod lenioribus nara funr fubcJfegrauiora.

Ad confirmariouem de generatione fontium,
v\dr\xx\v feiundo Mettirorum. Ad aliam , negatur
qnod centrum fir locus rerrx » nifi capiendo lo-

cum xquiuoccxto illo, rclpeftu cuius cognolci-
tut motus localis, \t dictum fuit alias.

ANNOTATIONES.

* ^Tp£rra tucipitur dupliciter ,&c. Notapri-

* mi>, quod cum quatuor fint dementa, qua- l****twa.
tuor etiam funi loca naturalia , vnde tetrx lo-
cus inferior cft , Se f»c deinceps vfque ad fupre- ^
mura elementum •, ifte autem ordo fupetioris , &:
inferioris , quem habent elementa, & ipfi coeli,
non eft illis accidentalis, aut cafua\i$,fcd nafeitur
ex natura ipforum corpotuuv.nam hxc difpofitio
non folbra pertinet adeircniialcin ordinem ip-
fius vniucru, fcd etiam ad cfleniialem pcrfc&io-
nem cuiufcumque partis \ quod videtur Arifto-
tcles infinuarc hoc libro^iccns, acrem cfte vel-
lit i aqtix formam , S: aquam vcluri acris ma-
teriam.

Nora fecundo , quod ciim hicScotus loqua-
tur de loco naturali , vt cft fciiicct locati confer-
uatiuus, magnam emergit dubiunv.adJaine locus
vlrra fuperneiem Mathematicam aliquam quali-
tatem confcruatiuam locati, vt quidam fentiunt,
vel influentiam ccrli ,qua trahat corpora ad fua
loca.vt ali j exiftimant , vel ipfc locus habeat vir-
tutem traftiuam , qui fuum ad fc trahat loca-
tum.qttaproptcr res mouean;ur,vt melius in fuis
locis confcruentur.

Ex his dico primb , nullum elementum ma- lo.
gis hunc, quim illum locum appetit, propter c*f*r*iu+
aliquam vim in loco exiftentera : fi enim ta- ^
lis virtus efler, deberet efle in corpore, & in
qualibet parte corporis : eadem namque ratio
cft totius, Se partis. Si ergo in toto elemento
cft illa virtus , erit Se in qualibet illius particu-
la, quia virtus confcruatiua nihil aliud cft, quam
qualitates naturam clementi confcqucntcs ; har
autem ciufdem rationis funr in toto , &: in
parte. Vnde partes acris melius confcruanrur
in acris regione, quam alibi ; in proprio enim
elemento non habenc corrumpens , quod extra
habent.

Dico fecundo. Probabile cft, qubd res na- j f.
rurales magis hunc , quim illum locum ap-
petunt , nulla ex prxdidlis rationibus , fcd pro-
pter ordinem , quem inter fc habenr partes vni-
ttcrfi.Eft namque hic ordo familiar;fTimus omni-
bus rebus naturalibus ; vr corpora grauia,& craf-
fa fub raris , & Icuibus appetant efle ; Se quando
contingit aliqua violentia hunc perire ordinem,

Ictii jque fub grauibus manere , fuhlato impedi-
mento res ad fua naturalia loca redeunt propter
ordinem : arqnc ira grauia dcfccndnnr.lcuia vc-
ib afccndunr. Quod ex eo apparet , quia totius
rerrx , Se vnius glebx , & totius aquar , Se rurali.

Se fic de alfj locus. Ar fi detur cafus , qubd
quis continear elementorum quatuor panicu-
las in aliquo vafc , ira vt ignis fir fub acre, & ace
fub aqua , A: aqua fub terra , moucbunrur om-
nia , afccndc'nrquc corpora lenia per crafla, bxc-
que defeendent per leuia , donec locata fine dif-
pofita ordine , quem nartiralircr amant r ergo
terram deorfum moueri ,Se ignem furfum , non
eft nifi proprer ordinem naruralcm. Sccundbap-
parerrquia hoc ipftim facienrin quacunquepar-
rc. Fingamus tales partes elementorum efle fi-
ue in regione ccrrx , fiue aliorum ; fi enim ta-
lia corpora non proprer ordinem , fcd proprer
aliud peterem loca,non eodem modo vbicunque

locata

Quxftio VI.

locata elTcnr, monerentur, (ed propria fruercntar
rcgione.Vt fi, verbi gratia, illa particulatum mix-
tio fieret io elemento igni* , particula igni* non
rooucrctur vitra afccndcndo ,moucmuc igitur

f ropter ordinem naturalem.Et fic veniunt intel*
igenda illa Anftotelis verba, locis videlicet ma-

f nam vim ineflc.rcfpedlu locatorum : vnlt enim
occrc , <$u6d ille naturalis ordo tamam vim ha-
bet»vt tes naturalis moneatur naturali impetu ad
•illurolomparandum. Nam propter comparan-
dum illum ordinem omnia mouentnt furfum,
aut deorfum.in illoquc ordine confcruantur.Vis
igitur confcrnatiua corporum non ell in loco.fcd
io ipfis localis corporibus,dum (eruant otdincm,
quem appetunt.

Dico tertii , probabile etiam efle , quid loci
naturalitas fumatur cx ipfa edentia corporis lo-
cati.dc cx influentia caelefti. Trima pars probatur
exemplo animalis : quod enim pedes fc habeant
optime in infimo loco , & caput in fupremo , &
cor in medio cotporis , hoc nafeitur cx naturali
ordine ipfatum paitium.Similitcr ergo quod ter-
ta fit in infimo loco, & ignis in fuprcmo.nafcitur
cx naturali eflentia eorum , cx qua proucnic , vc
terra confcruetut in folo loco, cupiatque illic ef-
fc.Ex hoc fcquirur haud neccflc c(fc aliqtum po-
netevittutem in fupcrficic vr locus fit naturalis,
fedex natura ipforum nafeitur quod optime fc
habeant in fois locis. '

Secunda pars conclufionis probatur. Agens
pctfe&iori modo in propinquum quam in re-
motum agit tergo cccli quando influunt in hic
inferiora, partes ptopinqui magis gaudent eo-
rum influentiis, remotiores veri» tnimV^.crgo tcr-
ra,qu*cft remotior Se impcrfcdifltmum elemen-
tum,recipit influentiam minui pctfc&nra.

Ex hac conclufioncfcquitur primi», quod duo
infima elementa pcrfc&ius confcruantnr, quanto
magis inferius in fuo loco collocantur.V' nde ter-
ra pcrfetlius confcruarur , quo magis accedit ad
centnim,& aqua quo magi» appropinquat ad fu-
perficiemterrr i elementa vero fuperiora e con-
uctlb eo perferius fc habent ,Sc conferuantur,
quo propius accedunt ad fuperiorem partem
fai loeiiSe ratio efttquia illa influentia, quam exi-
• gum ifta corpora, cft pctfc&ior in iftis paitibus:
influentia enim quam exigit terra , pcrfc&iotcft
incrntro.quamiuvfuni.

IJ- Secundo, fcquitur quod quando dicimus cor-
v. pora moucri naturaliter ad fua naturalia loca,
i > uou cft fic intclligcndum , (vt aliqui cxiftimanr,

SV quos Arillotelcs refutat,) quod ipfamct loca in
genere caufic efficientis attrahant ad fc ipfa cor-
■ » pora jfcd fic , quod omne corpus appetat natu-
raliter clfc in illo loco, vel ili.a diftantia.vbi teci-
; piat calent, aut talem influentiam ftbiconucnien-
tem , & fc confcruantcni , Se ideo naturaliter ibi
quiefeir.

Tertio , fcquitur quod fi Deus per miracu-
lum dcftrucrct fphiram ignis, aut terram, neque
aer afeenderet naturaliter ad fupplendum va-
cuum ignis , neque aqua dcfccndcrct ad fupplen-
dum vacuum terti. Ratio ell, quia dutn fune
in fuis locis naturalibus ab illis nequeunt natu-
raliter dimoueri: defccndunt autem elementa
fupetiora , 6c afeendunt inferiora appetitu com-
muni naturi, Scirapulfu communi , ne detur va-
cuum.

14. Sequitur etiam , qu£»d elementa funt in fuis
locis naturalibus , i quibus «ommentat , vt ait
Snti oper. T$m. I /.

245

Ariftptclcs textae, quia quodammodo natura
vnius tangit alterius naturam, eo quod funi fytn-
bola.fiuc congcuea , hoc cft, comieuiunt ili vna
qualitate, in aliaqacdifconucnium.tcrraenim cft
ficca>& frigida, aqua frigida, & humida.fic tn fri-
giditate conucnit cum terta. Aer eft liumidas,&
calidus , in hutniditare conucnit cum aqua,& in
calore cum igne : fuperius ergo elementum infe-
rioris cft locus.

b Non rjf idtm «rurum £rdiutMtU terr*,<$- mjgni- Centrum

tuiinis tim. Nota qu&d centrum grauitatis cft
centrum mundi, quod cft inulto propinquius fu- * ^

perfictci tern cooperti aquis , quam fupcificici
noftrijcemrum verb magnitudinis terri eft me-
dium rerri, quemadmodum pundlus cft centrum
circuli. Vnde cum centrum grauitatis fit cen-
trum mundi , quo terra defeendir , 6c fphira
aqui deheat *qnc diftare ab illo centro , nt vt fi
aqua ab illo centro versus mate diftauvcrbi gra-
tia per centrum milita paffmim, etiam versus nos
vfquead centum millia pafTuum, a centro grani-
tatis fit etiam locus naturalis aqux , quare refi-
duum terri versus no* penetrat multum de
fph era aqux. lmm«& multi montes attingunt
fphiram acris , & idcb in illis cauernis naturali-
ter generantur fontes , qui funt altioccs fuperfi-
cie matis , qua mare tangit terram , quandoqui-
dem fluminaa fuis fontibus vfquead mare fem-
per defccndunt.

c Superficio aggregata exfuvcrficie 4.7)1«, &c. No* * J.

ta quod (i tetra confiderctur vt purum elemen- T*rr*\}f*.
tum , cius locus cft fupetficies vltima aqux , Se
ifto modo loquitur hic Ariftotcles de terra, cou- T*n1'*u*'
fiderat a tamen vt difeooperta, aptique genera-
tionibus animalium, rcfpirationc adris viuen-
tium , cius locus naturalis panim cft aciis, par-
tim aqux fupcrficics ; qux quidem dux fupcrfi-
cies licet fine dux res in genere Quantitatis, cen-
antur tamen vnus locus , quia confcruant vni-
cammaflam rrrrx , & mixtorum. Aliqui etiam
dicunt , quod illx fupcrficics terram ambientes
non duo, fcJ vnus locus ccnfcti debent, eo qui>d
do&nnaeft Atiftotclis.qux in vno genere funt
plutei , in alio tamen vnam efle rem , vel uti do-
mus in genere Qualitatis cft vna,in genete au-
tem Suotlamix fune plures : quia plures lapides,

5c ligna. Nullum tamen reputo inconucniens,
fi dtcamns plura clVc loca partialia : eflet ta-
men inconucniens fi eflent diucrfa loca to-
talia.

Qj/ JE S T 1 O VI.

V trum ignis fit in eoncauo oriis Lun&tan-
quam in fio loco naturali ?

Vide authotes citato* guaftione antecedenti.

‘ R c v 1 t y R qufcd non : quia cuiufli-
' bet corporis naturalis locus naturalis
i debet ofle confetuatiuu* ipfius , fcilicct
fed oibis Lunx non cft confcruatiuus
ignis i igitur concauum cius non cft locus natu-
ralis ignis. Maior patet in 4.huiosi& minor pro-
batur.quia Luna cft frigida , & humida virtuali-
ter.Sc ftclla cft ciufdcro naturx.vt patet x. Ccrli:
tcxt.41. 8e 41. igitur orbis Lunx cft naturx frigi-
dx,5c humidx.qux funt difpofitiones contrarii
difpofitionibus ignis .

X 1 Secundo,

244 Lib.IV. Phyficorum

Secunio,qim fi fic/equCTCtur quod nunquam
ignis quiefccrct alibi non detentus ; confcqucns
cft contra experientiam ; quia videmus, qobd
ignis quiefeit in iftis inferioribus. Confequentia
proba t u i , quia cotinis tututalc non impeditum
non quiefeit extra Aium locum naturalem, vt pa-
ret de terra, & aqua.

Tcrtib,omnc corpus naturale quiefeit natura-
liter in fuo loco naturali; fed ignis non quiefeit
in concauo orbis Lunx , immo mouerctur circu
alirer , vt patet primo Meccororum.

Quarrd , fi ignis ciTct in concauo orbis Lunx,
tunciequcrctur quid nou pollemus videte aftt a;
confcqucns cft contra experientiam ; Se confc-
qurntia probatur , quia videmus, quid ignis in
iliis inferioribus politus inter vifum , Se aliquod
vilibile, prohibet eius vifionetn.

Quinto, quia elemento nobiliffimo dcbctuc
locus nobilifiimus ; fed ignis cll elementum no-
hililliimim,& medium mundi efUocus nobili dt-
mus;igirur debet locari in medio mundi. Maior
patet ; quia locus Se locatum debent ad inuicetn
proportionati:& minor apparet in a.dc Generat,
vbi ponit , quid ignis cll nobililfimum elemen-
tum ; igiturgencratio ipfius cll generatio fimpli-
citcr.

Sexti, confirmatur per firoilitudinenuquia fic-
uc cll in homine , qui cd, minor mundus ; quii
membrum nobililfimum , (ciltccc cor ponitur in
medio, ita elementum nobililfimum debet poni
in medio mundi , prxeipue cum locus ille fit
exemptus a contrariis. Irem poccll aigui, quod Io-
cus ille debet effiet immobilis , Se tamen conca-
Uiim coeli femper monetur,
fii- Oppofirum arguitur per Ariftotelcm in illo 4.

Jttonii. fcxr.4/.Inquxftionc primo videbitur , vtrum in
concauo orbis Lunx fit aliquis ignis : Se fccun-
. . do videbitur vrrum ignis fit ibi tanquam in loco
natu rali.

Quantum ad priinnm,pofuic vna opinio, quid
ab aere fu/furo rorum ccrlum clfct * ignis , Se
etiam quodlibct aftrum , Se tunc virtutes frigi-
das, Sec. quas dicimus ccrlum influere in i fla in-
feriora,nitebantur ialuarc.pcr priuationem,& re-
cclfiim Solis ; fed illa improbatur per Ariftote-
lcm iXar.V,tcxt.4i ,5e r.Mctcorurum,cap. j.

3 , Secunda via , quod ccrlum cll alterius natur*

& natura illorum infcriornm,ramcn ponunt, quid
inter nos , Se ccrlum nuJIus fit ignis. Er quidam
mouentur propter illam rationem, quia nonpof-
femus videre allra. Alij propter illam : quia fi
e fiet ignis inter nos ,Se ccrlum ; tunc fequerctur,
quod aliquando videremus Hellas , quando ef-
fenc longe fub horizonte; & aliquando non pol-
iemus eas videre quando ellcnt longi fupra I10-
rizuntem, liante cum hoc bona dilpofirionc me-
di; ; confcqucns c/l impofiibile. Er confequenria
piobarucquia radius vilualis rranfiens per media
diurrfiirum diaphancitatum frangitur in occurfu
illorum nicdioriint ; modo inter nos , Se culum
/urit media diueriarum d/aphancitarum per re,
/ciltccc aer &ignis;igicur radius vjfualis veniens
ab a liro frangitur in occurfu fpUxtx aeris, Se per
confcqucns omnis flelh vifa.qux non c/l dirc&c
fupra Zenirh capitis. videtur per lineam fra&am;
& per confcqucns afibi.quam vbi eft.Tcrri A,quia
ignis de fui natura efl lucidus , vr parer ad expe-
rienriamjigirur fi inrcr nos, Se ccrlum fir ignis.ii-
Je deber efle lucidus , quo d efl fzlfam ; vr notum
efl ad fcnfum.

Illis rationibus non obftamtbus , pono \ftam iMn W1 ^
conclufioncm. Imet nos fit coelum cll elemen- <oU» ,a
tum ignis. Pro quo (apponitur primo , quod aer
non potcll ftare fub quantacunque caliduate,
nec fub quantacunque raritate, immo in tantum
potcll ficti calidus Ce rarus , quod conucitctur in
ignem. Secundo, tupponuur quod motus localis
ctl caufa calotis,Sc quod illud, quod mouctut lo-
calitci, calefit , vt patet ad experientiam. Tertio
fupponitur,quud corpus immediatum oibiLunx
mouctut localiter citcularitct ad motum cceli,
fiuc fu ignis,fiue aer. Ptobatut ratione Ariftotc-
lis t. Macriorum j quia fupetiot regio actis mo-
uctut circularitcr.vt apparet primo CccL,tcx.if .

& pcrexpcricntiam-.iguuc illud corpus interme-
dium mouctut circulatitcr, quia non appatet na-
turaliter pudibile , quod ab v itaque parte corpus
rooucatur motu diurno ; & tamen intermedium
non moucatur.Et antecedens probatur per expe-
rientiam de motu flcllz comatx , que mouetuc
non diuidendo aerem , quia tunc dctclinquctct
caudam ficut alix imptefliones ignitae.

Illis fuppofitis .arguitur fic : corpus immedia- 4
tum orbi Lunx mouetur localiter motu diurno
per tertiam fuppofuionem : igitur illud coipus
calefit per fecundam fuppofuionem , & hoc mul-
tum intcnsc.quia motus cll valde velox ;igitur il-
lud corpus non cll aiit : quia aer non potcll (lare
fub tanta caliditate : igitur cll ignis , Se per con-
fcqucns in concauo orbis Lunx cft ignis.Er debet
imaginati dctftoigne in concauo orbis Lunx,
ficut de igne in fornace, vbi vitra fiunt, quia fi vi-
trum ponatur ad flammam, vel ad carbones , non
potcll liquefieri ; fed llatnn quando ponitur in
illo acre propinquo liquefit *, Jc idci licet appa-
reat aer, cll tamen ignis purus qualis cft in fphx-
ra ignis.

Tuncad argumenta alterius parris dico , quod
ignis non prohibet vjfioncm , immo multo mi-
nus,quam aer purus ; vt patet de illo igne in for-
nace. Ad fecundum dicitur , quod radius vifualis
non frangitur in occurfu rncdij dcniioris.nifi il-
lud inedium fit norabilircr dcnfius,ficut aqua cft
denfior notabiliter aere : modi inter ignem , &
acrem non cll tama diucrfitas in raritate, Se den-
fitate. Ad tertium dico.quid ignis purus non cft
plus lucidus , quam acr.nifi fic abcxtrinfcco; Se
dato quod lux ignis in iftis inferioribus cft qux-
dam qualitas fecunda confcqucns inflammatam
vn&uofitatem, cuiufmodi vn&uofitas non cft in
igne puro , immo cll pute liccus. Et fi quxras de
caufa motus circularis fphxrx ignis. Rcfportdc-
tur , quod coelum mediante motu fuo attrahic
ignem fecum motu diurno. Sed concri.quia non
apparet vctifimilc.quid quajido furit duo corpo-
ra leuia fine afperitate , quod vnum rapiatur ad
motum alterius. Dico quod imnio,& hoc propter
fortem adhxfioncm , feu adhatrentiara fphxrx
ignis ad orbem Lunx.qtix prouenic ex fumma Ic-
uitarc ignis inclinante furfum. Paret igirur.qtiid
cft elementum, feu fphxra ignisinrernos,&: ccc-
lum.Ec hxc de primo.

Quanrum ad fecundum , ponirur illa conclu-
fio, quid fiiperficies concaua b orbis Lung cll lo-
cus naturalis ignis. Probatur rquia elemento le-
uilfimo, debetur locus maximi furfuin , ad quem
poliunt a r tingere corpora re&c mora ; fcd con- kuLcui
cauum coeli cli htiiufmodi locus , Se ignis cft lc-
uifiimum elemcmum:crgo,&c.

Secundo , quiaconcauutn coeli cft locus nobi-
lifiimus

Lum
mli' »/

Qya?ftio V I.

24$

liffimus , quem poceft habere corpus rc&c mo-
tum , & ignis eft nobtliffimum elementum : er-
go,&c. Prinu pars antecedentis patet 1. Catii»
text. 1 j • quia corpora , quanto funt nobis remo-
tiora.tanto funt nobiliora-.igitur Ariftotcks con-
cludit corpus ccclcfte efle nobiliffimum. Ec fe-
cunda pars antecedentis patet, 1 .de Generatione.

Tertib > quia ad experientiam videmus, quod
femper ignis appetit afeendere furfum.quod non
effiet nHi ibi effiet aliquod corpus confimtlis natu-
rx,cui ignis inclinaretur coniungi.

Quarti , quia ignis cft quoddam corpus natu-
rale: igitur habet aliquem locum naturalem , Ce
non alium , quam concauum cali : nam alia loca
tegionis elementorum reliquis elementis funt
deputata.

Sed contra conclufioncm obiicitur : quiavi-
ri* thilnt demus quod omne elementum decoratur aliquo
hhbtiiGi- viucnte, vt patet inducendo de terra , aqua .acte;

tamen non apparet, quid viuentia poflim elfc in
igne : igitur non apparet ad quem finem ordina-
retur ibi ignis. Kefpondciur , quid ignis pro-
pter nimiam fuam a&iuitatcm non compatitur
fecum aliquid ■, Ac etiam in terra non funt aliqua
viuentia , fed fupra terram , nifi quatenus infra
terram cft aflr, vel aqua. Propter iftatn rationem
mouebantut aliqui ad ponendum Daemones in-
habitare regionem ignis.

Ad rationes. Ad primam dico, quid licet or-
bis Lunx agat c vittualiter qualitates contrarias
< ignis , attamen mediante motu cft conferuatiuus
ignis fecundum ptxdichim modum.

Ad fecundam, concedo confcquens,quid ignis
in iftis inferioribus detinetur per gtauitaiem (ux
materix.

Ad teniaro, dico quod ignis quiefeit in ftio lo-
co naturali , quiete * oppetita motui, quo mouc-
tur ad fuum locum, & hoc fufficir.

Ad quartam , negatur confcqucntia , quia, vt
didum cft, ignis in iftis inferioribus non cft pu-
nis, fle ideo propter denfitatem fux matetix pro-
hibet vifionem vifibilium.qux funt ab alia parte-,
fed ignis infuafphxra cft purus fine denfitate
materix, vtexemplificatum fuit de igne in forna-
ce vitrorum,qui non prohibet vifionem illorum,
quibus interponitur ad vifum.

Ad quintam negatur, quod medium mundi fit
locus nobiliflimus. Ad probationem : quia cft
exemptus k contratiis , dico qu6d non, immo cft
maxime coniun&us cftm contrariis. Vnde licet
’ maxime diftet a ccclo, ex hoc non fcquitur, qu&d
maxime diftet a contrariis : quia coelum non cft
contrarium fibi.immfl magis confcruat ipfum.

Ad fextam , dicitur quod cor in homine non
ponitur dite&c in medio per xquidiftantiara ab
extremis , fed magis prope futfutn, fle fic ignis cft
in mundo.

t concawt orbis Uni eft locsu natur*- £.«*»** tU
Nota fecundum Commentatorem in tA*"m * *

ANNOTATIONES.

^ A R <*'re furfum totum coelum rjfet ignis , Cee.

XVNota, qijodhxc fuit opinio Anaxago-
rx , qui dicebat, quod coelum vocabatur xther,
eo qu6d eflet de narura ignis , fle hoc idem cre-
didit Macrobius dicens inter ca-lum , fle nos
tnum folum elementum mediare , quam opinio-
nem reprobat Ariftotclcs 1 . Mctcororum,cap. $.
hac ratione, fi intermedium inter ccelum, Ce ter-
ram eflet plenum folo igne, iamdiu omnia effient
annihilata.

Scoti oper. Tum. II.

b Superficii

lis ignu. Nota tecunaum v-ommentatorem in
hoc 4. commentato 4). quod locus aqux r.on
cft aer propter naturam actis , nec locus acris cft
ignis propter naturam ignis , nec locus ignis cft
concauum orbis Lunx , eo qitod illic iit otbis
Lunx i fed propter diftantiam a ccnuo , & pro-
pinquitatem , quam habent huiufmodi loca ad
concauum Lunx. Itaque fi imaginetur linea tc-
fta dufl>'a centro terrx vfquc ad concauum Lu-
nx, per aliquam portionem illius linex vfque
ad certum pun&um cft purum elementum ter-
rx frigidum , Ce liccttm , altius vfque ad alium
pundtum cft elementum aqux, licet terra, fle
aqua in aliquibus partibus commi fccantur , al-
tius vfque ad alium punctum cft elementum
acris , fle inde vfque ad concauum Lunx cft ele-
mentum ignis. Vnde non cft imaginandum^
quod locus ignis fit prxeise fupcrficics conca-
ua orbis Lunx , fed locus cius adxquatus cft in-
terftitium inter conucxum aevis , fle concauum
Lunx , Ce pari modo fi volucris defignare lo-
cum circumfcribentem totum aerem , erit fpa-
tium illud intermedium inter concauam fupcrfi-
ciem ignis, fle conucxam aqux, fle terrx : nam ag-
gregatum ex terra, fle aqua (vt dicitur in libris
de Ccclo ) reputatur vnus globus , fle vna lphxra.

Nec te moueat,quud Ariftotclcs dicat acretn effie
in ignc,tanquam in locoproptio:iniclligit enim
alii gnate locum acris prxeise quantum ad ehts
conucxam fupcrficiem , cuius menfura cft con-
caua ignis. Nam loca naturalia elementorum dc-
fignat Ariftotelcs folum quantum ad fapctfidcm
conucxam locati.

Nota fecundo, quod res cft valde dubia de 9.
naturalibus locis elementorum. Nam fi propter
talem elongationem a centro , aur propiuquita- *

tem ad orbem Lunx elementa eflent in fuis na-
turalibus locis , ita vt naturaliter in fuis fitibus nmm,
manerem , fle confctiurcntur non propter natu-
ram circumflantis , fed propter talem elongatio-
nem 'a centro , aut propinquitatem ad orbem
Lunx, fcqui videtur , quod quodlibct elemen-
tum fcclulis quibufeumque aliis circumflantibus,
naturaliter maneret in luo loco,in quo cft, atque
corrupti per impoffi ile fphaeri ignis , fle aqux,
aer maneret vbicft -, fle corrupta fphxra terrx,
fle acris aqua maneret vbi cft : quod videtur fal-
furo : nam aquam naturaliter videmus dcfccnde-
re per terram, atque adeo fi foderetur puteus
vfque ad centrum terrx , aqua naturaliter illuc
vfque dcfccndcrct , fle per confcqucns , corru-
pto per impoffibilc elemento tettx , aqua ad
centrum conflueret. Solutio huius difficultatis
fpc&at ad i.flC4.\ibrum de Calo. Sed pro nunc
dico, quod res profc&o eft dubia , quid fentiret
Ariftotclcs. De igne namque , fle terra inter om-
nesPhilofophos conucnit , quod demptis omni-
bus aliis creaturis, naturaliter manerent in locis,
in quibus funt, quia vnura cft elementum grauif-
fimum.fle alterum lcuiffimum,fed tamen de aqua.

Ce acre non omnes confentiunt : nam aqua non
eft fimplicitergrauis, fed refpc&u acris, fle ignis,
nec fimplicitcr leuis , fed rcfpc&u terrx , nec aer
eft fimpliciter leuis i fed rcfpcflku tetrx fl: aqux,
nec fimpliciter grauis.fcd rcfpc&uignis,vt docet
Ariftotclcs 4.de calo text. 17. fle Commentator
illic, fle j.huius,tcx.49.Quem Paulus Venetus hic
fnper texr.49. imitatus, ait quod aer, fi poneretur
in concauo Luna*,dcfecdcret per ignem vfque ad
X j locuta

.1

naruraUtm
/wt« tltmtu*

m

246 Lib. I V. Phyficorum

locum , in quo modu eft , & aqua, fi poneretur
iu ccncro icrn . afccndcrct vique ad locum in
quo eft. Quod certe verum eft .quia terra necef-
fe habet e (Te fub aqua •, vnde ii pcofundilTiinum
puteum aqutc impleas terra, aqua afccndit,vt ce-
dar terra:.

Cxtciutn nondum eft compertum , vtrum, fi
corrumperetur modi cetra*, aqua particulari ap-
petitu defeenderet ad centrum, nam ex vna par-
te aic Ariftotclcs x. de Caelo texr. 79. quod aqua
non puteft manere fufpcnfa , fed habet fuftenta-
ri fuper aliquod corpus, & idei naturaliter dc-
fccndit per vifccratcirx ,fi meatus inueniat ,&
per conicqttens dempta terri videtur , quid de-
fccndctct ad ccmrr.m. Ex altera veri parte vi-
detur, quid fi aqua eft modi in fuo loco natu-
rali , dempta terra adhuc maneret vbi eft, quod
mihi pro nunc eft verilimilius , nam aer «irru-
pta fphxra ignis non afccndit alciis quam mo-
di eft ; ergo fitnili proportione non defeenderet
aqua particulari appetitu dempta cerri. Et quod
ait Ariftotclcs terram non pofle efle fufpcnfam,
intclligit naturaliter ,nec tunc dempra terri, pro-
prie eflet iufpcnfa , cum eflet in loco naturali.
Vnde fi fodiatur terra vfquead punitum fphx-
tx aquae, aqua dcfccndct naturaliter , fi tamen
profundius procederet puteus, aqua pon dc-
iccndercr ex particulari appetitu naturali , fed
appetitu vniuerfali, ne daretur vacuum, licut
defeenderet aer,fi non eflet illic aqua.

Nota tertii , quid quando dicit Scorus quid
elemento Uuijjima deberetur locus nux! me fisrfum : i n-
rclligendum eft infra latitudinem loci elemen-
torum, & quia locus elementorum terminatur
in concauo Lunx , illic eft locus naturalis ignis;
nec furfum afeenderee , quamuisnon impedire-
tur cccfo , Se hoc forte voluit indicare Scotus,
cum dixir , ad quem pojfunt attingere corpora re-
fle mota.

c Licet orbis Luna agar virtualiter qualitates
contrarias ignis , &c. Nota , quid inter Lunam
& ignem nulla eft conrrarietas , ficut inter
ignem , & acrem , quia ccclum non habet ali-
quam particularem contrarietarem cum aliquo
elementorum , fed generali influxu agit con-
currendo cum lingulis. Si autem propter hu-
miditatem aliquam altcrationcm agat in ignem,
erit vfquc ad certam diftanriam eo modo , quo
concedimus ignem in fua fphxra ignire pro-
ximum acrem vfquc ad certam diftantianifem-
per remilfius , & remiffius , atque adeo per
aliquod fpatium prope ignem eft calidior,
quam Au exigat natura , ficuti terra prope
aquam humidior eft , fed prop£ centrum eft
fua turmali difpofirionc. Horum aurem om-
nium conftituti funt termini, qui prxteriti non
poflunr.

d Ignit quiefiit in fuo loco naturali quiete ep-
pfitd, Sec. Noraf quicquid /ir de motu cir-
culari ignis , an fcilicct ficut primum mobilera-
pit fecum orbes planctarum, ita mcucar fphx-
ram ignis ) quod nihil obllac illud intcrftiiium
inter concauura Lunx , Se connexum acris cll 0
locum naturalem ignis. Nam fufltcir , vt hic
docet Scorus , quod ignis quiefear in illo , quie-
te oppofita motui naturali elementi ieui$,qui
eft aJccndcre. Sicuri mare quamuis mouearur

Qj/ A S T I o VII.

Verum omne ens jit in locot

Arift.M.ff*.4S-Thctmft.Simpl.Aaer.»Wd. D.Thom.O£.7.
O* s‘,mjc 51. df quoJl.a.ut U. Alb. traO.l ,e.l |. HeiuXus
fNcV/.io.f.7.Fcriat.f i.Capicol in t.Jif.tuj.i .*J 6-arg.
Aureolos Jkirf. Canon.* slaoeU* 4,1‘hyf.q. 14 Sotui f.v,
linJunus 9.9. Perci n IH.na.9. Conimb 4 j.

Complut.rfijj 19 f.t. Ruuiu» q.4 Roccui in Para/briji,
taf j) I ueme

Rcvitvr qu6d fic : quia omne mo-
jfcfoCw uens , vel mobile eft in loco ; fed om-
ne ens eft moucn$,vcl mobile: igitur
omne ens eft in loco. Maior patet, quia omne
mobile eft mobile localiter , Se omne mobile
localiter , eft mobile de loco ad locum ; de per
confequens eft in loco ; modo omne mouens eft
fiinul cum moto, vt patet 7. huius, texr. 10. igitur
omne moucns,& omne mobile eft iu loco.

Secund6 , quia omne ens eft corporeum , de
omne tale eft in loco. Primi , de corporibus no-
tum eft. Item, de incorporas : quia ifta non di-
ftant localiter a corporeis: igitur fi corporea fune
in loco,& incorporea erunt in loco.

Tertii, quia omne ens eft in tempore .‘igi-
tur omne ens eft in loco. Antecedens appa-
rer , quia hoc verbum r/F, confignificar tem-
pus. Et tener confequentia per fimile : quia
ficut illud , quod nunqqam eft , non eft ; fic
etiam illud , quod nufquam eft , non eft i igi-
tur omne quod eft , alicubi eft ; Se per conle-
quens in loco eft.

Quarti, quia motui , finitas , infinitas , foeta ,
non ejje vacuum funr communes paUi ones en-
tium,igitur enri conucniunr. Tenet confequen-
ria:quiaaliternon eflent communes.Confequen-
tia probatur per communes expofirores, qui di-
cunt, quid tertius , de quartus liber Phy fi-
corum fune de communibus pa&ombus en-
tium.

Quinti , fi aliquod ens non ciler in loco hoc
maxime eflet vltima fphxra; fed vlrima fphxra
eft in loco , quia moucctir localiter ; igitur , dee.
Irem.quia eft dorpus.Itcm, quia eft alicubi : nam
de ipfaconucnicnrerquxritur, vbi eft, quod non
eflet, nifi eflet in loco.

Oppofitura arguitur; quia tunc firquererur,
quid in locis eflet proceflus in infinitum : quia
vnius loci eflet alter. Se illius alter, d' fic in infi -
niminjquod eft falfum.Et patet confequentia,cx
quo locus eft ens.

De ifta quxftionefoler fieri magna difficultas Vltima
fphxra , an fit in loco , vel non ;Se de f4 " I

motu fluxus , Se refluxus , nihilominus quief-
cir quiete elementi: quia nec afccndit, nec de -
fccndit.

de vltima fphxra , an fit in loco , vel non ;dc de
hoc dixerunt * quidam ponentes locum eifefe-
paratum , quod vltima fphxra eft in loco , ficut
aliquod aliud corpus mundi : quia occupat fpa-
tium fibi xquale prxeist.

Aliaopiniopoluit, quod vltima fphxra b eft
in loco fecundiim partes cius, fed non fecundum
fc totam. Tertia poluite,qudd vltima fphxra
nullo modo eft in loco. Se ex hoc inferebar,
quod vltima fphxra n ullo modo mouetur locali-
ter. Sed quantum ad corollarium, hxc opinio eft
f.tifa;quiacertum eftre/pciftu alicuius punffi 6xi
in terra vltima fphxra fecundum quamlibet par-
tem fuife habet aliter.quam prius fc habuit, & de
fa& o poil aliter fc habebit , quam nunefe habet:
igitur vltima fphxra mouetur localiter.

Quarta

Qu^ftio VI I.

*47

j. Qnarta opinio ponit tres concluGoncs ; & eft
opimo Commentatoris d. Prima conclufio cft»
qu&d vltima fphxra non cft per fc in loco. Pro-
batur : quia non habet corpus circundans i plani.

Secunda cft, quod vltima fphxra cft in loco.Pro-
batur, quia mouctut localiter. Ex quibus fcqui-
tur terria, quod vltima fphxra cft in loco rcr ac-
cidens, fcilicct per fuum centrum , ita quod cen-
trum mundi cft locus vltimx fphxrx;fcd illa opi-
nio non fnffirit: quia eidem ratione diceretur,
quod cor hominis eflet locus hominis, ficut,qu6d
centrum cft locus vltimx fphxrx. item , de ra-
tione loci cft, qu6d contineat locatum, & tamen
centrum mundi non continet vltimam fphxram;
ergo.&cc.

Quinta opinio ponit , quod nulla cft vltima
fphxra , imnso extra o&auam fphxram , vel ex-
tra nonam , G ponatur , cll vna fphxra inGnita
quiefccns.'

Sexta opinio ponit imaginationem , quod fint
fphxrx inGnitx fecundum numerum ifto modo,
qu&d nona fphxra imaginetur diuidi in duas
medietates , fic exterior medietas in duas alias,

&Gc in infinitum i tunc in ifta diuifionc nulla
eft vltima *, igitur quxlibct fphxra infra aliam
continebitur.

Ifta non valet : quia adhuc ftaret dubitatio ea-
• demde aggregato ex omnibus illis fphxris.

4. Iftis dimiflts , fuppofito qu&d fit aliqua vltima
Abydi diti, fphxra. Rcfpondco ad quxftioncm. Pro quo
notandum , quod aliquid * poteft dici efle in lo-
co dupliciter \ vno modo occupatiut,& proprie,
ficut homo , vel lapis cft in acre. Alio f modo
improprias* vocatur appropriate, ficut dicimus,
quiid Deus cft vbique, Angelus cft in cado , & fic
de aliis : Se talia dicuntur e Ile alicubi , eo quod
ibi funr , fit apparent fux operationes. Sed ali-
quid poteft dici clTc in loco occupatiue , fiuc cir-
cumlcripriuc multipliciter. Primo modo per ‘e.
Secundo modo per accidens. Tertio modo in po-
tentia folum. Quarto modo in aftu. Quinto mo-
Own f fccun<^m partcs,vcl ratione partis.
khfUeilif. Secundo notandum , qui>d aliqua funr corpo-
fimtU. ta,qux de fui natura determinant fibi certam
figuram , vt corpora ctrlcftia qux determinant
fibi figuram fphxricam , fle talia propter fui per-
fe&ioncm non indigent , quod habeant aliquod
corpus cxtrinfccu cis propter fui cofetuationem,
faltcm non omuia requirunt , quia vltima fphx-
ra non habet aliquid aliud circundans ipf&mAlia
funr, qux non determinant fibi certam figuram,
fcd figurantur per figuram continentis, ficut ele-
menta fimplicia.

Vm?' Nunc ponuntur concluGoncs, di fcurrcndo per

t*t ^‘Ucrfa genera entium. Prima conclufio. Deus,
httclligcmix, fic quxeumque fubftantix fcparatx
alix ab intcllcdibus humanis.qui coniuntti funt
corpori, fune in loco appropriate. Patet, quia
talia non funt corpora , nec inhxrcnt corpori-
bus ; fcd ex eo folo dicuntur e (Te in loco , quod
eorum operationes ibidem apparent ,& quan-
to aliqua fubftantia feparata agit in pluribus , fic
diucrfis locis, tanto maiori loco appropriatur. Et
idcii quia Deus agit vbique, Deus cft vbique ap-
propriate.

Secunda conclufio. IntclledFus nofter non fo-
«««>«•** ’n ^oco aPPrc>priaccsimm6 occupatiuc.fic

ft, Pcr accidens. Patet , quia mtellc&us nofter non

cft forma folum.fcd inhxrcns.

Tertia conclufio. Aggregatum ex omnibus

corporibus mundi non cft in loco nifi ratione Tuum v bi-
partis. Patet , quia illud aggregatum non habet
corpus cxtiinlecum circundans ipfum; fcd ali- u* *
qux partes cius funt .quarum quxlibct circunda-
tur corpore cxtrinfcco : igitur aggregatam illud
cft in loco ratione partis, fic non aliter.

Quarta concluuo. Vltima 6 fphxra cccleftis g,
non cft in loco nec per fe , nec per accidens, nec p/*;,*,
ratione partis, nec totius *, immo nullo modo eft n n» tftin
in loco. Probatur: quia vltitna fphxra non ha- *** n,t }**
bet corpus , nec aliquod cxtrinfecum fibi comi- ***

nens ipfam, nec aliqua pars cius cft in aliquo fe- *
parato ab ea; igitur nullo modo cft in loco. Pro-
natur confequcntia per definitionem loci *, & an-
tecedens apparet : quia hoc intelligimus per vl-
timam fphxram «extra quam nihil eft ,& cuius
nulla pats cft ab alia difeontinna.- Ex hoc fcquf-
tur , quod ifta confequcntia non valet , tltinr a
ffhvA non eft in loco ; igitur non eftnlintl-i, quia clfe
in loco eft v iu fpccics de genere td»/,fcd alix fpe-
cics circumloquuntur per alias pofitioncs.vt cir-
ca , ik.vm, fic huiufmodi ; & ideo, fi quxiatur vbi
cft vltima fphxra , conuenicmet poteft rcfpon-
dcri»qui>d cft circa o&auam fphxram, vel cft cic-
ca centrum.

Quarta conclufio. Omne corpus diuifurr.sb Ortm* eerfm
alio cura vltimam fphxram eft in loco. Proba- +WmI
tur : quiaquodlibct tale habet corpus extrinfe- ^^0*
cum fibi continens ipfum cuius lupct Scies cft lo-
cus cius proptius ,8c naturalis.

Sexta conclufio. Partes «flent i ales totius. Se
accidentia cxtcnfa per totum fubit&um , funt in
loco per accidens ; fcd partes intcgrales totius
exiftent is in loco funt in loco in potentia, & qux-
dam funt in loco per fc in poic»uia;vt partes fub*
ftamix compofitx exiftemis in loco alia funt in
loco per accidens in potentia, vt partes acciden-
tium, fic partium cflewialimn. Patet igitur quali-
tcrMiucrftmodc aliquid dicitur ede in loco, fic
qualiter diuerfa entia funt diuctfimodc in loco. y.

Ad rationes : ad primam dicitur , quod non
omne mobile cft in loco*, qui a vltima fphxra nul-
lo modo eft in loco, nec ratione totius, nec ratio-

ne partis.

Ad fecundam : quod non eft proprium corpo-
ri efle in loco , fcd folum cft proprium corpori
habenti aliquod cxtrinfecum continens fepara-
tum ab eo.

Ad tertiam, negatur confcquemia.nec eft fimi-
le;qutahoc verbum V/f, connotat efle in tempore,
vel faltem in inftanti fub diftin&ione , fic , quod
connotat efle in tempore , vel in inftanti, fic de-
bet hoc poni fub difiun&ione propter mul-
ta, quibus diuerfimode attribuitur efle , fcd hoc
verbum eft, non connotat efle in loco.idcb non
cft fimile.

Ad quartam , dico quod iftx funt pafltones
communes omnibus entibus, id cft, funt puftiones
communiores, qux comicniunt entibus naturalis
Inis, fcd ex hoc non fcquitur,qui>d quxlibct illo-
rum conucniat.

Ad quintam , concedo quod vltima fphxra
non cft in loco. Ad probationem dico, quis! non
fequitur yhoe monetur lot Aliter , igitur eft in Uco ifcd
fufficit , quod aliter fc habeat ad aliquod quief-
cens, quam fc habuit ; vel faltem, quod aliter fc
haberer ad aliquod quiefccns, fi aliquod quief-
ccns eflet. Et hoc dico pro tanto , fi poneretuc
totus mundus moucri vno motu retto , vel cu-
culari.

X 4

AN

248

Lib. I V. Phyficorum

ANNOTATIONES.

8. * -p\ V. hoc dixerunt quidam portent rs locum tjji

X_>/ fe paratum , &c. Nota, quo d hxc opinio
lhiloponi dicentis primam fphxram cile in
vacuo circunftamc illatn , tanquam in loco.Hxc
tamen opinio eft cxprcfsc contra Ariftotelcm,
<]ui in pruno * huius libri ex proferto probat lo-
cum efle quid pofitiuum.nam efle in aliquo, dicit
cllcin illo tanquam in rcceptiuo.
h silik opinio ponit , quod iltim a fplutra , & e.
Nota, qubd hxc eft opinio Thcmiftij , quam Di*
uusThonus,& iEgidius funtfecuti : Se ratio eo-
rum eft : quia eo modo primum mobile eft in lo-
co, quo mouctur locali ter,& quia non mutat lo-
cupa fecundum Ic totum , fed fecundum partes,
vt ea , qux nunc eft in Oiiente, poftea fit in Oc-
cidente •, fitvt non (it in loco (ccundum fe to-
tum , fed fecundum partes. Quod (i quxratur de
locis partium , rcfpondcm ex Ariflotcle a texe.
4;. vfque ad 4C-. quod vna pars continui eft lo-
cus alterius , non locus in a&u, quia non eft
actu diuifa ab illa *, fed in potentia : quia fcili-
cct (i diuideretur ab illa , manente vbi eft , eflee
in ea canquani in loco inadhi. Vnde (i diuidas
primum mobile fecundum circulum , /icut radij
plauftri diuidum rotam ,inrelliges quod in lo-
co , vbi nunc eft vna pars, poftea fuccedit alia,
ficuti in rora , vbi nunc eft radius vnus , dein-
ceps fuccedit alius, nili quod illic parces non futit
dilcontinux. Sed hxc opinio ftarc non poteft,
tum quia primum mobile non cller in loconifi
in ponenti > : cum enim non /it iit loco fecundum
fe totum, fed prxcis£ fecundum partes j & partes
ron funt in loco nili in potentia fecundbm
iftos : ctgo primum mobile non erit in loco
nili in potentia. Tum , quia fupponit falfum:
quia locus eft feparatusi loco, Se non funt con-
tinua 4. huius ; vna autem pars eft alteri con-
tinua , Se non feparata ; creo vna non poteft cf-
fe alterius locus. Neque felient huic lententia:
verba Ariflprelis in texr. 47. quia per ccrlum , vt
exponunt Commentator , & Scotus, Ariftorcles
inrclligit vniuerfum , quod bene eft in loco per
pnrrcs , A: vna comincr aliam, vt optime hic do-
cet Scotus.

9. c Tertia ponit , quod viti 'ma ffhxra nudo modo tfl
in Uco. Nota, qubd hxc fuit opinio Alexandri,

& Auiccnnx dicentium, quid vlfima fphxra nul-
lo modo eft in loco , fcilicet nec per /e , nec per
accidens , nec fecundum totum ,ncc /e»' dbm
partes , nec etiam mouctur /ccundum locum.ncc
per fe, nec per accidens , nec per Tuas parres ; fed
mouctur fofuin fecundum /itum. Pi ima pars hu-
ius opinionis probari poteft ex definitione loci,
ex tc.xt.4j. vbi dicir Ariftorcles : Cni igitur cor-
pori t /I aliquod corpiu extra continens ipfum , hoc in
loco ejl ; cui vero non , tmmtne. Vbi habet» /ccun-
dum antiquam tran/Urionem. Illud quod ha-
bet aliquod corpus extra continens ipfum eft in
loco , & quodlibct corpus extra quod non eft
aljud corpus , non eft in loco. Paret etiam ex
text. 46. vbi ifta fccTbir. Terra qtutlem in apia eft,
hietari in aere, hic autem in xtl)ere,&atherin cae-
le \ culum. unem non amplius in loco eft. Er quoad
illam partem , hanc opinionem (equirur Scorus,

Se fecundam improwc: non enim ftarc poteft,
quod dicit Auiccnna , hempe qubd motus pri-
mx fpbarrr non eft ad lucum, fed ad /itum par-
tium , quia cum (itus importet ordinem panium

in loco,vt vna pars fit ad vnam differentiam po/i-
tionis.A: aliam ad aliam, (it , vt non poflSnt par-
tes mutare (itum, ni(i mutent locum, vt pars qtuc
modo eft in Oriente, fit poftea in Occidente.

* Quarta opinio, Sec. Nota, qubd Commen-
tator monet hanc dubitationem , quia fuprema
fphxra mouctur fecundum locum : aut ergo eft
in loco , vel non ; (i detur quod non (it in loco,
tunc aliquid motum localiter non eft in loco.

Si verb detur , qubd (it in loco , cbm non (it cor-
pus extra continens, fequitur quod fuprema
fphxra erit in vacuo , Se fic locus erit vacuum, Se
dimcnlio feparata. Et dicit Commentator qubd
loannes Grammaticus propter hoc obedit huic,
ponendo locum cflcdirncnfioncm, & vacuum, Se
non finem , vel terminum continentis *, /icur di-
xit Ariftotclcs: atque adeb ipfc Commentator
dicit vicinum fphxram efle in loco per accidens,
id eft , per fuutn centrum. Vnde dicit .qubd de-
finitio loci non competit ccclo. Impoflibile eft
enim exponere ifta verba Philofopni , ira qubd
definitio , quam inducit de loco , (it communis
fimplici corpori rcdo& rotundo. Nos autem di-
cimus quanrumcumqtiefir fixum fecundum fe co-
tum , ncccflc eft vt hoc modo /it qtaicfcens ; Se
quia quies ineftei propter aliquod quiefccns,
quod eft urra , qux eft in loco per fc;& idcb cce-
lum non dicitur efle in eodem loco, A: non tranf-
mutarur per accidens : quia centrum femper eft
inlocoeflcntialircr; Se hxc eft intentio /ermo-
nis Ariftotclis dicentis , qubd coelum eft in loco
fuo per accidens. Er poftea fubdit: Eft ergo mo-
rum, & quiefccns in luo loco per accidens, fcili-
cct propter centrum , quod eft in loco ertenriali-
rcrihoc enim quod inucnitur in alio per accides,
inuenirur in illo propter aliud habens illud , per
/e. Er fequitur /ccundum hoc opinio Arifto-
tclis qubd omne corpus eft in locoiSe quod om-
ne motum eft in loco ; fed iftorum quoddam eft
in loco per accidens , Se aliud per fe. Ex hoc ap-
paret, qubd corpus dicitor efle in loco duobus
modis , fcilicet per fe. Se per accidens. Vnde de-
finitio loci neque per fe, neque per accidens con-
uenit ccclo , fed ecclura cfli in loco per accidens
noa eft aliud. quam ipfum continere aliquod
quiefccns , quod eft in loco per fe tanquam in
continente ipfum.Hxc Auerroes.

Cxrcruni hxc fenrcnria Commentatoris eft 1 f*
primb contra definitionem loci traditam ab Ari- f
ftotcle.dicente, locum efle vltimum continentis. nuatv'
Secundo, orbes ccclcftes non habent a centro ter-
rx.vr nec plus, nec miniis dillent ; fed natura fua
vt fint, vbi funt. Er eft» qubd cccli dicantur fixi
per re/pedum ad centrum, illud tamen nihil fa - *

cir ad rationem loci ; aliis dici polfet quod axis
plauftri efler locus rorx. Se qubd cor hominis e C-
(et locus hominis;vr hic dicit Scotus. Et prxrer-
ca , nunquam dixit Ariftorcles rem vnam cllcin
loco per accidens ratione alrerius.nifi quando eft
in altera, A: altera eft in loco, /icor anima rarionc
corporis eft in loco , coeli verb non funt in cen-
tro,cum oxlum lit a centro prorfus alienum.

Nora , qubd communiter Scotillx dicunt, v/* Qf"0
rimam fphxramcflc in loo o, eo qubd moucrur
localiter , non (blum per accidens , fed etiam per ft *

fe, non quidem pafliuc, fed ad iuc, Se mouctur ad
zhi non pa/IIuum , id eft , aJ beari , fed adiuum,
id eft, ad locare-, quare non eft in loco paUiue,
quia non Jocarur , fed adiuc , quia locat , Se am-
bit. Vtulc dicunt qubd duplex eft ili,licut Se cir-
cum

Quaeftio VII.

249

eomfcriptio : fient enim eft duplex circurofcri-
ptio, fctlicet artitu & pafllua. Prima cft corpo-
ris citcumfcribencis. Secunda eft corporis cir-
cumfcripti,& contenti. Ita erum cft duplex vbi,
fciliccc paftiuum ; & illud cft ipfius corporis lo-
cari. fcu locabitis : & artiuum . & hoc eft ipfius
corporis locantis. Secundo, dicunt quod motus
localis cft duplex i vnus qui terminatur ad vbi
palfiuum; & alter qui renninatur ad vbi arti-
uum. Vnde motus localis corporis contenti, &
circumfcripti terminatur ad vbi pafiiuum : fcd
motus localis corporis continentis , & locantis
renninatur ad vbi artiuum. Et tale corpus non
dicitur proprie cllc in loco , vel moueri de loco
ad locum ; fcd magis circa locum , vel circa cor-
pus. quod locat.

Locus ergo vltimx fphxrx non cft aliquod
vbi palfiuum, eo qu6d ipfa non continetur in
aliquo loco j fcd cft vbi artiuum : quia cft circa
locatum i quod per fc cft in loco ,ita vr acquirat
locato vbi pafiiuum: & acquirit fibi vbi artiuum;
atque ita vltima fphxra non eft in loco, nec per
fe, nec per accidens, nec partes luas, nec aliquo
modo i nec mouctur in loco, fcd tantum circa
locatum modo prxdirto. Et forte ita intellexit
Auempacc ; qnando dixit quod locus primx
fphxrx cft fupcrficics connexa fphxrx inferio-
ris fibi proximx fuper quam mouctur : non enim
mouctur ad locari , fcd ad locare : atque adeo non
cft conucxa fupcrficics fphxrx inferioris locus
prirox fphxrx , eo quod continear ipfain , fcd
quia a prima fpbxra continetur , & circa quam
prima fphxra mouctur.

e AI itptid potes} diti ejfe in loco dupliciter , CTe.
Nota , locum ncceflarib fupponendom cllc in rc-
ftrum hmh- rum natura; pertinet enim ad ordinem vniucrfi,
I1, cuifquepctfertioncm.in quo omnia habent pro-

prium firum A: locum. Eli autem locus multi-
plex; alter quidem fpirittialium rerum: alter vc-
t6 corporearum. Locus rerum fpititualium im-
proprie cft locus ; llcut enim Angeli improprie
localiter mouenmr , ita &: improprie funt in lo-
co. Locus rerum corporalium adhuc eft duplex.
Mathematicus videlicet, & Phyficus.qui quidem
cft fupcrficics illa , quam in fupcrioribtis dixi-
mus locum .fecundum quod in ipfo confcruan-
tur.fcu deftruuntur locata ; de quo prxfcns qux-
llio exagitatur.

1 j, * Aiio ma io potefi dici ejfein loco dupliciter. Nota
1 duplicem cftc modum exiftendi in loco rebus
fr* »Uto creatis conuenientem. Alter circumfcriptiue
dicitur, vel vt dicir hic Scotusoccupatiui ; Si
f' blc modus cft circamfcribi , & circumambiti a
locante corpore , quomodo fola corpora funt in
loco. Alter cft dcfinitioc,& cft nihil aliud, quam
taliter hic e(Tc , quod non alibi ; qui modus exi-
ftendi in loco competit tam creaturis corporali-
bus ,qui:n fpiritualibus ; taliter enim hoc cor-
pus cft in hoc loco, & anima Beati Petri cft in
ccc!o;& Angelus taliter erat fuper Iapidem fc-
pulchri, quod non erar in calo, Irem neque ani-
ma B. Petri in rerra , & neque hoc corpus alibi,
Quim in hoc loco. Habent ergo fc ifti duo modi
ficuc fuperius, &: inferius : quod enim cft in loco
circumfcriptiue , fimiliter cft Se definitiuc , Se
non e contra. Parumque modo ad rem attiner,
fintne Angeli in loco per e dentiam fuam.vt pla-
cet Scoto in i.d.i. jiu/1.6. auc per operationem,

▼t placet D.Tboror t.par.quoJf.fiart,t.& j.

14. Si ver A loquamur de Deo^aJiter dicendum cft.

Primi enim cum ipfe fit vniuerfalilfima caufa
omnium rerum , omnibus ineft , r anquani caufa
in fuis effertibus. Dicitur etiam cllc 111 loco non
circumfcriptiue, quia non eft coiporcnsjnon de-
finitiue , quia eft infinitus ;fcd dicitur potius cfle
vbique incitcumkripriuc , indefumiuc , & im-
mcnfiue. Eft quidem vbique-pet potentiam ficuc
Rex in regno cft. Eft vbique per pixfcnriam,
ficuti ego vobis funi prqfcus.qui cftiscorant me,
quia omnia funt in profpcrtu Uci, nudAque , Se
oculis fuisaperra.Eft etiam vbique per e fle miam,
ficuti ego in hoc, quem occupo, loco. Deus qui-
dem vbique cft non occupans ficui res corporea
locum; fcd fic, quid onTnia replet » Se implet:
quia in otnnibus rebus eius clTc ut ia repetitur : ex
iiumenfitate namque diuitia nafeitur. nullo polle
dandi loco, dum illad Hietem. 11. Nunefuid non
corium, & terram ego impledf De hoc lare cft difpu-
tatio apud Theologos in i.d.^y. dfputat & de
hoc S. Thomas t . par.tjuaff. $.**»■/. i.<$* $. Alitis
etiam modus exiftendi in locorcperiiur.fcilicer,
Sacramcnralitcr , qui tantum Chrifto Domino
in Euchariftia exiftenti competit , qui , vt cft de
fide, taliter cft in vna confccrara hoftia , quod
in quampiurimis exiftit facramcntalitcr , de
quo Theologi, atque etiam nos in +.d. 1 o. diffusi
egintus.

S Vitiem • ffhera caleflu non eft in loco, &c. Nota,

Jruod corpora ccclcftia .excepto cedo Empyreo,
unt in fibi proximo , inferius videlicet in fope-
riori , vt in loco fux nacurx debico , vt corium
Lunx intra fuperficiem cali Mercurij,& iftud
fub Venere ; Venus autem fub calo Solis, Se
Solis fub Marte, & Martis fub Ione , & lotiis fub
Saturno , & Saturni fub firmamento, in quo fu ne
ftcllx, Se iftud fub ccrloCryftallmq, hoc autem
fub‘primo mobili , primum veri mobile, quod
decimum cft corium ,cft fiib Empyreo , quod eft
beatorum fedes. Iftud aurem caluni , cum non
moueatur , non oportet quod fit in ioco ; Se fi
ira crederet Arjftotclcs.non finiret anxius de lo-
co primx fphxrx : fcd quia prima fphxra fecun-
dum ipfum mouctur , & morus inrdligi nequeat
fine loci mutat ionc/ollicirus fuit quatere locum
primi mobilis.

Nota fecundo, quod coeli non fiefunt in loco,
vt a locis confcrucucur: quia ipfa incorrupribi-
lia , Se perpetua funt , fcd quia ad perfertionem
vniucrfi pcrtinc.t, ve vnuinquodqueeorpus fic in
loco naturali.

Nota tcrrii\,qtiid corpora mixta ex elementis 1 6
funt in loco fccundum elementum in Ulisprx-
dominans , quamuis in animalibus prxrer mo-
rum fccundum elementum prardonuium, quo
mouentur ad Jocum naturalem fibi exraJicom-
pofitionc clememali debitum , repemur alius
propriusmotusprogreffiuus, de quo poftcacric
iermo. Ex quo Icquicur, qtuSd locus quorundam
mixtorum fic rerra, vr lapidum: quia m lapidi-
bus prxjcminacur terra. AJiorumcft terra , Se
aqua, ve metallorum , quia in iliis ha e elementa
prcdoniinantur.Quxdam habent ramum aquam,
vr pifces, eo quod in eis viget humor aqueus;
alia animalia habent terram, & acrem, vt a ues.Sc
reptilia , in quibus rerra , Se aer propter rcipira-
tionem prxdotninamur.

EXPOSITIO TEXTVS.

E C dem autem 1 modo e xijf inundant ejl , &C. Ille iy,

cft fecundus * curtatus huius quarti libri, Texe. jc.

25°

Lib.I V. Phyficorum

in quo Philofophns determinat de vacuo ; & di*
uidirur in fex capitula. In primo ponit rationes
antiquorum, quibus probabam vacuum non ede,
& etiam quibus probabant vacuum ede. Infe-
cundo odendit vacuum non efle per omnes dc-
feriptiunes datas de vacuo. In tertio odendit va-
cuum non ede per mtionct fumptas ex parte mo-
tus. In quarto odendit vacuum non ctle ex patte
velocitatis, & tarditatis. In quinto odendit va-
cuum non e(1'e per naturam, & conditionem, qux
competeret vacuo , fi vacuum edet. In fexto
odendit, quod vacuum non cd immixtum ,feu
imbibitum corporibus. Secundum ibi : Vtauttm
fiUmut. Tertium ibi :*Quod tutem non tft. Quar-
tum ibi : Amplius autem dr ex bu. Quintum ibi:
At veri perfe cer.filer.tnt ii m. Sextum ibi : Sunt a a-
ttm ijui hm, Primi prxmittit intentionem. Se-
cundo ptofequitur ibi : Alij igitur. Primi ponit

Oi»/T Jtr»m j^am conclulionem : Ad naturalem fjpedlat de-

et VMtH) 44 . . . ‘ , ...

18.

Ten. y

thjfimm terminare de vacuo. Probatur , quia ad illum
frim. fpeftat determinare de vacuo, ad quem fccftat
determinare de loco •, fcJ ad naturalem Ipc&at
determinare de loco : igitur,&c. Minor patuit
peius, & maior probatur : quia per eandem cau-
tam, per quam dcueninms ad cognofccndum,
quod locus ed, ali) capiunt rationem , &: fidem,
quod vacuum cd , fcilicct propter motnm loca-
lem. Secundo patet per vnigum , qui ponit
illud ede vacuum inqtionon ed corpus tangibi-
x lc, vt vas in quo folum cd aer. Tenii patet, ama
fi vacuum b cflct.idem edet locus, & vacuum.fcd
diceretur locus ei ratione1, qui repletus ,& va-
cuum ea ratione, qui priuattim corpote.Et time
tangit ordinem procedendi, quid ptinii ponen-
di lunt rationes .quibus probatur vacuum ede.
Secundo ponendi lunt rationes «quibus proba-
tur vacuum non elTc; Se tertio dicentur commu-
nes opiniones de ipfis.

Alij igitur i manflrare temantes. Hic profequi-
tur , ic primi ponit rationes antiquorum pio-
bantes vacuum non ede. Secundo rationes pro-
bantes vacuum ede, ibi, Exiflimamcs autem. Pro
prima patte notandum, quid antiqui ponentes
vacuum non elTc probabant « quid corpoia re-
pleta aere nou funt vacua , immi etiam aer cd
corpus natum reddere , & facere diflarc alia
corpora j & hoc pofito .crediderunt fuffidenter
ptobalfc vacuum non ede. Sed dicit Aridotelcs,
quod hoc non valet: quia pluribus aliis modis
. ali) pofuctunr vacuum. Aliqui J enim imagina-
bamur vacuum infinitum extra coelum. Item,
ali) dicebant vacuum elfc imbibitum corporibus
mixtis : modii neutraidartim politionum impro-
batur per prxdi&um modum. Quod autem cor-
pora repleta acre non fint vacua, probant dupli-
citer. Prim6 , quia vires ,& vcfici repleti acre
fine fradione non podunt comprimi. Secundi
pet elepfydras, vnde eclepfydracd inftrumcn-
rum habent vnum paruum foramen fuprl, &
n\tilta foramina fubtus, tunc obftrudlo foramine
fiipcriort.fi vas illud ponatur inaqua, non potcd
ingredi propter reddent iam quam habet ab aere:
fed apetto foramine fuperiori ftacim ingreditur
aqua, eo quod aer inclufus in vafc cedit per fo-
ramen fiipcrius.

1 9. Exiftim antes j autem. In ida parte ponit ratio-

Xext. nes antiquorum ad probandum vacuum clTcrquia
U\ fi vacuum non effet, fequeretur, quAd nullus pof-

^ct ®cr’ motu* localis; confcqucns cd contra ex-
•veemum. pcrjcntiam. Et confcquentia probatur; quia mo-

bile, vel reciperetur in pleno.vel in vacuo. Si in
vacuo, habetur propofitum. Si in pleno, hoced
impoffibilc : quia duo corpora eifcnt fimul ;&
qua ratione duo , eadem ratione tria ; & fic infi-
nita corpoia podem e Ile fimul. Item, qua ratio-
ne magnum corpus potcd recipere paruum , ei-
dem ratione paruum poted recipere magnum,
fcilicct recipiendo fucceiCuc partes eius : igitur
pudibile edet , quod totus mundus edet in vno
grano inilij , quod cd falfuni. Er conuertendo
idam rationem , probat f MclilTus, quod 4001- Text. J4.
nia edent immobilia : quia fi aliquid muucrctur,
iam edet dare vacuum, quod cd impodibile. Se-
cunda ratio : $ quiafi vacuum edet ,fequerctar. Tat. f j.
quod nulla pudet fieri condcnfatio; confcqucns
cd falfum , vt quando ex acre generatur aqua.
Confcquentia probatur, quia pars, qux cederet
ad minorem locum, vel reciperetur in vacuo , &
habetur propoiitum , vel in pleno , & tunc duo
corpora edent fimuhquod cd iniprobatum.Con-
firmatur per cxpencntiain; quia videmus qu6d
dolium continet tantum de vino cum vtribus,
quantum contineret fine vtribus -, quod non cf-
iec nili vtres reciperentur in vacuitatibus indu*
fis in vino.

Amplius 6 autcm.Eil tertia tatio, quia nili edet Ten. \i.
vacuum, fequeretur , quod nulla peder fieri augr
nicntatio ; confcqucns ed falfum, &c confcqucn-
tia probatur : quia augmcnrado fit per aducn-
tum alimenti, quod fi reciperetur in vacuo, habe-
tur propofitum. Si in pleno, tunc duo corpora
erunt fimul. Tejlirnenium autem. Ed quarta ra-
tio per experientiam ; quia videmus, quod l vas
plenum cineribus , tantum continet de aqua,
quantum fi non eifcnt cineres , quod non edet,
nili inter cineres edet vacuitas , in qua regipere-
rur aqua. Ejft autem affirmarunt. Ed quiuta ratio»
quia nifi h vacuum clfcr , fequeretur, quod in
illis inferioribus nulla edent difeontinua; con-
fcqucns cd falfum. Et confcquentia probatur,
quia non apparet vnde proueniict difeominua-
tio , nifi propter vacuum intermedium, ldci di-
cebant Pythagorici , quod de vacuo in6nito ex-
tra ccclum , quandoque infpiratur vacuum per
ccrlum ad faciendum difeontinuationem in cor-
poribus huius mundi.

A N N O TAT IONES.

? T Ste efl fecundut traclatue.irc. Abfoluta primi
1 patte huius libri , iam fecundam aggreditur
Aridotelcs, in qua difputat de vacuo , de qua re
primum probat ad Phyficum ttadationem de
vacuo pertinere , quia cum loco habet affinita-
tem* deinde quandam opinionem refert vacuum
impugnantem : refert & alum vacuum ede affir-
mantem -t his tamen peradlis multis probat ratio-
nibus non pofle dari vacuum, neque fcparatnral
rebus, vt quidam dixerunt, neque rebus ipfis itn-
merfum, vtalt) cxiditnarunr.

b SivMHHtneffet jdemeflit lectu t& vacuum, ire. £"*»><*
Nota, quod locus , & vacuum idem fune fubic-
&o, fed fola ratione, & definitione didetunc,& ’
hoc cft quod dicit Aridotelcs : 1’acuum ple-
mnn & lectu , rffe autem ipfis non idem tft. Obierua
tamen Aridocclcm non intclligere rationibus
eifdcin reucra comprobari vacuum ede , quibus
comprobatur locum elfc : nain primum cll fal-
fum i Se fecundum verum : neque fubitide appa-
renter argui locum non efle, Se vacuum non ede,

fed

Quseftio VII.

251

feci ait , qtibd cum locos & vacuum fola ratione
differant, fimiltbus rationibus pcrfuadcbanc libi
antiqui locum cfle , Se vacuum cfle , fcilicct ad
faluandum motum localem.
e Probabant quod cor par* repla a aere,Sc e. Nota,
quod vacuum ( f» eflet ) deberet cfle locus nullo
prorfus feniibili corpotc repletus i & in hoc om-
nes ponentes vacuum , confcntiebant. Verum
nonnulli propter infcnfibilicatcm acris credide-
runt aerem nihil cllc , atque adeo crediderunt
locum , in quo non eft nili aer , cllc vacuum.
Contra quos Anaxagoras credidit fufficicntcr
oftenderc vacuum non ede , fi oftenderet acrem
aliquid clfe, atque adeo vbi eft aer non elTc va-
cuum. Quod probabat duplici experientia : pri-
ma in vtte pleno acre , cui licet graucm lapi-
dem fuperponas , non cedit , led reddit ; fle ta-
men fi vter edet vacuus, non ccfifterct, fed com-
primerentur latera. Altera experientia eft de
elepfydra.

I. »1 Alicui inurinabantur -vacuum infinitum extra
ccelum. Nota, quid Pythagoras ponebat vacuum
extra vniuctfum , nempe extra vltimum ccelum,
illudquc infinitum , materiale. Se fcparatumjcu-
ius meminit Philof. lib.$. rcxt.a;. Se i f. Se Phi-
loponus dicit hanc opinionem Pythagorx elTc
folum metaphorice intclligendam , nempe quod
ditlinckioncm numeralem rerum appellaret va-
cuum , ve! uti cum flatu pulucres icccrnimus,
videntur vacuitates medix inter cos reflare. Alij
ponebant vacuum in rebus illis mobilibus , &
hoc duplici modo : aut extra corpora fcnfibilia,
vt in aula , Se in campo ; vbi in rei vei itare efl
aer, aut immixtum corporibus , vt Democritus,
Se Leucippus. Hi namque adruebant resex in-
(editibus atomis componi , A: quia non imclli-
gcbant quomodo resdiflind.c, Ardifeomimix
cJlent, nili inter illas vacuum citer , ponebant
inter atomum, & atomum porum vacuum , ira
vr mixtura ex atomis per poros diliun&is eflet
compofitutn , ob idquequi fufficienrcr vult im-
pugnare vacuum cllc , attendere deber , vtvni-
ucr filirer probet , nec intra corpora, nec in cor-
poribus aliquem cllc locum , qui non fit corpo-
re pleniis,quod non faciebat Anaxagoras. Nam
ntio cius fofurn procedit contra cos , qui exi-
ftimances omne ens clfe corpus , fcilicct perce-
ptibile fenfibus, putabant aerem nihil cfle, Se per
confcqucns , quod plenum efl tantum acre cfle
vacuum.

II . c Vnda elepfydra, Sec. Nota, quod elepfydra, vt
inquit Albet tus, efl nomen Grxeum , & dicitur
a*>i4 quod idem eft, quod fur , SeJfu? , quod

Ctyfita e ftaqua. Vnde elepfydra quali furatitia ,/iueab-
fltadiua aqux. Ve! dicitur elepfydra a xa
quod eft furor , Se C/af quod eft aqua, id eft, vas
ad furandum , & Corripiendum aquam. Eft enim
inftrumctmim habens collum parutim furfum,
ftri&umque dcfuperorifirium,& ventrem latum
deorfum cum paruis foraminibus , & cum ob-
flruirur foramen furfum, quauis fundum clepiy-
drx fi”>er aquam ponas , non intrabit aqua , re-
lidente aere; ne detur penetratio dimennonum,
neque exir aqua recepta ne detur v.icuum:«perro
autcin orificio quo exeat, autingrcdiaruracr/ub-
intrat, vel egreditur aqua , tfftque inftrumentum
apruni hortulanis.

f Et lonucrtcndo ittam rationem prebat Mtliffu ,

Sec. Nora, quod Melillus arguebat hac ratione
a deftru&ionc confcquentis , morum non clfe.

in hunc modum ; fi aliquid moucretur, iam cflcc
dare vacuum ; at vacuum dari non poicft : er-
go non datur motus. Dicit autem Scotus , quod
MelilTus comicrtcndo rationem , probabat om-
nia clfe immobilia , quia vt illi arguebant a po-
litione antecedentis ad politionem confcqucn-
tis,vacuum cfle in hunc modum , Si motus eft,va-
CMttm rfl ifedmot nt eft j ergo vacuum eft. Ita MelilTus
recipiens eandem maiorem , arguebat ex oppo-
fito confcquentis ad oppofitum antecedentis, Si
motu* eft , vacuum eft ; fed vacuum non eft : ergo mo-
tus non eft.

g Tat plenum cineribus tantum continet de aequa.

Se c. Nota , quod hoc proucnit propter quatuor.
Primum , quia partes cinerum includunt mul-
tas partes actis , qui expelluntur in infufionc
aqux. Secundum , quia liumidum aqnx efl be-
ne terminabile termino alieno , & male termi-
natur termino proprio ; idch maiorem locum
occupat. Tertium , quia contraria nota funt fc
inuicem corrumpere ; fed aqua , A: cineres fe-
cundum fitasqualirares conrraiiantur ,arquc ita
aqua corrumpit cineres, & cineres aquam. Se
propter hoc videtur manifcfta cuaporatio vnius.

Se alterius : ficut etiam pater in calce. Quartum
cfl.quia in cineribus funt multi pori redii, A; pa-
tentes, Are.

h Q*ia nifi vacuum efftt , pqueretur , Sec. No-
ta, quod fuit opinio Pythagorx dicentis infini-
tum clfe vacuum extra ccelum , A: ipfiim egre-
di in hunc mundum per modum rclpirationis,
diilinguens naturas rerum , fcilicct , primA nu-
meros , A: confequcnccr alia. Nam intelJigcrc
non poterat , quomodo eflet rerum numerica di-
ftiiidio , A: difeominuatio* inter duo corpora
inJittidua , nifi aliauod cflcc medium , quod
non eflet corpus , ob idque ponebat extra cor-

f>ora vacuum , quo indiuidua » vt Petrus a Pau- 1
o , numero diflingucrenrur , Se hoc vacuum
ponebar extra vniuerfum ; aiebitque cadum
foraminibus qnibufdam paruis iufpirare intra
/c vacuuin illud ad faciendam htmifmodi di-
rtin&ioncm materialem , A: indiuiJualcm re-
rum. Er ne videretur fixe lententia contradi-
ftionem inuoluere , ex eo quAd vacuum , eum
nihil fir , non poteft egredi , neque intrare,
dicebant aliqui Pythagorici, illud vacuum non
cfle /impliciter nihil i fed cfle fpiritu m quon-
dam tenufflimum , fieurpulueres. Et ficut pul-
neres tenni flatu rcfpirantcs diuidimus, ira ccr-
lum infpirando intra fc illud vacuum facie-
bat diftimflioncm numericam rerum , Se ad
hanc metaphoram videtur hic Phifoporius af-
fudere.

EXPOSITIO TEXTVS.

VT autem 1 fetamus , Sec. Hoc eft fi- enti- j
dum capitulum huius rra/latus , in quo Texe. j;
Phifofophus oftendir vacuum non elfc , difcur •
rendo per deferipriones vacui : A: primo faci t
hoc. Secundo fuluit rationes adduflas in pri-
mo capitufo , ad probandum vacuum cfle. Se-
cundum ibi , NuUa autem neeeflitat eft. Primi
prxmirrir intentionem. Scamdd prnfcquititr,
ibi , 1'idetur ijr itur : PrimA dicit , quod in de-
terminando de vacuo , oportet accipere quid
hoc * nomen vacuum figninccr. Vbi dicit Com-
mentator qutd oportet dcfcribcrc rei mitium
per aliquam orationem compoti tam ex aliquo,

l3-

rot ftnS ti-
ntttbus qno-
tnoJo tenti -
ne *t tant-im
aytM , •jtian-
tAtn mtfjue
(intritu* tK-
tinsbnt.

Of init Py-
thagora Jo
i 'nesse.

251

Lib. I V. Phyficorum

quod fc habet per modum generis , Sc tunc vi-
dere an differentia conucniat generi, vel non:
cuius caufacll,quU fi fignificarum per terminum
deferiptum fit ens in rerum natura, tunc differen-
tia conueniet generi & fi non fit , tunc non
conueniet.

X j. fldetur igitur. Hic profequitur ; & primb pro-
bat,& reprobat f.ilfasdcfcriptioncs vacui. Secun-
do ponit veram deferiptionem cius ; ex qua pro-
bat vacuum non efle, ibi , Quoniam at nem de loco .
Vnde antiqui dabam quatuor deferiptiones va-
cui. Vna erat b , quod vacuum ejl , in quo non efl
corpiu. Secunda erat, quod vacuum ejl, in quo nihil
efi i Si hoc cft pro tanto , quia putabant omne
ens efle corpus , & dicebant in illo nihil efle , in
quo non erat corpus. Tertia, quod vacuum ejljn
tjuo non efl corptu graue, vtl le/ie. Quarta, quod va-
cuum cfl in quo non ejl fubjlantia , qua efl Ime aliquid
in afln: Si idcb ponebant, locum efle materiam.
Contra primam Se fecundam , arguitur fi muli
quia exiliis fcqnitur.quod p\indlus cflet vacuum:
confequens cll falfum i quia de natura vacui cft,
quid fit rufcepriuum corporis, fi elfcr ; & tamen
punclus non cfl fufceptiuus corporis. Confe-
quentia parer, quia punclus cfl in quo nihil cfl,
nec corpus , nec aliquid aliud. Contra tertiam
Tcsr.ft. i arguitur , quia ex illafcquitur , quod ii elfct c
aliquod corpus fonorum , quod non effet graue,
vel lcuc, quid locus repletus illo corpore effer
vacuus i quod cfl falfum. Et patet confequentia;
quia non haberet in fc|>rauitaicm,vcl leuiutcm.

Et Ariflotclcs arguit lue condicionaliter, non af-
ferendo, quid ccclum fit tale corpus i & hoc fa-
cir pro tanto , quia nondum cfl probatum quo-
modo cadum habeat grauitatem , vel leuiiatcm;
fcd hoc probabitur in libro Cccli. Contra quar-
Text.j?. tum obiicitur: j quia fi vacuum effet materia cor-
poris, (caneretur quid locus cflet materia, quod
cftimprohatum prius, quia materia non cfl fepa-
tabilis ab illo cuius cfl materia •, fcd vacuum cfl
feparabile , ficut fic ponentes confitentur igitur
vacuum non efl materia.

1 6 . Quoni.wi autem ^ de loco , &c. Hic ponit veram

Teit.tfo. deferiptionem vacui . fciltccc quid vacuum ejl le-
Dffinint V4- ctupriuaiui corpore: Se ex hoc infertur fecundum,
quid vacuum non cfl. Primum patet ex quid no-
rnir.u vacui.Vndc per vacuum omnes intclligunt,
fufceptiuum corporis, in quo natum cft efle cor-
pus ; & tamen in illo nullum efl corpus. Sccun-
Tcxr.^t. dmri \ patet , quia fi « vacuum effet, fcquctctur,
quid cflet aliqua dimenfio feparatai confcquqns
* vide e en e.^ falfum fecundum Commentatorem , quia ta-
fwlippiinc.. b's dimenfio effet accidens , & impoffibile * cfl
liuiui libri, efle accidens fcparaium a fubicdlr».

T ext. 6i. N ulla autem 6 neceffiras cfljkc. Hic foluit ratio-

nes prius pofitas probantes vacuum cflc:& foluit
quatuor, tacendo de quinta:quia reputat nullius
valoiis. Secunda ibi , Contingit nutem. Tertia ibi,
Et augmen tari. Quarta ib i, Omnino autem. Ad pri-
« mam rationem. Si motus localis { cft, vacuum
eft: negatur confequentia. Ad probationem di-
co, qu6d motum localiter recipitur in pleno : 6c
negatur confequentia , quod duo corpora fint fi-
mul ; & caufacft , quia corpus in quo recipitur,
cedit fibi per condcnfationcm , ita vt vfque ad
aliquam ccrram partem omnes partes medij in
quo fir motus propinquius iaccnt quam ante , ve
Tctt.tfj. patebit poftea. Ad fecundam 7 negatur confe-
quentia : quia adhuc potcfl fieri condcnfatio per
coinprcflioucm, expellendo partes fubtiliorcs,vt

*7*

patet incompreffionclpongia:, & Ariflotclcs ta-
cet de alio modo condcnfationis,qui fit per prx-
uiam altcrationcm ; vt quando ex aere fit aqua:&
hoc pro cauto, quia de ea facit mentionem in fine
huius tradhcus.Ad tertium, negatur confcquetia,
quia adhuc potcfl fieri augmentatio, vt fi ex aqua
fiat aerttamen ifta non cft proprie didlaaugmcn-
tatio:quia de augmetatione proprie didla viucn-
tis,fit mentio in libro de Generatione. Ad quar-
tam rationem dicit Ariflotclcs, quod illadc cine-
ribus interimit fc ipfam: quia huc ponatur va-
cuum, fiuc non, arqualitcr debet foluiillaratio:&
ideo refpondctur, qu^l hoc cft propter ficcira-
cem cinerum, qux multum confutuit de aqua. Se
cum hoc aqua multum confumit de cineribus.

ANNOTATIONES.

4 /~\ Portet accipere quid hoc nomen vacuum j7-
gnifuet. Nota, quod quemadmodum ad
dcmonftrandam paflionem de fubicclo oportet
fupponcic quid cft fubic&iun, iu ad oftenden-
dum an res ugnificata per fubiedlum fit , oportet
fupponerc, quid nomen fignificct.

Antiqui dabam quatuor deferiptiones vacui, fcc. ■* v».

Nota, quod aliqui antiqiri ex eo fupponebant va- t' **
cuum efle locum , in quo uihilcft , quia lucelli-
genius fpirijualcs nondum cognofccntes, nihil
putabam cllc nifi corpus , & cum in rei veritate
vacuum fit locus , vbi non cft corpus,pro eodem
accipiebant corpus , & em, & in loco non efle cor-
pus , Si efle nihil -,Sc ex hoc in alium tabebantur
errorem , nutantes nullum efle corpus nifi tan-
tum tangi bilejoinnc autem corpus tangibile aut
graue cft,aut IcucjCc ex hoc colligcbanc vacui dc-
fi Ititioncm , kr acuum ejl locus , in quo uan ejl eorptu
grane, aut leue.

c Si vacuum ejfet materia, &C. Nota, quhd, cum
vacuum nihil aliud fir, quaiu locus non repletus
corpore/cquitar iuxta fentetiam Platonicorum,
qui ponebant locum efle materiam , & quatenus ✓
recipit formam, per quam res fit hoc aliquid , id
cftjconftttuiuu in hac fpecic,matciiam{quatcnus
cor.fidctatui non determinata ad cenam fpccicm
fubftantix per formam) clfc vacuum . 1 Ios autem
reprehendit Ariflotclcs, quia ficut non rc&c di-
xerunt materiam cilc locum, ita nec rc&c dicunt
materiam clfc vacuum : materia enim non cft 4c-
parabilis, id cft, fubicdlo diftindla ab eo, cuius cft
materia : locum vero atque adc& vacuum omnes
concedunt rem efle diftindlam a corpore, quo lo-
cus aut repletur, aut caret,
d Si vae tum ejfet ,/eqttnetur quod ejfet, SiC. Nota,
quod , cum vacuum idem fit quod locus non re-
pletus corpore , &: determinatum fit text. 57. lo-
cum non efle fpatium inter latera loci, nempe di-
menfiones diftindlas a corpore locato , (equitur
vt neque vacuum detur extra corpus , quod lo-
caliter roouctur , vt dicebat prima opinio ; ne-
que intra corpora, vt dicebat Democritus. Hic
autem infinuat Ariflotclcs hos aflcitorcs vacui
eofdcm efle , qui fupra pofucrant locum efle illas
diracnfioncs infcnftbilesdiftiuclns a corporibus,
quastcxr.jy.rcprobaucrat ; hafquccum carerent
corpore fenfibili, vacuum appellabant. Et ideo
dicitur vacuum extra corpora , id cft , diftin&um
a corporibus : funt enim accidentia fine fubic-
dlo , & quantitate* per fc fubllllentcs. Quoad
fcqucntitini inrclligcntiam notandum cft. Et hoc
eft,quodfubiungit : vacuum enim non corpus:

fcd

Qusftio V II.

fed corporis fpatium cfTc vult, vel, vt alibi legitur,
efie volunt. Vnde ft legatur t ui», referri debet ad
vacuum ; quia vacuum vult , id cft , natura vacui
expofcit,vt non fit corpus, fcd corporis fpatium;
fi veri legatur volunt, referri debet ad opinionis
anthotes , vt Gr fenfus : opinantes vacuum elTe,
volunt vacuum non eilc corpus , fcd corporis
(parium.

19. * S» m*lU4 Indit ejl, vacuum efi, Sec. Nota,qubd

h*c confcqucmia, v t mani rcllum cft, non va-
let de motu altcracionis. Nulla enim cft appa-
rentia de motu alterationis, vt requirat vacuutu,
quo fc moucns conferat : nam altcratio non fic
permutationem loci, fcd per receptionem qua-
litatis in fubic&o corpore, & in hoc , vt dicit hic
Ariftotclcs, fuit deceptus Mchflas , qui ex nega-
tione vacui fuftulir otnnc genus motus. Nec et-
iam valet de motu locali , quia poteft fieri per
hoc , qubd corpora fubintrant ic inuiccm per
modum infpiftationis ; vt fi aliquid moueaiur in
plcuo,ficut apparet in circulationibus aquarum,
ybl vna pars pariter exdit aliam & vnus circulus
pellit alium.

« Si ejftt aliquod corput fororum , &c. Nota, quod
aliqui ex antiquis putabant calum ellc nec gra-
ne , nec leuc , affc&um tamen colore , Se fono:
(colore quidem propter lucem , Se fono propter
motum. ) Ex hoc Ariftotclcs deducit eos in con-
rradi&ioncm. Nara cum dicant folum eum lo-
cum, qui cft fufceptiuus corporis tangibilis,cum
tali corpore carucrir , efle vacuum ; dicere tunc
coguntur locum repletum corpore ca-icfti , auc
aere, (quae illi putabam non cfTcgrauia , aut le-
uia£effc tamen colorata) vacuum cifc.Si verb non
fuerit nccclTarium, ve locus non fic vacuus, cor-
pus illud quo repletur, ellc tangibile , fcd fatis
eft elTe coipus, fcquitur, vt talis locus non fic
vacuus, atque ita cft in veritate. Contradi&io-
netn eigo implicant dicentes prius vacuum elTe
iorum, vbi nullum cft corpus : &: fubiungentes
poftea vacuurrtclTc, vbi non eft corpus tangibile:
eumderttr locus , qui fecundum primam defini-
tionem non cft vacuus , Se tamen fecundum al-
teram fit vacuus.

EXPOSITIO TEXTVS.

Q Feriam autem 1 non efi vacuum ,Jic fi paratum.
Hoc cft rerrium capitulum huius cra&atus,
qf»*v7-',n<Iuo Philofophus oftendir vacuum non e fle,
mmotuffe per rationes fumptas ex parte tnotus. Er diuidi-
ufvttmi’ rur, quia primo ponit vnam rationem , qux cft
* ex parte natur* loci. Secutidb ponit aliam , qua:
eftex parce ihotus in generali. Er tertio probae

tialicer de quibit fifam motibus, quod non pof-
ficri in vacuo.Sccuda ibi. Accidi t aut em. Ter -
ria ibiyAmpiiiu nunc quidem. Prima ratio eft, quia fi
vacuum cft , vacuum cft locus , fed vacuum non
eft locus , igitur vacuum non eft. Maior patet ex
quid rsominu vacui: & minor probatur, quia lo-
cus,ad quem aliquod fimplicinm corporum mo-
netur naturaliter, vr ignis fuxfum. Se terra deor-
fum, habet aliquam porcnciam^c virtutem, pro-
pter quam cornus fimpJcx moucrtir ad ipfum:fcd
vacuum non habet huiufmodi potentiam , vel
virrurem : igitur vacuum non cft locus. Secundo
confirmatur; quia vacuum non liabcr aliqiuin
virtutem in vna parte Tui, magis quam in alia;
igitur qui ratione corpus mobile fimplex mone-
retur ad vnam partem , eadem ratione ad aliam;
Scoti oper. Tam. II.

jO.

Teic.f*

Se per confcqucns moneretur ad omnem partem
fimul.quod cft impoffibile ; vel ad nullam, 5t ha-
betur confequens.

Eadem 1 autem ratio , Se e. Infert corollarium, 1
quod locus non cft fpatium fepararum. Probat Tcxt.«^.
dupliciter. Primb , quia locus cft caufa morus
naturalis per hoc quod lubee quattdam poten-
tiam, & virtutem, icilicct confcruatiuam locali:
fed fpatium fcparatun non habet huiufmodi po-
tentiam, & virtutem ; quia quantum cft ex parte
fpatij, nulla cft differentia partium cius;crga,&c.

Secundo , quia^i » fpatium feparatum elfct lo-
cus, tunc heut totum effer in loco per fc , ita
etiam quilibet pars ciuv Confequens eft fal- V
fum ; quia pars non habet morum per fc ; Se
per confequens neque locum : & tunc in fine
ponit maiorem prima: rationis , & patet in li-
tem.

Accidit i autem. Ponit fecundam rationem: Tcxt.«*.
deinde confirmationem , ibi : Primum igitur quo-
ffMW.Ratio cft ifta :quia ft vacuum c(Tcr, vacuum
poneretur propter motum localem ; fcd propter
motum localem non debet poni vacuunv.vacuum
igitur non cft. Maior paret per antiquos : Se
minor probarur,quia in vacuo b ft eilct,non fie-
ret motus localis , quia cum omnes partes vacui
fine ciofdcm rationis ad iftum fenfum,qubd non
cft diucrfitas potenti*, aut virtutis in vna pane,
quam in alia , fcquitur , qubd qui ratione fiet
motus ad vnam partem, eidem ratione ad aliam:

& per confequens vel ad omnem partem (imut
fiet motus , vel ad nullam , quod cft propo-
fitum. *

Primum 4 igitur quoniam. Se e. Ponitur tertia 31.’
ratio ; quia fi vacuum poneretur propter mo- T«n.<7.
tum localem , tunc in ipfo c vel fieret motus na-
turalis ,vcl violentus : non violemus , quia nul-
lus cft motus violentus alicuius mobilis ad ali-
quam partem, nili quia eiufdcm mobilis cft mo-
tus naturalis ad oppofitam partem : & ideo cum
motus violentus utpofteriot motu fecundum na- ,

luriam, fcquitur, qubd fi in vacuo non poteft ellc
motus naturalis, qubd nec etiam fiet morus vio-
Icntus.Scd qubd norj poflit fieri motus naturalis,
patet : quia in vacuo nulla eft differentia loci fe-
cundum potentiam , aut virentem : quia vacuum
non cft ens ; ide&in ipfo nihil mouctur natura-
liter ad vnatn partem potius , quam ad aliam.

Item , quia differentia mutationum naturalium
fumitur ex diffcrenria naturalium locorum ; fcd
in vacuo nulla cft differentia loci : igitur etiam
in vacuo nulla cft mutatio naturalis.

Amplius j nunc quidem. Hic probat fpcrialitcr Tcxt.es.
de quiDiifdain moribus , qubd non poliunt fieri
in vacuo. Primo, de motibus proie&orum , quia
omnis motus fit ab aliquo motore : fcd in vacuo
non cllet aliquod moucns fepararum a primo
proic&o , tamen in pleno eft bene moucns , ficur
d per antipcriftafim.auc per aerem impellentem;

A: hoc videbitur in o&auo huius. Irem , in va-
cuo non poteft fieri morus volationis , aut nata-
tionis : quia in jllfs fcrnper requiri rur aliquid fu-
ftcncans alas , Se pennas , qusc fc habent per mo-
dum vehentis.

Amplius 6 nuRsu. Probat , qubd in vacuo non 3 3 .
fic r motus ; quia in vacuo non poteft fieri quies: Tcxc.tfy.
igirur nec morus. Tenet conlcqncmia , quia in
eodem habent fieri quies , Se morus. Ec antece-
dens apparer , quia non ellct ratio quare mobile
magis quiefccretin vna parte /parij,quam in alia,

Y nifi

254 Lib. I V. Phyfjcorum

i

niG clTct aliquod impediens , quod determinet
mobile.

Tm.70. Amplitu 7 Mttem. Probat , quod propter mo-
tum localem non oportet ponere vacuum ; quia
fi vacuum eiret,& poflibile cllcr.quod in eo fieret
morus , adhuc non fieret motus eodem modo in
vacuo , ficut in pleno ; quia difpofitio , & figu-
ra confert ad motum in pleno propter facilius
dcfccndeieinmcdio : & tamen nullo modo con-
fert in vacuo.

14-

sr-

3*-
M«« pnit-

ANNOTATIONES.

* Q / jfatiurn fip.ir.ttum effit locus , &c. Nota au-
Orhorcs vacui opinari lo — -

opinati locum ede dimenfio-
v nes illas, & fpacium Jeparatum a fenfibilibus cor-
poribus , id cft , quantitates fine fubie&o. Nota
fecundi, quod in rei veritate , id quod cft in ali-
quo tanquam in loco, debet elle in illo tanquam
in aliquo fima raro continente, taliter , vr nulla
pars locati nt in loco fibi adxquato.Modo fecun-
dum ponentes illas dimenfiones penetrantes Ce
cum lingulis partibus inrerioribuslocati, quxli-
bet pars locati cft per Ce in loco , atque adeo fi
(parium feparatum edet Iocus,totum penctratiue
erit cum toro , & quxlibet etiam pars cum fuo
proprio loco, quod eft contra rationem exiftendi
in loco;nam pars continui non cft per fc in loco,
fcd cft ficut pars in toto.

k In vacuo , fi effit , non fieret motus localis , &Cc.
Nota, qn6d (ion folurn ex motu non infertur va-
cuum c(le, verum ex pofitione vacui fequirur mo-
tum non efie. Nam quemadmodum dicunt non-
nulli , ( quos i. de Ccclo , text. 90. citat Philo-
fophus ) terram ede immobilem propter fimi-
litudincm, & vniformitatem fupcrficiei conci-
nentis , vel propter fimilitudinem , & xquali-
tatem , quam habet in toto vniucrfo , ratione
cuius non huc magis, quiin illuc propendet : pa-
ri ratione , fi aliquid ponas in vacuo , nihil erit
caufie cur ad hanc , quam ad illam differentiam
potius feratur; & per confcquens manebit im-
mobile.

c Tunc in ipfi vel fieret mottu naturalis , &c. No-
ta, quod in hac ratione Aridotclcs duo fupponit.
Primum, quid omnis motus cft naturalis, vel vio-
Icnrus, inter quos apud Aridorclem, qui motum
Angelorum non cognouit,non cft dare medium,
fecundum quod violentus c(l pofterior natura-
li,ex quibus fic arguitur. In vacuo nihil mouctur
naturaliter : ergo nec violenter, quiadedrufto
priori dedruitur poderius. Quod autem motus
violentus fit pofterior naturali, ex eo paret : quia
motus violctus, aut prarter naturam, non dicitur,
nifi per refpedlu ad naturalem, & quod cft ex na-
turali inclinatione rei, prius eft eo,quod eft con-
tra naturam : ergo vbi naturalis morus non eft
po(fibilis,nec violentus podibilis cft clTc. Ante-
cedens patct,quia omnis motus naturalis eft fur-
fum , vel deorfum ; fcd in vacuo non cft furfum,
neque deorfum. Tum,quia ponentes vacuum Im-
paratum dicunt ipfumcde infinitum , in infinito

autem non poteft lignari furfum , nec deorfum,
cum ibi non fit vltimum.nec medium, vt didhim

eft fupra, lib.j. text.f 3. Tum etiam, quia vacuum
nihil eft, flr nihil nullam habet differentiam fpc-
cificam politionis, furfum autem , & deorfum di-

cunt virtutes pofitiuas contrarias.

4 Sic** Per antiperifiafim, ficc. Nora, quod caufa

Utrum <fn». motus proieftorumpoft rcccftum a primo proii-

tmdo fiat. 1

cicnrc, fecundum aliquos^ft antipcriftafis,id cft,
repercuflio medij a medio, quia medium prim6
pcrcuftum a primo Proiicicnre pellit medium fibi
propinquum , fic illud pellit aliud , fic fic confc-
quenter quoufquc ceflet virtus violenter impref-
fa medio.Secundum veto alios caufa illius motus
eft medium primd pcrculliim a proiicicntc , in
quo cft imprcfta virtus ab ipfo proiicicntc, quod
quidem medium continue aftiftit percu flo, defe-
rendo ipfum per quendam fluxum motu velo-
ciori , quam fit natum moueri fecundum natu-
ram; & ideo impedit motum naturalem pcrcuffi.
Proie&a quidem mou&ntur proicclore non tan-
gente. Sed de hoc latior erit fermo infra, libro S.
cap.io.tcxt.8i.vbi cft proprius locus.

EXPOSITIO TEXTVS.

AAIplius 1 autem t (fi ex kis ,'kc. Sequitur Textor.

quartum capitulum, in quo oftendit, quod /
vacuum non eft, rationibus fumptis exparte ve-
locitatis, & tarditatis ; & primo pixmittlt quan-
dam diftindlioncm. Secundo facie rariones ibi.

Idem autem in ejuo eft A. Diftindio,aut fuppofitio,
quam A prxmirtir, cft ifta, quod idem mobile, vr
idem graue , vel lcue, quandoque mouctur vclo-
cius,&; quandoque tardius, propter alrctamdua- c**f*bpb*
rum caufarum, fcilicct,aut propter maiorem , vel
minorem grauitatem, vel lcuiiatemrquia exteris inmu*!*"
paribus grauius velocius deiccndir , aur propter
diucrfitatcm mediorum , per qux fit motus in
grofliric, fic fubtilirarc : nam idem mobile mouc-

rur velocius per medium fubciiius,quam per me-
dium denfius.

Idem autem inejHo eft A,S<c. Hic format ratio- 57,
nes A funt tres. Secunda ibi , Sed fi per fiubtiUffi- vu, dipef.
mum. Tertia ibi. Quatenus igitur. Prima ratio cft; f‘ani
quia fi vacuum eflct, fcqucrctur.quod in ipio fie-
ret motus localis in inftanti ; confcquens eft ini-
poftibilc : quia tunc idem eftet in diucrfis locis;

& impoflibilitas confcqucntis ma£is probabitur • *

in 6. nuius , text. »4. fic inde. Confcqucmia pio- A

batur , quia talis cft proportio motus ad motum
jn velocitate, fic tarditate, ficmcnfurx vnius mo-
tus , ad menfuram alterius in longitudine, fic bre-
tiitare, qualis cft proportio medij , per quod fic
vnus motus , ad medium , per quod fit alter , in
grofliric, & fubtilicatc; fcd medij pleni ad me-
dium vacuum, nulla cft proportio in gtofluic, A: * j

fubtilitacerigitur motus fadlus in medio pleno ad
motum fadum in medio vacuo.nulla cft ptopor-
tio in vclocitatc,& tarditate, ncc mcnfurx vnius
ad menfuram alterius, in longitudine fic breuita-
tc ; fcd omnis motus fa&us in pleno fit fucccfl:-
uc , fic in tempore , fic omnis temporis ad aliud
tempus cft certa propottio, fequirur quod motus
fu&us in vacuo fiet in non tcmpore.Sc per confc-
quens in inftanti. Et interponit Ariftotclcs pro-
bationcra minoris, fcilicct , qubd medij pleni ad
medium vacuum nulla cft proportio in groflitic,

&: fubtilirarc, quia tunc medium plenum diuidc-
rctur in vacuum , fic in illud quo cxccdcrer va-
cuum, quod eft impolTibilc;quia nihil poteft di-
uidi in aliquid, & in nihil.Erpatet conlcqucntia,
quia omne excedens diniditur in id quod excedi- zxttih
tur , fic in id , quo excedit. Er ponit Ariftoteles mi, imi*.
iftam rationem in litteris mobile , quod tur-

mouctur per medium plenum , quod fit A , fic fit
tempus quo mouctur C, fic fit D mobile, quod
mouctur in vacuo, & E tncnlura iu qua mouctur.

Sed

-

Quaeftio V II.

Ttxtji. Sed i fi per fubtilijfimum, Ponit fecundaro ra-
tionem , quia fi vacuum c(Tct , fcquctctur quid
idem mobile aeque velociter roouetccur in pleno,
fjffiatUi» ficut in vacuo. Confequens cft impoflibilc, quia
«medium plenum aliquo modo refitUt mobili , Jc
"e" medium vacuum nullo modo rchtlit. Probatur
confcquentia, fuppofito quod motus localisjnon
poflit neri in inflanti , vt probabitur 6. huius ; Se
tunc mouerctur idem mobile per plenum , Ce
pofteaper vacuum;tunc per fuppofitionem vtee-
que motus fit fucccfliuc , tamen motus fa&us in
vacuo fit in multo minori tempore, quam mo-
Ttu. 7). tns fa&us in pleno. Ponatur ) igitur quod in
aliqua proportione , tempus in quo fit motus in
vacuo fc habeat ad tempus in quo fit motus in
pleno, quod in eadem proportione medium ple-
num fubtilictur ; tunc (equitur, ex quo velocitas
motus fcquitur diucrfitatcm mediorum in grof-
firie , & fubtilitate , quod motus fa&us in pleno
fiat «que velox, ficut ille qui fa&us erat iu va-
cuo , ex quo in eadem proportione medium ple-
num eft fubtilius,in qua tempas menfurans mo-
ram iu vacuo erat breuius, quara tempus menfu-
rans motum in pleno.

Qujimtu 4 ipwr. Hic ponit tertiam rationem.

*55

fub fc comprehendunt, tardius dcfcendunt,qulm
acuta acri tundendo aptiora.

Tat7f

S|0* fe tenet ex pane mobiliunr.quia dux primx
e tenebant ex parte mediorum : quia fi vacuum
edet , fequeretur quod b illud, quod edet gra-
oius, ve! aptius figuratum ad motura»non moue-
rctur velocius, qulm miniis graue , vel miniis
aptum ad motum. Confequens cft conrra expe-
rientiam ; etiam fruftra poneretur huiufmodi in-
tenfio grauitatis, vel aptitudo in figura. Confe-
quencia probatur, quia melior difpofitio in figu-
ra, aut maior grauitas non ponitur nifi ad diui-
dendum faciliusjmodo in vaepo nulla clfet diffi-
cultas diuidendi ,xquc enim velociter Icuius, Se
grauius moucrcmur.Sc latum ficut acutum.

ANNOTATIO NES.

Cmft v*!+-
"‘V.&rtr- .

* C promittit, tfi //?J,<Scc.Nota,quod

i-Jdux fune caiifx velocitatis , & tarditatis in
* nioru. Prima caufii quare grauia aliquando mo-
ta ,/m/ Jma. Ucnrurvelocius.dcaliquando tardius, cft diucrfi-
fasmedij fecundum raritatem,&dcnfitate;qualis
enim ed proportio medij ad medium in raritate,
& denfirate, ralis cft proportio morus ad motum
in vclocitare.dc tarditate, & temporis ad rempus
in brcuitare,&: longitudine:vt fi aer fit rarior, ali-
quis motus fa&us peracrem erit velocior motu
n£to per aquam ; «5 e fi in duplo fit rarior , motus
erit in duplo vclocior.A: tempus minus longu. Se
hoc debet inrclligi exteris paribus. Medium enim
imped/r morum, quia refiftit mobili;rcfidir aurem
quandoque magis , Se quandoque minus ; magis
aurem rcfiftir quando mouerur conrra ipfum tno-
bile,Sc miniis quando quiefeit ; fcd exteris pari-
bus medium denfius magis rcfiftir, eo qudd non
lfta faciliter diuidirnr. Secunda caufacft diucrfi-
fas mobilis in grauiraec, Se Icuirarc ; nam exteris
paribus, mobilegrauius vclociusdcfccnrir, & ia
minori tempore, quam mobile minus graue.
k JIImA tjucd ejfet gr*uius,vet /Vpr/«/,&c.Nora,qu6d
exrcri* paribus,mobilcmaioris v irrutis velocius.
Se cirnismouerur,quam minoris virrucis:vr pon-
dus maiorisgrauitaris, pura plumbum , veloci iis
de/ccndir, qtiim (lupa , Se ignis leuior velocius
afccndic, quim aer. Dixi extern ptribu* rx ptrtc
fotr*: nam plana aut quadrata, quia plus acris
Seat i tper. Tum. J /,

EXPOSITIO TEXTVS.

AT vero j ptr fe anfiderantibut , 5cc. Hoc cfl 5 9-
quintum capitulum huius tra&attis,in quo T ext. 7<«
oftcnJit vacuum non efle per naturam, Se condi-
tionem, quam vacuum haberet fi edet, tt primo
ponit conclultoncro .Secundo probat ,ibi:L>; enim
itttfH*. l*c»mb ponit illam conclufionem. Va- r*emum ■
cuum non cfl i & hoc fub illis verbis, ManifeRiem
tfi confideramibut, id cfl, ex propria naturale con-
ditione vacui , quod bene dicitur vacuum ; quia
vere vacuum cfl ab cutitatc,id cft, nihil cft.

1 1 tmm iu .uy.t*. Probat didam conclufionem
triplici ratione- Secunda ibi : Amplius autem, Ter**
tia ibi : Amplius maniftflttm ejfe oportet. Pro prima
ratione iupponitur primo , quid impoflibilc eft
duocorpora efle fimul.Probarur prirob : quia vi-
demus , quod cubus ligneus pofitus in aqua tan-
tum facit diflaic , quantus cfl cubus. Secundi,
quia omni corpori, quod mouetur localiter , ce-
dit aliud corpus in quo muuctur;quod non edet,
fi illa duo pollent clfe fimul. Et dicit Philofo-'
phus, quid ficut cubus facit de aqua tantum di-
(lare , quantus ed cubus , ita etiam facit de acie,
licet hoc non appareat nobis propter infcnfibili-
tatem acris.

Secunda fuppofitio, qu6d in vacuo non cfl iu
diftcniio vacui, Se diuilio corporis, quod ponere-
tur in vacuo, fi cllcnt fimul, nec vacuum cederet
fi bi,quem admodum fi aqua, vel aer, non cederet
cubo ligneo polito in eo. Patet , quia quod non
cfl, nullo modo uotcft cedere.

Terria luppoiit io.quod cubus vacui habet tan-
tam dimenliouem,fcu magnitudinem , quantam
habet cubus ligni ,Se inter ea non cfl differentia
quantum ad dimeniionem , licet bene, quantum
ad a!ia:quia fcilicet dinicnfio vnius coniunda cft
cum paifionibus,& qualitatibus i Se dimenfio al-
terius non.

Quarta fuppofitio, quod corporibus naturali-
bus non repugnat efle (imul ex parre qualitatum,
aut etiam exparte formx fubftantialis,vcl mate-
rix , fed prxeise ex parte dimenfionis : quia tam
forma, qtiam materia,quam etiam qualitates pof*
funtefle fub minori loco. Se fub minori quanti-
tate fine corruptione.

Ex quibus fequirur quinta fuppofitio, quod to-
ta incompoflibilitas,vndc corpora naturalia non
poliunt efle fimul, prouenit ex parte dimenfionis.
Illis fuppofitis,form.itur ratioiquia fi vacuum
cflcr.Tcqucrctur quod plurcs dimenfiones e liene
fimul , Se penetrarent fe. Confequens cft impof-
fibile per primam fuppofitionem. Confequen-
tia probatur : quia corpus cum fuis diincnfioni-
bus pofitu in vacuo.eflet fimul cum dimenfioni-
bus vacui per fecundam fuppofitionem. Et fi di-
catur , quod confequens eflee bene inronucnien*
de dimenfiouibus, quarum vtraque eflee dimen-
fio pleni ; led illis quarum vna eflet dimen-
fio pleni , Se alia vacui , non eflet incomicnicnsj
hoc non valet ; qnia repugnantia dimenfionum
adeflenJum fimul non prouenit ex parte lub*
flanrix , vel qualitatum , fcd prxeise c\ parte div
menfionis per quarram , Se quintam fuppofitio-
nes ; fed eadem cft ratio , quoad hoc de dimen-
fione vacui, Se dedimenfione pleni , per tertiam
fuppofitionem ; igirur fi impoflibilc cfl aliquod
Y a corpu •

qo.

4».

• Tai. 77*

Text. 7t.

t

256 Lib. I V. Phyficorum

corpus eflc fimul cum alio, impoftibile cft ali-
quod corpus cUc fimul cum vacuo > & habetur

propofitutn.

simpUus x , autem. Ponit fecundam rationem:
quia ii vacuum eifet » tunc fruftra poneretur.
Confcquens cft falfum : quia in naturalibus ni-
hil debet poni fruftra. Confequcntia probatur,
cmja ii poneretur , vel hoc eflet ad recipiendum
alia corpora, & hoc cft impofiibilc per prxee-
demcin rationem , vel ad dandum aliis corpo-
ribus dimenfiones ySe hoc) non : quia cubus de
fe clt dimenfionatus fine dimcnfiombus vacui.
Vnde fecundum Commencatorcm fcquitur,qubd
dimcnlioncs vacui Client magis fubftantix per fe
exiftcmes,quam fubftantix compofitx , qux adlu
per fe fubfiftunr.

simplius j mtmfrfhm ejfe oportet. Ponirur ter-
tia ratio : quia illud non debet poni aPhilofo-
pho naturali , quod non cft fcnfanim , vel ex-
pertum , aut dcducibilc ex fenfatis ; fed va-
cuum nonfentitur, nec poteft deduci ex fen-
fansivt patet inducendo in corporibus mundi.

Qj iSTio VIII.

Utrum graue fimplex habeat refiflen-
tiam mtrinfecam , per qaam pojfit fieri
fuccefiio in cittj motu circumjcriptd re-
fiflentid extrinfiecd.

Ai '.ft.birr.% frtr.71 &ftj. Thcmirt.SimpI faJ.Kw.em.
71. er 7». Mb.tnfl.i.r.o D.Thom>iS.ii j.JiJt 44.
f. 1 *rt. ) .qvtfliumr. 1 . Scot.iw i.Jift.i.y.y cria
f.f.jrM.Gicg Jifi.O.j-i •n- Couimbr.i* ixftjir.i.%
j ♦.Compl iv-^jp IO jfitf/f.4 Kuctu» m f+rn/hrafi.iap j.
ttxt. 71.

Rcvitv» primb quod fig : quia
^7 in graui fimplici vna pars nititurcon-

j tia incliraiioncm alterius partis in

motu deorfutn : igitur in graui fimplici cft re-
lidentia intrinfeca. Confequcntia tener : quia
illa rcfiftcntia cft intrinlcca graui, qux proue-
nit ratione partium cius. Antecedens proba-
tur : quia in defcenfu grauis ad centrum qux-
libet pars ipfius nititur defccndere fecundum
lineam perpendicularem ad centrum : fed de
fa&o nulla pars dclccndit fecundum lineam
perpendicularem , nili pars media : igitur illa
pars media expellit partes extremas a via fe
eundum quam naturaliter defccndunt ; Se per
confequcns ex quo eft ibi violentia , fcquitur
quod cft rcnftcntia. Se etiam fucccflio in mo-
tu , Se declaratur in litteris \ Se iit centrum
mundi A , Se
grauc, quod de-
bet dcfccndc-
re , iit By C, D:
tunc ipfius gra-
uis pars B , fi
non eifet vio-
ientara, defeen-
deret per linei
At S< fimiliter
B j fed nulla il-
larum partium

de facio dcp cudit per talem lineam , immo
pars B defccndit per lineam B , C , & pars Dt
dcfccndit per linearo D , F, ex quo fcquitur,

quod nulla pars ipfius grauis defccndit nttu-
ralitcr, nifi pars C',qux dcfccndit per lineam
D , A perpendicularem ad centi uin.

Secundi , quia nifi ita citet , fcquererur t.
quod circumfcripro medio cxtrinfeco grauc fim-
plcx moneretur lubitb.Confcqucmcft falfum, &
impofiibilc. Quod probatur multipliciter. Pri-
mb,quia tunc grane fimplex edet virtutis in-
finitx , quia magnitudo virtutis cognofcitur
per magnitudinem cffcftu^ quem producit, mo-
do effectus , fcilicct velocitas , cft infinita j er-
go , &c.

Tertio, quia circumfcripro medio extrinfe-
co, adhuc cft incompofltbilitas terminorum:
quia impofiibilc cft grauc fimul, & feroci dic fut-
ium,& d corium.

Quarto , quia graue eft agens limiiatnm,

Se virtutis finitx; igitur circumfcripro quocun-
que cxtrinfeco , femper aget cffc&um finitum:
igitur fuppofito , quod non fit refiftcntiacxtrin-
feca, adhuc velocitas , quam faceret, non edet
infinita.

v Quinto , fequcrctur quod illud graue modi-
. ex virtutis faceret vclocitatcnnantam, quantam
edet poflibile fieri per Deum, quod videtur in*
conuenicns.

Sexto , fequcrctur quod circumfcripti re- 3*
fiftentia cxtrinfcca , fubito moueretur graue
fimplex de termino ad terminum ; & quod
fimul , Se fcmel edet per totum imctmedSum,

& qubd quxhbcr pars eius penetraret aliam
pariem , Se qubd quxliber pars cius edet fimul
in eodem fitu cum alia parte , quod cft ira-
pofhbilc.

Qppofitnm arguitur per AriftotclcmA' Com-
mentatorem in iftfo 4. tra&atudc Vacuo , texr.
commcnt. 71. Notandum, qubd reiiflentia cft
illud, quo rctaidatur motus, vel quo impedi-
tur motor, ne velocius mouear , fecundum cu-
ius augmen tationem diminuitur velocitas mo-
tus , & fecundum cuius diminutionem augmen-
tatur j Se fic rcfiftcntia cft quodammodo contra-
ria virtuti mouentis , vel quia inclinatur ad mo-
dum contrarium.vcl ad quietem.

Sccundb notandum , quod duplex cft refi-
ftentia.quxdam intrinfeca, & quxdam extrin-
feca. Rcfiftcntia imaginatur cllir cxtrinfcca mo-
bili multipliciter. Primo modo, vt in motu
grauis dcorfuin cft rcfiftcntia intrinfeca ex eo,
quod aliqui gradus grauitatis ftant fimul cum
aliquibus lcuitatis. Secundo modo , quando in-
tra poros corporis grauis includitur corpus Ic-
uc. Tertio inodo, quando in eodem funt di-
ucrfx formx inclinantes ad diucrfos motus, ve
inanimali anima, & gtauitas. Quarto modo
imaginatur rcfiftcntia ex renifu partium , fci-
licct ex eo qu6d in motu grauis deorfum vna
pars impedit aliam. Qiiim6,prbuenit rcfiftcn-
tia, vel faltem aliqua imaginatur refiftcntiapro-
ucnircab intrinfcco ex limitatione agentis , vi-
delicet ex eo qubd agens cft limitatum , Se finit*
virtutis ; idcb non poteft nifi limitatum, & fini-
tum cffcdhim producere. Sexto modo voluntas •
dicitur rcfiftcntia , qux determinat fe ad moucn-
dum tanto gradu velocitatis ; qux tamen poteft
mouerc velocius , fient eft in moribus volunta- 1
riis. Septimo modo fi^iira dicitur quodammo-
do rcfiftcntia, ex eo quod (ccundum figuram la-
tam idem grauc non poteft xqub velociter de-
fccndcxc ficut fub figuea acuta.

Terei b.

Qusftio VIII.

^ Tertid , notandum quod multipliciter etiam
1sf.Vtktx- fiin motu prouenit relidentia extrmfeca. Primo
rmf«* •x modo , quando aliquod leoe cft colligatum gra-
ui.runc rardius defccndit, quam Ii non cflct Icuc
coll.gJtum libi. Secundo modo, quando aliquod
grauc /arx figurx colligatur alteri graui , tunc

257

quod medium imaginetur diuidi in duas panes
IcainJum profundum , quarum inferior iit te-
nuis , Se fuperior Ipitla ; tunc pars inferior ii per
fcdlet, moneretur tardius, quam de fa&o monea-
tur : igitur pau fuperior pellit ipfam,& per con-
/cquei» cft ibi violentia ex pulfu partium. Vel ile

propter ineptam tig uram cft motus tardior, quara imaginetur e comierfo, quod pars tenuis Iit lupe»

priiu. Tatio modo proucnfr ab cvtrinfeco refi- rior , Se fpilla inferior , tunc pars tenuis ii per le

/i entia per aliquod attrahens ad oppoiirum.licuc
dclcenfus ferri cft tardior /i adamas trahir ad op-
politum. Quarto modo prouenir relidentia ab
a liquo contra appcnfo , vt xquilibra pondus
contra appcnlum retardat motum grauiorisap-
pcnfi.Quinto modo prouenit ex denlhatc medij.
Er fext o m odo ex ciaulione medi/ : quia Jiftici-
liis idem mobile mouctur per medium daufum,
vt in puteo, quim per medium liberum : nam fa-
cilius cedit mobili medium liberum quam non
liberum. Septimo modo prouenit rc/iftcntia ex
aliquo contra pellente, aut ex medio contra mo-
' to;Se ita diuertis modis.

Modi) ad propoiitum non pertinet de rcfiftcn*
ria extrinfcca , nec etiam de imrinfeca .aliquo
rrium primorum modorum : quia in quolibet
iftorum modorum lic habens rc/iftcntiam intrin-
fecam cft mixtum,& non limplcx : modi in pro*
polito loquimur de pure fimplici fper prtuatio-
nem alicuius qualitatis , qux poreft reratdarc
fuuin morum localem.

f* Nunc ponuntur conclu/iones. Prima eft, quod
in motu clementi iimplicis , vt grauis dcorliim,
non fdiftentia intrinfcca.ex eo quod vna pars
UvuoHnj,. impedit aliam defccndetido fecundum longitu-
dinem,vel latitudinem, ve argutum fuit ante op-
polituro. Primh,quia non quxlibct pars grauis
moti deorfum appetit ede in centro; igitur non
cft huiufmodi violentia partium, qua vna cxpcl-
lat aliam. Tenet confequcntia, quia ex eo lolo po-
nitur talis reni fus partium , Ceu violentia, quia
quxlibct pars fecundum lineam, qux cft pars dia-
metri mundi , inclinatur ad centrum. Probatur
antecedens , quia impollibilc cft quamlibet par-
tem clfe in centro: modi Ii hoc appeteret , iam
appeteret libi impoilibile , quod cft ra Ifum : ejula
deliderium naturale non eft f: ultra , vt patet t.
Phyficorum.

Secundi, quia torum graue motum deorfum,
mooerur ad hoc , quid cius centrum iit centrum
mundi, vel quid conlungatur toti grauitati.cuius
centrum clt centrum mundi ; igitur non cft talis
violentia partium grauis ad inuiccm. Tenet con-
/equentia:quia ad exeeutionem inclinationis gra-
uis requiritur , quod linea cranfiens per cen-
trum ipfius iit pars diametri mundi. Et antece-
dens apparet : quia ftatim,qoando grauc conjun-
gitur tanta: grauitat», cuius centrum cft centrum
mundi , quiefeir naturaliter , quod non cflct nili
ad hoc naturaliter inclinaretur.

Tertio , fcquitur quid maius graue mouctur
tardius, quam minus graue. Confequens eft con-
tra experientiam. Er confequcntia probatur, quia
(empcf paitcs maioris grauis diftarenr per li-
neans maiorem a Irnea perpendiculari ad cen-
trum, quam partes minoris grauis, vt patet in
figura prius polita.

Secunda concludo. In graui fimplici non cft
refiftcmia imrinfeca proprer violentiam partium
*grauis , imaginando graue diuidi iccondum pro-
• fundum. Pro quo hotandum , quhd aliqui iic
imaginantur , quod grauc defeendens per ali-
Sttti aper, T*m. 1 1,

ellrc , moucretur tarJius ,quam nuuc niouctnn
igiturde fafto trahitur per partem fpilliun infe-
riorem ; Se per confcquem iuter panes grauis cft
tractus , & violentia. Ptobatur cone Iu fio, im-
probando iftim viatn : quia ii grauc limplcx po-
ncretui in vacuo, pars tenuis nun innueretur ve-
locius, nec tardius, qiriin pars fpilla, vel maior:
igitur non cft ibi tradus , vel pulfus vnius partis
per aliam partem. Secundo, grauc defccndit per
rotam fuam grauitatem , ita vt tota fua gumias
incliner per tnodum vnius motoris : igitur non
eft ibi hniufinodi tractus, vel pulfus patfium.
Tertio , hoc cfl comta experientiam : quia ftans
in fundo aqua? habet nuiorem partem aqua: fe-
cundum profundum frpra, quam infia;& tamen
non fentit grauitatem partis fupeiioris : igitut
cinfdem granis pars piinor nullo uiodo trahitur,
aut pellitur i maiori.

Tertia concluiio. In motu elementi iimplicis
nulla cft rciiftcntiaintrinfcea ex limitatione age-
tis. Probatur iqtua ii ita clfct ,fcqucrctur quod
non iemperin xquilibra fieret dcfccnftis a parte
ponderis grauioris circumfcripro impedimento •
cxtrinfeco.Confcqncns cft contra experientiam,
& contra vnam politionem t raeda rus de Ponderi-
bus, Confcqucmiaprobatnr,&iint duograuia
appcnfa, vnutn vt qiutuor ȣe aliud vt quinque*
& limitatio illius, quod cft vt quinque vnum;
tunc graue vt quinque cft appetitum grauius ; Se
tamen probo quod non dcfccndet : quia potentia
cftxqualis rcfiftcntixmam grauc, vt quatuot vnh
cutn limitatione agentis funt relidentia vt quin-
que, & tanta cft prxeise potentia mota. Secundi,
loqueretur quod cft aliquod grauc limplcx extra
lutim locum naturalem non impeditum extrrn-
fcce, quod non poteft moucri ad fuum locum
naturalem. Confequens cft falfum , &: contra
principium (cientia: naturalis. Confequcntia
probatur, & (it B tertia pars huius coiporis
grauis , cuius grauitas Iit , vt duo , refiduum fit
C, cuius grauitas cft vt quatuor ; tunc ponatur
quod in medio inter B , & C Iit medium ter-
ra: , circurnfcripro quocumque medio exetinfe-
co »& Iit limitatio virtutis ipfius C' mutuo : tunc
iftud grauc eft extra fuum locum natura!cm:quia
centrum fu* grauitatis non cft centrum mun-
di , Se tamen non impeditur cxtrinfecc per ca-
fum , Se tamen non poteft moucri ad fuum lo-
cum : quia virtus inota ad dcfccndcnduni , cft
xqualis relidenti* : nam grauitas vt duo iplius
B , Se limitatio virtutis iplius C, funi relidenti*
xquales prxcilx grauitat i C, Tertio , quia om-
nis rcliftemiain motu ,cft aliquo modo contra-
ria inclinationi motoris ; fcd in elemento fimpli-
ci non funt inclinationes comrarix : quia iam
nonciTct elementu limplcx. Qiiarto, quia omnis
motus cum relidentia cft ex eo , quod refiftcmia
inclinat ad alium motum.vcl quietem; fcd gra-
ue fiinplcx non inclinatur ad alium motum, quam
deorfum , nec ad quietem oppolitani illi mo-
tui. Quinth.fcqucrctur quhd elementum limplcx
cflct diuifibilc in partem per fc monentem ,& in

7*

V 3

partem

258 Lib. I V. Phy ficorum

partem per fe motam. Confequens cft falfum, vt
patet S.huius.tcxt. jo. Confequentia probatur,
quia ibi cft forma grauis mcdiamcgraititatc,qux
cifer pars per fe moucns.Jc limitatio agentis, qux
cllec pars per femora. SextA .qoiaifta limitatio
grauis , ve! cft materia iplius elementi fimplicis;

Se hoc non, quia ipfa non promouet,nec impedit
motum adiue. Vel forma , aut grauit s ipfius
granis; & hoc non , quia inclinatur ad agendum
motum, & non ad impediendum : Se non apparet
aliquid aliud • nili iit qualitas contraria , vel ali-
quod extrinfccum, qux funt circumfcripta.Septi-
mo,argumir per fimiliuidincm in aliis motibus a
motu locali :qura non appatet, quod caliditas
habea t talem limitationem, vel qtiAd lic fit limi-
tata,vt impediat calefactionem, & ita inducendo
in aliis motibus:igitur nec in motu locali.Ratio-
nes ime oppofitum tangunt difficultatem fc-
quentis quxltionis;ideo ibi folucmur.

Q_v fsiio IX.

Vtrum in moril/u grauium , lenium ■
/tmflicium ,jucejfarii requiratur
medium extrinfccum.

Vi te Authorct citatos quxftione antcccd.Canon.f.4.«r/.t.

Rumas Rotcus ^.Pkyfu .yuAjl.y.

Rcvitvr quod non : primi» , quia
fS&TOgtunc fequeretur quod rcfiftentia elTcc
cmifa motus , quod cft falfum, quia to-
tus motus fit a motore tanquam acaufa. Confc-
quentia probatur; quia propter aliud non requi-
ritur medium extrinfccum, nili propter caufatio-
netn fucccflionis ; inodo fucccilio cft idem quod
motu>

Secundo fequeretur quAd omnis motus grauiu.
Se Icuium eflet violentus.Confcqucns cft falfum.
Confequentia probatur:quia illud cft violentum,
cuius cft principium cxrrii,vc patet {.Ethicorum,
cap. t.modo principium inorus eflee a medio,
quod cftcxtrinfccum:ergo,&c.

Terti 5, fequeretur quod in xquilibra aon fem-
per grauius dcfccndercr. Confequens eft falfum.
Se contra principium tra&atus de Ponderibus.
Confequcnria probatur, & fit vnum graue appen-
fum vt quatuor , Se aliud vt fex , Se fit reiiftcntia
medij vt duo : tunc probo.quAd grauius non de-
fcenderct,quia habet de rciiftentia grauirarem vt
quatuor, Se rcfiftcntiam medij ficui duo , quia in
quolibet appcndiculo cft iicut vnum ; igitur refi-
ftcutia cftxqualis virtuti motx,5c per confe-
quens non lier motus.

Quarto , quia ad morum requiruntur moror,
mobile, & termini morus ; Se praeter ifta, non re-
quiritur aliud, vt pater {.huius, rexr.t. igitur ad
motum grauium, &• lenium non ncccllario requi-
ritur medium extrinfccum.

Quinto, quia in aliismotibus,vt in motu cir-
culari ,& altcr.itioiiis.noii requiritur medium ex -
trinfecurarigitur nec in moru locali redo. Tener
confequentia, quia de iftis videtur idc indicium;
Se antecedens apparet de moru circulari ctrli.

Sexto, in medio denfiori miniis bene fit, qtiam
in rariori ,8e quanto medium cft rarius, tanto me-
lius fic motus : igitur fi nullum eflet medium,fe-
qucrcrutquod optime fieret motus.

Septimo , poteft argui rationibus alterius

quxftionis , & per omnia , qux probant , quid
in elemento CunpUci fit tcfiftcntia imrinleca.

Oppofitum arguitur per Atiftotclcm in ifto 4.
tcxt.7i.&inde:quiain hoc fundantur fux ratio- jWirtpmt
nes probantes non e fle vacuum .Notandum ,quod ^

ad motum fucccflluum naturalem nectfliuio te- #**“*•
quiritnt tcfirtentia, n6 t:\nquameffcttiuamotus,

Icd tanquam caufa ncccflariA rcqutfua,6c concux-
rens ad motutn;& ideo fi in motibus gtauium,fic
lenium fimplicium aliunde fit refiftcntia,qu^m h
medio cxttinfeco.vt puta ab intrinfcco,tunc nou
cft neccltarium ponere medium extrinfccum in
motibus grauium, Se Icuium^dcb recipiendi fune
modi,& imptobandi.quibus imaginabile eft po-
nere rcfiftcntiam in rinfccam in graui fimplici,
vcllcui. Ptimus modus cft, quod mcompoffibi-
litas terminorum cft fufficicns tcfiftcntia ad cau-
fandum fucceflioncm in motu locali , ita quA4
impoflibilc cft mobile fimul e (Te in diuctfis locis:
igitur necclTc cft ipfum moucti fuccefliuc ex eo
(olo;pofito adhuc quAd nullum cftct medium ex-
trinfccum.

Contra iftam viam arguitor priino.quod tunc
fequeretur quod non cftct ratio;quarc vnum mo-
uerctur velocius quam rcliquum.Confcqucm cft
fallunt : quia in illis, monentur fuccefliuc refpe-
£tu ciufdcm rcfiftcntix, quorum vnum eftnuio-
ris virtutis , & aliud minoris , ncccflccft , vnum
ntoucri velocius, & aliud tardihs. Confequentia
probatur : quia nulla velocitate poteft aliquid
moucti, quin adhuc cum maioti velocitate ftatet
illa ineompoflibilitas terminorum. Secundi», fc-
queretur ex eodem , quod omnia mouerentuc
«qualiter. Confequens cft impoflibilc. Probatur
confequcnria ; quia ex quo cum qualibet veloci-
tate ftat ineompoflibilitas terminorum, non ap-
paret' tario , quin omnia moueantur xqualiter.
Tertio, fequeretur, quod qnodlibct moueretur in-
finiti velocitate : quia ex quo non eflee alia rc-
fiftentia, quam ex incompoflibilitate termino-
rum , qua* non determinat mobile ad certam ve-
locitatem: quia quantacumque velocitate data,
adhuc mouctur maiori ,& fic in infinitum.Quat-
tA , fequeretur quod velocitas non actcnderctuc
penes proportionem potenti* motoris ad refi-
ftcnriam moti. Confequens cft falfum. Confe-
quentia probatur: quia cum rciiftentia moti de-
beret lignari ineompoflibilitas terminorum, qu*
non poteft fignari, quantum refiftit.

Secunda via cft, quod in motu grauis, vel leuis
fimplicis cft reiiftcntia mobilis ad motorem, cir-
cumferipto medio extrinfcco : pro cuius proba-
tione fupponitur priniA , quAd graue fimplcx c6-
ponitur ex pluribus naturis. Primo ex materia, &
forma, & ex graui tate.fecundum quam graue na-
rum cft moueri. SecundA fupponitur, quod illud
mouctur cum violentia de aliquo loco , quod de
fui natura conquiefcir in illo loco.TertiA fuppo-
nitur.quod componitur ex materia, & forma lub-
ftam/aJi grauis /implicis,circumfcriptagrauitate,
quielccrct vbicumquc poneretur. Probatur, quia
non haberet mediante quo mouercrur alicubi.
Iftis fuppoficis, arguitur quAd graue fimplcx po-
litum in vacuo habeat rcfiftcntiam intrinfecam.
Probatur; quiacompofirum ex materia Se forma
fubftantiali quielccrct vbiqucvbi mouercrur, &:

ficrgratiitatcm moueretur deorfum versus illum,
ocum : igitur violenter per primam fuppofit/o-*
nem, Se per confequens in moru grauis fimplicis
cft refiftentiajncrinfeca.

Conrra

Conrrti/hm via* arguitur : quia /refler ali-
qua tclilieutu, vel proucnircr ex parte materi*;
& hoc non, quia illa cft indifferens ad omnem
motum, nec alicui rchfti t:\ el ex pane /brmxgra-
uii , & /ioc non.qun ip/a ell principale princi-
pium etfediuum motus deorfum,dc grauiras noti
eUni/i cius inikwncmum, mediante quo mouc-
rur. Tunc ad rationem in contrarium , concedo
primam fuppolttionem ; & nego Ircundamrquia
oporteret ad Jere, quod fi aliquid quiefeeret na-
turaliter in aliquo loco, hoc cllct per violentiam,
modo fic non eft de compofito ex materia A' for-
ma lubliantiali grauis : quia licet vbicumque
quie/ccret,atramen non naruralitertquia haberet
inclinationem , fi poneretur fur/uni ad motum
deorfum , licet non polTet propter dcfe&um in-
fir umenti,

j. Tertia via cft, qubd Deus, & Ititelligcntix de-

terminant graue limplex politum in vacuo » ad
ccrram velocitatem , qui porefl moueri , rt libi
conhmili , fi poneretur in pleno. Conrra illam
viam arguirur : quia agens vmucrlaJc non derer-
«inat agens particulare cffcCtum , fcd c contra
agens vninerlalc determinatur per particulare ad
talem e/fedum, vcf talem : quia Deus Sc Intclli-
gcnciz determinantur per caliditatem ad produ-
dionem caloris, & non c contra ; & fic patet in-
ducendo inaliis qualitatibus ; & hoc ponit Ari-
Hotelcs exprefse in l.de Generatione.

Quarta via, quod graue poilrum in vacuo tra-
hitur per ccclum,aut aliquod aliud agens eo mo-
do,quo ferrum trahitur A impeditur per adama-
rem, Sc in hoccau/arur fucceuio in motu grauis.
Contra illam vii arguitur primo, quia graue non
poteil attrahi , nili mediat c aliqua v irrute influxa
libi } fed impofllbile cll aliquam talem virtuttfm
diffundi per vacuum : ergo Ac. Secundo, quia in
illis,quz ra/ircrrrahuntur,vidcmus,qubd poliunt
heri tam parux quantftatis.quod moucbuntur ad
illa, per quz trahuntur , licutacus mouetur ad
adamantem ; fed nunquam graue limplex moue-
tur ad aliquid lic attrahens ipfum,quamumcum-
que dat modicx quantitatis;ergo Ac.

Quinta via , qubd figura grauis cft refiftentia;
cuius lignum cft>qubd idem graue tardius mouc*
tur fub vna figura.quam fub aiia.Comra illud ar-
guitur: figura non cll dc potentiis acliuis.nec rc-
nflit inclinando ad quietem, vel motum oppofi-
rumgtaui;immb folum ell diminutio pomemix,
non quod per figuram cllcntialiter diminuatur
potentia , fcd quia minbs poteil fub vna figurj,
quam fub alia.

Sexta via ell, quod tarditas cll rclillentia in
motibus grauium A leuium fimpliciumrquia ma-
gis graue velocius defeendit per idem medium,
quam miniis graue. Illa politio non valet : quia
tarditas mobilis non cll refillcntia.fcd cll prxcisb
minor potentia, aut diminutio potentia, & idcb
in idem , vel confimilc refiftcns miniis poteil,
quam in magis refillens. Aiix vix rccitatx fue-
runt in parte in prxcedenti quxftione!

’ Ex quibus omnibus fcquitur conciulio princi-
palis,quod in motibus grauium A leuium fimpli-
cium neceffarib requiritur medium extrinfccum.
Probatur fic, quia omnis motus alienius grauis,
vel Icuis.cfl fucccfliuus : igitur cftm fit naturalis,
fit cum aliqua refillcntia ; & non cum refillcntia
mtnnfcca.vt notum cll ; igirur neccftarib requi-
ritur rcfillem ia extrinfcca ; 5c habetur propofi-
tum. Et dixi notabiliter cum fn metm naturalu, vt

Qusftio X.

259

rt.trnrj!t diflinguitUT prxeise COntrt voluntarium,
quij motus volutarius poteil clleiuccclTnius (lue
refiftentia , ex eo qubd motor cuin tanto conatu
poteil veile uiouere ad quamii conatum fcquitur
tanta velocitas, vrl tjnta, & talis cft motus cali.

Ad rationes A primi prxccdcntis quxlUonis.
Ad primam diduni fuit. Ad fecundam concedo,
vel quid non moucretur , vel quod mouerctur
fubici , Sc quod illorum contingeret, videbimus
pollea. Ad tertiam dico, qubd nulla rcfiftcntia
proucnit cx incompofJibilitatc teuuinoiuin; vt
probatum fuit in quxllione. Ad quartam graue
cA agens limitatum , concedo, & ideb cum refi-
fiemia non potcA agere nili limitatum efferium;
fed fine rcfiltemu potcA facere efferum infini-
tum,ncc cll inconueniens.Ec concedo vitra, quid
ncc maius grauc,ncc aliqua virtus mundi, liue fic
Deus, vel alter,po(cft maiorem velocitatem face-
re,quam vntim aliud graue limplex circumfcripta
rclillentia extrinfcca A fuppoliio qubd mouerc-
tur. Ad quintam licui ad iltum. Ad fextam con-
cedo confcqucns.

Ad rationes huius quxAionis. Ad primam di-
co, qubd non cft caufa cffc&iua , fcd tantum nc-
ccftarib requifita A concomitansA magis fc te-
ner cx parte mobilis, quim mocorisiquia in alli-
gnando proportionem potentix tnotoris ad refi-
flcnriam moti , debet connumerari rcfiftcntia
mcdijcxcrinfcci cx parte mobilis A non motoris.

Ad fecundam,negatur confequcntia.quia mo-
tus non dicitur violemus cx eo, qubd aliquod ex-
trinfccum requiratur ad motum, fedex co.qubd
eius principium cfFediuum cll ab extrinfeco,pal-
fo non conferente vim agenti -, fcd fic non cll in
propoli to.

Ad tertiam, concedo conlcqticns : quia non
femper grauius defccndit.nifi habeat proportio-
nem maioris inxqualitatisfupcrgraucminus, Sc
cum hocfupcr relillcntiam cxrrinfccam.

Ad quatram,dico quod ibi funt.qux dc nccef-
fitate requiruntur ad omnem motum; fcd cum
hoc ad motum graniunS , & leuium fimplicium
requiritur mediuin cxtrinfecum.

Ad quintam, non cft fimile, quia motus rcdlus
fit per medium , & non oportet alios motus fieri
per medium.

Ad fextam , dico qubd licii medium denfius
impediar, nc motus fit ita velox ficut cllct in me-
dio rariori «attamen fine medio non diceretur
motus in grauibus , &: leuibus fimplicibus , fcd
mutatio folum.

Q^v s t i o X.

Vtrum in motibus grauium , leuium
fimplicium talis fit proportio motus ad.
motum in ^velocitate , ^ tarditate >
qualis efi proportio medij ad medium in
raritate ^ denfitate .

Atid.btr r.i.rtxt.yx.iy fa. THcmirt.».7 1 9 ccmm.

79.Auerrom.7i.Alb.Magn.rr«fl.».r.<.D.Thon>./*fl.ix.,
Ricliard.fn x Sijl 1 4 *r.i <j 7 Mayron.iiiV-f.S. Abulcnf.
M4tth.xx.1j.x14 Zamam xJt Animdjtxt. j4.Undunut,
Nyphui.Saxou.S.W^/icrrMm,

Rcv itvr primb quod fierper Ari-
f llorclem iu ifto 4. tradaru dcvacuo,

I text. 71. qui fuper hoc fundai ratio-
Y 4 nem.

i6o Lib. IV. Phy ficorum

nem , per quam probat vacuum non e (Te.

Secundo, per Aiiftotclcm7.l1uius.tcxt.jj.qui
ponit illam regulam : Si aliqua potentia moneat
aliquod mobile, per aliquod fpatium in aliquo
tempore , eadem potentia moucbit fubduplum
mobile duplo velocius, quod non clfet, nili pro-
portio velocitatum elici licui propouio mobi-
lium, vel rcfiftcntutuin.

Tertio, quia quanto medium cfl ratius, tanto
ab eadem potentia in i!lo medio proucnict mo-
tus velocior ; igitur proportio motuum in velo-
citate , cll (icut propouio mediorum iu raritate.
Confequeutia tenet : quia illx didiones tante,
qwuo , denotant proportionem : Se antecedens
pater, quia dctifitas maior impedit motum ; igi-
tur quanto medium cll rarius , tanto motus cd
velocior.

Oppofitum arguitur, quia (i ita clfct,fcqucrc-
tur , quod a proportione minutis inxqualitatis
pofllt fieri motus ; confcqucns cd impoflibile:
quia fi rcfillciuia poted plus relidendo , quitu
motor in monendo, nullo modohet motus.Con-
fcqucnria probatur, fuppohto,quod quocumque
motu dato, pollcf dari motus tardior in duplo,in
triplo , & fic in infinitum ; vt poteft probari cui-
denter de motu fphxrx ccrlcftis fuper polos im-
n»>bilcs;quia quacunque parte accepta, qux mo-
netur aliqua tarditate, vtu alia adhuc magis pro-
pe polum monetur dupla tarditate, & fic de qua-
cunque proportione. Hoc fic polito, probatur
coufcquentia , & fir potentia motoris vt fex : &
mobile , vt . jH4tuor j tunc per fuppofitionem ,fix
poted monere aliquod mobile duplo tardius,
quam moucat tjitutuor ; fcd oflo cll duplum ad
tjHitHfr ; igitur potentia vt fex moucbit rcfillcu-
tiam vt 0U0 , quod cll impoflibile.

Illa qux, lio tangit difficultatem , feilicet, pe-
iics quid attenditur velocitas motus,(cilicct,quid
cd il|iid cuius augmentum fcquitur proportio-
luliter diininutio velocitatis. De hoc funi qua-
tuor vix. Viu, quid velocitas fcquitui cxcclfiim
potentix motoris fuper rclillcntiam moti.

Secttndj , quod velocitas fcquitur potentiam
motoris , ita vt proportio motuum in velocitate
cll licuc proportio potentiarum, qux moucnc rc-
Ipc-flu ciufdcm.vcl xqualis mobilis.

Tertia ponit, quud velocitas fcquitur propor-
tiomlitcr refidentiam mobilis ; ita ve proportio
velocitatum fit ficut proportio mobilium rcfpe-
<du ciufdcm, vel xqualis potemix , & illa via cd
quxfliomota. *■

Quarta viacft.quod velociras motus fcquitur
propoitioncm potenti* motoris ad rcfiftcn-
riam moti.

Illis prxmilTis, in qnxllione prxfcnri ponen-
tur conclufiones negat i ux : deinde in quxdionc
fcqucii declarabitur coclnlio affirmarim dequx-
/ito. Prima conclufio cll, quod velocitas inorus 116
/equitur cxcefllim potemix motoris ad refiftcn-
tiam moti, nec proportio velocitatum cfl ficut
proportio cxcclfiium , ita vt non fcquatur fi cx-
ccllus fine «quales , quid morus fint xquales.
Prolurur primi fic : quia fi ita efict , fequcrctur
quid medietas motoris non pollet moucre me-
dietatem mobilis tama velocitate , quanta totus
moror mouet totum mobile. Confcqucns eft
falfuip , vt patet ex duobus. Primi per Ariftotc-
lem '».huius,rcxt.}<5.qui ponit illain regulam. Se-
cundi , quia ficut fc habet totus moror ad me-
dietatem motoris , ita fc habet totum mobile

ad medietatem mobilis*. igitur permutarim per
16. quinti •, ficut fc lubct totus motor ad to-
tum mobile V ita fc habet medietas motoris ad
medietatem mobilis. Confequentia principalis
probatur : quia maior cd cxccllus totius motoris
ad totum mobile , quim medietatis motoris ad
medietatem mobilis, ficut maior eft. cxccllus qua-
tuor fuper duo, quam duorum fuper vnum,

Secund6.fi itaclTct.fcqucretut qu6d illa tegu- J-
la clfct falfa.fi aliqui motores moueant aliqua
mobilia per aliquod fpatium in aliquo tempore
aggregatum ex motoribus, moucrct aggregatum
ex mooilibcs per idem Ipaiium in xquali tempo-
re. Confcqucns cd falfumpet Arift0tclcm7.hu-
ius,tcxt.j$.qui ponit illam tegulam .Secundo, pa-
tet follitas confcqucntis per primam Quinti, qux
dicit, fi fuerint quotlibct quantitates aliatum .to-
tidem xquimultipliccs, aut lingtrlx fingulis funt
xquales , aut quemadmodum vna illarum ad fui
comparem, ita aggregatum ex omnibus his ad il-
las fimul fumptas patiter fc haberentrigitut fi fine
multi motores , quotum quilibet cd xquitnuhi-
plcx ad fuum mobile, aggregatum ex motoribus,
fc habebit ad aggregatum ex mobilibus modo
quo vnus motor ad \ num mobile.

Tertio , velocitas fcquitur proportionem po-
tenti* motoris ad refidentiam moti : icitur non
fcquitur cxceflum potemix motoris (uprarcfi-
flentiam moti, Antecedens apparet per Atiftotc-
lein.&r Commentatorem iu illo 4.tcxt cap.71.Cc
in 7.huius,tcxt.cap.$ j. Confequentia ptobatuj:
quia cum xqualitate propotlionum flai inxqua-
litas ex cc (luntri , vt aqualis cfl proportio fex ad
trU proportioni tjttatMr avi dtr», quia vtraque cll
dupla, & tamen cxccllus funt inxqualcs.

Quarti, fequcrctur quod aliquod mobile mo-
ucrctur velocius in pleno , quam in vacuo , cum
eadem potentia,& rcfiftcmia inrrinfecis. Confc-
qucns cd impoflibile-: quia medium plenum plus
relidit , quitm vacuum. Confequentu probatur,
quia fit A vnum grauc mixtum habens tcfiftcn-
tiam intrinfecam, ratione cuius moucatur in va-
cuo certa velocitate, fic fit B vnum grauc fimplex
porentix minoris ad moucndum.quam fit exccf-
fus ipfius A fuper fuam refidentiam , & fit C vna
medium plenum, vt aer, quod continue fubtilic-
turquovfquc B moucatur pcripfum certa velo-
citate t.inta, quanti A mouetur per vacuum:quo
pofito ponatur A in inedio C.tunc A non mouc-
bitur tardius quam 5, neque xque vclocitcr:quia
eius potentia plus excedic totam refidentiam
tam intrinfecam , quam extiinfccam , quam po-
tentia iplius B : igitur A monetur vclociiis,quam
fi t & tamen prius monebatur xque velociter in
vacuotigitur aliquid mouetur velocius iu pleno,
quam in vacuo.

Quiun>,arguitur per expcrientiamrquia fi fint
nulle trahentes inagnam luucm , quam toro co-
natu vix fufliciunt trahere, & fit alia nauis pania,
quam duqtrahant : tunc fi vtrifqueaddatur vnus
lionio ad trahcndiun,tunc cxccllus additi vrrobi-
que /untxquales.ramen velocitates proncnien-
te*v funt inxqualcs , quia mulso plus velociracur
motus pai ux nauis,quam magnx.vt pater per ex-
pcricnriam.

Vltimd, fi fic; tunc aliquis motor mourret
canti velocitate , quod non poteft moucre dupli
velocitate. Confcqucns cd ralfum,vr patet ^Jiu-
ius. Cohfcqucntia probatur, & fit motor vr y»*-
tuor, & mobile vt ■ igitur fi oMtuor poted ad-
huc

Qu^ftio X I.

huc velocius mouere, excedet ipfum In dbplo
plus.qiunftxccdcrer tmmfed hoc cftimpofiibi-
ie: q.iia quantamcunque rc/iftcmiam «fatam, vel
dabilem excederet minus quini in duplo : ergo,
Scc. Conua concJu/ioncm dubitatur prirad per
AriHocclcm t. Coeli , vbi dicit , oportet autem fi -
eundum exetiouiju monere.

Secundi, per Commenrarorcm in illo i.com.
7» .vbi <iicir,qu<M omnis motus cft fecundum ex -
ccfium potentix motoris fuper re/iflentiam mori.

Tcrn6,»](if'a quanto excellas potentiarmotoris
cft maior, tanto motus cft velocior : igitur pro-
portionem excelTuum fcquitur proportio velo -
ciraru. Tenet cottlquentiatquia illi termini
quanta denotant proportionem. Ad illa. Ad pri-
tn 6 dico, quod Ariilotclcs intelligit, qu &d opor-
tet fecundum excellentias mouere, id cft, oportet
monere fecundum proportionem maioris inx-
qualitatis potetiz motoris fupet relillcntiimoti.

(. Ad fecundum ; omnis motus cft /ccundiim ex -
cc/Iiim . id ert, featnddm proportionem maioris
/nzqualiratis,qria potentia motoris excedit refi-
ftemum moti.

Ad tertium, negatur anteccdensrquia poflibile
ell , quud exccftiis fit in duplo maior , & tamen
motus non clfcc velocior, imm6 prxeise xque vc-
Jox,vt Ii quatucrmoucat duo,Sc vnumoucat vnum,
morus funt xque veloces : quia proucniunr ab
xquaiibus proporrionibus,& tamen exccfius qua-
titor ad duc, ell duplas ad excellum duoru ad vnu.
TdttiiM »n Secunda condufio.Vclocius non fcquitur po-
tmUn n motoris , ira vt proportio velocitatum

^ non fit, /icat proportio potentiarum moucn-
timn. Probatur, quia fi ira cfict. fcqucrctur qu6d
fubduplata potentia , fubdupl aretur velocitas.
Confcqiicns cft falfura : quia fubduplata poren-
tia tota velocitas tollitur, Sc per conicqucns non
fubdupla cur, vr, verbi gratia , fi /ixmouear qua-
tuar, tunc f fubduplctur potentia vt fex, potentia
mota clfet licur tria , Sc re Ii flent ia ficut quatuor.
igitur rota vclociras tollitur, quia a proportione
minorisinxqualiratis non fit morus.

7* Secundd, per experientiam, quia fi vnus homo

frahar nanem, quam vix furticit rraherc toto co-
natu, Sc addatur fibi vnus alter xqualis in virtu-
te, tunc potentia ellet dnplaca , Ac tamen veloci-
tas prouciiiens efl multo maior, quain dupla.
Contra conclufioncm arguitur: quia proportio
cftcduum ell ficut proportio caularum aecnriu;
fed velocitas cft efferus motoris : quia velocitas
ell idem quod motus, qui fit a motore;igirur pro-
portio velocitatum cft ficut proportio motorum.
Secundo , quia quanto ell fortior , canto motus
cft vclocior:igitur penes proportionem virtutum
attendenda ell proportio velocitatum.

Ad illa rcfpondctur.A«f primum, negatur ma-
ior : imum proportio efFccluiitn cft ficut propor-
tio proportionum , quas habent agentia ad fuas
rcfiilemias,iu qins producunt fuos cffcthn.Vn-
dc, quod maior fit falfu , patet ; polito qiuid fint
duo ignes xquales, agentes in refiftcntias x qua-
les inxquali ter diftatircs , tunc proportio agen-
tium ell proportio xqualltatis,& tamen propor-
tio cffc<ftiium ell proportio inaequalitatis; quia
maior cft cffciftns prodnclus prope, quam long*.

Ad fecundum, negatur maior fi ly quando denotet
proportionem , fed fi denorct fic , quod ad aug-
mentum potentix fequator augmentum veloci-
tatis, licet non rroporrion.il ircr,tunc conceditur.
Tertia concludo , proportio velocitatum non

261

cft ficut rcfiftemiarum.vcl mobilium, aut medio- rAupmm*
rumper qux fit motus. Probatur fic \ quia ii ita
cfict, fcqucrctur qubd quilibet motor pollet nio- uhS.vtlmf
ucrcquodlibct mobile qiumumcunqucrmgnit. j,„gprfu
Conicqucns cft irapoflibilc, & contra cxpcncn- fit mou.
tiam. Confcqucntia probatur, fupponendo quod
aliquis motor moneat aliquid inobile aliqua ve-
locitate, qudd polUc mouere aliquid aliud duplo
tardiiks, fic aliquid aliud triplo tardius , & fic in
infinitum, vr probatum fuit poft oppofitum.Hoc
fuppoiito, patet confequcmia : quia fi A moneat
R aliqui velocitate , quod mouebit C duplum* s
licet duplo tatdius , fic fic dc quocunquc mo-
bili quantumcunque magno , Sc habetur con- •-
fcqucns.

Sccundd, quia fi potentia vt fex moucat qua-
tuor : igitur poteft mouere aliquid aliud fubdu-
plo velocius ; igitur illud elfct minus, quam fex:
aliter fex non poteft illud mouere, erfi iit mirius,
quim fex ; igitur non cfict duplum ad quatuor:
igitur fex non mouebit ipfum iubduplo velo-
cius, quod cft contra pofirum. Pata igitur quod
iresde prxdiftis opinionibus funt falix. Et per
confequens patet ad quxficum per vltinnm con-
clufioncm', quod in motibus grauium , ficllc-
uium fimplicium non cft talis proportio motus
ad motum in velocitate, qualis cft m mediis ad
medium in raritate; immo quandoque cft maior,
quandoque minor, Sc quandoque xqualis ; vt
quando velocitas proucnic a proportione dupla,
aut multiplici ad duplam-

Ad rationes. Ad primam : ad authorirarem
Ariftorclis dico , quod intclligiiur , quod rnnra
cft velocitas, quanta cft proportio potentix mo-
tx grauis fimplicis ad medium. Et dico notabili-
ter fimplicu : quia ii eficr graue mixtum.tunc vni
cum medio oporteret coniungere rcfiftcntiam
intrinfccam.

Ad fecundam ; fi aliqua potentia , Arc. eadem
otentia mouebit fubdupium mobile, id eft.mo-
ile ad quod potentia mota habet duplo mino-
rem pioportionem.

AJ tcrriam.ncgatur minor.fi ly quanto denotet
proportionem, ficut prius dicebatur.

Q_V ASTIO XI.

Vtriim r velocitas motus pquatur propor-
tionem potentia motoris ad rcfiflen-
ttam moti 3 ita vt ad augmentationem
proportionis , augmentetur proportio -
nabili ter nselocitas motus , ad di -
minutionem diminuatur .

Arirt. l.Phjft.a.+Jrtal* e.i .& l.V/ Anims,t.t. Auerr.4.
Pbj[.c.\a {tm.Ti.D.Tham.t.Pl.yf i fext.19.Cf i.p.q.xl.
mt*. i.& i.(»nt,Gtmt.t.9T. C»iet AFeitar. ii id. jtgiilius
fuejl.i.f.it. Capteol.i dijl.s *rt.). Sone. 9. bltiMfk.q.Z.
Paul.Vcnct./iiiwOT* d * tctUx. 14.

R c v i t v r quod non :'quia tunc
fcqucrctur , fi continud cfict alia pro-
portio potentix motoris ad rcfiftcn-
tiam , quod continue cfict alia, fic alia velocitas.
Conicqucns cft impofilbile : quia nulla veloci-
tas cft inllantanex durationis nili per inftans.
Probatur confequcntiaiquia aliter ad proportio-
nem non fcqucrctur velocitas.

Secundi

1S1 Lib. I V. Phyficorum.

Secandi, feqtietctur quid Socrates non poflet portionis potentix motoris ad tcfifttntlam moti.

intermittere luam velocitatem line diminutione
fux virtutis. Confequens cft contra experien-
l»am. Cunfcquentia probatur, quia fi manet vir-
tus eadem non diminuta, manebit eadem propor-
tio virtutis niotx ad rcliftcntiam; igitur manebit
eadem velocitas, & per confequcns non cflet te-
raida.quod cft contra politum.

Tertii, fcqucrerur quid ad diminutionem
mobilis, fcu rcfiftentix in infinitum, augmen-
larctur velocitas in infinitum manente eidem
potentia. Confequcns cft falfum : quia videmus,
quid non femper poteft homo paruum lapidem
proiicercita velociter, fieutmagnu. Confequen-
cia probatur : quia ad diminutionem refiftentix
in infinitum, fcquituraugmentatio potentix mo-
toris a«l refiftcntiam mobilis:igitur cum propor-
tionem Icquatur velocius, fequitur quod in infi-
nitum augmemabitur velocitas.

Quarto , quia proportio non eft aliud , quam
termini proportionis vt proportio potentix mo-
toris ad refiftcntiam mobili s,non eft aliud, quam
potentia motoris, Se reliftcntia mobilisifed nul-
lum iftonun rerminorum.nec etiam ambos fimul
fcquitur velocitas-, igitur nec fequitur proportio-
nem. Maior patet, quia proportio cft quxdain re-
latio, fcu fimilitudo,qux non cft aliud a rebus re-
latis, eu limiiibus. Et minor probatur, quia pofli-
bilc cft illos terminos augmentari , Se velocita-
tem diminui : verbi gratia , polito qu6d tam po-
tentia Socratis.quam refiftentia mobilis augme-
tetur , Se reliftcntia mobilis augmentetur magis;
tone certum eft , quAd velocitas diminuitur, &
tamen vterque terminus augmentatur.

Irem, impulTibilc eft, quod e conucrfo vterque
terminus diminuatur, Se velocitas augmentetur:
verbi gratia, polito quod ram potentia, quam rc-
fiftcntia diminuatur , magis tamen refiftentia,
quam potentia, tunc velocitas augmemabitur. Se
tamen vterque termintu diminuitur.

Quimo.lequercturqubd figura non conferret
iuuamentum ad motum. Confequens eft contra
experientiam : quia videmus aliquexi mobile fub
figura acuta, vel fphxrica velocius dcfccndere,
quam ipfummet faceret, fi cflet fub figura lata.
Probatur confequcntia , quia fub quacumque
figura fucrir mobile , femper cft eadem poten-
tia mota. Et per confequcns eadem propor-
tio potenti* mot* ad rcfiftcntiarn: igitur non
obftantcdiucrfitate figurarum , manebit eadem
velocitas.

SexcA , fequcrctur qu&d grauc dcfccndens
deorfuin per medium vniforme non vclocitarer
motum fuum in fine. Confequcns eft contra ex-
perientiam. Et confequenria probatur : quia ex

?|UO potentia cft eadem , & refiftentia cft vni-
ormis , manet eadem proportio potentix ad rc-
fiftentiam : igitur proueniet eadem , vel xqualis
velocitas.

SeprimA, ponatur quod Socrates moueatur in
naui quiefcente.dcindc moueatur nauis ; tuncex
motu nauis vclocitatur.aut retardatur motus So-
cratis , & tamen manet eadem proportio poten-
ti* Socratis ad refiftcntiam per quam mouctur,
fcilicct ad grauitatem propriam , Se ad medium,
igitur non femper ad proportionem eandem , vel
aequalem fequitur eadem, vel .xqualis velociras.

Oppolitum arguitur per Commentatorem in
ifto 4.vbi dicit quoddiuerfitas motuum in velo-
citacc,& tarditate, cft fecund&mdiucrfttatcm pro-

ln hac quxftionc ponenda cft conclufio ad V
quxtumn. Secundo , moucnda lunt aliqua du- Dmi/I, ^
bia contra conclulioncm. Quantum ad primum, finii.
ponitur ifta conclufio. V clocitas motus fequitur
proportionem potentix motoris ad tcfiftcmiam
moti i&vniuetfaUter proportio motuum ad in-
uicem eft ficui proportio potentiarum ad fuas ftmU a*.
rcliftcntiat. Probatur: quia tanto velocitas eft ** "f*
maior, quanto motor plus obtinet fuper refi-
dentiam mobilis ; igitur quanto motor plus ob-
tinet fuper tcfiftemtam mobilis, tanto motus cft
velocior. Maior patet ,quia ex eo folo, quhd mo-
tor obtinet fuper mobile , mouct igitur quanto
in maioti proportione obtinet, tanto maioiivc-
iocitatc mouebit. Et minor probatur •, quia non
ex eo plus obtinet, quia plus excedat tcftftcntiam
mobilis •, quia aliquando ab cxcclTu maioti pro-
uenict motus tardior ,8c a minori vclocior,nec et
hoc obtinet plus, quod refiftentia cft minor:quia

?|uandoquc vna reliftcntia cft dupla ad aliam rc-
pedu ciufdcm potentix , Se tamen motus ali-
quando cft minor , quam duplus , & aliquan-
do eft maior : igitur relinquitur , qu6d ex eo
motor plus obtinet fuper mubilc:quia habet ma-
iorem proportionem , fcilicec maioris inxquali-
tatis fuper refiftcntiam mobilis.

Secundi*, quia vel attenditur velociras penes
exccllum potentix motoris, aut propter commu-
nem exccllum , aut penes proportionem refi-
ftentiarum, vel penes proportionem refiften-
tix motoris ad retifteuam moti. Sed neutro alio-
rum modorum , vt probatum fuit in prxccdcnti
quxftionc : igitur relinquitur , qu Ad attendatur
penes proportionem potentix motoris ad refi-
ftentiam moti.

Tatio , per Ariftorclcm 7. huius, text. jy. Se
\6. qui ponit duas regulas fundatas fuper ifto
principio, quorum prima eft : Si aliqtm motor me-
tuat aliquod mobile fur aliquod ffatium in aliquo tem-
pore , medietas motorii mouelrit medietatem mobilis
per idem ff otium in aquali tempore. Secunda regu-
la j quod fipluret motores moueant plura mobilia aqua
velocitate , aggregatum ex motoribtu mouebit aggre-
gatum ex mobilibus eadem velocitate.

Quarto , patet per Commentatorem 7. hu-
ius, «.Ca-li ,& in ifto 4. commcnt. ji. 63.71,

& hoc de primo.

Quantum ad fecundum , rcftat mouere du-
bia ,.-.d videndum quid iniclligatnus per poren-
tiam , Se quid per refiftcntiam , Se qualiter pro-
portionem earum fcquatur velociras. Primi ar-
guitur fic ; fi velocitas fcquatur proportionem
potentix motoris ad rcfiftentiam moti , tunc fe-
qucrctur quid fi Socrates proiiccrer lapidetn, Se
lapis diminuatur in infinitum, quod velocitas
augmemabitur in infinitum , vel faltem , quid
femper remotius, & velocius proiiciar paruum
lapidem , quam magnum. Confequens cft con-
tra experientiam, quia lapis poteft ira diminui,
quod ad nullam, vel modicam diflantiam poteft
proiici , vr patet de pluuia. Et pater confequen-
tia : quia lemper potentix motoris ad mino-
rem lapidem , cft proportio maior , quini ad
maiorem.

Secundo, quia porenrix xquales inxqualj-
ter agunt in rcfiftcntias xquales ; ergo, &c. Te-
ner confequenria: quia xqualium porcnriacuad
xquales rcfiftcntias fune xquales proportiones;
ideo fi proportionem fequitur vclocitas,fequirur

quod

QujEftio XI. . 263

quid velocitates cmnt xquales.Probatur anrcce-
dcn j tripliciter. Primo , quia graue appcnfum in
squilibra per idem mediutu quandoque mone-
tur velocius , Sc quandoque tardius. Secundi,
quia de duobus ferris zqualibus adamas attrahit
vnum velocius quam aliud , vt /i vnum plus di-
det,quam aliud. Tertio, quia ignis calefacit duo
calcfa&ibilia xqualis relidentia: inxqualiter , vt
fi illa duo calcfa&ibilia fint inxqualiter apnro-
ximata; & tamen potentia cft eadem, & rcuftcn-
tix funt xquales.

Tertii , ad principale, fcquerctur, quid graue
ddeendens per medium vniforme nunquam vc-
locitarct motum fuutn. Probatur confcqucmia,
quia medio femper manet eadem proportio gra-
uitatis ad rclidentiam.

^ Qturco.quia fi Socrates portaret aliquod pon-
dus aliqua velocitate, quid portarer medium
ponderis dupla velocitate i quod cft falfumrquia
dato, quod rcmoucretur totum pondus, non pof-
fetmoueriin fcfquialtcro velocius, quaraanti.
Confcquentia probatur , quia duplo maiorem
proportionem habet Socrates ad medietatem
ponderis,quam ad totum pondus.

7. Quinti, fequeretur , quid grauius per idem
medium non velocius defeenderet , confcqucns
cft falfum. Confcquentia probacurjquia capian-
tur duo ferra inaequalia, quorum quodlibct fuffi-
cit adamas arrrahere , tunc aggregatum ex ferro
maiori , feu grauiori , Sc adamante , cft grauius
quam aggregatum ex adamante , 3c feno minus
graui;& tamen vnum non velocius dcfcendic re-
liquo , imtni vtrumque xque velociter, vt patet
per experientiam , fi vtrumque poneretur in x-
quihbca , aut fi dcfccndant per aliquod medium
finexquilibra.

Sexto , aliqua portio acris , Sc aliqua portio
terrx furit ciufdetn refiftentix: igitur potentis
morx xquales xqu£ velociter moucbuntur per
illas portiones aciis Sc terrx. Antecedens pro-
batur, quia aliqua cft portio acris, qux aliqui
portione terrx plus rcfiftit : igitur cft aliqua, qux
xqualiter rcfiftit. Confcquentia principalis pro-
batur cx conclufione:quia cx quo potentix funr
xquales , & refiftentix fune xquales , proportio
vnius rcfiftcntis,ad vnam potentiam cft xqualis
proportioni alterius potentix ad reliquam refi-
ftent/am ; idcd velocitates erunt xquales. Sed
qu&dconlequcns fit falfum, probatur : quia po-
tentia xqualis in eodem tempore pertranfit plus
de acre quam de terra, propter maiorem denfira-
tern materix : igitur fi illi morus fint xquales, fc*
quitur , qudd permotus xquales in eodem tem-
pore penranfcantut /patia inxqualia, quod cft
impollibilc.

Septimo, fint A Sc ff, duo motores, A maior,

& It minor , & C , & D fint dux refiftentix , C
maior, Sc D minor;& fit xqualis proportio A ad
C proportioni B ad D;tunc (equitur quod fpatia
C t Sc D , xque cird , Sc moru xquali criinr per-
tranfita: quia inorus proucniunt abxquali pro-
portione.^ C cft maius D per cafiitb : igitur ali-
qui tnotus funt xque veloces , quorum vno per-
rranfibitur maius (parium in eodem tempore,
quam rcIiquo,quod cft impollibilc, & contra de-
finitionem velocioiis.

* Odauo, arguitur, retento eodem cafu;qtiia vel
A pertranfit a totum C in tempore quo Ii per-
ttanfit totum D,aut minus ; fi in eodem, fequitur
confcqucns , vt prius , quod motibus xqualibus

inxquali tempore pertranfibuntur inxqualia Ipa-
t/a ; fi minus , ponatur igitur qu6d pertfnnleat
(patiam E partem Ipailj C, igitur eadem cft pro-
• portio B ad £, Sc A ad C, fcd proportio A ad C,
ponebatur xqualis proportioni A ad £,quod cft
itnpoflibilc: quia tunc A haberet eandem pro-
portionem ad totum , & ad partem , & per con-
I eques pars, Sc totum clfcnt ad iuuiccm aqualia.

Nono , aliqua eft velocitas , qux a nulla pto- 9-
portione prouenit : igitur non femper velocitas
(equitur proportionem potentix mororis ad re-
fiftcntiam moti.Confequcntia nota cft.Probatur
antecedens de afccnfuaqux pcrcanalcnuquia il-
la velocitas non attenditur penes proportionem
alicuius difpolitionis aqux:quia aqua fecundum
quamlibet fui dilpofirionem inclinatur ad mo-
tum deorfum, nec Jccundum proportionem acris
attrahentis; quia aqua non eft continua acri figi -
tur non fequitur ad tra&ntn acris.

Decimd, quia potentia motiua Sc refiftcnria
mobilis funt diuerfarum rationum ; igitur ipfa-
ruin non cft aliqua proportio.Tenct confcquen-
tia , quia proponi t tjl duxrum epinntitAtHm tiufdtm
generis vniiu *d At eram cenurtUtio,

Ad ifta rcfpondctur.Pro quibus notandum cft, Mentis «•-
quod potentia motiua Sc relirtentia poliunt ad-
inuiccm comparari quadrupli citer. Primo.quan- f*
tum ad extentionem ; Sc fic certum cft , quhd ve- rrfijltaiUm.
locitas non fequitur proportionem potentix nio-
tiux adrcfiftcnriam;quia difficilius eft eidem po-
tentix mouere per modicam teiram , quini per
multum acrem. Alio modo quantum ad intenlio-
netn : Sc adhuc fic non attenditur velocitas, quia
a proportione «qualitatis non poreft fieri mo-
t us;& tamen lumina caiiditas, Sc fumma frigidi-
tas , qux funt xque inrcnfx , agunt in inuiccm.

Tertio modo polfiint comparari adinuicem fe-
cundum vmunquc.fcilicct tam fecundum inrcn-
fioncm.quam cxtcnlionem.Et quarto modo pof-
funt comparari penes polle tno«crc,& polle reli-
dere , non abfolucc , fcd cum aliquibus circum-
ftautiis , vt a tanta diftantia , cum tanta applica-
tione,vc! tanto conatu , vt in motibus volunta-
riis , Sc fic de aliis circunftantiis:& ideo cx parte
potentix motiux non debet numerari pro maio-
ri termino folum potentia principalis motiux,
fcd cum hoc applicatio ipfius ad mobile , figura
mobilis , quod monetur , fi iuuat ad motuui ; Sc
vniucrfaliter cx parte potentix motiux debet
numerari omne illud , quod iuuat , Sc pronioucc
motum A fimiliter cx parte rcfiftcntia* debet nu-
merari omne illud quod impedit motum.

Nunc ad argumenta. Ad primum,negaturcon- IQ.
fequentia; quia velocitas fequitur proportionem
potentix motiux ad totalem refiftentiam .nume-
ratam cum omnibus illis, qux impediunr mo-
tum; modo non folum lapis rcfiftit proficienti,
immo etiam medium per quod proficitur. Et
quando dicitur, ad minorem lapidem cft maior
proporrio ; dico quod non, immo aliquando po-
tentia motiua habet proportionem maiorem ad
lapidem maiorem, quam ad minorem;cuius caufa
cft , quia lapis poreft cllc ita paruus , quid appli-
catio agentis non poteft clfc tanta minori lapidi,

(icat nuiori.

Ad fecundum, negatur antcceJcns,fi fit xqua-
lis applicatio. Ad proportionem de xquilibta, *
dico quod liccr grauiras eflentialis maneat ibi
xqualis, tamen ibi acquiritur gramtas acciden-
talis cx litu ; cx eo quod graue detentum diutius
appetit

164 Lib. 1 V. Phy ficorum

appetit centrum quam ante ; Se illa grauitas ac-
cidentalis vocatur grauitas fecundum ficum , ve
patet in tra&atu de Ponderibus.

Ad ambas confirmationes dicitor , quod non
fune ad propofirum , quia licet potenti* fint * -
quales, & etiam rcfiftcnti*, tamen non cft xqua-
lisapplicatio.

Ad tertium, negatur confeqticntia ; quia licet
maneat eadem grauitas dlemialisin deiccndcn-
do, taincn illa continue potcll plus moucrc pro-
pter grauitat em accidentalem acquifitam ex im-
petu, ficut habet videri , fecundo Cotli.

Ad quartum de portatione lapidis , dicitur,
ficut ad primum.

1 1 • Ad quintum , dico quod aggregatum ex ada-

mante , Se ferro maiori quod (umcic attrahere,
non cft grauius, id cft, non habet maius centrum
grauitacis , quam aggregatum ex adamante , &
ferro minori , invno aggregatum ex adamante.
Se ferro , quod adamas fulficit attrahere, non ha-
bent 1 naius centrum grauitatis , quam adamas
ioliim ; Se hoc pro tanto , quia ferrum per dif-
pofitioncin receptam ab adamante , plus appe-
tit coniungi cum adamante , quam defccnaere
deorfum.

Ad fex tum , dico qu&d impolfibile cfl acre, &
terra cxiflcntibus in fuis naturalibus difpofitio-
nibus , quod aliqua portio acris Se rcirx fint
arqualis reliftentix : tamen hoc cft bene pollibilc
quantumcunque ducatur extra fuam naturalem
difpofitioncm , vt qudd terra fit per modum ex-
halationis, Se aer per modum vaporis infpilTari;
tunc dico qudd potentia arqualis non plus per-
tranfibit de acre, quam de terra in aquali tepore.

Ad feptimum , concedo cafum , & dico quod
A non pertranfibir deC, nifi partem aqualem
ipfi D in eodem tempore tunc.

II. Ad ottauum, quo arguitur contra hoc conce-
ditur confc<|ttens,fciliccr,qudd pars Se rorum fint
aqualis relidenti* intcnfiuc , licet nonextenfi-
uc , vt de acre vniformi , pedale tantum rcfiftic
intcnfiuc , quantum bipedale , licet minus ex-
icnfiuc.

Ad nonum , negatur antecedens. Ad proba-
tionem , dico quod vclociras afccnfus aqua per
canalem attenditur penes proportionem poten-
ti* attrahentis acrem cuius lignum cft, quod fi
illa potentia cft maior , velocius atrrahercr, Se fi
minor tardius.

Ad decimum,dico quod hoc pertinet ad 7 .hu-
ius , fcilicct an inter aliqua qua fune diuerfarutn
rationum, polfic clTc proportio,&dc hoc videbi-
tur ibi.

Ad rationes principales. Ad primam , dico
qudd licet fit continue alia, Se alia proportio, ta-
men coi refpondcnccrcll vna proportio per to-
t.*i horam, & itacorrefpondcntercll vna velo-
citas ditformis per totam horam arqualis vnifor-
mi , 3 qua per eandem horam tantum fpatium
pcrrranlirctur.

Ad fecundam, negatur confequentia,qaia fine
diminutione virtutis effcncialis Socrates potcll
dhnimicrc fuum conatum , modd penes propor-
tionem porentix abfolutc non arrenditur velo-
ci 1 as, fcd penes proportionem potenti* cum tan-
to conatu, cum tanta applicatione. Se ranta fi-
gura iuuante ad motum i Se fic de aliis circum-
flamus.

? 3 • Ad tertiam diflum cft in folutionc prima: ra-
tionis.

Ad quartam, proportio non cft aliud, Sec. Di-
co, quod fiue b fit idem quod rermini, fiue aliud
in propofiro , non cllcura •> fed fulficit , quod ad
maiorem proportionem potentur motoris ad rc-
fillcntiam mobilis , fcquatur proportionalitcr
inaior velocitas.

Ad quintam de figura, dicitur , quod fi figura
iuuat ad motum, debet numerari ex parce poten-
ti* moiiu* -t fcd fi impediar , debet numerari ex
parte rcfiftentix.

Ad fextam, negatur confirqucmia ; vt folutum
cft in quxftionc.

Ad feptimam, dico quod fi motus nauis iuuee
motum Socratis, tunc morus nauis debet nume-
rari ex parte potenti* motio* , fed fi impediar, '
debet numerari ex parte rcfiftentix.

ANNOTATIONES.

a Ctauo *r£HUurtrrtfmo eodem crf/i,&C.Nota,

V-/qudd hic textus cft corruptus A: mancus.
Idcd in hunc modum cft corrigendus : quia , vel
A perrranfit totum C, in tempore quo 5per-
cranfit totutn A, aut minus ; fi in eodem tempore
perrranfit totum , fcquitur coufcqtieni vt prius,
quod motibus xqualibus in aquali tempore per-
rranfibiimurinxqualiafpatia.Si minus, ponatur
igitur quod A perrranfeat fpatium B partem fpa-
tij.id cft,qu6d E cft pars fpatij Cjigirur eadem cft
proportio B ad D , Se A ad E , fed proportio A
ad C, ponebatur xquatis proportioni B ad D,er-
go proportio A ad /:,c(l zqualis proportioni A
ad C, quod cll impolfibile i ouia tunc,&c.
b Diro quod fiue Jit idem quod termini , Se c. Nota,
Henricus de Gandauo Qpodl.^.yquodl.s jj.C. &
7& quodl ijq. 1 . alfcm.qudd omnis relatio cft ea-
dem rcalitcr cum fundamcnrorquam fenrcnriam
fecuti funt Nominales, & Sotus i* Prtdicumentit*
cup.de BelMione,q.i.QppoCuam fentenriam docet
Scotusor i.d 1 ,q.\. qua confidit in duabus con-
clufionibus Prima conclufio Rclaiiones.quarnm
fundamenta polTunt cfic fine termino Se relatio-
ne, diftinguumiir rcalitcr a fuis fundamentis, vt
paternitas, fimilirudo , piopoitio , &c Secunda
pondufio. Relationes quarum fundamenta non
poftunr cflc fine termino , Si rclarione.func idem
rcalitercum fundamentis, vt creatio pnfliua,&c. .

Q^V JE S T I O XII.

Vtrum in 'vacuo yfiejfet , pojjet
fieri morus.

Arirtot. 4. Pkffie. trxt. 71. Commentator /Ii/. Themi/h
Simplic.yfigi<liuslBuii(at.Iandun.& Saxon, ttxt. 7.75.6*
7*. Alhert.Magn.rr«d i.raf.4.&7. lXThom. UB.ix.fr
•n 4 Si fi 44 GanJauen. juoJl. j.Scotui 51 udL

11 tyi n i.Sifl Gregory/// 6 ftufi.j.arr.x Sorui

4-Pkjf.qu. } m 1 r. j . Te 1 c t m f * «/? 9 . Co n imbr. t *f. 9. 5«. 4.
Complui 1.0 7«*.) Ruuius ‘JhmJI, j. Roccus qu*fi. 9.
Aortfj /m. 1. judjf 17. fttt.y.

R c v n v n quod fic , de grafci fimpli-
ei , de quo miniis videtur i quia omne
corpus naturale extra fuum locum non
impeditum mouctur naturaliter ad fuum locum*
fcd in vacuo(fi cllcc) potcll clfc graue fimplcx ex-
tra fuum locum,& tamen non impcdirctur:igitut
moucictur ad fuum locum.

Secundo, quia appetens aliquem finem, fi non
impediatur, exequitur illum finem/cd graue fiin-
plcx appetit locum deorfum ; igitur.

Terr id.

Qusftio XII.

26 $

JUmftfif

b

Ai *****

pUl» U*.

ftLSu.

Tetti&,graoe limplcx mouctur per aquam , fic
per acrem, & melius per acrem, quam per aquamk
igitur, optime mourrcrur per vacuum.

Quarc6 , per Ariftotclcm i . Ctxli.text.77. fi cf-
renrpiures mundi, terra vuius moucrecur ad ter-
ram alteriu$ifcd inter illos mundos efict vacuum
intermediumjigitur moneretur per vacuum.

Quinto , fi pervacuum non moucretur graue
fiinplcx , hoc clfct pro tanto , quid non haberet
reliftentiam ad faciendum fucccifioncm in mo-
tu • fed non propter hoc : quia ccclum moue-
tur » fic tamen nulla cft rcfiftentia faciens fuccef-
fionem in motu cadi. Item illuminatio medij cft
fucccfiiua , vt patet de illuminatione diurna, qux
confcquitur motum fucccCfiuum vmbrz terta:, fic
tamen illuminatio fit fine rcfiftentia : igitur ad
caufandum fuccelfioncm nullo modo requiritur
rcfiftentia.

Sexto arguitur degraui mixto; quia quodlibct
mixtum habet rcfiftcntiam iutrinfccam fufficicn-
tem ad caufandum fucceflioncm in motu : igitur
quodlibct tale poteft moucci in vacuo. Oppofi-
tuin arguitur per Ariftotclcm in ij h ^.text.7 1 . cr
inde.

In quxftione , primo videbitur de elemento
fimplici , an moueretur in vacuo fi cftet,vcl non.
Secundi , dc elemento mixto , v trimi polii t roo-
utri in vacuo.

Quantum ad primum, ponit vna opinio, quid
fi vacuum cfTct, motus fieret in vacuo , fic nullus
morus fieret in vacuo. Quod probatur : quia va-
cuam elfc cft impofliliilc, modo ad impolfibile
fequitur qnodlibet:igitur ad impollibilc fcqtiun-
tur ambo contradictoria.

Secunda via :pofiro quod vacuum elfct, vt
rofito, quod totus aer illius domus cllct annihi-
latur,runc ponit illa via, quod latera dormis, fiuc
corpora lateralia circnmllamia vacuum ,'fubitd
concuirerenr ad replendum vacuum , fic hoc cft
proprer appetitum infinitum , quem habent cor-
pora naturalia, vt coniungamur cum aliis corpo-
ribus, cuius lignum cft , quod corpora naturalia
patiuntur qoantatncunque violentiam nc fiat va-
cuum { fic fic intclligitur illud commune dilhim,
quoi mturj thharrtt v icuum. Ex ifto inferunt fic
ponentes, quod annihilato acre huius domus , fi
in medio poneretur vnum graue fiinplcx, fic Deus
faluaret latera domus nc concutrcrcnt . & cum
hoclaluarct graue fiinplcx, moneretur' fuccdJiue
in vacuo , & hoc propter inclinationem gratiis
qui tenderet ad replendum partes fupetiores , fic
laterales vacui.

Contri illa di&a ponuntur tres condufiones.
Prima cft. Ad vacuum cfle non fequitur contra-
di&io.fic idcb non fequitur .v.icHitm ejr .igitur nto-
nulli" mottu tfl. Probatur, quia ad nul-
lum impofsibile fequitur quodlibct, mfi formali-
terimplicet contradidkioncm , fed vacuum non
implicat comradidionem:ergo,&c.

Secundo , quia dc fa&o ponimus per fi Jcm,
quod Deus poteft facere vacuum, ita vt pofsit an-
nihilare aerem huius domus aliis corporibus non
mutatis : fed nullus ponit, quod Deus poteft fa-
cere duo contradidoria elfc fimul vera : igitur
fi ad vacuum ede fequatur comradidio, fequitur
quod pofsibile cft , quod in bona confcqucntia
antecedens fit verum , & confcqucns impofsi-
bile.

Secunda conclufio. Polito qtiiSd vacuum cf-
fet;corpora circumflantia non dilatarent fc,ncc
Scoti ofer. Ttm. / /.

concutrcrcnt fubit&ad replendum vacuum. Pro-
batur, quia fi ita cllet , Icquerctur quod ccclum
iam edet rarefadum in infinitiim;coulcqucns cft
impolfibile, 1 .CtxJLi extexo. & inde. Conlequcnria
probatur , quia extra cadum non cft aliquod cor*
pus,cui coniungatur c trium : igitur dc facio cor-
ium rarefiet per totum rpa(ium,in quo extra cae-
lum poteft efle corpus.

Sccundd,quia quodlibct ens naturale plus ap- 4.
petit fui pcrmancntiam.quam coniUngi crtmalio
corporctigitur fi edet vacuum , non edet necede
corpora circumdantia concurrere ad replendum
vacuum. Coulcquciitia probatur, quia multa fune
corpora, qux per rarcfadioncm ; & dilatationem
tendum ad non cllc.vt patet dc corporibus, eju*
fibi determinant certum gradum denfnatisjidco
fi plus appetant permanere , quiun fic ratefieri 1

propter replere vacuum.fequitur quod non rare-
fient. Antecedens probatur, quia quodlibct dili-
git fe permanere quantum poteft , vr patet per
Commentatorem iJttiiwtceinm.$i, igitur fi plus
appeterent rarefieri, quim permanere, iam appe-
terent plus, quam pollent appctcrc,quod cft ira-
polfibile.

Tertii.qtiia multa funt corpora, qux non fune
rarefaiflibiliaiigitur fi inter latera huiufinodi cor-
porum fieret vacuum , illa corpora lateralia non
concurrerem per rarcfadioncm. Ex ifto fequitur,
qu6d fi in vacuo poneretur vnuni graue fiinplcx,
q»Ad ipfura non moueretur fucccifiuc ex eo,
qutid tenderet per rarcfadioncm ad replendum
vacuum. Patctiquia multa funt grauia , qux pro-
pter quancumque poientiam vacui nullo modo
rarefiunt , verum a cft tamen quod aliqua fune
finxibilis naturx.vt aer, & aqua, qux rarefierent
vfquc ad certum gradum, nc fieret vacuum.

Tertia conclulio, polito quod vacuum clTct, fi Gr**t (im-
granc fi nplcx moueretur in eo , ipfum mouctc- fltX ",M w#“
turfubiro, exceptis aliquibuscafibus , qui dicen- vst£
tur. Probatur conclufio , quia omnis b motus cft
fecundum proportionem potem ix motoris ad
refiftcmiam moti : igitur vbi cft aliqua potentia
fine rcfiftentia , potentia in infinitum poteft mo-
ucrc fuiim mobile; fed in vacuo nulla cft. refi-
ftcntiaiigitur infiniti velocitate moucbit , fic per
confeqnens fubit&. Minor patet ex prxccdcn-
tibus, quia nulla cft relidentia mobilis ad moto-
rem , nec cx ren i fu partium , aur cx limitatione
ageutis, fic ita de alus modis, qui ta&i fuctunc
prius.

Et quia ifta conclufio ponitur compofitc , fci-
licet fi graue moueretur invacuo, ipfum moucrc-
rut fiibin\idco ponitur ifta conclufio quatta : Si
vacuum clfct nullum graue e fiinplcx pofitum
in ipfo moucretur , immfi vbicumquc poneretur,
ibi quielceret. Probatur , quia omnis motus ali-
cuius grauis cft vt fubfit Icoiori , 5: lcuis , vt fu-
perfit grauiori : led in vacuo nullum cllct Icue,
cui fubeirc graue appeteret ,ncc aliquod graue,
cuileuc appeteret lupcrcllc ; igitur in vacuo , fi
cllct , nullus fieret motus alicuius grauis, vel lc-
uis. Maior pater per experientiam , quia graue
11011 quiefeir ,aut defccndit exeo, quod cft in ta-
li ficu rcfpcdu cccli , fciliccc cx eo quid tantum
dillar , vel tantum propinquatur ad ccrtuiii,quia
aqua dcficndcns quiclcit in aliquo fitu , in quo
nunc cft aqua , per quem tamen fiium roouerc-
tur , fi in lilu ellcr acr , fic illa ntaior poteft pro-
bari per plure* experientias : fic nijnor nota cft,
quia hoc intelligimuspcc vacuum. Patet igitur,

Z fi

*r-

266 Lib.1V.

ft vacuum e flet , quhd in illo nullus fieret motus
naturalis grauis, vel Icuis. Et notandum , quod
quia nunquam expertum cft , quod fieret in va-
cuo , idc6 polito quod cfTet vacuum , nullus fcit

Jjuid feqoatur, ideo prxdi&x quxftioncs pofite
unt verifimiliter conie&urando.

Sed circa ptxdi&a dubitatur .concerto , quid
per vacuum porcfl moueri graue.vcl Icue ; vtrum
firmpcrfubito moucrentur. Kcfpondetur , quod
non fctnpcr.Vnde polito quod effet vnuro graue.
cuius vna pars crtirr ab vna pattccentri , & altera
ab alia ,tunc illud graue dcfcendcrct fucccrtiuc,
quia vna pars elici rcfiftcntia alterius. Irem.in
alio cafu, vt ii eilct aliquod compotitum ex terra.
Sc acre.& poneretur in loco fphxrx ignis vacuo,
tunc deiccmieret vfque ad locum acris fubitd.
fed dc loco acris deorfum fucccrtiuc.

P' Secundum dubium cft , poiico quod Deus fup-

plcrct differentias locorunt in vacuo, tunc pofiro
quid vna fphxra terrx iimplicis poneretur in
ccnrro terrx, vtrum ibi moucrctur circulariter.
Arguitur quod non : quia vndique efl xqualiter
de grauirate, ideo qui ratione mouercrur ad
vnani partem, eadem ratione ad aliam. Rcfponde-
tur, quid ralisfphxra non moucrctur ex fe fine
motore cxtrinfeco : quia fi fic ; iam tnouercrur
fubiti , & partes ipfius penetrarent fe; fcd talis
fphxra poreft moueri i motore cxtrinfeco, quan-
txcunquc eilct tnodicx virtutis.

Terni dubitatur , pofito quod fuper aliquam
fupcrficiem planam xque diftantcm a centro po-
nerentur dux fphxrx rerrx iimplicis in vacuo,
quarum vna effet maior, fcilicet alia minor,

Icilicct B, vtrum xque facile cfTet moucre vnam,
ficut Sc reliquam. Kcfpondetur quod fic : quia
qurlibrc earum i quantacunque potentia mora,
potell moueri , fcd ratnen a nulla potentia pof-
funt ambx moueri xque velociter. Primum pro-
batur : quia cx quo quxlibct illarum terrarum cft
fphxrica;igitur quxlibct tangit planum in pun-
ito: igitur ab vna parte illius puniti eft tantum
de grauirate , quantum ab alia parte *, & per con-
fequens potentia cll xqualis reiirtentix : igitur
quilibet excedi* additus poteft inoucre. Secun-
dum probatur , quia in maiori fphxra fignetur
gt auiratis mora in vna medietate , vt duo , & gra-
Uiras rcfiftitma , vt duo , & potentia , fcu cxcclfiis
additus , vt tunc tota potentia motafe

fiabcr ad rcfiftcntiatn in fcfquialtcra proportio-
ne. Tunc dc minori fphxra (ignetur vna medie-
tas , Vt vnum.Sc medietas rcfiftmua vt twM.ttcm
excertus additus ab cxtrinfeco vt v*um: igitur cx-
certus minoris fphxrx proueniet a proportione
dopU.qux cft maior fcfquialtera;igitur velocita-
tes erunr inxqualcs.

7. Ex iftis patet , quod fi in vacuo graue fimplex
ponererur in xquilibra , ipfurn haberet refiften-
tiam cx contra appcnfo, differenter tamen quim
in pleno: quia in vacuo quilibet excertiu vnius
fuper alterum furticerer ad faciendum motum;
fcd in pleno non quilibet fufficeret proprerrefi-
ftentiam medij:<Sc hoc de primo.

Crono mlx- Qupntum ad fecundum , de motu mixti in
pn*t*r ?acuo; ^'co 9“^ ‘n propofito intelligimus
v« fftt. per mixtum illud quod determinat fibi omnes

qualitates primas in gradu citra fummum , &
cum hoc determinat fibi qualitates motiuas rc-
miffas per contrarium , vr grauiiaccm remittam
per aliquos gradus leuitatis, & c contra : vel fal-
rem permixtum intclligtrur aggregatum ex gra-

Phyficorum

ui , Sc lcui , vt fi infra partes grauis contineatur
aliquod corpus lcuc. Tunc dicitur primo dc mo-
tu locali, qu6d mixtum ex omnibus elementis
fi moueretur in vacuo , moucrctur fucccrtiuc,
quia tunc haberet rcfiftentiam inrriufccam. Se-
cundo , quod fi efTet mixtum cx aliquibus tan-
tum, tunc in aliquo loco moueretur fubiti ,vc
mixtum ex terra , &acre moueretut fubiti in lo-
co ignis.Deinde de motu alrerationis dico , quid
in vacuo nullapoteft fieri alteratio ab cxtrinfeco
remoto , quia non effer medium fufceptiuun»
a&ionis ; & idci in vacuo non polTct fieri vifio.

Et dico notabiiirer rtmoiot quia ab cxtrinfeco
immediato bene poteft fieri alteratio. Similiter
ab imrinfeco poreft fieri alteratio. Ex quibus
fequitur , quid in vacuo portum fieri morus
confcqucntcs «Iterationem imrinfccam , vc nu-
tritio, augmenratio , tarcfadio, condenfatio, Sc
confimiles morus. Item in vacuo poteft fieri
tnoius progrefliuus animalium, motus proiclto-
rum,& hoc per impetum tantum in prorralto
ab impellente. Er per ifta poteft judicari dc aliis
motibus.

Ad rationes. Ad primam dico, quid graue exi- f.
ftens in vacuo, nec cft in loco narurali.nec inna-
turalirquianoncft in loco, ramen renendo quid
Deus fupplcat differentias locorum in vacuo,
tunc dico quid graue fimplex moucbicur fubiri,
fi non detineatur aliunde.

Ad fecundam dicitur, quid motus non eft
finis grauis , fcd locus deorfum ; ideb graue
pofitura in vacuo , fubiti acquireret illum lo-
cum.

Ad tertiam, fi inrelligamus per optime, vtlecim,
concedo, quod per vacuum in infinirum velociter
moucrctur.

Ad quarram dico , quid Atiflotcli furtreir,
quid terra illius mundi inclinaretur ad rerram
iftius,fed non oporret , quid moueretur ad iftara
terram.

Ad quinram , concedo quid illuminatio fic
cum rcfiftcntia non immediate, fed mediatc,quia
confequitur motum, qui cft cum rcfiftcntia.

Ad fextam, demotu cccli dico, quod ille motus
eft voluntarius , nec ibi requiritur rcfiftcntia ad
fucccfiioncm.

Ad vltimam.di&um cft in fecundo articulo.

AN NOTATIONES.

\/ LTUm e t Umcn ' ^U°d *"?** >Mm fi*****l* 9.

V natura, Sc c. Nota quod fi ertet vacuum, Calimar,
nullo pofito miraculo alio , qtiim vacuo in con- rt^mv at
cauoLunx, cccli nullo modo concurrerent ad TtPUndum
replendum illud , quia fuapre natura funt in-
corruptibiles : & tamen concurrere non pof-
fenr finerarefaltione, ne relinquerent vacuum
locum futim , quod efTet miraculum maius quim
illud de vacuo. Cxcerfiin cum aer , Sc aqua fint
mobiles, Sc rarcfialbbilcs, minus repugnat natu-
rx , quod afeendant , quam vr derur vacuum; at-
que adeo , pofito vacuo , rarefierent vfque ad
uinunam raritatem , fub qua portum conferuari,
vt repleant quam maximum polluor vacuum,
non ramen (vt hic dicit Scotiis) adeo rarefie-
rent , quoufque corrumpantur : nam fi corrum-
perentur, plus vacui inancrct; nifi dicas qu&d
conuerreientur in rariflimum ignem, qui poterit
maiorem locum replercrfcd profedloproprer va-
cuum non cft admittendum, qudd vnum rorum
elementum

QuxftioXII. 267 .

elementum cornimparurmiaximc quia per folam
rarcfa&iunem,fiiie aliqua altcrationc, & inflam-
mat ionc , non videtur quomodo aqua conucrta-
tur in ignem, immo neque in aerem.

Cmnmrfo L Omnis mottu rji fecundum propcrtionrm poten-
difvtrgrmii tU 'motorie ,&c. Nota quod de caufa fucccflio-
aafk i*t*t iifs in motu Fuit altercatio , arque contentio in-
Amrtm^c' ,cr Aucrrocm Aucmpaccm , vt patet in ifio 4.
A0mf ‘ csp. it z/jcmo. Nam , Aucmpaccs vir dodifli-
mus, Se Auerrois prxeepror , credidit fuccclfio-
nem in motu proucnire non ex refiflentia me-
dij.fcd potius ex refiflentia mobilis ad motorem,
rf" fcilicct ex virtute mouentis maiore, vel mino-
rc.& fi ex medij refiflentia fumatur in motu fuc-
ctflio , hoc cft tantum per accidens ; 8t ideo di-
cebar rationem illam Ariftotclis captiofam elfc
te fallacem ; quia propofitio illa , qnulu ejl pro-
portio medtj *A medium in [fiffitndint , e*r fubtilits-
te .talis ejl proportio mottu 4J metum in velocitate, fr
/.oditote , cft falfa •, quia aliis non cflet motus in
tempore , nifi ex reliflentia medij : atque adeb fi
non ctfet medium refiftens, motus clfct in inflan-
ti, quod conflat cire falfum: quia corpora cxle-
flia moueremur in inflanti, cum ineortim moti-
bus non fit medium refiflens in quo.vcl per quod
moueantur.

' 10. Aucrroes aurem volt rationem Ariftotclis
dcmonllrationcm efle cfficacifliuum ,Sc contra
•• Aucmpaccm dicit, quod omnis morus cfl con-

tinuus , te quod h*c continuatio non potefl cfTe
ex fola vittate mouentis , vt Aucmpaccs fcnfir;
nifi etiam Fuerit aliqua rcfiltenria ,qmm viteus
monentis fuperet’, ita vt fecundhm illam ratio-
nem proportioni* , Fecundam qtttm virtus mo-
uentis 'teftftcmiam fuperat , motus quoque fiat
velox’; atque' 'a dei in his motibus , in quibus cfl
maior proportio rcfillcnrix . cfl eyam maior vc-
/ocirasA' vbi proportio refiflentia: minor, etiam
A: velocitas minor : & vbi virtus mouentis rclt-
flemiara non fuperat , aut fecundum certum cx-
ceflum a natura flaturum eandem non excedit,
motus nullus eflicirur. Vnde tribus tantum mo-
dis ex ipfo Ariftotclc oftendit Aucrroes rcfiften-
tiaminaeniri poffe.aut ex parte mobilis Qc medij,
vt in antmalibus.qux in pleno mouenrur, in qui-
bus corpus , quod cfl adu , & medium quod cfl
lenum.animx mouenti refiflir.Auc ex parte 'mo-
dis tant6m,vtin animalibus, fi monerentur in
vano, i 11 quibns non medium, quod cfl inanc.fcd
folum animalis corpus animz mouenti refiflit;
te in corporibus cxlcftibus,in quibus ipfuin c«-
lum motum fine medio animx mouenti refiflit
ratione firus conrrarij, quem habet admotum
intentum a motore : nam primum mobile non
tnouerur in inflanti ab Intclligcoria : quia par-
tem , quam modo habet in Oriente, intendit In-
tclligentia mouere ad Occidentem :& propter
continuitatem partium otbis , non potefl fieri in
inflanti. Tertio, ex parte medij tantum, vt in cle-
mcntij,qux monentur in pleno, quorum materia,
quzadu non cft , fed facultate tantum , forma:
mouenti refiflere non potefl; fed medium folum
cfl illud.qtiod refiflit.

ir. Seotns vero in 1. Aifl.i. cjtufl.y. ad quarrum
Uxtm i, principale , eJT* 4. dif}.+$. qutfi.f. nrtic.i. dicit
quo J fucceffio in tnotu caufatur propter refi-
J*11" ftcntiam mobilis ad motorem ,te ipfius mobilis
ad medium inter ipfum.&r terminum : verbi gra-
tia «virtus motiua lapidis mouct ipfum lapidem
deorfum , lapis ipfc cfl mobile, te facie rcfiftcn*
Scoti oper. 7 em. 11.

tiara virtuti motiux !apidis:quiacorpu; lapidis,
vt comparatur virtuti finirx,& limitatx.non po-
tefl ellc in inflanri a tali virtute de loco futium
iu locum deoifum ; atque adeo lapis vt compa-
rarur tali virtuti , traniit focceffiuc per omnia
media vique ad centrum j atque ita omnia iila
niedta inter terminum usjuo , t< terminum ud
quem , faciunt fibi relidendam ; cum ita fint in-
ter le ordinata , vr ta!c mobile , comparatum ta-
li virruti , non pbffic fimul , te in inflanti tran-
fire omnia illa media , arque a Jcb fucccflio in
tali motu caufatur ex icliftchru mobilis ad
mororein , Se ex refiflentia mediorum ad mobi-
le. Et in quarto loco fupri relato fub (itera B,
iuqtm,qubd omnes illx caufx taclx a Commen-
tatore quarto Plq ficorum dtp. de vacuo , mobilis ad
motorem , & tnobilis ad medium , Se medij ad
mouentem reducuntur finali ter; fiuu alias te-
r/gi (fcilicct in 1. vbi fupra) ad impcifcftionrm
virtutis agentis, propter quam impcrfciftionem
potefl fibi mobile refiflere non ablolutc , fed vt.
rcfpicit terminos , & medium per quod transfe-
rendum efl i termino in tctminutn.
c Si vacuum effit. miHum^uuefimplcx.Sec. No- u.
raqubd fecundum Philofophumbr i/?o quarto cap. farui ftgnifi-
ic v4cuottrci funt vacui figtiificattbncs. Vno mo*
do vacuum fignifica: illud, quod nihil cfl. Secun- t,a' ■
do modo fignificar, in quo non cfl corpus fenfi-
bile : &r iflis duobus modis accipitur vacuum
tranfumptiucrquia venim vacuum non efl illod,
in quo nihil efl ,quia fic puu-flum effit vacuum:
nec verum vacuum efl illud , in quo non cfl cor-
pus (en fibi! e , quia fic locus in quo cfl aer, effiet
vaemnn Tertio modo accipitur vacuum pro fpa-
tio reccpriuo corporis naturalis , priuaro tamen
corpore naturali, te hoc potefl dupliciter intclii-
gi : vno modo , qubd in illo fpatio nec fit corpus
naturale, necquantiras feparata. Secundo , qubd
in illo fpatio fit quantitas feparata', fed elice
quemadmodum erat ante mundi creationem/
vel mine extra ca!um:& iflo modo nunc Doflo-
rcs difptjrant de vacuo. Sed ifte intellectis con-
tradiCionein inuoluit , fcilicet qubd fit aliquod
rcccpthitnn corporis carens’ omni quantirare,
quia ellet ponere quantum fine quantitate : nihil -
enim potefl recipere quantum nifi quantum.ar-
que adeo , vt coniiciocx ipfo Ariflotele nullus
antiquorum ira pofuit vacuum inita vniucrfum,
tamctli aliqux eius rationes militent quoque
aduersus hoc genus vacui. Secundus intcIIcCus
cfl minus impoflibilis , fcilicct qubd fit aliqua
quantitas lata , longa , & profunda , Se ab omni
lubflantia.5: fenfibili qualitate feparata , vr fides
Catholica ponit quantitatem in fan&iflTmoEu-
chariflix Sacramento fine omni fubflantia cor-
porea, in qua fit vr in fubieCo , ita Deus efficere
pofler quantitatem fine omni qualitate ,te fob-
fl.mtia.Er huiufmodi quantitatem feparatamre-
cepriuam corporis aliqui antiquorum dixerunt
efle vacuum.

Nora fecundo , quod ralis quantitas fepara* ij.
ta duobus modis potefl intclligi , qubd ellet re- gju
ceptiua corporis ; vno modo qubd cederet cor- fit***** du--
pori naturali , fed ingrediente naiurali corpore,
flaret fimul adxqiiate curo illo , atque immo- p,
bilifer manerer in hunc modum pofueruuc tefuimorir-
antiqui quantitatem feparatam efle vacuum.AHo Ptr*‘
modo potefl intclligi, qubd illa quantitas ce-
derer corpori naturali 6c ita loquitur Ariflote-
les in the rju.tno fe.rt.-p6. ie yumtiutt pofitiun,

Z x quando

268

Lib.IV. Phy ficorum

quando dicic , quod fola quantitas facit di date»
vt fi corpus cubum fcparatuni ab omni fubdan-
tia » & ab omni qualitate; fenfibili > poneretur in
aqua,faccret tantum de aqua didarc»quantum cil
corpus cubum.

Nota rctrio, quid (ponendo vacuum efTe fpa-
tium non repletum corpore, fcd fn eo efle tan-
tum quantitatem feparatam, ficuc ponebant an-
tiqui , fic tamen quod illae dimcnfiones non ce-
dcient corpori , vel mobili») tunc in vacuo nullo
modo pollet clTc motus : quia non potcd dari
penetratio dimcnfionum.Modi antiqui dicebant
corpora phylica pcnctratiuc moneri per illas, fic-
ut corpora gloriola moucbuntut per ccclmn:

• fyafquc dimcnfiones dicebam ede locum, vr fupra

cxpoluimus:qu.c cum haberem in fc corpus Phy-
licurn .pcnctratiuc erant locus plcnu$;cumauiem
omni corpore carerent , erant vacuum i fed edo
quod illx dimcnfiones cederent , Se cum hoc ali-
quam icfidcmiam mobili facerem, tunc etiam
Philofophus concederet in vacuo poITc fieri
motum ; negando ver6 dimcnfiones facere refi-
dentiam.fcd tantum cedere mobili, vr ponebant
antiqui, dubium cd.an in vacuo poffit ede motus?
Se Andoteles contra anciquos probat qu&d non.

1 4. Notaqiuito.quod motus duplicem habet fuc-

Mttmi ccflioncm ; vna cd fucccflio cflcntialjs; altera cd
ei/tr hAtt fucccflio accidentalis. Succcfllo e dentiatis com-
fntujftn . pcc|c rnociitCX diutfabilicace fpacij .fcu medij , per
quod mobile mouctur ; fcd fuccelliu accidentalis
competit motui ex aliqua qualitate fuperaddita
fpatio , line medio, qux cd ratitas , vel denfitas,
qux funt qualitates confcqucntcs calidum, & fri-
gidum, vt dicit Commentator 7. Pbyfic.comm.if.
Se penes idas qualitates medium cd promotiuum,
vel nnpcditiuum motus , id cd , penes fubtilita-
rem medium promonet, Se penes denfitatem im-
pedit ipfum motum , & ratione idarum qualita-
tum,fcu conditionum accidentalium, qux lupcr-
adduntur fpatio, fcu medio, motus habet fucccf-
fionem acci Jentalcm, fcilicet vclociuicm,fi: tar-
ditatem ; licet a fpatio , & medio habear fucccf-
fioncmcn'cmialcm, Se clfcntialem velocitatem,
prout hxefunt quanta, fcilicet {j>4ttum9 Semt-
diur/t.

Nora quinto , quod motus fa&us in pleno
habet vttamque fucceflioncm ;c(reutia!em,qua-
tenus fpatium cd diuifibtfe : Se accidentalem,
quatenus fpatium cd rarum, vel denfutr.. At mo-
tus fadus in vacuo , li vacuum cedere polfcr , id-
cd.fi illx dimcnfiones fcparatx cederent mobdi,
vt ponebant antiqui ex diuifibilitatcfpatij.habc-
rct Jiuifibiliratcin.fic fucceflioncm cflcntialcm,
fcd nullam velocitatem, vel taiditatem fuperad-
ditam haberet ; quia in vacuo nullacft qualitas:
ideo in vacuo non caufatur motus nec velox nec
tardus, quia amota causa , amouctur cflc&us : Se
caufa velocitatis, Si tarditatis, cftraritas.fic denfi-
tas , qux non funt in vacuo. Nam fucccflio acci-
dentalis , vr iam diximus , qux cd velocitas , vel
urdiras in motu, non caufatur ex diuifibilitate
fpatij , quia fi fpatiacifent xqualia , morus faftl
in ipfis edent xque vcloces.vcl xque tardi, quod
cd falfum •, vt paret de motibus fa&is peracrem,
Se aquam; caufatur ergo velocitas accidentalis ex
fubrilitatc pleni; & tarditas ex ipfius denfitare,
atque adeo motu, fj&us in vacuo non cd neque
tardus, neque velox.

I Ex his fcquitur primi , quod (cum fucccflio

■ elfcmialis polii t e fle e que in vacuo, ficuc in pleno.

cum vacuum fit xque diuifibile in partes , ficuc
plenum) motus facius in vacuo clTct proportio-
nabilis motui fa£o in pleno, loquendo de fuccef-
fionecflcntialiflcd loquendo de fucceffione acci-
dentali, hoc cfltldc vclocirare ,ifc tarditate fuper-
addita,cum nulla talis fic in vacuo , motus faltus
in vacuo non potcd propomonari motui fa&o
in pleno, quia nihil ad flujMid nulla cd pioportio.

Secundi , fcquitur quod fi antiqui polucrunc
motum caufari in vacuo, & non velocitatem mo-
tus ; Aridotcles nihil haberet contra cos , quod
eflee iuconuenicns ,quia non haberet', nili quid
morus fadlus in vacuo non proportionarctur
motui fa&o in pleno in velocitate , & tarditate,
quod v tiqoc verum (rd.Scd non probaret contra
eos.quod motus fa&as in vacuo non proportio-
naretur motui fa&o in pleno fu fucccflione cf-
fcntiali.Vcrum.fi antiqui nedum pofuilfcnt mo-
tum fieri in vacuo quautum ad cflcntialcm fuc-
cclfioncin , fcd etiam quautum ad fucceflioncm
accidentalem , tunc ratio Aridotelis concludit
contra eos.quod illi morus fa&i, vnus in vacuo.
Se alter in pleno, cflcnr proportionabilo* in ve-
locitate, Se tamen vacuum, Se plenum non cflcnt
proportionabilia in fubtilitatc , & dcnficatc,
qux funt caufx velocitatis , Se tarditatis in mo-
tu. Modo impoflibile cd, quod proportionen-
tur motus in velocitatc,& fpatia non proportio-
nentur in fubtilitatc : quia impoflibile cd , quod
propoi nonentur cflc&us , nili proportionentur,
fi: caufx.

Tertii, fcquitur quod antiquis ponentibus
in vacuo motum prccisc in ratione qui motus,
non ed impoflibile motum in vacuo efle xqua-
Icin motui fa&o in pleno, hoc cfl, fieri in xqualt
tempore cum motu, qui fit in pleno ; quia me-
dium vacuum potcd xquari medio pleno in
quantum cd ratio, fcu caufa fucceflionis edentu-
lis in motu. Si ambo media finr , verbi grana, de-
cem cubicorum , atque adei fi aliquod plcnnm
acciperetur in tali proportione , in quali accipic
Philofophus ad motum fa&um in vacuo, dando
femper in fucccflione cflcntiali.illud plenum ac-
ceptum eflee omnino ncutrum.id cfl, nec rarum,
nec denfum , falcem vt fic nullam daret qualita-
tem accidentalem motui.ficut nec vaciiumptque
ita illi motus non cflcnt neque tardi,ncquc velo-
ces. Philofophus ergo contra antiquos habet,
quod cum vacuum nullam habeat qualitatem
accidentalem, vitra fuccefsioncm clfcntialem
non tribuit motui velocitatem ; quia fi fic , poflet
aliquod medium plenum dari xquaie , Se tunc
per medium plenum , Se vacuum fieret motus in
tanto tempore, quantum tempus coircfpondercc
illi conditioni accidentali motus, quod cdim-
pofsibiJc : quia fccundiimhoc media cflcnt im-
proporrionabilia.hoc cil, fi illi motus cflcnt pro-
pottionabilcs in velocitate , etiam media, id
cfl , vacuum Se plenum cflcnt proportionabilia
in fubtiliratc, quod cd impofsibile. Quia ergo
antiqui dicebant motum in vacuo dfc tardui»,
fic* velocem, ideo rationes Aridotelis conclu-
dunt contra illos, de rardiute , fic velocitate
motus ; fic probae quod talis motus non pofsic
efle neque tardus , neque velox. Cxtcium , cius
rationes non concludunt (impliciter motum non
pofle efle in vacuo (iib ea ratione, qua morus,
Se hxc di&afunt , ponendo vacuum efle fpatium
(eparatutn.

Sed dubium cd , ponendo vacuum cifr con-

Qusftio XIII.

269

jttUt" . &

«M- *

rmntorf-

/-•

it.

*«■ "

(tti i • ti*m

«9-

duitatem alicuius loci , in qua prorfus nullum
iit corpus neque Phyficuin , neque Mathemati-
cum , vi fi Deus deftrucrec elementa omnia , ni-
hilquc remaneret intra oibcs coeleftes.vtruin per
illud fpatium inane portet fieri motus. Pro cuius
folutione obferuandum eft, tarditatem, fcu velo-
citatem motus triplici ex caufa prouenirc polle.
Primi , ex parte ipfius mobilis , quando fcilicee
mobilia diueifa funi , ita vi vnum altero fit era-
uius , vel leuius ;#vclociis enim monebitur Tur-
ium , quod leuius eft, quim quod minus leue:
&deorfurn, quod eft grauius , quam quod mi-
niis graue. Secundo , ex parce fpatij ccfiftentis;
minus enim refiftic aer, quam aqua ; quare mo-
tus per acrem , exteris partibus , velocior eft,
quitu motus per aquam. Tertii , ratione fitus;
pars enim orbis.qux eft in Oriente.tefiftit parti,
qux eft in Occidente, vt non podic effe fimul in
eodem fitu , & fic non poteft in inftanti moueri
orbis Lunx.

Hoc ftante, dico quid motus per vacuum ne-
certarii fieret in tempore. Quod patet primi, ex
parte mobilis ; fit enim corpus mobile in vacuo
tripedale, tertia pedalitas non portet deueniread
locum primx.nifi prius effet in loco medi* ; fcd
boc prius Sc poftccius non poteft efle fine tem-
porc:ergo,fi£c. Item, fuppono quid cllet vna ha-
fta magna affixa in tetra;5c fuppono.quid.rtdnie
vacuo i ccelo vfque ad terram, aliquis lapis mo-
ueretur fic a capite lanccr , Sc aliquis alius lapis
eiuldem quantitatis, Sc grauitatis , & figur* in-
ciperet etiam fimul moueri i medio illius ha-
ftx. Tunc quxro an ille lapis , qui monetur i
medio lanccx fit prius in terra , quim ille, qui
mouetuc a capite, vel fimul. Non fimul , quo-
niam,quando lapis, qui mouetura capite, eft
vbierat lapis alter, puta in medio ; lapis qui
«tat in medio, vel aliquid rranfiuit , vel nihil;
fi nihil , ergo non fimul inceperunt moueri,
quod eft contra Tuppofitum: ergo aliquid tran-
fiuit ; ergo priis eft in terra, quim alter. Sed vbi
eft prius Sc pofterius , ibi eft fucccflio ; crgo.fcc.
Secundi probaiur, citius afccndit leuius , Sc d-
ciOks defeendit grauius ; fed fi in vacuo effet mo-
tus in inftanti , tum xqui citi defeendetet Una,
quim plumbum , Sc xque citi afeenderet ter-
ra , quam ignis. Tertii , probatur fic : Si in hac
aula.vcrbi gratia , squalis eft diftautiaitefko ad
pauimcncimi , fi fic plenum tale (patiam , ac fi fic
vacuum ; fed fi motus in vacuo fieret in inftanti,
non elTcr talis xqualis diftantia-.impoflibilc enim
eft naturaliter , quid talis diftantia in inftanti
uanfearur i ergo motus in vacuo non poteft fieri
in inftanti.

Et his patet ad primam rationem Ariftotelis
Concedo enim nullam elTc proportionem inter
vacuum & plenum , neque inter rcliftcntiam
vacui , Sc pleni ; nego tamen quod fiat motus in
inftanti : quamuis enim in fpatio vacuo non Ite
corpus , quod refiftat ,eft tamen aliunde ratio,
vt fupra diximus ,qux facit motum clTe fucccf-
fmum.Et fi dicas-.ergo ratio Ariftotelis non valet
contra antiquos. Siquidem 8 c ipfi potuilTent re-
fpondere alia ex paire motum effe fucceffimim,
quamuis datetur vacuum , vt ipfi «(Terebant:
atque ita mali inferebat pro inconuenienii ex
vacuo dato motum per ipfum ficti in inftanti.
Kefpondco Ariftotclcm optime ptocederc con-
tra antiquos putantes in ipfomet vacuo cfic ren-
ftcntiam:quia illi ponebant vacuum illud diracn*
Sceti «per. Tem. / /.

fionatum , affercbantque exparte dimenfionam
elfe rcliftcntiam ; ita vt motus per tale vacuum
fieret in tempore : Ariftotcles aurem illa ratione,
Sc aliis hanc fcntentiam reiedt. Vnde nec illo
vacuo dimenfionato , ncc in ifto , quod ex calo
ponimus, aliqua eft refiftcntia ad motum*, led
aliunde ptoucnit refiftcntia , vt fupra diximus,
antiqui autem Philofophi folam , quam ex parte
dimenfionum falsi cxiftitnabant effe , ponebanr,
& fic optimi contra illos fequebatur motum
fieri iuinftami.quod falfum eft. Vel dicas, Sc me-
lius, ficut annotatum eft fupti,annotationc quar-
ta,8c quinta.

Q_v jISTIO XIII.

Utrum pojftbilc Jit ejje vacuum.

AriAot. I.M. Aucitoc» * idit|oi

ictiM D Thom. M.9 & A11’'1 M'R° '"" V

autfl f. n fteuf». Scotus i» 4- Mfl 41- 1**1* ■ I- 4,r*‘* &
mmtdl. 1 1. 4 rt t. Caoonie q.Hgfif. 4 Commbiic.

,a f.f.aueft i.<y x.Complutcn. Jifput.x o qutft
Ruuius tjMAfi.t. Roccus J I Auetfa /»*•*•

Rgvitvr primi quid fic, per expe-
rientias ali quas. Primo, qui a vitrum plc-
num aqua, aut vino,rantum continet de
moneta nouiter facta, quantum contineret fi non
elTct vinum,aut aqua;quod non crtet mfi in vino,
aut aqua elfenc vacuitates in quibus reciperetur.

Secundi, quia vas plenum cineribus tantum
recipiet de aqua, quantum faceret fi non ertent
cineres; quod non elTct nifi intra cincicsdTcnr

vacuitates reccptiux aqn*.

Tertii, quia dolium continet tantum de vino
cum veribus, quantum contineret fine vtribus;
quod non elTct nili vtres reciperentur in vacuo.

Quini , arguitur racionc:& fint duo corpora
perfecte plana fibiinuicem immediata ; &: fic fu-
perius A,Sc inferius fl.tuncpcr chordam affixam
centro ipfius A fepatetut Ai B ,tnnc xque citi,
ficut vna pars A feparabitur \ B , xque citi &
reliqua. Tunc igitur immediate poft hoc A, fe-
cundum fc, & quamlibet pariem fui diftabit iS,
tunc igitur vel immediate poft hoc , aer ingre-
diens replebit totum fpatium inter A, Sc B , vel
non*,linon,habcrur propofitum, fi ljc;igitur mo-
tus localis ipfius actis fadtus eft fubito , quod eft
impoflibilc.vc patet 6.hniw.

Quinti • quia condenfatio , Sc rarefactio lunt
poffibtlcsrigirur poffibilc eft vacuum clTe. Ante-
cedens patet ad experientiam. Confequentia pro-
batur; quia in condcnfationc partes circumfe-
rentiales appropinquamur partibus centralibus,
Sc c contra in rarefadlionc elongantur a centra-
libus; tunc igitur in rarcfa&ionc partes ciicum-
fcrcmialcs , vel recipiuntur in pleno , vel in va-
cuo : fi in pleno . tunc corpora penetrabunt le,
quod eft impoffibilc; fi in vacuo, habetur pro-
politum. ... a

Sexti,vacuumintclligitur;igirur vacuum eft.

Antecedens patet, quia de ipfo eft fcientia. Con-
fcquentia probatur ; quia irncllt-ftus eft virtus
pafliua,& non poteft moueri nifi ab ente.

Septimi , arguitur per locum i parte tol/“s*
in modo ad fuum totum ; quia fcquinir Aiqutdejl
Vdcnum t- ino, igitur aliquid tjl vacuum : quia i fta dc •
terminatio vinum non eft diminuens.

Qppolitum arguitur pcc Ariftotclem •»»
quarta trulUtH * text.Gq. vfque *ditxt.%6. Ptim
7 Z ) notandum

%7o

Lib. I V.

Anplur

Jint rjftt in

*>Jtm Itet.

Jmpjiwio
tnfltx de
VACUf.

nocagdum , quod per eafdcm rationes . quibus
probatur vacuum cllc , poteft probari plura cor-
pora ede limul.vcl falcem per aliquas illarum, vc
pater de illis rationibus , qua; ducunt ad hoc in-
conueniensjfcilicet quid vel yacuura cft,vcl plu-
ra corpora funt fimul.

Ideo notandum , quod corporum quzdam
funt quorum vnura natum eft informare reli-
quum , vel ambo tertium ; vc materia , & forma,
albeJo,6c calidicas.Alia funt quorum nullum na-
rum cft informare reliquum, nec ambo nara fune
informare tcrtium;vt homo,& afinus.Modo plu-
ra corpora , quorum vnum natum eft informare
reliquum, vel ambo tertium, bene portunt ede li-
mul ; fcd de aliis corporibus , quorum neutrum
natum clt informare reliquum , nec ambo ter-
tium,hoc cft impoilibile.

Secundo notandum, quod hoc nomen vacuum
cft nomen priuariuum,& figmHc.it tantum, quan-
tum hxc oratio , lac ne non reptet ut corpore ,■ Sc ideo
quando dicitur , vacuum clt locus non repletus
corpore.ibi fuinicur tjfc p r ofignifitare.

1 Tertii notandum , quod fecundum duplicem
imaginationem dcloco, clt etiam duplex imagi-
natio de vacuomam vc patuit in principio huius

Jjuarri , aliqui imaginantur locum efie fpatium
cparatuin, ideo fi imaginetur totus mundusan-
nihilari , totum fpatium , quod illi imaginantur
mundum occupare , diceretur cllc locus mundi.
Sed alij ponunt locum efie terminum continen-
tis. Et ita propoitionaliter clt duplex imagina-
tio de vacuojvna ponit, quod vacuum fit fpatium
fepajaium ; Sc (ic vacuum efie aliquid , implicat
contradictionem. Alio modo imaginatur vacuum
cllc fupcificicm corporis continentis priuaum
contento, licut fi torus ai:r huiuj domus cficr an-
nihilatus, lateribus domus manentibus vt nunc,
tunc fuperficies interior huius domus diceretur
cire vacuum.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima concld-
fio. Impoilibile cft aliquod vacuum feparatum
efie. Probatur, quia fi ellct aliquod vacuam fepa-
racum,tunc fequcrcrur , quod aliquod efiet per-
petuum,fcu cozternumipfi Dco;qudd Deus non
pofict augmcntace.nec annihilare, nec diminue-
re,nec alio modo variare; confequens cft falfum,
Sc impofiibile, quia omne aliud a Deo clt caula-
rum ab iplo , &^ab ipfo dependens , &pet confe-
quens mutabile ab ipfo Deo.

Secundo, fequeretur quod plura corpora efient
fimul ; confequens eft impofiibilede illis corpo-
ribus , quotum vnum uon cft natum informare
reliquum, nec ambo tertium. Confcqucntia pro-
batur,quia illud fpatium feparatum cft xque lon-
gum, xque latum , Sc xque profundum, ficut cor-
pus , quod in ipfo recipitur: Sc per confequens
ipfum cft corpus , Sc non cedit corpori recepto,
inuno ftar fimul cum ipfo ; igitur plura corpora
ftant fimul.

Tertii, fequcrcrur quod cficr aliqua dimcnfiq
fcp.tr ara ; confequens cft impofiibile , quia apud
cognofcentem efie accidentis implicat coiit udi-
t Vide ccb- Aioncm *, accidens cllc fine fubic&o , vt patuit
prin™ huius Pr‘mo buiue,text.)6. Confcquentia probatur, quia
bbti. 'n v-'cuo feparato efient djmcnfiones quemad-
modum in corporibus naturalibus.

Quarti, fi cficr aliquod vacuum feparatum,
hoc efiet prxeipue propter morum localem : fcd
proprer hoc non , quia in vacuo fcparato,fi cller,
nullus fieret motus localis , cx quo nulla e f-

Phyficorum

fet differentia partium ficus , ratione culus fie-
ret motus , de vna parte illius fpatij ad aliam
partem.

Quarti, fi fir aliquod tale fipacium feparatum;
tunc verum eft dicere , quid ipatium feparatum
eft,& non cft aliquid , nec aliqua ,*nec fubftantia,
nec accidens. Item , concedere quid huiufmodi
vacuum eft quantum, & xquale corpori, quod re-
cipitur , & tamen ipfumncceft ens, nec entia,
quod eft impofiibile, quia quantum, & mcjhaU non
dicitur nifi de entibus.

Secunda conclufio. Nulla fuperficies corporis
continentis, * nec aliquod corpus continens eft
vacuum, imtni quilibet locus cft repletus corpo-
re. Probatur, (inducendo in corporibus mundit
nam in ccclo non eft vacuum inter ftdlas , nam
flcllx vniformiter monentur,) quod non cft bc-
ni poflibile faluarc vniformitatem motus , nifi
ftcllx fint fixx in aliquo corpore folido,&per
confequens ibi non eft vacuum. Eodem modo
poteft induci in fphxris Planctarum , in quibus
nullum cft vacuum. Er fi obiiciatur dc cpicy-
clis , quia medietas epicycli fupra dcferenrcm,
quando mouetur , vel recipitur in pleno , vel in
vacuo : fi in vacuo , habetur propofitum ; fi in
pleno , tunc corpus cxleftc cedit fibi, Sc eft fluxi-
bile, vel plura corpora erunt fimul , quorum
vtrumquecft impofiibile. Rcfpondctur, quid illa
imaginario eft falfa , qux ponit vnam parrera
epicycli fuper deferentem , immo totus cpicy-
clus debet imaginari infra orbem, in quo eft epi-
cyclus.

Irem, poteft induci in elementis, & in iftis in-
ferioribus , quia vbi dicimus efie acrem , ibi eft
plenum , dc quo ramen antiqui magis dubiraue-
runt.vt paret per vcficas repletas acre , Sc decla-
ratur in textu.

Secundi, probatur per experientias , qux po-
nuntur in tranatu de inani, & vacuo ; quia cor-
pora naturalia moucntur cootra naturales incli-
nationes luas , ne fiat vacuum. Prima experien-
tia b cft de aqua afccndente ad exringuendum
candelam coopertam vrinali. Secunda experien-
tia ; fi fiat vas habens duas tibias , vnam longio-
rem alteri , Sc breuior ponatur in aqua , tunc
per brachium longius extrahatur aer, aqua afeen»
der per tibiam breuiorem : quod ramen non fa-
ceret nifi ad prohibendum ne fiat vacuum.Tcrtia
experientia eft , quod graue exiftens furfum non
jmpeditum,non dcfccndct nc fiat vacuum; igitur
in iftis inferioribus per agens naturale non eft
poffibile vacuum efie. Antecedens probatur, quia
fi fir vnum vas habens mulca foramina parua
fubtus,& vnum foramen magnum fupri,tuncfi
illud vas replearur aqua , Sc foramen fuperius fic
obftru&ura , non defeendee aqua per foramina
inferiora; quod non efiet nifi ad prohibendum
vacuum. Quarti , videmus quid elementa leuia
defccndunr deorfum, vt patet de acre, quidc-
fccndit in foffione puteorum.

Contri iftam conclufioncin arguitur , & fic
vnum corpus concauum perfc&efphxricum vn-
dique vniforme grofiitic Sc robore , vt dlcc de
chalybe ; Sc fit illud corpus repletum acre; tunc
ponatur illud corpus fic repletum in aqua, vel in
aliquo.quod intense frigefacit;tunc aer interdu-
fusin ifto vafctCondeofabitur : quia frigefiet , Sc
ad frigefa&ionem confequetur condcnfatio: igi-
tur occupabit minorem locum quini anrc,& pec
confequens maucbic vacuum. Refpondctur,

quid

X

Qu^ftio XIII.

quhd impoflibile eft acrem in illo corpore con-
denfari a frigido , quantumcumque inteufo, nili
frangatur illud vas , aut in ipfo ut aliquod fora*
men , per quod in ipio iit introitus alterius cor-
poris.

Tertia conclufio.Licct per potentiam natura-
lem c non iit poflibiie vacuum cfle > tamen per
potentiam fupernartiralem, vt pet diuinam, hoc
eft poflibiie, quia ii Deus faceret vacuum^iefci-
t citius quid inde fcqueretur, quianon eft exper-
tum, vt di&utn fuit prius.

Ad rationes. Ad primam dico, quod hoc eft
pro tanto , quia moneta noua habet in fe calidi-
tatem, Sc valde inreiifam flccitaccro.virttucqua-
rum tefoluit aquam.

Ad fecundam conilmilitcr; quia cineres con- .
funiunt aquam, & c contra aqua confumit cine-
res i Sc i Jco ftanr in minori loco quam priCis.

Ad tertiam, de dolio cum veribus, credo, qttAd
hoc iit falfum, nili veres fine de tali materia, quod
multum confutuant de vino.

Ad quartam , refpondctur , quod impoflibile
eft duo corpora pcrfc&c plana ede iibi inuicem
coniuntta , Sc ideA dicit Ariftoteles ini.de 4ni-
mi , texr. 1 1 }. qudd impoflibile eft duo corpora
fc inuicem tangere in acrc ,niii iit aer interme-
dius , nec etiam in aqua ; nifi (it aqua interme-
dia ; Sc ideo cafus non eft poflibilis naturaliter;
fcd fi admittatur cafus , tunc dico quod d im-
poflibilccft fupctflcicm vnius Icuaria fupcrficic
alterius.niii obliquc;& ideo fuperius corpus non
poflet trahi zqualiter ab inferiori.

Ai quintam, conceditur anrcccdens, Sc nega-
tur confcqucntia. Dc modo eondenfitionis, Sc
rarefa&tonis dicetur in aliaquxftionc.

Ad fextacn , confcqucntia non valet , quia ex
cognitionibus rerum , qux funt , intellegas po-
t eft elicere cognitiones non cntium.immbcriam
impoflibil/um cfle, fcilicet per difcurfutn , Sc ra-
tiocinationem, vt habet videri j. de slnima.

Ad feptimant ; negatur confcqucntia , nec eft
ibi locus i parte in modo affirmatiuc , fcd nega-
ti^ : quia.vt dicebam prius , hoc nomen vacuum
eft nomen priuatiuum : mod6 illclocus non va-
let negatiuc.

ANNOTATIONES.

• VT frHa fuperficies corpori/ continentis , necati-

1A| tjuod corpus continens efl vacuum. Nota,
quod Ariftoteles i .Meteororum cap.i. dicir,qu6d
oportet hunc mundum inferiorem contiguum
cfle lationibus fupecioribus ,vt inde tota eius
virtus gubernetur. Ex quo fequitur per natura-
lem potentiam , vacuum dari non polle: nam
contigui tas partium vniuerfi eft maxime neccf-
fariaad naturalem tcrura inferiorum confcrua-
tioneni i Ct autem daretur vacuum, non eflet hu-
iufmodi contiguitas , atque aded nec rerum in-
feriorum confcruatio : Sc ratio flat in hoc, quid
cum agens,& patiens in natura,vcl per fe.vcl per
aliud iinrapproximata , fequitur qu6d fi aliquid
debeat inferius confcruari virttitealicuius Pla-
netx , oportet quod Plancta primo difponat , &
alteret , acrem , quod fieri haud pollet , fi dare-
tur vacuum.

k Prima experientia e fi dea<ju.t a/cendente ,&c.
Nota , quod ex iftis experientiis apparet, quod
non poteft corpus ingredi, nifi aliud egrediatur,
Sc i contra : quare fi extrema vafis , fe u loci fine

271

debilia, flarim iunguntur , ne detur vacuum;
quod apparet in vtre,& in acre. Si vero extrema
fint fortia, corpus nequit egredi , nifi alia ingre-
diantur t6c e contra; Sc ad egreflum fit magnus
impetuStdc rumpitur aliquando continens ; qua-
re Ixpe rumpuntur bombardx : quia non ira fa-
cile ab acre repleri pofliinr ignefortiflime egre-
dieotc. Hinc etiam apparet , quare fi detut vas
aqua plenum, cuius fupremuin foramen claufum
fic, inferiufque aperiatur , aqua non dcfccndcr
per illud : quia tunc daretur vacuum iuxta latera
vafis fuperiora , eo quod difficulter poteft ibi
aliud corpus intrare aqua effusd. Apparet etiam,
qubd motus rei grauis furfum, Icuifquc deorfum
ad cuitandum vacuum, non violentus , fcd natu-
ralis eft , non foIAm vc aliqui dicunt fccunddm
naturam fiiuerfalem , Sc communem : quia bo-
num commune prxpondcrat particulari ; fcd
criam fccunddm particularem naruram huius
grauis, vel huius leuis: cuius ratio eft ; quia Deus
ad rerum conferuationcm contulit illis appeti-
tum ad mutuam coniunftioncm , ne detur va-
cuum; dftquc huiufmodi appetitus in omnibus
rebus ita vigens , quod nulli alia vi naturali
prorfus impediri valer:& hoc intendit Ariftore-
les illis verbis : Oportet mundum inferiorem effle con -
tiguum&c. Si enim res non eflent contigux, cor-
iorum influxum non reciperent. Quamuiscrgo
grauitasfic quantitas inclinans rem grauemad
motum deoefum , & leuitas ad motum furfum:
fortior tamen cfthuiufmodi appetitus ad euitan-
dum vacuum, & ad contiguitatcm : quando ergo
res fic moucntur, fecundum particularem carum
naturam moucntur ,Sc fic motus non violentus,
fed naturalis eft.

c Licet per potentiam naturalem, &c. Nota.qubd
hxcconclufio non inrelligitur de vacuo fecun-
dum antiquorum fenfum , a flerent ium vacuum
cfle fpatium illud dimenfionatum ,qucm locum
appellabant corpore non repletum ; fed intclli-
gitur dc vacuo , quod eft fpatium interceptum
inter aliquas fuperficies nullo protfus corpore
repletum ; vt fi Dcusdeftruerct elementa omnia,
nihflque remaneret intra orbes corlefles , fpa-
rium illud vacuum eflet, & qu6d tale vacuum
per abfolutam Dei potentiam dabile fit > patet.
Quia ficut Deus creauir calos , intra quos po-
fuic elementa , potuir etiam illos creare vacuos
fine elementis; Sc modo quodeumque corpus
intra illos exiftens annihilare valet , cum Deus
poflir quxeunque creat abfoluta ,& eflentialitcc
diftimfta , quorum vnum non dependet ab alio,
fepararc, Sc feparatim conternare , Sc vnum ccm-
feruare omnibus aliis annihilatis , & corruptis:
fcd caelum Sc ifta inferiora fic fe habent , quod
funt cllcntialircrdiftin&a, Sc ctrlum ab iftis in-
ferioribus non dependet ; non videtur ergo im-
poflibile , quin Deus poflet facere , quod a terra
vfque ad coelum non eflet aer , nec ignis, nec ali-
quod aliud corpus, Sc fi Deus hoc faceret , re-
maneret vacuum infraccrlum, cdm remaneret
fpatium non repletum corpore , aptum natum
repleri.

d Dico quod impoffibile efl fuperficiem vnius leua-
ri , &c. Noia.qudd cafu illo admiflo, quia ,ccfi
naturaliter non poteft fieri ranta copulatio , quin
aqua , vel aer medient : nihilominus nulla eft re-
pugnantia, quin Deus id poflit facere. Idcirco
admilfo cafu, rcfpondet Paulus Venetus, quod fi
tabula illa incipit clcuari per vltitnum non cfle,
Z 4 irn

»5-

Ttn. 7».

Text.lo.

M-

Teii $i.

Z7i Lib. IV. Phy ficorum

immediati poft illud aer ftibitd motus replebit
cotum fpatium. Sed falui reucrentia grauifEmi
Doloris, crederem hoc fieri non pofTc.aliltf da-
retur motus fubitus acris per magnum fpatium,
quod repugnat naturz rerum, vt videbimus in 6.
kniut. Ideo inquit loannes Canonicus, qudd na-
turaliter non pollet tabula fuperiordimoueri ab
inferiori, fi «qualiter v»diquc clcuatetur , fcd
fuperior traheret fibi affixam inferiorem, quem-
admodum acrem attradum a fiftulafequitur fur-
fum aqua. Et huius rei teftimotiium cft , qudd fi
quadratum corpus planifljmu fuperponas aqux,
non poteris vniformiffiine eleuare fine aliqua
violentia, 6c fi eleuetur, partes centrales corpo-
ris plani infequetur aqua per tantum fpatium,
per quantum poteft aer locum illum attingere,
& replere ; & volenti experiri hoc jprt manifc-
ftutn. Si vero ex vna parte incipias eleuare, nul-
Jacft difficultas , quia tunc celerrime penetrat
velociflimus aer.

EXPOSITIO TEXTVS.

Sfrnt autem i quidam. Hoc eft fertum capitu-
lum huius tradatus , in quo Philofophas
oftendit vacuum non cflTc imbibitum , feu im-
mixtum corporibus, & diuiditur ; quia primd re-
citat opinionem antiquorum cum ratione ipfo-
rum. Secundo improbat pofitionem ipforum:&
tertio foluit fuam rationem. Secunda ibi : Si igi-
tur rarum. Tertia ibi : Quouum autem. Pofitio an-
tiquorum ' erat, quod in corporibus naturalibus
Client quxdain vacuitates, vtpori omni corpore
priuati ; quia nifi ha efict, fequcrctur, qu6d non
poflet fieri condenfatio; conicquens cft falfum.
Et confequentia probatur : quia in condenfatio-
ne partes circumferentiales approximantur cen-
tralibus partibus ; tunc igitur, vel recipiuntur in
pleno , & tunc penetrant fc inuiccm : vel in va-
cuo,fle habetur propofitum. Falfitasconfcqucn-
tis probatur dupliciter. Primd , quia nifi eflet
condcnfatio non poflet fieri motus localis , quia
illud in quo fit motus cedit mobili i tunc vel ali-
cubi fit condenfatioi vel tandem oportet ctrlum
expelli. Secundi , quia fi ex acrcfiataqua , tunc
piarcria , qui prius erat fub forma apris, iam eft
condcnfata fub minori quantitate , nifi dicatur,
quod alibi tantum de acre generatur aqua; quod
non apparet neceflarium ; ideo oportet concede-
re fieri condcnfationem.

Si igitur i rarum. Hic improbit:vnde fciendum,
quod fic ponentes erant bipartiti:vnde quidam h
pofucrunt potos vacuos in corporibus i ali) au-
tem pofuetunt * corpora cfle commixta cx ple-
no, 6c vacuo. Primo, improbat primum modum.
Secundi, fecundum ibi.

Si veri non flp arabile. Contra primum argui-
tur , quia fi ita eflet , fcqueretur , quid vacuum
eflet dimenfio feparata , qui reciperet aliam di-
nicnfioncm infe ; quod cft falfum ; quia tunc di-
menfipnes penetrarent fc. Similiter etiam tunc
dimenfio feparata cftct locus.quod cft improba-
tam prius.

Si vero $ non frparabilt. Improbat fecundum
modum quinque rationibus. Secunda ibi: Dein-
de caufam motm. Tertia ibi : Atqui qualiter. Quar-
I a ibi : Amplii, u. Quinta ibi : Et manifeflum. Pri-
ma ratio, quia fi ita eflet, tunc fequcrctur, quod
vacuum non eflet caufa oinnis motus localis;
confcqucns eft falfum, vt ipfi poncbanr.quiadi-

crbanc fi vacuum non cft,rootus localis non eft.
Confequentia probatur:quia Dctcos vacuu efTct
caufa raritatis,& raritas caulalcuiratis,& Icuita*
raufa motus furfum , & per confequcns vacuum
eftet caufa folius motas lurfum. Secundo, fequc-
rctur 4 quod vacuum non eftet caufa motus lo-
calis tanquam illud, in quo fieret motus, fed tan-
quam illud, quod fimul ferretur cum mobili , &
eftet caufa morus. Tertio , fcqueretur, quod va-
cuum mouerctur localiter, quod eft falfum:quia
tunc vacui eftet locus. Item , cum vacuum non
fic corpus, non apparer qualiter inoucrctur.Con-
fcqucntia probatur, quia moro corpore.mouen-
jur omnia ex quibus cft corpus; modo per ce
corpus componitur cx vacuo tanquam cx patte:
ergo. Quarto, 4 fcqueretur qudd nulla eflrt.catj-
fa motus deorfum : quia fi clTct aliqua , maxime
eftet plenum , ex quo vacuum cft caufa motus
furfum ; fed hoc non , quia runc nihil eftet finw
plex leuc , nifi purum vacuuin. Quintd, flue-
retur quod vacuum moueretur fubito localiter,
quod eft impoftlbilc. Et confcquencia probatur;
quia nulla eft proportio vacui ad plenum in rari-
tatc,& denficate : igitur nec motus vnius ad mo-
tum alterius: fed morus pleni furfum fit fucccf-
fiuc : igitur motus vacui fit fubito.

Qupniam j autem. Hic foluit rationem prius
addu&am ; & primd repetit eam. Secundo foluit
ibi : N01 autem dicimm. Prima pars legenda eft de
vctbo ad verbum,ficut prima pars capituli.

Nos autem 6 dicimm. Hic foluit didam ratio-
nem ; & primd przmittir quartior fuppofitiones.
Sccundd applicat cas ad folutionem didi ratio-
nis ; & tertio declarat fuam folutionem per
exempla. Secunda ibi ; Eft autem. Tertia ibi: Ala-
nifeflum autem efl . Prima fuppofitio eft , qudd ea-
dem eft maceria contrariorum, vt eadem eft ma-
teria qux primd eft calida. & poftea frigida. Se-
cunda fuppofitio, qudd ex eo qudd eft in poten-
tia tale, vel tantum, fit adu tale, vel tantum fine
aduentu alicuius ab extrinfeco, quod adu cft ta-
le, vel tantum. Patet , quia formx,& difpofitio-
nes non cueniunt pafto ab extrinfeco , fed edu-
cuntur de potentia marcriz per agens. Tertia
fuppofitio , qudd materia non cft feparabilis i
di [politionibus edudis de potentia materix. Et
quarta, qudd materia cft altera natura ab huiuf-
modi diipofiiionibus ; tunc repetit primam fup-
pofitioncm,& paret in littera.

Efl autem. Hic foluit didam rationem. Vbi
notandum , qudd antiqui ponebant duplicem
tnodum, quo poftibilc cft fieri condenfationcra.
Prima opinio e pofuit.qudd io corpore conden-
fabili , fune quidam pori vacui, in quos cedunt
partes circumferentiales corporis.quodconden-
fatur : & ideo ponebant ,qudd in acre eftent du-
plices patres , quarum quxdam cftcnt quarum
quxlibct pars eft acr.fcd cft vacuum. Alia opinio
pofuit , qudd in rarefadionc eft elongatio par-
tium corporis ner aduentum vacui ab extrinfeco,
fcd in condenfationc eft approximatio partium
per receftiim vacui ab illo corpore. Tunc ponit
Arifloteles folutionem , qux cft contraria i ftis dua-
bus opinionibus , dicens, qudd nec cft ibi va-
cuum inrerclufum, nec vacuum adueniens ab ex-
trinfeco , fcd nutcria , qux prius erar adu ma-
gna, & in potentia parua , fit poftea adu par-
ua , fine aduentu alicuius vacuitatis ab ex-
trinfeco , fine etiam vacuo interclufo inter
partes mobilis : quia cotum corpus cft conti-
nuum

Te*t.«>,

»r-

Tat. Sj.

Tat. 14.

\6.

Opimii m
fUx miri-

quitum it
tminfoti*

Quseftio XIII. 27$

nuum per priuationem vacuitatis.

I- Mwftlbm tutem rfl.Hic declarat folutionem
' pet exempla , & funt qnatuor : Si quinti repetit
renium, & Texti recapitulat. Secundum ibi : Sic
& ex cutido. Tertium ibi : Sicut neque nuiert
Quartum ibi : Neque efi Accipere. Quintum ibi:
Qwtre mAfcnitude , & ptruitM. Sextum ibi : Ex
ditlu. Primum exemplum eft , quando cx aqua
fiet acr , eadem materia , qux prius fuit fub for-
ma aqux, Si fub magnitudine aqux, illa eadem
non accipiens aliquid ab extrinfeco iameftfa&a
1 acr;&idci illud idem quod mareria prius erat

in potentia, nunc fa&a eft in a&u. Secundum
exemplum: r quia/icut exminus' calido debet
fieri magis calidum, eadem ratione materia, qux
. h ptiiis in potentia fuit magis calida , fit adu ma-

gis calida fineaduentu alicuius maioris calidita-
tis ab extrinfeco. Tertium exemplum : quia por-
i\' tio 5 maioris circuli per incuruationcm , poteft

fieri portio minoris circuli fine incuruatione ad-
diti ab extrinfeco. Quartum excmptuni:quia in
* fcintilla non cft accipere aliquam partem, in qua

Urt non cft caliditas Sc albedo , ficut etiam non cft
accipere aliquam partem qux cft vacua:quia iam
illa non cft calida, &a!ba, & heut cft in omni-
bus iftis exemplis, ita etiam cft de raro, Sc dcafo*
quod denfum poteft fieri ratum fine aduentu va-

, cuitatis ab extrinfeco, &c contra fine expulfio-

j Tatlj. ne vacuitatis. Quire? & mttnitudo , recolligit
tetrium exemplum applicando ad propofirtim.
Tor.K. Etruncibi: Ex Sdiftu* recapitulat quod cx di-
dis manifeftum cft , quod vacuum non cft ali-
quod cotpi» ftparatum, nec etiam commixtum
corporibus, nili aliquis velit abuti hoc nomine

VAcuum,

ANNOTATIONES.

iw"

7« j8. 1 TyOfii* Antiquorum erut,&c. Nota.qudd prx-

I ter Anaxagoram dicentem vacuum cllc, Sc
prxrer opin;onem Pythagorx ponentem va-
cuum fpatium feparatum a corporibus j Fuit tcr-
Ofmit D e- t i j opimo Dcmociit i, Sc quorundam aliorum di-
*• ceniium vacuum e(fe corporibus iinbibitum , Si
t“w* hoc propter rarefadionem , Sc condcnfaiioncm;

putabant cniinquod fecundum quod vacui plus,
minufvc clTet in corpore , ratius elTcr , aut den-
fius.vt fpongia, aur pumex cllct ratior, quia plus
habet vacui ; lignum vero aut lapis minus , quia
minus habet vacui. Sublata autem raritate , &
denfitare rerum, duo inferebant abfurda. Pri-
mum Inferebat Xuthus Philofophus ,cx motu
locali, nempe, quod non contingeret aliquid
moucri localiter motu redo, nili totum vniucr-
fum moneretur : cotpus enim, quod mouctur
motu redo, pellit aliud corpus libi xqualc extra
fuum locum , Si Cic deinceps , quoufquc calum
pellatur furfum. Nam fi acr a loco , quem cot-
pus motum intrat , non condenfarctur cum cir-
cumftami.necelTc cft vt ille raouear alium aerem.
Si illcaliutn vfqucad ciclum,quud proinde mo-
tu illo flnduabit , vt terra commouerut acre in-
tus moto. Alterum incommodum inferebant cx
generatione : quia nili fiat coudcnfitioi non erit
generatio nifi xqualis , videlicet , quod quoties
cx aqua, verbi grat id , generatur acr, nccclfannm
elfcr cx alio tanto aere , quantus hic gignitur,
tantundcin aqux alibi generari, quantum hic
corrumpitur. Quando enim cx aqua generatur
acr, ille acr maiorem locum occupa:,1 quam aqua.

ex qua genitus eft : nam ex vno pugillo aqux
fiunt dcccm acris: ergo vel totum vniucrfum
occupat maiorem locum, quini ptifis ; vel opor-
rer qudd tantundcin de acre conucrratur alibi in
aquam, & ilU vocatur generatio xqualis. Ad
enicandum ergo hiiiufmodi iuconunoda, neccfTe
cft ponere condeofitioncm , Sc tarefadionem
circuinftantium loedrum , atque adeo vacuum.^
b Vnde quidam pe fuerunt petet vacuos in corpori-
buet&c. Nota , quid quidam poliebant vacuum
Intra corpora comroilceri , quemadmodum po-
nebar Pythagoras vacuum extra corpora ; nem-
pe quiJ inter lingulas particulas corporis (quas
Democritus appellabat atomos) interciperentur
fpatialitu feparata ab ipfis particulis i puta di-
menfiones infenlibilcs vacuas corpote phylico;

Si hic Icnfiis , vt cx textu Ariftotclis colligitur,
erat int cimis i Democrito.
c sSHj Autctn pefuerunt cerpcra effe commixture.
Nota , quod hic modus dicendi varii explicatur.
Nam Philoponus vult , quid intclligercr vacui-
tates iftas in cumulo, verbi gratia, granorum
milijorbicularium.quxfunt fibi contigua , Sc Ce
tangentia in pundis , vt fphxra tangit fphxtani;
fed funt nihilominus vacuitates in aliis partibus,
quibus non fc tanguotpSc hic modus dicendi dif- -
fert i primo : quia fecundum primqm , elT*cnt ta-
lia Ipatia, qux pollent recipere alios atomos firoi-
lcs, fed penes fecundum non poliunt huiufmodi
fpatia fimiles atomos recipere, vt fi tres, aut qua-
tuor globos fc tangentes difponas, non pollet in
vacuitate intercepta alinsglobus recipi. Vcrinn
non videtur ifta ellc mens Ariftotclis. Nam hic
modus dicendi cpipcid creteum fuperiori, fiqui-
dem admittit vacuum feparatum ,id eft, dimen-
fiones vacuas corpore phylico. Atque adeo fe-
cundus modus fic forte venit intclligcndus.quod
illx dimenfioncscllcnt limul confpcrfx cum ato-
mis, A: penetrat iuc fc habentes cum illisi ita
quod in coiporibus nullum vacuum fitfcpara-
tmii fecundum locum a pleno ; fed quxlibct pars
quiditatiua corporis fit mixta cx pleno , & va-
cuo , diccrcntuique dimcnliones illx vacux te-
fpcdiue ; vt vbi plus cllct illarum, & minus ato-
morum, corpus clfex rarius : vbi vero minus illa-
rum, & plurcs atomi, eftet denfiuS.

Secundi ,/equeretur quod t mtuum nen ejfel caufa
motm tecAlie.&c. Nora.qu&d Ariftotclcs deducit
adhoc, quod vacuum non cllct caufa motus tan-
qnam locus, fed tanquam vas , nam locus in rei
veritate cft caufa quodammodo finalis motus
naturalis , tanquam quid immobile fixum in ali-
quo punifto , in quo confcruanturtes naturales:
at dimctifioncs illx non cllcnt locus immobilis,
fed qux moderentur limul cum corpore , quifi
corpus i pi um deferentes • ficuti vtres futium

fublati deferunt fecum vinum.

e prima epini» pofuit,&c. Nota , quod antiqui
ccnfcbant (vthic infinuat Ariftotelcs) ratefa-
diottem fieri per hoc, quid rei, qux rarefit » ali-
quid ab extrinfeco aducnirct , quo fit maior : Si
condenfationem per hoc, quod aliquid ei adimi-
tur , quo fit minor. Quod dupliciter exponitur:
nam S. Thoin. & Paulus Venetus, Sc alij iuniores
intclhgnnt, dcnlinrem fieri fccundfim antiquos
per hoc. quod aliqux partes corporis ab extrin-
feco aduenirent ad replendum vacua , qux erant
in corpore ; Sc raritatem per hoc , quid illa cor-
pora expellerentur. Ira quod imaginabantur,
rarefadionem fieri pcc aduentum vacui abex-
teinfeeo.

274

trinfcco ,quod commifcctur corpori, acqne ita
corpus Heri maius , grauius , & plenius. Delira-
tionem vero fieri per exitum talis vacui ab illo
corpore. Et hxc expolitio eft fecundus modus
dicendi, quem notat hic Scotus. Sed forte non
intcJligebant ( vt ait Philoponus) nifi quod rari-
tas fieret pet hoc, quod^orpus, quod rarefit,im-
biberet; ab cxtrinfcco pluies vacuitates ; appella-
bant enim vacuum dimcnlioncs illas Mathema-
ticas abfttaftas a corpore; fle quatito plus illa-
rum erat in corpore tminurqoc decorporeitate,
erat rarius ; fle e tonuerfoin denfitate pelleban-
tur ilix dimcnlioncs, Se conftringcbaniur partes
corporis. Imaginabantur enim rarcfa&ionem
fieri per elongationem partium corporis natura-
lis adueniemibus inter eas quibufdam vacuitati-
bus : & condcnfationcm fieri per appropinqua-
tionem partium indiflas vacuitates receptarum,
vcluti ,cum fpongia bibit aquam tumclcir , qua
pulsa, coiiftringitur ; fle hic cft ptimusmodus di-
cendi bic ab Scoto allignattis.
f Secundum exemplum, ere. Nota, quod CXCm- '
pium hoc fic cft inrrlligcndum ; qudd ficut cum
frigidum fit calidum , nihil additur fubftantix,
vel materix fubic&i ; fcd idem fubicftum , quod
prius erat fub vna forma , fit fub alia ad quam
erat in potentia; ita calidum fit magis calidum
per folain intcnlioncin format in eodem fubic-
dio , atque eodem modo rarum fit magis rerum
per hoc.quhd idem fubiccium acquirit maiorem
exienfionem ; non qux venit ab cxtrinfcco, fed
qux eJucitur de potentia fui fubic&i.Cum enim
ex minus calido nr magis calidum , nulla pars cft
calida in magis calido, qux non cft calida in mi-
nus calido, immo ex calido fit magis calidum,
nullo facto calido in materia, quod non edet ca-
lidum, quando erat minus calidum.

• portio maioris circu!i,(?c. Nota.quod hoc

exemplum poiclt bifariam intclligi. Primo mo-
do, fi iphxra (olida lignea magna arre tornatili,
fiat minor; tunc tenendo quantitatem diftingui
ale quanta noua lupcrficies producitur inadtu,
qux educitur de potentia materix. Aliomodofi
virga curita facicn* magnum circulum, contraha-
tur in minorem circulum , tunc nulla fupetficics
producitur noua; fed foliun fit minor figura:
vrrouis modo fiat , nulla pars circuli incut uatur,
qux antea n«m erat curua , neque aliqua pars in-
curuarur .alia vero non, fed cum omncscircnc
curux clliciuntur magis curux.

Lib. I V. Phyficorum

Q_v a s t io. XIV.

Virum poflibilc fit aliquid rarefieri,
ri cl condenjkri ?

AtUlot, f4p.ii.text. S4. Simplic. Thernirt. Aucrroes HU.
Augullio. i» ratrroriHf4f.il. D. Damafccn.»» ‘mu Phy-
fte. r4p.11. D. Thom. UO 14 fr $ par. qusft. 77. 4 rr 1.
Cr 1. 1. jusflfi 1. *rt.t.CT i.» ./«»4/7. t. 4//. s Albcr./*4<7.
t. rtp.io. Ctoift edat que Jl.i 1. . Scotuw» 4 Mft,

1 1 /m/f 4. Mailil qmji p.Mrt.i. Balfol. qmsfty. art.t.
Hilpalcn. in \Jifl. 18, qusft. 1. Duraodus qusft. i. Ca-
ftta\v,t Jift.it. qu4ft.i . Argeot. qusft. yuieAutre.^. Sco-
tina» 8 Met Aph. q utft 17. Cottitnbric. i.Jt generat. e»p.
1. qusft: 17. Complute». ,W. ^$.7. qusft. 1. Roccu»4-
pkjfte. qusft. 10. & 11.

(£</& F*. « v 1 t v r primo quod non ; quia fi ali-
QggjQquidpotcft condenfari , fcquitur quod ex
1110 pugillo ccrix poliunt ficti ccuium aquar;

confequens cft falfum , ve patet fecundo de Gene-
ratione ,text. $7. quia ibidem dicit Philofbphus
qudd ex vno pugillo tertx folum poliunt fieri
decem aqux, fle ex vno aqux decem acris. Con-
firquentia probatur , polito , qudd decem pugilli
terrx condcnfcntur ad vnum : quia cdm ex quo-
libet illorum decem per fefumptorum polsinc
fieri decem pugilli aqux, fcquitur qudd ex eo ge-
nerabuntur centum pugilli aqux.

Sccundd , fcquerctur quod fubitd poflet ficti
motus localis; confequens cfl impoflibilc.vt pa-
tet in ijio tjuarto , text. 71 . & 6. huius , text. 16.
Confequentia probatur , quia quando rora altc-
ratio prxuia ad condenfacioncm , cft completa;
tunc in inftawi terminante altcrationem fit con-
dcnfatio, modo condcnfatio cft cum motu locali
partium circumferentialium ad centrales.

Tertii , fcquerctur quid in condcnfarionc
partes propinquius iacerent, quini prius; confe-
quens cft impolfibile, quia ante condcnfationcm
paries erant libi inuiccm immediatx ; modi ni-
hil potcll e Ile propinquius alteri , quim ii clfct
fibi immediatum. Confequentia probatur , quia
cundcnfatiocft appropinquatio partium corpo-i
ris condenfati , quia ilix partes iacent in minori
loco, quam prius.

Quarti, fequererur quod aliquod per fe totum t
fimul rarefieret , & condcnfaretur ; confequens
cft impolfibile , quia rarcfa&io , Se condcnfatio r
funt motus contrai ij, modi impolfibile cft idem
per fe totum moueri moribus contrariis.

Quinti, fi aliquid poftet rarefieri fecundum
fe, fle quamlibet partem fui; tunc fcquerctur
quid omnes partes corporis rarefacti ab inuiccm
diftontiniurcntur; confequens cft impolfibile,
quia tunc continuum clfct diuifum in infinitum.
Confequentia probatur , quia tunc parres ilix
elongaremur ab inuiccm.

Oppofirutn arguitur per Ariftorclem iniflo 4.
in fine tradat tu de vacuo, text. 8 4. De ifta quxftio-
ne funt multx vix relpondcndi. Vna opinio po- Opinirut it
fuit, quod condcnfatio fit per inerclfuin partium
corporis condcnfabilis in quahJam vacuitates
intcrciufas intra partes corporis condcnfabilis;
fcd rarcfaiflio fit per generationem huinfmodi
vacuitatum. Comia illam opinionem polfiint
adduci omnes rationes, quibus probatum cft im-
polfibile cllc vacuum.

Secunda via ponir , quid condcnfatio fit per J,*
exitum corporis fubrilioris a corpore condenfa-
bili , fle rar efudlio per introitum huiufmodi cor-
poris fubrilioris ; ficui apparet de fpongia , qux
condcnfatur per expulfioncm acris, fle rarefit per
inrroirum acris, vel aqux. Contra iftam opinio-
nem arguitur: quia fi omnis condcnfatio, fle ra-
refacio fierent per illum modum, runc fcqtiere-
rur, quod nullnin ellet corpus vniformc.nifi cor-
pus fimphcilfimum , vel fubtililfimum ; confe-
quens cft falfum :quia multi lapides , fle metalla
funt corpora vniformia. Confequentia probatur;
quia tunc tale corpus non pollet condenfari per
exitum fubrilioris corporis :ouia in ipfo non cft
corpus ftibttlius, cum fir vniforme per totum.

Tertia opinio cft, qudd condcnfatio fit per
penetrationem partium corporis, acpcringicf-
fum corporum circumferentialium in eodem
fitu cum panibus centralibus , fle cum non con-
tingat corpus quodlibcr condenfari ; ita in qua-
libet fpecie cft dare certum gtadum , vitra qudd
non potcll condenfari aliquod indiuiJuum in

illa

QuaeCUo XIV.

illa (pe cie \ ita fimilitcr contingit corpora fc in-
uiccra penetrare» fcd non quxlibct , fcd quantum
contingit ficti condcnfationero •, te e conucrfo
rarcfa&io fic pec exitum vnius partit corporis
condenfati ab alia parte. Sed contra iftam opi-
nionem arguitur » quia tunc fequeeetut , quod
aer non po(Vet rarefieri .cuius nulla pars pene-
« ttaret aliam partem i confcquens cfl falfuimquia
ex illo acre poteft ficti ignis. Confequent ia pro-
batur : quia rarcfaClio fit folii in per exitum vnius
partis rarcfa&ibiiis corporis ab alia parte, qux fe
inuicem penetrabant prius. Sccundo.quia fi duo
corpora pofient fc inuicem penetrare fic per con-
denfationem , fcqucretur quod eadem ratione
tria , vel quatoor ,immb infinita, vt probae Ari-
ftorcles in ifto 4. ttxt. f f .

^ Iftis dimittis, notandum, quid cendenfatio • di-

CnUr*f*t» citur , enando tUijMod cirpm fit minus fint rtctjfx
tvtftB* tlUuim partit abeo, fc rartfaflio dicitur, qn»nd»

•f'**-

aSiijaoi torpiu fi maixt non aduenitnu aliquo a lio ab
txtr infice ; Se in hoc differunt ab augmentatione,
&diminutione:nam augraentatio fitaducnien-
te aliquo corporeo, & diminucio recedente , ve
paret x. de Generatione, rexf.j 8.

Secundi, notandum, quod tripliciter inueni

I"

tui conJenfiuio; qux Jam violenta, qux fit per
folam compreilioncm corporis condenfari ; vt fi
comprimatur terra. Alio modo fic condcnfatio
mediante aicerarionc przuia fincgcncrarione.£c
terrio modo mediante generatione.

Cminj. */«*- Tunc ponuntur concJufiones. Piimaeffiffa.

wmynmiJi Poffibilc cft aliquid condenfari per fulain com-
preflionem, nulla abi mutatione fiaCa, qux fci-
iicet fit prxuia ad illam condcnfationcm. Proba-
tur .quia nifi ita cfTcc , fcqucretur quod nullus
pollet fieri motus localis rctflus j confcquens cft
contra experientiam : 8: confcqu entia probatur:
quia medium, in quo fit huiufmodi motus, cedit
mobili , aliter effer penetratio corporum. Tunc
igitur vel cedit condcnlandopcr compteOionem
mobilis, Se habetur propofitum,aut vnum aliud
corpus cedit illi , Se tertium illi , & fic vfquead
cadum, quod cft impoffibile; quia vel corium
cederet , aut illud corpus cedens penetraret cor-
pus Ctrl i , quorum vrrumque cft impoffibile.

5, Secunda conclufio. Poflibileeftal/quod cor-
pus condenfari per alterationem fine generatio-
ne. Probatur , quia fi capiatur phiala vitrea , &
calefiat in igne ; deinde ponatur ftarim os phialx
inaqua , cum culo Turium , apparebit manifede ,
qudd ace condenfatur per alterationem i frigi-
do, Se quantum aer condenfatur , tantum afeen-
dir aqua , ne fiat vacuum. Secunda experiemia
eft, fi fupra puteum bullientem , a quoe/cuanrur
fumi, ponatur vnum corpus frigidum , vt lapis,
vel metallum , illi fumi conuertcntur in aquam.

Teni A paret m 1. AfeuororHm,rext.i6. & 17.

vbi per hoc, quod aer infpiiTatur i frigiditate,
dantur caufx plurium impretSonum.

Tertia conclufio. Poffibilc eft fieri coti Jenfa-
tionem mediante altcratione prxuia, Se genera-
tione. Probatur ; quia aliter fcqueretur. quod ex
elemento rariori non poffet fieri elementum
denfius, quod eft falfum , vr patet 1. de Genera-
tione. Sed dubitatur primo de modo condenfa-
tioois, qualiter fiat , fcilicet per corporum pene-
trationem , aut alio modo. Refpondcrur quod b
condcnfatio fic per hoc , quod partes propin-
quius tacent, quim prius ; 8: hoc non eft verum
de panibus immediatis ; fcd quzlibe r partes me-

,175

diatx propinquius iacent , quam ante \ & idei
qaibuicumquc duobus punctis fignatis in cor-
pore condcnfato , illa funi ad inuicem ptopin-
quiora , quam eram prius ante condcnfationcm.

Secundo dubitatut : an per coudenlationcm
aliquid deperditur , vel non i ( 8c eodem modo
dubitaretur, an per raicfaftioncm aliquid acqui-
ratur.) Rcfpondctut diuctfimode fetundiim di-
uerfiiatcm opinantium de quantitate. Quid fi
quantitas ponatur res diftintta a fubfiantia, Ce
qualitacc, ita vt quantitas fic diiucnfio, mediante
qua aliquid eft extenfum , ficut albedo cft quali-
tas, mediante qua aliquid cft album, tunc dicen-
dum eft , quod in ratefadione acquiritur noua
quantitas, & in condenfationc deperditur. Sed
ii ponatur quod omnis quantiras Ise fubttantia,
vel qualitas , tunc non cft ncccfle quod in con-
denfatrone aliquid deperdatur, aut quid m tarc-
fa&ionc aliquid acquiratur.

Et fi obiiuatur, fuppofiro ,qubd quantiras fit
res diflinfla , Se aliquod corpus rarefiat ad du-
plum i fcquitur quod duo corpora erunt fimnl,
Tciliccr , quantitas prxexiftcns , & quantitas de
nouo adticniens : quia fi alicubi edet quantitas
prxexiftcns , vbi non ellct fuperucnicns , iam il-
lud corpus fecundum fc totum non fuilTer rare-
faciunt. Refpondcrur altero c duorum modo-
rum , fcilicet , quid vel in rarefa&ionc eft con-
tinue alia ,& alia quantitas : vel concedendo,
quid illx quantitates fiinul manent : Si tunc di-
citur, qnid itnpolllbilc eft plura corpora efle fi-
mul , qux non faciant maiorem exrcnfionem,
quim ante ; fcd fi faciant maiorem cxrenfioncm,
non eft inconucnicns.

Ad rationes. Ad primam dicitur,quod Arido-
teles in x. de Generatione , ttxt. J7. intcliigic
quod ex vno pugillo terrx exiftentis in fita na-
turali di fpofitione, fiant decem nqux : A: poteft
dici, quod terra non poteft in cancuin conden-
fari.

Ad fecundam, negatur confcqnentia. Ad pro-
bationem dico, quod non fit condcnfatio fotum
in inflanti terminante alterationem, /ed fucceffi-
tic fir condcnfatio, quemadmodum Se /ucccffiuc
fic alreratio, quam conlequitur.

Ad tertiam, concedo de panibus mediatis, Si
non immediatis.

Ad quartam, negatur confequenria. Vndefi
aliqua columna in ranrum rarefieret fecundum
longum, in quantum contraheretur fecundum
latum, Si profundum, non diceretur proprie ra-
refieri, nec etiam condenfari ; fcd continue ma-
nerer tantum quantum erar ani e, Se idch dici-
tur quod cafus cfl impollibilis.

Ad quintam , negatur confequentia ; fed cor-
pus ratefit ex eo, qudd corporis immediatx par-
tes plus didant quam prius.

ANNOTATIONES.

a Ondtnfmtio ditirur quanio aliquod cor p ut, ff .

Nora primd, quod quidam funt opi ■ Condmfoth
nati condcnfationcm , Se rare factionem non di- & r***f*fiio
(Ungui i denfirare Se raritate^ Se qudd raritas , Se *t!;

I r l-n ■ ‘ - QMtt Kt* *t-

dentitas non diltinguuntur a corpore raro. Se
denfo. Quod fic probabant i fi raritas dillingua- J Jtufittur,
turi corpore raro , Se dentitas a corpore jen- &raritau.
fo, oportet qudd fint qualitates , vel quantita-
tes i non funt qoantitares , quia tunc quantitas
de genere Quantitatis reciperet aliam quannra-

276 Lib. I V. Phyficorum

* tem ; quod fic opinanrcs, negant , nec funt qua-
litates totaliter diftmdx : quia impoflibile clt
aliquid idem numero trannre de minori quanti-
tate in maiorem, nili aliquid rarefiat, Se nonpo-
tell rarcfieri.nifi per raritatem : Se tamen aliquid
bene de minori poteft fieri maius, fine hoc quod
recipiat ahqnatn qualitatem omnino dirtinda ab
eo cuius cft.Sed conrra hanc fctucmia fic arguo:
impoflibile crt duo contraria e(Tc eadem ; rarum»
& denfum funr contraria : ergo non funt eadem.
Maior pater : quia alias fequeretur, qu6d termi-
nos 4 quo , Se terminus ad quem motus in eodem
(e compaterentur. Se per confequen» idem pollet
fimttl cllc in termino d quo, Se in termino ad quem.
Er fi dicatur, quod rarum , Se denfum non fune
contraria rerum , fed bene funt contraria termi-
norum : hxc cft fuga fida: quia terminis nulla
proprietas contrariorum conueuit, nifi ex fua
impofitione, feu fignificatione .qnxcft a volun-
tate nollra. Abfurdum autem videtur , quid in-
terrarum & denfum nulla fit contrarictas , nifi i
voluntate nollra : Se fida eft illa contrarictas
vocum , vel rationum lignificandi , cui non cor-
rcfponder fundamentum in re. Vndcin vanum
laboralfcnr antiqui Philofophi, ponentes rarita-
tem, & denfitatem medij efle caufam velocitatis,
vel tarditatis motus, fi non finr realitcr nifi ipfura
medium, vel termini contrarij. .

9. Ideo dico primi, quid condcnfat io pote fl bi-

CtnJ/nfati» fariam accipi ; vno modo communirer pro omni
hfyriam fu- motu «quieft i magis extcnfoad minusrxten-
nt,tUT‘ fum, fiue fiat per deperditinnem materix , fiue
non:5e fic diminmio crt condenfario. Altero mo-
do accipitur pro motu, qui eft i magis extcnfo
ad minus extenfum fine dcpcrditionc materix;
^ j,oc ^nc prxce^at altctatio , fiue non. Tertii
pUtitu. "* acc,Pilnr propriiflime pro motu , qui cft a magis
exrciifo ad minus extenfum, fine dcpcrditionc
tnarerix Se prxcedcnre alteratione , qux cft fri-
gcfadio. Et fimilircr rarefadio poteft accipi tri-
pliciter: vno modo communiter pro omni mo-
tu, qui cft i mintisexrcnfo ad magis extenfum,
fitic addatur notia materia, fiue non. Secundi
modo proprie pro tali motu fine additione noux
marerix,& hoc line prxcedcnre alteratione, fiue
non. Tertio propriilfimc , pro motu a minus ex-
tcnfo ad magis exrenfum, fine addirione noux
materix , Se mediante alteratione , qux cft cale-
factio.

In nrtft- Dico fecundo , quid in rarefadione proprie
fat dida conliderandx funt tres mutationes. Prima
trttmntm - jtacifacick localis partium accis , vel alterius
* corporis rarcfadihilis. Secunda cft mutatio lo-

calis , qux cft elongatio panium rarcfadibilium
ab inuicem. Tcniacft per quam acquiritur ma-
ior ctrenfio corporis rarcfadibilis.

I0. Dico tcuio, quod in rarefadione propriiflime

dida concurrunt quatuor mutationes. Prima cft
caicfadio rarcfadibilis , qux pro termino habet
caltditatein. Secunda cft rarcfadio.qux pro ter-
mino habet raritatem. Tertia cft augmentario
communiter dida , qux habet pro termino ma-
iorem quantitarcm , vel maiorem extenfionem
quantitatis. Quarra cft motatio localis , partes
, enim rarcfadibilis acquirunt alium , Se alium

firum.

Ex his fcquitur primi , quod condenfatio eft
motus ad denfitatem , Se rarefadioad raritatem,
raptas nutem ,Se denfitai qualitates funt; dici-
jurque rurum quod purum materi* fuit quantitate

multum txtenfi» caminet : denfum vero quod multum
de materia , fub quantitate parian extenfa continet.

Maior autem cxtcnlio , qux inucnirur in rarefa-
dionc vttuin fic quantitas de nouo acquifita
necne, cft maxima dubitatio.

Secundo , fcquitur quid rarefadio proucnit
a calore » caicfadio enim cft caufa rarefadionis.

Se frigefadio denfationis , motus etiam localis
crt caufa condenfationj^fex nimia enim partium
compreflione fic aliquando denfatio , arqueita
aer, ex ventorum motu condcnfatur, quo ceflan-
rc rarefit.

h Condenfatio fit per hoc , quod portet propinqui* i I I»

tacent, c ‘rc. Nota, quid per condcnfationem par-
tes non efficiuntur libi propinquiores, quim an-
te , in ordine ad fe inuicem : quia femper funt
continux; fcd in ordine ad locuin, & fimilitet
per rarefadionem partes efficiuntur diftantiorcs
in ordine ad locum, & non in ordine ad fe. Nam
in rarefadione non acquiritur noua quantitas,
neque in condenfarione deperditur, fed acquiri-
tur notius modus quantitatis, hoc ell ,nouus or-
do partium ad partes loci. Et ex hoc fcquitur
primo, quid rarefadio non cft augmentario, ne-
que condenfario cft diminutio : quia augmen ra-
tio cft per fc motus ad quantitatem, vi vult Ari-
ftoreies f.Phyficorum , r/a-f.i8. Rarefadio autem
non eft per fe motus ad quantitatem ,fcd per ac-
cidens, vt docet Scotus in 4. d. 1 1 quafi. in fi-
ne. Morus autem fpee ficantur a ccrnnno per fe
ad quem, Se non i termino per accidens. Secun-
do , fcquitur qudd rarefadio , Se denfatio funt
motus ad raritatem, & denfitarem, qux funt qua-
litates & (ecundarioad diucrfuii' nu>dumquan-
tiratis. Prima pars huius confcdarij eft Scori
loco proxime relato; Se fecunda cft etiam decios
mente.

c Rt frondetur altero duorum modorum , &c. Nora
qtiiid Scotus hic tangit duplicem modum dicen-
di dc rarefadione , quorum vnus cft Hcnrici
GandaucnA' Marfilij ,qui opinari funt , quod in
rarefadione acquiritur vna totalis quantitas , Sc
corrumpitur tota prxccdens , Se per confequens
in rarefadione eft continue alia , & alia quanti-
tas. Altcta cft opinio Buridani , quam aliqui di-
cunt efle etiam Scoti, qux affirmat , qudd in ra-
rcfadione acquiiitur noua pars quantitatis fine
corruptione prxcedcnris : & certe Scotus hic,&
fupra lib. 1. quefl. 8. videtur eam fcqui. Cxtcrum
qux fic Scoti fententia circa hanc materiam an-
noraui in quali. 8 hui tu primi, & in ^.fent.tom. 1.
di fi iuli. 1 2. quaj 7.4. art. 4. vide ibi.

EXPOSITIO TEXTVS.

COnfequem autem 1 ofi ad ea , qua di fla fum, **•
&c. Ille cft tertius t radat us huius quarti Ii- Text.17
bri.in quoPhilofophus determinat dc tempore:

& diuiditur in fex capitula. In primo difputat dc
eft, & quid irate temporis , Se ipfius nunc. In fe-
cundo inquirit definitionem, quid fit tempus. In
tertio afltgnat proprietates rempotis. In quarto
determinat dc tempore per comparationem ad
illa, qux funr in tempore. In quinto completur
determinatio de quantitate temporis. Er in fexto
oftendir, qualiter tempus eft , & qualiter tempus
cft vnum. Secundum ibi : Jtcipiendnmefi autem.
Tertium ibi : Manifeflum e fi autem. Quartum ibi:
(Quoniam autem temptu rfl menfura. Quintum ibi:

Jpfium autem nunc. Et fextum ibi , Dignum autem

X

Quzftio XIV.

*77

«J-

Tcali-

confiderntiotu tff. Primi praemittit intentura : fe-
cundi profeqoitur ibi : Quid igitur omnino non (it.
Dicit quid confcqucntcr poftquam determina-
tum eft de loco , & de vacuo , nunc determinan-
dum eft de tempore : & fubiungit ordinem, quid
primi determinandum cft de ipfo fecundum ra-
tiones extraneas, ideft,dialedicas,& probabiles,
6c pollca inquiretur veritas , fcilicct que fit na-
tura temporis.

Quod igitur 1 omnino non fit . Hic profequitur,
& primi difputat de effe ipfms temporis, 6e iplius
nunc. Secundi de quantitate temporis , ibi:
Quid oturm efi ttmpm. Item, primo difputat de
effe temporis. Secundi de effit ipfius nunc » ibi:
Ampliiis nutem. Primi probat dupliciter , quid
tempus non fit ; fecundi ibi : nd hoc nutem. Pri-
ma ratio cft , quia illud totum non efi, cuius
paries non funt ; fed partes temporis non funt,
quia prxteritum iam tranfiit , & futurum non-
T at. t* dum efi; ergo , &c. Secundi , quia j omne to-
rum efi diuifibile in aliquas partes , quarum
omnes , aut quafdam neccflc efi cite , fi illud to-
tum fit ; fed nulla pars temporis cft: quia fi ali-
qua maxime eflet nunc : modo nunc efi pars tem-
poris, quia* pars menfutat , & componit fuum
totum; tempus veti non componitur ex nunc:
ergo , Scc.

Amplius nutem 4 & iffum nunc. Hic difputat
de tfft nunc ; & primi mouct quxftioncm ; fe-
cundi foluit ibi : Siquidem fimper. Quxftio,
quam mouet , efi ifta : Virum nunc quid efi finis
praetenti, & initium futuri , maneant idem per
totum tempus, vel continue fit aliud, & aliud:&
dicit Ariftotelet quid iftud non efi facilcTcire.

Tat. fo.

,4*

Tatji.

Siquidem fimper. Hic arguit ; Sc primi pro-
bat , quid nunc non fit continue aliud , & aliud.
Secundi , quid non maneat idem per totum
tempus, ibi: At vero. Prima ratio cft ifta, quod
fi continue eflet aliud, & aliud nunc, tunc im-
poflibile eflet duo nunc e fle fimul, nifi vnum tem-
pus accipiatur pro parte alterius ; modo confc-
qucnseft falfum : quia tunc, vel corrumpere-
tur nunc in eodem nunc , in quo cft , vel in ptx-
cedcnti, vel in fcquenti.non in eodem, quia
tunc fimul cfTct , & non eflet , quod cft impofll-
bile : nec in prccedenti , quia non poteft retor-
queri ad prxecdens : nec in fcqucnti , quia vel
in nunc fcqucnti mediato, vel immediato : non
immediato , quia inftantia non funt immediata;
fi mediato ; igitur nunc illud durabat per tempus
intermedium , & per confcqucns non continue
erat aliud, & aliud.

At vero neque j ftmper. Probat quid non b
maneat idem nunc, dupliciter. Secundo, ibi : Am-
pliia fi fimul. Prima ratio : quia cuiuflibet tem-
poris funt duo termini , fcilicct duo nunc , fiue
duo inftantia; fed quxlibct pars temporis ell
tempus; igitur cuiuflibet pars temporis erunt
duo inflantia , &: per confequcns per nullum
tempus manebit idem nunc, fiue idem inflans.
Secundo fi 6 per torum tempus maneret idem
nunc , fcquetctur ,qubd illa , quae fi- Tenti mil-
le annis , fimul edent cum illis , qux mme funr,
vel cum illis , qux fututa erunt : verbi gratii,
quod Ariftotcles, & Antichriftns eflent fimul,
quod cft impoffibile; & confcquentia proba-
tur, quia illa funt fimul , qux funt in eodem in-
itanti.

Quid 7 autem eitumpus. Hic difputat de qui-
j. ditate temporis. Vbi fciendum quid antiqui
Scoti oper. Tom. / 1.

erant tripartiti de tempore. Quidam pofuerunr, opMo tri-
quid tempus eflet circulatio ca-li ; ahj autem
pofuerunr, quid tempus cft vltima fphxra ; &
alij, quid tempus cft m'otus. Et primo impro-
bat primam. Secundi fecundam. Er tertii ter-
tiam. Secunda ibi : Kniuerfi nutent. Tertia ibi:

Tofi quum nutem. Primi dicit , quid ab antiquis
nihil fuic nranifeftum , quid eflet tempus. Vnde
quidam pofuerunr , quid tempus cA circulatio
totius coeli ; alij , quid tempus cft motus ; fle alij
quid tempus cft vltima fphxra. Tunc impro-
bat primam dupliciter; primi, quia quxlibct
pars c temporis cft tempus , fed non quxlibct
pars circulationis cft circulatio: igitur tempus
non cft circulatio. Secunda ratio .quia fi tem-
pus eflet circulatio ctrli i fcqucrctur , quid fi «

plures eflent d coeli, quid plura eflent tempo-
ra , quod cft inimaginabile. Sed contra primam
rationem obiicitur : quia non fcquitur : Quolibet
pnrs fubfinntin efi fubfinntin , & non quolibet pors
bominie ttt homo ; igitur homo non eft fubilnntin.

Idci dico, quod confcquentia non valet ad pro-
bandum , quid tempus non fit circulatio , fed
bene probat , quid tempus & circulatio non
funt conuertibilia.

V niuerfi 8 nutem (pborn. Improbat fecundam, \6.
qux pofuit , quid tempus cft fphxra : quia om- Text. 94.
nia funt in vltima fphxra , 8c omnia funt in tem-
pore : igitur vltima fphxra eft tempus. Dicit
Ariftotcles , quid ifti * funt fatui : & debet in-
tclligi non propter conc)ufionem,quam ponunt:
quia illa eft probabilis , vel foeti vcta.v t patebit
pofteriis , fed propter modum , per quem aflen-
riunt conclufioni : quia arguitur cx puris alfic-
matiuis in fecunda figura.

Pofiquom 9 nutem. Improbat tertiam , qux po- **’cx*‘
nir, quid tempus fit motus : 8c primo improbat.

Secundi .oftcndic quod tempus non fit fine mo-
tu, ibi: rere.Primum probat duplicicer.Secon-

di ibi: Amplius ««ffw.Prima ratio eft.quid vniuf-
cuiufquc motus, vel mutatio eft in illo,cuius cft
motus, vel mutatio; fed tempus cft idem apud
omnes ; igitur tempus non eft motus, vel muta-
tio. Secundo, quia 10 cmnis motus cft velox, vel Text.
tardus ; fed nullum tempus eft vclox,vel tardum:
igitur nullum tempus cft motus. Maior patet:
quia velox, vel tardum eft pallio motus;& minor
apparet : quia vclox.vel tardum definiuntur tem-
pore,tempus autem f non definitur tempore.

At vero neque 11 fine motione ttmpue tfl. Hic 17.
probat, quid tempus non cft fine motu. Pro- Text. 97.
batur : quia fine illo non cft tempus , quo per-
cepto percipitur tempus , & quo non percepto
non percipitur tempus ; fed percepto motu per-
cipitur fucceflio , fcilicct tempus , Sc non per-
cepto motn non percipitur tempus ; igitur tem-
pus non cft fine motu. .Maior , fle minor patent
ad experientiam ; quia quando homo non perci-
pit motum fenfus , vel imaginationis, nullo mo-
do percipit fucceflioncm ; quod patet ex duobus.

Primi dc illis , dc quibus narratur fabulose;
quid dormierunt in Sardo, id eft ,ibi in illa Ci-
uitate , vel Infula 60. annis apud Heroas , id eft,
apud illos Deos , qui quando cxpcrgefadki fue-
runt , copulabam inftans expergefactionis ad
inftans in auo inceperant dormire, propter hoc
quid non Icnferunr intermedium ; tc idci , dum
anima non percipit motum, non percipit fuc-
cclfioncm , immo ita eft ac fi manerent in indi-
uifibili. Secundum patet : quia exiftetues in vc-
A a h ement i

Lib. I V. Phyficorum

278

hcinenti delegatione non percipiunt facceflio-
nem , quanta eft propter vehementiam delega-
tionis i fcdexiftenres in tormentis optimi per-
cipiunt.

ANNO TAT IONES.

1 8 . * O ^rs rnenf*r4t » & componit fisum totum , fjrc.

p*3 Jm*4 I Nota, quod pars habet duas conditiones;
tmJi- pfjor t qU^J cj\ n,cnfura totius , vt binarius
touti. menfura , id eft , pars aliqua fenarij , vel pars

conllans ex aliquotis.vc quaternarius eft pars
fenarij. Secunda eft, quod pars componit to-
tum. Inftans autem non eft menfura temporis;
non enim tempus eft magnum, vel paruum.quia
habet plura , vel pauciora inftantia; cum quod-
libet habeat infinita , nec tempus , cum fir diui-
fibilc, componitur ex inflantibus ,quz funtin-
diuifibilia.

Vwutdrm b rprobtt , quod non maneat idem nunc. No-
la • nMC *<lem eft quod inftans ; Sc quarn-

uis inftans videatur cifc aliquid fuperius ad
nunc , quod fol&m videtur defignare tempus;
nihilominus accipit nunc generaliter pro inflan-
ti ea ratione, qua eft , vel fuit przfcns.
e Quolibet purs temporie efltemput , &c. Nota,
qu6d hzc rario eft tantum probabilis. Poflct
enim refpondcri fatis efle ad rationem temporis,
au&d fit pars circulationis.

19' “ Si plurcs ejfent cari i , quod pium ejfent tempom ,

&c. Nota.qudd Ariftoteles per coelum inrelli-
git vniucrfum ; Sc eft fenfus , fi plurcs eflcnt cor-
ii , hoc eft , fi plurcs eflcnt mundi , plura eflene
tempora: quo fuppofito videtur in hac ratione
Ariftoteles accipere vnum impoflibile, videli-
cet plures cire corios , Sc cx illo refert aliud ira-
polfibile, fci licet , plura efle tempora , atque
adeo non videtur inconucnicns concludere
vnum impoflibile ex alio. Ad hoc refpondcc
Commentator comm. 83. dicens, quddifta de-
claratio eft alterius modi : quoniam cum fuerint
duo oompletc fc confcquentia , hoc cftconucr-
tibilirer , Sc pofucrimus aliud efle , ipfum prae-
cedens, aut difpofitum per przcedens, ncccfla-
rici fcquirur confcqucns , licet fit impoflibile
fonfequens ad illam difpofitionem per przce-
dens. verbi gratia; fi dies fcquitur ortum Solis,
mamfifhim eft .quod in quacumque hora poni-
mus Solem otiri, fcquitur tunc diem efle , licet
Solem oriti in prima hora fit impoflibile. Simi-
liter , ad volare fcquitur habere alas , licet illud
pofirum , nempe volnre fit impoflibile. Quo-
niam ergo rcmpus,& motus fe confequunrur,
Sc adiicrfarius ponit tempus efle motum cccli,
neccfle eft , fi pofucrimus plurcs coelos efle, plu-
ra tempora cllc; fcd plura tempora efle, eft im-

fioflibtJe: ergo plures efle coelos eft impoflibi-
e , atque adeA non eft neccfle tempus cifc mo-
tum corii. Vulrcrgo Comrocncator.quod quan-
do aliqua fic fe habenr , quod cuidcnter , &
conuertibiliter vnum fequitur ad aliud , ficut
habentia eandem definitionem . quantumcum-
ue accipiatur aliquod impoflibile , Sc poftea
educatur ad aliquod impoflibile, tuncconfc-
quens non fcquitur cx impoflibili accepto, aut
oportet concludere , qu&d in hoc fequitur im-
poflibile ex aotecedcnti , aut quiid impoflibile
eft illa habere eandem definitionem , ficut pa-
ter in exemplo Commentatoris : Sc ideo fi cx
illo impoflibili non fcquatur cuidcnter plura

efl*e tempora, Sc tamen fcquitur euidenter ex
ifto, Sc vno alio pofico , fciliccc ,qu6d tempus
Sc motus carh funt idem , ficut habentia ean-
dem definitionem , Sc ideo fequitur ,quod tem-
pus & motus coeli erunt idem , quod eft impof-
fibile: & ideo bene ,& fubtiliter arguit Arifto-
teles. Et fi dicatur, quid ex tali modo arguendi 10.
non contingit inferre pluralitatem ex plurali-
tate; ficut non fcquirur, homo eft albw, ergo fi
fint pium alba , funt plures homines , nec fequitur,
/nteSigentia prima eft em ; ergo fi fint pium entin ,
funt plures Intelligentu prime. Rcfpondetur , quid
ille proccflus non valet , nifi fupponendo vnum,
videlicet , quod illa fine vnum conuertibiliter,

Sc fint habentia eandem definitionem : nam
hoc polito, femper continget inferte pluralita-
tem cx pluralitate. Vndc fequitur , Homo eft
mtionelie ; ergo fi fint plura rationalia ,funt pia-
res homines. Idei non fequitur formali ter, mo-
rus coeli eft tempus , ergo fi ejfent plures c<rli , ejfent
plura tempora ; nifi pofito , quod morus cccli , &
tempus fint idem conuertibiliter, habeantque
eandem definitionem.

e Dicit Ariftoteles quod ifli funt fatui , &c. No-
ta, quod, vt aitThcmiftius ,cx eo eft manifefti
fluita illa opinio, quia fphzra vniuctfi eft res
permanens , tempus veri ens fuccefliuum : tum
etiam , quia dupliciter par alogizabant, proban-
do tempus efle fphzram vniuerfi ; primo labo-
rabant in zquiueco : zquiuocc enim funt cor-
poralia in fphzra , & in (empore : in illa cnira
funt tanquam in loco ; in hoc veri unquam
in menfura durarionis. Secundo , quia vt hic
dicit Scotus , concludebant in fecunda figura
cx puris affirmatiuis , vbi medium non diftri-
buitur.

^ Ttmpue non definitur tempore. Nora , quid 1 *•
tempus nec tardum dicitur , nec velox: quia Trmfmon
tardum , Sc velox definiuntur tempore : velo-
citer enim id mouetur , quod paruo tempore ^ ’
longum fpatium pcrcutrit : tarde veri, quod
longo tempore tranfit paruum , aeque adei
tempus eft vniforme vbique , alias non eflee
menfura velodtatis, Sc tarditatis: tempus ve- •
ri definitur tempore, non enim dicimus dies
vernos longiores efle hiemalibus, quia maiori
tempore durant; quoniam idem cftprorfus efle
maiores dies , & efle maiora tempora , atque cf-
fet idem per idem definire.

K De quibtet narratur fibulae quod dormierunt
in Sardo. Nora , quod referente Simplicio , cum
capta fuit a Grzcis Sardus Infula , inoenra
ibi fuere cxdauera noucm filiorum Herculis,
balfamo , aliifquc aromatibus fic condita , vr
non mortuorum , fcd dormientium prorfus
imaginem exhiberent: hos incolz Heroes dor-
mientes appellabanr , colebintque vt Deos;
horum autem hic Ariftoteles meminifle ait.
Phiioponus vero commemorat ad huiufmodi
Heroes in more fuifle deferri infirmos fanita-
tis gratia , qui cum Dxinonum incantationi-
bus tres , aut quatuor dies fopote veluc dor-
mientes attoniti cflenr , poftea excitati puta-
bant nullum prorfus tempus tranfille , fcd ea-
dem hora ccrpiflc , Sc fi ni fle fomnuin. Alij
nefeio quos homines tredecim millia anno-
rum dormifle. Scotus veri hic dicit dormifle
annos 60 .

QViE

Quxftio XV.

2 79

xv.

Q_V JSTIO

ytrirnt tempus fit motui i

Atidot.hu eap. i j . ttxt. 9?. Aaettoct, & intcrpretv», Hld.
Athcit.trail.^.eap 4. Sotut im x.Jtft.i.ftuft.x.y Rtifm-
de* 4 difl. 4I. ^mfi.i.f. *J Primum dttiiur. Bal/ol. »« t.
di fi, t. 1. Capreoi. it Gutunut ihid. jtifl.i. Ri-

chardus f "*fi. 1 . mrr. ». Occiumui jm/i. n.A/intinen.
fmtfi.t.Hcnunuihid. tandiinu* 4. r hyfie.^m jfl.it. But-
Jeui in sttftfit. textus 101. Canomc. 4. Tbvfir. yufl. S-
mrt. j. dubie j. Orbellit im efitem. 4. Fhjfie. TarMrrta*
qmtfi.\.Art. 1 .dmh.t. Sotus j-tfi + tcntl-4 Rotcui quafi.

1 j. Ruuius fuafi. 4. Conimbric. *ap. 14. fuajl.x.

JR c v 1 t v r qudd non ; quia quod nor»
eft, non dimotus ; fed tempus non eft;

ergo non eft motus. Maior pater per lo-
cum 1 2 tota in modonegatiu£ ad fuam partem;

Cc minor probatur; quia partes temporis non
funt ; igitur nec tempus.

Secund6,quia ii tempus eft; vel igitur eft ali-
quando, vei nunquam ; ii aliquando:igitur tem-
pus eft in aliquo tempore,& eadem ratione illud
aliud tempus eft in alio tempore ; & perconfe-
quens in temporibus cflet procciTus in infinitum.

Tertii , omne quod eft.cft przfcns : quia hoc
denotat efl de fuo modo fignificandi, fed tempus
non eft przfcns ; ergo, &c.

Quarto, quia Ariftotelesin ifloquArtojext.*)}.
ponit qubd tempus non eft motus.

Quinti , omnis motus eft velox , vel tardus,
nullum tempuscft velox, vel tardnm : ergo tem-
pus non eft motus.Nlaior patet infextobuim.text.

1 1. &indt , tjr in 4. text. 69. & minor probatur,
quiavelox,& tatdum definiuntur tempore, patet
etiam ibi ; ergo.

Scari», ii tempus elTec motus,tunc fcqncretur,
quod (t nihil moueretur, nullum elfct tempus;
confequens eft falfum : quia dato , quod nihil
moueretur , adhuc quies illorum , quz quiefee-
ienr,mcnfuratctur tempore , quod non cflet nifi
tempus cflet. Confcquentia probatur > quia cx
quo omne tempus eft motus .lcquitor ex oppoft-
toconfcquenris , qui» d fi nullus motus eft , nul-
lum eft tempus.

Septimi», quia illud non eft tempus.qno mul-
tiplicato , non multiplicatur tempus ; fed multi-
plicato motu, non multiplicatur tempus; ergo,
&c. Maior eft nota ; Sc minor ptobatut , quia
multi funt motus, 8: tamen impoflibile eft plui a
efle tempora.

Oppofitum arguitur .illud eft tempus, quod eft
menfura motus, fecundum prius, & poftcrius.fcd
motus eft menfuta alicuius motus, vt permotum
cali mcnCuramus omnes alios motus ;• igitur
tempus eft motus.

jiu- Inquzftione , primo exponendum eft quid na

muifc temporis , & videnda funt illa, quz fecun-
dum omnes conucniunt tempori.

Secundo ptzmittcndz funt fuppofttiones; Bc
tertiis ponendi funt conclufionesad qnzfttum.
Quantum ad primum , nota qubd pet tempus

tmf«! ffr iUnd quod conuenicntet tcfpondct

u&jaia, * quzftioncm quztcntcm , quando , aut quan

tum databit , vel quantum dutauit ; vt fi quzta-
tut, quando venifti» tcfpondetut hodie, vel heri;
vel fi quztatut , quantum dutauit ifte footbus?
tefpondetut per duos mcnfcs;tunc patet , quod
tfti tetmini , heri , htdie. merifiiyunnut ,8c huiufmo-
di ,funt tetmini fignificantes tempus , quemad-
Scoti aptr.Tom. 1 1.

modum dicebatur dc loco , qudd illi termini
/rgnificanr Jocum, per quos coimcnienrer rcfpon-
detorad quzftioncm qtixremem vbi; ira illi ter-
mini lignifican r rempus , perqnos conucnicnrcr
reiponderurad qnxftiooeinquxrcnrem, quando.

Ex quibus parer , qiuW tempus eft duratio rei , vel Ttmfms tfi
tnenfur a dur Atianis . Secundd, qudd prius & pofte- dnrmtta en
rius rnueniuntur 111 rempore. Terrid, quod prx- J

fcns.prxtcrirum, A: futurum fi»nr partes rempo-
tis. Quartd , qubd tempus eft * fuecelfio , flue 1
conflftic in fuccrflione : quia non inuenirur
prius , & pollenus fecundum durarionem in ali-
quo niti in CaccclJiuis , vel in illis , quz aliquo
rnodofe habent fuccefliuc , liccr ipfa flnt verd

Eermancntia ; & ifta funt ,qux non poflbnr pro-
ari dc tempore , fed conceduntur ab omnibus
conucnire tempus , tanquaro per fc nunifcfta de
tempore; Sc hxede primo.

Quantum ad fccunduin,notandum, quod quz- ^

dam fune res mutabilcs.vt ccrlum ,8c corpora na- r,, fan im
ruralia , & difpofltiones corporum naturalium d*fliri difii-
in illis inferioribus. Aliz funt res immutabiles, fe",u‘
vr Deus eft omnino immutabilis ; modd duratio
rei immutabilis, eft ipfa res immutabilis, & cum
hoc menfura fuz durat ionis , vc Deus eft zterni-
tas , quz eft menfura durationis ipflus Dei ; fed
menfura durationis ipflus rei mutabilis, eft alia ab
ipfa rc mutabili, licet cius duratio fit eadem fibi.

Hoc prxmiflb, funt aliqui fuppofttiones. Prima
eft , quod tempus eft (ucccflio , vel non eft fine „„„ ,fl' fi»,
fuceclTtonc ; & poteft poni catcgoricc fine dtf- futttffutu.
iunflionc , quod tempus eft fucccfllo. Probatur
per quid nominis , quia tempus eft menfura dura-
tionis fecundum prius ,& poftertus ,modo tm-
poffibilc eft quod in aliquo fir prius, & pofterius
fecundum durationctn : nifiipfnm fit lucccffio,
vel fucccffionis ; ergo,&c.

Secunda fuppofitio , quod nnlla eft fucccfllo «»

fine mutatione. Probatur , quia impoflibile eft, f,n' mM'
quod fit altqua fucccflio.nifi altero «luorum mo- *’
dorum.vcl quod vna res fucccdat alteri, vel quod
eadem res habeat fuccefliuc diuctfimodi; facun-
dum diucrfas difpofitioncs:dc vttoquc modo fit
mutatio per quid nomini t mutationis datum quin •
tohuim ,text.7t. igitur impoflibile eft fucccflio-
ncro efle fine mutatione. Secundh , quia eadem
res omnino immutabiliter fe habens in fe, & ic-
fpeftu aliarum rerum non cfl prior, nec poftctioc
fecundum durat ionem, quia nec eft antc,ncc poft
aliam rem ‘.igitur ad hoc quhd fit fucceflio , nc-
ccflarib requiritur mutatio.

Tertia fuppofitio , quod rei omnino immuta-
bilis duratio non eft (ucccfliua. Ptobatut , quia
impoflibile eft fucccflioncm efle fine mutatione;
fed tes immutabilis non poteft mutati : igitut fmfrfgfntL
non poteft durare fuccefliuc. Tunc fit ptima
conclufio ifta , tempus eft fucccfliua duratio rei
mutabilis ,fiuc menfura durationis. Ptobatut cx
quid nominis temporis , & cx prima fupnofitione
apparet , quod tempus eft menfura fucccfliua:
durationis alicuius tei , 8 c non rei immutabilis:
quia impoflibile eft efle fucccflioncm fine mu-
tatione : igitut eft menfura luccefliui duratto-
nis rei mutabilis ; 8c habetur ptopofitom.

Sed dubitatur , polito quhdtcs mutabilis de TrmfuijeM
fa&onon mutetur , vicum cius fucccfliua duia- f1,
tio poflit dici tempus Videtut quod non , per
fecundam fuppofmoncm : quia (ucccflio non po*
reft efle fine mutatione. Rel'pondctur,quod im-
mb : quia licet duratio illius tei mutabilis pto
A a a tunc

i

!•

Dwrjirc rei
omni ite im-
mutjbilu n5

28o

tunc.fi t fine mutatione, tamen quia nata eft mu
ided adhuc eiui duratio fuccclfiua poteft

Lib. I V. Phyficorum

tjf

manu.

dici tempus cx eo . quod poicll dic cum muta
tionc. Item alia caufa cft . quia licet res illa non
mutetur in fc .attamen qaia ipia aliter (e habet
propter mutationem in aliis rebus: icitur eius
duratio fucccffiua poteft dici tcmpus;ied fic non
elide re omnino immutabili.vtdcDco.Et fiepa-
tct.quod tempus cft fucceffiua duratio rei muta-
bilis, aurmenfura huiufinodi ducationis.

Sed adhuc rellar difficultas , qux res fit huiuf-
modi fucccffiua duratio , vel fucceffiux duratio-
nis menfura, & hoc videbitur partim in illa qux-
ftionc , Sc partim in fequentibus : Se hoc de fe-
cundo.

Quantum ad tertium, fic prima conclufio.
Tempus e(l motus b.Pro cuius probatione, fup-
pomturprimd , qudd menfura, Se menfuratum
debent ede vnigcnca, & conformia. Probatur
inducendo in menfuris,& menfuratis : quia lon-
gitudo temporis non menfurarur longitudine
linea: . eo quod iftx longitudines non funt ciuf-
dem generis. Item pondus reenfuratur pondere;

2uia funr vnigenea , Se ita de aliis , St illa fuppo-
tio pater i o. Metuph. ttxt. 4.

Secundo fupponitur, quod menfura debet ef-
Tcnota , vt patet in eodem 10. Se patet inducen-
do: nam menfura longitudiuisin qaanriraribus
ert nota , Se famofa, vt vina ; Se eodem modo in
ponderibus, vt libra , Scficde aliis. Illis fuppo-
fitij , probatur conclufio : quia illud cft tempus,
quod cft menfura fucceffiux durationis rei muta-
bilis ; fcd morus eft menfura fucccffiua: daratio-
jiis rei mutabilis : ergo , Jcc. Maior patet per
prxcedcnrem conclufioncm ; Se minor apparec
ex prxccdentibus fuppofitionibus : quja inotus,

6: huiufinodi duratio fucceffiua funt vnigenea,
fcihcct in fucceffionc.quia tam inorus cft hiccef-
fiuus , quam huiufinodi duratio. Item motus eft
menfura nota, vt parer demotu ccrli , Se przci-
pue de motu Solis : quia ille motus cft magis fa-
mofus apud multos.

7. Sed obiicittu : quia, vt patuit fuper ; . qMd/t.j.

motus cft res permanens ; modo r es permanens.

Se fuccclfiua non funt vnigenea : ergo, &c. Se*
eundo , quia duratio fucccQiua rei mutabilis cft
fubftanna ,quu cft idem cum re mutabili; Ced
motus eft accidens, vt paret de albi/icatione,qu(
eft albcdo: modd fubllamia , Sc accidens non
/ime vnigenea ; igitur motus non eft fucccffiua
duratio rei mutabilis. Refpondetur,quod res per-
manens, Se fucceffiua bene funt vnigenea 111 ali-
quo, fcilicet in fucceQione fecundum duratio -
n&n, vr, verbi gratia, inobrle non dicitur motus,
n/fi cx eo , qudd fucceffiuc fe habet aliter, quam
prius , Se tamen mobile eft res permanens ; ided
res permanens, Se fucceffiua bcncconucniunr in
hoc , quod cft fiucceffiute durare. fic eodem modo
dicitur ad fecundum, qudd fubffantia,& accidens
bene conucniunt in Iwc, quod eft fiuctejfiuu durare,
vel firccejftue diter /i hakcrt ; Se ided fecundum
hoc vnum poreft dici menfura alterius , vt acci-
dens fubftantix, vel e contra.

Secunda conclufio. Tempus eft c mobilcjjuod

pus , tamen potius debee dici motus localis,quia
cft notior i igitur cum motus localis fit mobile;
f equitur qudd tempus fit mobile: qualis motus
iit tempus , & quale mobile. St quomodo, St de
conditionibus rcinports videbitui poflea.

Ad rationes. Ad primam d dtcitur^ficut dice-
batur iri j. Ad fecundam, dico qudd eft aliquan-
do. Ad probationem, runccfTcrproceirus in infi-
nitum : negatur confequencia i fcd cft ibi circu- ”*
latio: nam efle in tempore non eft aliud ,quim
tnenfurari tempore ; modd vnum tempus bene
menfurarur alio tempore; ficut morus alteracio-
nis menfurarur moru Sol is ;& etiam e contra du-
ratio motus Solis metifuratur quanta cft, per
quantitatem operationis.

Ad tertiam, quia tunc tempus eftct prxfens.
Concedo ; quia mobile , quod mouctur, cft pne-
fens ; Sc adhuc fuppofito quod motus fit res fuc-
ccffiua,cuius nulla pars poteft efte fimul cum alia
parre, adhuc conceditur ,quod motus clfttprx-
iens,& erum qudd rempus eftctprxferfszquia efte
prxfens non confignificac inflans, fcd tempus dj-
uifibile.

Ad quartam, dico quod Arirtorcles intclligir,
qudd tempus , Sc motus non fiunt idemconuctti-
bilirer.

Ad quintam , concedo maiorem ,8c nego mi- j
norem : nam ficut motus eft velox, vel rardus;fic
etiam tempus ; naro motus ctrli, qui cft tempus,
eft velox. Ad probationem • negatur confequen-
tia : quia fic probaretur , qudd nullus homo dic*
albus. -quia album definitur per habens albcdj-
nem; fcd nullus homo definitur per habens albc-
dinem; igitur nullus homo eft albus.

Ad fextam, negatur confeqqentia ; quia dato,
qudd de faCko nihil mouerctur.attamcn poffi bi-
le effer, qudd fieret motus : & ided adhuc mobi-
le, quod narum effer moneri , bene effer tempus,

Se ided dicit Ariftoreles in ^04. ttxt. 98. qudd
dato qudd non fit morus.non fequitur qudd non
fit tempus ; fed fi impoffibile cft eflc motum, im-
poUibile eft ctfc tempus.

Ad feptimam refpondcrur , qudd ficur motus
multiplicatur.ira rempus poteft multiplicari, ncc
eft inconueniens plura tempora eflc fimul; tamen
quia omnes illi inorus , qui dicuntur tempora,
pofliinr men furari vno moru, ideo fufficirponere
vnum tempus, quod eft mefura omnium aliorum.

ANNOTATIONES.

10.

TtmpmtS

mthtl* fmeJ
manatur.

Sbejt.;.

mouerur. Probatur ex conclufione prxcedenri.
Se vna quxfl. j , quia tempus eft motus , vt pate e
perprxccdentcm conclufioncm; fcd omnis mo-
rus eft mobile, vel difpofttio fecundum quam cfl
morus, vt in motualtcrationis ; Sc ided ram mo-
tus localis, quam etiam aUcratio poteft effe tem-

* ’"T~' Emptu efl fucceffio,fiut cenfiflit in fucet ffione.

A Nora, qudd tempus propter fui minimam
emirar em , cft nobis valde immani felium. Vnde
D.Auguft, 1 i.Confef.cap. 1 1 . dicit, Domine tfifue *'Wm%
nunc ntficie quid fit r emptu. Ideo vt hxc perdiffici-
lis difficultas elucefcat. Dico primo , qudd tem-
pus non eft line motu : quod Anfiorcles ttxt 97.
probat : quia rempus non cognofcimus fine mo-
ru; cdm enim partes temporis non fint perma-
nentes, fed folum habeamus nunc prxfens, inflans
videlicet, quod partes temporis continuat, Sc 'Afi**
rempus non poffic cognofci , nifi huiufmodi in-
flans rranfcat ; nefeimus autem tale mllans tran-
fiffe ni/i pcrmocum:crgo non cognofcimus tem-
pus fine moru.neque cft fine motu. Qudd autem
ignoremus tempus tranliflcnifi per motum, paret
in dormiente , qui ignorans motum , ignorat Sc 1

rfpus tran/ilfe. Item, neque motus eft finerepore,
quia non cognofcitur finetSpore;dato enim cafu, ***'

qudd

Ttrnfmm

Quazftio XV.

qood quis magni delegatione iludear , tranfic
quidem tempus , exiftimarque nullum ttanlillc,
cum aurem audi r horologium , cognoCcit tunc
morum fuilTe plttfquam putarar , quia rot hora*
f i luduit i nunquam ergo tempus cft line motu. ne-

que motus line tempore • atque aded tempus cft
fuccelUo, vel in fucccffionecon/illir.

Tmf *••!* Dico fecundd , quod tempus cft quid conti»

pu/ enti- nuum : quia quod mouctur prius cft prxfcns vni
»*• loco fecundum vnam partem , quam fecundum
aliam , quod enim mouctur a quodam, in quod-
dam raoucrur ; omnis autem magnirudomouc-
tur tergo prius cft prxlcns vni loco fecundum
vnam partem , quam fecundumaliam. Tunc vi-
tri» omnis magnitudo cft continua; ergo in ma-
gnitudine continua, quando mouctur» prius cft
vna pars prar lens vni loco» quam aliarcrgo etiam
motus, quo mouctur , cft quid continuum : quia
mobile molietur per fpariura continuum : ergo
etiam tempus cft quid continuum : quia tempus
non cft fincinotu.

Ttmfm tjt £x hoc fcquitur, quod tempus cft per feauan-
Ffil***’ titas ; tum quia habet partem extra partem, vt
™ mttm prxtcritum.prxfcni.fic futurum; tum quia habet
propriam cxtcnfionem , tum quia tempori con»
ueniunt per fc proptix partiones quantitatis , vt
Uugum, Se butu , Se ratio mcnfurx tempori con-
ueriti ,qux cft ratio quantitatis. Sequitur Cccun»
do , quod tempus cft per Ce quantitas continua:
quia eius partes copulantur ad vnum terminum
communem , nempe ad nunc , vt patet 4. huius,
t*xt. 9».

Ttmpmtjl tncuu. Nota primi , quid tempys

281

fottuiu.

Timpuip» quadrnplicitcr potefteapi» (ciliccc communiter;

«9 1 /-«m cft duratio cuiufcumquc entis durabilis inge-
fudruflm- notabilis , fiuc incouupi. hilis , & fic xuum,&
xtetnitas funt tempora. Secundo, ptoptic.fi: cft:
duratio cuiurtibet durabilis genet abilis , fic cor»
tuptibilis; Se fic omnia generabilia funt in tem-
pore, fle folitmiila. Tertio, raagisproptic.fic cft
duratio entis fucccrttui. Quart6,proprii{fimc,fic
eft duratio primi mobilis, quod cft menfuta om-
nium aliorum motuum.

Abru u ei- Nota fecundo , motum quinque modis pofte

accipi. Primi, vt idem realiter cum eo *quod ac-
quiritur ; hoccft,pto forma diminuta (luente de
impetfe&oad perfc£hinv,5t fic cft in eodem Ptx-
dicamcutocum tetmino 4 d quem : nam calefacio
idem cft quod calor ;3c augmentatio idem cft
quod quantitas .quia.vt dicitut \,Phjfic. Motus
nihil cft ptxtcr res , ad quas cft motus. Secundo
modo accipitur vt procedit ab agente, fic fic ap-
pellatur ntftio , fic ponitur in Ptxdicaroemo
A&ionis. Tettio modo pro ttanfmutationc , per
quam terminus acquiritur, qux tranfmutatio re-
cipitur in patiente , fic fic dicittft partio , fic poni-
tut in Praedicamento Partionis. Quarto , accipi-
tur quatenus cft impetfe&a acquifmo termini,
qux cft propria coniidetatio motus, vt motus
tft.fit/tc j. Phyfic. definitur , Motus «fl a[Uu tutis
in peientM fecundum quo dhuiufmoii ; fic hoc modo
motus non pomtut in aliquo^txdicamento-.quia
cft ens impctfedum , fit fic pertinet ad Poftprx-
dicamcma. Quinto, fic vltimo modo poteft acci-
pi motus , vt eft pet fc extenfus 5c diuifibilis, cu-
ius pattes copulantur quodam termino commu-
ni ,quod 6. httiiM 14. appellatur mutatum

continuorum. Se 6. Pkyfie. docet eflediui fi bilem
in infinitum , qux diuilibilitis , qttx ert pallio
quantiraris , (i confiderctur vt cft lucccllio qux-
dam morus penes moram cft tempus: quia tem-
pus cft prius ficpoftctius motus, quod quidetu
cft mora i'pfius motus. -

Nora tertio, q;ioJ morus quidam cft commu» ^
nis& primus; & iftccft motus primi mohilis.qui ^/txsr^t
regulat omnem alium motunt : alius eft motus
fecundus particularis , vt motus particularium pus.
mobilium; Se cum tempus confcquarur motum,
cft etiam duplex ccmpusrqtioddam commune, Se
generale , cuiufcumque motus particularis pet
alfiftcntiam menfuta , Se morus primi mobilis
rocnfura per inlixicntiam : qnia loliim ei ineft
tamquam lubictlo, & nulli alteri , & iftud cft
tempus corrcfpondcns primo motui ptimi mo-
bilis. Aliud cft tempus fpccialc , Se particulare,
quafi fpecialiter , Se particulariter fumptum ,Sc
iftud correfpondet motui particulari. Se libi exi-
ftenter inhxrct. Hx his

Dico primfi , quod tempus non cft formaliter ,*•"

motus : quia motus eft folum in co.quqd mouc-
tut .ficvbi mouctur , Se quando mouctur ; tem-
pus autem vbique eft in ouinibus , qux mobilia
funt ; ergo tempus non cft motus formaliter.

Item mouis aut cft velox, aut tardus ; fcd tempus:
neque cft velox, neque tardum; ctgo non cft ino-
tus. Minor probatur , quia velox dicitur , qttod
multum loci exiguo pettranfit tempore : tatdum
quod magnu tempore percurrit parum loci ; fcd
tempus femper Ic habet vnifotmitcr , cum fic
menfuta reguiarirtitna, nullam varietatem ad-
mittens ; atque adeo non cft velox , neque tar-
dum , Se per confeouens non cft formaliter mo-
tus. Prxterca, paQio diftinguitur fotmaiiter a
lubicdu ; fcd tempus cft partio nioius.Vndc tetn-

ede , fit inhac quinta acceptione motus eft fpc-
cies Quantitatis continar : nam , vt dicit Ari-
ftoteVes i,, fui tu , text. \7. motus cft de genctc
Scoti opir. Tom. 1 1.

fus addit fupra motum .rcfpcftnm aptitudina-
era, nempi numcrabilitatcm.Vndc dicit Arifto-
tcles in hoc 4. quod tempus non eft nifi prius &
pofterius in motu, fecundum quod ipfa numera-
bilia funt numerata.Uem.Atiftotelcs rfxt.99.ait.

Tempus id quidem quod eft motu* efiyeffe aut em, id cft,
ratio & qitUitM alterum tfi , fic non motus. Et text.

1 4 1 .ait, Quod fi non tfi pejfibilu inttlleiliH , qui nu-
meret prius & pofttritu , non efl completa ratio for-
malis tempori/ n parte rei , fcquitur , Litet tffet hoc
quod aliquando tfi exi II ens tempus , it fi contingit
motum ejfe , id eft, c(l*c motus , qui cft idem tcali-
. ter quod tempus ; non ctgo diftinguit tempus h
motu ,nifi quiditatioa ratione. Et Conuuenta-
tot inquit , qu<Sd tempus fic motus funt idem
fubic£io,fcd diffctuut ratione dicente, quod quid
ctat e fic.

Dico fecundo , quod tempus quod cft in ino- T ^
tu ptimi mobilis lubic£kiui diftinguitur tcali-
tet 'a motibus inferioribus , quos menfurat . Pa- tfl m w-rn
tet , quia quxeumque ab inuiccm fepatabilia I”"* mtb,~
funt, non funt idem tcalitct ; fcd tempus pii-
mum, fic mutus inferiores funt huiufmodi : quia **„!,*,
fi nullus cfiet motus hic infetius , adhuc poiVet »;<•», U».
calura moneti , 8c pctconfcqucnsclTct tempus^

Similiter .ccflantc motu piuni mobilis , Se pet ,
conCequens cius tempore , adhuc clVct hicinfc-
rihs motus, vt patet lofuc 10. quia ipie pugnauit
fume Sole, fit Luna,{k pet confcquens toto ctr-
\o. V ndcD.Auguft.i 1 .C*»/«f.mquif, ftante cocio

mouctut tota figuli , fic hoc idem probat Scotus
in A.dijlinU. 49. qutfi. 1. fic confitiiutur : quia
quandocumque duo accidentia funt in diftindis
A a 5 fubie

2 8 1 Lib. I V. Phyficorum

fubie&is , fune diftin&a rcaliter , tempus ptimi tes eorum fint ad aliquod indiuiftbile copulati,
mobilis, fic motus inferiorum funi huiufmodi} & ex connexione ad illud habeant exiftentiam:

Quxtiio XVI.

i8,

Ofwi» *li-

JH rttm i»

nnuut teri

v

Un'm

r'f<

\

forabilis remporr.flc menfurs,Sc menCutatum de-
bent effe ei u Idem generis.

TertidjUqui percipiunt tempus, qui non per-
cipiant motum cceli:crgo,Scc. Antecedens pater
de exi/lentibus m tenebris, vel in carcere.Conle-
quenria probatur: quia ex quo motus ccrli ellec
tcrnpui.qui perciperent tempus, perciperent mo-
tum ccrli.

Quarti, quia tempus cft idem ccrlo, terre, ma-
ri,& vbique.vt dicit Ariftotclcs 4 buiH*,text.' 1 1 1.
fed motus coeli non ell idem vbiquciquia quando
aliquibus cft ortus Solis, aliis cft occafus , Sc ali-
quibus liyems, quando aliis eft xftas , quod non
cllct fi motus ccrli elTct idem apud omnes.

Quano.fequeretur qu6d fi cirium non moue-
rctur nullum cifet tcmpusjconfcquens cft faifum,
quia adhuc dicereruf , quod ccrlutn quieuit per
menfem , aut per fpatium duorum dierum , aut
aliquid huiufmodi; modo dies , Sc rncnfis fignifi-
cant tempus, ergo, Scc. Oppofitum arguitur per
AriAotclcm in ifto 4.11x1.97 .

In quxftionc prxccdenti vifum eft, qu6d tem-

rus eft roenfura durationis fucccfliuxrei muta-
ilis ; Sc quod tempus cft motus , fle quia motus
eft idem quod mobile, concludebatur, quod tem-
pus cllct mobile, fcilicct continue motum,in cu-
ius motu anima confiderat prius, Sc pofterius i &
ideo quia motus cft mobile ; primo videbitur,
quamum ad quitV mobile cft menfurabtlc tcni-
pote.Secundd,quid fitmcnrora, Sc quid deraxio-
ncmcnfurx.Teai6.de quxftto, fcilicct quis mo-
tus potcftdici tempus, & quis non.

Quantum ad primum , notandum quod aliqui
imaginabantur tempus elfc quandam iucccflio-
nemivndc ficui putabant locum cftc fpatium re-
paratum imeteeptum intet latera continentis, Sc
illud fpatium nihil efle; Sc idc6 ifta confcqucntia
non valet,/*» ejf:igitur loem eft ali quid fecundum
ipfoiiita funilitcr ponunt dc tempore, quod tem-
pus (it quxdam fuccclTio , qux omnino nihil cft;

Sc ideo non fcquitur , trmpu* tjl i igitur temput eft
uliquid.x cl aliqua; Sc cx hoc inferunt quod per il-
lud,quod nihil eft.mcnfuramus motus, Sc luccef-
fioncs cotum;qux funt.lmptobatio iftius opinio-
nis patebit in fcquentibus , Sc pet totum iftura
uaftatum:quia ipfa eft fimplictter falfa.

Sccundb, notandum quod mobile poteft ima-
,« ginari menfurati tempore quantum ad tria. Pti-
, & mfl.quantum ad partes quamitatiuas mobilis; fle
*** fic mobile non menfuratur tempore •, fcd quan-
tum ad hoc , mcnfutatuc pet aliquam menfuram
notam , & farno fam ,vt vina , aur aliquod confi-
mile. Secundo modo poteft imaginar» mobile
menfurati tempore quantum ad difpofmoncm,
fecundum quam cft motus, ficui in motu altcra-
tionis , quia per tempus cognofcimus , quanta
qualitas eft acquifua, veldepctdita ; fle f»c adhuc
non imclliguut.T citio modointclligitur , quod
tnobile menfutetut tempore , ita vt per tempus
coguofcatuc quandiu mobile moucbatnr: quia
tempus cft menfura durationis fucccftiux tei
nuitabilit;flc boc dc primo.

Quantum ad fecundum , notandum qubd per
tncnfuram non intelligitut aliud , nif» illud
mediante quo cognofcimus altctum quamum
«ft.vt vina cft menfura-.quia pet ipfam cognofci-
mu» quantus cft pannus , aut alia longitudo . Ex
quo patet, qubd tempus cftc menfuram motus,
non cft aliud , quim pet tempus cognofcctc
quantus cft motus fecundum dutationem.

Secundo notandum, quod de titione mcnfir- 4.
rx ell, quod Er * ciufdem generis cum menfura- hUnfuru

ro, vr paret 1 o. Metapb. iext.4. Sc hoc quamum 1mJ & • &
polEbile cE ; vel qudd (implicitet fintciufdem
generis menfura, vel menfurarum : vel quod {li-
rem habeant conditiones eiuldcm generis , fe-
cundum quas vnum cft menfura a!tcnus;vr quod
vtrumque habeat longitudinem , vel fucccifio-
ncin , vel intentionem , taliter quid fecundum
longitudinem , fuccc/Jionem , vel inrcnlionein
vnius poterit men furari longitudo , fucccftio, Sc
intcnlio alterius.

Secundo requiritur , qn6d menfura fit nora:

3uia alircr pcripfam non pollemus cognofcerc
e aliquo quanrum cfter.Tcrtro rcquiiirur.quod
fn famofa.alitcr vuus non pollet ccrrificarc alte-
ri quanca cllct aliqua res per eius menfuram, nift
fciliccc vtrique menfura eftct famofa , Sc nota.

Quarti requiritur , quod Iit inuariabilis , quan-
tum poftihile cft : quia fi eftct variabilis , Itatim
eftct deceptio, judicando dc quantitate alterius
rei per talem menfuram Ex quo fcquitur , quod
non habetur certa, Sc euidens notitia , quantum
cft fpatium terrx fuppofirumvni gradu i ccrli:
quia non fatur an pedes hominis dlrnt maio-
res, qudm c flent tempore, quo nicnfunbatur, vel
minores , vel xqualcs. Quinto requiritur , qu6d
talis menfura fit minima non fimpliciter , lcd fe-
ctinddm fenfum, vt granum , vel fecundum con-
fuetudinem.vt vncia,in ponderibus; vel metreta
in liquoribus. Ex quo paret , quod aliquid cire
mrnfuratum non cft aliud , quam cognofccre
proportionem ipfius ad menfuram ; qua menfu-
ratur, fle fic pater quid fit de ratione mcnfurx : fle
hoc dc fecundo.

Quantum ad tertium, ponuntur conclufiones. f-

Prima cft ifta. Motus ccrli cft tempus. Probatur, ktelml '**•
quia ille motus cft tempus , per quem ptoprifli-
n»c radtlfuratur duratio fucccftiua; fcd hoc fit
per motum carli:crgo,flcc. Maior patet : quia per
tempus non inteiligitur aliud, quam menfura
fucccftiux durationis*, fle minor probatur pet
conditiones mcnfutx conucnicntcs motui ctrli:
primo enim motus cccli cft vnigcncus cuilibet
fucccftiux durationi , Sc hoc in tucccflione. Sc-
cundo.quia motus cccli cft maxime notus, farno-
fus,5e magis communis omnibus , quam aliquis
alter motus. Tertio , quia motus cccli cft primus
motuum , vt patet S .buim, trxr.7y.c- inde, 111 od 6
rationabile eft , quod primum in aliquo genere
fit menfura aliorum ciufdcm generis. Quarto,
quia motus cccli eft inuatiabilis: quia non poteft
vclocirart,aut retardat innodo de ratione mcnfu-
tx tft.qufld fit inuariabilis , vt di dium fuit prius.

Quintb,motus coeli cft minimus, vt pater fecundo
CceE,ttx.x%.& 4.P'nypcjit.^\.& lo.Alciaphjex.^,

& 4>quia cft vclocilIimus;8c fic paict, quod mo-
tui ccrli conucniunt plutes conditiones men fu -
rx , quim alicui alteri motui , 8: per confequens
motus ccrli eft tempus.

Secunda conclufio. Non cognofeemibus mo- s.

tum coe\i,motus cccli non cft tempus. Probatur, r<rfj

quia dc ratione temporis Sc mcnfutx cft ,qu6d »•» » ft fm-
fit notum : igitur quibus aliquid non cft notum, fa‘
illud non cft cis tempus, vel menfura. Ex quo pa-
tet.qubd cxiftcnnbus in catcere,vcl in tenebris,
motus coeli non eft tempus. Secundo .fcquitur
quod , cum tales percipiant menfuram durat io-
nis fucccftue , qufvd aliqms altet motus a rooiu
cccli cft cis tempus, fle ideo fit

Aa 4

Tettia

284

Lib.IV. Phyficorum

At$tui tmnu Tertia conchi fio : omnis morus b alicui cog-
tjf* nofcibilis .poieflelfc tempus. Probatur ; omne
ttm/ui. illud poccll cflc tempus , per quod aliquis poteft
cerrihcaridc durationc fucccifiiia, quanta efl; fcd
per quemlibet morum alicui cognofeibilem po-
tcft aliquis cctrificati de durationc iucccfljua,
quanta dl ; igirur quilibet motus alicui cogno-
fcibilis, poielt cflc tempus. Maior p.uct ex (juid
n 3 minii temporis ,Sc probatur, inducendo in di-
uerfis motibus , vt fi qnxratur , quantum dura-
mt leuho , vmis rcfpomicbit per fpatiuin eundi
duas leucadcs j & lic motus progreuiuus cft men*
liira illius durationis.ltem.aher potefl rcfpondc-
te , quod per tempus decoctionis panis in fur-
no , & lic per motum alterationis iudicar de
quantitate (ucccftiux durationis ; & per confe-
quens morus alterationis cft tempus. Item, ali)
ccrtiiicanrur , quanta Hc durat io fuccclliua , per
ea, qux confrquumur motum, veperfonum;
vr li qoirratut , quamdiu legilli ; rciponderur,
per horam dicendi vnum nocturnum , aut vnuin
Parer noder. Similiter per motum horologij; &
aliquando per quanritatrm operationis menfura-
mus morum culi , de quo minus videtur , quod
iit mcnlurabilis alio inotu.Ec lic parer, qu&d qui-
libet motus alicui cognofcibilis pored elfe tem-
pus,cuiufcumquc generi» fuerit ille motus; atta-
men inter omnes inorus , motus ccrli propuifli-
roe dicitur tempus, eo quod (ibi conucntunt plu-
tcs.Cc principaliores conditiones mcnfurx, quam
alicui alteri motui.

j. Nunc ad videndutn.quis motus ccrli, vel cuius
M<t«i n-nt fphxrx morus dicatur proprie tempuj , «Sr cuius

tempus vni , non cft tempus alteri , & idc& licut
menfura dicitur ad aliquid , ita etiam tempus
dicitur alicui tempus. Secundi , 1 equit ut quid
plura tempora poffunt ede fimul , immtS de (*6to
plura tempora funt fimul. Tertio, fcquitur qu5d
prxrcr motus Solis, & Lunz , alij motus cxlcllcs
dicuntur tempora, fecundum quod funt magis,
vel minus noti.

Ad rationes. Ad primam, negatur confequcn-
tia.quia d per vnainpattem motus cccli mino*
tem, pored numerari , Se menfurari alia pars ma-
ior , vt pet diem potcd menfurari mentis, & per
menfem annus.

Ad fecundam & tertiam di dum efl in qux-
ftione. Ad quartam tempus cft idem in caelo , Se
in terra,&c.hzc cft impropria locutio, fcd debet
intclligi,qu5d omnis morus,!iuc fit in ccclo, liue
in terra , efl meufurabilis vno , Se eodem moto,
fciliccr motu coeli.

Ad quinram rcfpondetur, quod * fi caelum non
moucrcrur , dum raroen aliud mouerctur , edet
tempus ; (ed fi nullus edet motus , concedendam
effer nullum ede tempus.

AN NOTATIONES.

tft itmfmt.

Tempt» rf
0»-fni ffbtr*
Stili.

non ; ponuntur alixcoiiciulioncs Prima cft.Mo-
tnsfnonx fplixrx, quam ponum AHiologi, non
eft’rcmpus. Probatur , quia ille morus non cft
tempus qui confidcraruibus Jurationes fucccfli-.
ius , quantxfunr, cft minime notus j fcd inter
omnes motus , motus nonx fpitxrx cft minime
notus ; quia a multis negatur aliquam talem clfc,
nec de ipfa pote ll haberi experientia fenfus:
crgo,&c.

Sed obiicirur.-quia primum in vnoqnoquc ge-
nere debet cflc mcnfma aliorum ciufdcm gene-
tis ; Itd motus vfrimr IJihxrx cft priinus mo-
tuum : igirur morus vltimx fphxrx debet c fle
tempus.Kc pondetur, quod morus vltimx fphx-
rx n->n efl primus motuum , leJ motus toralis
diurnus ctxli, cft primus motuum ; & ille rotalis
morus principaliter efl tempus fecundum patres,
vel Iphxus , qux funt maxime norz , ve patebit
per conciu/ioncs fcqucnres.

Secunda condalio. Morus « fphxrx Solis in-
reromnrs motus cxhllcs cll propriiflimc tem-
pus. Probatur: quia motus fphxrx Solis efl ma-
xime notus omnibus ; Se eft caufa generationis
in illis inferioribus ; ve pater. 1. dt Generatione,
re.rr.f8. crgo.Sec. Et huius lignum eft , quod per
motum Solis men furamus xtares rerum, Se quod
numina figinhcantia motum Solis funt nomina
temporis, vt annus, menlis,dics-, igitur, Sec.

Tertia concludo. Prxter motum Solis , mo-
tus Lunx propriiflimc dicitur tempus : quia
prxter Solem , Luna inter extera alita ccrli
cll maximi nota , Se ideo aliqui men furant xta-
res i A: Jurationes rerum rempora/iuraperan-
nuf , Se mentes Lanares i Se propter hoc dicitur
alibi, quod Sol , Se Lunr. funt Juoluminaria m a-
gna,Gen.i.

lix illis fcquitur primo , quod illud q uod efl

* E r.ieicrc menfnre tfi.tptod //f.Scc.Nota quod ^

conditiones mcnfurx funt fex. Prima cft, jw»4 ^
quod de ritione mcnfurx efl prioruas: quia nui- duitati jiut
Ium prius dependet a pofteriori , fcd potius i fa
contra : menfuratum autem dependet* i menfu.
ra Secunda conditio cft , quod de ratione men-
fur* cll notoreitas. Nam illud , per quod ali-
quid coguofcitur , eft notius iJJoquod cognofci-
tur ; fed per menfuram res menfurata cognofci-
fur. T crtia conditio efl, quod de rarione menfu-
rx eft (implicitas : quoniam quanto plus ali-
quid accedit ad finwlicitatcm , tanto plus ha-
bet rationem mcnfurx. Quarra conditio eft,
quod de ratione mcnfurx eft vniformiras , &
regulariras .- quoniam nihil porell menfurari
per illud , quod eft irrcguljrc , Jc difforme.

Quinta condirid eft, quod de ratione mcnfut*
cft independentia : quoniam de ratione prioris
vr prius , eft independentia ; fed menfura eft
prior men furato, ex prima condicione : ergo,Scc.

Hanc tamen indcpcodenri.-m inrclligas non ab-
folutc, ita vt nullo modo dependear, quia lic
nullum creatum clfec menfura , fed intelligas
rcfpedu menfurari. Sexta conditio eft, qu^d de
ratione tnenfurx eft vnigeneiras, quoniam, vt aic
Philofophus i o.Af. r^i.rexr.^ quodlibct menfu-
rarur per aliquod fui generis : Se hoc non foldm
fecundum rationem analogix , vt ponir Alexan-
der. 9. Afetapb. fed etiam vniuocationis.
b Omnif motm alicui cc^nofcihiln potejl tfle tt/npw.

Nota, qudd cum tempus confcquatur motum,
flcur diftingu/rur morus , ira Se tempus ; atque irmfiu£
adeo licut motus ell duplex , fcilicet generalis , ?***•
qni cll morus primi mobilis ; & fpecialis , qui cft
motus ifloram inferiorum ; ita duplex cll rcro-
pus, fcilicet generale , Se eft propria pallio primi
morus, fcilicet primi mobilis:Sclpeciale, qux ell
pallio motuum inferiorumtatque adeo Cicur om-
nium mobilium ed vnus motus generalis , fcili -
cec motus diurnus primi mobilis , ita eft rnum
tempus generale menfurans inrrinfecC illum
morum, Se exrrinfece omnes motus iliorum infe-
riorum.Se de illo tempore dicit Anftore/es qudd
impoQibilc cft ipfum plurihcati, licut nec mo-
bilia

10.

mmh er

I

Qusftio XVI. 28$

bilia prima , nec motus primi. In omni enim ge-
nere entium eft dare vnura primum , ad quod
omnia ai/a reducuntur. Et Iicut cuilibet rei tem-
porali eft vnus proprius motus ( ita etiam eft
vnura proprium tempus ipfum menfiirans , Sc
hoc tempus particulare , vel fpeciale nece (Iarii
plurihcarur , ita vt ad multiplicationem motuum
talium , necelTario fequatur plutificatio tempo-
rum , Oc hoc non poteft facilius probari . quam
per hoc, quod tempus illorum inferiorum po-
teft ede real i ter, non exiftente tempore primo,
ficuc patet lofue 10. & per articulum Parificn-
fem dicentem , Dicere tjuod ceffaute motu caeli ionu
neti camburertt ftupam , errar eft. Ei Ii dicatur , Ii
e/Tent plura tempora , ita vt cuilibet motui cor-
lefpondcret proprium tempus , fcquetetur pri-
mo , quod etiam edent plura mtete limul , plures
horx limul, atque etiam plures dies i cum omne
tempus habeat proprium nunc continuans fuas
partes ad inoicem;& cITcnt plures motus vnifor-
mes.qui durarent per horam, diem, vel tnenfem,
ite. Sed hoc cll impodibilc , quia aliis duo ho-
mines, non podent limul currere , nec etiam dux
a&iones podent limul heri ,eo quid non efljrnt
facter in eodem iuftami , vel in eadem hora , fcd
in diuerlis.

Ad hoc dico, quid mutationes, Sc motus
non dicuntur heri limul , quia hunr in eodem
jnilanti temporis , vel in eadem hora temporis
particularis , vel quia intrinfccc menfuramur
eidem parte motus , fcd dicuntur heri limul,
quia hunt in eodem nunc , vel in eadem hora
temporis vniuerfalis , & menfuramur eadem
parte iplius , non quidem intrinfccc, fcd ex-
trinfecc : quando ergo dux aliquz asiones h-
mul extftunr , Sc menfuramur eadem parte tem-
porisprimi, tunc dicunrur faftx fimul : quan-
do vero fa&e funt in alia , Sc alia parte tem-
poris primi , tunc dicuntur non ede fadl.r limul.
Quare non inconuenit , vt docet hic Scotus
in fecundo corollario tertix condulionis ,cflc
limul plura nunc t Sc plures horas, atque dies
particularis motus , Sc temporis. Nam aliud
nunc numero cll illud , quo menfuratur muta~
huius mobilis, ab illo nwicquo menfu-
ratur mutatum ejfe alterius mobilis ; Sc alia hora
cil , qua mcnfuraiur curfus horarius Fran-
ci fc i ab illa , qua menfuratur curfus horarius
Antonij i & alius cll dies numero, quo men-
furatur motus diurnus Petri , atque adei illa
«wr, illz horx, & illi dies funt limul, efto quod
illa mobilia limul mutentur , vel moueantur,
neque hoc cll contra Arillotelcm ponentem tan-
tiim vnuin tempus omnium , qux funt in coelo,
terra , & mari , quia, iicut dixi , Philofophus lo-
quitor de tempore primo , quod eft menfura in-
trinfeca primi motus, & extrlnfcca omnium alio-
rum motuum.

c Met tu ff>hert Solit inter nmnei metui caele fles,
eft propriijfimc tempue. Nota , quid idci poni-
tur potius tempus in motu primi mobilis, quam
in motu alienus orbis : quia orbes proprij plane-
tarum funt ab Occidente in Orientem , qu* non
funt ita veloces , nam Luna mouetur in men-
fe, Sol in anno, Sc alij aliis temporibus, vc
Aflrologia docet: nec funt ita vniformes.ne
que pet illos dillinguunturdies, & nolles. Sed
primum mobile , quotidie facit integrum circu-
lum fecum rapiens omnes otbes , Sc idci motus
ille Solis , quo diftinguimus dies , Sc nodes , cll

peculiaris primi mobilis ; Sc idcirco illic cll retn-
pus. In hac ergo concluhonc non loquitur Sco-
rus demotu proprio, & naturali fphxrx Solis, fcd
dc motu quo rapitur a primo mobili, eo quod mo-
tus primi mobilis maxime innotefeit nobis per
motum raptum Solis, & idei So!,huc curfus eius
e(l nobis, vt temporis lignum.

^ Per vnam purt em caeli minerem poteft numerari)

& men furari alia pars mjior. Nota quiSd rcnipus,
eo quid quantitas cll, cll fui menfura palfiua,
id cll , elt inenfurabile, Sc menfura a&iua illius
cll illa pars indiuilibilis , qux realitcr idem cll
cum tempore menfurato , fola intelledusabflra-
dione feparata ad ipfuremet tempus menfuran-
dum : Iicut, verbi gratia, in quantitate illius con-
tinux tabulx polfumus intelledu partem , qux
vnius Iit palmi, abftrahcrc, Sc intelledu hanc re- •

tinentes, quantitatem tabulx tali palmo men-
furare, fecundum quod exteris partibus tabulz
corrcfpondet ; Sc Hoc forte e(l quod Ariftorcles
ait tempus line intelledu non elTe. Quali dicat,
qu6d,cuin tempus fc ipfo menfuretur.ad hoc ne-
ccflccft , quod intelledus aliquam partem tem-
poris abllrahar.vr ceteras illa menfuret. Inrelli-
gendum eft tamen quid illa pars eft temporis
menfura intrinfcca , aliorum autem extrinfeca.
Quemadmodum in vina lignea lignantur eres
pedes, qux funt trcstertfciilla pars tertia eft in-
trinfcca mcnfuraillius lignee bine , extrinfeca
aucetn panni , Sc aliorum , qux illi rertia menfu-
fantur ; ira vna hora eft incrinfeca menfura illius
motus cccli (nam vicies quater multiplicata me-
titur totum circulum diurnum) fcd extrinfeca
menfura noftrarum adionum.

e Quod fi coelum non moneretur , &c. Nota quid 1 J-
inxta verba Philofophi in hoc 4. quies per acci-
dens menfuratur tempore ; quod hc imaginor,
quia co quod tantus motus polTct heri intanro 4ttu.
tempore , i.lco per hoc quid aufertur motus per
ramum tempus , fecundum menfuram motus,
qui pollet heri in tanto tempore, iudicamus tan-
tam quantitatem ede quietis, Sc dicimus durare
quietem per vnum diem: quia igitur motum il-
lum , Ii clTct tempus, mcnlurarct per fe , idei Sc
quies , cuius quantiras menfuratur ex quantita-
te inotus,qui pollet heri in tanto tempore , dici-
tur menfurari tanto tempore , Sc hoc eft per ac-
cidens : Iicut h imaginatetoc vacuum , ita vr nul-
lum corpus clTct infra latera domus .cerri tunc
dicerem vacuum elTe rantx quantitatis . puta de-
cem pedum in longitudine, non quid fecundum
veritatem illud illam quantitatem haberet , cum
nihil ht , fcd per accidens ; quia corpus caotx
quantitatis naturo eft in tali loco recipi. Cxtc-
rumnon pollet tempus menfurare quietem per
accidens, nili per fe menfuraret aliquem motum,
quia nullo exiftente motu , nullum clTct temptls,
vc feite hic docet Scotus.

EXPOSITIO TEXTVS.

ACcipiendum 1 eft aurem, rjrc. Hoceftfeeun- 14.

dum capitulum huius rradatus , in quo m- Tcxc. 98.
quiritur definitio temporis; Sc primi facit hoc.

Secundo foluit rationes , quibus probabatur in
alio capitulo, rempus , Sc nunc non ede. Ibi : Et
metui fitnptr. Item, primo probat duas conclu-
fiones. Secundi infert definitionem tempo-
ris , ibi : Hoe eft enim tempui. Primi ponit duas
concluliones. Secundam ibi : At vero & tetapue.

Prima

286

Lib.IV. Phyficorum

Temfm tjl Prima concludo eft ifta , qu &d tempus eft ali-
tUjmidm*- ,p^as raoms. Probatur , quu illud eft mo-
tus , vel aliquid ipdus motus , quod non poteft

eundum totum, vt G motus fit finitus, vc\ fecun-
dum partem ,vt fi motus fit infinitus : ideo patet,
quod tempus eft tncnfura motus ftcuudiim
percipi fine perceptione motusifed tempus* non piius, & poftetius. Sed dubitatur, quate Atiftotc-

poteft percipi fine motu, & non eft motus ; quo- les non definit tempus per menfutam.Ced
rumstrumque pi obabatur in alio capitulo :igi* nienwil“ '

tur tempus eft aliquid ipfiui motus.

I y. Cum jurem i quod mouemr. Hic ponit fecun-
Tcxt.ff. dam conclufionem : St primi pizmittit tres fup-
pofitionrs. Secundi. ponit fecundam conclofio-
nem, ibi : At teri,& trmpm. Prima fuppofitio eft,
kqu6d tam magnitudo, qu^m motus, quam tem-
pus iunt continua , tamen continuitas magnitu-
Cnti»uit4t dinis prior eft continuitate ntotus , & continui-
ras temporis pofterior eft continuitate motus.
ftfUntrttm- Secunda fuppofitio eft, quod in tempore e eft
m. o> Prfus,i3c poftcrius.Probatur,m magnitudine Se m
•ituJiau. S nroru eft prius, & poftetius; igitur Se in tempore,
quia ifta ie inuicemconfequuntur. Notandum d
circa hoc, quid dicit , quod continuitas poftetius
eft in tempore, quam in motu, vel in magnitudi-
ne ;qu6d Huc non dtbet intclligi , quantum ad
remiquia fecundum multos eadem (es eft magni-
rUt nntrm- cudo, motus, & tetnpus; fed inrelligitur quantum
diSuurm rariones , i quibus funmnrur ifta nomina,
Ximut. matus fic tempta . quia ratio , fecundum quam
aliqdares dicitur tempus, prxfupponit rationem,
fecundum quam eadem res dicitur motus, & vna
eft pofterior alia.Tcrtia fuppofitio, qu6d prius Se
poftetius in motu , funt idem ens , quod motus,
differunt tamen i motu fecundum rationem , fic
dicit Ariftoteles quod motus eft in quantitate, &
prius , fic pofterius in numero. Ad quod intclli-
gendum , notandum , quod ad tntelligcnduin
prius , Sc poftetius in motu , oportet vti latione
diftmftiui vilius partis ab alia, fecundum autem
imcJledtoncm motus non oportet vti tali ratio-
ne diftin&ionts.ldeb propter illam rationem di-
cit Commentator quod prius & poftetius eft in
numero.

At veri ) tempta. Hic ponte fecundam con-
Text.ioa. clufioncm.quid tempus eft aliquid ipfius morus
Tempm iit fecundum prius & pofterius. Probatur , quia fc-
alifuiimc eundum illud tempus eft aliquid ipfius motus,
#*•»/ Ar i* Pct cu,,,s Pcr,:cptionein in motu,percipitur rem-

. f mrt 30 nuivl It nnn nrrriniifnr nnn nn_

pet nu-

Rcfpondetut , quod caufa eft, quia fole-
itimunitct menfurare alios uiotus pet

fitriuK ' Pn*A quod fi non percipiatur , tempus non po-
tcft percipi ; fed percipiendo pritis , fic pofterius
in moro , percipitur tempus ; Se fi non e perci-
piatur piius. porterius.non percipitur tempus;
igitur remptis eft aliquid ipfius inoius fecundum
prius Sc polle (ius. Maior nota eft A' minor appa-
ret : quia in moni vehementis delc&ationis be-
ne percipimus motum , tamen propter delcfla-
rionem non attendimus ad diftinguendum inter
prius,fic pofterius in illo motu , & ideo non per-
cipimus tempus n i fi valde modicum, dato adhuc
quid fit magnum ; Se fi c paier,quod quando per-
cipitur differentia prioris , & pofterioris , quid
tunc percipitur tempus, & quando non, non per-
cipirur.

Teat.ioi. Hoc enim 4 ejl tempus. Hic infert definitio-
nem temporis ; Sc primo ponir definitionem. Se-
cundo infert coroilarium.Ternb declarat defini-
tionem. Secundum ibi : Ntnergs metui.Tcrtium
Defitieit ibi : Signum nutem. Definitio eft ifta , quod tem-

ttmptru. pm eft numerus metu i ft eundum prius , & potierim.

Er poteft fic declarari ex prxdi&is , quod tem-
pus eft aliquid motus fccundim piius , Se pofte-
xi us , vr probatum eft : & manifeftum eft , quod
omnis inoras eft mcnfutabilis tempore , vei fe-

mus communiter menlurarc alios uiotus pet
motum corporis cxleftis •, Se hoc non poteft c(Te
fecundum totum moiora cius , & fecundum ali-
quam partem , cui motus menfuratos xquamus,
vel propoctionamus ; & ideo in definitione tem-
poris ponitur numerus, Sc non menfura.

A! tn ergo motui. Infert cotoUatiura.qubd tem- 1^,

pus non eft motus,fed numetus motus ; 8c debet Tmpa, us
intclligi, quod ifta non eft definitio lempoiis, •**«««,«
tempus eft motus; & videtur hoc explicate in “*’*'■*•
particula fcquenri.quSdodicii./ideyrrnofMi/eciM.
dum numerum , id eft ,cft motus fecundum quid
morus eft numerus, vel menfura alictiustnotus.

Signum f nutem. Hic declarat definitionem, Text.ios.
vi Jclicct.qnud tempus debeat clTc motus.fignum
c ll, quod ficut numetus dicitur inultus , vel pau-
cus , ita tempore cognofcimus motum cfic ma-
iorem , vel minorem. Et tunc ad oftendendum
qualis numerus eft tempus , diftinguit quod du- g

plex eft numerus ; quidam eft numetus numera- 4»pU*.
tus,& alius numerus.quo numeramus, fic ille quo
numaamus, accipitur aliquando folum pro aclu
aniinx, fic aliquando pro rc numerata , mediante
qoamcnfuramus aliam rem , connotando cum
hoca&um animx : modo tempus eft talis nume-
rus numeratus per animam , mediante quo rocn-
furamus alia, id cft,alios motus.

Et vt fy m9tm fhnprr. Hic foluit rationes addu- Tctuoj.
flas in alio capitulo ad probandum nunc, Sc tem-
pus non cfie; fic primo foluit illas dc tempore.

Secundi, illas de n«or,ibi : Ipfum nutem nunc. Vn-
dc in alio capitulo fa&x fuerunt dux rationes ad
probandum tempus non efTc, quarum prima erat:
illud totum non eft, cuius partes non funt.ficc.Sc
fecunda, illud totum diuilibilc, quod habet ali-
quas partes non cfl , nifi illae panes fint, ficc.Re-
fpondetor negando maiorem vtriufquc quia
f ficut motus confiflit in hoc , quod iempet eft
aliud.fic aliud ipfius motus, ita etiam efft tempo-
ris confidit in hoc, quod continui eft alia fic alia
pars temporis ; fic qualiter hoc debeat intclligi,
tenendo quod motus fit mobile , vidcbituc in
quxftione dc motu locali.

Ipfum 7 nutem nunc. Hic foluit rationes , qux 1$.
probant nunc non cfic , & ponit duas conclufio- Tcxt.ic*.
nes. Srcumla ibi : Setjuitur enim vt dilfum cfl. Pti-
nu conclufio eft , quid nunc aliquo modo n\anec
idem per totum tempus , quia fecundum quod
nune eft ipfum mobile , fecundum hoc manet
idem. Secunda conclufio eft, quod nunc fecundum
rationem non manet idem, id eft, fecundum de-
nominationem extrinfecam.

Setjuitur enim vt diflurn eft. Hic probat di ifta S v*de «*'«-
conclufionesrS quia ficut fc habet mobile ad mo-
tum, ita nunc ad tetnpus i fed mobile manet idem '
per torum tempus fecundum rem , fic eft conri-
nue aliud , & aliud fecundum extrinfecam deno-
minationem:igitur fimilircr nunc manet idem pet
totum tempus fecundum rem , fic ell continue
Aliud, fic aliud, fecundum extrinfecam denomina-
tionem. Maior patet: quia ficut per mobile cog-
nofcimus prius, fic pofterius in moru,ita per nunc
cognofcimus prius,fic pofterius in tempore. Mi-
nor etiam patet, quia denominatione extrinfcca,

Corifcot

Qusftio XVI.

287

Corifcus denominatur alter , quando cft in thea-
tro,fle alter quando eft in foro , Sc ideo ira fimili-
cer mobile, quod dicitur uunct manet idem per to-
rum tempus , fed continue dicitur aliud , Sc aliud
cxtrinfeca denominatione.

AN NOTATIONES.

• Emptu non pottfi percipi fine metu. Nota
X quod non folum tempus pct motuin cog-

f'

1

:

!»•

Trmfmi t*g- . ,

wtftmet f*r nofcimus , verum & i conucrfo per tempus mo-
i jum cognofcimus. Quemadmodum enim qui
aliqua dulci contemplatione , aut ftudio dele-
batur , eo quod non fentit laborem motus,
non cognofcic quantum tempus ftuduit : ita e
contrario infirmi , qui grauiter ferunt morum
febris , putant maius tempus ctanlifle , quam
tranfiuit , & ided neutri bcn£ iudicant tempus
permotum , fed vtrique e contrario per tempus
cognofcunt quantum motum padi funt ; vt cum
hora poliat , qui dulciter ftudee, intelligitplus
ftuduifle , quim putarat ; 8c febticitans mino-
rem motum febris rranfiiTe , quim crediderat:
atque adei , ciim adeo fint coniunba rcmpus.flc
motus , vel tempus erit motus , vel aliquid
cius , Sc ciim non fit motus , nempe formalitcr,
fequitur vt fit aliquid eius, nimirum aut pars, aut

rffio ei us.

Tam magnitudo , quam mottu , quam tempus
tmfuMit' yjy,r continua. Nota quid tria funt continuo-
rum genera , fcilicet magnitudo, niotus , fle
tempus, verum ficut continuitas magnitudinis
cft caufa continuitatis motus , ita continuitas
motus cft caufa continuitatis temporis, verbi
gratia:motus noneft nili tranfitusab vno termi-
no in alium , Ac idci motus fequitur magnitudi-
nem, ideft, ex eo , quod mobile attingit priorem
partem fpacij. nempe fibi propinquiorem , quam
pofteriorem illi continuam , tnotus ipfc habet
partes continuas; fle quia motus cft continuus,
Sc tempus cft continuum ( nam quantus cft
motus , tantum cft tempus. Primi ergo conue-
nit continuitas magnitudini ; fecundi , motui,
tertii.rcmpori.

XO. c In temport eft prius , & pofterius. Nota quid
TriuQ p- ficut non aliunde cft aftio continua , nifi quia

magnitudo cft continua , fle quia abio efteon-
tinua ; aggregatum ex priori , & pofteriori , in
divtiiiamf- quo ratio temporis confidit , cft etiam conti-
n .ftfrtmi nuum ; ita prius Sc pofterius in loco , per quem

mtmftu.

mobile mouetur,eft caufa prioris Sc pofterio-
risin moru, Sc prius Sc pofterius in motueft
caufa prioris , Sc poftetioris in tempore ; ita vc
prius & pofterius reperiantur primi in magni-
tudine ; fecundi in motu , Sc tertii in tempo-
re :eft tamen prius & pofterius in magnitudine
per quam mobile mouetur fecundum pofitio-
nem Sc fitum partium. In magnitudine enim,
quam habes ante pcdesiacentem , prius Sc pofte-
rius accipitur refpcbu tui ; vt quod tibi eft
propinquius fit prius, quod veri magis diftar,
fit pofterius. In moru veri , quia non eft res
permanens, non cft per fc prius, Sc pofterius^ po-
fitione ; fed per refpcllum ad magnitudinem , vt
illa pars morus fit prior , qua rranfirur prima
pars magnitudinis ; Sc illa pofterior , qua tranfi-
ttirpofterior ; in tempore autem eft prius 8c po-
fterius propterea , quia alterum fequitur alte-
rum,id eft, quia tempus infequitur motum , Sc e
conuerfo.

d Notandum circa hoe t Scc. Nota quid Scotus
dat hic modum fuftinendi opinionem Nomina-
lium affirmantium tempus , & motum idem cfle

Jjuod mobile, quam tamen in libris Sententiarum
equitur, vt diximus fupra.

« Si non percipiatur prius & polierim , non perci- 1 **

pietur temput. Nota quod Themiftius Sc Philo-
ponus in hunc textum dicunt , quod dupliciter
cognofcimus rempus ; fcilicet aut cognofcen-
do duo nunc tanquam extrema vnius (ucccflio-
nis;aut cognofcendo vnum »«« tanquam ter-
minum prioris , Sc initium pofterioris ; nam et-
iam ifto modo cognofcimus tempus , vtpote pr$-
terirum , Sc futurum , adei quid fenlbs litte-
ra: cft, quid fi non cognofcamus vel medium
inter duo nunc , vel vnum nunc tanquam conti-
naatiuum prioris , Sc pofterioris , non cognofci-
mus tempus; fi tamen cognofcamus vel medium
inter duo nunct vel duo extrema eiufdem.fuccef-
fionis , tone cognofcimus tempus. Cxterum , fi
fentiamus folum mtne prxfens abfolurc.noncon-
fiderando,quid eft terminus prx<ctiti,& initium
futuri,non cognofcimus rempus.
f Quia ficut motat confiflit in hoc , Scc. Nora
quid ejfir temporis non eft fecundum petma-
nentiam partium eius fimul , fed eile eius con-
fiftit in eftendo aliud poft aliud : nam, vt di&um
eft , tjfe remporis fequitur ejfe motus , tara fecun-
dum continuitatem , quam fecundum priorira-
rem , Sc pofterioritatem ; ejfo autem motus Sc
fpecialiter motus localis , non eft fecundim per-
manentiam partium fimul , fed in efle aliud poft
aliud ; non cft tamen totaliter firnile de motu,

& tempore: eft enim differentia in hoc, quid
apud diuerfa mota non eft idem motus, fed beni
idem tempus.

8 Sicut ft babtt mobile ad motum tScc. Nota quid It.
fiue quantitas Sc pun&um diftinguantur i re Nunc Hem
quanta , fiue non , imaginandum eft, quid fi 1U9mH»fir
punitus trahatur per aliquam planiciem , vefti- ,,m*

gium eius cft linea: Sc idei ad imaginationem
cx puncto eodem numero indiuifibili fit magni-
rudo. Er quia continuitas niotus refultat cx
continuitate magnitudinis , per quam res moue-
tur,ex priori ,Sc pofteriori in magnitudine cog-
nofeimus prius , fle pofterius in motu; efti ergo
quid id , quod mouetur , quod fingirur cflcpun-
ftum, fit lapis ; cognofcimus tunc pnus , Sc po-
fterius in motu , propterea quod eadem res ali-
ter , & aliter fc habet in diuerfis partibus fpacij:
vt exiftentia mobilis in priori parte fpacij fit
prius in motu , exiftentia veri in pofteriori par-
te fir pofterius. Illud autem prius , fle pofterius
in fucccffione motus cft tempus: atque adei fic-
ut punitum vnum fluens facit magnitudinem, ita
ad imaginationem, vnum nunc , pura vna cadem-
que exiftentia mobilis , quatenus fluens fecun-
dum prius, & pofterius, facit rempus. Sicut ergo
rempus fequitur motum, ita more fequitur mobi-
le : Sc ficut ipfo iiK/icdiflinguimiis prxtcriium k
futuro , ita ipfo mobili diftinguimus fpacium
pertranfitum a tranfeundo. Vnde fpacium, quod
cft a principio fui vfque ad mobile , dicimus elfe
pertranfitum , fle quod cft a mobili vfque ad fi-
nem , clTc perrranfeundum. Vnde conflat . quid
ficut per torum motum ipfum mobile , fiue il-
lud ,quod mouetur efl idem, differens folum
fecundum ejfi, fcilicet , fecundum quod ipfum eft
in alio, Sc alio firu ; ira eft idem nunc in toro
tempore fecundum fubftantiam;diuetfum autem
fecundum

#*. i

1

l88

Lib.1V. Phyficorum

fecundum efle , quod quomodo debeat intclligi,
explicandum cft.

t 5 . Vnde obfetuandum eft prirab, quid nunc cft

None minimi em icatis- , fle non permanens , idefi cum

nuuimoea/i- fumma difficultate pbrcft manifcflari quid fit;fic
***"' auviium, vel pluta , nifi comparetur ad aliquod
iudiuifibilc pcrmanens.puta.ad pun&um , vel ad
mobile:fle propter huiufmodi difficultatem Phi-
lofophus in boc+jext.i a i. loquitur proportiona-
litcr de pun£lo,flc inflanti.

Secundi obfetuandum cft , quid inflans (vt
docet (oan. Can.4. Pbyfic. cjutfl.G. artic.^.dub. 1.)
quantum ad tjuidnominu vno modo dicitur idem
quod non flans ; idei dicitur de aliquo homine,
quod cft inflabilis. Alio modo idem cft , quod
imminens vel appropinquans , vnde dicitur de
aliquo fello , quod imminet» vel appropinquat,
vel inflat; fic vtroque modo accipitur inflans:
efl enim primo modo non flans , fcd raptim
tranfiens , fic efl fecundo modo imminens , vel
appropinquans , quia de tempore non habemus
nili nunc.

Tcrtifi obfetuandum efl , quod ficuc fe habet
pun&urn in linea, & mutatum tjft in motu , ita in*
flans in tempore; horum autem quodlibet habet
efle rcale, incompletum tamen.

Quartfi obfetuandum efl , quod inter inflans
fic infitans debet tempus mediate : ratio efl , quia
duo inflantia cum fint indiuifibilia , non faciunt
extenfionem.-nec vnum inflans additum inflanti
facit illud maius , ficut pundlum in linea alteri
additura, non extendit lineam.aut facit illam ma-
iorem ; vnde ficut inter quilibet duo pundla in
linea datur linea, ita inter quilibet duo inflan-
tia,datur tempus.

£ 4. Quinti') obferuandum efl, qutSd inflans e/i ejtu-

Jnftfi jui4 dammoraindiuifibilu partes tempora continuans in-

ter fi fe ; idem enim inflans efl huius horz finis,
fic fcqucntts principium , ita Arifloteles in hoc 4.
fic probatur, inflans efl aliquid temporis; er-
go aliqua mora : fcd non extenfa , quia non efl
tempus ; ergo indiuifibilis. Er quod fic conti-
nuans partes temporis , patet : quia ficut fe ha-
bet pun&um in linea. ita inflans in tempore ; fird
pun&um continuar pattes linei ; ergo fic inflans
partes temporis.

nam» non Sexto obferuandum efl , quod inflans non efl
fflfonttm- pars temporis : quia ficut fe habet mutatum ejft

in motu, fic putillum in linea, ita inflans in tem-
pore ; fcd mutatum efle non efl pars motus , nec
pun&um efl pars linei ; ergo nec inllans efl
pars temporis : ergo motus cft pars motus.fic li-
pea pars linei : fiefimilicer tempus pars tempo-
ris. Nam linea addita parti linei, facit maio-
rem lineam, fle pats motus addita pacti motus,fa-
cit maiorem motum, & temporis pars parti tem-
poris addita maius tempus conftituic ; fedm«/4-
tum efle additum alteri mutato efle non facit maio-
rem motum ; fic pundlum alteri pun&o additum
pon facit maiorem lineam , & inflans alteri in-
flanti additum non facit maius tempus; ergo
nec mutatum cft paes motus , nec pun&ura
cft pars linei , neque inflans eft pars remporis;
tunc vitra motus additus tnocui , facit illum ma-
iorem, fle linea addita linei illam extendit ; fic fi-
militcr tempus tempori additum : ergo flr motus
qpiuustmi- eft pars morus , fic linea lincz,fic tempus tempo-

mahum jnt- tiS cft pafJ.

"mu* ‘ritu ^'S » ftu*dam dicunt , qo6d ficut

$*• ttmfore. ^otus non imponat nifi mobile , fic tempus im-

portat motum , ita hoc nomen J«i7affj,fiue hoc
aduerbium nunc , non impottat aliquam remdU
flin&am fecundum fe totam ab ipfo mobili ; hoc
tamen nonobllante , ipfi mobili conueniunt di-
uctfi intentiones, fiue diuecfa pccdicati ; & hoc
cft‘ quod dicit hic Philofophus , nunc efle idem
fecundam efle , & diuerfum fecundum latio-
nem : hic eft opinio Nominalium , quam
hic defendit Scotus. Cxrcrum.hxc fententia eft
comta Phtlofophum fic Commentatorem cius.
Tum quia dicit Arillotelcs motum clTc a dium
mobilis , fic cfTe in mobili ficut in fubie&o ; fic
fimiliter motum efle mobilis paffionem , fic con-
tradicit Commentatori }. Phflic. commem. $. vbi
dicit , quod motus cft a&io motoris in motore,
fic non habet efle nifi in moto.T um quia contra-
dicit Philofopho in textu przfenti ; vbi dicic,
quod ficut motus femper eft alius, fic alius , fic fic
tempus. Vbi exprcfse vult , quod tempus fle mo-
tus fune fuccefliua , fic continua ; non fum ergo
res permancnres, ficut illi fingunt , fic Commen-
tator dicit , quod partes temporis veniunt qui-
dam poft alias, fic non fimul fu ut, ficut cft difpofi*
tio in partibus motus : quoniam quidam inue-
niuntur pofl alias : non funt ergo res permanen-
tes. Quod etiam fit falfum , quod inflans non fic
nifi mobile, ex eo apparet : quia fecundum Phi-
lofophum,inflans efl numetuseius, quod fertur,
id cft, ipfius mobilis ; fcd mobile non eft nume-
rus fui ipfius.lcera.dicit Arifloteles quid inflans
continuat partes temporis, fic difcontinu£t ; ita
vt fit ibi continuatio partium temporis , fic diui-
fio; fcd i fla non conueniunt mobili.Sirailiter di-
cit Philofophus quid non contingit vri vno nunc
pro duobus :quia jwwc non permanet , fed fi nunc
cfTct ipfum mobile, fcqucretur quid nunc perma-
nerct.fic pofTcmus vti vno nunc pro duobus.' Sco-
tus etiam in/ecimdo difl.x.qua/l.). oppofitom fen-
tic.vt flarim videbimus.

Aureolus in i.fentent. Jifl.x. dicit, quod cum
rempus non habear efle priter animam , imagi-
natur Arifloteles continuationem temporis efle
ab aniina , eo modo quo imaginatur Mathe-
maticus pun&um per fluxum fuum caufare li-
neam ; nam ficut apud Mathematicos pun&um
fluens caufac lineam, fic quid idem pungas fe-
cundatu fubftantiam manet idem in toto fluxu,
fic folum variatur fecundam efle , prout intclligi*
tur efle in alio, fic alio fitu : ita nunc fluens caufac
tempus , fic eft idem in toto fluxu fecundum fub-
ftautiam , differens fecundum efle.Hztn ficut Ma-
thematicus volens imaginari lineam rcftam,
imaginatur fluxum vniuspunfti in reftum : fic
volens imaginari lineam circularem , apprehen-
dit fluxum pun&i circularem ; fic fecundum Ari-
flotclem eft dc inflanti : quoniam fi velim facc<£
tempus prxreritum in a&u , imaginabor nunc
fluere v/que ad iftum przfens fignatum:fic fi ve-
lim facere rempus futurum in attu , imaginabor
quoddam inditiifibile fluere ab illo mutato
efle femper in poilerius , ille fluxus efl ipfum
tempus.

Sed hxcpofitio flare non potcft:dicit enim tria
falfa* Primum , quod tempus fic ab anima: hoc
enim przterquam quod contradicit Ariftoteli
in hoc 4. text. 108. vr probant fubtilircr Albcrtus
dc Saxonia , fic Joan. Canon. 4. Pbyfic. ejtuft.6. cft
etiam articulus excommunicatus Parifiis ab
£pifcopo Parifienfi , fica iota vniuerfirate , fic
ponitur fub 5^4. errore. Secundum falfum eft,

quid

Ofmi$ H*.

Ofim M-
rnLimfrtto

Qu^ftio XVI. 289

quod inflans fluat, quia indiuifibilc non potefl
fluere, nec moucri, vt parer 6. Phyflc. text. $6. fic
inde : fic imaginationem Mathematicorum ctcdo
clfc fallam , ncc Arifiotcics in hoc 4. loquitur de
menre fua ; fcd forte hoc dixit iuxta opinionem
Mathematicorum. Tertium etiam falfum cfl,
quod inflans per fluxum caufat tempus , quia
quod efl terminus re/ ,non potefl cllc caufa cius;
inflans ell terminas temporisjcrgo.ficc.

i€gidiusin4. Phyflc. in expolitione text. 104.
quem fequitur Tartaretus 4. Phyfic./. dicir qu6d
Phitofoph. per inflans iecundtim fubrtantum in-
tellexit mobileific ccrtnm cfl, quod primum mo-
bile manet idem in toro rcmporc.Et appellat pri-
mum mobile inflans extrinfectun , quia primum
mobile motu Aio, fic fuo fluxu caufar tempus.
Per inflans veri fecundum clTc, intellexit indi-
oifibilcin tempore , quod indiuifibilc continuat
panes temporis ad inuiccm : fic tale inflans non
manet idem in toto tempore , fcd plura debent
c0e in tempore huiufmodi indiuihbilia. Hanc
opinionem explicans Sotu$4. Phyiic. qoxflione
4.vltima dubitatione principali , inquit , quod
planus fenfus Ariflocclis efl , quod quemadmo-
dum pun^lum motum per aliquam planiciem i
Mathematicis Angitur facere lineam, ita exiflcn-
tia mobilis continuo fluens per omnes moru-
las, quas mobile facit in fpatio, intelligitur fa-
cere tempus. Itaque ipfamet exiflcn tia mobilis,
qui in (econftdcrata rcaliter cfl vna , &: eodem
numero , confiderata vt in diucrfis morulis efl,
fic dicitur plura inflantia fbla ratione diurr fligi-
tur fi teneatur , tempus efle accidens numero di-
Ain&un a mobili , fic motu , folum funr ponen-
da infinita inflantia numero didiulla, quz con-
tinent partes temporis , Sc inflans permanens fo-
lum appellanda cfl exiftemia mobilis , non quid
continuer partes temporis , fed quod fuo fluxu ad
imaginationem imclligitur facere tempus. Ad-
dit tamen ipfe,qu6dfi tempus ( vt ipfc opinatur,
fic defendit j. Phyflc. quzll. x.) nondiflinguitur
numeroa motu,& mobili.fcd folum ad hunc fen-
fum realitcr.quod efl res alterius Przdicamemi i
mobili , quam vocat diflin&ionctn formalem, Sc
quiditatiuam ; tunc non cfl opus ponere infini-
ra inflantia numero diflin&a ; fcd ipfamer exi-
flentia mobilis fub illa ratione, qua nunc efl in
aliqua morula , Sc momento , in qua immediati
ante hoc non fuit , nec immediate pofl hoc erir,
efl nunc indiuiflbile pnrfens , atque illa ratio
primi mobilis ,quar nunquam perfeuerat ineo-
d/m loco , & morula, fed femper fuccedic.ac
fluit a prxtcriro in prifcns , & a prxfcnti in fu-
turum,efl tempus.

Et hic { inquit )cfl planus fenfus verborum
Ariflotclis iu text. 104. quod ipfuin nunc fequi-
tur fd.» quod fertur, vt tempus motum , id cil,
quemadmodum tempus fc habet ad motum , ita
nunc ad mobile , quod efl dicere, quemadmodum
mobile vnum Sc idcm.illa ratione, qua cfl fucccf-
flue,& continue in alia parte fpatij.qux funt po-
litione,fic ficu priores, & polleriorcs.habct satio-
nem tnotus;itacxillentiaipfius mobilis vna Sc ea-
dem in alio momento, SC morula, qux funt prio-
res.fic pofleriores duratione, fic ordine praeteriti»
Sc futuri,cll nnnctex cuius fluxu fit tempus.

Iaucllus 4.Phy (ic.qmril.i /. alio modo refpon-
dcr,qucm dicendi moduuuangit etiam Buricus
4* Phyflc. inexpofltHme.text.107.lfli dicunt pri-

, qu6d duplex eft inflans iu tempore, fcilicct
Scoti optr. Tum. / /.

cxtrinfccum , Sc intrinfecum : excrinfccum efl,
quod fuo fluxu imaginario caufar tempus , lient
apud Geometram pumilus eurinlccus caufat li-
neam , Sc hoc inflans cxtrinfccum non jell pars
temporis, ncc terminus, nec continuans tem-
pus : inflans atltcm intrinfecum ell illud , quod
terminat , continuat , Sc diuidit tcmpus,& cfl da
intrinfeca ratione temporis. Secundo dicunt,
qudd mobile, vrcft fuo motu ,potcfl bifariam
confldcrari. Primo, 'quoad (obdant iatn, vei quo- MtM* vt rfi
ad fuum cllc fubftantulc orxcisc.Secuiidd quoad
clle accidentale, quod flbi accidit .quatenus cfl igrtti jtup.
fub motu, provt aliter , fic aliter fc habet in toto
motu, vt, verbi gratia , in prima parte motus, cfl
in hoc vii , Sc in alia parte in alio zbi. Si mobi-
le confldcretur primo modo,flc efl vnum.fic idem
in toto moru,nam motus habet vnitatem ab vni-
tate mobilis, vt dicitur quinio Phyflc. ar fl confl-
dcrctur fecundo modo.iic cfl diucrfa,fic accidcn-
talitcr plura «fecundum illadiucrLi cllc libi acci-
dentalia, qui folemus appellare momenta, vel
mutata efle.

Tertii, dicunt qu5d illud inflans cxtrinfccum 1 9.
temporis non cfl fubftamia primi mobilis , ncc
pura negatio , vt aliqui opinantur : fcd cfl vniras
de genere Quantitatis iplius mobilis, non fecun-
dum fubflantiam immediate , Sc (impliciter , fcd
vnitas mobilis accidentalis, provr cfl fltb forma,
fecundum quam efl motus , puta fub vbi fluente.

Inflantia autem intrinlcca funt diucrfa cllc in-
flantis exttinfcci , quia fleut fc habent mutata tjji
ad ipfum mobile , ica inflanua intrinfeca ad cx-
uin\cc\im^cdmutataejfc funt diucrfa cfle.qux ac-
cidunt mobili, vt aliter .fic alitet fc habet in motu»
ita & inflantia intrinfeca funt diucrfa cllc inflan-
tis cxtrinfcci , provt fuo fluxu imaginario caufat
tempus.

Ex his dicunt ad difficultatem , quod fl
fiat fermo dc inflanti cxcrinfeco , flccft tantum
vnum fecundum iubflantiam in toto tempore ; fi
autem loquamur de inflatui intrinfcco termi-
nante ,Sc continuante tempus , fic non cfl vnum
tantam i fcd plura realitcr , duo quidem rrali-
tcr terminantia omnem Agnatam temporis par-
tem : verbi grati&,in vna hora cfl primum, &
vltimum inflans i Sc alia funt infinita in po-
tentia , provt hora efl diuifibiiis in partes in-
finitas.

landunus 4. Phyflc. quzflionc a 1. alio modo 3°*
imaginatus cfl efle vnutu inflans fecundum fub-
Aantiam in toto tempore, Sc diucrfum fecundum
efle. Dicit namque quod inobile bifariam con-
flderari potefl, vito modo fecundum Cc, alio mo-
do quantum ad fuum mutatum cjje. Mobilis fe-
cundum fe fumpti cfl aliqua tnenfura , qui 11011
potefl efle tempus , quia tempus cfl menfu-
ra motus. Vndc relinquitur , quod illa menfu-
ra fle inflans fecundum fubflantiam , Sc per in-
flans fecundum fubflantiam intclligit m en fu-
ram mobilis fecundth» fe ; Sc per inflans fecun-
dum efle intclligit mutatum tffc jpfius mobilis
fecundum afilum : fleut cnitn idem fluxus rcali-
tcr cfl motus , fic tempus ; fic vnum fic idem in-
diuiflbile efl terminus motus , fic temporis. Vn-
dc mutatum ejjc adlu exiflcns in monili , dum
mouctur cfl idem quod inflans fecundum dic:
fcd dicitur inflans in habitudine ad tempus , fic
in habitudine ad motum , mutatum e/Jc. Et fubdir, *fl

quod mobilis efl duplex cite. Vnum cfl efle pii- *»&**$•.
inuni, fic (iibflxntialt,fic aliud cfl tjfc accidentale;

B b mod6

2go Lib.lV.rhy ficorum

moJu condat , quod mobile per totum mance
vnum . & idem fecundum efle fubdantialc pri-
raum » fcd non manet vnum , Se idem fecundum
efle accidcnulc : immo diuerfificatur fecundum
talia efle, Sic etiam ipfum inflans habet vnum
tjjc (ubdantiale*& aliud clfc accidentale ; efle qui-
dem fubdantialc ipfiu» inflantis fecundum uib-
dantiam ,cd ipfum efle id , quod cd mcnfutaip-
•fius mobilis fecundum fe : efle verb accidentale,
ed mutatum clfc hoc , vel illud , vel aliquid hu-
ittfmodi. Ita vi fecundum idum virum idem in-
datis quatenus cd menfura mobilis , fecundum
eflemobilis fubdantiale manet idem fecundum
fubdantiam in toto tempore, fient fubdantialc
«fle mobilis idem manet in toto motu i fcd non
inanet idem fccunddm efle, quoniam cum diuer-
fa fint efle accidentalia mobilis , hoc ed , diucrfa
mui.tt.i efle ; funt etiam diuetfa inflantia fecun-
dum efle. Id.r opiniones prarter quam, qudd mul-
ta falla dicunt, qux non cd hic locus impugnan-
di , non faluant quomodo idem nunc fit idem fe-
cundum fubdantiam , Se diuerfum fecundum tjji ,
vt ruit hic Aridotelcs.

3 I. Ideo Uurleus loco fupri relato inducit alios
tres dicendi modos. Primus efl , qu&d idem in-
dans numero manet realiterf in omni differentia
temporis fucccfliuc, quoniam illud idem indans,
quod prius fuit fututuro , podea cd prxfens , Se
deinde ed prxtcritum i atque ita indans manet
idem fecundum fubdantiam in omni differentia
temporis ; fcd variatur fecundum efle, quia aliud
efle habet ,ciimcd futurum, quia tunc Jubet tfle
in potentia , Se aliud tfle cum cd prxfens ; quia
tunc habet tfft in a£tu , & aliud efle habet cum ed
prxtcritum. Hic modus dicendi potcd fic expli-
cari , quid lient motus cd alius , Se alius fecun-
dum prius Se poderius ; & tamen cd idem fecun-
dum omnes fuas partes ; ita indans ed aliud , Se
aliud fecundum prius. Se poderius i cd tamen
idem fecundum fe totum, id cd , quod inflans, vt
cft in alio,& alio tempore , Icilicct inprxterito,
vel futuro , ed diuerfum ; manet tamen femper
idem in toto tempore fublata confidcratione
prioris, Arpoflerioris.

3 1. Secundus modus dicendi cd , quod idem in-
dans maner idem Iccundum fubdantiam , id ed,
fecundum fofeic&nm : quia omnia inflantia tem-
poris funt in eodem fuoic&o fucccfliuc ; fcd ta-
men inflans variatur fecundum c^?,hoceft in
entitate.quia vnu inflans non efl idem ens, quod
aliud inflans.quamuis fucccdat fibi in eodem fub-
ic&o. Et potcd hic modus dicendi itacxplicari,
fcilicet qiidd in tempore fune plura indamia for-
malia ; rcalitcr tamen , & fubic&iuc ed vnicum
indans in toto tempore : nam ficui in motu fune
plura mutata efle formalia : quia aliud mutuum ef-
fle efl, quo nunc moucor,& aliud quo podea mo-
ucbor , ita in rempore aliud indans formaliter
ed, quo nunc dicor efle in tempore, & aliud, quo
poflc.t.crgo formaliter in tempore funt plura in-
flantia. Tunc vitri , fient in motu cft vnum mu-
tuum efle ratione fubie&i , quia illud aliud, &
aliud mutatum efle habet idem fubie&um ; ita in
tempore ,quamuis primum nunc , fiue inflans fit
formaliter diuerfum ab alio nunc, iubicftiuc ta-
men, id efl, ratione fubic&i.funt vnum nunc rea-
lirer : & ratio efl ,quia ficut in tempore fune mtil-
tx partes, 5c tamen tempus efl vnum ratione mo-
tusjita inflantia formaliter funt plura,ratioue ta-
men fubiecli vnum.

Tertius modus dicendi ed , qubd ficut pun-
idum do&um per planum facit lineam, ita in-
dans, quod dicitur primum nunc in tcmpore.du-
dium facit tcmpus-.efl uiucn aliud, & aliud, vt cd
prius, fic podcrius,prxtetitum,& futurum:& hic
modus dicendi cd modus Aureoli , quem fuprl
iroprobauimus.

loannes de Magidris 4.Phyfic.quxft.7.art.l .in j j.
primo feiendum , difficultate quinta , fupponit
duo.Primum.qu&d quxlibet pars temporis com-
ponitur ex duabus partibus , inter quas ed vnum
indans rcale , realiter continuans illas partes ad
inuicem,quia quxlibet pars temporis cd tem-
pus. Secundb fupponit , quod in didin&is par-
tibus temporis funt inflanda realiter , Se entita-
tiuc didin&a. Patet , quia inflantia corrumpun-
tur ad corruptionem partium in quibus funt ; fcd
vna pars temporis potcd corrumpi alia non cor-
rupta : ergo vnum indans potcd corrumpi alio
non corrupto ; & per confcquens diflinguitur
realiter. Dicit infuper , quod totum potcftbifa- n* jTJj*’
riamfumi. Primd.catcgorcmaticc, & valet tan- wr>
tum ficut perfaflum. Secundo fyncategorema-
ticb , Se valet idem , quod quxlibet pars. Ex his
tria dicit ad difficultatem ; primum , quod ifla
cd vera : In tote tempore efli vnum , (jr idem inflant
realiter , & entitdttme . accipiendo totum fyncate-
gorcmatice. Patet, quia ilia xquipollet huic vni-
uerfali , in qualibet pane temperii efl vmtm, & idem
inflant realiter , & entitatiue continuant partes tem-
poris ; cuius quxlibet fingularis cd vera. Secun-
di , dicit quod ilU ed falfa : vnum & idrmbtflam
efl in quolibet tempore , quia ly inflant fupponit de-
terminate , modi nullum determinatum indans
ed in toto tempore. Tertii , dicit quid vrraque
illarum ed falfa, accipiendo totum categorenuti-
c£ j nam fenfus efler, quid in vno tempore, quod
cd ens completum, & perfeftum , non cft nifi
vnum indans,quod cd falfum.

Bonetus 6. lux Phvficx, cap. i . dicit, quid cd
idem /»«»c fecundum fubdantiam in toto tempo-
re , accipiendo fubdantiam pro ratione definiti-
ua, fcupro quiditate fpccifica .diuerfum tamen
fecundum clfc, id cd, fecundum lingularia, & in-
diuilibilia.

Scotus vero in i. fcntent.did. i. quxd. x.ftih J4 •

litt.jD. $. Ad Philofoph. dico, dicit quid, confs-
derando quodcunque nunc in tempore, illud po-
ted confidcrari, vel fecundum fe, id ed, quantum
ad fuam cntitatcrn,&: rationem formalem ;& fic
non comparando ipfum, nec ad futurum ,nec ad
prxtcritum cd vnum «nfe» fccundim fubftan-
tiam , nec a fe ipfo diucrfnm fecundim emita-
tein : fi veri comparetur idem nunc ad prxteti-
tum , Se futurum , fic diuerfificatur fecundum di-
ucrfa efle , quia vt fic dicitur finis prxteriii , Se
principium futuri. Hoc declaratur per limilc ad
mobileexidens fub mutatione ; nam mobile exi-
ftens fub mutatione ( fi abfolutc confidcrctur,
non comparando ipfum ad aliquid aliud ) efl vti*
que in aliquo »bi acquifiro per motum loca!emj&
cft vnum fecundum fubdantiam , fine quacun-
que didin&ionc. Si veri comparetur ad pnrteri-
tum motum , & ad futurum dicitur efle in prio-
ri, Se poderiori vbi, atque ita alibi , Se alibi:

& ratio efl quia ,mutari cd aliquid vtriufque ex-
tremi , nam quod mouetur cd partim in termi-
no a quo, Se partim in termino adquem: extre-
ma autem funt prxtcritum vbi , Se fururum
vbi , perrefpc&umad vbi prxfens, quo mobile

effe

L.

Quatio XVII.

291

e(Tc inrelligitur;arque ita mobile fecundum fub-
flantiam dicitur eflc diuerfum.feu aliud, Sc aliud
fecundam dificria ejfe. Sicut ergo fe habet mobi-
le ad motum, ita inflans ad tempus ; fed motus
ideo efl vnus , quia mobile vt efl fub motu , efl
vnum Sc idem , Sc non mutatur fecundum fub-
flomiam in aliud, de aliud mobile in quauis parte
fpatij,^ljas deficeret vnitas motus ; ita fi inflans,
vel nunc in tempore non effet idem fecundum
rem , quod continuat partes temporis , prxteri-
tam fcilicet cum futura , illafquc non dillinguc-
ret, tempus non ellcr vnum : ergo ficur mobile
manet idem fecundum fubflantiam in toto mo-
tu, Sc differt ratione,vc efl in hoc Sc illo t <bi , at-
que ita facit vnum motum, quia vbi medium ter-
minat motum fecundum vbi prius, &: partes eius
diflinguitjita temporis nunc idem manens fecun-
dum fubflantiam per omne tempus , Sc diffe-
rens tantum ratione , vt efl in hac , Sc illa parte
temporis, facit vnum tempus , de diflinguit par-
tem prxtcr i tam Afutura.

Q^v jEstio XVII.

Vtrum tempus Jit numerus motus fecun-
dum prius j (3* pojlcrius.

Atiftot rtf. ij. frxr.iot.Auerncf, Mayroo.fr interprete*
iW.Albertn* rrafi.j r*p it.D.Thom. /e/f.i7,Canonic-4.

1. Conimbt.f4^.t4 qutfl.i Complur.
iifr. 1 1 . fNa/f.4. Ruuias tr»8. t At stmptrt qu. 1. Rckcui
fujf.11,

[ RoVitvr priini quod non; quii
numerus efl ab anima ; fed tempus non

R* efl ab anima ; igitur tempus non efl

numerus. Maior patet per Ariflotelem in iflo 4.
texr. i)>*. vbi ponit quod fi numerans non efl,
numerus non efl. Er minor probatur , quia tem-
pus efl motus cali , qui nullo modo dependet
ab anima.

Secundo, quia tempus dl quantitas continua;
fed omnis numerus dl quantitas di fereta ; igitur
tempus no/i efl numerus. Et tenet confequen-
tia , quia aliter quantitas continua , eflet quan-
titas diferera.

Tertio , quia omne tempus efl diuifibile in
femper diuifibilia : fed numerus non efldiuifibi-
lis in fempet diuifibilia , immi in indiuifibilia,
fcilicet in vnitates : igitur tempus non efl nu-
merus.

Quarti, aliquod tempus dl infinitum, vt pa-
,tet 8. huius, tcxt.i 1. fed nullus numerus eft in-
finitus , vt probatum efl in tertio ; igitur nullum
tempus efl numerus.

Quinti, fcquerctur quid par, Sc impar eflcnt
palfiones teporis, & prius, & poflerius eflcnt paf-
fiones numeri. Confequens efl falfum , quia nos
non dicimus tempus eft par, vel impar, fed «qua-
le , vel inaequale : & patet confcquentia cx quo
tempus, Sc numerus funt idem.

Sexti, vel tempus eft numerus numeratus.vcl
numerus , quo numeramus ; non numerus , quo
numeramus, quia ille eft a&US animx:modo cum
tetnpus fit motus caeli,non eft a&usanimx , nec
numerus numeratus , quia dicit Commentator,
com.xo.qu6d numerus eft comprchcnfio nume-
rati motus;modi huiuftnodi comprchcnfio non
dl aliud, auara numerus, quo numeramus.

Septimo , contra illam particulam , fecundum
prim,& poftentu quia partes quantatiux non dc-
Scotioper. Tom. 1 1.

bent poni in definirione totius ; fed prius, & po-
flerius funt partes quanritariux temporis : ide6
non debent poni in definitione temporis. Maior
patet 7. Meraph. texr.) ). & inde. Oppofitum ar-
guitur per Ariflotelem in iflo 4.

In quxflionc,proptcr primam rationem , pri-
mo videbitur qualircr tempus Sc numerus dicun-
tur dic ab anima.Sccundi videbitur de quxfito.

Quantum ad primum, notandum, quod ifle ter-
minus numertu fupponit pro multirudinc conno-
tando ipfam efTe numerabilem ab anima. Simili-
ter ifle terminus ttmpm fupponit pro moru,con-
notando motum ellc mcnluram durationis fuc-
ccffiux , fcilicet connotando animam numerare
morum fecundum prius, & poflerius, & per mo-
tura fic numeratum inenfurare aliquam duratio-
nem fucccffiuam. Vndc ifti termini numertu , Sc
tempm non connotant aftum animo: : quia ifte
terminus non connocat , quod multitudo pro
qua fupponit, fitaftu numerata, fed quod fit na-
merabilis. Similiter ifte terminus tempus non
connorat motum dic a<£lu meufuratum.fed qu6d
fic menfurabitis ab anima ; Sc idc6 dicit Ariflo-
telcs 4. huius, texr. 1 j 1 .quod fi nulla ellcr anima,
adhuc bene efTct tempus ; fed fi nulla porcfl efTe
anima, nullum porcfl eflc tempus;innuens quod
numerus notat menfurabilitatein , Sc non a&um
me n furatum.

Ex quibus fcquitur,qu6d, quando dicitur rem- I -

pus dependere ab » anima, non inrelIigitur,quod
ijla res ,qux dl tempus, aliquo modo dependeat Jntuil

anima noflra, fed quod ifte terminus tempus con- tn*.
notat adlum animx : quia fupponit pro motu,
connotando animam polle per ipfum fucccfli-
uam durarionem menfurare.

Secundi, fequiturauid nunquam percipirur Ttmpm non
tempus fineadiutorio ® virtutis interioris. Pa-
ter, quia nunquam percipitur tempus, nifi anima ** ■* *"*

confideret prius , Sc pofterius in motu , fcilicet *'
primo aliud, Sc poftea aliud : modo hoc non po-
tcft facere anima fine virtute memoratiua , nec
etiam fine cogitariua.

Terti6 , (equitur quid fi cfTet aliquod animal
ita imperfc&um,quod non haberet aliquo modo
virtutem memoratiuam, illud animal non pollet
percipere tempus , aut motum , tunc quantum
ad longicudinem,& breuitatem, quas animaper-
cipit in tempore diuerfimode propter diucrfas
paffiones ani mx, funt dux conclufiones.

Prima conclufio eft ifta , quid propter dele- DtUcUtio
<ftationem,& vniformitatem imaginationis, ani- fuunuiniJt
ma iudicat tenipus efTe breuius. Et caufa huius
eft : quia quanto eft maior deledlatio, tanto ma- ”*

ior eft quictatio imaginationis , Sc propter maio-
rem quictationem minus percipitur fucccffio.

Secundi , quia nunquam percipitur tempus nifi
percipiatur motus imaginationis, vt declarat Ari-
flotcles de dormientibus : igitur quanto minis
percipitur motus imaginationis, breuius appare-
bir tempus.

Ex quo fcquitur, quod, cum anima exiftens in 4.

delegatione iudicat tempus efTe breuius, de non
iudicat fpatiura perrranfitum efTe minus , fcqui-
tur quid iudicat motum , quo fpatium pertran-
fitur,efTc velocitatum.

Secundi, fcquitur quid motus vniformis po-
tcft apparere alicui diftbrmis.de continue vcloci-
tari propter folum inotuin dele&ationis.

Tertii, fcquitur quid, ciin habens maio-
rem dclc&ationern iudicct tempus cfle breuius,

II b x Sc

1

2<)l Lib. I V. Phy ficorum

& motum velociorem ; fc quit ur, quod qui habe*
rct infinitam delectationem, quod iudicaret mo-
tum fieri fubito ; & hoc fi cognofcetet per eun-
dem modum cognofcendi , quo nos cognofci-
mus. Et dico notabiliter illud propter Dcum,qui
licet infinite dcleftetur , attamen non iudicat
motum fieri fubitb.

Tv.jf.fi4 fm. Secunda conclufio. T riftitia facit animam iu-

tumamjnm. dicarc tempus eflc longius : quia propter imagi-
nationis inquietationem percipitur maior fuc-
ccilio quam fit in rei veritate.

Ex prxdi&is apparer , quod tempus non de-
pendet ab anima noftra , nili folum in quantum
ifte terminus, tetnpw counotat actum animx.Sc-
cundo patet , qualiter tempus percipitur ab ani-
ma , quia mediante adjutorio virtutis interioris.
Tertio , qualiter tempus percipitur diuerfimode
fecundum longitudinem , fic breuitatem propter
aliquas partiones animx,fcilicet propter delega-
tionem, fic triftitiam. Et hxc dc primo,
f • Quantum ad fecundum , notandum primb dc

Mi jhU mf- modo, quo nicnfuranms motum tempore ; quod
aliquid menfiiratur alio dupliciter. Vnomodo,
ut. ' 'et ^*cut menfuratur per partem fuam , verbi
gratia, per virum panni replicatam, fxpius men-
furainus totum pannum, fic lic tempus c menfu-
ratur tempore , vr dies jnenfuratur pet horam,
inenfis per dicin , annus per menfem , licet hoc
non fit per replicationem ciqfdcin tncnfurx.licut
eft in magnitudinibus. Secundo modo incnfura-
mus aliquid alio corrcfpondentet : verbi gratia,
pet gradus 'cceli menfurareus Ipatium in terta;
fcilicet inquirendo quantum Ipatium in terra
corrclpondet vni gradui ccdi:fic illo modo men-
furamus motum per tempus ; verbi gratia , fi ali-
qua operatio duret per quatuor dies, fic volumus
icite quantum duret, coufideramjs quantum il-
lius operationis corrcfpondct vni parti tempo-
• iis , vt vni dici : deinde quantum alteri parti

corrcfpondct , & fic confcquemer dc omnibus
partibus tempotis , quibus duratfilla operatio,
& tunc noti quantitate pattium temporis , ju-
dicamus dc quantitate duratiunis illius opera-
tionis.

Ex quo fcquitur , quod diuerfimode iudica-
mus , icu menfuramus longitudinem magnitu-
dinis,& longitudinem temporis ; quia in incnfu-
rando longitudinem magnitudinis , vt pannum,
non aducn imus ad diferetionem partium men-
furx, vt vlnx , led beneaduertimus ad difcrctio-
ncm nuyifutati.fcilicct panni;fcdin menfurando
motum quantum durat,di(linguinuis inter partes
mcnlurx, fcilicet tcmpoiis.inquircndo quantum
iplius motus corrclpondet cuilibet parti tem-
poris.

”• Secundi, notandum, fic Icquitur ex prxdidlis,
Ttmptu J,c,. quini tempus notabiliter dicitur numerus pro-
pmpttTdtuu Ptcr duascaufas. Prima caufaeft.quod illa men-
nmftu. lura conucnientcr dicitur *l numerus, fecundum
quam in menlurando, exigitur difcrctio partium
menfutx; fed in mcnfyrando motum tempore
exigitur difcrctio panium temporis , vt declara-
tum cll : igitur tempus eft numerus. Secunda
caufa eft, quod motus ccrli principaliter eft tem-
pus, vt patuit ptius:mod6 ctim infinitum tempus
/ir, vi patet 8. huius , text. 4j. per totum illud
tempus non potcll meofurari motus paruus,fic fi-
nitus : idcb oportet accipere aliquam partem il-
lius tempotis , per quain menfuremus motus
mcnfurabiles,fic /inito» , fic ideo ad denotandum

huiufmodi diferetionem conucnientcr tempus
dicitur elfc numerus.

Terti6,notandum ad videndum quis numerus Suumm tf
fit tempus , quod e triplex dicitur eflc numerus. *”>*•*•
Quidam cil aclus animx, quo numeramus. Alter
qui eft numertis quo numeramus tanquam in-
ilrumcmo , vt numero fabarum numeramus ho-
mines : fic tertius eft numerus numeratus, vt ho*
mines numerati pet animam.

Tunc eft prima conclufio, quod tempus eft nu- 7.
merus , quo numeramus tanquam inftrumcnco. Ttmfm ,fi .
Probatur primo,quia tfipus cll numerus,vt patet nmmrr,m f"
ex prxcedcntibus per duas caufas aflignatas ; aut
igitur eft numerus quo numeramus.aut numerus flnmtyt.
numeratus , fic qubd ipfo non numeramus aliud:
non fecundo modo , quia tempore menfuramus
motum : fi primo modo , cum tempus non fit
a&us animx , quo numeramus , fcquitur qubd
tempus eft numerus , quo numeramus tanquam
inftruroento.

Pro fecunda conclufiotic notandum, quod du- Numemwut
plex eft numerus mimerarus.Quidam eft i rerum ^

indiuifibilium, vt Intclligcmiarum.Altcr eft nu- "W*
metus rerum diuifibilium feparatarum ab inui-
cem loco , vr numerus lapidum : fed tertius eft
rerum diuifibilium continuarum ad inuiccm , vc
verbi gratia, ficut numerus gradufimccrli. Tunc
iccumla conclufio eft ifta , quod tempus eft nu-
merus ifto tertio modo, quia omnis numerus,
quo numeratus tanquam inftrumcnro , cll etiam
numerus numeratus, fic non rerum difeontinua-
tarum ab inuiccm, quia eft numerus partium mo-
tus continui , mediante quo menfuramus dura-
tionem fucccfliuam.

Tertia conclufio. Tempus eft p tumenti metui %.
fecundum prius , & pofterius. Et dicitur erte nume- Definit* /f.
rm ad differentiam menfurx, fecundum quam in Prm
menfurando non exigitur difcrctio ; huiufmodi t*tKr’
menfurx funt vina, libra , fit confimiles. Et po-
nitur , ibi nusnenu loco generis : fic ponitur ibi
mtut tam pro motu , quam pro illo , quod con-
fequirur motum : quia omnis duratio fucccrtiua
eft mcnfiirabilistcmporc.Dcindc ponitur ibi y?-
cundssm prius, & pofterius ; quia fi alio modo men-
furainus motus , dicendo , illi motus funt duo,
vel illi motus funt tres ; tunc ille numerus non
diceretur tctnpus. Et fic patet ex prxdi&is qua-
liter tempus cll numerus inorus fecundum prius,
fic pofterius.

Nunc ad rationes. Ad primam dico, quod nu-
merus non cll ab anima plufquam motus, led in-
tclligitur , quod illi termini numerus fic tempus
connotam rem, pro qua fupponunr, cllc menfu-
rabilctn, fine numerabilem per animam.

Ad fccundam.concedo, h quod quantitas con-
tinua eft di fercta tertio modo ; fic ideo quantitas
continua eft numerus fuarum panium, capiendo
numerum pro numero numerato tertio modo.

Ad tertiam, concedo , qubd tempus eft diuifi- Vaittstm-
bile in fempcrdiuilibilia.Et quando dicitur, ^nbd ***

numerus cll diuilibilis in indiuifibilia. Rcfpon- mrtM-
detur , quod vnitas non eft indiuifibilis ; fic idcd
quando folct fic dici , intclligitur ifto modo,
qubd vnitas, fcilicet res vna non eft diuifibilis in
plura, quorum quodlibcc fit tantum , quantum
alterum illorum cll.

Ad quartam, ifta poreft negari ; Aliquod tempus
eft infinitum ; fed illa bene poteft concedi : iufii.i-
tumtempus eft ; qufa non tantum tempus eft, quin
maius tempus fit. Et codctn uiodo conceditur

dc

r

Qu^ftio XVII.

293

dc numero, quod infinitus numerus cft,lic£t nul-
lus numerus fit infinitus.

Ad quintam, negatur confeqticntia, quia non
non oportet, quod propria paiho fuperiorum fit
propria patfio inferiorum : Sc qu6d tempus cft
par, poteft concedi, quia eft fuz quatuor quarte;
& qu6d tempus eil impar , quia cft fuz tres
tertiz.

Ad fexram , dico quod tempus eil numerus
numeratus, quo numeramus fucccfltoncm can -
quam inftrumento , ficut numero fabarum tan-
quam inftrumento menfuramus homines.

Ad feptimam , dico quod licet eadem res fit
tempus Sc motus, & czdem finr partes temporis,
& motus : attamen fecundiim aliam rationem il-
la res dicitur efle inorus A fecundum aliam tem-
pus : modi dico,qu6d prius A pofterius ponun-
tur in definitione temporis non ea ratione qua
funt partes temporis , led fecundum illam ratio-
nem, qua funt partes motus.

efle cognofdbili przcifo A difereto pofita.talem
enim diferetionem , Sc przcifioncm non habet
nifi ab anima. Nam cuicunque ex natura rei non
ineft continuitas , eidem cx natura rei non ineft
difcrctio , cum fint oppofitz differentiz quanti-
tatis •, tempori autem ex natura rei ineft conti-
nuitas ; ergo impoflibile cft , quid cx natura rei
infit difcrctio , atque adei difcrctio accidit tem-
pori ab anima, Sc per confequcns fine animz ad-
iutorio non percipitur ccmpus.

c Et fic tempus menfkratur tempore. Nota, quod ,1'

prius, & pofterius funt in tempore, vt habet ra- 5J2
tionein mcnfiirz , Sc vt tempus menfurat omnes pmnt ,*
motus , Sc durationes omnium rerum corpora- ttmfcrt.
lium : quia enim res menfurare non pommius,
nili per aliquam quantitatem, qua vtimur,vt in-
diuiiibiliA vt regula , ficut triticum modio me-
timur, ira illud prius, Sc pofterius , qnod tempus
vocamus, partimur per annos, & annos per men-
fes, & menfes per dies, & diem per horas A hori
vtimur canquam menfura indiuifibili ; quamuis
enim vt continuum cft , fit in femper diuifibilia
diuifibilis,ramen vt ea vtimur ad menfurandum,
menfura eft regularis S: indiuifibilis, qua menfu-
ramus quemlibet motum cuiufiibct rei tempo-
ralis, atque fucceflionem ; vt cognofcamus quot
horas durauir ; Sc fimilirer die vtimur vt menfu-
rl indiuifibili , Sc regulari ad menfurandum du-
rationem dierumA idem dicendum cft dc men-
fibus & annis.

d Tempus notabiliter dicitur numerus. Nota pri- I }.
mi , quid idem eft dicere, tempus cft numerus Ttmpus s/l
motus , Sc dicere quod cft menfura motus : quia nt,tm n*~
metimur motum per prius A pofterius : tempus lu'
enim eftduracio fuccemua morus primi mobilis,
vt dicitur in hoc 4. cuius ejfe confiftir in fieri,
quare partes non funt fimul, fed vna poft aliam:
atque ita realitas motus , quz przteriit , Sc quz
futura eft, vt cft in potentia palfiua,vt accipiatur
ab intellectu ad menfurandum durationem prio-
ris Sc pofterioris motus , eft formalitcr tem-
pus ; quare realitas illa motus , quz przceflir,

& quz futura eft,apprchcnla ab inrelle<ftu,men-
furac durationem prioris , & pofterioris morus,

Sc hoc cft , vt diximus , formalitcr tempus ; vn-
dc apparet, quod tempus eft entitas realis , Sc eft
realiter menfura motus , vel numerus morus,
quod idem cft.

Nota fecundo , quod realitas , quz cft morus,

& tempus, eft diuifibilis fecundum prius, Sc po-
fterius : quapropter in fc haber , quAd poteft ac-
cipi ab intellectu vt numerus, vel vt menfura ta-
lis prioris , & pofterioris : entia enim iucceftiua
folum habent durationem /ecundum prius , &
pofterius ; quare talis duratio nec erit aJirerdiui-
iibilis, nec menfurabilis, nifi fecundum prius A
pofterius. Numerus ergo , quz eft quamirasdif-
creta , cft menfura numerabilium vn itate; fcd
tempus diritur numerus morus,quia cft menfura
rei, quz eft menfurabilis, vel numerabilis fecun-
dum prius, Sc pofteriusjdicitur ergo tempus con-
ucnienter numerus, quia in mcnfiirando inorum
tempore exigitur difcrctio partium temporis , vr
docet hic Scotus.

Nora rertio , quod tempus , curti fit quanti- £***»*
tas continua , Sc non difcrcra , oportet explica- “*'.'"**
re quomodo fir numerus , qui eft quantitas dif-
crcra. Ideoaduerte, quod duplex eft quantitas
continua ; quzdain indeterminata , vt quanri-
ras non reducia ad certum numerum , Sc men-
0 b j furam;

ANNOTATIONES.

I a * f™\ Tundo dicitur t emptu dependere a b animale.
Uf* v^Nota, qudd tempus poteft accipi duplici-
vfifi impii- ter.Pnmo rnodo.vt eft duratio fucccfliua motus.
onr‘ Secundo modo,vt cft duratio ccrraA ab intelle-
&u perfcripta,quomodo diuidimus tempus in an-
num,vel mcnfem.Primo modo.cft ens rcale.quia
fublata omni operatione intclledlus , habet clfc.
Secundo modo, cft ens rationis formalitcr, quia
vt fic pendet ab inrelle&u , Sc hoc modo locutus
eft Ariftotelcs de tempore in hoc 4. quando di-
xit tempus non dic fine anima. Primo modo in-
teUigicur hic Scotus, cum dicit, quod illa resquz
eft tempus non depender ab anima noftra. Vel di-
cas, quod quando Ariftotelcs dicit tempus non
clfc fine anima , non imclligit , quid tempus fic
ensrarionis , fcd quod intelleclus cft caufa fine
qua tempus non eftee menfura motus:quia enim
motus cll entitas fucccfliua diuifibilis folum in
partem, quz pizccflit, Sc quz futura eft : nifi illz
partes inreJlcfta retineantur fccundum confidc-
ra tionem, ita vc vna confiderctur vt prior,altera
vtpofterior, non poterunt menfurari:hoc tamen
non eft caufa entitaris temporis , ficut finis mo-
net agens ad operandum fecundum efle reale,
non quid cxiftat i parte cei.fcd vtapprchenfum
per inrclfctflum. Similiter didrur de tempore,
quod ipfum fecundum efte reale cft menfura mo-
tus : tamen partes quas menfurat neccfle cft , vt
intelle«fttis illas, ac fi cftcnr przfcntcs confideret:

Sc hoc cft , quod hic dicit Scotus , quod tempus
connotat a&um animz , quo anima poteft luc-
ceftitiam durationem menfurare.

II. b N un^H.vn percipitur tempus fine adjutoria vir tu-

tis interiori r. Nota , quid tempus poteft confidc-

hi iufli.

rari, vel fumi duplicirer. Vno modo.qinmuin ad
cius continuitatem, fiue pro illa continua exren-
fionein fluxu, Sc fic cicca cius continuationem
nihil facit anima. Alio modo quantum ad cius
difccctionetn , prxfcindcndo fcilicet , Sc diftin-
guendo illud , quod przteriit, quafi iam acquifl-
tumA pcrtranfitum.abilloquod futurum cft,&
vnumquodque illorum confidcrando inter ter-
minos proprios przteriti,vc pneteriri , Sc futuri
vt futuri , non confiderando ipforum connexio-
nem in przfrmi indiuifibili A fic habet naturam
dilcretorum, Sc ifto modo anima fc habet ad illa
non folum vr cognita funt ab ca,fcd quafi in tali
Scoti oper. Tom, / /.

dmplsx.

2.94 Lib. I V. Phyficorum

Aium ; vt cura dico lineam .ibfolure , vel fuper-
ficicra : alia veri cft quantitas determinata , ve
quantitas reducia ad certum numerum & men-
turain ; vt cum dico bicubitum, rricubicum , vel
lineam trium palmorum > vel quacuor, & Ac de
aliis. Et quia fecundum Philofophum lo.Mctaph.
cext. i. Prima ratio menfur* inuenitur in quan-
titate difcrcta , Se transfertur ad quantitatem
continuam .hinc cft , quid nunquam quantitas
conrinua poteft aliquid menfurarc, niA vt redu-
cti ad cerrum numerum, vel menfuram i Acut li-
nea abfolutc non dicitur menfurarc , fcd linea
duorum palmorum, vel trium.&c.ouxeft rcdu&a
ad certum numerum, dicitur menfurarc.

14. Ita proportionabiliter dicitur de tempore,
T*mfM4 ttm- quod poteft fumi dupliciter. Vno modo , vt eft
fUf'4tur,wi «|Uanc;ras indccermiuacaaalio modovt cftquan-
indtttrm!a* r‘cas determinata. Primo modo cft abfolutc ipfa
de fucceflio , adhuc tamen non rcdu&a ad certum
terminata. numerum , Se menfuram. Secundo modo , cft
quantitas rcdu&a ad certum numerum , & men-
luram } Se ifto modo tempus cft prius Se pofte-
rius, vt numerantur in motu, vel cft ipfa fuc-
cellio Ac numerata : Se vt tempus cft Ac quanti-
tas numerata, dicitur annus, vel mcnAs,vel dies.
Ex his fequitur , quid tempus , vt eft quantitas
indeterminata , non eft aliud, quam fucceflio,
quautitas continua, cuius partes, qux funt prio-
ritas,& pofterioritas,vcl pr*tcritum,& futurum
copulantur ad inftans , vt ad terminum commu-
nem. Secundo fequitur, quod tempus acceptum
per medium quantitatis determinatx, Se menfu-
ratr, vitra hoc quod eft quantitas continua, in-
duit modum quantitatis difereex : quia impofli-
bilc cft quantitatem certiftcari , Se determinari,
niA reducatur ad certum numerum •, nam impof-
Abile eft de linea ccrtiAcari quanta At, niA redu-
cia ad certum numerum , vel menfuram : vt di-
, cainus lineam duorum palmorum : ita in propo-

Ato, impoflibilc cft recipere annutn, vt cft quan-
titas determinata , niA reducendo ad cerrum nu-
merum Se menfuram. Et aduerte, quod notanter
dixi , quod tempus acceptum per modum quan-
titatis determinatx induit modum quantitatis
difererx , Se non dixi, quod At quantitas compo-
Ata ex conrinua Se difcrcta , vt aliqui dixerunt:
quia impoffibile cft vni fpecici determinati ge-
neris incile duas oppoAtas differentias eiufdcm
generis diui Auas:modo continuitas , Se di feret io
funt differcmix oppoArx quantitatem diuiden-
tes.vt patet in Prxdicamcntis capitulo de Quan-
titate. Immo poflibilc cft qu6d tempus At for-
malitcr& cftcntialiter continuum &difcretum,
fcd bene tempus, quod eft cftcntialiter quantitas
continua , induit modum quantitatis difcrctx,
quia ineft Abi accidcntalirer difcrctio , in quan
tmn fcilicct, anima inrclligic vnam partem ,vt
prxciGm ab alia, modo fupra explicato.

I y. c Triplex dicitur ejfe numerat. Nota , triplicem
NumtrtM #/f cire numerum. Primus eft numerus numerans, &
tnfUt. c,j iniciic^us# Secundus eft res numerarx , in
quibus eft numerus ; Se dicuntur numerus mate-
rialis Tertius cft numerus formalis , qui dicitur
numerus numerabilis , & eft quantitas illa , qux
tres homines, vel quatitor lapides denominat ,&
numerat formalitcr. Nam in numero inucniun-
tur vnirates , ex quibus componitur, & ordo in-
rer ipfas , quia non funt Acut accruus lapidum.
Tertio , forma, qux vt Ac refulrat , qux dicitur
nuinerus.ex quo fequitur, quod numerus forma-

lis cft fpccics Quantitatis , vt docet Ariftotelcs
in Pradicamcntu capit ule de Quam itate , J. Me-
ta ph. texr. 1 8. SecundA , fequitur, quod numerus
dicit aliquod accidens fupra vnitates materiales,
ex quibus componitur. Terrid , fequitur , quod
numerus eft ratio partium diferetanim perma-
nentium,vel fucccfiluarum, cuius peculiaris paf-
Ao cft numerabilitas ordine quodam. Probatur,
quia numerus cft quantitas difcrcta, qua forma-
litcr quxeunque res quantx numerantur : ergo
eft ratio parrium diferetanim permanentium, vel
fucccfliu arum. Probo confcqucntiam , quia tam
res permanentes quantx , quam res fucccfliux
quantx poliunt numerari. Secunda pars proba-
tur, quia numerus cft rario formalis, qui res nu-
merantur ordine quodam : ergo numerabilitas,
vt dicit potentiam pafHuam ad numerari, hoc or-
dine eft eius pallio.

f Duplex eft numerat numerat ttt,Scc. Nota, quid
Acut duplex cft quantitas, fcilicct quantitas vir-
tutis , & quantitas molis : ita duplex eft nume-
rus, qui confequitor ad quanritatem virtutis, qui
At ad diuiftonem fecundum diuerfas rationes
formales , Se dicitur numerus tranfcendentalis.
Eft etiam numerus , qui fequitur quantitatem
molis , Se Ac ad diuiftonem materix i quando
enim diuidirur continuum Ar multitudo , in qua
conAftit numerus prxdicamentalis.

6 Temput eft numerut motu t fecundam priut , &
paftcriut Nota pritnA,quod hxc deAnitio tempo-
ris non debet Ac exponi , tempus eft numerus
motus, id eft, morus numeratus, fecundiim prius.
Se pofterius, Acue aliqui exponunt : fcd ftc.rcm-
pus cft numerus morus , id cft , menfura ipftus
nxitus. Nec debet intclligi , quAd tempus At nu-
merus materialiter captus , vt puta res numera-
tx , nec numerus quo primo , Se per fc numera-
mus » fcd cft numerus, quo numerato, alia nume-
ramus, vt in hac quxftionc docet Scotus : vclut
per vlnas numeratas numeramus alia , ita per
tempus numeratum numeramus motum. Senfus
ergo deAnitionis eft : tempus cft numerus , quo
plus vel minus difeernimus motum : Se quia mo-
tus eft alius , & alius fecundum prius Se pofte-
rius , i de A tempus quo motum numeramus , eft
numerus motus fecundum prius, & pofterius.

Nota fccundA, quod motus dupliciter conft-
derari valet , vno modo vt habet prius, & pofte-
rius rcfpc&u fpatij : Acut cft motus localis , vel
rcfpe&u formx.A eft altcratio.vel augmentatio:
& Ac cft fola ratio motus. Aliomodo conlidc-
ratur motus , vt habet prius , Se pofterius in du-
rationc; fle Ac eft tempus : quatenus ergo tempus
menfuratur fecundum quod darat in prius , Se
poftcrius,cft tempus. Vnde tempus cftcntialiter
cft duratio motus , Se menfura ipAus morus fe-
cundum prius , Se pofterius , Se Ac intelligitur
Scotus in 4. d.+S.ej.i. quando dicit. Tempus vi-
tra motum, (vt motus includit propriam fuccef-
Aonemjnon addit niA rationem mcnfurx forma-
litcr , Se fundamentaliter rationes illas , qux re-
quirunrur ad mcnfurandum,qux funt vnifoTtni-
tas,feu rcgulariras.fic velocitas, eo quod menfura
eft quid certiflimum quantum ad rcgulariracero.
Se minimum, ciuantum ad velocitatem.
h Concedo quod <juantirat continua eft difcrcta. Se c.
Nota, quAd Scotus in P radicantem is , onaft.
uendo j. argumentum dicit, quAd numerus ali-
quando tranfumrrar, vt generaliter fumaturpro
menfura, forte propter hoc, quod ratio mcnfurx

16.

Difiutnif.
f«m irf/u „

»7-

Mu tu h fa-
rUm enfrit'

rarivain.

Quxftio

in quantitatibus prim6 conucnic numero , Se ica
ponitur in definitione temporis , non autem vt
cft quantitas difereta , Se clt xquiuocatio penes
fecundum modum.

EXPOSITIO TEXTVS.

1 8. T netum maxime i bocefftSec. Hoc eft tertium

Tat.i®J* XLcjpiculum huius tradatus , in quo Philofo-
phus proprietates temporis aflignat. Et diuidi-
tur, quia primo aflignat proprietates ipfius nunc.

ChOouui Secundo, proprietates temporis , ibi : j Quodigi-
sone. tur tempta. Primum diuiditur in fex , fecundum
fex conditiones. Secunda ibi : muni fefium autem.
Tertia ibi : Et cernimur*. Quarta ibi : Sed eia n fit.
Quinta ibi : Et adhuc. Sexta ib i.Secundum quidem.
ri/U imae- Prima conditio , quod nunc eft notius , quim fit
itfoaf Zi - motus. Probatur, quia illud cft notius tnotu,
per quod motus cognofcitur ; fed per nunc , fcili-
cet per mobile, cui cft idem ipluin nunc t co-
gnolcimus motum ; igitur nunc cft notius motu.
Alaior nota eft : & minor patet , quia per hoc,
quAd mobile prius. Se pofterius eft alibi,& alibi,
cognofcimus motum. Et tunc concludit con-
duiionem vltimam alterius capituli , (cilicer,
qu&d nunc manet idem fccundumeflentiam per
totum tempus , licet fit aliud, Se aliud fecundum
cxrrinfccam denominationem.

Afanifrjlumefiautern.uk ponit fecundam pro-
prietatem, fcilicet, qubd fi tempus * non iktnunc
non eft. Et e contra, fi nttoc non fic , tempus non
erit. Probatur, quia nunc fc habet ad tempus,ficut
mobile ad motum, Se vnitas ad numerumrmodd
mobile non poteft efle fine motu , nec e contra.

Se numerus non poteft efle fine vnitate , Se per
confcquens fi tempus non e II y nunc non cft , & fi
nunc non cft, tempus non cft.

1 5». Et continuum tempui efi.T crtia proprictas,qubd

^ fimiie eft de nunc ad tempus , ficui de pundo
ad lineam : quia ficui linea continuatur per pun-
da , ita eriam tempus continuatur per nunc , fci-
licctpcr inftamia. Se diuifio temporis fit per
inftans.

Tnt.ioc. Sed da* i fic quidem. Quarta proprietas eft dif-

ferentia inter pun&um, & nunc , quia ex quo di-
dum cft iam , quiid fimiie fit de pundo. Se nunc.

Et ideo ne credatur, quid fit omnino fimiie, di-
cit Ariftorclcs quod pundus , & nunc differunt
in hoc , quid propter fui permanendam poteft
bis fumi idem numero pundus , Se pluries nu-
merari ; fed idem nunc non poteft bis fumi , quia
mobile continue inorum non cft pluries in eo-
dem loco prxcisc,lcilicct arquali : modo ifte ter-
minus nunc fupponit pro mobili concinucmo-
ro , conuorando ipfum efle in loco libi xquali
przcisc.

Tat. 107. £■* adime } mani fr fiunt e fi. Quinta proprietas,

quid nunc non cft pars temporis. Probatur, quia
pundus non cft pars Iinex, nec mutatum ejfe pars
motus : quia iam linea componeretur ex puniris;
igituraww non cft pars temporis.

*0. Secundum quidem terrnintu. Sexta proprietas,
nnbd ip fi nunc e non conuenit ratio temporis,
fcilicer menfurare , fecundum quod eft terminus
temporis; fed libi conuenit rario mcnfiirx, fe-
cundum quod aliquid numeratur per ipfum.fic-
ut tempus cft menfura omnium temporalium,i(a
nunceii menfura omnium momentorum.
fntmtttn Quod igitur tempta. Hic iffignar proprictarcs
temporis ; & funt fex. Prima cft , quid tempus

XVII. 295

cft continuum. Probatur, quta tempus eft men-
fura motus fecundum prius, & pofterius ; igitur
rerapus cft continuum. Tenet conl"cqucntia,quia
motus cft continuus ; igitur non poteft mcnfiira-
ri, nili per continuum.

Mittimtu + autem numertu. Secunda proprietas Ten. 10S.
eft , quod in tempore cft quodammodo dare mi-
nimum , Se quodammodo non ; quia ea rarionc,
qua tempus cft numerus , in tempore eft dare
minimum , quia minor numerus cft binarius , Se
minimum (impliciter in numero cft vnitas, vt in ride eontra-
minicro annorum vntis annus i fed fecundum didimd zi-
quod tempus cft continuum , non eft dare mini-
niuin in tempore, imino cft diuifibile in femper
diuifibilia.

Munifefitm y autem tfi.T crtia proprietas, quid 1 !•

rempus non d cft velox, neque tardum. Probatur, Text-ioj.
quia velox. Se tardum , non attribuuntur motui
nili ea ratione qui motus cft mcnfurabilis tem-
pore, modo ei ratione, qui motus cft tempus,
motus non cft mcnfurabilis , fed menfura ; igi-
tur rempus non cft velox , vel tardum , fed tem-
pus bene dicitur multum , vel partium , eo quid
eft numerus j Se dicitur longum , vel breue , eo
quid eft continuum.

Et idem 6 eti.tm vbiqke. Quarta proprietas, qu&d Text. 110.
eorum c qua: fimnl funt, cft idem tcmpus;& eo-
rum qua: non funt limul , non eft idem tempus:
ficut illorum qu.x pertranfita funt, Se eorum que
funt , non eft idem rempus , fed omnium fimul
exiftentium eft idem tempus : qnia tempus eft
menfura exrr infeca : modidiucrforum bene po-
teft efle eadem menfura cxtrinlcca.

simpliui 7 autem vt contingit. Quinta proprie- Text. 1 1 r.
ras, quod f ficur comingic motum iterari , ita et-
iam contingit idem tempus iterari , vt autum-
num, ver, hyemeni , Se arftatem ; Se debet intcl-
ligi vere, id eft coniimilc, quantum ad proprie-
tates , Se conditiones rerum exiftentium in tem-
porc;vt li vnoverc contingat elementa efle ven- *

tola, Se licca , poflibile cft quod iterum alio vere
fim coufimiles difpofitioncs; & hoc eft pro ran-
to ,quia rempus cft inotus corii, quem contingit
redire confimilcm.

Aon filum S autem. Sexta proprietas , quod 1Z.
non foium tempore mcnfurainus motum : itnmi Texti 1».
etiam motu quandoque menfuramus tempus.

Probatur , quia motu mcnfnrarc tempus non cft
aliud, nifi per cognitionem motus , quanrus eft,
cognofccrc , quantum cft tempus ; fed fic accidit: yid* nntra-
ergo,*rc. Probatur, quia ficut numero equorum diOi-nt z%-
cognofcimus quot funr equi , ita e conuerfo pri- "***.
mi per vnum equum, deinde per aliuni, & fic
confcqticntcr deucnimus in rationem diftinitarn
multirudinis,cognofcendoquanramultitudo cft.

Secundi 9 paret , quia motus g magnitudo , Se Text. 1 ij.
tempus fe inuieem confcquumur quantum ad
magnitudinem diuifionem : igitur nota quan-
titate vnius,fcilicct temporis,cognofcctnr quan-
titas alterius,-*: ccontra. Tertii, pater ad ex-
perientiam, quia motu horologij cognofcimus
quantitatem rcmporis,vt quota hora cft.Quarri,
quia operar ij cognofcemex per vifttm , quanrita-
tem fuz operationis , quando non vident

Solem ,cx quantitate fuar operationis,
arguunt quantitatem temporis , Se
iudicanc quantum tempus cft
tran facium.

Bh 4

ANNO

296 . Lib. 1 V. Phyficorum

ANNOTATIONES.

1 j. a Q/ tempus non /£r,nunc non ejl. Nota, quid ra-
KMt &um- v3tio huius cft , quia nunc & tempus dicuntur
fm Utuntur ad conucrtentiam , ficut mobile, Sc motus :vt
adctuuirtru- c„ jm fcquitur, motus ejl : ergo mobile monetur ; Sc C
conuerfo , ejl mobile in quantum mobile , ergo motus
tfi\ ( nam ratio mobilis exercetur in motu) ita
(equitur, tempus ejl ; ergo nunc temporis ejl, coniun-
gens pr.rtcritum cum futuro ;& c conuerfo fc-
. x. quitur. Inflans ejl , ergo tempus ejl : nam nunc con-
notat continuationem prxteriti cum futuro.

.. b Simile ejl de nunc ad tempus , fu ut de punElo ad
lineam. Nota , quod in quatuor comparantur
ttmp»- nunc temporis, & mobile. Primum efl, quod nunc
ns er mobile fe habet in tempore, ficut mobile in motu : nam
ZKZ ^‘cut ^uxus raooilis cft motus , ita fluxus inflan-
tis cft tempus. Secundum eft,quod nunc fc haber
ficut vnitas numeri ; nam licet prius , Sc pofte-
riusin motu,qtix funt tempus,mu continua, nu-
merantur tamen per modum plurium : quoniam
vnum nunc , puta exiftentia in hac parte fpatij
(iuxta opinionem quam hic defendit Scotus)
habet fc ficut vna vnitas, & exiftentia in alia par-
te , ficut alia vnitas. Tertium efl , quod partes
temporis continuantur ipfo nunc ■, & praeterea
quarto, diuiduntur ipfo nunc, quemadmodum Sc
partes motus continuantur, & diuiduntur quo-
dammodo ratione mobilis : fi enim non cllet
vnum numero mobile quod mouerur , non cflet
idem motus, ita fi idem inflans non coniungcret
prxtcritum cum futuro , non cilct idem tempus.
Etrurfns, ficut idem mobileexiftens in hoc pun-
ito fpatij determinat , &c fciungir prxteritam,&
fututam partem motus , ita Sc idem nuncdifcct-
nit clapfum tempus i futuro : quatenus ergo cft
finis vnius Sc principium alrerius , habet vtrum-
que , fcilicet quod diflinguat inter przteritum,
Sc futurum » Sc rurfus ex ambobus faciat vnum
tempus continuum , quemadmodum punitum
medium magnitudinis vtrumque facit , fcilicet
diflinguit inter partem priorem, Sc pofteriorem,
& copulat ambas.

24. c Ipf nunc conuenit ratio temporis , fi licet men-
fsrare.Noti, quod, cum inflans fit terminus tem-
poris, 8c fir fubic&iuc in ipfo tempore , quod cft
in primo mobili ; videtur quod non polfit ede
menfura motuum inferiorum. Idei dicit Arifto-
tclcs quod quatenus inflans efl terminus dura-
tionis , aut continuatiuum partium eius, non efl
tempus, fcd accidens temporis ■, ficuti punitus efl
accidens linea; : quatenus aurem numerat (id efl,
quatenus duraciono , Se. fucccflionc motus illius
primi mobilis metimur durationem motuum in-
feriorum ) illa duratio , Sc fucccflio efl numerus.
Quid fi quis dubiter, quod nunc indiuifibile nul-
latenus fir numerus, Sc menfura, icd duratio ipfii
motus. Dicitur , quod illam durationem caufa-
liter appellat nunc fluens & numerans ; quia fin-
gitur rcfultare ex eodem nunc fluente, ficut linea
ex du&u puniti. Vel, vt hic dicit Scotus , quod
nunc aliud menfurar i tempore : menfurat enim
omnia momenta fimul exiftentia.

I y. ** Tempus non ejl velox, neque Mr^«wi.Nota,quod
tempus confideratur fecundum duplicem ratio-
nem. Primo, vt cft quantitas continua. Secundo,
vt per intcllcltum induit modum quantitatis dif-
cretx ; qua ratione dicitur numerus. Secundum
priorem rationem dicitur longum, & brcuc:qux
funt accidcmiaquancitatis continua: ; fecundum

veri pofleriorem dicitur multum , Sc paucum*
quz funt accidentia quantitatis difcrctx. Velox
autem , aut tardum non dicitur nifi illud , quod
numeratur aliqua menfura. Dicitur enim velox
motus , quo in paruo tempore percurritur ma-
gnum fpatium : tempus autem non menfuratur,
fcd efl aliorum mcnlura, Sc idci non cft velox,
neque tardum.

« Eorum qua fmul funt , ejl idem tempus. Nota, gy|)JU ^
quod tempus przfcns, vt dies pnefens , menfis idmtimfLi.

[irxfens , &c. efl vnum continuum ; ficut vnum
ignum , aut vnus homo ; fcd przteritum, & fu-
turum funt altera j id efl , funt partes diftinltx:
atque adeo eorum , qux fimul exiftunt, efl vnum
tempus : eorum autem , qux pertranficrunr, Sc
qu* modi fune , vel quz funt futura , non efl
idem compos ; quia przteritum tempus , Sc prx-
fens.vcl futurum funt rempora diuerfa. Sed quia
poflctquis obiicere , quod quemadmodum nu-
merus denarius in genere Quantitatis , cft idem,
quo numeramus decem equos , aut dcccra lapi-
des : ideoqtie, cum tempus fit numerus, idem
tempus cft przteritum, & futurum. Rcfpondct,
uod tempus non cft vt numerus formalis ab-
raltuj per inrellcllum, quo numeramus, fcd cft
numerus numeratus , qui accipitur fecundum
prius , &pofterius : quz quidem partes funtdi-
ucrfx ; quia inflantia initiatiua, & terminatiua
prxterirz partis alia funt ab inflantibus futuris:
atque adei , ctfi numerus formalis , quo nume-
ramus , efl idem centdin equorum , Sc centum
hominum : nihilominus, cum numeri numerati
fint diuerfi, puta, equi,& homines, fit, vt prius,

& poflerius etiam fint diuerfa. Nomine numeri
formalis non intelligas animam numerantem,
fcd obic&iuam illam rationem numeri per in-
telleltuin abftraHatn ab his, & illis rebus nu-
meratis. Videjloannem Canon.4. PbyJic.qtufl.j.
artic.x.

f Sicut contingit morum iterari , ita tfr tempus. 1 6.
Nota,qu6d ficut motus,ita& tempus redit idem Trmfmnlit
in fperie , non tamen idem numero ; ficut enim Memfatb
anno clapfo Sol motus fub Zodiaco ab vno cer- nwm'
to figno , verbi gratia, ab initio aricris,quoaduf-
que rediret ad idem punitum , facit vnum an-
num ; ita modo incipiens ab eodem punito , re-
dicnfque in idem , ficut facit eundem motum in
fpecic, facit annum fpccie eundem , numero ve-
ro diuerfum. Er eodem modo , vt anno prxtcri-
to fecit quatuor temnora, ver , zflatem , autum-
num , & hyemem , falturus efl ifto anno eadem
tempora : portionibus motus per cadcin figna
Zodiaci diflinltis , nempe ab initio Arietis, vf-
que ad initium Cancri deferibitur ver , Sc inde
vfque ad initium Librz zflas , indeque vfque ad
initium Capricorni autumnus , Sc inde vfque
ad Arietem hycms , vt in trallatu fphxrx cft
videre.

5 Qjtia magnitudo cr motus, dr tempus,Scc. Nam,
cognito motu, faciliter cognofcimus quantita-
tem vix; Sc c contra fi cognofcamus quanta cft
via, faciliter cognofccmus quantus efl motus.

EXPOSITIO TEXTVS.

QToniam 1 autem tempus. Hoc cft quartum *7*
Capitulum huius traHatus , in quo Philo- Texti 14-
Tophus determinat de tempore per comparatio-
nem ad ea , qu* funt in remporc.Er primi often-
dit.qualitcr motus efl in tcmporc.Secundi,qua-

lirer

.*

Qusftio

liter qoics. Tertio, qux entia funt in icmpore,&
qux nou. Secundum ibi : Quartum tutem temptu.
Tertium ibi : Qpare quacunque. Primo prxmit-
tit fuppofltioncm. Secundo , profequitur, ibi :
rilt nntro- Et efl moti in tempore efle. Suppolitio cft illa, quid
tempus eft * mtfnfiira motus : & hoc per iftum
modum , quia dc tempore oportet accipere ali-
quam partem denominatam , & notam , cuiuf-
moJi cft.vna hora, qux cft ortus vigcfimar quar-
ta: parris xquinodialis:& tunc per illam partera
Irpius replicatam men fu rabi mus totum motum,
quemadmodum per cubitum fxpius replicatum
meriforainus magnitudinem.

, Et efl metum in tempore tffi. Profequitur, & pri-

mo oftcndit,qualitcr morus , Sc res permanentes
funt in tempore. Et primi facit hoc.Sccundo in-
fert corollarium ibi : Quoniam tonem numertu tem-
pto efl. Primi ponit conclufiones.Secundi deter-
minat, ibi: In tempore enim efle. Prima conclufio
Texui j. cll i fla. Motum euc i in tempore non cft aliud,
quim motum menfurari tempore. Secunda cft,
quod alias res amotu eficin tempore, non eft
fitU tmtrf aliud, quam ej fi ipfarum menfurari tempore , ita
daimf Zi- vt tempora cognofcatur , quantum illa funt,
vel quant um duran r.

lS. In tempore enim eft. Hic declarat diftinguendo,

Mfiidiiei- dicens , quod aliquid poteft dici efl e in tempore
tm tj» i» triplirirer : vno modo quia eft , quando rempus
m‘ eft. Alio modo, quia dicimus ipfum cllc in rem-
** ’ pore, quemadmodum dicimus aliquid cllc in nu-
mero : Sc hoc dupliciter. Vno modo , quia cft in
numero tanquam pars numeri.vel paflio attribu-
ta numero : &: fecundo modo dicitur aliquid cllc
in numero, quia menfuratur numero.

Quoniam autem numertu. Dcchr at ifta membra,
dicens , quid ficut b vnitas cft in numero tan-
quam pars , ita nunc eft in tempore tanquam pars
in toto , quemadmodum dicimus , quod dies cft
in anno ; Ced a liz res fnnt iu tempore tanquam
in illo , quo menfu rantur.

Tal lli- Mamfefium j autem. Oftendit , quod nihil eft
in tempore primo modo , fcilicer quod nihil efl
in tempore, et eo quod eft , quando tempus eft.
Probatur.primi dupliciter,quia nihil eft in loco,
ex eo quod eft, quando locus eft, ncc in motu, ex
eo quid cft.quando motus eft ; igitur nihil eft in
tempore cx co quid eft.quando tempus cft.Con-
fcqucntia tenet per fimifc ; Sc antecedens appa-
ret : quia fle omnia elTcnt in moru , Sc in loco.
Secundi, fl flc.fequcretur, quid quxlibet res ef-
l et in quolibet , Sc quid corium eflet in grano
milij, quod cft falfum. Ec patet confequcntiaj
quia aliquid dicitur efle in alio , ex co quid eft,
quando illud aliud eft, modi quodlibct cft, quan-
do quodlibct aliud eft.

19 Quoniam 4 aut em efl in mtruero.Jnfctt tria corol-

TeK.it7. kn*- Primum eft , «juid omne illud, quod cft in
rcroporc, exceditur a tempore, fciliccr a duobus
fH» tntri. extremis , ante Sc poft. Probatur,quia omnia exi-
d&mt zi. ftenria in tempore, ncccflc cft contineri fub rem-
*** porc , fleat omnia exiftentia in loco neceflc eft
contineri fub loco ; Sc flem locus excedit loca-
tum , capiendo locum pro corpore locante, ita
etiam tempus excedit illud, quod cft in tempore.
Secundum corollarium cft, quod entia, qux funt
fub tempore, patiuntur a tempore. Probaturpri-
mi , ex vfu loquendi. Vndc confueuimus dicere,
quod tempus facit tabefcere.A: fenefeere omnia,
qux funt fub tempore, Sc eft caufl» obliuionis;
idci c potius foleinus dicere, quid tempus eft

XVII. 297

caufa mali, qu.Hm boni. Secundo, patet corolla-
rium.quia illud, quod eft per fc caufa corruptio-
nis illotum, qux lunt fub tempore, eft caufa qua-
re entia fub tempore patiuntur : (cd tempus eft
per fe caufa corruptionis, quia tempus eft corium
continue moium , quod alterat res naturales i
difpoflrionibus flbi conucnientibus , fecundum
natanun,& tandem facit eorruptioncm.Tcnium
corollarium, quod illa, qux femper d funt.fccun-
diim quid femper funt , non funt in tempore.

Probatur , quia tempus non excedit efle ipforum,
nec ^ ipforum eft fub tempore ficut men fura-
tum fub menfura : cuius flgnum cft quod huiuf-
modi nunquam patiuntur i tctnpotc plus, quam
fi non eflent in tempore.

Quoniam autem f tempus. Hic oftendit quali- J O.
ter quies cft in tempore ; Sc cft ifta conclufio, Tat. ttf.
quid quies eft in tempore fic , quod menfuratur
tempore, eo modo quo motus, & res permanen-
tes : Sc primo prxmittir, quod non omne immo-
bilcquicfcit ; fcd illud, quod priuatum cft motu,

& aptum natum cft moueri. Tunc arguitur fic;
motus menfuratur tempore ; igitur & quies. An-
tecedens patuit priis ; confequentia probatur,
quia mcnlurari tempore non cft aliud, quam co-
gnofei ner tempus, quantum cft : modo moius,&
quies funt priuatiue oppofira; & priuatio co-
gnofritur per habitum , fcd motus cognofeitur
quantus cft, per ccmpusjquia menfuratur tempo-
re ; igitur fimiliter quies menfuratur tempore.

MenfierabU autem temptet id , &c. Infert quod
motus , & quies fecundum fuas c rationes abfo-
lutas non men furantur tempore ; quia per tem-
pus non cognofcirur , quid motus cft , Sc qux fit
ratio motus ; fcd per tempus cognofcimus quan-
tus fuit , fciliccr motus , Sc quies , ita vr tempo-
re cognofcatur quantitas durationis motus, Sc
quietis.

Quare 6 quacunque neque innuentur. Infert , qux J f .
fimt in tempore , &: qux non : Sc cft primum di- Tcxt.i 1 9.
dum, quid illa , qux neque moucntur, neque "s

. * * . 1 _ . * . funt 1 uutti-

quicfcunr, non lunt in tempore. Probatur, quia ^ trf

clle in tempore , eft menfurari tempore : modo
tempus cft menfura motus Sc quictis.Sccundi in-
fert, quid illud, quod ( nunquam cft, non menfu-
ratur remporc : quia nonelTc ipfius non poteft
excedi a tempore, co quod femper non eft. Ter-
tio , quod cx quo tempus eft menfura aliquorum
per fc vt motus, & aliorum per accidens, fcilicer
quictis;manifcftum eft, quod omnia illa, quorum
cllc menfuratur tempore , nata funt moueri , vel
quiefeere. Quarto , quid omnia generabilia , Sc
corruptibilia , Sc vniticrfalitcr omnia , qux ali-
quando funt , Sc al iquando non funt , ncccflc cft
efle ipforum men furari remporc. Probatur , quia
tepus cxcedircllc ipfortim:idci menfurac iplum.

Quinti , quod tempus eft menfura eorum * qux
non funt : verbi gratia , eorum , qux non funr,
quxdam liint futura , Sc quxdani funt prxrcrira,

Sc iftamm nontjje men furamus , poft qu^m fue-
runt: verbi gratia, dicimus, milfcanni lunt, quod
Ariftoreles fuit. Sexto, quid illorum, qux femper
funt, non eft menfura : Sc patet pro tanro,quia tjfe
ipforum non poteft ntenlurari tempore.

ANNOTATIONES.

a np Emptu efl menfura motus. Nora , quid du- $ *"

1 pliciteraliquamefuranrur temporerqux-
dani enim funt qux tempore roenfuramur , non

fbliui ur.

15-

Vnum in nu-

W7ITS tfl d M-

,l.x.

ViJt Z am«rm
in ttb. lit.H .

J-

298 Lib. I V. Phy ficorum

tcm , 8c ali) dualicarcm ; vrrique enim verum di-
xenint, accipiendo numerum diucrfimodc,vt di-

Colit m quantum ad fuam exiftentiam , 8c dura-
tionem , fed etiam quantum ad id quod funt, fe-
cundum fuam eftenciam , Ac quidiratem. Qux-
dam verb qua; mcnluramur non quo ad qui-
di cacem , fed quoad durarionero. Alia'fuut,qux
neutro modo menfurantur tempore, vtDeus&r
Intel] igentiar, Primi generis funt morus; tem-
pus enim eft menfura inorus, id cft, eius qui-
diratis, fic ipfius moneri , id eft, durationis motus.

Et ratio cft, quia quiditas, Ac edentia motus
fft cife ens fuccefliuum. Eft autem tempus men-
iura morus , quemadmodum cubitus eft menfu-
ra panni, vel ftadij : metttur enim vnam partem
aliquotam , qux aliquoties fumpta facie to-
tum : ira rempus menfurat motum, determinan-
do vnam particulam motus, qux aliquoties fum-
pta reddit totumrvelut vna hora temporis men-
. furar vjgefimam quartam partem morus vnius
diei , quz vicies quater multiplicata facit mo-
tum totius circuli diurni. Secundi generis funt,
qux non menfurantur tempore fecundum qui-
di tat em , quia non funt entia fucccfliua,fcd per-
manentia , vt homo , lapis, & ftmilia, nec et-
iam fecundum eorum quantitatem. Nam, quan-
tus fit homo non mcnlurarur tetnpore, fed pal-
mo , aut cubito, fed quantum ad durationein.
Tempus ergo primo 6c per fc cft menfura mo-
tus , aliorum autem ratione morus, id cft, quate-
nus mobilia funt. Vnde quia quiditas hominis,
aut Iapidis non eft fuccefljo, exiftentia autem, &
duratio illorum confiftit in motu, & fucccllionc,
ratione illius funt in tempore,
h Sicut vnitAt in numero tnn^uom pars. Nota,
quod vnum repertu in numero eft duplex, quod-
dam cft quod confequitur generaliter omnem
numerum, licut propria pallio (equitur fuum fub-
icckum.Icacnim qpamlibet fpecicm numeri con-
fcquitut fua propria vnius , licut propria pallio
fuum proprium fubie&um. Vnde licut vnitas in
generati confequitur ens in generali ; ita deter-
minata vnitas determinatum nuinerum.fic etiam
ipfum numerum in generali ; & hxc vnitas non
cft principium numeri , fed magis b conuerfo:
quia numerus eft fubie&um talis partionis; mo-
do nulla pallio cft principium fui fubic&i , cum
fu pofterior, fed potius e conucrfp. Alia cft vni-
tas.qu* non confcquitut fic numerum ; fed ptx-
cedit omnem numerum naturaliter ; & hxc cft
duplex. Altera cft alicuius diuilibilis , ex cu-
ius diuifionc aliquo modo caufatur numerus ; fic
ifta non cft per fc principium numeri , fed per
accidens : quia huiufmodi vnitas corrumpitur
ad generationem numeri : nam fecundum quod
continue crefcit numerus,fic continue dcctcfcit,
vel cocrumpirur illud vnum , cx cuius diuifiq-
ne fit numerus. Altera verb cft vnitas abftra-
hens a diuilione , fic indiuifione , licet vtrum-
que portit fibi accidere , ad quam terminatur di-
uifio prxcedcmisvnitatis : fic ifta eft per fc. Hzc
etiam vnitas eft aliquo modo numerus , fic ali-
quo modo non \ poteft dici numerus quatenus
numerus fumitur generaliter pro omni menfu-
ra Ai feret a permanente : nam hoc pa&o prima
vnitas eft ptimus numetus : at non poteft dici
numerus , quatenus numetus fumitur fpccialitet
pro menfura permanente diuiftbili , fic difereta:

. quia hoc modo accipiendo numerum , primus
numerus eft numetus binarius ; fic ex hoc intcl-
, ligitur id quod Phllofophi antiqui loquemes de
numero , dicebant, primum numerum efle vnita-

Itum eft. • '

Exhisdico , quod licut aliud eft fubic&um J4-
accidentis, aliud ipfum accidens;ita aliud eft elle
intrinfccum fubie&o , fic aliud accidenti ; vel
aliud eft elle partem fubl'e#i>fic aliud cft elle par-
tem accidenris;fiC aliud huius, A: aliud illius vni-
tas ; atque adeb vnitas , quz eft principium nu-
meri, non eft pars numeri , vt numerus cft acci-
dens de genere Quantitatis, fed eft aliquid fiibie-
&i numeri: numerus enim cft quoddam accidens
fundatum fuper vnitates , licut vnitas fundatur
fuper quantitatem continuam.Qubd autem vni-
tas non lit pars numeri , probatur , quia pars in-
trinfcca rei femper cft ciufdcm generis cum fuo
toro , cuius eft pars ; fed vnitas , quz cft princi-
pium numeri , non femper eft eiufdem generis
cum ipfo numero : quia vnitas lapidis non eft
eiufdem generis cum numero ; ergo.&c.
e Potius /olemus dicere, quod tempus eff caufa nudi.

Nota, quod tempore res tabefiunt, id eft,putre-
fiunr.aur marcclcunt , Ac fenefeunt , fic homines
rerum obliuifcuncur : tabefiunt quidem res ina-
nimarz, fenefeunt res omnes animatz, fic homi-
nes rerum obliuifimntur. Et quamuis tempus
vernuin videatur effe caufa germinationis! fic
nouitatis contra fcne&urem , ac floriditaris ar-
borum contra tabem ; cbm enim pulchriores fint
adoicfccntes , quam infames, fic pueri , videtur
tempus elle in caufa; fapi entia etiam atque fcien*
tia maior eft in fenc , quam in iuuene , atque
adeo tempus eft fcicntiz caufa contra obliuio-
nem , taincn ndn cft tempus caufa per fc nili
corruptionis : quia fc folo ex natura fua cft di-
re&c illius caufa, nam eo iplo , quod eft men-
fura motus , facit res elongari ^ fuis principiis:
fic per hunc modum cft per fc caufa corruptio-
nis , non obftante , qubd funt etiam aliz corru-
ptionis caufx , quas Ariftotclcs non negat. Cx-
terum tempus non eft dirc&c fc folo , fic ex natu-
ra fua caufa petfc&ionis , fed concomitanter.

Nam caufa fcicntiz non eft certi tempus , fed
tnagiftcr , ingenium, fic experientia , qux funt in
tempore ; fic in hoc fenfu vulgo fertur tempus
multa docere , fic pariter generationis , & au-
gmenti rerum , fic pulchritudinis , non tempus,

Fed Sol cum caulis fecundis , qux funt in tempo-
re , funt direfte caufa.

d IlU , que. femper funt fecundum quod femper funt , JJ.

Scc. Nota, quod contra hoc di&um Ariftotclis
videtur elle , qubd morus coeli , quamuis fic per-
petuus , nihilominus cft in tempore , vtpote,
cbm fit cius menfura , immo tempus proprii eft
accidens illius regulatirtlmi motus , vel faltem
propria partio cius. Huic obic&ioni rcfpondet
Ariftotcles dicens , Sempiterna non tjfe in tempore,
quatenui femper fuut , id eft , quantum ad eorum
ejfe , fic ducationem , cui non obflat eorum acci-
dens , id cft , motum ccclorum elTc in tempore:
nam quamuis cx natura fua fit pcrpetuus.vt rem-
pus , nihilominus quia fua edentia confiftit in
fucccflionc prioris , fic pofterioris , poteft nume-
rari per horas, fic dies.

e Motus , & quies fecundum fuat rationet abfo-
lut 44 non men furantur tempore. Nota, qubd mobi-
le non menfura tur fimplicitcr tempore fecun-
dum quantitatem mobilis , fed fecundum quan-
titatem fic dut ationem motus : non enim tem-
pore menfutatur quiditas , aut quantitas, aut
qualitas

qualitas hominis , fcd menfuratur quantus iit
eorum motus , auc quies , aut exiftentia , A» du-
ratio. Cum ergo inquic Ariftorclcs quod mo-
tus , Sc quies non menfuranrur tempore fecun-
dum fuas rationes abfolutxs ; vult dicere , quid
tempus non menfurat illud , quod mouetur , vel
quiefeit » quantum ad id , quod eft, neque quan-
tum ad fuaro quantitatem, fed quantum ad quan-
titatem fui motus.vel quietis.
f Illud quod nunquam tfi, menfuratur tempore.
Nota quid per ea, qux nunquam funr, inrelligit
Ariftotclcs impoffibilia , vt diametrum cllc com-
menfurabilem coft*:hxc autem impoftlbilianon
poliunt tempore menfnrari,quia nihil eft in tem-
pore.nifi cui aliquando ineft mouerit Sc huiufmo-
di. Vnde notanter di&ura eft , ejtu/mt impoffibi-
lid. Quia non entium quxdam fune, qux ali-
quando fuerunt, vt Homerus -,6c talia quidem
menfurantur tempore ; aliqua erunt , qux nec
funr, nec fuerunt ; vt Antichriftus , Se ipfa et-
iam tempore menfurantur. Alia veri funr qux
nunquam funr , Sc quorum oppofica per fetn-
per funt. Diametrum enim cflc commenfiira-
oilem coftx nunquam eft , fed fuum oppofitum
femper eft,fcilicet diametrum crte coftx com-
menfurabilcm. Afymmctrum enim cllc diame-
trum femper eft, A: non erit hoc in tempore:
quia veritates propofitionum vbi prxdicarum
eft dc cflentia fubie&i , vel proprium eius, hoc
eft «veritates primi , Sc fecundi inodi, funrfem-
piternx, adeoque , fi nullus fuillct mundus , Sc
tempus , adhuc fuiftenc verx , atque ira non funt
in tempore , fed femper ex aeceffitue : Sc criam
fyrametrum die coftx nunquam erit in tempore,
quia Qon eft fadu polfibile. Alia veri quorum
contraria non funt femper, funt in tempore, ficuc
ftia conrraria ; vt Antichriftum non cllc , Lunam
non ecljpfiri , hominem dormire, contingunt
in tempore, quia eorum contraria non let n-
per funr.

Q_v itsrio XVIII.
Utrum omne ens fit in tempore.

Arift.r.i4a«xMao.Th«nill SimpLAuerr.iiiY Alb.traJJ j.

e. t i.D.Thom.Urt.iofrtpMfc.44. Scotut ia i.Jift.i.4.4.

Durand.iSii <}.(. Ciptcol.in 4 Afl-A Canon.y.5.

«s.j.Fonfcca iu/WV i.CooimbaJ^/^.^.

f. j.CompIut Jtjp.xt f.7. Rubidi tratl, 1 M tempert, f i .

Roccus

^Rcviivr qubdlic: quia omne quod
S/ eft , eft in prxfenti nunc , fiue in prx-
§£ fenei inftanti : igitur omne quod eft,
eft in tempore. Tenet confcqncnia rquia hoc
verbum <r/?connorac tempus , aliter non efferve-'
rum dicere, quid morus eft, vel quid tempus eft.

Secundi, omne quod eft, vel eft aliqu.mdo.vel
nunquam ; fed non eft dicendum de aliquo quid
fir,&qudd nunquam iit : igitur quodliber, quod
eft,cft aliquando ; Sc per confequens omne quod
cft>eft in tempore.

Tertio, omne ^uod eft, vel eft corporeum, vel
incorporeumj fi'inc6Woreiim , igitur eft mobile:
igitur vel mouerur.vcl quiefeitifedomnis motus,
vef quies eft menfarabilis tempore : igirur onjne
cale corporeum eft menfurabile tempore. Si in-
corporeum , igirur tale ens eft moror , fed omnis
motor eft firaul cum mobili, vt patet 7.huius,cexr.

Quartio XVIII.

299

a. igitur licut mobile eft in tepore, ica Sc initor.

Quarto , fi aliquod ens non ertet in tempore,
maxime t/Tct ens x ternum, ficut effet ccelum,vcl
Deus, vel Intelligemia, fed quod libet tale eft in
tempore , licet tfle ip fotum non iit menfurabile
tempore, fecundum totam fuam durat ionenv, be-
ne tamen eft menfurabile fecundum partem lux
durattonisjqucmadniodum dicimus»quud iriotn*
cceli infinitus fecundum fe totum, non eft mcnfu-
rabilis tempore, fed bene fecundum partem cius.

Oppofitum arguitur per Ariftotclcm in ifto quar-
to,tcx. 1 xo.vbi ponit quid non omnia entia funt
in tempore, & pater per fimile:qufa ficut eft dc lo-
co,ira Sc dc tcmporcifed non omne ens eft in Io-
co:igirurnec in tempore. Tcrtii.quia non omne
ens tenefrir in tempore : igitur non omne ens eft
in tempore. Tener confcqucnti.i:qoia tempus eft
caufa fcne&utis.A: corruptionis. Antecedens pa-
tet de Dco,Ac Intelligcnriis.

In quxftione , primi videbirur dc dtnerficare t.
entium , Sc nominum fignificamium dmaiioncs. DMpo */<i-
Secundi, videbitur qualiter illa entia funt in fiimm.
temporc,& qualiter non.Ettcrtii/pccialitcr di-
cetur dc motuA' qnictc.

Quanrum nd primum, notandum primi, quid Ern 4 f"*f ^
funt aliqua entia corporal i a, Ac corruptibilia, qux .m!?

mouentur,vt homines. Sccnndi.funt aliqua per- s
pecua, qnz monentur, vt ccrlum. Tertii, funt ali-
qua corruptibilia, qux quicfcum.Ac talia poliunt
imaginari quiefeere quiete infinita, aut finita,
quamuis fecundum Ariftotclcm nulla poflit cllc
quies infinita.Quarti.funt entia perpetua immu-
tabilia, vt Deus, Ac Incclligcmix, fecundum Ari-
ftotclemj fed fecundiai rei veritatem nihil eft
fimplicitcr immutabile, nffi folus Dcus:quia om-
nia alia funt mutabilia. Ac funt annihilabilia , Sc
funt perpetua folum i parte poli.

^Secundo, notandum quid ifta nomina tempm, T*mfutt**2
anttm, sternit* funt nomina figmficamia durat io- & atirmim
nesApolfunt diftingui illo modotquid tempus -
• fignincat ducationem rei corruptibilis.Vt homi-
nis, fed xuum b fignificac ducationem rei perpe-
tux, qux mouetur, vt duratiOViem cali;fed xter-
nitas c fignificatdurationemrei fimplicitcr im-
mobilis, cuiufmodi eft duratio ipfius Dei : tamen
fecundum Ariftotclcm folum funt duo genera du-
racionum.fcilicer tempus, Sc xtemitasjita vr du-
rario rei mutabilis fit temporalis, Ac duratio rei
immutabilis fir xverna.Et hxc de primo.

Quanrum ad fecundum, dilcuriendo per ifta
entia, dico prim6,quod otnne ens mutabile, quod g*4 tatis
non eft perpetuum, eft in tempore. Probatur,quia f*nt ia ttm-
tjji ipfius menfurarur tempore, Sc AxccJitur a t4”-
tempore in vrroque extremo.

Secundi, dico quod omne ens mutabile, iicir
fit perpetuum, eft intempore;fed hoc tamen non
eft ita proprie cllc in tempore , ficuc res corpora-
liscftin rempore.

Tertio, dico quid res fimplicirer immutabilis
non eft in rempore, nifi valdi improprie, fcilicer
capiendoq^ in rempore , proe/fe , quoniam tem-
pus eft. Parer, quia sternit st eft duratio ftrnperms- / .

nem tot s /rmul intrrmintdtiltt , vr dicit Bofrius , Sc
idei vocatur momentum, vel inflans xterniraris*

Sc idei non debet dici , fuit Sc erit , fed debet
dici, quod eft. Ex quo fcquitur, quod quando
hoc verbu e/f dicitur de Deo, proprie loquendo,
non connorar rempusrvcrum eft tamen quidifte
modus durandi eft fatis difficilis ad appreheden-
dum:quia difficile eft apprehendere, quid aliquid

iit t

300 Lib. IV. Phy ficorum

4

M‘tm rjt ii i
iemp»re Jm-
f/irifrr.

Monti trijli-
fi/rr fori'/

fit perpetuo, & tamen fit folilm indiuifibilircr : &
haede lecundo.

Quantum ad tertium de moru, Ce quiete no-
tandum , quod motuj poteft dici elJbin temporfe
dupliciter : vno modo, quia eft proporrionali-
ter dimlibilis tempori ; Se ifto modo omnis mo-
tus eft in tempoic , Ce i ic imcJJigirur Ariftoreles
in ifto 4. quod omne quod mouetur in tempore.
Alio modo dicitur eile in tempore ex eo, quod
eft mciUurabile tempore , fic qudd per quantita-
tem temporis nobis notam dcucnimus in noti-
tiam quantitaris motus . quoniam prius erat no-
bis ignora. Et tunc de ifto modo (ciendum, quod
- morus poteft menlurari d tempore tripliciter:
mr»,'Mr4rt/ vn0ln0lj0 jntrinfccc,ficut totum tnenftirarur per
partem. Alio modo cxtrinfccc per menfuram cx-
trinfccam adxquaiam, fcu per adxquarioncm
mcnfurx cxtrinfccx, vt pannus menfuratur per
adxquarioncm , fle replicationem vlnx. Tertio
modo per menfurartj cxtrinfccam , non per ad-
xquationem.fcd per corrcipondcntiam,ficut de-
claratum fuit, quod fpatiura terrx menfuratur
per gradus ctrli.

Tunc, prima condufio eft * omnis motus eft

in tempore, primo modo : quia omnismotus eft
proportionalitcr diuiltbilis tempori : igitur om-
nis motus eft in tempore. Tenet confirqucntia ex
deferiptione i Se antecedens apparet fexto huius,
tcxt.$7-

Secunda conclufio. Non omnis motus eft in
tempore fecundo modo, quia non omnismo-
tus eft ntcnfurabilis tempore : ergo , Cec. Tenet
conlcqucntia ex quid nvminu. Et antecedens ap-
paret : quia aliquis eft motus ita paruus , quod
propter eius paruitaiem impoilibile eft pet ali-
quam menfuram ccrtihcari de cius quantitate^
propter hoc mcnluia debet clfc minima quanti-
tas, aut minima duratio, fecundum quam alia de-
bent menfutati, folicet.vcl minima r (impliciter,
vel minima fecundum humanam inftitutioncro,
vel confnctudinem.vt diiftum fuit alias.

Tertia conclufn,: quies non mcnfuutur alio
»/fc. modo, quam dic ui ouicfccntis : vctbi gratia,
Tstur j,eut menfur-ue quietem mobilis non eft aliud , quam
m.cbii* COgnofccrc quauutatcm temporis ,quo illa 1 es

durat.

Sed dubitatur , polito per imaginationem,
quod Deus ante qreationem mundi , crcct vnuin
Angelum, fic poftea vnuni alium, & vocetur .pri-
mus sl , Se fecundus R i deinde crcct alios duos
fimul.fcilicet C,&Di tunc quarto vttiim A fuit
prius quam 5, vel non.fi fic ; cum piius lit diftcr
tentia temporis, fcquitur quod antequam crearet
motus , crearet tempus : igitur tempus non eft
motus , quod eft contra totam determinationem
praecedentem. Itero, quxratut virum C.& D fue-
runt funul , Se fi fic : igitur idem erat tempus in
quo C,& D fuerunt i Se tamen nullus erat motu*:
igitur tempus etat antequam eflet motus. Ad iftud

ffm cj/iim aliqui non admitterent fecundum
naturam , ficur dicebatur de motu locali fuprr j.

Alitet re/pondccur, qudd A fuit prius , quim g.

S ,non quod fticrir in tempore priori , (cd quia vUt Snem
A fuiitB non cxiftcnrc } eodem modo dicitur de *• j.
Ct&D, qm*»d fuerunt fiinuJ : quia nullu* ifto- 4i.£jT"
rum fuit alio non exiftemc. Pruna rameo folurio *"r**fc
eft melior : quia ii poneretur , quod Deus primi
crearer A , Se poftea tpfum annihilaret , deinde
annihilato A crearet B , Ce poftea ipfum aitnihi- '
laret j|runc qua ratione A eller ante B, eidem ra-
tione B fuilict ante A ; quia ficut A fuit, B non
exiftemc, ita B fuit^non cxiftenre,& /ic fi pro-
pter hoc vnuin dicctetur prius altero,vnum efler
prius altero,& e contra.Rationcs funr folurx per
prxdida.

Expliciunt quxftiones 4.libri Phylleorum.

annotationes.

a 'T» Emptu fignificat durationemrti eorruptibilu. 7.

X Nota, quod tempus eft menfura mobilis, Trmftm 4
Ce motus, & per accidens quietis, vt Iubcn1r-4.hu- ~

jus rcx.c. 1 c8.& inde.Vndc tempus folirm eft me-
fura fuccefliuorum.dcquo dicit Dionyfias lib.de
Diuinis nominibus ,cap. 1 *. tempus vocant ali-
quid,quod in generatione. Se corruptione, Ct va-
riatione alitet fc hahet, Vnde fcquitur ptimA,
quod tempus non eft per fc menfura alicuius cn-
tiratis permanentis , quia nulla entitas perma-
nens poteft menlurari menfura formalitcr fuc-:
cclliua.turo quia menfura duratiua non debet
habete modum oppofitum fuomenfurato, men-
futa autem fuccclhua habet modum oppofitum
emi permanenti, quia (uccc{fiuum,& permanent
(unt oppoiita ; tum et \am,quia omnis entitas cf-
feiuialitcc eadem cura aliqua entitate permanen-
te, eft ncccilarid permanens : quia idem non po- '
tcft clfc luccclliuum,&.pcrmancns r modd men-
fura duratiua, & duratio funt eadem cflenrialiret
cum quolibet duratiuo»ciim pet cius dutationem
fit extra nihil, & per annihi lationem durat ionis
eft nihil S naip quantum tes durat , tantum eft
ens. Secundo , fcquitur qubd tempus poteft cf-
fe menfura permanentis per accidens, Uoc cft, ra-
tione motus. ,

b v€uum fignificat durnttemm rei perpetue. No- g.

ta quod 'acuum eft rdenfbra euiuftibct permanen-
(is, lute fit fubftantia, fmc fit accidcin» dumrood6 {»* \emtr
prifeindat a mutatione quacumque : ita quod ntutu.
fuum fubicdum eft xuitctuutn,dc quo dicit Boe-
tius t-dc Confolatione.

0<jhi ptrpetuii mundum retione gubernet y . . • f >t
Terrarum ccrlujki fator, qui teptpiu ab ato r, . I
■ Ire iubesjfabiufpte manem, das euntia moneri.

Ex hpc fc quitut primo , quod omnis fubftantia
menfotatut amo. 1’atet , quia non eft ab xtcrnoj
tum quia xtemitas proprie debetur Deo : nec et-
iam tempore , quia tempus eft lolutn menfura

i°U>ondcuir duplicitet '> . vno modo, lient dum- (ucceffiuotum i nec etiam inflanti .quia inflanti

lio intius A fuit maior, 5c tniot durationc iplius mcnfuiaiunt folum durantia pet inflans: ctgo
S , in cetta proportione, pofito cafu , quod Deus ouinis fubftantia quatenus permanens, & vt abi-

<• • • r %•. - trahit aquictc Se motu , menluratut xuo. Se-

cundo, fcqim ut quod opetationes immanentes
Apgclorum mcnlurantut xuo Patet, quia habent,
eundem modum clVcndi cum eorum fubftamiai>
quia vtrumque eft pcnnincfts : ctgo habent can-?
dem menfuram. lten>.operatio beatifica Angeli:
menluratut xuo : ergo St qu^ibet cius opeutiOd
immanens, cum lubcaqt 0»pd^» modum elfcndi,

&

annihilaret ambos fimul : quia fi aliquod tempus
cocxmilVctf/J* iftorum Anoelotum ,quod &cx-
titilVet clfc iplius A , fuilict duplum , vel tri-
plum i aut in alia cetta proportione ad \cmpus,
quod coexiitiflei R , li aliquod tempus ei eo-
extitiftet : Se eodem modo dicctetut de C« !e.l)r
quod xqualttct durau«“nt , Se opottet lic in
ptopofito loqui condicionaliter , ea quod prio.-

s

*

.

i ’

«*

|

t

Quasftio X V 1 1 1. 301

& vnigenea fint.Antecedens cft D.Aoguftini , te
notantor dixi operatio immanem ,xd remouenduni
operatione* tranfcuntes.vr motus localis cius, 8c
omnes operationes fucceflionem habentes :quia
huiuimodi menfurantur tempore.

9' c t /Et emit as fignificat durat iorum rti fimplici-
ter immobili <. Nota qudd xternitas eft menfu-
ra diurnae eflentix , vb» ncc cft principium , nec
cft fini s , de qua loqnirur Boetius , f nuito de Con-
ftidtione , dlCClis. %/EternitM efi interminabili* V*-
ia lota fun*l , & perftiiA poffeffio ; te fubdit,
quod nec xternitas , nec aliquid in xternita-
te prxtcriit » nullumque in tempore reperire
contingit; i3c idcd folus Deus fecundum Theolo-
gos cft xrernus. Verum eft tamen qudd xterni-
rasnon habet proprie rationem, menfurx refpe-
&u Dei : quia menfura habet rationem perfe-

Unfat &°n>9 & tndependenti*. Vudeobferua , quod
mnurnUx quintuplex cft genua menfurx : vna cft men-
Jj! 'r»m. fura perfcflioms, dc qua habetur. 4. Metaph.
quod fpecics funt ficut numeti : quia ficut vmis
numerus eft perfodior altero , ita vna fpecics
eft altera perfodior , atque ita perfedius in
vniuctfo eft menfura aliorum, vt patet per Com-
mentatorem \i. Aletaph.tex. $. te per Audorem de
caufis. Secunda eft menfura caufationis , de qua
dicitur v.MttApb.qM fcibile cft menfura feien-
rix,quia fcibile caufat fcientiam.Tertia cft men-
fura coordinationis , dc qua dicitur xo.Mttaph.
text.j. quod primum in vnoquoque genere cft

. menfura aliorum, vclut vnitas omnium, qux or-
dinatur in genere quautitat is;& ifta addit aliquid
fupea menfutam perfedionis» quia ifta poteft di-
cere impcrfcdioucm aliquam > quia vnitas dicit
ptiuationc.n.Quarta cft menfura innotelcentix,
vr vlna.vcl cubitus , vel canna , qux cft menfura
innotefeeucix , quia per quantitatem vlnx , vel
culiiti-cognoCco quantitatem panni. Qumtacft
menfura durationis , ficut tempus menfutar mo-
tum , te xuum eft menfura Augclorum , te om-
nium permanentium.

j0> d Alei ue pote ji men fer ari (empore tripliciter. No-
ta primo, quid in generali triplex eft genus men-
fura rom, fecundum modum triplicem nicnfuran-
di : quia aliquando aliquid mcnfutacur replica-
tiuc ; aliquando explicatiu* > te aliquando explt-
catiuc , te replicatio* : quia interdum menfura-
tum excedit menfuram, vt pannus excedit vlnarn,
te ideo mpnfuratur per replicationem: interdum
excedit & exceditur, & aliquando xquaturmeo-
fiira menfura 10.

Secundi nota, quid Ariftotclcs $.& 10. Me-
tApb.text.x. ratio menfurx primi competit vni,
quod eft principium numeti, ficex hoctcantfcr-
tur ad alta genera , vt illud feilicet fit menfura in
quolibet genere, quod habet rationem primi &
vinus in iilo genere; modo vnuiD in comparatio-
ne ad numetum habet duplicem rationem , feili-
cet rationem inenfurantis per replicationem , te
titionem declarantis , te caufantis cognitionem
dc numero, co quod habet rationem principij,
quo ipfum numerum cognofcimus: vnitas enim
aliquoties luinpta adxqoac omnem datum nu-
merum , dcmcnfjrat ipfum per vniratem , te fi c

cognofeicur numerus i nam pcc vnitatem habet
definiri, cx ipfo ergo vno transfertur ratio men-
furx vt fit in quoliber genere.

Tertio nota , quod ca qux funr in tempore
menfurantur a tempore, te vincuntur a rempore,
id cft, tuinus habent durationis, quam tempus, &
Scoti oper. Tom. I /.

patiuntur i tempore , id eft , alterantor tte cor-
rumpuntur tenaporV.Vnde omnismotus fucccflt-
uus eft in tempore , id cft , tnenfuratur tempore,
fcd non per adxquationcm menfurx cxtrinfccx,
vt hic dicit Scotos.

« rei minimA [impliciter , tec. Nora quid men-
fura eft duplex ; quxdarn expiatura rei , qux Jam
i nobis. Menfura , qux cft ex natura rei, eft
qux cft ab ipfa natura , te non cx aliqua alia
inftitutionc humana; menfura a nobis dicitur,
qux non menfurat ex natura rei , fcd ex infti-
tutionc humana: te per quamcumqucmenftl-
ram accipitur notitia dc menfurato , nam per il-
lud accipitur notitia dc menfurato per quod in-
tellectis veridice certificatur dc menfurato ; hoc
autem fit per quamcumquc menfuram. Ex quo
fcquitur primi , quod menfurare nihil aliud
eft\ quiin aliquid fccunJum quantitatem mi-
nus notam , per aliquam mdgis notam ccnifi-
care & notificarc. Secundi»fcquitur quod men-
fura nihil cft aliud , quam intclledhi* Je quanti-
tate rei determinata cfcrrificatio. Tertii fcqui-
tur,quid menfura importat triplicem refpedhim*
vnutn ad intclIeCum , ad rem menfuratam , te
alium ad menfuram. Quarti, fcquitur quid non
omnis morus menfuratur tempore, tanquam per
menfuram adxquatam.vt hic dicit Scotus, te ra-
tio patet in littera.

f nAd iflteei re/Jiondetur dupliciter. Nota, quod
prius , te poftenus poliunt fumi dupliciter. Vno
modo realiter , formalitcr, te politiuc ; k ifto
modo funt tempus, & arguunt tempus. A lio mo-
do , quafi modo imaginario , te priuatiuo , te
quafi per quaudam cocxiftentiani tempoii pofli-
bili , fi eficr j te ifto modo non arguunt tempus.
Vnde imaginor fic,quod ante mundi initium non
fuit prius ,te pofterius , nifi folum modo ima-
ginatiuo , te priuatiuo; ficut dicimus dc fpatio
vacuo, quod dicitur tantum quantum cllct iftud,
quod reciperetur; cuin tamen nulla fit ibi quan-
titas pofitiuc. Dicimus etiam qudd illud prius, &
pofterius funt in xtcrnitare.non tamen fortnali-
tcr.cum indiuifibilis fit , fcd quafi virtualiter , te
per quandam cocxiftcntiam temporis,/! cftcr.qu^
fi cfler.cocxiftexct ftbi.

EXPOSITIO TEXTVS.

Ir fumant em 1 nunc eji continuatio tempore e. Hoc
eft quintum capitulum huius traCatus , in quo
AriltoTcles complet determinationem quorun-
dain , de quibus prxdixcrat: te ptimd dc nunc,
te tempore. Secundi , quantum ad hoc , quod
dixit teinpus ello cauiam corruptionis : te tcr-
ti6 , quantum ad hoc , qudd dixit omnem mo-
tum fieri- in tempore. Secundum ibi : Adutatio
autem omnu. Tertium ibi: Hu autem nobie. Pri-
mum diuiditur : quia primo determinat dc nunc ,
fccundo,dc aliis diftionibu* fignifieantibus tem-
pus, ibi : Ipfum autem tunc. Primd dicit , qudd ip-
fum nunc * fecundum propriam figuificationem
cft conrinuario, te diuilio temporis ; fcd hocdi-
ucrfiwodc:quia fecundum quod intelligitur nunc
elTc i dc prxcctiti.& fututi, fecudum hoc cft con-
tinuario teporis ; fcd fecundum qudd inrelligirur
c/7c finis prxrcriii , te initium futuri , fecundum
hoc cft diui/io tcniporis;non qudJ per ipfum fiac
aftualis feparatio partis remporis a parte, fcd fe-
cundum imaginationem tantum; te in hoc cft fi-
milcdc ntencid uun<ftum:quia ficut pcrpunftum
Cc conti

II.

bltnfur» efi
du/le*.

rtiut, & (•-
fteriut feffunt
bifariam fu-
mi.

1

»

302

Lib. I V. Phy ficorum

«?•

Texr. x x | .

TcxJt.tif

continuatur linea , Sc fapet ipCum fit dioifio li-
net , ira efl de nunc ad tempus ; differunt tamen,
quia pun&us efl res permanens in linea , & nunc
non efl res permanens in tempore. Alio i modo
inreUigitur hxc di&io nunc improprie pro paruo
tempore, quod efl prope nunc proprie acceptum;

& illo modo dicimus , quod Socrarcs nunc ve- '
nicr.quia fatis cito veniet; fed non dicimus,qud<i
t nunc ert fada llton , id e/l , ddirudio Tr oix , eo
qudd iam diu cll, quod fili r fada.

5 autem tunc. Hic determinat de aliis b
didionibus fignificantibus tempus ; & primA
de iftadidionc tunc. Secundo de aliis ibi : lpfum
autem iam. Item , primo dcfcribit. Secundo, rc-
mouct dubium, ibi : Sivero nudum tempus. Pri-
mo dicit , quod tunc fignificat tempus dcrcrmi-
natum , cuiufmodi efl certa diAantia ad prx-
fens nunc. Vnde ad hoc , qubd dicatur tunc,
oportet loqui de aliquo tempore, cuius diflan-
tiaad prxfens crt nota , & determinata tunc
ifladidio tunc t efl relatiuum identiratis illius
temporis : verbi gratia» fi dicatur.iamfunt duo
anni , qu6d Socrates fuit Patiitis , Sc tunc Piato
fuit Romx.

Si vero 4 nullum temptu efl. Remouet dubium:
quia fi tunc defcribacur per certam diflantiam
ad prxfens , tunc fequitur , qubd omne tem-
pus efl finitum , cum dc omni tempore dica-
tur tunc : quia omne illud tempus efl finitum,
cuius ad prxfens efl determinata diflantia. Rc-
fpondetur ibi ; Si quidem femper efl motat. PrimA
condicionaliter , quod ft motus fit infinitus » ita
vt femper fuerit aliquis motus, fcinpct fuit tem-
pus ; Sc fi non , non ; quia vel tempus efl motus,
ve! confcquitur motum. Secundo foluit catego-
ticc ibi : Quoniam y autem nunc : quod tempus
nunquam incepit, ira vt ante illud non fuerit ali-
quod tempus. Efl igitur prima conclufio talis.
Probatucquia omne tempus finitum terminatur
ad nunctSc de ratione ipfius nane efl, quod fit finis
pr.xtcriti,& initium futuri;& illa ratio debet rra-
ftari in 8 huius.

lpfum 6 autem iam. Hic determinxt de aliis di-
dionibus fignificantibus tempus ; Sc primi dc
illa diolionci.im,dicens,qu6d iam fignificat idem,
quod nunc improprie acceptum , dc quo di&um
eilptiut. Item, ille 7 terminus molo fignificat
tempus propinquum prxfcnti , Sc ille terminus
aliquando fignificat tempus prxtctitum remotum
a ptxfcntc,5c ifle terminus repente fignificat tem-
pus ita patuum, quod efl infcnfi|>ile propter par-
uitatem.

Aluntio 8 autem omnis. Hic complet determi-
nationem illius quod ptxdixetat , entia natura-
lia paii a tempotc. Ptimo facit hoc. Secundo,
remouet dubium , ibi : At vero neque hanc. Pro
conclufione principali (opponitur , quod om-
nis mutatio cd remotius rei a fua natura , id cd,
quando -es naturalis cd in difpofitionc perfe-
cbflima fibi conucnicntc fecundum naturam;
omni* mutatio adueniens fibi temouet ipfam ab
Vid* m utra- illadifpofiiionc. Secunda fuppofitio, quod omnia
WiAiaiMm qux fiunt, corrumpuntur ,8c mutamur, fiunt, cot-

■ ,m*rt- tumpuntut.fit mutamur in tcmpotc.Et ideb qui-
dam c antiquorum diccbant.tcmpuseflc fapien-
t i (fimum, eo qubd per dudium temporale acqui-
ritur cognitio , & (cientia (cd ali j dicebant c(Tc
dultiflimum,& indifciplinabile, eo qubd in tem-
pore fit obUuio eorum ,qux prius fuerunt (cita:
quali dicerent , quod tempus potius cd caufa

Tcxutay,

14.

Tett.iatf.

Tcxt.117.

Yid* itutra-
d lilioum
Zim*' 4.

Tcxc.lit.

obliuionis , Sc ignoranrix , quam fcienrix.

Tunc pomcur illa conclufio , qudd tempus Ij
efl mugis per fc caufa corruptionis, quam ge-
nerationis. Probatur ; quia in tempore efl rou-
tacio rei naturalis a difpofitionc, quam habet,

Sc non potefl murari ad generauonero , quia
iam genita efl ; fc d bend potefl mutari ad corru-
ptionem : igitur reinpus potius debet dici cau-
fa corruptionis , quini generationis ; nifi dica-
tur , quod per accidens efl caufa generationis
illius , quod fequi debet ex corrupto. Sccun-
dd , declaratur conclufio per fignum, quia nun-
quam videmus ad aliquam retn naturalem gene-
rari fine moucmc manifeflo diflindoi tempo-
re , fed videmus ipfas corrumpi per foiam ve-
tuflatem in tempore fine extrinfcco corrumpen-
te; ergo, &c. Vnde propter hoc nop attribui-
mus corruptiones illas tempori , in quibus appa-
rer corrumpens manifcflum aliud a tempore, cu-
iufmoJi cflinrerfe&jo,combuflio,& huiufmodi.

At vero neque bone temptu facit. Remouet du-
bium.quia didhtm cll.quod tempus fit caufa cor-
ruptionis, crederet aliquis , quod rempus ageret
huiufmodi corruptiones. Rcfpondet quod non;
fed accidit iflas corruptiones fieri in tempore
per agentia naturalia , quorum aliqua habenc in
fc principium fux corruptionis, vr hetcrogenca:
aliqua autem alteramur a continente,vt elemen-
ta fimplicia, Sc mixta hoinogenca , tandem reca-
pitulat.&r patet littera.

HU autem 9 nobis. Hic probar , quhd omnis
morus fit in tempore dupliciter. Prim6,omne TcjMif.
velocius , vel tardius fit m tempore; fed omnis
motus aliquo alio efl velocior , vel rardior : igi-
tur omnis motus fit in tempore. Maior patet per
definitiones velocioris, & tardioris : nam velocius
d efl, quod motu ■uniformi in eodem tempore pertranftt
tnaitu (patium,Sc tardius h contra ; Sc minor appa-
rebit*» 6.huimjext.\ i.& ij.

At veri priut iu tempore efl. Secunda ratio,
omne prius Sc po Herilli efl in tempore , loquen-
do fecundum fucccffionem ; fed in omni motu
efl prius, & poflerius : igitur omnis motus efl in
icmpore.Maior patet:quia prius & poflerius de-
finiuntur fecundum diflantiam ad prxfens nunc,
quod efl terminus temporis : modo illa qux de-
finiuntur per diflantiam ad tetminum tempo-
ris, funt in tempore , vel fecundum quod partes
funt in toto.vcl fecundam quod menfuratum
per tempus cll in tempotc. Minor ell nota per
quid nominu motus , & mutationis : nam mutari,
cll aliter, Sc aliter (e habere fecundum prius , Sc
poflerius.

AN N OTAT IO NES.

3 "t Pfnm nunc fecundum propriam fignificationettr
1 Nota quod n*»c bifariam fumitur. V110 mo-
do proprie , Sc fic nunt fignificat indiuiftbile t em-
poris,&: efl ipfum ptxfens , quod efl continuatio
ptxtetiti temporis cum futuro , quia finis prx-
tertti , & initium futuri , ftcut terminus vtriuC-
que communis , copulans adlu temporis par-
tes , atque illa diuidens in potentia , copulatque
vt idem , Sc vnum : diuidit autem vt duo, id eft,
quod quatenus diuidit confidctatuc vt duo;
quatenus autem copulat , efl idem Sc vnum.
Et dicit Philofophut quAd nunc differat it pun-
&o,quod continuat partes linex ; tum quia pun-
ilum cflncc permanens, vt linea ipfa-.inllansvcth

efl

*7*

i8.

eft fempcr fluens, fle indiuifibilirct durans i tum
etiam quia pon&nm non folum in potentia di*
nidit partes, quas a<5ta copulat , fedcima&u
diuidunrur , eft etiam finis in a&u , tanquam ex-
tremum lincr , fed nunc temporis non poteft e fle
finis temporis , adku diuifi, icd diuidit in poten-
tia per hoc, quid confideratur , vt finis vnius , fle
principium alterius. Et ideo licet idetn nunc fic
continuatiuum.fle diuifiuum , hoc tamen eft fub
diuerlis rationibus : nam quatenus diuidit , alte-
rum cll.id eft, confideratur vt duo.iiempc vt finis
vnius, & initium alterius i fed quatenus copu-
lat,confiJcratut vt vnum,fciliccr,vt vnus termi-
nus communis vtrique. Secundo modo fumirur
nunc, quatenus fignificar tempus tam prxteri-
tum.quiin futurum, ficut quando dicimus de ali-
quo.quod veniet nunc , quia veniet hodie , fle de
aliquo quid nunc difceflxt.id efl, tempore proxi-
mo prxteritorat non dicimus bellum Troianum,
autdiluuium Theflalicum , quod magnam par-
tem Grzciar inundauit.fa&um efle nunc, quia li-
cet tempus belli Troiani fit continuum prxfen-
ti, tamen non eft proximum.
b Hic determinet de eliit diQionibue , Scc. Nota
ptimo , quid antiqua tranflatio habet alias di-
&ion:s, vbi enim tranflatio ,quam fequitur Sco-
tus, habet nunc, antiqua habet in fiam, fle vbi tunc,
habet quendo,6c vbi iem, habet tjfe,\ bi veri mede,
pelle ente.Sc vbi elim .pridem , fle enti quit tu , fle vbi
repente. fitbit e.

Nota fecundi, quid elim, tot a liquende figmfi-
cat tempus terminatum ad aliquod nunc prxtcri-
tum , aut fututum •, vt (i dicamus, olim fuit Jilu-
uium.olim erit vniuerfale iudicium. Sed hxc di*
dio iem lignjhcat idem, quod nunc in fecunda fi-
giuficationcraccipitur etiam pro tempore longe
prxteriio; vt iam Troia fuit combufta, multis re-
tro temporibus. Hcc autem didio naperfignificat
tempus prxrerirum , non tamen longe ab hoc
prxlemi , vt nuper veni, id eft, non multi ante.
Hoc veri aduerbium quondem (ignificat tempus
valde prxtcritum , at repente fignificat tempus
infenfibilicer tranfadum , vt fulgur repenti
tranfir.

dfinimtt * Et ideo quidem enti quorum dicebant. Nota quid
i** fumet de tempore fuerunt dux opiniones. Vna dice-
lmfm' bat , quid tempus eflet caufa generationis fle di-
fciplinz : altera qux fuit cuiufdam Philofophi
Pythagorici didi Pharon «dicebat, quod tempus
eft magis caufaobliuionis.quitnfcientix.flc cor-
ruptionis, quam generationis ; fle quamuis vrra-
que iftarum opinionum habeat apparentiam , eo
quod omnia fle generantur , fle corrumpuntur in
tempore, tamen fecunda eft veriori fle ratio patee
in littera.

19. «1 Vtlociuteft quod motu vnifermi in eodem tem-

pore, flcc. Nota quid notanter didum eft motu
vniformi , hoc eft , comparando motum redum
ad motum redum , fle circularem ad circula-
rem ; nam ii vnum mobile moueretur per chor-
dam ab A ad B , fle alterum per arcum fe-
micirculi , liccc
quod mouctur
per chordam, ci-
tius veniar ad
L idem putidum:
lnon tamen ve-
«I lucius mouetur,
quam quod mo-
uctur per arcum : immi , li in eodem tempore,
Scoti e per. Tom. //.

QuaefHoXVIIL

quo vnum tranfir chordam , aliud tranfirer ar-
cum,vclociis moueretur per arcum , ficur litpre-
raa fphxra velocius mouctur , quam infima, liccc
ambx quolibet dic facianr circulum ab Oriente
in Orientem , quia jfuptema maiorem circulum
deferibir.

EXPOSITIO TEXTVS.

Dignum eutem 1 conftderetione. Hoc eft fextum 10.

capitulum huius tradarus , in quo Philo- Tcxt. ijo.
fophus oftendir qualiter tempus eft , fle qualiter
eft vnum ; fle diuiditur , quia primi mouet duas
dnbitariones : * fecunda ibi : Dubiteuerit eutem
eliqua. Primi, mouet dubi rationes ; fecundi fol-
uif,ib i: Autquieipjiu* metu*. Primi, foluit pri-
mam. Secundi, fecundam, ibi : Virum eutem cum.

Pro folutione fccundx ponit conclufioncm,
quid in omnibus rebus naturalibus inucnitur
tempus : quia in omnibus b mobilibus inuenitur
tempus ; fed omnes res naruralcs fu tu mobi-
les : ergo , flec. Maior paret , quia omne mobi-
le aut fempcr mouetur ; fle tunc motus ipfius
tempus poteft efle menfura falcem quantum
ad partem , fi quandoque mouetur , fle quan-
doque quiefeie , tunc tam motus ipfius , quam
eius quietis tempus poteft efle menfura fecun-
dum (ecotum jfle minor nota eft tx fecundo huiut,
text.e. _

.7* s r _ . . . Tcxr.i}t.

Virum eutem cum x non Jit emma. Soluit pri-
mam dubitationem per duas concluliones.Prima
eft , fi impoflibile eflet animam efle , impoflibile
eller tempus efle. Probatur : quia fi c impoflibi-
le eflet numeratum efle , impoflibile eflet nume-
rum , aut numerabile efle; Icd omne numerans
eft anima. Secunda conclufio : licet anima non Vide etntre-
fit , adhuc tempus eft , dum tamen fit poflibile dtOienem
animam cllc. Probatur , quia dato quid anima M"MM*
non fit ,fle poffit efle, adhuc motus ille, qui eft
tempus, vel qui confequitur tempus, eft meti-
furabiiis ab anima : verbi grati£, dato quod nul-
lum comburens eflet, attamen bene clTct ali-
quod combuftibile 1 fed pofiro quod nullum
comburens poflit elfe, tunc nullum combuftibile
pofletcfle.flc fic eft inpropofito: quia tcmpus.li-
cct d aftu non numeretur ab anima , tamen nu-
merabile eft, fle ex eo quid eft numerabile , dici-
tur rempus.

Dubiteuerit ; autem eliquii. Hic mouet fccun- Zt.
dam dubitationcm.Sccundi.rcuertirur ad decla- Tcxt.iji.
randum quoddam di&um ibi ; Dicitur eutem re-
Mr. dubitatio eft ifta , cuius fle qualis motus tem-
pus eft numerus , vtrum cuiuflibct , vel alicuius
lic , fle alicuius non ! fle ponit duas folutio-
nes : fecundam ibi : Quoniem eutem eft loci mu- centra-
tatio. Item , primi ponit folutionem. Sccun-
di replicat ; fle tertii foluit dubitationem. Se- 'm*r *
eundum ibi: Alterum igitur temp.a n it. Tertium
ibi : Si enim ftnt hi cenei : eft conclufio ifta , quid
cuiuflibct motus tempus eft numerus. Pro-
batur , omnis motus menfuratur tempore , vt
probatum eft prius : igitur cuiuflibct motui
tempus eft numerus , feu menfura : quia non in-
telligimus aliud per tempus efle numerum mo-
tus, quam quid motus fic in tempore, fle menfu-
tetur tempore.

Alterum igitur tempue erit. Hic replicat .quod non
cuiuflibct motus tempus eft numerus, cim fi-
mul firn multi motus , fle numerus fic idem rebus
numeratis , fequitur quid fimul erunt diucrfa
C c 1 tempora.

M\

J°4

Lib. V. Phy ficorum

Tcxt. i)).

Ttmfut tjl
m»:m toeU.
viJt rjrtfr*.
dclunem
Zmaro.

H-

tempora , quod cft falfum : quia idem cft annus
mihi,& tibi.

Sitmmfint hi canet. Hic didam dubitationem
foluir pct duas conciufiones. Prima <rft , quid
omnium c motuum iimuj exiftcntium, 5c ar qua-
lium fecundum durationcin eft idem tempus.
Probatur, quia diuerforuin fecundum fpeciem.dc
feparatotum ab inuiccm , bene cft idem nume-
rus: igitur Se motuum Amul exiftenrium bene
cft idem rempus , non obftance quod vnus illo-
rum motuum iit velocior alio, vel quod vnus At
motus augmenrationis, vel alterationis ; Sc alter
motus localis. Et antecedens patet:quia idem cft
numei us decem canum , Sc decem equorum. Er
renet confequentia:quia iicut numerus eft men-
fura illorum , qux numerantur , ita rempus cft
roenfura motuum.

Secunda concluAo eft illa. Motuum non limul
exiftcntium non eft idem tcmpus.Probatur : quia
noneit idem rempus prius.Sc poftenus ; fcd mo-
tuum non iimui exiftenrium vnus cft prior , &
alter pofterior : ergo, Scc. Notandum circa hoc,

3uod Ariftotcles dicit eundem efle numerum
eccm canum, & decem equorum ,qu6d ibi non
accipitur numerus pro adu animz:quia alio adu
animx numeramus canes, & aliocquos.Similiter
non accipitur pto rebus numeratis , qui funt ca-
nes Sc equi, quia certum cft quod nulli canes fune
equi i ideo accipitur ibi numerus pro numero
numerato, quo numeramus canes, Sc equos, vt A
numeremus cos per digitos, aut fabas.

Quoniam 4 autem eft loci mutitio. Hic ponit fe-
cundam folutionem , qux fpecificat primam } Sc
ponitur ifta poncluAosTcmpus eft primus morus,
fcilicet motus circularis carlii& primi cam pro-
bat ratione. Secando, Agnis , Sc authoritatibus.
ibi: Quapropter & videtur. ConduAo probatur
Ac:quu illud cft tempus , quo menlurantur om-
nes motus v fcd motu coeli menfurantur omnes
motus ; igitur motus ccrli cft tempus. Maiot cft
nota:quia hoc futt probatum prius efle proprium
tempori, vt patet per definitionem temporis ; &
minor pater , quia motus ccrli faltem fecundum
partem minoret», vt annus menfuratur pct diem,
dtes pct horam, Sc Ac de aliis. Similiter patet de
aliis motibus , quia per hoc , quid cognofcitut
quantitas tempotis motus carit , cognofcitur
quantitas dutationis aliorum motuum.

Si igitur primam menfura. Probat fecundi con*
clufloncm per tru,>n quibus motus cccli conue-
nit cum mcitfura. V ude de tatione mcnlurx eft,
quod fu ptoxtroa.id eft.ciufdcra genetis cum re-
bus menfuratis ; verbi gratia , longitudo menfu-
ratur longitudine, ponius pondere, & ita de aliis.
Idci dicit f Ariftotcles io. Metapb. rrxt.4. quid
v itum menfuratttm eft plutes mcnfurx.Sccundi,
de ratione mcnfutx cft, quid Iit rcgulatis.Et ter-
tio,quod iit nota. alias enim pet ipfam non poflet
cognofci menfuratunv.modo ifta tria conueniunt
motui cccli. Prima , quia motus cadi eft primus
in genete motuum : modi tationabile eft , quid
primum in vnoquoque genete fit ntcnfora alio-
rum eiufdcm generis. Secundi, quia motus ccrli
eft tegulauflimuv.qoia ncc angmentatio, nec al-
tetatiu cft adei regulatis ficui motus localis , 6 C
tamen motus carli omnium motuum localium
efticgulatiffimus. Tettib. motus coeli cft notifli-
mus. fcilicet apud omnes, licet apud aliquos ali-
quis motus alicui homini fit magis motus , ta-
men apud omnes homines uollus eft adei no-

tus. Ex quibus Arquitur , quid motus ccrli eft
menfijra aliorum moruum , Sc per confequens
morus ccrli cft tempus.

Propter boc autem. Hic declarat didam conda-
Aonem authoritatibus antiquorum. Primi, huic
concluAoni concordant dicentes ,quid tempus
eft morus fphxrx.quia rempus eft morus fphxrx
cxleftis , quo alij motus mcnfurantur:& tempus
meafurarur illo motu , fecundbm Agnum , quia
propter hoc quod rempus eft morus circularis
ccrli, dicunt populares res humanas , id eft, tem-
porales,venire fecundum circulum, eo quid racn-
furacur tempore , oportet quid rempus At circa*
lus, feu morus circularis. Etfubdir,quid metra,
fcu mulrx inenfurx fune vnum mcnfuracum,

eo quid totum cft fux partes : vetbi gratia,
multx partes vnius reuolutionis funt vna re-
uolutio tota, Sc mulex vlnx funi vna rota lon-
gitudo.

Dicitur f autem recle. Hic dectarat quoddam Tactijf
didum , fdlicet , quod idem At numerus equo-
rum , Sc canum , fcilicet decem ; Sc torum ftat in
hoc, quid equi, Sc canes * conueniunt fpecic , Sc
licic nonconucniant fpecic de genere Sttbftan-
tix , tamen bend conueniunt fpecic de genere
Quantitatis diferetx. ExplicifcxpoAtio 4. libri
Phyflcorum,Dco gratias.

AN NOTATIONES.

a ryKJmb mouei duM dubitationes. Nota quid pri-
X ma dubitatio cft , quomodo tempus fc ha-
beat ad animam. Secunda , propter quid tem-
pus cft vbique , fcilicet in terra, mari, Sc in corio.

Et nomine rerrx imelligit omnia tettcftfia , Sc
eunda qux nos experimur inoueri ; acris autem
Sc fphxrx ignis, quorum morus non experimur,
non facit mentionem , quia adhuc non tradauic
de eorum motu.

b In omnibta mobilibm inuenitur tempta. Nota
quid huic dido non obftat , quid fupra dixerat
text.i 17. Sempiterna ; Sc per confequens corium
non cire in tempore, quia intelligit illic, quantum
ad fuum eflc,& durationcm,htc veri quantum ad
Tuum motum.

c Si impo/fibilt ejfet numeratum ejfe, impoffibile ef-
fit ejfi numerum. Nota quid hoc argumentum
procedit a pojfudcffe in hunc modum. Si nulla
clTct poflibilis potentia numerans , nullus eflet
pudibilis numerus, quia numerus dicit refpedum
ad numerantem (cft enim numerus id , quod vel
adn numeratur , vel in potentia eft numerabi-
le. ) etgo A de fado nulla eflet potentia nume-
rans,nullus eflet numctus.Potcntta autem nume-
rans cftc nequit.niftintelledus.cuiuacft compa-
rate menfiuam ad menfuratum , Sc congerere
vnitates numeri-, 8: tempus cft numerus numera-
tus ; etgo fi nullus eflet intellcdus, nullum eflet
tempus.

* Quia tempta , licet aElu non numeretur ab ani-
ma. Nota quod folutio Atiftotelts videtur in
hoc confiftete , quod tempus accipiendo fotma-
litct , vc dicit numerum , non eflet , nift intcl-
ledus eflet : accipiendo autem materialiter pto
te qux cft tempus , poteft efle fine anima , nam
motus qui cft res ,qux eft temnus ,cft fine ani-
ma , Sc hoc eft , quod ait : Nift boc quod aliquan-
do exi Rem tempta eft, vt fi ccnting.it tnotumtfe,Scc.
id eft , conceditur tetupus fomuliicx non efle fi-
ne anima, nift matcrialitet hoc , id eft,iUates,qox
* aliquando

16.

f

Quartio XVIII.

3°S

17*

aliquando exiftit tempus, puta motus, qui eft rea-
liter idem quod tempus.vt diximus fupra.

• Omnium metuum aqualium, & fimul exi flentium
eft idem tempm. Nota.quod hxc confrquentia non
tener , A tempus edet menfura cuiuflibet motus:
ergo Amul edent duo tempora xqualia : quia ad
multiplicationem motuum non fcquitur multi-
tudo temporum. Nec oportet quod duo motus
habeant duo tempora : nam diuerforum numera-
bilium,& inuicem xqualium fecundum multitu-
dinem,cft idem numerus , Acue decem canum, &
decem equorum j nam Sc A hi Ant canes , Sc illi
Ant equi , tamen numerus denarius eft idem,
fupple fecundum fpccicm.in canibus, & equis. Ira
eft de tempore , quia tempus eft numerus , atque
aJci licet in motibus At diuerAtas ex eo , quod
vnus At velox , Sc alius tardus , vel quid vnus Ac
loci mutatio , Sc alius altcratio , vel quid vnus
Aatin vnoloco, Sc alius in alio loco multum di-
ftanti i tamen omnium motuum «qualium Si fi-
raul cxillcmiumeft idem tempus ,quod i ntcl li-
gas dc tempore , quod eft menfura incrinfeca pri-
mi motus , Sc cxcrinfeca omnium motuum infe-
riorum. Nam Acut omnium mobilium eft vnus
motus generalis, nempe motus diurnus primi
mobilis.ita cft vnum tempus generale menuirans
intrinfccc illum morum, Sc exrrinfccc morus ifto-
rum infcriorum:& Acut cuiudibec rei temporalis
eft vnus proprius motus , ira criatu vnmn pro-
prium tempus ipfum raeufurans:de primo tem-
pore intelligit hic Philolophus quando air, quod
tmpoffibilc eft ipfum multiplicati, non de fccun-
do,vt diximus fupra.

/dee dicit Ariftettlet to.Metnpb. Nota quod.

Tirufmi ha- vt docet Ariftotelcs io. Afetapbjext .j. menfura
Itt tmnti debet erfccongcnca , id cft.eiufdem rationis cum
mB.iijjT1 menfurato.Ampliciflima, aeque notiflima fui ge-
‘ neris , quz conditiones optime congruurtt tem-
pori, quod menfurac morum primi mobilis (eft
enim idem rcalircr illi motui , atque adei inter-
dum tempus menfuratur motu. Si motus tempo-
re: nam accepto aliquo motu determinaro , Auc
aliqua parte motus , per ipfam men furatur quan-
titas ipAus motus, Sc totius talis.) ficut ergo mo-
rus primi mobilis eftciufdcm gencris,iJ cft.ciuf-
dem Prxdicamenti cum aliis omnibus moribus,
eftquc omnium primus,Ampliciflimus,arque no-
tiffirnusjra Sc tempus i atque adei Acut ille mo-
rus eft omnium aliorum menfura , ira omnium
motuum numerus , Sc menfura eft (empus illius
primi mobilis. Quod aut en) ille motus At om-
nium primus , mamfcftum eft , cum Ac omnium
caufa.Quid aurem Ar Ampliciflimus,parer,quia
numeri irregulares,& difformes fune vcluri com-
pofici ex diffimilibus partibus ; motus vero ccrli
proprer luam vniformiratem eft fimpliciffimuj.

S< ideo habet fe inter morus , ficur vnitas in nu-
mero.Ec quod fit notiflimus,patet ex motu Solis,
per quem indicamus de duratione noftratum
operationum, ex quo fcquitur primi.qnid neque
«Iteratio, neque augmentatio , neque generatio,
erit tempus , quia nullus iftonstn motuum (co
quod funt rerum corruptibilium) e fle poteft ita
continuus,aut ita vniformis,& regulans:3c idem
eft iudicium de motu locali re&o , quia eft roani-
fefte irregularis: A enim eft naturalis, velocior eft
in Ane qu^m in principio, A veri violentus i
conuerfo. Secundo, Icquuur quod tempus conue-
nit primo motui vltunx fphxrx,immi ipfum cft
talis motus, modo fupri explicaro.

8 Equi ©- canti conntniunt in fpecie. Nora quod l8.
genus remotum prxdicatur de fpecicbus reroo- Gmmi ume-
tis ,quxfunt fub cenerc inferiori cum nota vni- ,Hm
tatis.vcl identitatis, de quibus tamen genus pro- ^
ximum cum tali Agno vnitac», aut. identitatis (um Htr*
haud prxdicatur.Exemplum ponit Ariftotelcs in v*uatm, vel
Mathematicis de duobus triangulis, quotum al- •*•******•
ter cft xquilarerus, alter veri fcalenus, id cft, in-
xqualium omnium laterum, affitraans, quod fune
eadem figura : Sc ratio cft, quia figurarum alia
circularis, alia quadrangularis ,alia triangularis,

&c. atque adei figura nondiuiditur immediati
per has differentias *quiUt(rm,Sc fcultnm, Si idci
ratio figur* manet eadem in ambabus fpccic-
bus : atque ita illi duo trianguli non differunt ab
inuicem in ratione figurx ; fune ergo eadem fi-
gura.Negumus tamen quod fint idem triangulus,
proprcrca quid triangulus immediate diuiditur
in xqui]acerum,qui appellatur ifefielti , Sc alium
trium laterum inxqualium, qui dicitur gradatm.

Si alium duorum inxqualium, qui vocatur /cdle-
mw, atque adei ratio trianguli non maner eadem
in illis vr contra&a per illas diffcrcnrias ; Si hoc
cft, quod dicit Ariftorelcs quod illud eft idem illi,
i quo non differt differentia, Sc non cft idem illi
a quo differr differentia : fed ifbfcclc» differt dif-
ferentia trianguli a gradato , Si non differt ab co
differentia figurx. Et ex hoc fcquitur , quid ge-
nus quandoqucprxdicabiturde indiuiduis ciul-
dem fpeciei, qux fub illo continentur : nam duo
xquilatcri non folum funt eadem figura , fcd
idem etiam rrangulus.non tamen funt idem ^qui-
Jaterus , quia Species materialiter diuiditur per
diuerfa indiuidua , Acut Genus formaliter per
fuas differentias. Eodem raodopofTumus dicere,
quod Petrus, & Paulus funt idem animal, non ta-
men funt idem homo:Pcrrus tamen, & Brancllus
non funt idem animal, tarnetA dici pofEnt idem
corpus. Eodem ergo modo morus omnes, fcilicec
aiterario.gcncratio.augmenrario. Si motus loca-
lis eodem tempore conueniunt.quod cft omnium
roenfura,Iicet non Ant idem motus.

FINIS LIBRI Q^VARTI.

• *4—

Vf X :

Scoti oper. Tom. 11.

Cc j

LIBER

LIBER QVINTVS

1’HYSICORVM.

r.

Texc.i.

EXPOSITIO TEXTVS.

UJXMlGJQjQ^* Ransmvtatvr i it-
um quod transfertur amne. Iflc
ell quintus liber, in quo Phl-
lofophus determinat de mo-
tu ipfo , quantum ad eius
Jiuitioaem in paries fubie-
ctiuas : Sc diuiditur in tres
rradarus. Primus tradarus
elide fpccicbus mutationis , Se motus. Secun-
dus ell de vnitate motus. Et tertius de c ontra-
r ic tate motuum. Secundus ibi : PcJ} hac Aurem
dictmtu. Tertius ibi: Amplius am em determinAn-
dum efl. Primi tradmus /init tria capitula : in
primo oftendir , qux requiriinrur ad morum;
in reuindo dcrcrminardc/pecicbus. Secandum
ibi: 6)nomAm Autem trnnu ir*nfmutati§. Tertium
ibi : St igitur P redit urntntA. Primum capirnlum
diuiditur : quia primi prxmittit quandam di-
/lindionem ram de mobili , quam de mouenre.
Secundo , orteudit qur requiruntur ad morum.
Tertii , moucf dubitarionem. Quarri , abiicit
vnummenibrum diuifionisa fua canfideratio-
ne. Secundum ibi : Qimniam Autem efl quidem.
Tertium ibi : Attamen dubitabis aliquu . Quartum
ibi ; Que igitur fecundum Accident efl. Diuifio
quam ponit , ell illa, quid illorum , qux 2 tranf-
mutamur , id cll , mobilium, quoddam cfl mo-
bile /ccundum accidens , fcilicet , quod non in-
hxrer mobili per Ce , vr albedo , vel Mu fica , in-
hxrcns mobili , aliud ell mobile fecundum par-
tem i fcilicer, quod dicitur moucn exeo, <juid
pars fua mouerur : vr dicimus hominem lana-
ri, eo quod digitus fuas fanatur : aliud ell mo-
bile per fc , Sc primo , quod /ccundim fe , Sc
quodhbet fui mouerur i Sc differunt ab inui-
ccm mobile per fe , Sc mobile per accidens,
quia mobile lecundum partetu poteff clTc mobi-
le per fe , Sc primo ; fed niobi/e fecundum acci-
Tcxt.s. dens nunquam. Eodem t modo difiinguiiur
de mouenre : nam quoddam ell moucns /ecun-
dum accidens , vt fi diceremus : Muficus fa-
nat i aliud eil mouens fecundi m partem , vr
homo percutit , quia manus fua percutit : Sc
aliud ell mouens per fe,Sc pt imd.vt dicendo, me-
dicus fanat.

l. Quoniam f Atttrm efl quidem. Hic offendit,

Text.j. quot requiruntur ad motum. Secundo , ponit
At» •. just differentiam inter ilh , ibi : Stdefi monens. Pri-
rejnirst. md dicit, quod ad omnem motum requirun-
tur mouens , vr patet 7. hmim. Secundo , mobi-
le , vr parer per definitionem mortis datam in
tertio. Tertio, tempus, in quo fit motus, vt
probatum cll in quarto. Quarti requiritur termi-
nus a que,Sc Quinti terminus Adquem: nam om-
nis morus ell a termino in terminum , vt calefa-
' dio 1 frigiditate in caliditatem.

Sed efl 4 mouens. Ponit di/Tcrentiam inter f/la; Tcxt.4.
primo inter mobile, & rerm/nos : quia mobile
denominarur morum , nullus aurem termino-
rum denominatur morus , fcd eft illud 1 quo, vel
in quod Et moras. Secundi ponit di/ferrm/am
inter terminos motus i vnde motus determina-
tur a termino Atfquem, Sc non k termino i quo,
vr mutatio , qux cll i calidirare in frigiditatem,
denominatur frigefaflioS: non calcfadio : tunc
recapitulando , /ubdit Philofophus quid paf-
Eones./cilicer qualitates, fiint immobiles , vt ca-
lor,Sc hoc cll verum, niE ad motum fuorum fub-
icdorum.

Attamen j dubitabit aliquto. Hic mouct dubi- J.
rationem. Secundi , oAendit qualiter ditia di- Totf.
llindio inuenitur in terminis motus, ibi: Efl
autem &r iniUU. Dubitatio ell vrrum aliqua pa£
fio fit morus : verbi gratia , vt albedo. Re-
fpondet Philofophus quid non j quia dicit quid
albedo non ell motus , fcd albario ; fed per hoc
non vult negare, quin motus adaJbedinem fit
motus; fcd intendit, quid i/la none/lquidiiatl-
U J, albedo efl met ut.

E/i autem &in iilit. Applicat dirtindio nem
politam terminis morus : vnde quidam efl ter-
minus motus fecundum partem , vr quando di-
cimus albificatio ell mutatio ad colorem , eo
quid ell mutario ad partem fubiediuam colo-
ris, fcilicct ad a/bedmem. Alius eft terminus
perfe: quemadmodum dicimus albificatio ell
murat io ad albedinem. Sed alter ell termi-
nus fecundum accidens , vt quemadmodum
dicimus , quod albificatio ell mutatio ad il-
lud , quod Socrates intelligit, quia accidir,qudd
albedo ad quam cll motus , inrcliigaror k So-
cia re.

Qua igitur 6 fecundum Accidens efl. Hic abiicit Tati.
primum membrum prxdidx diffindi mi$ k fua
confideratione i & ponit duas cooclufioncs.

Prima ell , q rid non ell determinandum demo-
tu fecundum conditiones , qux conucniunr li-
bi per accidens. Probarur, quia in fcienriade-
mon/lrariua non ell determinandum de aliquo
fecundum propolitiones contingentes , fed pro-
pofitiones fecundum tales conditiones per ac-
cidens, fune contingenres :crgo,Scc. Secun-
da concludo eff.Dcrcrminandum e/l de motu fe-
cundum conditiones, qux per fe competunt fibi.

Probatur , quia tales propofitiones fun t nccefTa-
tix , vt quid omnis motus ell de contrario in
contrarium ; vel dc contradidorio in contradi -
dorium,Sc hoc c/l mani felium per indudionem,
accipiendo coniradidionem, vel contrai icrarem
large, prout fe extendit ad repugnanti am^ux cll
mediorum ad extrema : quia medium compara-
tum ad aliquod extremorum habet vicem alte-
rius extremi', vt fufeum comparatum ad album

habet vicem nigri, Sc e contra.

AHHO

4*

j tMittti-

fhntn erf
mmr.

TttumfH -
mdtJuuar

V

Dtlfrfti»

ftddUm jhm
Jumitw ,tjl

hu*.

Qu^ftio I.

ANNOTATIONES
. Patris Arretini.

a TLhram quatranfimt<enttir,dcc. Nota primo,
Icoqu-s monentur» tripliciter moueri. Ptr
accidetis, fecundam partem, Sc per fe primh.
PriniA, Sf per fe aliquid alicui conuenit , quia
habet cJttfiim propriam , Sc principium , cur pti-
i»A illud libi conueniar ; vt habere tres angulos
aquale* duobus roftis , conuenit ptimb ipfi
triangulo, quia triangulus habet in fc caufam,
quare hxc affedio Cbi conueniar. Per accidens
autem illud ctmuenir alicui , quod conuenit
propter illud, cui primA, de per fe competit:
noc autem dupliciter contingit ; aur quia eft
coniun&um illi , cui primA , Sc per fe competit;
aut quia etiam competit illi , tamen propter il-
lud, cui primA, Sc per fe competir:vt fanari com-
petit homini per accidens , quia fanati primo, Sc
per fe competit eius parti ; Sc hxc cft diuifio
quam hic intendit Ariftotelcs dicens, moueri
tribus modis pofle contingere. Vno modo per
accidens ; vr fi Muficus moueatur .accidit enim
mobili, quod fit Muficus, quia mobili coniun£U
eft Mufica. Secundo modo , quia eft pars illius
quod mouetur. TCrrio modo , vt ipfum totum,
cui urimA, de per fe competit moueri, quia habet
In It principium motus.

Sed dubitim eft, quomodo totum dicatur mo-
neri ad morum parris ; nam ex hoc fcquerctur,
ouAd idem fimul poflet moueri, & quiefeere, ei-
dem enim ucione , qui dicitur moueri ad mo-
tum vnius parcis , dicitur quicfccre ad quietem
alterius; atqaCitafequi videtur idem fimul mo-
ueri conttatiis motibus, vt caleficri.dc frigcficri:
Sttx hoc vitri, cum omne quod calefit in termi-
no calefactionis fit calidum. & omne quod frige-
fit in termino frigcfa&ionis fit frigidam : fcqui-
tor idem fimul pofle efle frigidum , Sc calidum,
quod ramen eft iinpoflibilc.

Pro folutione nota, quid duplex cftdifpofi-
tio , fecundum quam fie motu s.Quzdam cft qux
folftnt nata eft inefle vni parti determinati, vt
fimitasrde talis difpofitio ratione partis denomi-
nat totum ; atque adeo fi pars moueatur ad talem
difpofitionetn , totum etiam dicitur ad eam mo-
ueri : nec fequitur , fi vna pars non moueatur ad
illam , totam qniefcctc ad quietem illius , quia
illa pars non quiefeit quiete oppofiri tali motui,'
cum tali motu non fit nata moueri.

Alia cft difpofitio, qux poteft indifferenter in-
effc pluribus partibus : Sc ralis difpofitio non
fempee denominat totum, ex hoc quod denomi-
nat alteram patrem , idcA non oportet, quAd fi
pars alicuius totius moueatur ad talem dilpofi-
tionem , concedere »qnod totum (impliciter ad
eam moueatur, fed folhm cum hac determina-
tione , qua eft fecundum fortem ; non enim fequi-
tur, fi aliquis dealbatur fccundhm manum, quAd
dealbetur fimpliciter;fcd folum fecundum quid,
fcilicet fecundum partein.Patct ergo ex his, quod
non eft neceflarium idem funpUciter pofle cale-
fieri , Sc fimul fiigcfieri ; nec idem pofle clfe
fimul calidum , Sc frlgidtim ; nec idem moueri
fimplicicer,& quicfccre quiere oppofna tali mo-
tui. Sunt etiam Sc ali x difpofitioncs , qu\- fi ln-
fant vni parti , relinquunt difpofitionem ali-
quam in aliis partibus, vt infirmitas , Sc fanitas:
Sc in talibus , fi pats alicuius totius moueatur ad
talem difpofitionem , conceditur totum firtipli-

307

citer moueri ; vnde corpus dicitor fanati , quia
oculus, aut thorax fanatur , vi patet in textu. Si-
militer fequitur , tafttt fami tu efl infirtom , ergo
farno eft inftnmu.

b 'patfionet fcilicet qualitates funt im»cbi!ts. No-
ta quod Ariftotelcs i. Pbyfic.text. 6. docuit, in
ttanfmutationc quacumque fobicAum ptopric
cnunciati in redo, vt homo fit niger ; fcd termi-
nus a quo proprius explicatur in ablatiuo : vt di-
cimus exalbo fit nigrum potius , quini album
fic nigrum : cuius ratio eft , quia fubiedum ma-
net fub termino ad qutin ; priuatio autem qux cft
retminus a quo non manet ; Sc ideA hic dicit,

JiuAd motus cft in mobili fubic&iue , & non in
pede , id eft , in forma ad quam cft motus : nam
id quod mouetur alterum eft, Sc i termino d quo,

Sc i termino ad quem , vt in aqux calefadionc
tria confiderattius , fcilicet frigidum.Sc calidum,
& aquam, qux fucceffiuc fubiicitur vtlique qua-
litati, dura aqua ex frigida fit calida. Et non fo-
lAm aqua realiter diftinguitura frigiditate, &
caliditare , fed aqua in quantum aqua diftingui-
tur ab aqua in quantum frigida , aut in quantum
calida. Sc hoc eft quod concludit: Aianiftflurh
eft , quod motus in Hgto tfl , non infptcie , id cft , id
quod proprie calent, ricque cft frigidum, neque
calidum fub tali ratione, fcd lignum. Spccictb
autem appellat formam , & eam , qux acquiri-
tur, Aceam, qux corrumpitur , vel fubic&um
fub tali forma.

EXPOSITIO TEXTVS.

aVoniarn autem r omni tranfrmttatio. Hoc cft
fecundum capitulum huius traftarus , in
quo determinat de fpecicbus mutationis : & pri-
mi prxmittit quandam fuppofitionem, cum vna
diuifionc. Secundi oftendic , quot funt fpccies
mutationis. Et tertii ,oftcndit qux illarun*fpe-
cicrum fit motus. Secunda ibi : Quare nectjfc efl
ex iis. Tertia ibi : Qua igitur ex nonfubietioeff.
Stippofitio eft illa , quid omnis mutatio eft A
quodam in quoddam. lftud pater per quid nemi-
nis mutationis: nani mutari cft aliter fc habe-
re prius quam pofterius. Tunc cft diuifio ifta,
quod omnis* mutatio, aut cft de fubie&o in
fubic&um, aut eft cx fubie&o in non fubicdum,
•ut eft dc non fubicdo in fubie&um , aut cft dc
non fubie&o in non fubic&um : Sc explicat quid
intclligat per fubie&um. Vnde per (ubic&um
non inreiligitur illud quod fubiicitur mutatio-
ni , fed debet inielligi difpofitio affirmatiua , vt
albedo, vel nigredo, i qua, vel ad quam fit muta-
tio ;& per non fubicCtum inreiligitur priuatio
huius difpofitionis.

Qnt re necejfe tfl ex iir. Hic infert quot funt
fpccies mutationis : Sc ponitur prima concludo
capituli, quAd folum funt fpccies mutationis, ad
iftum feti fu m , quAd funt tres fpccies tranfmuta-
tionfs, Sc non plurcs. Probatur, quia non cft
imaginabile fieri mutationem , nifi aliquo diro-
rum modorum qnatuor;fcd impofllbilc cft, quod
quarto modo fit aliqua mutatio : igitur omnis
mutatio eft aliquo di&orum trium modorum: Sc
per confcquens funt tres fpccies mutationis ,5c
non plurcs. Maior patet , quia mutatio debet
fieri inter oppofiri filtem contrarie, priuatiuc,
vel contradictorie ; modo illa mutatio , qux fie-
ret ex non fubie&o in non fubiecluin , nullo
modo ficrec imer oppofiia.quiadcncccfliratc

C c 4 oppo

7-

Tc«. 7.

Stat Mt it tx
fuitrilt in
fuHtiinn.tx
fuLitUo im nS
fmbt*Rmm,tx
mi fnliiQa ia
fmbitdam.fr
tx ntn fmb-
itelc tn ntn
[mlttSum.

Vide antra-

Mithtnrm

Ztmoro.

$o8

Lib. V. Phyficorum

oppollra requirunt alterum extremum aftirma-
nuum.

i. igitur ex non fnbitilo efl. Hic o lien dic, qua:

illarum Ipectcrtjm iit motus: Sc diuidirur , quia
pruno prxmicticduas fuppo/itiones. Secundo,
pftendir qux ilJaruin fpecicrum non /it motus.
Et tertio , qux illarum fpecicrum /ic motus. Se-
cunda ibi : autem fimplUittr non t fi hoc. Ter-

tia ibi : Quoniam aurem omnu metue. Pruna fuppo-
fitio cfl , qualiter vocentur illx dux mutationes,
quarum vna cft ex fubiedo in non fubie&um j Sc
alia ex non fubiedo in fubirHum : A: dicit, quod
mutatio qux ert de non fubic&oiu fubie&um,
vocatur generatio; qux vero eft der^r ad nonefie,
corruptio; & vttaque •* cft duplex ; quia qux-
dam crt generatio fubftanrix , 6c corruptio fub-
Gevtratie Ibtntix : alia fecundum quid, vr generatio, & cor-
alia fimfUa- ruptio accidentis. Secunda fuppoficio.quod nou
t*r, aha ft- enj dicitur multipliciter : vno modo accipitur
‘*J"m 1m*- non ens pro falfo, vr patet S.Metaph.text. 4 . A lio
modo pro illo, quod c/l pura potentia , /Ic quod
X#* em fu- non *n a<^tl * & ftc dicimus , quod materia
miner multi- prima cft non ens, fcilicer atflu. Tere io modo ac-

fiuittr. cipirur non ens non limpliciter , fed cum addi-
rione; /Icur dicendo non album, non bonuni;
mod6 contingit aliquid c(Tc ens /impliciter, &
tamen c/Ic non ens illo modo : quia homo ed
ens, Sc tamen c(l non albus.

5». Quod 1 autem /impliciter non eff hoc. Concludit

Texe. f. qux fpccics mutationis non /int morus ; A' po-
nit duas conclufiones, qux fur.t fecunda , & ter-
tia capituli. Prima eft illa, qudd generatio e non
Generat ed motus. Probatur , quia illud quod generatur
efl me- non mouetur; igitur generatio non c/l motus.

,4*‘ Tener con/cquemia per locum i coniugatis. An-

tecedens probatur , quia omne quod mouetur c/l
ens ; /cd nullum quod generatur c/l ens ; igitur
nullum quod generatur mouetur. Tenet confe-
Suhieejum quentia in Came/ires : Sc maior probatur, quia
pntm ejl in motus cl 1 adus entis , Arc. Et minor parer , quia
•R*- quod generatur murarur ad e/fe : modo /i cfter,

ftudta mutaretur ad effit, quia vr patebit b. huius,
impo/Jibi/ce/1 aliquid mutari ad hoc, ad quod
fam a#u mutarum ell , A: quod adu habet. Se •
Ceemftit' ni cum*a conclu/io; corruptio non c/l morus. Pro*
e jl enenn. barur , quia corruptio opponitur generationi,

modd omne quod e/t contrarium alicui mutatio-
ni. vel morui, illud ell mutatio, motus, vel quies ;
fcd corruptio non ell quies , nec generatio c/l
motus : igitur corruptio non ell motus.

Text. f. Quoniam $ autem omnia motae. Hicodcndit,

qux Tpederum morationis fit motus ; Sc oflendit
quod illa fola mutatio cfl motus, qux cd dc Cub-
iculo in fubicdum. Probatur, quia mutationis
Colum f imr tres Cpcdcs : vna qux c/l de fubiedo
in fubicdum ; Sc alia qux cd generatio ; & alia,
qux cd corruptio; Ced nec generatio ; nec cor-
ruptio ed morus ,>vr probatum cd: igitur Cola
illa mutatio ed motus, qux ed de fubiedo in
fubicdum. Er exponit /Icur prids, qudd per/iib-
iedafolum incclligit difpo/itiones, aut inedia
inter contraria ; & ideo illa mutatio , qux cd de
pritiatione in habitum,vel c contra, ita quod non
fit dc vpa difpolitionc alhrmatiua ad aliam dif-
politioncm a/firmariuam , non ed motus.

io.

Uth ilepeun

fer mtnen.

ANNOTATIONES.

* Mnie muralio , aut eff de fubieflo in fub-

iefhtm. Nota quadrupliciter aliquid pof-

Ce mooeri.PrimA,de fubiedo in fubicdum.id cft,
i termino po/iciuo,ad terminum po /it munerum
per fubicdum intclligitur terminus finitus , hoc
ed, afErmatiue monlltatus, Sc non id quod vtri-
que termino fubiicitur: dc per non Jobjedara
iutelligitur terminus negatus , quem i .Periber-
tneniae, appcllauit terminum infinitum : per fub-
iedum ergo debet intclligi djfpofitio politiua,
Sc per non fubicdum prmatio illius difpofitio-
nis. Prima ergo muration/s fpccics cft a termi-
no po/iriuo ad rerminum po/imium , vr quando
aliquid mouetur ab aJbcdincad nigredinem. Se-
cunda , de non fubiedo in non (ubiedum:&
hxc non ed proprii mutatio : quia omnis muta-
tio debee clfc inter terminos aliquo modo oppo-
Ciros, vel contrarie , vel contradictorie, vel pei-
uaciuc : omnis nimque mutatio , aut eft ex con-
trariis , vr cum cx albo fir nigrum ; aut ex con-
tradictoriis , vr cum ex non albo fic album, aut i
conuetCo ; aut inter priuationem , & habitum;
termini aurem huiufmodi non opponuntur con-
trarie : quia inter duo extrema in/inita no» cft
conrraricras : quia po/Tunc ambo eidem fimul
conucnire: lapis enim ed iimui non fanus,& non
xger : quia , cura non habeat apritudinem ad ta-
les qualitates , nec cft fanus , nec xger ; dc eadem
ratione non opponuntur contradidorie,ncc pei-
uaciuc: quiaex duobus contradi&oriis femper
vnum eft verum , & alterum falfum , & dequo
dicitur habitus , & ab eodem negatur oppofiu
priuario, Sc e contra. Tertia, de non fubicdo in
fubicflum, Sc hxc edgeneratio,qux non di mo-
rus, fcd Cubdantialis mutatio. Et nota, qudd
non appellat non fubic&um propccrca, quAd ni-
hil fubiic/arur formx,qux per generationem ac-
quiritur (alias elfer creatio J fcd appellat non
fiibiedum illud, quod ligniticaror Cub negatione
fotmr. Quarta , de Cubiedo in non Cubicdum,
qux ed corruptio , qux /icur generatio ed inter
terminos contradi&orios.
b Et vtrayut rfi duplex. Nou.qudd duplex cft ge-
neratio;quxdam c/l generatio /impliciter,qux cft
ad Cubdantia.Sc procedit cx non e/Te /impliciter,
id eft , Cubdantiah , ad clfc Cubdantiule. Et Jici-
furgeneratio limpliciter ; vel quia fii ex non en-
te I impliciter , nimirum ex non fubftanria in adu
formali , vr cum ex acre generatur aqua : aut ex
femine animal; id quod ibi manet fub vrroque
termino cd Cola materia prima , qux non ed ens
in adu formali, fcd prxeisi in potentia fubiedi -
ua ; aut quia fecundum eam aliquid dicitur Beti
f impliciter , hoc ed, line addito. Alia cd gene-
ratio fecundum attid, qux cft ad accidens, Sc pro-
cedit dc non elle fecundum ^md , ad elfc fecun-
dumqtud, fcilicet ex non e/fc tale ad clfc tale; vr
cum cx non a/bo fit album. In hac mutatione
non producitur ens limpliciter, id cd, fub dant ia,
qux ed ens in adu formali : immo fubllantia
perfeda , qux erat fub termino atjHo, maner fub
termino ad tjuem , atque adeA vocatur generatio
fecundum quid, quia per eam non dicitur aliquid
heri nift cum adJito , vr puta , qo ale, vel quan-
tum, vel aliquid huiufmodi. Similiter duplex eft Cm* 'f4* ^
corruptio ; quxdam cd fubdaotialis , qux dici- ** 'f ^x'
tur corruptio limpliciter , quia id quod manet
fub vrroque rermino cd fola materia prima: ve
quando aqua corrumpitur in acrem , quia gene-
ratio vnius cd corruptio alterius : Sc quxdam
accidentalis , qux dicitur corruptio fecundum
qtud, vr cum cx albo fic non album , manente ea-
dem

Quxftio I.

loq

dem fubftantit. Et neta, qu&d aliod eft dicere in
generatione fubftamix , qudd aqua fiat e» non
eme {impliciter , vt negatio feratur in totum ; Sc
aliud , quod fiat ex {impliciter non ente: nam
primos lenius cft verus: quia aqua fit ex materia,
que non eft ens {impliciter fecundam fpcciem,
{edens in potentia, puta aqua in potentia :fed
tamen fal Ium eft, quod materia fit {impliciter
non ens : quia eft ens exiftens extra caufam,&
intellectum.

II. e Generatio non eft rnotrn. Nota, qu6d motus
ilmu Hfo- bifariam fumi poteft : vno modo generaliter , vt
tum [emi /^ezcen(|ie ad mutationem quamcumquc, & hoc
feufi. modo definitur tertio huius. Alio modo fumitur
{pecialiter pro mutatione fucccfliua ,qux eft de
(obie&o in fubicduro , id eft, de forma pofitiua
in formam pofiiiaam : 5c fic accipit motum Ari-
ftoteles in hoc quinto . & hoc modo generatio , &
corruptio non funt motus , eo quod non font de
fubiedo in fubicftum, ita vt fubicdum fit vnum
indiuiduum deraonfttatum in vtrifquc extremis
eiufdem motus , in quo fibi inuicem fuccedunt
contraria, quomodo (ir in motu alcerationis. Vn-
dc , fi Deus crearet aliquid fucccfliue , quamuis
illa creatio e fiet mutatio fuccefliua , tamen non
cflet motus proprie di&us ex eo , qu6d non ellet
ex aliquo fubiedo prxfuppofito. Ex quofequi-
tur.quodde ratione morus eft,qu6d habeat pro
fobiefto ens completum, Sc quod fit inter termi-
nos pofiriuos oppoficos contrarie , vt album , Sc
nigrum : Sc randem , quod fiat fucceffiue , Sc in
tetnporcrmodo generationi deficit primum;quia
fubic&um generationis eft materia prima : defi-
cit etiam fecundum, quia terminus a quo genera-
tionis eft priuatio : deficit Sc tertium, quia gene-
ratio fit in inftanti ; eft ergo generatio mutatio
habens per fc terminum ad quem , a quo fpc-
cificatur.

EXPOSITIO TEXTVS.

, , fligitur i P radie ament a diuifa fient. Hoc eft ter-
Tot. io. ^tiam capitulum, in quo Philofophus determi-
nat dc fpeciebus motus : Sc primo proponit in
quibus eft motus. Secundo oftendit in quibus
non eft motus : Sc tertii regreditur ad oftenden-
dura , quid in tllis eft motus , de quibus propo-
fuit ante. Secundum ibi : Secundum Subftantiam
autem. Tertium ibi : Quoniam autem neque fubftan ■
tia. Primi dicit , quid ex quo funt plura Prxdi-
cainenta , vt di&uin eft in j. Hb. Pkjfic. text. j.
& j. Metaph. text. 14. de quibus enumerat ali-
qua in Utera, necelfc eft, quid in tribus Prxdica-
mentis inueniatur motus, fcilicct iu Quantita-
te, Qualitate, Sc Vbi.

T«t. u. Secundum 1 / ubflantiam autem. Hic oftendit in
quibus non eft motus : Sc peimi oftendit , quod
ad Subftantiam non eft motus. Secundo , quid
nec ad Ad aliquid. Tertii .quid nec in A&ionc,
necin Pallione. Secundum ibi: Neque ei quod ad
aliquid. Tertium ibi : Neque agentis, aut patientis .
Prima condufio eft, quid ad Subftantiam non
Unw mu eft Tnotus. Probatur : quia omnis motus eft de

•i inifian. comrMj0 jn contrarium, vt patuit in praeceden-
ti capitulo ; fcd Subftamix nihil eft contrarium;
igitur ad Subftantiam non eft motus. Sed obitei-
tur , primo de motu caeli , qui eft ab eodem in
idem. Secundi , quia in Praedicamentis dicitur,
quid quantitati nihil eft contrarium : igitur fi
ad SublUntiamnon fit motus, co quid Subftan-

tiae nihil eft contruium.fequitur quid ad quan-
titatem non eft motus: quia quantitati nihil eft
contrarium. De illis, & aliis difficultatibus citca
iftara rationem videbitur in quxfttonibus.

Neque ei quod ad aliquid. Ponit fecundam con- j 4.
elutionem , quid in Ad * aliquid non cft>mo|us. sstsu,n<«tr[l
Probatur • quia ad illud non eft motu* quod ac- *« ad ali-
quiritur in aliquo quiefeente ; fed Ai aliqmdffe u ‘lul •
relatio acquiritur in aliquo, ipfo quiefeente; igi-
tur in ad aliquid non eft motus. Maior patet, quia
illa difpofiiio , ad quam eft motus , fi acquiratur
in aliquo , necellecft illud, in quo acquiritur
moueri fcctmdim illam difpofitionem.Et minor
probatur. Nam fi Socrates nunc fit dexter Pla-
toni, Sc Plato moucatur quiefeente SocratC,tunc
Socrates cfticitur finifter, ipfo non moto.

Neque agent tst aut patient u. Ponit tertiam con- Mstususneft
elutionem. Secundo declarat maiorem fuxpro-
bationis ibi : Primum quidem. Tertia conclqfiu eft
ifta. Ad aftionem,& patlionem b non eft motus. \

Probatur, quia ad nullum motum eft motus; fed 'y

omnis a&io eft motus, vel mutatio : igitur ad
nullam a&ionem, vel paflionein eft motas .

huius rationis Ariftotclcs fupponit minorem.

‘Primum quidem. Hic probat maiorem diftx
rationis : & primi oftendit qualiter ad aliquid,
vel in aliquo poteft e(Te motus diucrfimodc. Se-
cundo dc vuoquoque ponit conclufiones ibi: Motu/ quo-

Sed neque hoc pojjibile eft. Dicit igitur.quod ad mo-
tum efTe motum poteft inrelligi dupliciter : vno '' 4 m’
modo quod motus fit fubieiftum motus , vc
quemadmodum mouetur de albo in nigrum, aut
calefit , vel frigefit; ita etiam motus moucatur,
aut calefiat, aut frigefiar. Alio modo , quod )d
motum fit motus tanquam ad terminum , ita vc
vnus motus fit terminus alterius.

Sed neque j hoc poffibilt eft. Hic ponit conclu- j
fiones ; Sc primo oftendit.quod ad motum non c Telt>
eft motus tanquam ad terminum: fecundo often*
dit , quod ad motum non eft motus tanquam ad
fubiedhim : & tertio oftendit.qualitcr ad motum
fit motus. Secundum ibi : Amplius eiuflem eft.

Tertium ibi : Omnino autem , quoniam meuetur om-
ne. Eft igitur conclufio quarta. Ad motum non
eft motus tanquam ad terminum. Probatur aua-
dtuplicitcr. Primo, indu&ione: quia generatio
non eft ad motum aliquem tanquam ad termi-
num.tmmo eft ad rem permanentem , fcilicct ad
ejfe alicuius rei : Sc fimiliter corruptio eft ad non
effit alicuius rei , & ita inducendo in aliis moti-
bus, Sc mutationibus.

Similiter autem. Secunda ratio eft. Si motus
eflet motus tanquam termini, tunc ellet procef-
fus in infinitum in mutacionibustnam fi lanatio ;

ellet ad aliam, eadem ratione , illa alia ad aliamf
Sc fic in infinitam: Sc per confcquens qux mu-
tarentur vnica mutatione, mutaremur ad quam-
libet, quod eft itnpoftibile; quia aliquando con-
tingit mobile qnicfccrc.

Et amplius. Tertia ratio , quia fi vna mutatio |<J.
fit ad aliam mutationem tanquam ad terminum,
tunc non poflee cflcad quamlibet indifferenter,
fed determinate ad fiiam oppofitam, vt lanatio
ad xgritudinem, igitur cum lanatio fit ad fanita-
tem tanquam ad terminum, & cum hoc per te eft
ad xgrotationem , cuius terminus eft xgtitudo,
igitur fanario fimul eft ad fanirarem ,& xgriiu-
dinem , lictu ad terminos contrarios , quod eft
impoflibile.

Amplio, 4 autem. Ponit quartam rationem; Te,t* ‘I*
quia

) :

3*o

f

'7-

T eit. 14.

Teit. ly.

quia £ muracjo e/Tct ai mutationem» i & ilia ad
alum, fequcrerur qudd nulla e/Tct inutatio;con-
fequem implicat , fcilicet quod aliqua iit muta-
tio ad aliam mutationem , & tamen qudd nulla
iit mutatio. Confcqucnria probatur; quia ii vna
/it mutatio ad aliam,Seillaad aliam, & /Se in in-
finitum , tunc /une lifx infinitx mutationes or-
dinata: ad inuiccin : igitur ci>m infinitis non lic
dare primum,ncque vlutmim./cquimr quod non
eit dare aliquod intermedium.

simplius f eiuf.lftu tfl menu. Hic probat quin-
ram conriu/ionem, fciiiccc, quod ad motum non
fft motus, nec ad mutationem muratio unquam
ad fubiefium. Probatur quinque rationibus. Se-
cundi ibi : sb*pli'm apertet. Tertia ibi; Et rterj, <**
«lijfUiJ. Quarta ibi ; Simul autem, & quomtde eritf
Quinta ibi : simplius fit rei (pectet motu*. Prima
ratio c It: quia /i motus c/ler /ufeiedutn motus,
fequercrur qu dd motus clfct fubiedum corru-
ptionis ; eonfcqucns cil fultum : quia tunc mo-
tum quie/ccrer,& illud quod generatur corrum-
peretur, quod eit fai/um. Confcquentia proba-
tur, quia inorus, Sc quies opponuntur priuariue,

& per confcqucns habent fieri circa idem.

Amplius 6 apertet. Secanda ratio, quia videmus
/n omni motu , quod e/i fubiedum motus, e(Tc
alterum i motu, vr homo, quimouetur,aat cor-
pus. aut aliquid buiu/modi.

*• Et rurfin 7 aliquid. Tertia ratio, quia Ii motus
e/Tct fubiedum morus , eidem ratione illius al-
terius motus effer aliud fubiedum, de /ic in infi-
p/turn , quod e/1 impuffibile : quia tunc elfent
morus infiniti ad inuicem ordinati.

Simul aurem , ti~ tjucmoie erit Quarta ratio, fe-
queretur quod doclrinatio effet fubiedum do-
dtinationis , Sc generatio /ubiectum gencratio-
uis i conlcqucns cllfalfum, quia idem non eff
fubiedum fui ipftus, etiam quia anima efl fubie-
dum dodnnationis. Et confcquentia probatur,
quia non videtur cuius alterius morus dodri-
natio poffir c(Tc fubiedum , qu im dodnna-
tionis.

simplius fi 8 tres fiecies metu*. Quinta ratio, quia
tres funt fpecies morus , vt didum fuit prius;
runequ-rro vrrum quilibet illorum indifferenter
poflit e/le fubiedum alterius : vel vnus motus
determinatus alterius motus determinari , Sc
vtrunque apparet impofTibile.

Onmrte autem quoniam moueturomne. Hic offen-
dit quafirer poffir concedi, qndd ad morum lic
motus .dicens, quod tripliciter dicitur aliquid
Dioucri , vr didum fuit in principio huiu* quinti.

Vno modo , fecundum partem. Secundo modo
fecundum accidens. Tertio modo per fe, Sc pri-
mo.Tunc dicit,quod Ii aliquo modo debeat con-
cedi , qudJ mutatio fit fubiedum mutationis,
hoc ell iccundum accidens ; rno dd de illis , q ut
comperunr mobili fecundum accidens, non clt
noftra conflictatio : ideo dimiffa erant prius.

Quoniam autem 9 neque fuitfiantia. Hic offendit
in quibus generibus inuenitur morus : Sc primo
facit hoc. Sccundd.offenJit qualiter in vnoquo-
que illorum generum motus inucnirur. Tertio,
reducit motum , qui eff dc miniis ad magis, vel e
contra in eadem fpecie ad motum , qui eff de
contrario in contrarium : Sc quarto , detei minae
M>'tm 'fi dc immobili, quod opponitur motui. Secundum
ibil Metue igitur fiumdim qualitatem. Tertium
tbi : Qt!*. tutem in (ferie. Quartum ibi : Immobile
atuemefi, Eff igitur fexta coucluffo iffa , quod Co-
rii.

Lib. V. Phyficorum

*0.

1 9.

Tcxr. 17.

»?•
Texe. 18.

Ium in Quantitar* .Qualitate, & Vbi inuenirur
motus. Probatur, quia in iftis generibus eft per-
fecta contrai ictas : igitur cum omnis motus fit
de contrario in contrarium , (equitur quod in
quolibet i/lorumgencrom inueniarur motus, Sc
non inuenitur in alii* Prxdicamcnris, vt proba-
rum eff prius : igitur folitm inuenitur in i/iis.

Sed e dobiracur.quarenon facit mentionem dc
Situ .Habitu, & ^wdv/RefpondeturdeSiru,
quod pro tanto non facit mentionem dc Situ,eo
quod Sirus non acquiritur , vel deperditur , ni/i
confecuriue ad aliquem motum localem; Sc idc6
licet in illis tribus generibus reperiarur motos,
tamen motus reperti in irtis tribus generibus
funt confecuri ad alia genera, (tem dc Habito,
quia Habitus eft eorum, qux funt adiacencia cir-
ca corpus , aur circa partes corporis, qui non ac-
quiritur nili confccutione ad aliquem motum
localem ; nec etiam deperditur. Item , Quanda
e/i tempus; modo tempus eft morus , vt paret
4. huiu*, Sc ad motum non efl motus, vt iam pro-
barum eA.

Motu* igitur fecundum qualitatem. Hic f often-
dic qualiter in quolibec didiorum trium gene-
rum inuenitur motu* , dicens . qubd morus ad
qualitatem appropriato nomine vocatur «Itera-
tio; Sc dico noranrer, appropriato , quia quili-
bet motus dicitur ab alircr fe habere , Sc ffc
eff nomen commune cuil iber motui, l/cct appro-
prierur motui ad Quaiiratein. Sed motus ad
Quantitatem non nominatur vno tiomine,fed
denominatur augmentatio , vel diminurio. Mo-
tus aurem fecundum locum , non habet aliquod
nomen commune; vocatur tamen lacio , fed hoo
eff improprie; quia proprie loquendo latio Co-
lum dicitur dc illo, quod monetur motu vehitio-
Lis, ficut quando homo moucturinnaui.

Qua 10 autem in eadem (pecte. Hic reducit tuo- Tcxr. t#.
tum , qui efl de minus ad magis , vel e contra ia
eadem fpecie, ad motu nide contrario in contra-
rium: Sr ponitur iffa concluffo , qudd omnis
inorus » qui eff dc miniis ad magis , vel i contra,
eff de contrario in contrarium. Probatur ,quia
illud dicitur minus tale , quod magis habet dc
contrario ; Sc magis tale, quod minus habet dc
contrario ; igitur omnis motus , qui eA de mi-
nus ad magis , vel c contra in eadem fpecie eff
de contrario in contrarium.

Immobile autem tfl. Hic determinat de immo- * r-
bili, dicens , quod aliquid dicitur immobile cri-
pliciter: vno modo, quia omnino impoffibile eff f-/tf
ipfu m muueei, vel murari; Sc ffc Deus eff omni-
no immobilis. Alio modo dicitur immobile ,
quod vix ruouerur, vel in multo tempore pa-
rum mouetur , aur quod incipic moueri ; Sc cale
non dicitur proprie immobile , fed grauiter mo-
bile. Tertio m odo dicitur immobile , quod
aprum natum eft moueri, Sc de fado non moue-
tur , fcilice r in meufura , qui natum eft moueri;

Sc boc rangit per hoc , quod dicit. Tunc cum
aptum natura eff , Sc vbi, Sc quomodo, Sc dicit
tunc pro ranro : quia licet ctrlum non mouea-
tur in inflanti, eo quod inflans non eff menfu -
ra , qui ctrlum naruin eff moueri , 8c quia ter-
ra non eff locus , in quo ctrlum natum eff mo-
ueri : Sc dicit fic ad denotandum qualitatem
motus , Sc ideo licet caelum non muueatur mo-
rti redo , propter hoc tamen non (equitur qudd
quiefear a motu redo : quia non eft narum mo-
neri tali motu.

ANNO

Nf i

Qujeftio I. 311

ANNOTATIONES.

9 T N ad aliqui i none fi motus. Nota primo.quod
- 1 aliquo Prxdicamentoeflc per fe motum po-

teft inteiligi dupliciter; vno tnodo, vt hxc deter-
tuistAmt*- minat io perfe, determinet raotum,& fic in omni
HhfsrUm Prxdicamcnto cft per fe motus , cuius emitaseft
n lApr*- fijccefliue acq ai libi lis. Alio modo (ic , qu6d de-
*'• terminet ejft , Sc ita in illo Prxdicamento eft per

fe motus , cuius entiras gratia fui, Sc non alicuius
alterius, terminat motum. Secundi , nota quod
Trmuurt aliquid dicitur per fe terminare motum duplici-
mnm do- ut ; vno modo per ic prim6,adco quid non prx-
flkmr fUpponit necellarii aliquid aliud terminare il-
lum motum , vel alterum. Alio modo per fe fe-
cundi ; Sc fic illud terminat aliquem motura,
quod nihil aliud qu^m ipfum terminat , tamen
neceilarii prxfupponit aliquid aliud terminare
illum motum:ficut fimilitudo per fc fecundi ter-
minat aflimilarionem , nihil enim terminat aifi-
milationem, nifi fimilitudo ; tamen ipfa non po-
reft eam terminare, nifi aliqua qualitas prius ter-
minauerit aliquam alterationem : cum enim fi-
roilitudo fit relatio, ncceflarii prxfupponit Tuum
fundamentum, quod cft qualitas.

Nota tertii, quod ad hoc, quid aliquid per fe
primo terminet motum, tria requiruntur.Primd,
quod terminet illum motum inrrinfecc , Sc idci
locus non terminat motum localem per fe primi,
fed vbi. Secundo requiritur, quod ratione fui , &
non ratione cuiufcumquc fibi accidentis , termi-
net morum, aliter enim terminaret per accidens,
& non per fe. Tertii requiritur, quud non necef-
fatio prxfopponar aliquam aliam mutationem
terminari ad aliquem terminum.

I j. Exhisfequirur primi , quid cum relatio non
fufeipiae magis tSc minus , nec habeat contra-
rium, nifi gratia fundamenti, vel termini , qnod
ncc etiam terminat per fc motum , gratia fui, fed
folitn ratione fundamenti , vel tetmini ; cum
ipfa non poflit in aliquo de nouo acquiri , nifi
prius aliqua forma abfoluta terminet aliquem
morum.

Secundi fcquitur, quid licet ad relationem
non fit per fe pruno motus.vt ex di&is iam parer,
eft tamen bene per accidens : accidit enim, quid
mouetur de albo in nigrum , quid ipfum fiat fi-
mile, vel diflimile alteri. Et fi dicas, quid Scotus
hic dicit , quid illud quod mouetur ad relatio-
nem tranfmutaruc fc quiefeente , ergo quod ac-
quirit relationem de nouo quiefcit,3c non muta-
' cur, ncc per fe,ncc per accidens. Dico.quid Sco-
tus, Sc Commentator , cuius funt verba, non in-
telligum aliquid fimplicitcr quiefeere , Sc cum
hoc ad relationem tranfmutar i (quia hoc con-
tradictionem inuoluit } fed intelligunr , quid il-
lud, quod tranfmutatur ad relationem, quiefeir,
id efl ,non mouetur de necefliute , mutatione,
quareft ad formam abfolutaro.id cft, non moue-
tut ad fe, licet rnoueatut ad alterum, de quo infri.
b jii yillionem & Paffionem non ejl motus. Nota,
Ai Xs»*i *l0^ non v‘detur bona confequentla.y^d motum

( y pfiimrm *** f*r r* ; ,Tg' *d *&*••** % & paffiontm

unsftm- non tfl per /i motus. nam hxc confcquentiacx hoc
videtur tenere , quod aCtio & paflio funt motus,
quod cft contra Atiftotelem in $. huius. Dicunt
aliqui, quid h$c confcqucntia cenet ex hoc, quod
a&io, &pa(fiofunt motus faltem materialiter,
licet non fint motus formaliter. Sed hoc non
valet, quia aftio , Sc pallio materialiter nihil

aliudeft.qulm forma fluens, & ad illam bene
eft motus: fed fi accipiantur formaliter, mant-
feftum cft , quid ipfa non fnnt morus. Idei di-
cunt alij , quid prxdi&a confcqucntia tenet per
locum a fimili : nam eadem cft ratio , quare ad
asionem , Sc paflionem non cft motus , Sc quare
admotum non cft motus-, ad hoc enim quod
aliquid fic fubie&um, Sc terminus motus, requi-
ritur, quod in fe fic quoddam permanens potens
eflcfub quiere , quantum cft ex parre fui : modo
ficut motus non cft permanens , fed quoddam
fiicccfliuum , ira nec a&io , nec paflio ; confi-
ftunc enim in quadam fucccflione. Pollet etiam
dici , quid prxdi&a confcqucntia tenet per lo-
cum i maiori , fi enim motus non cft motus, ncc
i fortiori adionis , Sc paflionis erit motus , eo
quid per quemlibet motum confequitur attio
Sc paflio fi ergo ad adfcionem , Sc paflionem
eflet motus, etiam motus elfirt motus.
c sfd motum non efl motus tanqtutm ad terminum. 1 J .

Nora, quod fenfus huius conclufionis cft , quid
motus non acquiritur per motum , neque muta-
tio per mutationem : & ratio efl , quia omnis
mutatio procedit in fuis terminis per (c , atque
adeo , polito termino ad quem cft motus per fc,
non requirirur alia mutatio habens alios termi-
nos ; St fi dabitur , hoc erit per accidens. Haec
dcduiftio pater, quia tali termino vnius motus,
vel mutationis acquifito, poteft quiefeere mo-
bile , atque ira non cft per fe motus , neque mu-
tatio ad morum , Sc ad mutationem,
d Si mutJtio ejfet ad mutationem , nulla tffet mu •
tatio. Nota, quid hxc confcqucntia ex eo te-
net : quia res dum fit , nondum cft ; fi ergo mo-
rus fit per motum: ergo dum fit, nondum cft.

Tunc vitri , ille alius mortis quo fiebat , fi per
alium fir , nondum cft , dum fit, Sc paritet de in-
finitis ; quare nullus cft , quia non datur primus
motus, quo motus fiar, cum quilibet fiat per mo-
tum : nullus ergo erit mocus.

Nota fecundi , quid fcquentcs rationes, qux
habentur dtext. 14. vfque ad 17. communiter ad-
ducuntur ab cxpofitoribus ad probandum, quod
ad motum non fit motus , vt ad terminum : Sco-
tus autem vtitur cis ad probandum ,quid non
fit motui ad motum tanquam ad fubicdium,id
cft , quod mocus non pollic cite fubic&um mo-
tus, nec mutatio mutationis ,& eft fatis fnbti-
lis deduftio, Sc vt credo magis ad aures Arifto*
telis.

e Sed dubitatur , quare non fai it mentionem de Si-
tu,&c. Nota , quod ex eo Ariftotclcs non probat
motum non eflc ad quando , quia quando acquiri-
tur in aliquo fine fui mutatione ex fola adiacen-
tia temporis; nam tempus cft menfura morus,
motus autem in aftionc, Sc paflione confidit, at-
que adcooftcnfo, quod ad a&ionem, Arpaflioncm
non eft inoius , facile oftenditur , quid ad ip-
fum quando non cft motus. Similiter , non pro-
bat Phitofophus , quod ad Habirum non fit mo-
tus, quia ficut relario poteft acquiri in aliquo
fine fui mutarionc , ira Sc Habitus; probaro
ergo , qu6d ad relationem non eft motus , facili
probatur , quid ad habitum non fit motus. Et
quia firus non acquiritur de nouo , nifi per mo-
tum localem , cerrum cft autem, quod motui
localis non cft per fe ad fitum , fed follfci per ac-
cidens, ideh certum eft , quod ad fitum non eft
per fe mocus. Nec valer dicere, quod vbi acquiri-
tur inaliquo.ex foUadiacemia alterius, & -alte-
rius

i™

riut fuperficiei , fine fui mutatione : ergo nec ad
vbi ctit pct fc motus. Antecedent patet,fuppofi-
10, quod fupcrficicmcunisB.Vitginiscircundct
aha , Sc alia fuperficies actis , ipsi immobili per-
manente, acquiritur alius, fic alius refpeftus vbi-
cantis.ad vbicaturo.fcu locantis ad locatum, cum
fundamentum eius.fcilicct fuperficies aeris lo-
cantis fit aliud, & alind.Hoc, inquam, non obdat:
quia non eft fnnile de Vbi , fic aliis Prxdicamen-
tis rcfpcdiiuismam Vbi non poteft acquiri in ali-
quo fine mutatione locali fui* vel altetius, & cft
terminus per fe primus iplius mutatioms>noneft
autem fic de aliis Ptxdicatncntis.
f Hic 0 ftendit , qualiter in quolibet di Horum trium
generum , &c. Nota, quod, fi fumamus motam in
communi, in quantum comprehendit fub fe tam
motus , quam inliantancas mutationes , quatuor
habet fub fcfpecies.fcilicet generationem, & cor-
ruptionem ad fubftaniiam , augmentaiioncm, fic
diminurionem ad quantitatem , altctationcm
ad qualitatem , fic motum localem ad vbi : nam
motus fumit denominationem ^ termino a d
quem modo quatuor funt Prxdicamcnta , qux
fum termini motus, feu mutationis.fcilicct Sub-
ftantia, Quantitas, Qualitas, fic Vbi. Si autem fu-
matur motus prefsc, quatenus habet ttes illas
conditiones , quas affignatPbilofophus itxboc j.
ttxt. fic quas nos fupra retulimus in j.4»»*f4-
tione ni fecundum tap. folum habet tres fpccies.ad
quas cft per fe motus , videlicet Quantitatem,
Qual i tatem, fic rW.

Lib. V. Phyficorum

Q_V A S T 1 O 1.

Vtrttm ad fsbfantiam fit motus i

hi\(l.bie ttxt ro.D. Thom.f. Pbyfir. tat i. Auecroct , &
onitut 'wtctfictci iblJrm /tgidius Romanas in i-Pbyf.

I» S ; liando* •» n. M*rsfh.f.vhima atr.i.Cotumbiic.
tn \.Pkyfir. y |. Complmcn Ji^xx.Pbyfu.q. j.Hurtado
Jrfi.ll. Pirtfie.ftt3.il. h\tct(x ttm.i . PiiUftfb.fmaft.x6.
ftlt. 1. l uentes s - Phjftt.qutft. x.dijfit. r. mrt. 1. Ruuiits
ihei. etf. t. -jutft. vuita for. 1.

R c v t t v r quud fic , per Ariftotclem
in Poftprxdicimemis, qui enumerando
ipecies motus numerat generationem.

Secundo , patet per Atiftotelem j. buim , qui
declarans definitionem motus per indu&ioncra
in diucrlis generibus motum, inducit de genera-
tione. qux cft motus ad fubftantiam.

Tertio , quia motu» eft generatio partu poft par ■
temeint ptrfeditnio , ad quam mobile tendit donec
perfuiatur ; cr fit ina:tu ; igitur motus cft genera-
tio. Antecedens apparet per Commentatorem ).

buim, qui fic definit motum. Tenet confequentia,
quia genus pofitum in definitione alicuius debet
ptxdicati de definito; modfi ad iftam : rnottueti
generatio , fcquitur per conuctfionem, igitur gene-
ratio e fl motui.

Quarto, omnis mutatio fucceffiua, qui fubie-
&um fc habet aliter quam prius , eft motus ; fed
generatio eft huiufmodi : crgo.ficc. Maior paret:
quia moneri eft aliter , fic aliter fc habere, quam
pi iis , fic idcA quod prius , fic poftenus aliter fe
habet, mouctur ; fic minor probatur : quia in ge-
neratione fubftantiali proucnit fucceffio propter
partesq^nttratiuasfiibiedi.

Quin.fi , arguitur per definitionem motus,
quia metw efl ailutenti* in potentia , fecundum quod
tn petentia >(cd generatio cft afhis , fice, quia cft

aftus generabilis, fcoindum quod generabile, fed
generatio elt motu» ad fubftantiam: ergo, ficc.

Sexti» ,nifi fic, hoc edet m ptopofuo: quia
fubftamix nihil effet conuatium •, fed ptoptet
hoc non , quia in vnoquoque genctc cft vna pri-
ma conitaticus,vt patet io.Afft4pi.irxt.ii.roo-
dd Subftantia cft quoddam Genus , igitur Sub-
ftantix aliquid cft contrarium.

Oppofuum arguirur per Ariftotclem in ifto
quinto , ttxt. 1 o. fic probatur ratione , quia omnis
motus cft de * affirmato in affitroatunv.fed nnlla
mutatio ad fubftantiam , eft de affirmato in affir-
matum,nam generatio cft ad affitmatum,fcd non
dc affitmato.fic e contra de cotruptioneietgo.fitc.

Secundfi , illud quod mouctur , eft ; fed illud
quod generatur non cft : igitut quod genetatut
non mouctur , fic per conlcqucns genetatio non
eft motus ; modo fi ad fubftantiam eflet aliquis
motus , maxime clTct genetatio : igitoc ab fub-
ftantiam non cft aliquis motus.

Notandum , qufid motus accipitur tripliciter.
vno modo pro omni mutatione » fiue fit iubita, u nui ut i.

Guc fucceffiua, fiue fit in fubic&o in a&u, fiue fit fHm ***&’•

in fubie&o in potentia : & ifto modo ifti termini **"' •
motm, fic mutatio c onuettuntur. Alio modo acci-
pitur motus pro omni mutatione fucceffiua', Guc
fit in fubicfko in a&u , fiue in potentia : fic ifto
modo definit Anftotcles motum in buim , fid
etiam ifto modo fumit motum in Poftptxdica-
inentis, vbi diftinguit fpcctcs motus. Tertio mo-
tno, furaitur motus proptiiflime, pro mutatione
fucceffiua fadla in fubic&o in afiku de termino 4
ejuo polit iuo , ad termtnura4d fnrw»pofitiuum,fic
fic capit Atiftotclcs motum in ifto quinto ,ttxt.i9.
quando probat, quod folum in tribus Generibus
inuenitur motus, fcilicct in Quantitate.Qualita-
tc , fic Vbi : fic fic ifti termini metue fic mutatio fe
habent ficut fupetius , fic inferius : nara omnis
motus, cft mutatio, & non e contra.

Secundo notandum, qn6d mutatio ad fubftan- 4.

tiara , vt generatio , fi c b corruptio differunt ab Gtnnakjf
aliis motibus : nara pct generationem mutari eamqinif-
refpondctur ad interrogationem faiftam pct quid
efl : fed per alios motus , vel mutationes mutari
refpondctur non ad quid eft , fed folum ad quale,
vel ad quantum , aut ad vbi , vel ad aliquid huiuf-
raodi. SccundA per generationem mutatur no-
men fic definitio , fed per alios motus non , fed
folum mutatur prxdicatum accidentale , quod
prius vcrificabatur. Terttfi , qubddc ratione ge-
nerationis cft, quod fit ad terminum ad quem, ni-
hil connotaudo de termino d quo , fic e contra, de
ratione corruptionis eft, quod fit ii termino d quo,
nihil connotando de termino adquem\fed de
ratione aliorum tnoruum , vt altcrationis , fic
augmentationis eft, quod finta terminis i qui-
/0«, ad terminos ad quot. QuartcN differunt, quod
in mutatione fubftantiali non eft aliquod fubic-
Cium in a&u manens idem ante mutationem , fic
poft, fed folum in potentia , vt materia prima;
icd in aliis motibus manet idem fubic&umin
a&u poft, fic ante.

Tunc ponuntur conclufiones. Primaeft:Nul- f*
la mutatio ,in qua folum cft fucceffio propter /
pajtes quantiratiuas iubicdi , eft motus. Proba-
tur : quia omni motu aliquid mouctur pr imo;fed
in tali mutatione , in qua tota fucceffio proucnit
propter partes quantiratiuas fubie&i , nihil mo-
uetor primo : igitur talis mutatio non eft morus.

Maior probatur , quia omne quod mouetur , auc
mouctur

Quseftio I.

mouetur prim6, vel non primo : fi non prim6
moucarur, hoc eft , pro tanto, qudd aliqua pars
cius mouetur prira6 , aqua totum denominatur
moueri non piimo. Et minor patet > quia illud
fubiedum , in quo eft fucccflio propter partes
quantitariuas, vel ipfum torum mouetur prim6,
vel aliqua pars cius : non ipfum totum , quia iam
clTct completa mutatio, vel nondum incipcrettfi
aliqua pars cius , tunc vel pars illa, in qua difpo-
fitio fecundum quam eft motus , cfiet introdu-
da, vel alia pars, in qua eft introducendi Non
primo modo.quia illa pars non mouetur, fed iam
mota eft , quia habet terminum ad quem motus:
nec fecundo modo , quia illa pars non mutatur,
fed eft mutanda ; Sc per confcqucns fequitur,
quod tali mutatione , in qua prouenit fucccflio
propter partes quantitatiuas liibiedi nihil mo-
uetur; fed omni motu aliquid mouetur : igitur
nulla talis mutatio eft motus.

Secundo , quia fi per aliquod tale fubiedum
conrinue induceretur caliditas fumma tora fimul
in eadem parte fubiedi, fucccfliue tamen fecun-
dum partes quantitatiuas fubiedi;tunc illud fub-
iedum muraretur, Sc tamen non mouereturjnuia
fi fic, moucretur fecundum calidi ratem , fed hoc
efl falfum:quia nulla pars illius fubiedi eft prius
miniis calida, Sc poftea magis.

6. Tertii fcqueretur , quod illuminatio confe-
quens vmbram terrx clTct verus morus ; fed hoc
eft fa!fum,quia omnis verus motus de fui natu-
ra eft fucccfliuus, Sc tamen illa mutatio , fciliccc
illuminationis , quantum eft ex natura fua , elice
fubita. Secunda confcquentia probatur , quia in
illa mutatione eft fucccflio propter partes quan-
titatiuas fubiedi. Contra primam rationem ob-
jicitur, quia per eandem rationem poteft proba-
ri, quid nihil moucretur : quia non torum irio-
bile, per quod fit mutatio : quia vna pars eius eft
murara*, &alia muranda, & per confequens , cum
nulla pars eius de fado mutetur , fequitur quid
illud fubiedum non muutur , vel faltem illa ra-
tio probat euidenter, quod nihil mutatur primi.
Rcfpondecur , quid non eft fimile de motu , Sc
mutatione : quia non eft inconucnicns concede-
re, quid nihil mouetur primi. Tamen aliter po-
reft dici, quid in toto tempore, in quo fit muta-
tio, illud fubiedum mutatur primo : quia fecun-
dum fc, Sc quamlibet partem fui, licet fecundum
nullam eius partem mutetur fimul, immo fucccf-
fiuc per partem poft partem.
j, Secunda conclufio. In mutatione ad fubftan-
jtmttiitnt tiam non eft fifccelfio , c fecundum gradus for-
•i faifut- m.r , fed folum fecundum partes quantitatiuas
ry* fubiedi. Probatur , quia nulla fornu fubftantia-
lis/ccundum quam eft mutat io,fufcipitmagis,&
riiniis : igitur in nulla mutatione fecundum fub-
ftantiam prouenit fucccflio propter gradus for-
mx.Confequcnria renet;& probatur antecedens,
quia fi fubftantia fufeiperet magis, & minus, hoc
edet confecti tiui ad intcnfioncm,& remiflionem
primarum qualitatum ; fed propter hoc non , vt
poteft induci per experientiam in multis:qui»acr
in hyeme eft multo frigidior, qaum calidus , Sc
per confequens poti iis cifet aqua.qulimaer.Itcni,
ferrum ignitum potius clfct ignis, quam ferrum,
Scita de aliis.

Tertia conclufio. Ad fubftantiam non eft mo-
tus. Probatur , quia in mutatione ad fubftantiam
tota fucccflio prouenit propter partes quantica-
tiua$ fubiedi : igitur nulla mutatio ad fubftan-
Scoti «per. Tom.ll.

ftu>S» [i
nalmmgrd-

tiam eft morus. Antecedens apparet per proce-
dentem conci ufionem:& confcquentia renet per
primam. Secundo, quia illa mutatio non eft mo-
tus,qux de fui natura non eft fucccifiua, fed tota
eius fucccflio prouenit confeeutiue ad alios mo-
tus;fcd mutatio ad fubftaniiamde fui natura non
eft fucccifiua , fed ex eo folo eft fuccefliua , quia
confequitur motum fuccelfiuumicrgo.&c.Maior
patet, quia de ratione motus eft, quod fit fucccf-
fiuus. Et minor probatur, quia fi caliditas fura-
nu eflee fimul introduda in totum fubicdum.ita
quod non prius in vna parte, quim in alia , tunc
fubitd introduceretur forma fubftamialis ignis:
fed cx quo nunc de fado introducitur caliditas
fucccfliue fecundum partes fubiedi , ita etiam
fucccfliue introducitur forma fubftamialis ignis.
Et fic patet , quid ad fubftantiam non eft mo-
tus , fciliccc accipiendo inotum tertio modo
priis dido.

Ad rationes, omnes folutz funtperdiftindio-
nem. Ad vlrimam dico, quod Ariftotclcs io.Mc-
taph. text.i 1. accipit contrarictatem large, prout
fc extendit ad oppof!iionem>qu* eft inter priua-
rionem, Sc habitum.

ANNOTATIONES.

a Afms mottu eft de aff.rmato in affirmatum.

V-^Nota, contrarictatem requiri inter ter-
minos motus proprie didi , qux non inucnitur
in fubftantia : requiritur enim ciTc duo extrema
aifirmanua , qux inter fc ita diftent , vt habeant
per fc, & cx natura fua latitudinem qiiandatn, ra-
tione cuius ab vno ad alterum polfit efle fuc-
ccflio; crtmquc fubftantiz non fuit diuifibiles,
quia quantum de fc eft , in inflanti introduci
poliunt , ideo carent tali laritudine , ratione cu-
ius ab vna in aliam tranfitus fucccfliuus ficti
poflir. *

o Generatio & corruptio differunt ab aliis motibus.
Nota , quod alteratio eft mutatio fubiefli ftnftbilts
permanentis in /itu affeBibut : vctbi grati 3, quando
homo tranfit de fano in xgrum , manet idem ho-
mo, mutatur vero fecundum aftedus, id cft,a fa-
nitate inxgritudincm. Ex quo duo colliguntur:
primum , qu6d alteratio fit in qualitatibus acci-
dentalibus rquod infinuat Ariftotelcs in Poftpra-
dicamrvtis , cap. de motu,\ bi dicit , fecundum oin-
nes aftediones accidit nobis alterari tSc*nhoc j .
cap. 1. vbi loquitur de huiufmodi qualitatibus,
& j. Aletaphyf.text.iS.cap.de Qt salit. Secundum,
quod fequitur , eft quod fubiedum altcrationis
dicitur fenfibile, ad differentiam materix pri-
mae , qux quamuis fit fubiedum , non ramen eft
fenfibile: quod docuit Ariftotclcs 1 .Phyftc.cap.7.
& 1. de sJnima, cap.6. text.6 $. numerans vniucr-
fa fcnfibilia, alfcrcns in triplici efTc differentia;
videlicet, fcnfibilia propria , qux vnico femiun-
tur fenfu, vt fonus,qui folo auditu fcnritur;fcn-
fibilia communia , qux pluribus fenfibus co-
gnofeuntur , vt magnitudo Sc motus : Sc fcn-
fibilia per accidens , vt quxlibct fubftantia,
qux ratione accidentium fenfibilis eft : materia
amem prima nullo iftonim modorum fcnlibi-
lis eft.

Nota fecundi , quod Generatio eft mutatio hu-
ius totius in hoc totum eodem fubittto permanete. No-
mine taiiu intclligitur perfeda fubftantia , qux
mutatur in aliam tocam prima corrupta;manen-
tc eodem fubicdo , id cfl , eadem materia prima
D d manente

8.

C'»rrariitat

rejuiiitur
inttr ttrmi-
net metue.

Alteratio

quiJfit.

9-

Genrrathnu

itfuutie.

Lib. V. Phyficorum

3‘4

manente fub vmque forma : eftque fcnfus, Ge-
neratio eft tranfmuratio vnius perfc&x fubftan-
tiz in alteram pcrfe&am fubftantiam, nulli fub-
ftantia manente eidem numero fub vtroque ex-
rremo tranfmuutionis , licet maneat aliqua im-
perfeda fubftantia in vtroque extremo. Hzc de-
finitio generationis defumitur ab Ariftotele i n
hoc cjp.text. 7. vbi dicit quid Generati* eft muta-
ti* de non effe ad effe , & corruptio c contra : fed
omne quod generatur, ex aliquo corrupto gene-
ratur, quia generatio vniuseft corruptio alte-
rius, vt didtur Generatione : ergo impof-
fibilc eft , quid in generatione permaneat idem
(ubic&iim fenfibile , Sc eadem perfe&a fubftan-
tia ; Sc hoc eft , quod dicit hic Scorus > quid per
generationem mutatur nomen , Sc definitio, Sc

Jjuod in mutatione fubftantiali non eft aliquod
ubicdum in adu manens idem ante mutatio-
nem , & poft.

Ex hoc fequitur primi , quod alteratio differt
a generatione ex parte fubiedi , quia fubie&um
altcrationis eft en» in adu,& fubftantia comple-
> ta ; fubicdum veri generationis eft ens in poten-
tia, vt materia prima.

IO. Secundo , fequitur quid generatio differt ab
altcratione ex parte termini ad <fuem, quia termi-
nus ad tjuem generationis eft ens (impliciter , &
fubftantia complcta;tcrminus autem adeptmaX-
terationis eft ens fecundum ejuid,\ t docet Arifto-
teles 7.Metaph. text.7.& deinde, vbi dicit , quod
ipfum epud efiyid eft, prima fubftantia, eft ens in
adu, atque (impliciter, extera veri ex co dicun-
tur entia, quia entis entia funt, id eft, qualitates,
aut quantitates.

Tertii, fequitur quod generatio , St alteratio
differunt ex parte mutationum : quia generatio-
nem immediate przcedic aliqua alteratio , quz
difponar fubicdumad generationem, fcd fecus
eft in altcratione: quia aliqua alteratio fit fine
difpofitione.

f In mutatione ad fubftantiam non eft J uccrffio fe-
cundum gradu* forma Nota, quid prtjtcr diferimen,
quod eft inter generationem , & altcrarioncm,
caufans differentiam elfcntialem inter illas , vr
/cilicet rermini adeptos fint diuerfi, inter genera-
tionem, St alios motus datur aliud diferimen, vi-
delicet, quod cztcri denominant fubfedum ; ge-
neratio veri denominat terminum. Item, quod
terminus ettpto in motibus, eft pofitiuus, Sc con-
trarius,vr ex nigro fit albumjin generatione veri
eft priuatiuus , Sc contradidorius , vt ex non ho-
mine generatur homo , Sc ex non leone leo. Af-
fignzrur etiam aliud diferimen, videlicet , quid
motus fiunt in tempore , generatio veri in in-
flanti i Sc hoc diferimen verdne aflignetur exa-
minandum venit : quam difficultatem explicat
Scotus in fcqucnti quzftione , Sc etiam nos ibi-
dem eam explicabimus.

I f . Pro nunc , nora fecundi , quod fubftantia po-

Sul/Uti» ki- teft accipi dupliciter : vno modo quantum ad
fanamfum» proprium modum edendi *aui eft effe peT fe , Sc
non in alio, qui quidem modus non eft pofitiuus,
fcd negatiuus;fic quantum ad hoc fubftonria non
fufeipit magis, nec minis, nec infra eandem fpe-
cicm , nec in diuerfis : & hoc modo poreft intel-
ligi Philofophus in Przdicamctis, qui dicit fub-
(lantiam non fufeipere magis , Sc minus. Alio
modo poteft accipi fubftanria quantum ad enti-
rarem ftibftraram huic mo^o cflendi : & ifto mo-
do eft dubium , virum fubftantia infra eandem

fpeciem habeat latitudinem graduoro,fccundum
quos fufeipiat magis, & minus.

Nota terrii» quod gradus idem eft, quod gtef- Gniw f*.
fus : dicitur enim i gradior graderu , fle ex hoc
tranfumirur ad plura alia quia fecundum ifto»
gtcffu» itur de vno loco ad alium •, ita etiam quo-
dammodo pet iftos gradus mobile , fiue forma
graditur quodammodo dc vno gradu in alium:
dubium eft ergo an forma fubftantiali» habeat
huiufmodi gradus fecundhm quos fucccffiue ac-
quiratur.

Nota quarti», quid comparationum quzdjm CSftHtU^i
eft abufiua ; vt cum dicitur , lux eft clarior tene- mdtifUt.
bris : quzdam eft exccfliua , vt chm dicitur , infi-
nitum eft maius finito : quzdam eft zquiuoca,vt
cim dicitur , fonus eft acutiot faoore : quzdam
analoga, vt cum dicitur, quid fubftantia eft per-
fe&ius ens, quam accidens : Sc ifta analogia non
tollit omnino vniuocationem Mctaphyficam:
quzdam eft vniuoca , vt chm dicitur , vnura ens
eft albius alio , Sc hzc eft proprie comparatio fe-
cundum formam vnius fpcciei , de qua dicitur 7.
huius, text.j 1 . quod comparatio fit in fpccie fpc-
cialiffima. Proprii ergo magis, Sc miniu accipiun-
tur in forma eiufdem fpecici.

Nota quinto, quod matta, Sc minm,6c magi/, it 11.
miinu, differunt & conucniunt. Conueniunt qui- 6*

dem dupliciter. Primi , quia vtrumque eft com- mam
parario quzdam. Secundo , quia vtrobique eft
comparatio difquiparami.T,qux oritur ex difqui- omniit.
parantia & difformitare terminorum. Sed diffe-
runt quincupliciter. Primo, quia motus, St mimtt
important comparationem vnius ad vnum prx-
cisc in fc ; fcd magia , dc minia important compa-
rationem vnius ad vnuin.non prarcisc in fc.fed in
comparatione alicuius terti), quod participant,
puta alicuius formx. Sccundi,quia magis, & na-
nus funt aducrbia:& ideo diftinguuntur fi ait mo-
di } fed maius , Sc minus funr nomina ; idei acci-
piuntur non modaliter, fcd nominalirer,& figni-
(icant formas, & non modos formjr. Tertii, quia
magia, St minus non dicuntur dc forma participa-
ta *, fed magis de ipfis participantibus j fcd rmuu*.

St mmui contra. Quarto , quia magi* , &: minus
fumuntur penes intenfionem , Sc rcmiflionem
formar ; fcd maius, Sc minus penes cxtcnfionein,&
intenfionem. Quinti , quia magis femper prz-
fupponit maius in fomia,& non c conuerfoificuc
patet de quantitate. Ex his facilccolligi poteft,
quid fubftantia non habet in emirare fua gra-
dus , fecundum quos fufeipiat magis. St minia-, at-
que adeo produ&io formz fubftantialis eft in in—
ftanti , nam alias generatio non diftingueretur i
motu proprie diifto , quod eft contra Philofo-
phtim in hoc /.

Q_y jtsno U.-

Utrum omnis mutatio ad fubftantiam
fit fitcccjjiua.

Vide Suarem Jift 49- Met. fiB.4. Flandr. 1 1. kletofb. au.\\.
«rr....Itere authoies citatos q»*j 1.1.& %.hmue ItCri.

Rcvitvr quid non \ quia omnis I.
murario j quz eft terminus mutationis
gPg*f dinifibilis , & fuccefiliuz , eft indiuifi-
bilis , & fubita; fcd mutatio ad fubftantiam eft
terminus mutationis diuifibilis , Sc fucccffiux:
igitur mutatio ad fubftantiam eft fubica,& indi-
uifibiiis.

)•

i H

■“•»««* U

MW/wr

‘•""«ii*

**• P**nit
**•$* fr*.

£* fd*
i***.

ui7ibfiis.Vl.imrprobaturfquia fi mutationis diiti-
fibilis terminus efTct diuiftbil/s,iam illius termini
ellcr alter terminus, Sc fic in infinitum. Er minor
patct,quia omnis mutatio ad fubftantiatn cft ter-
minus alterationis , qux eft diuifibilis mutatio.

Secundi, omnis mutitio inter conrtadi&o-
ria cft fubita , Sc indiuifibilis ; fcd omnis muta-
tio ad fubftantiam eft mutatio inter coruradi-
dloria : ergo , Scc. Maior probatur : quia con-
tradidio cft oppofirio, cuius fecundum fc noti
cft dare medium , vr patet primo Poftcriorum,
texr.i ). & /.Pby/ic.tcxr.i6.& 4. Mctaph.text.t 1.
Er minor patet : quia mutatio ad fubftantiam eft
gcneratio,vel corruptio, & vtraquccft contradi-
ftoria,fci licet inter nonefli.

Tcrtid.quia cuiuflibet rei.qux de nouo gene-
ratur, cft dare primum initans fui efli\wt in ge-
neratione Socratis eft dare vnum inftans, in quo
verum cft dicccc ; rmuc Socrutexefl,^ nunrjuntn un-
tehtcfuit : vt patet 8. huius, tcxt.65. igitur muta-
tio ad fubftantiam cft fubita. Tenet coiifcqucn-
tia:quiacx quo fubftantia nunc eft, Sc nunquam
ante hoc fuit , fcquitur qu&d fubicb fit fa&a imi-
tatio de 1 ion efle ad efle.

Quarti, quia in fubftantits eft dare minimurti
naturale, vt patet primo huius, tcxr.jt» igitur il-
lud minimum generatur fubittS : quia fi genera-
retur fuccefliuc.priiks eftet genita medietas, quam
totutn ; Sc per confcquens ellec dare minus mini-
mo.quod eft impoftibile.

Quinto, nulla fubftantia fufeipit magis,& mi-
nfts;nec alicui fubftantix eft aliquod conrrarium:
igitur nulla mutatio ad fubftantiam cft fucccfii-
ua.Tcnet confcquemiarqma tota caufa fucccifio-
nis eft contrarietas.vcl fulcepcio magis, &: minus.
Antecedens patet in Prxdicamcnris.

Oppofitum arguitur per experientiam : quia
fuccefiluc generatur ignis in ligno, vel in cande-
la,quia primbin vna parte, Sccofcqucrcr in alia.

Notandum , quod omnis mutatio ad fubftan-
tiam vel cft generatio, vel Corruptio, & iftx funt
natorales;vcl creatio, & ifta cft fuperuattiralis,&
miraculofii : vnde creatio fi fit rei indiuifibilis,
tunc cft fubita.fi rei diuifibilis, tunc cft fubita, vel
fucceftlua, fecundum quod placet crcatori;& idc6
dc ipfa non plus ad prxfcns.

Secundo , notandum qubd in mutatione ad
fubftantiam * poteft imaginari fucccdio rroue-
nirc tripliciter. Primb , propter gradus fornix,
lecunduni quam cft mutatio , vt primb introdu-
catur in fubic&a rcmilTus gradus albcdinis.quam
intenfus. Secundi, propter panes quantitatiuas
fubicdf i ; vt primo introducatur calidiras in par-
tem propinquam pafii , quam in remotam ab
agenre.Et tertio modo poteft pcoucniic fucccdio
vtroque modo.

Tunc ponuntur conclufioncs.Pt ima cft:In mu-
tatione ad b fubftantiam non prouenit fucccdio
propter gradus formx. Probatur, quia nulla fub-
ftantia fufeipit magis, & minusiigitur in mutatio-
ne ad fubftantiam non prouenit iuccedio propter
gradus formx, fecundam quam eft mutatio.Con-
fequentia nota cft,& antecedens probatur : quia
termini dePrxdicamentoSubftantix,qux Ium
fubftantix fpccialidimx, non ponuntur cnm iftis
adnerbiis mjgtt, Sc minui, ( Sc loquor dc terminis
concretis, vthomoxquusA' huiufmodi)quia nec
etiam abftrafta aliorum generum ponuntur cum
huiufmodiadtierbiisiverDi gratia, vt patet de iftis
terminis tlbrd» , nigredo. Dico etiam notabiliter
Scoti of er, Tom. II.

Qiia»ft!o 1 1.

VS

fbeciei fltciaflflim* , quia concreta aliorum gene-
<uni,qiix non funt ipedes /pecialiiimvx.noii po-
nuntur cum huiufmodi aductbiis : verbi gratii,
non dicimus,quod aliquid fit magis quale, quani
aliud.ncc etiam conuciiicntcr dicitur aliquid cfle
magis coloratum alio.

Secunda conciufio. Nulla qualitas ccnuf- 4*
niens ,* Sc naturalis alicui fnhicchi agit in illud
fubieflum , nili reducendo ipfuni ad qualitatem
propriam, Sc naturalem : Sc ifta conciufio ponitur
propter fequentem. Probarur , quia frigiditas
•q«« nunquam agit in aquam , nili aqua fucric
extra fuamdifpolniOncm naturalem: quia fi lic;
tunc agit inipfani,vc reducatur ad qualitatem
conuenientem,& naturalem. Nec valet initantia,
qux fieret dc hcterogcncis.qux habent in fe pt in-
cipium intrinfccum fux alterationis : quia vt pa-
tet 1. huius, texr. j.hctcrogcneum nou agit in fe
primb, fed vna pars agit in aliam partem, vt cor
in cerebrum , vel e contra. Ex quo pater , quod ,

omnis corruptio cft ab cxtrinfeco , &: ideo cum
omnis corruptio 6 vnius Iit generatio alterius,lV-
quitur qupd omnis generatio fiat ab cxtrinfeco.

Er tener confequentiaper hoc, quia ab eodem' dc-
finir elfc corruptio.it quo fit generatum.

Tertia conciufio. Omnis mutatio ad fubftan- Ar,,fMt!o **
tiam eft fucccfllua, fciliccr propter partes quan-
t itat iuas fubicdi.liuc illius, quod gcncratur.Pro-
barur: quia omnis generatio fit i principio ex- f «.««/mm-
trinfeeo, Sc etiam oninis corruptio, fcilicct fub-
ftantix : igitur omnis mutatio ad fubftantiam fit
fiicccftiuc. Confequentia probatur : quia agetis
extrinfecutn prius difponit partem fibi propin-*
quam pafii , quam remotam ; Sc per confcquens
priiis introducit formam In partem propinquam,
quim remotam : quia nunquam introducitur for-
ma,nifi in fubic&o difpofito.Et anrcccdcns appa-
ret ex prxcedcmi condufione.

Contra primam conclulionem arguitur. Pri- j.
nib, authoritate Commentatoris t.Cali.comni.

67. vbi cx intentione probat , quod in gene-
ratione elementorum prouenit fucccflso pro- .

pter gradus formx. Probatur : quia nifi ita ef-
fer , fcqueretuc quod ignis pollet ftare fine cali-
ditarc. Confcquens eft impoftibile. Probatur
confequentia : quia remifto vno gradu calidira-
tis ignis, quxro an remittatur aliquid foimx
fubftantialis ignis , vel nihil : fi aliquid , habe-
rur propofitum : fi nihil , contra ; quia eadem ra-
tione poteft remitti alter gradus libi xqualis fine
hoc ,qubd aliquid formx remittatur , & eidem
ratione tertius, & quartus ; cum omnes ftnt ciuf-
dem rationis : igitur ftabit forma ignis totacali-
ditate remifsa,& habetur confcquens.

Secundo , fcqucrctur quod mixtum non ef-
fer plus mixtum , quam fimplcx cl ement im*.

Confcquens cft impoftibile : quia iani non> di-
ceretur mixtum. Probatur confequentia : qiua
in mixto , vel manent formx elementorum,
vel non : fi fic , Sc non maneant fub ejfe in-
tenfotqnia iam mixtum edet formalitcrignis,

& formalitcr aqua ; igitur oportet , quod ma-
nent fub efle remilTo. Si dicatur , quod non ma-
neant in mixto •, tunc fequitur , quod mixtum
non cflct plus mixtum , quini fimplcx elemen-
tum ,Sc habetur confcquens. Iftx lunt lationes
Commentatoris.

Tertii , proprix pafilones elementorum in-
tenduntur , & remittuntur : igitur Sc formx fub-
ftantialcs eorum. Tenet confequentia : quia fient
d * forma

$i6 Lib.V.Phyficorum

nes formx : qviia in mutatione fubftamuli non
pronenit fucccrtio per humfmodi gradus.

Ad fecundam , negatur maior : quia per idem 9.
probaretur , quid aheratio citet fubua *. quia cft
mutatio inter album , Se non album » inter qu*
non cadit medium.

Ad tertiam, conceditur antecedens in rebus
permanentibus i Se negatur confequcnuitquu
licet fit dare primum inftans *Jfe rei permanentis,
tamen res illa prius acquirebatur pet partem an-
tepartem.

Ad quartam.negatur antecedens ; ledbene cft
dare minimum potens per fc fubfiftcrc longo
tempore, Se hoc dicebatur fuper primum.

Ad quintam , dico quod licet fubftamia non
fufeipiat magis , Se minus , nec fubftantix fit ali-
quid contrarium; attamen in mutatione fubftan-
tiali proucnit fucccrtio propter partes fubicdi»\i-
ccc non propter gradus form*.

ANNOTATIONES.

forma fubilanrialis hominis non fufeipir ntagis,

& nec etiam propria partio hominis con-
feqtiem formam hominis. Vnde non dicimus,
quod vnus homo fit nugis rifibilis , quam alter.

Antecedens patet : quia propriae pallioncs ele-
mentorum fune odtfacert , Se frlgt/dicTt i modo
aliquid calefit magis , & aliquid minus ,& ita de
frigrfitcfte.

Ad illa refponJctur. Ad primum, negatur con-
fcquentia » ad probationem dico , quod , rcmillo
vno gradu caliditatis, non remittitur fonna fub-
ftantialis ignis i nec adhuc rem i (To vno alio i fcd
ficremittcndo * cftdcuenirc advnam calidiu-
ccm ita paruam in intenltone , quod fub ipfa non
porcll liare forma ignis, licet bene fub qualibet
maiori : Se quando dicitur , illi gradus funt eiuf-
dem rationis, concedo ; fed propter hoc non fc-
quitur , quod fi rcmillo vno gradu , maneat for-
ma fubftantialis ignis , quod etiam remifio alio,
maneat : verum c!t tamen, quid fi ille, qui fecun-
do remittitur, futllct primo remiflus, primoma-

nenret»radu,adhuc daret fonna ignis ficut prius. ,r

Ad ««nudum . concedo conlcqucn. i quid * K D f .

mixtum non di < fubftxntiali.ee mixtum , ex eo I\mr. Nota , quod R'nctauopo-

/- r li\ _i _ nA..i Jmr • vno modo PtoaUC- ttpttf*

.iitmuui iium ... ni.'**-"*.-”--'

quod in eo maneant formx fubftantiales ele-
^ mentorum ; fcd ex eo, quod determinet fibi
quamlibet primarum qualitatum in gradu cir-
ca fummum.

Ad tertium .negatur antecedens. Ad proba-
tionem dico, quod propria partiones g elemen-
torum non funt ctltfActrt , Se frigtfacert , abfolu-
te loquendo ; fcd propria partio ignis cft inten-
fiffime calefacere i aqux lumine frigcfaccrc , Se
ira de aliis. Ad authoritatem Commentatoris in
propofito non cft credendum fibi, quia alibi con-
tradicit.

Contra fecundam Se rertiam condofiones ob-
jicitur , quia aliquod lubicSlum fubitn, & cotum
fimul alteratur : igitur per aliquod fubieSlum to-
tum fiinul poteft introduci forma fubftantialis.
Tenet confcquenria : quia altcrationem confe-
quitur generatio , Se corruptio fubftantialis. Et
antecedens probatur per Ariflotclcm in lib. de
Sc:ifu,& Senfaro.

Secundo , quia aliqua cft generatio abintrin-
(cco : ergo , &c. Antecedens probatur in illis,
qux generantur ex feraine : quia in femine cft
virtus gcncratiua.qux vocatur feminalis virtus.

Tertii .paret per Arirtotclcm t.Mcteororu.qui
ponit, quod generatio feminalis fit ab intrinfeco.

Rcfpondctur,ad primum negatur antecedens',
videlicet, quod aliquod fubicSlum alteretur fa-
bito, Scrotum fimul; fed Ariftotelcs inrclligic,
quod in altcrationc fubicSli ab cxtrinfcco non
ell fucccrtio Iccundum panes approximaus xque
fgenri.

A I fecundum ,& tertium fimiliter , dicitur
quod aliqua generatio fit ab intrinfeco ; ftd illud
principium intrinfccum non fufticit ad generan-
dum fine adiutorio principij cxtrinfeci j vt vir-
tus in femine non fufficit ad producendum fer-
rum line calorccxtiinleco matris ;Sc illud prin-
cipium exrrinfecum plus iuuat in vna partc,quiru
in alia ; & ideo dicte Ariftotelcs de Partibus ani-
malium , quod cor inter partes animalis , primi
viuit, Se. vlt imi corrumpitur.

Ad rationes principales. Ad primam negatur
maior.Scd Commentator ponens eam fieintclli-
git, non quod fit (impliciter indiuifibilis, fcd cura
additione , fcilicct indiuifibilis fecundum ratio-

i mm . «xwi. , i,— — i GttrrttU |f

teli dupliciter conlidctaii : vno modo pioal.e-
ratione pr.Tuiadifponemc fubic&um ad formx "t
fubftantialis fufccptioncm , atque ita cft motus
proprii di&us.AUo modo pro introduttionc for-
mx fubftantialis in materia, & fic non cft motus,
fedTubita mutatione eodem modo poteft dici de
corruptione. .

Nota fecundo , quod in generationibus iub- ^

ftantiarutn poteft tcperici triplex fucccrtio. rri- ^rtn ^

ma cft in qualitatibus formx cortumpendx. Se*

eunda in generatione alicuius cotnpofiti ex di-
uctfis membris , in animali enim ptnis genera-
tur cor, qu^m alia membra minus principalia.

Tertia, quando forma fubftantialis priiis intro-
ducitur in parte propinqua agenti , quam remo-
ta ; & hoc modo quxdam funt formx fubftan-
tialcs , qux partibiliter acquituntur , fic quod
vna pars prius acquiritur, quam alia ; ficut patet
in generatione ignis in materia acris : nam quan-
do ex aere generatur ignis; primb inducitur for-
ma ignis in vna pane materi* , deinde in alia, &
fic fucccfliuc : nam in illa parte materix primi»
inducitur forma ignis , qux prius dtfponitur ad
fufccptioncm form* , Se qu* eft ad formam ig-
nis magis difpofita; illa autem pars , qux cft pro-
pinquior igni generanti , prius naturaliter dif-
ponitur . quam pars remotior , atque adebinil-
la prius naturaliter introducitur forma ignis.Hoc
tamen non obftantc , quxlibct cius pais acqui-
ritur in inftanti , & ideo licet aliqux generatio-
nes , vel corruptiones fubftantiales poflint fie-
ri fucccfliuc , modo prxexpofito , tamen propter
hoc non funt motus proprie difti ,eo quodnon
funt de fubicOo in fubicftura , vel ab affirma-
to in affirmatum ; cum nullum fit indiuiduum
dcmouftratum fub vtrifquc terminis eiufdem
motus : Se hxc annotatio facit etiam pro fecundi
conclufionc.

b In mutJtitnt *d fuWMttitmnon prenenkfuc-
cefjlo propter gr*diu form*. Nota . qu&d inter Phir
lofopkos dubium cft de formis fubftantiaJibus,
vtrum poflint intendi , vel remitti: nam Com-
mentator fuftiner , quod faltem form* fub-
ftantiales iinperfeft* , ficut funt form* ele-
mentorum , poliunt bene intendi , Se rernic-
ti. Alij veri» iuftincnt hocidctn in aliis fonnis.

Qusftio II.

V7

vc C.monicus ^ Phyfic. quxftione 7. articulo t.
Sc Tartaretus in Pncdicanientis, cap.dc Subftan-
eia, Sc aln ^"oriftx, immb Scotus ipfc de hoc co-
piose di! putat S.Mctaph. 9. Vndc quidam moder-
nus , fcilicet Ludouicus Lemofius in Commen-
tariis fuper librum primum de morbis medendis
GaJcni,quxft.7.tcncr hanc conclufionem.Gcnc-
ratio hc in tempore, & non inftanci ; cuius fenfus
eft, forma fubftanriaiis acquiritur, aut deperditur
fuccciru temporis.habtfrque quofdam gradus,qui
fucccfliuc acquiruntur ficuc qualitates , qux per
motum acquiruntur.

Probatur hxc fententia primo ex Ariftotele
lib.4. Phyfic. cap. 14. dicente, omnis mutatio, in
quicadir comparatio celeritatis, aut tarditatis, fic
in tempore i fcd in generatione cadit huiufmodi
coparatioex codc Ariftotele 7.Phyf.c.4.ergo,&c.

Secundo , probatur ex 6. Phyf. cap. j.& 6. vbi
Ariftotcles dcmonftrans motus diuifibilitacem,
oftendit diuifionem nominarim in generatione,
& corruptione ratione temporis , in quo fiunt:
ergo generatio, & corruptio in tempore fiunt.

TertiA, probatur cx Ariftotele lib i.de Gene-
ratione animalium , capit. 3. vbi dicir, quod
partes animx non fimul acquiruntur, fed pri-
mo pars vegetatiua , deinde fcnfitiua , Sc de-
mum rationalis : ergo horfiinis generatio fic
acquirendo fucccfliuc formam propriam.

Quartb probatur.fi forma fubftantialis non ac-
quiratur fucccfliuc , non fiet mutatio ad formam
lubftantialem nifi per accidens ; Sc per confc-
qticns generatio non erit mutatio per fc;hoc au-
tem eft contra Ariftotclcm in 5. Phyfic. cap. 1 . Et
fcqucla probatur, non fit mutatio per fe ad illam
rem, ad quam fluxus antecedens terminum
*pum primA , ficpct fenon pertinet 3 fcd nulla al-
teratio poccft primi , & per fe pertinere ad for-
mam fubftantialero, fcd ad qualitatem eft omnis
alterario primi , Sc pet fe : ergo fi viiiucrfus* flu-
xas antecedens formam iubftantulcm eft tam um
alterario , talis fluxus antecedens furinam faV*
ftantialcm non pertinet primo, & per fe, ad for-
mam fubftamialcm ; Sc per confcquens pertine-
bit per accidens ad talem formam , atque adeo
od illam non erit mutatio per fc.fcd per accidervs.

Vltirai probatur, Ariftotcles lib. 1 .de Genera-
tione, cap. 4. docet differre generationem ab
alteratione in hoc, quod in alteratione manet
fubicftum fenfibile , Sc idem mutatur in fuis cf-
fc&ibus , in generatione autem , prxparatione
fdlicet materix, qux formam fubftamialcm an-
tecedit, non permanet fubicftum fenfibile idem,
fed ncccflarium eft corrumpi , fed illa prxparatio
materix, qux in tempore fit.eft generatio, Sc non
alterario : ergo generatio fit in tempore. Minor
probatur : quando ex femine fic animal , nccclTc
eft corrumpatur femen in aliam rem : ergo illa
mutatio feminis non eft altctatio , fed generatio
rcfpettu formx fubftantialis, qux acquiritur. Et
auAdilla prxparacio materix non iit alterario,
fcd gcncutio.inJcpatct.quiaquando naturaali-
quid generat, aut intendit generate formam fub-
ftantialem,aut non:fi intendit ; ergo dato , quod
ptxparatio materix fit alterario, imprudenter fa-
cit , fiquidem tantum quxritmutationcs.cx qui-
bus primA, Sc per fc formx accidentales emercc-
re pomnt.cx quibus forma rubitamiaus non pof-
fit nifi per accidens nafei.

Ex his dicit , quod mutatio , quii difponi-
tur materia ad formam fubftamialcm , eft gc-
Scotioper. Tom. J /.

ncratio fiinpliciter , habens propter fe termind
formam fuhftanrialem. Secundo, elicit mutatio-
nem illam mftantaneam, qua forma fiibftamiatis
in maceriam inrroducitur , fiue introductionem
ijifius formx, dici potius vltimuni generatum ef-
fer,quam gcncrarioncni, ficut in fine motus dici-
tur mutatum c(Te. Et fi contra illum obiicia&cx
ocia 110 Mctaph. capitulo tertio , rerum cftcntias
in indiuifibili confiftere fi cuti numerum , cui fi
addas vilitatem, vel demas, fpcciem varias t fi er-
go rei fubftantia fieret fuccefitue , illi aliquid ad-
dcrctur,& non confifteret in ii\,diuifibili.Rcfpon-
dct,in hoc cflc verum, rerum cflcntias in indiuifi-
bili pofitaseflc, quod fcilicet, neque vnus homo
eft tnagis homo, quam alter, neque vna albcdo.cft
magis albcdo,quam altcrajfi tamen magis,5c mi-
nus dicat plutcs , feu pauciores habere numeros,
tunc non confiftunt in indtuifibili,non folum ac-
cidentia , fcd & fubflantix . verbi gratia , homo
in primo mcnfc fux generationis eft miniis ho-
mo , quini in fecundo , & in quarto eft magis,
quam in tertio. Vndc diftinguic inter acquirere
formam, & generationem : forma enim, inquitdn
inflanti acquiritur, generatio verA in tempore, Sc
fucccfliuc fir.

Oppofita fententia eft doCtrina Peripatetica,
& communis in omni fchola doclilfimoium vi-
rorum , fcilicet , quod generatio fit mutatio in-
ftantanea,& non lucccSiua. Et probatur ex Ari-
ftotelc in ifto f .texi.S.Sc 9. vbi dicic,quod impof-
fibilc eft’, quAd generatio , Sc corruptio fint mo-
rus , fcd funt muutioncsiquia fecundum contra-
dictionem fiunt, fcilicet ex non fubicCto in fubic-
Ctumrcx qua aut hoi itate fic arguitur : Impoflibi-
lc eft quod generatio fit motus , ergo iropoflibile
cft.quAd fit id, quod eft dc eflentia motus ; fcd dc
ratione Sc eflentia motus eft fucccffio : ergo im-
poffibile eft, quod generatio fic fucccfCua. Reflat
modo rationes cius diluere.

Ad auihoriiatem7.Phyf.c.4.tcX.t4.vbi Arifto-
tcles comparat in velocitate, & tarditate, &c. Di-
co, quAd generatio dupliciter accipi poteft.Primo
modo propriiflime, pro acquifitionc fcilicet for-
mx fubftantialis, & fic.cum fit inftantanca muta-
tio,vna non eft velocior alii. Secundo modo,pro
alteratione prxuia ad generationem fimul cum
generatione : Sc in hoc fcnfu accipit Ariftotcles,
velociAs enim generatur mafculus,quam fermina
in hominibus , nam homo generatur 40 diebus,
famina vcrA 60. propter maiotem calorem in
tnafculo , Sc id ipfura apparer in aliis feminibus
arbotum, quia propter diuerfas temperies poteft
huiufmodi prxuia alteratio velocius fieri , Sc fic
fubftantialis forma citius introduci.

Ad fecundam authoritatem 6. Phyfic. cap. 6.
text.j 9. qux clarius videtur loqui contra nos. Sic
enim ait Ariftoteles : Necejft eft idt quod Jit , faflum
ejft , & id e}nodf*£}um eft,nectjfe eft Jieri prius . Sc ait,
Jemper enim eft ipjo corrumpi corruptum ejft prius tipJo
juiem corruptum ejft corrumpi. Rcfpondetut fecun-
dum S.Thomam,To!ctum,&alios,qu6d Arifto-
tcles accipit hic generationem pro prxuiis muta-
tionibus,& alterationibus, qux continuatur cum
generatione ; Scotus ver6 ibidem dicit , quid in
generatione formx fubftantialis non eft fucccf-
iio.fecundum gradus formx-, fcd folum fecundum
partes quantitatiuas fubie&i : quia prius in vna
parte fubic&i introducitur forma, quam in alia,
& eodem modo exponit illud dc 7.Pkyfic.

Poflct etiam dici , notando vctba Ariftotelis,
D d 3 qux

Lib. V. Phy ficorum

1«.

,7-

Alii» rflJu-
fltx.

tiutl dup ici-
ttr fumi p»f-
funt.

qiue ibi in 6.interpomt>fcilicct>qu.Tcnnquc diui-
iibilia , fic concinna fune , vt alia fit conlideratio
gcncrauonis fubftantix in homogencis , fit alia
in hcrciogcncis ;in illis id quod generatur .tem-
pore, quo forma extenditur per materiam, fccun*
dinp eandem rationem generatum cft fecundum
pafrem ; fle fic quando forma ignis extenditur per
materiam ante quemlibet ignem genitum , gene-
rabatur ignis,& ante quodlibctjfwer4ri erat ignis
genitus attenti fucccflione penes partes quanti-
t at iiias nutcrjx. In heterogeneis autem fecus:
quia fecundum partes generatur : prius enim ge-
neratur cor , quam exterx partes , & fic in iftis
partibus, cum nonfint intiniix , aliqua prius ge-
neratur, antequam nulla generabatur. Sed ni-
hilominus dicendum cft , qnbd (ctnpcr prxcedit
alreratio quamlibet etiam partialem generatio-
nem , & fic accipiendo generationem , eft diuifi-
bilis, non autem accepta proripfa formx intro-
d unione : quamuisenim cxtrinfccc altcratio non
terminetur ad fubftantiam, fcd ad qualitatem, fa-
tis cft quod cxtrinfccc terminetur ad illam, vt no-
mine generationis potiatur.

Ad auihoritatcin de Generatione animalium,
rcfpondctur , quod generatio animalis totalis fic
prxccdemibus partialibus generationibus par-
tium hctcrogcncarum, qu* quidem, vt fupra di-
cebamus,fuas habent partiales formas fubftantia-
Ics miftionis : quxlibet autem illarum in inflanti
introducitur in materia priiis difpofita per altc-
rationem, atque ita nunquam datur, quod gene-
ratio fit fuccelfiaa.

Ad rationem rcfpondctur, concedendo quid
primi fic per fe altcratio non habet pro termi-
no formam fubftantialem,fcdaccidcntalemiCon-
ccdendo etiam ,quid vniuerfus fluxus fucccfli-
uus 'antecedens formam lubftantialem ,cft tan-
tum altcratio ; non tamen inde fequitur , quid
per accidens acquiratur forma fubftamialis. Se-
queretur quidem , fi nulla alia cflet mutatio per
fe ad formam lubftantialem, & hoc fibi rcfta-
bat probandum i cft tamen mutatio per feadil-
l.i tn, videlicet generatio , qu* cft mutatio inftan-
tanca , per quam acquiritur per fe forma fub-
ftanriahs.

Ad vicinam rationem , rcfpondetur quod il-
la prxparatio materi* eft altcratio, fic quidem
natura per alrcracioncm intrinfccc non intendit
formam fubllanrialem , fed accidentalem ; per
generationem autem per fe intendit formam
fubftamialcm : prxmittic autem illas difpofitio-
nes per accidens , vt tantum difponat materiam,
qua difpofiu, pofiit introducere fonnam.Si enim
agens naturale diTpoiitam inuenirct materiam,
prius produceret formam fubftanrialem , fle fic
ignis prius ignirct,quhm calcfaccrcr.
c AVic tfualitM comit ni ens natur alit agit in

proprium fnbittlnm. Nota primA, quod duplex cft
a&io : quzdain cft vniuoca. fic qu*dam cft xqui-
uoca. Adio vniuoca cft, qua agens producit for-
mam fibi fimilcm in fpccie, cum forma fua, qui
agittvr ciim homo generat hominem, & calidum
generat caliduin. Adio veri xquiuoca cft , qui
agens generat formam fpccifice diftindam i for-
nia.per quam agit.

Nota fecutido,qu&d agens, Si: patiens poliunt
bifariam fumi : vno modo formaliter , & fic non
folum funt diflimilia fpccie» fcd etiam genere)
fic hoc inudo non intelligit Philofoph. i . de Ge-
neratione, quando dicit , qufid agens, fic patiens

lt.

fub eodem genere reponuntur , quia funt con-
traria. Alio modo poflvint fumi pro umeruli»
fcu pro denominatis : fi i fic ea differre fpccie po-
tcftinte.ligi dupliciter vno modo fpccie clien-
tuli , ficui homo , fic equus : fic hoc modo non
oportet quod differant fpccie. Secundo modo,
fpccie accidentali , vt coipus calidum , fic corpus
frigidum.Tcrtio,quia funt diflimilia in gradibus
ciuldcm fpccici.vt corpus habens tres gradus, fic
corpus habens fex: talia enim quodammodb con-
tratiantur , quiavnum fe habet , vt magis petfe-
dutn.quam aliud.

Nota tertio, quod nem eft inconucniens ali-
qua efle ftmilia fecundum aliquas qualitates»
fic diflimilia fecundum alias. ldei),curo quxti-
tur,vtriim qualitas fimilis agat in aliam quali-
tatem fibi fimilcm , vel vtrum fubie&um alicui
fimile , agat in fuum fimile fecundum fuam qua-
litatem , fecundum quam cft ei fimile : non de-
bet intclligi , qubd fecundum qualitatem difli-
milem fiat attio , de hoc enim non cft dubium,
fcd fuppofito,quod aliqu* fint diflimilcs,ficalix
fimiles.quxritut vtrum afkio fiat fecundum qua-
litates fimiles.

Nota quarti , quod agens natnrale agit in
quantum cft in a£kp. Quod tripliciter intclligi
poteft. Primi in attu formali ,vt quando id quod
formaliter cft calidum , calefacit. Secundo mo-
do , virtualiter , vt quando aliquid habet vittu-
rem ad producendum id , quod formaliter non
habet , vt Sol virtualiter cft calidos , quia poteft
producere calorem , quo formaliter caret. Ter-
tio modo dicitur aliquid ina&u eminenti*, quo
pa&o Deus continet omnia , nullaque cft perfe-
ctio in creatismu* cmincurihsnon fit in Deo.

19.

&io in creatis, qu* cmincurihsnon f

Noca quintd , quAd multis modis contingit
agere. Primo modo id dicitur agere , quod mo-
uct localiter. SccondA, quod generat, fle corrum-
pit. TertiA , quod alterat fecundum qualitates 1 '
fcnfibiles fiue primas, fiuc fccundas.Q^iarto.quod
auget , fcu mouet motu augmentationis-. VltimA,
quod iccundum animam operatur , fentiendo , 8c
intelligcndo.

Nota fextA , aliquid poflc tripliciter moucr i,
fle moucrc, fcilicct , per accidens , per partem, fic
fqcundum fe totum, qu* diuifio in fuperioribtis
expofita cft.

Ex his dico prirnh , quAd in motu locali ali-
quid poteft fe moucrc per accidens , per partem,
fle fecundum fctomm.Pcr accidens, patet de ani-
ma, quia in animalibus mouet fe per accidens,
dum mouet per fe corpus : de fecundo , natet de
animalibus , qu* dicuntur mouere fe ipfa fecun-
dum animam tanquam per partem , qu* mouet
corpus : terti6 , paterde graui , fi e leui , qu* fe-
cundum fe totum mouenrur a feipfisjvt docet
Scotus in i.Senr.dift.r.q.io.

Dico fecundo, in generatione nihil fe per acci-
dens , aut fecundum fe totum generat , quamuis
per parres fe generet. Prima pars probarurrquia
generatione acquiritur (impliciter tjfe , fic quod
generat debet habere efle /impliciter, nihil au-
tem poteft efle , fle non efle fimplicitcr. Secun-
da pars patet in nutritione, qu* dicitur partia-
lis gcneratio.Idem de corruptione dicendum cft:
nihil enim poteft agere per fe, fic dirc&c in fe ip-
fum , adlionc corruptiua j fcd bene per accidens,
fic graria partis.

Dico tcrtiA,quAd idem poreft fe ipfnm per ac-
cidens alterate : quia videlicet > alterat per fe id.

4

Quseftio II.

ad cuias altcutionem alteratur. Hoc patet ia
anima , cjiix dum corpus alterat calefaciendo , fc
infrigidando, per accidens ipfa alteratur.

Dico quarto , quod idem fecundum fc rotam
non alterat fc ipfum : idetn enim prorfus non ca-
lefacit , & ealctit : quia , quod alterat , debet ha-
bere formam ith\ , fc quod aircratur , debet ca-
rere illa ; fcd impoilibile ciV , qubd idem (ic ha-
beat , & non habeat eandem formam. Oppofi-
tum huius condufionis quibufdam probabilifli-
miim videtur , atque etiam mihi i quia fatis eft
habere calorem : vetbi grati^virtitaliterjcarerc-
que illo formalitcr , atque ita ipfum totum cale-
fieri i fe toto.

Dico quinti ,qu6d fimile poteft agere in fibi
fimile fecundum aliam qualitatem libi diflimi-
lc,vel in fpccic,vel in gradu intcnfioms.idcm ta-

ff» Ait tritu.

men no poteft agere in fibi fimile fccundiun gra-
dum^ qualitatem fibi fitnilcm,& hoc loquendo
deadkione proprie di&a Sc reali , qux eft fecun-
dum qualitates primas contrarias , & etiam lo-
quendo de aftionc dircdla , & non teflexi: & in
hoc fcnfu imclligitur conclufio Scoti.

Dico fextb ; inaugmentatione idem fc auget
fecundum partem : quia anima anget , 8c virtus
•ugmentatiua , & corpus augetur. Poteft. etiam
did , quid idem fecundum Ic totum augetur , id
eft, fecundum omnes fnas parter formales : fcili-
cet, quia in omnibus eft virtus augcndi,& rece-
ptiua augmenti.

Dico leptimi , quid idetn poteft agere in fc
ipfum a&ione pcrfe£Uua,& dircdla, &: de per fe:
nam imcllc&u* in fe ipfo producit adlum intcl-
ligcndi, 5: voluntas adlum volendi.

2,1. d Ctrrxfnio vnitu eft generatio alteritu. Nota
Gnurtitv- primi , quid generatio fubftantialis eft forma
••tu jmome- fubftantialis genita, & corruptio fubftantialis eft
* A' ttrr»‘ forma fubftantialis,qux cormmpiturjmodi non
eft poflibile materiam clTc fine forma fubftantia-
ii , atque adei rcceJentc vna forma fubftantiali,
neceftc eft aliam produd : nam dux formx ne-
queunt eandem informare materiam : igirur
quando vna forma acquiritur» alia deperditur.
Vnde fcquitur, qubd corruptio vnius formx, al-
rerius eft generatio , licet non femper c contra.
Primum patct:quia fi vna forma a materia expul-
si,alia non generaretur, Sc introducemur, mane-
rer materia fine forma , quod eft naturaliter im-
pofltbile. Secundum probatur : quia quando ho-
mo moritur , introducitur in materia forma ca-
daueris,& tamen non corrumpitur forma homi-
nis, fcilicct anima rationalis , quia incorruptibi-
lis^ immortalis eft.

Nora fecundb , quod in hac propoficione,
generat io vnitu eft corruptio ait er i ut, poteft clle du-
plex prxdicatio , fcilicct formalis , itavt propo-
Ittio lignificct illud elTe,proquo fupponit fubie-
dlum ,fc pro quo fupponit prxdicatum :& prx-
dicatio confecutiua , itavr propofitio lignificet
illud , pro quo fupponit lubicdlum , lequr ad
illud pro quo fupponit prxdicatum. In primo
fenfu hxc propolitio negatiua eft vera , nulla ge-
neratio vmtu eft corruptio alteritu. Et in fecundo
/enfu generatio fubftantialis vnius eft vniuerfa-
Jitcr corruptio alterius , firilicet confccutiuc , fc
concomirantcr.quia oporrer quod generationem
fubftantialcm concomitcrur corruptio, fc opor-
tet corruprionem fubftantialem generationem
fequi. Nam fi quando corrumpitur forma fnb-
ftaniialis,quam nunc habee materia, non genera-

re ur alia, ulls materia manctet fine forma fob-
ft annali : & fi quando generatur fotma Inbftau*
tialis in materia, fotma fubftitiaVis non cotrupe-
rctur.fnb qua modo eft»c(lent fimo! plutcs fotoMt
fubftantiales in materia, quod eft impoflibile.Vi-
de Scotum in l.d.i .q. ;.ad tertium principale.

Ex hoc fcquitur , in fememia Atiftotelis gc- 1
novationes cflc perpetuas , quia data quacumque Sf A-
generatione , fuit prxccdens corruptio •, fc per »»*

confcqucns iam aliud primi» genitum , fc alia
prior generatio, & fic in infinitum : fc fimilitet in
pofterum quamlibet corruptionem fubfccututara
efle generationem in pctpctuum.adeoquc fecun-
dum eius opinionem non eft dabilis prima, nec
vltima generatio.

Nota tcttib.qubd in accidentibus non eft pto- AtcUmtU
pofitiovniuetfalitetvcta. Nam duplicia funt ac- **'■*'

• mlViUm -nim limr r.iiv.f —

I

a

cidcntia •, quxdam enim funt accidentia fucccf-
fiua ,ficut lunt motus , fc tempus , quorum tjji
confiftit in continuo ficti aliud, & aliud. Alia
funt accidentia natutx permanentis; & illotum
quxdam non habent contrarium , fictu lux , v\-
(io,adtus intclligcndi , 8c multa talia. Quxdam
funt, qux babent contrarium, vt lamus, Sc
xgritudo , albedo , Sc nigt edo, dulcedo, Sc ama-
ritudo , Scc. Sc hxc funt duplicia : nam quxdam
funt I quibus fubiettum non poteft denudari;
alia vero funt 'a quotum vtroque poteft Cubic-
£htm denudari.

Ex hoc, dico primi» quod loquendo de accidcn- t
tibus , ficut f {fe talium eft in continuo fieri, ita Sc
in continuo corrumpi ;&• ita videtur qubd in tali-
bus idem funt efle , fieri , & corrumpi \ atque ita ve-
rum eft, qubd in cis generatio fit corruptio ; nec
tamen in cis verum eft in prxdicationc formali,
quod generatio vnius fit cortuptio alterius: ira—
mb generatio vnius eft corruptio ciufdcm , cum
in talibus vniucrfaliter generatio vnius fit cor-
ruptio alterius concomitanter.quianoncftdabi-
le prinuim,auc vltimum in ipfis.

Dico fecundb, qubd in accidentibus perma-
nentibus , qux non habent contrarium , non eft
nccelfc qubd generatio vnius fit corruptio alte-
rius , vt produdlio luminis nullius eft corruptio.

Dico tertio , qubd in accidentibus, a quorum
vtroque poteft fubie&um denudari ( itaque «cu-
rrum neque cius medium necefle ineft fubie&o,
vt fcicntia.Sc error ) generatio vnius non eft cor-
ruptio alterius, poteft homo efTe neque fic fciens,
neque fic ignorans,neque aliquo medio modo fe
habens , conflato ex his extremis : atque adeb
quando fit fciens non corrumpicur aliud.

Dico quarto, qubd in accidentibus habentibus
contrarium,! quibus fubie&um non poteft denu-
dari, generatio vnius eft corruptio alterius , fc b
contra;vt geniri fanirate, corrumpitur xgritudo,
& c contra, fc ad generatione albedinis fcquitur
corruptio nigredinis , vel alicuius inedij coloris.

Dico quintb,qubd in generatione acciden-
tium , quando comproducuntur fimul cum fub-
flaiuia , tunc quia ad generationem mixti gene-
rantur, corutn generatio nullius eft corruptio*
vt quando cum raixro producuntur colores , fc
odores. Ex didlis colligere licer , quare quxdam
dicantur (impliciter generari, aut corrump/jqux-
dam vero fecundum quid, quia fecundum om-
nes , motus denominantur! termino , fc termi-
norum quidam fuur fubftami.r , quidam acci-
dentia ; lubftantix autem funt fimpliciter entia;
ideb earum produdlio eft /ttnpliciter generatio;

D d 4 acci

1

r.cd

320 Lib. V. Phyficorum

accidentia veto funt entia fecundum quid , ideo
l eorum generatio cft fccunddrn quid. Obferua
tamen ex Scoto in i. dift. j. qmft.;6. quod acci-
dens cll terminus mutationis,& alterat ionis;non
tamen produdionis : Se ratio cft , quia murario
cft per fc mutabilis , & alterano elt per fc alre-
rabilis , &: morus mobilis : illud autem proprie
. alteratur, & mutatur, quod de non tali fit ta-
le vr quod de non albo, fit album : forma ergo,
qui fit tale, non mutatur, fed fubiedum ; ipfa
vero forma cft terminus mutationis , produdio
autem cft udius tetmini , qui per produdionetn
acquiritur. Ciim ergo forma non habeat proprie
rjfe, fed fit illud, quo compofitum habet tfft: igi-
tur ipfa non dicitur produci , neque terminus
rodudionis, fed tantum compofitam, quod ha-
et ejji per produdionetn : Se hoc de rigore , Se
proprie loquendo.

l£. * Sed fi remittendo ,eji deuenire ad vnatn calidi -

tatem ita parttam , Se e. Nota , quid corpora non
viucntia,via corruptionis, terminantur termi-
nis cxtrinfecis in qualitatibuszquia alias res fub-
ftanrialcs dcfincrcnr elle per vjtimu fui ecquod
cft abfutdum. Corrumpatur enim .verbi gradi,
aer per diminutionem humiditatis i non dabitur
minima humidiras , qux fit minimum tempera
mentum , fub quo aer confcruari poteft , quia
tunc talis minima humiditas clTct vltimum effe
acris, fi amplius diminuatur talis humidiras : erit
enim verum dicere , mote eff minima ineruditas , &
poji hoc non erit : Se fimilitcr , nunc efi atr , & pojh
huc non erit : quod cft definere clTe per vltimum
fui effe , quod non cft dicendum : datur ergo ma-
xima humiditas fub qua non aer confcruatur, ve
fic via corruptionis terminetur aer , & reliqua
corpora viuentia terminis cxtrinfocis , quod cft
definere elle per primum non elle > illud inflans
enim medium tranfmu talionis, quod cft primum
elle rei, qux generatur , cft primum non cflc rei,
qux corrumpitur. Hxc funediffufius explicata in
primo huius, in annotationibusquxft. u.fic 13.
vide ibi.

17. * Mixtum non eff fuhflantialiter mixtum ex eo,

Sec. Nota , quid Auiccnna opinatus cft elemen-
ta fotmalitcr manere in mixto , quamuis diuifa
in minutiffimas partes, qualitates tamen elemen-
torum funt in ipfo mixto rcmiifx, Se temperatx.
Quam fententiam fecuti funtAlbcttus magnus
tradi. 6. cap. j . landunus 4. Phy fic. quxflionc 4.
& alij , qui diucrfimodc eam explicant, ve vide e
cft apud Toletum , de Generatione , lib. 1. Ean-
dem fententiam defendit Auerroes , qui ab Aui-
cenna differt in hoc, quod putat formas elemen-
torum fubftantiales remitti , Se intendi pofTe,
fictu & qualitates : quare confitetur elementa in
mixto forniaiiter manete, eorum autem furmx
funt remiflx.

^jr**M**‘ Scotus veru in t.diftind. 1 5. quxft.i. fic cxpli-
mt c.u niixtion^n , Se modum , quo elementa funt

• in mixto i dictcque quod in omni genere cft in-
ucnire medium , quod cum extremis conucuiat,
vt’in coloribus rubor inter albedinem ,& nigre-
dinem ; non quidem calircr|,quod albedo Se ni-
gredo fine partes aduales ruboris ; quia rubor cft
limplcx qualitas ficut albedo, atque ita ifta cotn-
pofitio non cft nifi conucnicntia naturalis medij
cum extremis, non extremi ad extremumrirafimi-
liter forma mixti dicitur continere elemento-
rum formas : non quia illas contineat adu , fed
quia naturaliter habet conucnicntiam cum illis.

Secundo, hoc tofum explicat Ariftotcles, dicit
formam mixti elle perfediorem formis elemen-
torum,omne autem imperfedum continetur vit-
tualiter in fuo perfidiori ; formx ergo elemen-
torum cominentur virtualicer in forma niixcii
ficut enim forma animx vcgetaiiux, Se fcnfitiux
eminenter. Se virtualiter continemur in intclle-
diua.talitcr quod intellcdiua exerceat operatio*
nes aliarum } ita etiam formx elementorum funt
virtualiter in forma mixti quia habet operatio-
nes confimilcs operationibus clcmcmorumiideA
poftquam Ariftoteles dixit quod elementa ma-
nent in mixto, fubiunxit ; fatuatur enim virtus
eorum: quia virtutes elementorum fimvirtoa-
liter in forma mixti. Hxc fententia Scoti cft et-
iam D.Thomx lib. t. de Gcncrat.tcxt.94.& i.parr.
quxft.76.art.4- quam fecuti funt j£gidius, Mar fi-
lius,&: Albertusde Saxonia.

Obferua tamen, qu&d cft diferimen inter Tho- 18,

miftas , Se Scotum , an difpoficio qualitatiua ad
mixti formam necelfaria , ( quam vocant tem-
periem , fcu complexionem ) fit forma cotn-
pofita, videlicet quatuor qualitates elemento-
rum ad temperiem rcdadx,an vnica fimplex qua-
litas ex illis refultans , aliaquc quatuor eminen-
ter continens , & ab ipfis diftinda , yt rubedo,
ux cft diftinda qualitas ab albedine, & nigte-
ine , quas quodammodo continet. Nam Tno-
miftx afferunt , quod temperies illa cflcombina-
tio quatuor qirejitarum pi imarum, ita fcilicer»
quod quatuor qualitates elementorum fint for-
nulitcr in mixto , quamuis temperatx. Se remif-
fx. Et hxc fententia partitur in duas ; nam qui-
dam eorum afferunt , quod qualitates exdem nu-
mero,qux erant in elementis cum eorum formis,
corrupta: funt, alixque ciufdcm fpecici in mixto
cum eius forma introdudx. Huius fententix ell
I .melius. Alij autem, vt Marfilius,& Tolctus, te-
nent qu6d ipfxmet qualitates qux craht in
elementis , poflea manent in mixto , quamuis
in gradu rcniiflb , itavt temperies illa fit compo-
fita ex quatuor qualitatibus remiflis.

Scotus verd in ixlift.i j.quxft.i.afTemrempe-
ramentum effe vnam fimpliccm qualitatem, qux
virtualiter, & eminenter continet quatuor pri-
mas qualitates ; Se quod ipfx printx qualitates
non formalircr , fed virtualiter tantum ma-
nent in mixto. Ex his intelligere facile potes,
quomodo mixtum determinat fibi quamlibet
primarum qualitatum citra fuinmum , ve hic di-
cit Scotus.

g Propria pajjionet elementorum non funt calem
facere , &c. Nota , qu&d hxc refponfio non cft
vera , nec ad aures Dodoris : non cft quidem ve-
ra , quia gradus non variat rationem formx ; er-
go fi calefacere non cft pafEo ignis , nec fumme
calefacere ; tum etiam.quia.vt dicit Scorus qux-
ftionc vltima Vniucrfalium , in rcfponfione ad
primum principale, qualitates elementorum non
funt eorum pallioncs. Er ratio eft , quia impof-
fibilc cft fubicdum dfc fine proprio, vel lubop-
pofito proprij , vel etiam intclligi fub eius oppo-
fitojmodo elementa nedum intclligi pofTunt une
repugnantia intclledus fub uppofitis qualitatum
primarum , fed renlitcr cfTc fub oppofitis earum,
vt patet in tranfmutationibus elementorum ad
intiiccm : nam [cum generatur ignis ex aqua,
prius alteratur aqua ad calidirarcm , rcmoucn-
do fucccfliue eius frigiditatem .manente adhuc
aqux fubftantia , in quam ab agente naturali
caliditas

Quseftio 1 II.

ealiJ itas inducitor , qux cft oppofiu fux quali-
tati primx .cuiufmoili cft frigiditas , qua gene-
retur ignis, cum generatio fit terminus altcratio-
nis fecundum Philofophum.Sc Commentatorem
in pluribus locis.Ex hoc igitur mauifcftcappatct,
quid frigidius non fu proprium ipfius aqux , 5:
fimilitcr dicendum cft de aliis. Vide Scotum in
Poftprxdicamcntis, cap.de oppofitionc, quxft.4.
qua quxrit , vtriini poflibile ut aliquod contra-
riorum determinate incile a natura, in folptione
tertij principalis.

Qjr JL S T I o III.

Vtrum in quantitate Jit motus.

AtifUd* «*.!« Aaer^«iw.t>.D.Thotn.^S.4 Pluo i» DU-
UptMififtH.&i» Ttrtfto.GiLlih.l.Mit €.6. Alb.Mig.
f.Fkjfii.rrdB.i tl. *l Tjr: «.Complue.

difr.ii Pbjff.x.S i- Rub./iAj.Piy/.f.i.f.vaK«. Futute*

nvntatot initato dcSubftamia oibiv : igitur ai
quantitatem non eft motus alius 'amotu locali*
quia in xternis non poteft etTe acquifuio.ncc dc-
peiditio.

O&aub, poteft qoxri an auftum maneat idem, ^ t

vel non , 6c pbft etiam fimilitet inquirendo , an
quxlibct pars audi fit auda ltcm qualitet poteft
faluari augmentatio fine penetratione* fcd ifta
pertinent ad librum de Generatione. Oppofuum
arguitur per Atiftotcletn inifto quimo, texi. 18.
qui ponit motum etTe intttaus generibus.

Notandum, quod admotum ptopric ditium cUhi» f1**-
requiruntur aliqux conditiones. Prima eft, quiid dn*W»* «•

.4

[Rcvitvr qu6d non : quia in mo-
| tu aliquid nioucrur primo \ fed mutatio-

j ne ad quantitatem nihil mouctur pri-

m6 : igitur mutatio ad quantitatem non cft mo-
tus. Maior patuit prius. Et minor probarur, quia
vel augmentatur prxcxiftcns ,vcl fuperueniens:
non prxcxiftcns , quia illud non eft maius poft
aagmentarionem.quam ante: nec fuperueniens,
quia illud anre non erat.

Secundo, quantitas nonfufeipit magis, Se mi-
niis J igirur ad ipfam non eft motus. Tenet con-
fcquencia: quia tn illis, qux non fufeipiunt ma-
gis. Se minus, tota fuccclTio prouenit propter
partes quantitatiuas;modo fucccflio propter par-
tes quanmanuas non fufticit ad morum , vt pro-
barum fuit prius.

Tertio.omnismucario eft de contrario in con-
trarium ; icd quantitati nihil cft contrarium ■, cr-

QuartA, nullum aggregatum ex diuerlts mo-
tibus eft aliquis morus fimplex , Se vnusjfcd aug-
nienratio cft huiufmodi : ergo» Sec. Maior nota
eft. Et minor probatur, quia ad augmcncationcm
requiruntur morus localis nutrimenti , cius de-
codiojconfcqucnter extendo quxdam,fiue rarc-
fa&io j Se per confeqnens nullus vnus morus eft
augmentatio, fcd aggregatura ex diuerfis j Se per
confequens augmentatio non cft motus.

QutntA,aiigmcmatio eft idem, quod morus lo-
calis ; igitur prxrcr motus, qui fune ad 1 4>Jt Se ad
qualitarem , non oporrer ponere motum diftin-
ftuin , qui fit ad quantitatem. Antecedens pro-
batur , quia illud , quod augmentatur, mutat lo-
cum,Se occupat maiorem locum, quam anterigi-
cur nurrimcntummouetur localiter.

Sex t A , arguitur de dituinutionc , quia omnis
morus cft acquiliciuus ; fed diminutio non eft ac-
quifitiua : igirur non cft morus. Maior parct:quia
in hoc cft di ffercnria inter mutationem , Se mo-
tumjqttia omnis motus ad qualitatem eft acquifi-
tiuus vnius qualitatis, licet fit deperditiuus ahc-
riusrSr fimiliter morus localis cft acquifiriuu$,vr
notum eft. Et confirmatur , quia in diminutione
non apparer aliqua mut.irio,nifi corntprioiaur re-
motio alicuius parux partis i modA corruptio,
ciim fici fubftanria.non cftmorus,nec rea&io cft
morus diftin&us a inoru locali.

SeptimA 1 quantitas cft xterna, vt dicit Cora-

acquiftaile per motum, per fc 5: de natura fua fit
acquifibile luccefliuc,Ce non lubub,ita quod non
poflit totum ftmul acquiti. Secunda conditio,
quAd illud cui fit acquiluio» vel dcpetditio, ma-
neat idem ante, Se poft.ita quod acquifitio.vcl dc-
petditio fiat alicui manenti idem Tertia conditio
vt illud fit acquifibile fibi per motum fui ipfius,

Se non ad motum alterius-, Se propter hoc ponit
Atiftoteles quAd in non cft moms,quu

prxdicata de dddlitjmd mutantur de aliquo non
propter mutationem fui ipfius»fed propter muta-
tionem fa&am in aliquo alio. Quaua conditio,
quod motus ille fir de termino pofitiuo ad ter-
minum pofitiuum , inter quos terminos cft difti-
tia media Se ifta fequitur ex prxcedemi condi -
tionetquia nifi fit diftantia, fecundum quam pof-
fet fieri fucccfiio.tunc no vepugnarct motui,qu6<l
pollet fieri lubitA , Se in inilami -, & talis diftan-
tia terminorum vocatur comrarictas , qux m
qualitatibus non cft diftantia iccunduru litum,
led fecundum gradus qualitatis.

Secundo , notandum quod augmentatio acci- 4.
pitur multipliciter. Vnomodo pro quacumque Au^ntuit
maioratione quantitatis, fiuc fiat aducnicntc ali- •"•t1
quo.fiuc non:Sc fic rarefa&io dicitur augmenta- mit m *'
tio , Se talis non eft ad quantitatem , imo ad qua-
litatem j cuius fignum eft , quod per rarcfa&io-
nem murantur prxduftadc genere Qualitatis, vt
rarum, denfum de illo, quod fic augmentatur.

Alio modo accipitur augmentatio pco maiora-
tione quantitatis mediante aliquo aduenienie:Se
hocmultipliciccr;vno modo per aggregationem,
vt cumulus lapidum dicitur augmentari per ap-
pofitionem lapidum.Tcrtio modo, per continua-
tionem.vc quando aqua apponitur aqux.Quarto
modo, per generationem , vt quando ignis aug-
mentatur per appofitionem combuftibiliu.Quin-
to, quando autktim cftcontinuc aliud. Se aliud, vt
quando propter augmentum potentix, vel dirni-
mirioncm rcfiftenrix , continue cft alia , & alia
proportio, Se continue maior, Se maior. Et iftis
modis non accipitur augmentatio in propolito:

I

quia fic augmcntaiio non cft aliud , quam morus
localis, vel alteratio;aut generatio, vel corruptio.
Sexto naodo accipitur * augmentatio pro maio-
rationc quantitatis viucntis fa&a, aducnicntc ali-
quo.fciliccr nurrimcnto,virture animx, median-
te calore naturali ; Se ficaccipitur in propofito.
Er ad talem augmcnrarioncm requiruntur aliqni
motus, vel mutationes. PrimA, enim requiritur
alreratio , (cilicet dffto&io nuttimenti dcco-
di ad membra. TertiA , corruptio fubftamialis
nutrimenti. Et quarto illam b corruptionem fc-
quirur partialis generatio anime viucntis. Ec
quintA, requiritur fiufti generatione extenfio-
quxdam totius corpori$;& hoc fic virtute caloris
naturalis.

Nunc

3*2. * Lib:V. Phyficorurh

f. * Nunc ponuntur conclnfioucs. Piimoclt Ad
//?.*.*« tftni quantitatem t-ft * moras* Probatur i ad illud clt
motus , quod defui natura clt aequifibile fuccef-
litu- alicui manenti eidem per mutationem fui
ipfius, & non permutationem alterius; fcd qua ri-
tius clt de fui natura acquifibilis fuccdJiuc ali-
cui,fciliccriviucwi manenti eidem per mutatio-
nem viueotis, & non alicuius alteitus : igitur ad
quauiitatetn clt motus. Maior patet per condi-
tiones prifo poficas. Et minor probatur, quia ini-
polfibile clt aliquid fubit& mutari de minori
quaiuirare ad maiorem.

jltffmntati» Secunda conclufio :huiufmodi augmentario
Potc^ ^cr* fecundum quodlibct gentis Quanti-
tHf! *it%m tatis ; quia poteft fieri tam fccunddm longum,
quamiiaiu. quam latum, vel profundum.

Contta illa arguitur primo : quia ad illud non
elt motus , quod non acquiritur nifi confccutio-
nc,Se ex coufcquenti ad alios morus;lcd quanti-
tas non acquiritur nili ex coufcquenti ad alios
motus:igitur ad quantitatem non clt motus. Ma-
ior patet : quia per eandem maiorem probat
Ariftorclcs in littera , quod in od aliquid non clt
motus. I’ r minor probatur, quia augmcnratio non
fit nifi confcquutiuc ad altcrationem , ad motum
localem, Se generationem & corruptionem.

6. Secundo , quia non minus cflct augmenratio
motus.fi tantum deperditur ab vna parte viucn-
tis , quantum acquiritur ab alia , quz nunc jit de
fallo, quoniam nihil depcrdirur,fed fi tantum de-
perditur ab vna parte , quantum acquiritur ab
alia , non cllct augmentario ,co qu6d nihil aug-
mentaretur : quia maneret tantum pblt, quantum
erat ante : igitur nunc dcfa&o augmentatio non
clt motus.

Tertio, feqttcreturqubd illuminatio cllct mo-
rus.Confcqucns clt falfum : quia clt de priuatio-
ne in habitum. Confequentia probatur per ean-
dem rationem, per quam probatur de augmenta-
tionc.quia lumen clt aequifibile fucccfliuc alicui
fubic&o manenti eidem per mutationem illius
fubiedit& non alterius.

Quarto, dicatur quis illorum motuum debear
'dici augmentario , (ei licet decodio nutrimenti,
vel morus localis ipfius ad membra , vel genera-
tio, vel corruptio, vel extenfio conlcqucns gene-
rationem : & quodeumque illorum motuum po-
natur,tunc augmentatio non clt inotus , vel non
clt motus diitin&usamotu ad qualitatem , vel k
motu ad vbi.

7. Ad illa rcfpondctur. Ad primum negatur ma •
ior:quia dealbatio elt motus, & tamen non fit nifi
conlecutioncad altcrationem fecundum ptimas
qualitates:& quando Ariltotcies ponit illam ma-
iorem , dico quod fic intclligit . quod ad illud
non elt motus , quod folum acquiritur alicui
coii lecut ione ad alios motus , Se non Iblinn per
motum fui ipfius , fcd etiam per motum alte-
rius, iplo non mutato;&: ideo in ad aliquid non clt
mortis.

Ad fecundum, negatur niaior:quia in augmen-
ratione neccllario requiritur quod non fiat tanta
diminurioab vna parte , quanta augmentatio in
aluqimmb femper requiritur, quod fiat maior ad-
ditio, quam rcfccatio.

Ad rcrcium.ncgatur confcqncntia:quia lumen
de natura fili clt aequifibile fubitb : quia fi lumi-
nofus e fiet fubito prxfcntatusmcdio.in quofuf*
ficcrct agere, tunc Tubit? produceret lumen: mo-
do di&um clt, quod illud, ad quod elt motus, de

fui natura c(l aequifibile fuccc(Tiue,& non to-
tum limul.

Ad quartum, dicunt aliqui quod augmentatio g,
non clt aliquis illorum motuum, vel mufario-
numjfcd omnes iltos confcqmtur. Sed illud non
valet, quia prarter moras enumeratos, non appa-
ret aliquis motus , vel mutatio conlcqucns. Ali)
dicunt , quod augmentatio non clt aliquis vnus
motus ; led clt aggregatum ex omnibus motibus
prxdidis. Aliter dicitur quod illa extentio,*1 que
vltinutc confequitur, eft augmentatio ; Se fi fiat
cenfimiiis extenfio in inanimatis , non oportet
quod illa fi: augmentatio, eo qubd non proitcnit
a confimilibus caufis ; ideo hoc numen
r.aie fu p ponit pro illa extentione, connotandoiU
los motus drcanjcccdcntcs.

Ad rationes principalcs:ad ptimam dico, quod
prarcxiltcns e atigiiicntarnr, Se ipftim manet idem
ante ,Sc polt.vt patuit fupra, primo huiusuV etiam
illud idem clt primb minus , Se pollca maius > vt
dicebatur de intentione qualitatis fuper tertio,
qu.e clt omnino fimilis, quantum ad hoc.

Ad fccuiidaiiijconccditur antecedens, & nega-
tur confequentia. Ad probationem, quandodici-
tur , quod fuccclfio fecundum partes quantirati-
uas non fufiicit ad motum,vt probatum fuit. Re-
(pondetur, quod dupliciter poteft efie motus fe-
cundum partes quantitatiuas. Vno modo, quod
totum mobile limul moticatur,& fic fuccrflio fe-
cundum partes qitamitatiuas fufiicit ad motum,
ctiiufmodi elt in propolito: quia quod augmen- ,
tatur, totum fimulmouctur de minori quantita-
te ad maiorem. Alio modo clt fucceffio fecun-
dum parces quantitatiuas, ita vr nunquam finuU
toi u mobile mouqatur,fcd primo, vna pars.poftea
alia , Se fic confequcrter ; & runc fucccfiio talis
non fufiicit ad motum,vt ptobatum fuit piius.

Ad tertiam de contraricrate, videbitur pofiea. 9.

Ad quartam , rcfpondctur licut ad quartum
contra conclulioncm.

Ad quintam, negatur antecedens. Vndc,licit
augmentatio prxlupponat motum localcnt ante-
cedentem , attamen. ex hoc non fcquitur , qu6d
augmentatio fit inotus localis.

Ad Textam de dimimitionc, negatur maior; Se
porclt concedi ,qu6ddimimuio non clt ita pro-
prii motus ficui augmentatio. Ad confirmatio-
nem dicitur confimilitcr. De aliis 1 non pertinet
ad propofitum,

ANNOTATIONES.

SExto modo accipitur augmentatio , &c. Nota XO.

primo, quod augmentatio hoc fexto modo
acccpia fic definiri folct : yiugmtntatio tjl utut tma,tV*m'
quamitatu additio prae.xiHcmi quantitati per intut
Jujieptionem alimenti cormnfi in maiorem carnem,
quam Jurrat deperdita. Et idci> augmentatio pro-
prie dicta non fic line nuttitione , Se alicuius
generatione. Nutritio enim tfi reparatio humi-
di radicalu con/umpti a calere naturali per humi-
dum cibale conuerfum in fubftantiam viuentit ; Se
augmentatio addit ad hoc plus reparari , quina
fuerit deperditum , atque adci> non Iit augmen*
tatio fine nuttitione ; nec per confequcns fine
generatione : quia corruptio vnius clt generatio
alrcuus:cibus a tue corrupitut in ftomacho,& eius
forma fubtfantialis deperditur ,& multipliciter
tranfntmarur materia : nam ex cibo in (lomacho
fit chylus , Se rurfus in hepate cortupitur chylus,

Se

Quaeftio III.

k gdlmfur clljmni , (eu rt«d» f»rtguinatia , fc
hcc adhuc Corrumpitur , & fit caro , rictui , &
olTa, atque ita augmerit atio non fit fine genera-
tione.

Nota fecundi, quid lich ad augroentationem
requiratur motus localis, corruptio , genetatio,&
etiatp vera nutritio , ipla tamen reaiiter diftin-
guitur ab omnibus illis : quia illi motus iunt rea-
literdiftintti , quifunt adtertninos realiterdi-
ftinftos : modi generatio eft ad fubftantiam » &
augmentatio ad quantitatem, altetatio ad quali-
tatem, Sc motus localis ad vbi, qux tcaliter diftin-

funrut a fe inuicem.

Et quarto , itLfrn corruptionem /equitur pnrtUlu
torf <•■ gntereuio animo vtuentie. Nota primo, quod au-

s- »*.n.

Nota fecundi , quid formx fperifiese viucn- pornu j*ti-
tium i qua- funt animae , funt in multiplici dtffe- /«• vim»,
tentia. Alix namqnc funt indiuifibiles i ali* ve- ,nu" **
ii diuifibiles fecundum aliquos. Primi ordinis
eft anima rationalis , de qua non eft dubium,
quid fit omnino indiuifibilis , & independens i
materia •, quate quando homo angeti* nen ac-
quiritur noua pats ammx , fedeademmet de no-
uo informat nouas partes materi* cx nutrimen-
to acquifitas : & umiluet in diminmionc non
deperditur pars animx cum parte materie. Alix
funt animx , qux taliter informant materiam,
quid dependent ab ea fieri , & conferturi , vt ani-
mx fenwiux, & vegctatiux-,& dc iftis sintne in-
diuifibilcs,an non , difputatso eft ad 'i. Ub.de Ani-

phtmo* gmentatio propria dicitur partialis generatio, feu pertinens. Modo opinio eft S.Thomx.i .part.

/mnetm gCncrat jo (pcundum f»*i»quia in augmentatione q**ft. 76. *r\ic. 8. quid animalium perfc&orum,
conucrtitnr alimentum In fubftantiam aliti *, fed cuiufmodi funt Icones, & cqui,& huiufmodi ani-

conucrtitnr alimentum u» iuwumu.1. *»i. ,
omnis conuerfio in fubftantiam eft generatio.
Rnrfus fuppofitum.quod augetur, non fit funpli-
citer , fed ht maius : ergo non eft (impliciter ge-
neratio i fed fecundum quid ; & hoc eft quod di-
cit Scotus inAft.44.qMft. 1. videlicet quid in
nutritione eft aliqua generatio , extendendo ge-
nerationem ad omnem indu&ionem formx fub-
ftantialis in materiam poft priuationem i quia
alimentum non manet fub forma alimenti , ne-
que fub aliqua alia , quim fub forma nutriti > &
addic Scocus , quid , cum non fit generatio per
fc entis, prout dicitur illnd per fe elTe , quod non
eft pars alterius , non eft generatio fimpliciter,
fed poteft dici aggeneratio, id eft, alicuius gene-
ratio,quod per generationem fit idem alicui prx-
exiftenti,cui aggeneratur. Vel poteft dici inge-
ncratio : quia eft generatio partis in toto , cuius
anti non fuit pari. Dicit infuper Scotus , quod
pars aducniens per mitritioncm eft aliquo modo
timilis parti prxcxiftcnti , qox infuit per genera-
rionem, «fc aliquo modo di(fimilis:fimilis in for-
ma fpecifica, &corporciratis:di(Iimilis,quia im-
purior. Nam quia omne naturale in agendo rc-
paxirur, quanto agens naturale magis continuar
adioncm^nagiscius virtus debilitatur cum er-
go virtus nutritiua femper continuet afHonem,
agendo in nutrimentum, tanto magis debilitatur
eius virtus , & per confequens , generat carnem
iinpcrfcdliorem illi , qux fuit acquifita per ge-
nerationem in principio : immo cadcmmcr ma-
nens in toro , erit imperfectior fe ipsa , quitn
priis fuir in principio , & per confequens gene-
rabit carnem impcrfcCtiorcm : qualitates enim
confcquentes , qux funt principium alterandi
ex mutua reaCtionc erunt imperfectiores: quod
exemplo manifeftac Ariftorcles 1 de Gen.text.41.
fictu vinum , quanto pius aqtix illi admifeetur,
canto magis debilitatur,& cius a&iones funt im-
perfectiores, ira hic.

Ex hoc fequicur.quid primi parentes in para-
difo exiftemes , licet ederent de ligno4llo vitx,
quo humidum radicalc reft auraretur.fi Deus de-
relinqueret eos aCtioni naturali , ex conditione
fux naturx mouerentur , quia calor naturalis,
agendo repatererur,& tandem ex continua aCVio-
ne,dc repaflione deficeret.-verum ramen eft,quod
mors non fequeretur aCtu , quia antequam neret
toralis confumprio caloris , Deus aflumerer eos
ad beatirudinem. Hxc docet Scotus ini.difti»H.

1 9. contra Bonauent. ibid. artic. a. vide qux di-
ximus in Commentariis noftris fuper Gen.cap .3.
frl.1%9.

equi, A: huiufmodi

mx funt indiuifibiles : impetfcCtorum veri ,vt
anguium , & lacertorum , & plantatum funt di-
uinbilcs.

V ndc iuxta doCttitum , dicere licebit , quid 1 \ •

in augmentatione in animalibus petfc&is ea-
dem manens forma extenditur ad informandas
nouas partes materix. In animalibus veri im-
perfectis fimul cum materia acquiritur noua pars
formx : & iuxta hinc fentemiam locutus eft for-
te Scotus hic, dicens, quod corruptionem (equi-
tur partialis generatio animx viuenm;8c fecun-
dum hanc firmet iam dicitur etiam fieri augmeq;
tatio fecundum formam manentem : quia manet
idem modus, & figura ipfarum fbrmarunv.Sc hic
permanentia fufticit ad affirmandum , quod fe-
cundum tales formas fiat angmcntatio.Et fi con-
tra arguas , quod etiam in materia manet idem
fitus ; ergo etiam in materia fit augmentatio.
Refpondctur fecundum hanc doCtrinam , quod
non eft eadem tatio : quia licet materia maneat
eadem hoc modo, hoc non habet a fc , & quate-
nus materia : quia quatenus materia , cflluit, fed
hoc habet a fc,& ratione ipfius;idci etiam in im-
perfeCtis viucntibus augmentatio fit fecundum
formam,& non fecundim matetiam.

Cxterum nobis, qui cnm Scoro ponimus for-
mam corporeicaris,alia via incedendum eft : at-
que primi dicendum eft, quid omnes animx vi-
uentium funt indiuifibiles , vt in fecundo de sini-
mn examinauimus , forma autem corporcitatis,
qux & miftionis eft, & extenfa , & quama,& fe-
cundum ipfam fiunt organa : quare dicendum,
quod in augmentatione acquiritur noua pars
formx corporcitatis cum noua patte materix:
quia huiufmodi fotmacorporeitatis eft diuilibi-
lis , & extenfa. Secundi , dicendum eft , quid
quando augentur viuentia fcnfibilia , & vegeta-
bilia pcrfc&a, fiuc imperfedla ; non autem requi-
ritur noua pars animat cum noua parte materix.
Er hoc eft , quod dicit Ariftotelcs 1 . de Generat.
quod augmentatio fit fecundum formam , qux
femper manet eadem. Er probarui hoc,quia alias
non cllct difcrimeninrer augmentum viuccium,
&: uon viuerttiumi ignis enim augetur per hoc,
quod cum noua parre marcrix acquiritur noua
pars formx ; fi ergo viuens hoc modo augere-
tur', noneflet diferimen inter illa. Adde, quod
vniras fiibicfti fiimitur ab vnirate formx, a qua
Arentitas ; fi ergo formx viuentium crcfcunc, &
dccrefcunr , ira vr cum noua parte materix noua
pars formx acqmrauir,i5c deperdatur.porerir da-
ri (latus , in quo viuens habeat aliam formam

*4*

i

3*4

Lib. V. Phyficorum

numero diftin&am ab illa quam prius habuit.Di-
ccndum eft terti6 , qu6d augmencacio fit fecun-
dum formam , Sc non fecundum materiam , pro
quanto augmentario in viuenie fit per adue-
nientem ftbi nooam partem matetix cum noua
parte formx corporei tatis * manente eadem for-
ma viuentis ; & hoc fecundum illas partes , quae
habent virtutem, & efficaciam» & debitam quan-
titatem ad propriam a&ioncm , ad conuerrcn-
dum fcilicet fubftantiam alimenti » qux appel-
lantur partes fecundum formam, vt fubtiliter ex-
plicat Scotus ia+Jift. 44. tpuft.i. at non fit fecun-
dum nuteriam,id eft, fecundum illas partes, qux
propter fui defe&um huiufmodi a&ioncro ne-
queunt habete.

1 f • c quantitatem eft motm. Nota,qu6d Tolctus

primo de Generatione tenet , augmentationem non
efie motum continuum, fed i ndaneam mutatio-
nem , quam dicit c(Te Commentatoris, 8. Phy fu.
comm. 1 i . Sc S.Thomx ibidem, & Albcrti Magni.
Pro cuius intelligentia , notat Toletus , qudd ci-
bus quando dilponitur, & alteratur, non cftcon-
tinuus , fed contiguus , & iuxta politus cami , Sc
dum , verbi gratii , vna pars fanzuinis conuerti-
tur in carnem , difeontinuatur ab alia parte», qux
;ulhuc conucrfanon eft , fed manet knguis? Se-
cundi notat, quod datur minimum (ubftanrix
produ&x naturalis, ita vt.cum caro producitur,
fit fub certa quantitate , fubqua primi produci-
tur : fi ergo datur minimum fubftantix , dabitur
etiam minimum fecundum extenfionem in acci-
dentibus difponentibus ad fubftantiam ; dc per
confequens in quantitate ; alias daretur pars mi-
nor mininil difpofirldn qua introduceretur for-
ma fubftantiaiis. Hoc polito , tic probat fuam
fentemiain : aut pars fanguinis fic appofira carni
nutriendx difponitur.de alteratur fuccclliuc, aut
non ; non fuccefliuc , quia tunc data quacunque
parte difpoiiti , adhuc minot dabitis eflet , quod
eft contra fecundum notabilc;datur namque pri-
mum, vel minimum in fubftantia ; ergo difponi-
tur inftnntaner, & per confequens augmentum
non fit fuccefliuc, fed in inftanti. Probatur con-
fequentia, quia non poteft difponi nili in deter-
minata quantitate ad minimum : cuiufque au-
tem minimi conueriio fupponit alrcrationcm, Sc
difpofitionem diftinctain a difpofitione alterius;
ergo cuiufque minimi conueriio fit in inftanti,
& per confequens augmentatio eft difeontinua,
quia refiduum cibi non conuerfum,quod maner,
eft difeontinuum , vt di&um eft in primo nota-
bili. Secundo probatur; augmentatio non ha-
bet vnum fubie&um : ergo non eft continua. An-
tecedens patet , quia aliud fubie&um eft caro,
aliud ncruus , aliud os , & aliud caput , Sc aliud
manus : hxc aurciK continua non lunt ; ergo au-
gmcncatio non eft continua. Probatur confc-
quentia , quia augmentatio vnius partis non eft
eadem numero cum augmentatioue alterius,
fictu hxc pars eft illa.

16. Tertio probatur; augmentatio fupponit ge-
nerationem,& fit fimul cum generatione; fed ge-
neratio eft inftantanea : ergo Sc augmentario:&
confirmatur ex Aciftorele 8. Phyftc. ttxt. 13. vbi
probat augmentationem non cite continuam. Fit
ergo fecundum hanc opinionem , augmentatio
fic : difponitur cibus , & alteratur in tcmpore,&
in fine difpofitionis conucrtitur in inftanti in
fubftantiam aliti , & fimiliter augmentum ; Sc
furfus iterum difponitur alia pars cibi ficut ptior

in tempore,& difpofita in alio inftanti poft tem-
pus difpofitionis , conucrtitur in fubftantiam,
qux,cum fit quanta, fimul mitrit.de auget : eft er-
go augmentum intcrpolacixm>& ex pluribus au-
gmentis congregatum.

Oppo litam fentenciam tenet hic Scotus, & in
A- loco fupra relato, fub lic.L. $.ftdex iftit,auzm
fecuti funt Marfilius lib. 1. de Generat, yutft. 14.

Albcrtus dc Saxonia,^. 1 3. Sc Iandunus 8. Phyftc.
quaft. 7. Sc probatur ex Ariftotclc in hoc y. text.

1 8. docente , ad tria Prxdicamcnta efle per fe
motum, videlicet ad Quantitatem, Qualitatem,

& Vbi; fed augmentatio eft ad quantitatem;ergo
eft per fe motus.

Ad primum in oppofitum , re fpon detur quod . *7*
dubium eft , an detur minimum lubftantix, im-
mo ipfemct T oletus , qtuft. 4. concluftone 1. aflerft
oppofitum efle probabilius. Secund6,dico quod
cfto,qu<Sd hoc fit verum in generatione fubftan-
tix, non tamen in nutritionc , Sc in augmenta-
tionc, nutritio enim quamuis fit partialis gene-
ratio ; quia tamen non eft fimpliciter generatio,
fed potius aggencratio, vel ingcncratio , idci
etiam fit fuccclliuc ; alteratur ergo fucccfliui ali-
mentum^ fuccefliuc conucrtitur in fubftantiam
viucntis,& fuccclliuc ipfum viuens augetur. Ra-
tio autem diuetfitatis in nutritione, degenera-
tione fubftantix complctx , hxc eft , quod fub-
ftantia completa indiget determinatis acciden-
tibus , & determinata quantitate ; fubftantia au-
tem, qux eft pars altcrius.qualis eft , qux in nu-
tritionc acqniritur , non indiget qiftntiratc cer-
ta , Sc determinata , in qua generetur , Sc idc6
non generatur in tam parua , quin in minori ge-
neretur.

Ad fecundum dico , folitm probare augmen-
tationem , qux fit in capite, non continuari cum
auginentatione , qux fit in manu ; de hoc tamen
non eft quxftio : fed vtrum augmentatio, qux fic
in manu, verbi gratii, fit continuande rurfus ficut
omnes partes lunt continue etiam diftantcs aliis
intermediis partibus, ita etiam accidens exren-
fum per omnes panes dicitur continuari ad con-
tinuationem fubic&i , quamuis non fic fit au-
gmcuratio per partes fuccefliuc, quod augmenta-
tio fuccedat augmencarioni alterius, quia omnes
fimul augemur fecundum exigentiam cuiufque
virtutis.

Ad tertium , dico qu6d generatio fubftantix
per fe exiftentis , eft inftantanea; generatio veri
partis fubftantix in alio exiftentis eft fucccfliua.

Ad aurhoritarem Philofophi , dico quid Ari-
ftoteles loquitur ibi contra Heraclitum alleren-
tem omnia efle in continuo motu, Sc fluxu : pro-
batque ibi Ariftotclcs in motu augmentationis,

Sc altcrationis illud non cCIc verumjnam in quo-
libet augmcntabili datur terminus , vitra quem
amplius non augetur viuens , imm6 fx pe au-
gmcntatfr impeditur propter infirmitates;at non
negat ibi Ariftotclcs augmentationem quamdiu
durar, non efle motum continuum, cim ex pro-
ferto hoc docuerit in hoc f . Phyfic.
d jilittr dicitur , quod iila ext enfio , Scc. Nota pti- Motent
mo, quod ficut in generatione prxter materiam d"f^xrm\
compofitionis , eft etiam .materia altcrationis,
fcilicet terminus 'a quo, Sc ac t eft terminus a quo,

Sc materia altcrationis aqux , quando acr eon-
uertitur in aquam , Sc materia qux erat fub for-
ma acris, eft materia compofitionis aqux : ita in
augmentatione , materia altcrationis eft cibus

extrin

r

extrinfecus fumptus , qui corrumpitur ; Sc in hac
maceria alterat ionis conueniunc generatio, &
augmenucio : Sc talis materia in vtraque cA cor-
pus compotitum ; materia tamen compofitionis
in generatione, differt a materia compofitionis
in augmen tationc , quia materia generationis
noncA corpus, fed materia prima : at in augmen*
tationc materia compofitionis eA corpus in adm
nam cibus , qui cft materia alterationis , conuer-
titur in propriam fubAantiam rei viuentis ;&
fi c conucrlus, Sc fadus adu caro, auget ; in atig-
mentationeergo, rom maceria alccrationis,qu^m
compofitionis cA corpus tnadu. Vnde pro ma-
iori luce.

Nota fecundi , ex Scoto vbi fupra , qu6d i
detur in toto aliqua pats , qux fit pars fecundum
formam , Sc dicatur A , Sc hxc pars habeat de-
cem partes, quarum quaelibet habeat «qualem
virtutem ad conuertendum cibum in fui fub-
ftantiam , poftquam nutrimentum fuerit dedu-
P » - dum pcrquafcumquedcpurationes , ita vc iara
[ fit fub forma proxima formx introducendi;

tunc illud tale alimentum fub illa forma , ver-
bi grati£,fangtiinis,approx imarum parti numen*
dx , & receptum in quibufdam poris dimiilis
ex fluxu quarundam panium fecundum mate-
riam , qux prxfuerunt ibi , & nunc cx fluxu fu®
reliquerunt poros repletos aliquo humore fub*
tjliori , cx quo ipfum totum caruit denfirate in
partibus rcquiutaad bene e fle cius ibi cxiAcns;
tunc, inquam, alimentum conucrtitur in ip-
fuin nutriendum, vtfcilicet reparetur illa den-
fitas in toto requifica ad bene efle eius ibi exi-
Aens:& ex hoc ficur ante conuerfionem , iux-
taponebatur alimentum contigue partibus nu-
triendi * ita poli conuerfionem mxtaponitur
continue aliquibus partibus permanentibus ; in
poris enim partis augendx recipiuntur partes
nutrimenti , &ibi exiftentes aggeneranttlr par-
tibus illius partis nutriendir. Vnde parti* qux
proprie augetur, & nutritur, non efl iuxtapo-
ficio alimenti tantfim , fed in tali parte alia
pars fluxit, Sc alia de nouo rcftauratur, Sc fit
quxdam ingenetatio , id eA, intrinfcca gene-
ratio partis noux loco partis antiqux qux flu-
xit i in partibus verb illis , qux propter defe-
dum fux virtutis proprie non nutriuntur , cA
iuxtapofitio. Recepto ergo nutrimento in po-
ris, virtus viuentis alterat , Sc refoluit vapo-
rem , qui refultat ex concodionc ; Sc ille vapor
faciens nouuin porum , propellit partes viucn-
tis , qux extenduntur, & dilatantur versus exte-
riorem locum , Sc tunc cibus conucrtitur , Sc ali-
mentum fit pars viuentis , Sc tunc vitiens fit ma-
ius , Sc augetur ; fld hoc cA augmentum , Sc noui
loci occupatio : quia vbi erat nutrimentum , cil
iam viucns.

1 0. e Praexiflens dugmentatur , ipfum manet idem.

Nora , quod in augmentationc manet idem fub-
iedum. Quoniam , ctfi in viucntc omnes par-
/ >tag. CfS matcrja|es fucceflu temporis fluant , & va-
rientur, vnde idem fubicdum non potcll dici
manere omnino inuariabile ; tamen dicitur ma-
nere idcm.quia manet eadem forma fpccificain-
uariaca.a qua fumicur identitas , Sc iniuper : quia

3 uamui s partes materiales fluant , 3i refluant,
uunt tamen iinpercepsibilicer , quali e*o gio-
do, quovuus populus dicitur idem femperroa-
nere, aliis, aliifque hominibus fucccd?mibiis,&
funditer vnus fluuius alia , & aju decurrente
Scoti optr. T»m. II.

Quseftio IV.

aqul. Adde quAd , quia totum non cA fux par-
tes, fed dicit tcitiam entitatem realiicr diftin-
dain a fuis partibus fimul fumptis , ideo quatn-
uis in augmentatione adueniant noux paries, ta-
men manet idem totum ante augmentationem,
Sc poA.

f De Aiit > non pertinet ad propofttum. Ad pri-
mum , iam didum cA quomodo audum ma-
neat idem. Ad fecundum, dico quod in augmen-
tatione viucutisquxlibct pars augetur proprie:
Sc quando AriAotcles dicit , qubd quxjibct pars
augetur , intclligitur de parte formali , qux pro-
prie Sc proporrionabilicer augetur ; proprie, in-
quam , quia habet virtutem ad conuertendum
nutrimentum in fui fubAantiam proporriona*
biliter autem , quia quanta «A proportio capi-
tis ad digitum ante augmentationem , tama cA
poA augmentationem : partes vcr£> materiales
non augemur proprie per huiufmodi conuer-
fionem nutrimenti , fed per iuxtapofitionem.*
vide Scotum vbi fupta. Ad tertium, dico quod
non datur penetratio dimcnfiotmm , quia in au-
emcncatiotic non acquiritur noua quantitas,
led prxexiAcns extenditur , qux extenfio ni-
hil aliud djcit , quam alium , Sc alium ordinem
partium ad panes loci. Vel dicas cum Cano-
nico , libro quinto , quajiione 4, ad /itandum prin *
cipale.

Qj/ a sti o IV.

Virum ommu motug fit dc contrario
in contrarium t

Arift.iiV iext-10. D.Thom./#/?. j Albert Mjgn./if Tkfu.
i.f.j Rom. 5* \9 Mayr.

Phy fu. rhj/ie.Cap.+.fiijt.i. Anc.Rocc.

in uxt.dtmtt brnim ytitni. '

I R. c v 1 t v R quod non ! quia aliquis
r notus cA de priuatione in habitumrigi-

\ tur non omnis motus eft de contrario

in comtarium. Tenet conlcquemia , quia fune
diuerfx fpecies oppofitionis. Antecedens pro-
batur,quia in omni iranfinutationc naturali pri-
uacio cA principium motus requifitum nccclla-
rih,Vr patet primo huius : igitur omnis iranfmu-
tario naturalis eA de priuatione in habitum , vel
fiiltem e contra.

Sccundd, quiaaliquis eA motus inter rclatiud
oppofira : igitur non omnis motus eA de contra-
rio in contrarium. Probatur amecedens.quia ad
quantitatem eA motus, vt patet in iAo quimo.Si-
militer dc miniis ad magis in eadem fpccic eA
motus , vel £ contra; modo magis Sc miniis fune
relatiuc oppofira. Similiter morus ad quantita-
tem cft inter magnum , Sc paruum j modo mag-
num 5- paruum lum ad aliq<iid.

Tertii, morus cft dc minus ad magis in eadem
fpecic.vel c conrra, vi patet in iftoquinro,& hic
non eft de contrario in contrarium , quia magis,
Sc minus non differunt fpecie,& ramen contraria
differunt fpccie.vi patet io.Metaph.text.js.

Qtiartb , fi motus dc minus ad magis in ea-
dem Ipectceflct dc contrario in contrarium , fe*
nueretur quod vmim contrariarctur pluribus.
Confcqucns eft falfum:quia ramum vnum vni eA
contrarium, vr patet 10.Met.rcxr. 1 9.Confequen-
tia probatur, quia fi fiat motus de remiflo calido,
ad iumme calidum, & mobile quicfcertt in medio
E c motus

Dinip» qut-
Jit***.

CtntrariftMt
futuitur Ju-
fiUuir.

Ut
fltx ,

tjl tri •

morus, tunc grados cal id itatis, fub quo quicfce-
tctjCmrr contrarius termino *<jue motus: Simili-
ter cllet contrarius fummx ealiditati, (i fietet vl-
tcriusad liimnum calidiorem ; aliter enim non
cHet vtrrquc illorum motuum dc contrario in
couti.u imn.Oppolirum arguitur per Ariftorclcm
in illo quinto,tcxt.ro.

Iu quxftione, pritaA videbitur in generali, an
omnis motus iit dc contrario in contrarium. Se-
cundo, inquiretur fpccialitcr dc motu, qui eft dc
miniis ad magis’ iH eadem fpecie , qualiter litdc
contrario in contrarium.

Quantum ad primum, recolligenda eft diftin-
ftio de motu , qm\d motus accipitur dupliciter.
Vno modo,pxo omni mutatione fbbira , vel fuc*
cefliua , fa&a in fhbiedo in afihf, vel rn potetiria.
Alio modo pro mutatione fucceffina facta, in fub-
ieflo in a£hi;fic fic accipitur in propofitO. '[
Secundd; eft notandum, qoAd contrarietas ac-
cipitur dupliciter. Vno* mode pr6prte.fi,; fic ad
conrrarietatcm requiritur maxinu diftantia , vt
patet ic. Metaph. eext. jt. cukifmodi eft repu-
gnantia inter furnmam caliditarem , fic fummarn
frigiditatem. Alio modo contrarlctas accipitur
pro incompoflibilitate termirtbrum , inter quos
eft dtftantia media , fecundihn quam proceditur;
Sc in fic procedendo fit fucccflto propter diftan-
tiam mediam : fic ifto modo capitur contrarietas
ia propofitodicct hoc iit improprte.

Tcrrib notandum , quod nuiufmodi incom-
Terminerum poffibilitas tAmiiioritrnJimcrquds eft dillantia,
imttmftffibi eft xripfcx, quadam fecundum locum-, quxdam fc-
cifndum formim ; & quidam fcettndtim quanti-
tatem. Contrarietas tccundun» locum, quxdam
maior , fic quxdam minor , fecundum maiorem,
vel minorem diftafttiam localem , propter quam
<aufa(ur fucc.effip i» motu locali. Et fiquxratur,
qualiter attenditur fmiufmodi diftantia in motu
circulari, ex quo eft dc eodem in idem. Rcfpon-
. l detur , quod htW tft fecundum diuerfitarem par-

tium mobilis 'fecundum fitumrquia mobile nunc
eft in vno fico, fic impoflibile eft ipfum fecundum
eandem pattem, fecundam quam eft in vno fitu,
effiepro tunc in alio litu : igitur fecundum diucr-
fitatem lituum refpettu eiuUtaa panis , motum
circulariter mouccur fucceffiite : fic hxc eft repu-
gnantia, fecundum quam caufiitur fucccffio in
motu locali. Alii eft incompoflibilitas termino-
tum, inter quos eft diftantia fecundum formam;
fic iftaincompoflibiliras facit proucnire fucccf-
fionem in motu alterationis , cuiufmodi eft di-
ftantia inter calidltatetn , fic frigiditatem, vel et-
iam diftantia gradualis inter magis calidum , fic
minus calidam.

4. Tertia eft incompoffibilins terminorum, inter
quos eft quantitas intermedia, fic propter incom-
poflibilitatem «ftonmi terminorum quantitatis
proucnit fucccffio in motu adqUamiratcm.Vnde
quia impoflibile eft aliquod totum cflc fub mino-
ri quantitarc , fic cflc fub maiori rotalitcr : igitur
neccllc eft , quod procedendo ab vno ad reli-
quum. hat fucccflio.

Mutati» Jt Nunc ponuntur conclufiones.Prima eft Nulla
r»iur*Ji0tt it mutatio ta&a de pritiationc in habitum , vel i
fltrimtnnii rtf c<,nrrit>'vc^ conrradi&orio in contradictorium,
mtttu. J *n quantum huiufmodi.eft morus.Probacnr,quia<
omnis talis mutatio fit (ubito ; fed nullus motus
fit fubrtdtfgicur nullus mgtns eft huiulinodi mu-
tario,fciiicet decontradiftorio inconrradi&o-
rium,autdepriuationc in habitum, vel t contra.

Lib. V. Phyficorum

Maior probatur : quia inter priuationem , fic Ita •
bitumnon eft diftantia media , nec etiam inter
contradi&oria, fccundumquam, procedendo ab
vno ad reliquum, poffit heri fucccffio. Et minof
pater pci tjuidmmimt motus, quia de ratione mo-
rus ell.qubd flat fucceffiuc.

Secunda conclufio. Omnis motas eft de cbn»
trario in contrarium r quia omnis moras fitfuo
ccffiuc.aiit fecundum quaruitarem,aur fecundum
qualitatem, vel. fecundum t^i; fed quocunque
iliorum modorum fiat , eft inrer contraria : er-
go, fic c. Maior patet in ifto quinto, texr. 10. Et
minor probatur ; quia in quolibet illorum gene-
rum eft incompoflibilitas rerminotu , inter quos
*lf diltancutimermcdia, quia fi per Jpjfiun proce-
datur,facit I ucccffionem in motu. Secundd , pa-
tet conclufio ifta er prima conclufione. < •

T crtia cone 1 tilio.Hxc confcquentia non valet,
hac mutatio fit confectui* 'e ad motum ; ha igitur
mutatio non eft motm. Pro qua conclufionc eft
fciendum , quod repugnantia fecundum formam
fubdiuiditur ; quia quxdara eft inter qualitates
in inuiccra adiuas , vt inter caliditaiem fri-
giditatem : alia eft inter qualitares contrarias,
quxncn funi aptx nat® in inuicem agere , fed
iuot natx libi inuiccm fucccdcrcineodcm fubie-
do.ncm per adiones proprias, fed concopmantcr
ad adiones aliarum qualitatum. Nunc probarut
conclufio ; quia albefadio eft motus^c uni en fit
confecutiuc ad alium motuni : igitur, ificc: Maiofc
patet-, quia albefadio eft de contrario in contl-a-
rium, fadafucceffiue in fubiedo in adu. Minor
probatur, quia fir confecutiuc ad adiones quali-
tatum primarum. Et fic pater, quod omnis mo-
tus eft dc contrario in contrarium , accipiendo
fcilicet comrarieratem large pro inrompoflibili-
catc terminorum, inter quos eft diftantia inter-
media , fecundum quam procedirur fucccffio* dc
vno termino ad alterum.Et hxc deprimo.

Quantum ad fecundum. Dubitatur ptim6)Vki-
dc proueiiianr mngis , & minus in eadem (pede,
vel etiam indiuetfis fpecicbns. Secundb, dubi-
tatur , an magis , & miniis fint in eadem fpecie.
Tertio, dubitatur, vtriim includar repugnamiatn,
quod aliquis motus fit de rainiisad magis in ea-
dem fpecie;vel c contra, & tamen fit dc comiario
in contrarium.

Ad primum disbiu videtur Ariftoteles refpon-
dcre,in ifto quinto,rexr.i9. b qu^d magis Cani-
nus proueniant ex admixtione contrarij, jtavt il-
lud dicatur magis tale, cui minus mifcctur de
contrario , & illud minus tale, cui plus mifcerur
dc contrario -, ficut illud didcur magis calidum^
cui miniis de frigiditate eft admixtum ,& illud
miniis, cui plus mixtum eftde-frigiditate. Et hoc
videtur etii dicere Ariftoteles j.Topic.vbi dicit,
quod albius eft, quod eft nigro impermixtius.Ifto
tamen non obftante, Rcfpondetur ad primum
dubium, quod magis , & miniis non nroucnienc
cx admixtione contrarij , fed cficntialiter , Sc in-
trinfccc proueniunt cx additione , vel remotio-
ne plurium graduum de eadem fpede in eodem
fubiedo , ficut manifeft* patet de lumine, quia
illud dicitur magis luminofum, in quo funtplu-
res gradus luminis , & illud miniis inouo funt
pauciores ; fic isa fimilitcrde qualitatibus habern
llbwS Cdntrarium , quiafiicaliditatcefler omni-
no feparata frigiditas , adhuc illud effiet magi*
calidum, in quo eflent plurcs gradus caliditatis,
Sc illud miniis,in quo effient pauciorcs;verum eft

Mttm ,JIJ,
ttHtrah in

ttr.tttrim.

r •

*'Ptnnti. -*
fla.

L.

£)>! " 1 t •! It

Quatflio IV.

U7

tamen, qu6d ia qualitatibus, fecundum quas pro-
prie efl a Iteratio , femper pluralitatem graduum
in eadem fpecie confequitur maior, vel minor ad-
tmxcio conttarif : quia femper quor gradus ad-
duntur de vno com rariorum.t or rcmouentur de
reliquo, Se e contra.

AJ fecundum dubium re/ponderur. Pro quo
fciendum,qu6d res quz non iunt * termini, non
dicuntur eiufdem fpeciei,vel dinerlarum fpecie-
rum, rei diuerlx fpecies,niA ei ratione qui ligni-
Acamur per terminos , quz non funt diuerfarum
fpecicrum, vel diucrfx lpccics;moddiAi cermfni
*ugv,Sc minia funt diucrfx fpecies in genere Re-
lationis, ied came m qfa,Sc minia dicuntur, de ea-
dem fpecie, quando termini , quibus applicamus
idos terminos m.igu , Sc minia, in comparando,
funt eiufdem fpeciei , rt dicendo magis album»
minui album : rnde quia ifti termini olbnm , &
*Umm /unc eiufdem fpeciei , id cb dicimus , quod
iAi termini mngit , Sc minia fune in eadem fpecie.

Ad cercium dubium, dico quod rcpugn.ir,qubd
mocus fu de magis ad minus in eadem fpecie , 8c
Cilm hoc iic de concrario in concrariuni fecun-
dum eandem rarionem ; fed fecundum diuerlas
rationes hoc eft benb poflibile , quia in mocu fe-
cundum qualitatem, conliderandu prxciscquali-
tatem, quz abi icitur, tunc cft mutatio demagis ad
mjnbs>& cA fola corruptio : fed confidcrando,3e
accendendo fui bm de quaiirace , quz acquiritur,
tunc eft mucacio dc minori ad maius , Sc cA fola

J feneratio ; ied accendendo ad veramque /imui»
cilicet ad illam , qux acquiritor, & ad illam quz
abiicirur» cunc eft alterario,& eft de contra-
rio in concracium:<5c iic motus alterationis com-
ponitur et generatione , Sc corruprione. £t fe-
cundam pczdida procedunt rationes ante op-
poiicum.

annotationes.

S. * OmrorietM occipitur dupliciter , &c. Nora,
Ciatrant/ st in illis tribus Przdicamentis , ad quz cft

uandfmtdi per fe morus , dari conrrariecacem , alio tamen,
ttmJii,* !j ^ m°d°*' In qualitatibus enim aliquz dan-
fmftrnitm. H*f»^o*ptopriiffimc funt conrrariz, inter quas
cft maxima diftantia, non quidem localis,fed for-
malis, vc inter albedinem , 9c nigredinem : quia
cum fubie&um ajj vna illarum recedit , nec vlre-
rius pergere, quam ad alteram contrariam, poteft,
acjeo vt repugnet dari aliquid femotius , auc di-
Aantius in quod cendac.In quantitate tamen non
«ft diftantia maxima iimplicirer.fcd eft diftantia,
Sc contrarietas fecundum quantitatem magnam,
Sc paruam,habito refpebtu ad entia naturalia.qu*
naturaliter ad magnitudinem, & paruitatem iunr
determinata. In vbicationibus item non eft /im-
pliciter maxima latitudo , Sc diftantia : /i qua ef-
fet , ciret inter vbifwfnm, & vbideerfum, hzc au-
tem diftantia non cft maxima : quoniam non re-
pugnat rationi cxiftcntizinloco,e(feaiias exi-
ftentias in loco magis inter fe diftantcs , maio-
remque latitudinem habentes.

Ww b aJMogu , & minia proueniunt ex odmixtio-
frer*-**'. ** rentranp Nota quod dc caufa lufcipiendi ma-
8‘* » & minus fuit multiplex opinio. Qui-
tu. dam dixerunt » quod augmentum , Sc decre-
mentum fubie&i, vel accidentis, id cft, ma-
ior, vel minor extcnlio fubic&i , vel formz cft
caufa /ulcipiendis magis, Sc miniis. Alij dixe-
runt, qubd accclfus,& rccdfus ad impofitio-
Scttioper, Tam. I /.

nem vocis. Alij , quod fo nfia fu Tripi t magis, fr
mimis fecundum difpotitionem in /ubiedo ; vei
fecundum ejji in fubie&o remanente eius tf-
/entii immutati. Alij , quod radicario formz in
materia cft caufa ftifcipiendi magis , A: miniis.
Alij verd , qubd approximatio , Sc remotioi fuo
contrario cft cau/a, quare forma fufeipiat magis,
Sc minus.

Prima opinio ftare non poreft : quia runc fe-
quefetur ,qubd equus albus effet albior , quam
margarita , quod cft falfum ; Sc qubd quanto ali-
quis homo effet maior, tanto effet magis, quod eft
etiam falfum. •

Secunda etiam opinio, quz eft Gilberri Poro-
tani in libello de fex Principiis, eft falfa : quia ex
ea frquererur,qubd nihil eft albedine album,
ni/i effer albiffimum , quod eft falfum, quia tunc
album remiffum non effer album. Er probatur
coniequencia : cui enim non conoeuir /ignifica-
tum nominis, non conucn^ ipfum nomen : ii er-
go album imponirurad fignificandumalbcdincni
in vltimo gradu, nihil erit album ni/i fu albi f-
iimo m.

Tertia opinio, quz viderureffc Ariftorelis , Se
Boctij in Przdicamenri$,cap.dcQualirate,vbidi-
eunt qubdiuftiria non dicitur magis , vel minus
alia iufticia ; fed aliquis dicitur iuftior altero. EA
et ii falfa, quia illudejje in fubictlo.rcl ilia difpo-
/itio formz, auc eft idem cum ejfe formz.vel non:

/i idem, fubcrur propoficu;quia cAtri illadifpo/i-
rio At maior, vel minonergo Scejfe formz, cui po-
nirur ejfe idem : ii non clt idem , quxro de illo,
vtrbm fecundum fuam elfentiain fufeipiat magis,
&minbs, vel non; /i /ic, haberur propo/irum ; Ci
non : ergo erit proccAus in inhnicum. Item,habi-
to termino fccundbm rationem, qui terminus,
ceftar morus , quoniam habitibus prxfcnribus ia
materia ce/lacmotusi cx primo de Gencr.texr.55.
fed per re in principio calcfa&ionis habetur ca-
lidiras fecundutu rarionem, qui eft terminus ca -
lefa«ftionis:ergo in principio cellabit motus ille,
quod eft impolfibilc. Minor probaturrquia omne
quod mouctur habet aliquid de termino* tjuo, SC
aliquid de termino adtfucrh. ex tf.huius, text.?. Sc
Sj.ergo in principio calcftblionis iu ipfo calefa-
dibili eft aliquid dc ejfe caloris : /i ergo elTcntia
caloris non iufcipltmagis , Sc minus, fequirur
qubd in principio cft calor perfc&ds , fecundum '
quem modum cft terminus motus.

Ad Ariftotelem,bc Boetium dico, qubd eflen- j 0t
tia fpeciei in feconiidcrata abftrahendo a fuppo-
/icis.eft indilfercns ad omnem gradum , fed ipfa
in vno fuppo/iro eft perfeiftior /c ipfa in alio lup-
po/ito , Sc vt cft in fuppoiiro fic denominat fub-
iciftum , quia per fe fuppofitum eius non eft fub-
iedlum , fed qualitas in hoc fubic&o ; non igitur
iuftitiaabftradc intclligcndo , fed ruftum , id eft,
hzc iuftitia , vt denominat iftud iubiciftum , cft
maior alii. Et fi quxras ; aut ifte gradus , Sc il-
le funt intra clTcntiain huius quali taris , aut non;
fific, 6c ifte gradus cft diuerfus ab illo : ergo hzc
cllentia eft diuerfa ab illa per aliquid , quod eft
intra elTentiam : igirur mugit differt a minia fpe-
cie , tum quia omnis diucrlitas cllenrialis dkrcr-
/ificat fpeciem. Tum quia effentia primbeft fpe-
ciei, non indiuidui , alioquin indiuiduum pof-
fet habere definitionem fperialiorem defini-
tione fpeciei; igitur differenda in effentia non
clt folum differentia numero , fed fpecie. Dico
qubd gradus ifti funt intra cffcnriam non fpeciei.

Eoa fed

5*8

Lib. V. Phyficorum

fed irdmidui , quia natura fpeciffcaabllrahit ab
omni gradu, & eff indifferens ad omnem gra-
dum ; & ideo non fcquirur tales gradus differre
fpecie , fed numero tantum, quia per folam diffe-
rentiam indiuidualeni,& non fpcciffcam ad inui-
ccm diil inguuntur.

Qunrta opinio de radicationc forma; in fub-
ie&o es eo rciicitur : quoniam illa radicatio , vel
eff aliud a forma radicata, vel non ; ii non , ha-
betur propofitum , quoniam , cum illa radicatio
in maior, vel minor: ergo & forma. Si eff aliud,
vel eff forma abfoluta, vel refpe&iua : (i abfolu*
ta , habefur propoflrum ; ff rclpectiua flmiliccr,
quia magis , & minus in forma rcfpc&iua oritur
ex magis , & minus in forma abfoluta. Adde,
quod Ii maior radicatio forma: cffcc caufa fufei-
picndi magis, & minus, fcqucrctur quod vbi for-
ma effer magis radicata , ibi fubiefhim elfct ma-
gis tale; quod tamen eff falfum : quia fecun-
dum Medicos , febris helica eff magis radicata,
quam tertiana , & tamen tertiana eff iutenlior*
Se idcd tertianarius eff magis febricitans. Si-
militer verecundus eff aliquando rubicundior,
& tan .n rubor eff in eo minus radicatus , quam
in aliquo alio minus rubeo, qui eff (anguineus
naturaliter.

Vltima opinio optime impugnatur hic a Sco-
to : ideo dicendum eff cum Scoro , quod prxeifa
rario fufeipiendi magis, Se minus eff latirudo
graduum in forma, (iue, quod idem eff, illimita-
tio forma:, qua: participatur : quia impoflibile eff
formam participari fecundum magis , & minus,
nili in Ic fle ad aliqualiter iliimitata : nam oppo-
litum prxdicari infert oppofftum fubicdi ; da
enim, quod non fft iliimitata, quomodo partici-
pabitur fecundum alium , & alium gradum r Ec
hanc fententixm docuit etiam Simplicius in Prx-
dicamcntis,cap.dc Qualitatc.vbi referens inultas
opiniones de caufa fufeipiendi magis, & minus, &
improbando prxfcrr, Se commendat opinionem
Archytx, dicens lic; Archytas breui fermone cau-
f.un cius, quod eff magis, & minus,inirabilitcr in-
limiat , dicens : QuqlitOS enim quoniam infinitatem
qu.ind.im participat , ideo fecundum eim ratio nem ha-
bet , quod jit fi piat magu, & minia , & non ex panici-
p.tniibm. H are ille.

c Res , qua non funt termini ,%ton dicuntur eittfilem
•(faciei, &c. Nota , quod propria appellatione illi
dicuntur termini, qui funi per feiignificatiui,vc
fune termini categorematici , qui poffunr per fc
cllc fubicdum , & prxdicatum in propofttionc;
termini vero qui non fune per fe ligniheatiui, ve
fune termini Syncaregoremarici , magis appel-
lantur terminorum modi, quam termini , velue
funt adicctiua adie&iuc tenta, flgna vniucrfalia,
vel particularia, & in propolito aduerbia. Vnde
magu , Ac minus , vt funt de Prxdicamenio Rela-
tionis , funt termini , quia fumuntur- nominali-
tcr,& vt fic,diff inguuntur fpecie: vcnutcui fune
aduerbia , non fune proprie termini > fed termi-
norum modi ; Se funt ciufdrm , vel alterius fpc-
cici, provt termini, quorum funt modi, funt ciuf-
dem , vel alterius fpccici. Vnde, licut (imilitudo
eff relatio proprie (undata fuper ellent iam quali-
tatis , ita magu , Se mima ; fundamentum autem
magia eff effentia fpeciei fub perfc&o gradu; qui
gradus eff aliquid abfolutum de gcncic Qualita-
tis, licet ipfum confcquatur rcfpeChis nugis ad
alium imperfedum in eadem fpecie , quem fc-
quicur relatio minus. Et idc& , licet iffx relatio-

nes maioritas , & miner ita* opponantur fpecie;
quia tamen fundamenta funt ciufdcm fpccici,
dicuntur cllc in eadem fpecie , ffcut iffx relatio-
nes fimile , dr dijfimile fecundum fc conlidcrarx,
diffinguuntur fpecie , & tamen pro/t fundantur
in eadem qualitate fpecie , dicuntur ede in ea-
dem fpecie.

Q_v astio V.

Virum in tribus ‘Tradicamentu fit
motus , non in aliti >Jcilicet
Quantitate , Qualitate ,
tf-sOit

Asi(\.i.Pljfjext.rtm.+. E udem. A lex. apud Simplk.Sc ipfc
Sirnpl.}.f,ij'/ie*»*.5.o»ij.(y/rf j. r#jn.io. A lb.j thjfir.
rufi. i.r.t.D. Tlion>.Wf.).(j* tt.UnopkJiB.xx. Mayr.
paffu 14 ComplVi# it.Pfy/if.j.f 1. Maioret.fe
txftf.fr* i4e.g*uuitMtmarrt.7. HlUt. Siffxtfiyfit.fiiB.
lo.Rub q.Vtuta.f.x. Aucr f ■/«*». l .Pkdtf. j.
x6.ftB.ioJib.Tbanm*s* 4\x.vit. Vide citandos imjr 4

R g v 1 t v r primi*» quid non : immi
quod in Ad aliquid Iit motus ; quia om-
nismutatio fuccefliua , qux non cftge-
ncratio.ncc corruptio, eff motus ; fed in Ad ali-
quid eff inutartp fuccefliua qux non eff genera-
tio ; nec corruptio : igitur in Ad aliquid eff mo*
1 115. Maior patet in iff o quinto , texr. 9. Et minor
probarur,poiito,quAd Noct&rcs iit albus, & Plato
niger ; tunc mutetur Plato de nigredine ad aibe-
dinem ; tunc mutatio iffa, icilim,aflimilario, eff
fuccefliua ,Sc non cftgencratio,nc<?corruptio>fe4
eff de affirmato in affirmatum, fodicet de diflimili
ad (imi)c;igirurcumffmile,&: difliinilc lim ad ali-
quidiigirur in Ad aliquid eff motus.

Sccund6,quia in Ad aliquid eff contrarietas, Se
fufeeptio magis, A: minus;igitur in Ad aliquid eff
motus. Tenet confcquentia.quiaper iffud mediu
probat Ariffotcles quod in tribus generibus eff
motus : quia in ipfis inucnitur contrarietas. Ec
antecedens patet in Prxdicamentis.

Tertio, arguitur expofltorie, polito quod deni-
gro ffacalbum-.ad hanc albcdincm eff morus, hsc
albedo eff ad aliquid:igitur in Ad aliquid eff mo-
tus. Minor pater, quia hxc albedo eftlimilirudo,
modo omnis fimilitudo eff ad aliquid limilictido.

Quarto , fanatio eff quidam motus , vt f* pe
cxcmplificat Ariffotcles in iffo quinto.tex t 1 i.&
tamen fanatio eff motus in Ad aliquid: igitur in
Ad aliquid eff tnotus.Minor probarur : quia fani-
tas eff proportio primarum qualitatum»& omnis
proportio eff ad aliud proportio.

Quinto, arguitur quod in Vbi no lit morusrquia
omne vbi, fmc locus eff quantitas ; igitur prxter
motum, quieff ad quantitatc,non debet poni mo-
rus dift imitus ad viti. Et (i dicatur, quiid licet vbi,
liue locus fit quantitas, atramen aliud connotatuc
per hoc nomen t Si, quod no connotarur per hoc
nomen quantitas ; hoc non valet;qaia illud, quod
connotarur per Jioc nomen locwjcu per hanc di-
cionem vbi, eff ad aliquid : quia per ipfum deno-
tatur habitudo ad locacum;igitur Ii ratione con-
notati (it motus ad vbi, fcquitur quod in Ad ali-
quideft motus.

Sexto, arguitur quod in qualitate non fle mo-
tus,quia qua ratione in vna fpecie qualitatis tepe-
rirctur motus,cadctn ratione in alia » fed certum

eff.

Quseftio V.

V9

eft , quod in aliquibus non inuenitur : igitur nec
in aliis. Maior probatur per It mile ; quia ad vkt
dicitur ede morus exeo, qu6d ad quamlibet eius
fpeciem poreftclle morus. Minor probatur, qnia
ad qualitates de prima Cpccic non cil morus , vt
pater feptimo huius , text. r 7. ncc ad alias dc tertia
fpecie , nec de quarta.

Septimo , quia agere , Sc pati eft morus ; igif ur
in aliis , quam in illis tribus inucnirur morus.
Confcquenria nota cA : Sc antecedens parer, quia
inaclionc, Sc paffionc inuenitur conrrarieras.
Oppolitum arguitur per Ari Aotclem inifto quin-
ta, text. 10.

J. Notandum, quid morus * non dicitur effc in
Itum \*U* aliquo genere ex eo » quid per motum acquiri-
V** rur, vel deperditur res illius generis. Probatur
dupliciter : primi, quia A Ctc , fcqucrerur, quod
omnis morus edet morus ad aliquid , quod cA
fidfurn : vr patet in ijio quimo.Confequcntia pro-
batur, quia omnis res mundi cA eadem, vel di-
uerfa caufa,vcl cau/arum : igitur omnis res mun-
di eft ad aliquid. Tenet confequentia ; quia om-
nis res eadem dicitur ad aliud c/Tc eadem, <Se om-
ne diucrfum ab aliquo diuerfum, Sc omnis caula
dicitur ad aliud caula, & dc de aliis. Ex quo pa-
tet , quod omnis res mundi rA ad aliquid ; igitur
A in aliquo genere At motus cx co , quod acqui-
ritur, vel deperditur res illius generis , /equitur
quod omnis motus At ad aliquid.

’ Secundo, /uppoAto quod quantitas non At res
di/fcn&a a re quanta , tunc /equitur quod omnis
motus c/Ict motus ad quacitarcm:con/equcns eA
fdfum.Ec con/cquentia probatur, quia quxlibcc
res,fcudilpoAcio,/ccumium quam cA motus, cA
diuiAbilis : igitur per fuppohtum, quarlibec talis
eft quamiras;& per con/cquens omnis motus cA
in genere Quantitatis.

4* Secundo, notandum quod cx co morus dicitur

c/leinaiiquo genere, qubd mutatur rcfponAo ad
quxAtum illius generis <ic mobili poA morum
Sc ante: verbi gratia , ex hoc dicitur motus , vel
mutatio ad fublbnriam , quia mutatur rcfponAo
ad quxAioncm qtixrentem,quid cA hoc i vt quia
hoc nunc cA acr , Sc prius fuir aqua : indicamus
. ipfum efle muratum fubAantialitcr.Simiiirer di-
citur motus ad quantitatem ex co , quod per ri-
lum motum muratur rcfponAo ad quantum rfi
hoc , quia poA augmcnrarionem rclpondrtur,
quod cA bipedale , Sc tamen ante erat pedale fo-
lum. Ex quo patet, quod A per aliquem motutn
muretur rcfponliode mobili per prxdicata dc Ad
«U quid, tunc ille motus pote A dici ad aliquid:vcr-
bigraria,A per aliquem motum Ar verum dicere,
quod hoc «A Amilc,& p6A non erit Amile,immb
di/Timiic, tunc ille motus cA ad aliquid.

Utm Sed dubitatur, qualiter cA hoc, quod tu ponis

in Ad aliquid cA*e motum , 6c tamen AriAotclcs
tn,rt hoc negat. Rcfpondctur , qu&d in aliquo genere
ntrr’ poccA cAc motus dupliciter. Vno modo , per fc,
icilicct quando per talccn motum , Sc omnem
con/iinilcm de nccc/Htatc mutatur rclpon/io ad
quxAtum illius Prxdicamenti ; Sc Ac calcfadio
dicitur motus per fc ad qiialitaicm,quianece/la-
riamcA, quod per calchi&ioncm imitentur dc
mobili prxdicata dc genere Qualitatis. Eodem
modo ambulatio eA motus per fc ad locum, qaia
ncccJle cA, qudd per omnem ambulationem mu-
tetut locus. Alio modo dicitur efte motus iu ali-
quo genere per accidens , cx co quod contingic
quandoque per illum motum mutari prxdicata
Scoti aper. Tam. 1 1.

illius genetis de mobili, fcd non de nece/firare:
verbi gratia, per motum ambulationis contingic
aliquando variari prxdicata degener* Ada/iquid
dc ipfo mobili, vt mobile ante ambulationem cA
xgrum , Sc poli lanum,Sclic ambulatio eA quo-
dammodo ad aliquid.licet per accidens, eo quod
non nece/Iario per ambulationem murantur prx-
dicata de mobili dc Ad aliquid. Er lic paret, quod
in yid aliquid non cA per fc motus, fcd bene per
accidens.

Tertio , notandum , vr pacuir prius , quod ad f.
motum proprie di&um requiritur , qubd Aar fe-
cundum di/poArioncm, qnx de fui narura eft ac*
quifibilis fucccffiuc alicui fubie&o in a&u per
motum illius fubic6ti,Sc nullo modo per motum
alterius illo fubiedo quielcente.

Nunc ponuntur concluAoncs. Prima conchi- Motu* nf rfi
AocA,in Ad aliquid b non eA per fc motus. Pro- **
barur.quia /ccundum illud , genus non eA per fc
morus, cuius prxdicata variamur dc mobili nec
murarionem radam in aliquo alio, ipfo mobili
non moro; icd prxdicaragcneris Ad aliquid va-
riantur de mobili per /olam murarionem fa&mi
in a liquo aliorigirur in Ad aliquid non cA per fc
motus.Maior patet per conditiones requi/iras ad
mocum:$c minor probarur,quia A Socrares nunc
Ar dexter Platoni, ip/c potcA fieri Ani Acr, moro
Plarone Ane motu fui ipAus. Sccund6,quia nulla
eA mutariojvel motus , quem dc necc/Tirarc fe-
quitur mutatio prxdicatorum generis Ad aliquid
dc ipfo mobili : igitur nullus cA motus prr /c ad
aliquid. Con/cqucntia renet per de/criptionem
morus per fc, Sc anteccdens.ipp.iret inducendo,
vt di&um fuit prius de ambulatione. Similiter
per albefadionem contingir aliquando variari
prxdicata dc Ad aliquid , vr Amilc , vel di/limilc;
fed hoc non cA dc ncccffirate , quia porcA fieri
albe f atrio fine hoc , quod huiufmodi prxdicata
varientur.

Secunda concluAo. Non ad omnem fpeciem

Quantitatis eA inorus. Probatur, quia potcA fieri Af°rtu ** d
tnuracio dc minori numero ad maiorem. fine mo-

. . . nrm £uan-

tnngicur non ad omnem ipociem Quantitatis crt titntu.
motus. Tenet confcquenria , qtiia NumcruscA
fpccics Quantitatis : Sc antecedens apparer,quia
potcA fieri maior numerus intelligcmiarum.aut
aliorum indiuiAbilium Ane motu, quia nullum
indiuiAbilc monetur.

Tertia conclu/io. Secundum *f tre, Sc pati non Metm no rfi
eA per fc tuotus. Probatur, quia nulla cA muta- affirarm,
cio , quam dc ncce/Jitate confequarpr variatio
prxdicatorum dc genere Agere , vel Pati ; igitur
/ccundum nullum illorum gcncruin cA per fc
mortis.Et il tam conclufionem diffuse probat Ari-
Aotclcs in littera: Sc per idem probatur,qu6d in
Quando, Situ.ic Habitu non eA motus.

Quarra concluAo : In tribus generibus fidum MttmofitM-
inuenirur motus, fcilicct in Quantitate , Quali- ,nm triA
tacc, & Vbi. Probatur, quia folum in illis tribus £, ,tT4'
repetiuntur conditiones requi Ata* adinorum;igi*
tur in illis tribus folhm inucniturmotus.Anrcce-
dens apparet , quoniam iu quolibet illorum gc-
neru cll difpoAtio acquiAbilis fuccc/fiuc in /ub-
icdlo in a «Au per morum illius fubictfti , Sc non
per motum alterius ; fcd quod in aliis non repe-
riantur, patet cx quxAionibus prxcedentibus.

Ad rariones. Ad primam , concedo maiorem^ 7.

Sc nego minorem. V ndc , licet dealbatio Ar mbH*
rus fuccelAuus , attamen non c A motus per fc ad
aliquid , cx eo quod folum per accidens con-
ii c ) tingit

3$o Lib.V. Phyficorum

tingit prxdicata dc genere Ad aliquid variari de
mobili ante dealbat ionero,& pod.

Ad fecundam , conceditur antecedens , & ne-
gatur confequeqtia. Ad probationem dico,qu6d
Ariftoteles ponit illud medium, fed non fumcit,
nili in illis, in quibus reperiuotur ali* conditio-
nes requilit* ad motum.

Ad tertiam , concedo quOd ad illam rem, qoz
ed ad aliquid, ed motus : immo fic poted conce-
di , qu6d omnis motus ed aJ aliquid , vt di&um
fuit in primo notabili.

Adjquartam,dico quod ad fanationera non cd
motus, nili per accidens, frilicct in quantum con-
tingit fanacionem e(Te ambularionem, vel altera-
cionem aliquam , quz ed inter qualitates , qu*
funt de tertia fpccie.

Ad quintam , dico quod licet omne c vbi fit
quantitas , attamen fecundum quantitatem , Sc
vbi funt diucrfi motus , eo quOd alius ed morus
fecundum quem varianrupprxdicata dc genere
Quantitatis , Sc alius cd fecundam quem varian-
tur przdicata de genere Vbi , per quem tamen
non variantur prxdicata dc genere Quantitatis.

Ad fextam , de qualitate videbitur in 7. Ad
aliam in agere , 6cc. dico d quod non ; nec ad mo-
tum fufficic contratietas , nili cum hoc finr ali*
conditiones requific* admotum.Et hoc dc qux-
ftione.

ANNOTATIONES.

* \ K Otm non dicitur ejfi in a liquo genere ex eo,

IVJLftc Nota , qu6d Scotus ponit hoc nota-
bile , vt doceat modum fudinendi quantitatem
non didingui a fe quanra, Sc relationem omnem
efic eandem rpm cum fundamento, quam tamen
fententiam ipfe non tenet, vt annotauimus fu-
pra. Et quando dicit , quod omnis res mundi ed
ad aliquid, concedi pored realiter,& denomina-
tiuc,fcd falfum ed formaliter , Sc quiditatiuc, vc
ipfe odendit in i.d.f jj.y contra Hcnricum, Sc in
i.d.q.y ad primtem principale.
b In ad aliquid non efi per fi notut. Nota, quOd
differentia ed inter atdionem , mutationem , Sc
motum : quoniam mutatio & motus continent
duos terminos , d quo, Sc ad quem , vc patet in hoc
ytext.-j. Acho autem per fe,non cotinet nili ter-
minum ad quem ; Sc fi continet terminum d quo ,
hcc ed per accidens ; quatenus fcilicet concurrit
cum mutatione , qux duos terminos concernit}
quod autem ed per fc,potcd abfolui ab eo, quod
cd per accidens , atque ita poted acho repcriri
fine mutatione , Qc motu, quod patet cx D. Aug.
6. de Trinit.cap.i. vbi inquit , quod fi ignis ellct
«ternus, &: fplcndor, qui ab igne diffunditur, ef-
fet zternus , atque adeo fplcndor ignis ellct per
fe terminus a&ionis ab xtcrnt*-, & tamen noncf-
fet terminus mutationis nec per fc, nec per acci-
dens,quia non tranfiUct pofitiue dc non ejfi ad ejfi.
Idem patet per aliud exemplum D. Augud. 10.de
Trinit.cap. j 1. Si pes edet abxterno, in ptiluere
femper ei fubefict vedigium , quod quidem ellct
caularum a pede.arque adcO fi ita eflet, vedigium
elfct per fe terminus adhonis , Si non ellet per fe
terminus mutationis. Ex quo fcquitur, quod om-
nis forma cozita fuo lubicdfo , Sc realitct diftin-
ab ipfo ed per fe terminus adhonis , & tamen
non cd per fe terminus mutationis : quoniam
alias fubtc&um ellet fimul fub vtroque extre-
morum , fcilicet fub nonejfi , Sc ejfi formx , nam.

cum mutatio fit habitudo inter extrema A habi-
tudo cfle nequeat fine extremis,& fiat mutatio in
iudanti , in eodem indanti temporis edet fubie-

dhim fub vtroque extremorum.

Ex hoc fcquitur primo.quod res cuiufcumque q.
Przdicamenti poted ed'c per fe terminus adlio-
nis diftind* ab adrione alterius Prxdicamenti,
exceptis adhone,&paffione. Tum, quia res vnius
Prxdicamenti ed cdcntialicer , Sc rcalircr didin-
dla a re alterius Prxdicamenti, Sc per confcqucns
res vnius Prxdicamenti non accipit ejfi per a Cho-
ri em terminatam ad rem alterius Ptxdicamcnri,
fed per propriam adhonem, excepta adrione, qua;
non ed terminus adtionis , quia tunc eder pro-
celTus in infinitum. Tum , quia omne quod acci-
pit ejfi dc nouo , accipit ejfi per adhonem imme-
diate terminatam ad ipfum, res autem cuiufiibct
Prxdicamenti accipit tjfidc nono.

SecundO , fcquitur quOd relatio accipit ejfit
per propriam adxionem , hoc ed , per adtionem
terminatam ad ipfammet relationem , quia cOm
relatio accipit ejfi : vel ergo per adhonem termi-
natam ad abfolutum , hoc ed, ad fundamentum,
vel terminum , non per adhonem terminaram ad
terminum ; quia adkie , qux non attingit fubie-
diura alicuius formx.non attingit illam formam,
fed aerio, qux cd ad terminum, non arringir fub-
iedhitn relationis oppofirz : ergo non attingit re-
lationem oppofiram. Tum, quia adtio cuiufcum-
que agentis limitati concernit cenam diftan-
tiam agentis ad ctfcdhim;fed vnum correlatiuum
non concernit certam didantiam alterius eotre-
lariui : ergo non accipite^ per produdtionem
ipfius. Nec per adhonem terminatam ad funda-
mentum. Tum , quia relatio accipit ejfi de nouo
pod generationem fundamenti. T um , quia for-
mx contrarie non accipiunt ejfi per eandem
adhonem numero ; fed idem fundamentum re-
fertur ad diuerfos terminos contrariis rc/pedH-
bus , fient eadem quantitas ed xqualis rclpedtu
vnius,& inxqualis rcfpedhi alterius, qui funt duo
rcfpedhis contrarij. Similiter eadem qualitas cd
fimilis,& dUSmilis refpcdtu diuerforum ; fequi-
tur ergo qu&d relatio non accipit efic immediate
per adhonem fundamenti , nec termini fed per
propriam adtionem.

Tcrtid , fcquitur qu&d fundamentum cui no- Ia
uircr aduenit relatio, neceflarib mutatur in ad-
uentu relationis. Et ad Aridotclcm qui in hoc y
videtur dicere oppofitum, fcilicet quod fine mu-
tatione fundam em i, ipfum fundamentum fadtum
cd fimile alteri. Dico,qu&d mutari cfi dupliciter.

Vno modo, ad fe : alio modo ad alterum. Primo
modo, cd in abfolutis. Secundo raodo,in rcfpe-
dhuis;5c primo modo intclligit Aridotclcs qu6d
fecundum relationem non cd mutatio in fubic-
dto, vel fundamento.

e Omne vbi efi quam it at , Sic. Nota primo,qu^d Difiititvbi
vbi efi drcum/criptio corpori* locati d circumjcriptione
loci procedens. Per hanc aurem cireumfcriptio-
nem pofliimus intelligcrc tria. PrimO ipfam cir-
cumfcriptionein adtiuam loci quatenus intelli-
gitur adhuc i loco procedere. SecundO , poflu-
mus intelligcrc ipfam circumfcriptionem paffi-
uam , vt palliud cd adtus corporis circum feripti.

TertiO , poilumus intelligcrc quoddam ede reli-
dtura in corpore ii loco circundante , ncc vt ed
•dius etfedtiue procedens a loco, ncc vt ed pafito
locati ; fed vt ed quidam adhis inhxrcns mobili,
capigns diucrfitatem Sc didindlioncm a loco cir-
cundante

SfU*.

ir.

1 XfrmH»
tif miti U-

cundante Iocatam,non tamen con fderatur, vt cd
etfccliuc ab illote vt de ed genus.

U*ml**l* Nota fccundd , qudd terminus morus localis
uminmtfi cft duplex : quidam itnrinfecus , qui acquiritur
mobiu ranquam dibiedo : Cc quidam exuinfe-
cus , Cc ille e(l ipfc locus : locus enim non aequi-
rirur mobili , nili licut racnfura exrrinlcca : quia
locus ed in locante, non in locato : ramen ipfc
inorus denominatur a loco , communiter enim
appellamus illum morum , morum localem : Ce
vna caufa ed * quia locus ed nobis notior quam
vhi. Alia caufa cd , quia locus cll vndique cor-
pori locato adxquatus , deue Ci edet forma libi
inhxrens.

Nota rertii , quid aliter ed in moru locali. Ce
aliter in aliis moribus:quoniam in aliis motibus
^ terminus acquiritur quantum ad fuum effi for-
M male partibiUcer : quoniam terminus habet par-
tem , Cc partem, licet acquifitum efft euiullibet par-
tis lic in indanti. In moru aurem locali , licet
terminus extrinfecus , fcilicet locus , acquiratur
partibilirer ; quia habet parrem Se partem , cum
iit vlrima fupccficics corporis continentis , qux
diuilibilis cft»cihn lir quantitas : tamen terminus
intrinfecus morus localis, fcilicet ipfum vhi,ciim
non lic , nili quidam refpedus extrinfecus aduc-
niens cau fatus i loci circumfcriprione adina, ac-
quiritur in indanri,non quod cius acquidrio, feu
eius via aequi friua, qui ed morus, lir in indantii
quia morus cll in tempore : fed ipfum viri acqui-
ritur in inflanti; hoc eft,fuumacquiflrum ede Iit
in inllanri. Quod parer , quia variatur ad varia-
tionem ipdus loci , atque adeo cum mobile in
quolibet inllanri fit in alio , Cc alio loco , adcA
quod non ed dare in dans in quo mobile,nec ali-
qua pars mobilis lir in eodem loco, licur prius,
aliter quiefeeretin remporc intermedio : fequi-
curquod licut in quolibet indanti locus ed alius,

Cc alius : ira in quolibet in danri lir aliud, Cc aliud
t!i. Pti ergo quantum ad fuum effi formale im-
partibilirer acquiritur ; tamen quantum ad effi
fundamentale, fcilicet quantum ad ipfum locum
partibilirer acquiritur i nec oportet quid in om-
ni motu terminus intrinlccus partibilirer acqui-
ratur. Quod dico, propter morum localem, quo-
niam in aliis ed bene dare terminum i nrr in fe-
cum partibilirer acquilitum , via tamen ad viri
partibilised ; quam partibilirarem habet ex fpa-
rio , fu per quod ed motus , vr parer 6. huim. Et
ii dicas : nullum in initanti acquilitum, ed termi-
nus tnotus.Dico.qu6d verum ed, fnmcudo ly ac-
quifitum pro acquilirione primaria; vt ft dicamus,
cuius acquilirioed in indanti, ipfum non ed ter-
minus motus, hoc ed verum ; fumendo aurem
acquilitionem pro acqufito effi , non ed verum.

Et fi iterum dicas : ergo motus localis non dif-
fert a mutatione , quoniam pei te terminus mo-
rus acquiritur in indantUiccc eius v ja lit in tem-
pore, ica dicam de generatione , qu6d via acqui-
/itiua formx fubdantialis ed in tempore ; eius
autem introdudio,& acqufirumejjh elt in inftau-
ti. Dico, qubd quantum ad hoc non cd differen-
tia, fed in hoc , quod motus ed a fubiedo in Ciilv
i edum , mutatio autem a non fubiedo in fubie-
dum , vt generatio , vel a fubiedo tn non ftib-
icdum , vt corruptio. Vel dicas , quod differen-
tia cd quantum ad aliquos tcrminosmotus.quo-
niam in motu terminus acquiritur partibiliter,
vel quoad terminum imrinfccum , vel falcem
quoad terminum extrinfecum, vt in motu locali.

Qusftio V.

Forma autem fubdantialis, qux cd terminus ge-
nerationis non fic, fed iraparribilirer acquirimr.
Et etiam ed dilferentia , quia generationem , Cc
corruptionem fem per prarcedir alterario, non lic
aurem oporrer in quolibcc moru,licct aliquando
continear in quibufdain.

jid “ aliam in agere , Ccc. Dico , quod non , Ccc.
Nota , quod ira dici poliet dc fuu Cc habere, qu6d
etli in eis inueniaror confrarictas ; hxc tamen
non ell condicio fuficicnsad morum, prxter-
quam quod conrraricras , qux inuenitur in Prx-
dicamenris Sirus , & Habere prouenic ratione
locorum , atque adeo huiufmodi politiones, fci-
lice t iaccrc , Cc dare. Itein, & illis modis ede ve-
dicum , vel nudum , non acquiruntur per fc per
motum , fed omnes illx diuerfitares confeqvun-
rur loci mutatio nem ; quod fc videre Jicer.Njin
f quxratur.quo pado cx iaccnre aliquis fadus ed
dans , non alia dabilis ed rario , quam quod auc
rorum corpus, aur parres corporis locum mura-
uere, ex qua mutatione fequura ed diuerlitas fi-
xus , Cc idem proporcionabiliccr dicendum cd de
modis Habere.

EXPOSITIO TEXTVS.

POft i hac nutem dicamus. Ide ed fecundus rra- 1 J

darus huius quinti , in quo Philofophus de- Text-
rerminar de vnitate morus :Cc diuiditur induo
capitula. In primo deferibit quofdam terminos,
quibus vrcrur podea : Cc in fecundo determinat •
de vnitate morus.ibi : rmu autem motus. Primum
capitulum diuiditur : quia primo deferibit ter-
minos. Secundo , odendit in quibus reperiun-
tur aliqui illorum , Cc comparar eos ad inuicetn,
ibi : Quoniam autem omnis mutatio. Primi , prx-
mittir inrentioncm , Cc paret in littera. Prima
defnitio , quod i Hin dicuntur * fitnul , quacunque Tcxt.it
Jitm in eodem loco , Primo ; vt materia , Cc forma
ciufdem fpecici, fundantia, & fua accidentia.Se-
cunda defnitio , HLt dicuntur fip arat i m, quacunque
fttnt in diuerfit lects ; prxeipue f loca fua propria
in nullo conuenicnr. Tertia definitio , /da fi b
tangunt , quorum v/timn fimt firmtl , fcilicet finiuj
perpriuationem corporis inrcrmedij.Quarta de-
fnitio , Medium efi in qued continue mutans natum
eft priiu attingere , quam vltima , fecundum * natu-
ram continue murant : Cc dicit continue mutam ad
differentiam mutationis indanranex, in qua non
ed medium fecundum motum. Et fubdit , quod
ad hoc , qudd dicatur medium , oportet quod
dnt duo extrema , inter qux dc illud medium ; &
illa extrema dnt contraria. Quinta definitio 3 Tcxraj.
Illud continue monetur , cuius motus non interrumpi-
tur per quietem mediam ; Cc quandoque 4 apparer
nobis motus conrinuus , qui non ed continuus

Ster hoc, quia interruptio quieris cdinlcn-

s. Sexta defnitio , Contraria 4 ficundiem lo- Texr. 14.
cum funt tUa , qua maxime diftant fecundum e //-
neam re fiam , quia , vt patet io. Mctaph. coijtu-
rieras eddidantia pcrfeifla. Erqti6d ilJacfl lu-
menda fecundum lineam redam , patet , quia li-
nea reda cd menfura , qux pored duri inter duo
punda : modo idx lunt proprietates co#uenicn-
tes menfurr. Septima dednirio; quod f Iliadi- Trxt.ij.

cuntter confiournter , inter qua f nutit.m efi medium
eiufdem getierit j licut duo homines fune confc-
quenter te habentes , inter quos nullus cd alter
homo , Sc dato quod aliquid dr inrermcdium al-
terius generis , non propter hoc oportet, quod
i 4 illa

IV

Lib.V. Phyficorum

1 f*

Teit.17.

Jtxt.it.

illa non fc habeant confcqucntcr.qnia dicit Ari-
ftoteles quod dux domus dicuntur confequcnter
fe habcrc.inter quas non cft domus mcdia.OAa-
tn6 definitio. * Habitum cf , quod nonfoliun confe-
tjutntrr fe habet ad aliquid , immo (imi hoc tangit
ipfum , ita vt vitra rationem confequrntisfoabi t nm ad-
dat tangere.

Quoniam autem omnis mutatio. Hicoftendic in
quibus inucniuntur prxdi&i termini : & primb,
oftendit in quibus inucnitur medium mutatio-
nis. Secundo , in quibus inucnitur continuum.
Tertib.comparat 'ad inuicem t angere yconfeque nter,
& continuum : & quartb, infert corollarium, text.
i }.& 4 Metaph.Sccundum ibi , Cont imum quidem
ejl. Tertium ibi, Manifefumautemefl. Quartum
ibi : Quare fi ejh punchun. Primo, ponit iftam con-
clufionem. Medium mutationis inuenitur in con-
trariis. Probatur, quia omnis mutatio cft inter
oppofiu;tunc igirur medium mutationis, vel in-
ucnitur in conrradifloriisdk hoc non:quia inter
conrradifloria non cft dare medium , vt patet i.
Poft. texr. 1 7.vcl inter contraria ; & haberur pro-
pofitum.Er accipitur conrrariccas large, prOut fe
extendit inter priuationero,& habitum, quia in-
ter puram priuationena , & habitum perfeflum
bene cft medium.

Continuum 7 quidem e fi. Hic oftendit in quibus
h inuenitur continuum, dicens, quod in illis inuc-
nitur continuatio, qux nata funt fc innicem tan-
gere,& tangendo vniuntur,ita vt ex cis fiat vnutn
extremum , quia quamdiu remanent duo extre-
ma,non funt continua, & eo modo, quo nata funt
vniri.fiue naiuraliicr/mc artificialiter, fiue pro-
prie , fiue improprie , illo modo nata funt ad in-
uiccm continuari

Manifeflnm 8 autem e ?.Hic comparat ad inui-
cem confe quenteTft angere , CT continuum ; & cft con-
ciufio illa. Confequenter cft prius, quam tangere ,
& tangere prius quam continuum. Probatur , quia

illud cft prius , a quo

non conuertitur fubfiften-

Tcxt. jo.

16.

Qha Jieutur
eft ftmul.

Quo ft tan-
gunt.

di confcquentia ; led a confequenter ad tangere non
conuertitur fubfiftcndi confcquentia , nec a tan-
geret ctf«//w«wicrgo,A:c.Maior paret 5 .Mctaph.
text. r 6. Se minor probatur ; quia fequitur , ifla
tangunt fe ; igitur confequenter ft habent : tc non fc-
quitur c conuerfo. Similiter (equitur, Ifla funt
continua, igirur fe inuicem tangunt , 1 & non fcqui-
tur i conuerfo.

Quare fi 9 eft punihmAnfcrt corollarium, quod
fi vnuas , & punflus finr res fcparatx a fenfibili-
bus, ficui pofuit Plato, impollibilceft , qubd ea-
dem res fit vnitas ,& punflus : quia punfla nara
funt fc tangere , & vnitares confequenter fc ha-
bere , non autem tangere. Et tunc 10 in fine rc-
capitulat, & patet in littera.

ANNOTATIONES.

* T Ua dicuntur fimul , qua funt in eodem loco. Hoc

1 imcMigiriu dc loco proprio, & non commu-
ni : nam ad dic fimul non cft fatis efle in eodem
loco communi , alias Mantua, Florentia, & Ro-
ma ciiciu fimul, cum fine in eodem orbe’, requiri-
tur cig% , qubd finr in eodem loco adxquato»
. quemadmodum excmplificat Scotus de materia,
8c forma, fubftaiyia, & accidente,
b IHafe tangunt quorum vltima funt fimul. Nota,
quod extremuin linex cft punflom , extremum
fuprrficici cft linea , & extremum corporis cft
fupctficics. Si ergo in plano duas deducas lineas»

quarum altera incipiat, vbi altera definit, poftre-
ma punfla funt fimul , co qubd ambobus idem
rcfpondet punflus in plano : nam cum punflum
additum pun&o non reddat maius , poliunt duo
eidem refnondere punflo. Proportionabilitcr
dux fuperheies fc tangunt , quando linex extre-
mxcorrcfpondcnt eidem linex loci , ac denique
duo corpora fetangttnt,quando extremx fuperfi-
cics rcfpondcnt eidem linex circumflantis loci;
vt fi manus inngas , videbis internas fupcrficics
cidqn linex circumftantis acris in circulum re-
fpondete.

« Secundum naturam continue mutam. Nota, qubd 17.

idcb hxc verba addit Ariftotclcs,quia fi clict An- pd
gelus, qui non dependet a loco , poftet ab extre-
ino ad extremum mutari line medio ficut cogita-
tione ego polium dc ccrlo ad terram mutare non
cogitando de medio. Medium ergo cft , ad quod
prius natum cft pcrucnire id , quod monetur,
quam ad terminum : verbi gratiii , ignis cft me-
dium inter Lunam & ncrem:quia quod continue
defeenderer a concauoLunx, pribs tranfiretper
ignem quam per acrem. Et notamerdixi^d quod
priiu natum eft peruenire,Sc non peruenit : quia om-
ni motu cellante , ignis nihilominus mediat in-
ter ctrlum & terram.

d Quandoque apparet nobii motui eewbwjw.Nota, Cu>'n‘'"
qubd ad hoc.qubd motus fit continuus, oportet,
qubd nulla fit interruprio in tempore ; poteft ra-
men ede modica interruprio in magnitudine, fu-
per quam fit motus : vt qui per lapides , qui in
tranfiru torrentis propinque eriguntur , tranfit,
facit continuum. motum , licet pedem non figat
in medio fpatio inter lapidem & lapidem. Arifto-
teles autem dat exemplum de pulfante citharam:
cum enim euharerdus poft hypatem, hoc cft, fir-
mam Se grauiffimam chordam , conti nub tangic
nerem, id cft, primam acutilfimam, fonus fit con-
tinuus , tamerfi medix chordx non tangantur:
quia non interrumpitur tempus , quamuis inter-
rumpatur magnitudo.

e Qua maxime diflant fecundum lineam reClam. 1 8.
Nota , qubd menfura debet dic finita , id cft, dc- Umfm
terminata & certa '.minima autem linea, id cft.li- k,r J
nea refla, eft finita , id cft , certa & inuariabilis.

Vndc minima diftancia , qux eft inter duo punfla
fignaca, cft linea refla-.quam contingit efle vnam
tantum inter duo punfla. Lineas autem curuas
contingit interdum in infinitum multiplicari fe-
cundum qubd accipiuntur, vt arcus aliorum ma-
iorum , vel minorum circulorum ; atque adeb
diftanria , qux cft inter duo punfla , fiue intec
duo vltima magnitudinis fupra quam fit motus,
debet menfurari per lineam rcftam : verbi gra-
cii, didam ia inter duo punfla A , & B indicanda
cft fecudiun
linea reflam
ab vno in
aliud : qux
quidem clle
nopotclliii*
fi vna : cir-
culares ve-
rb.qux pro-
trahuturper

modum arcus, non funt certa mcnlura : quia illx
funt, vel efle poliunt inaiorcs,vcl minores in in-
finitum fecundum qubd alius femper circulus

rtcft fuper alium dclcribi.

Ida dicuntur confequenter t & c. Nora, qubd

ad

mfi. a<lhoc,qublaliqiulintconfequcnttT,(luoreqtii

A fiimum, quid inter ea non Ii r medium,

velli Iit , quod Iit alceciui generi* ; vi in p/uljii-
ge militum, illi fe confequcmet habent. Inter
quos non mediat alius miles ) nihil tamen oh.
nat Ii mediet hilla , vel aliquid aliud ; fed tamen
tertius miles confajuciKtT Ce habet ad primum,
eo quod intercedit fecundus. Secundum , quod
confcquenrer fe habens Iit pofterius eo , cui di-
citur conlequentet fe habere; St idei vnum non
le habet coutequcmcr ad duo, nequenoua linea
ad fecundam lineam.

V * c. Nota, qubd habitum idem

2 i ‘n ProP°J‘to <Iu<^d contiguum. Boetius ve-

^ ' z° Pro contig**m vertit /tabitumjed non arr/n-
gir» vr quidam dicunt , Atiliotclis incentio-
nem : nam Grxcc cft , quod fignifi-

car & id quod habetur, Sc id quod alteri hzret,
quod cll ctTc contiguum : in qua fignificarione
accipitur hic. Idcd Themifiius lignificantius ver-
tit adhibitum, vel baretu , quod idem pollet, quod
_ . conrieuum.

dodust* In ,Uls ,m™l,ur contutuum , Sc c. Nota qudd
nomen continui dic/rur a continendo : dicitur
enim aliquid continuum , quia mulra par-
te» continentur in vno , Sc quafi fimui fe re-
nent j fed hoc non pollet c irc , Ci virima folum
Client limul : ergo oportet qndd iit v/ium. Vn-
de, in illis , in quibus non cft natum fieri vnum ,
nm fecundum conradum , non potell e/fe con-
tinuatio. Idcd, vr hic bene norar Commenta-
tor .triplex cft continuatio. Alia efi artificia-
li* , vt duo ligna clauo , aut glutine, & duo lapi-
des in pariete carmenro calcis , Sc arte continen-
tur, id cft , fimui renentur: & hic , vt inquit
Themifiius, non cft propria continuatio , ni/i
forte tempore longo crmenrum verratur in la-
pidem , runc enim ex duobus lapidibus fi c vere
vnus. Alia eft continuatio naturalis, vr quan-
do arbor arbori inferitor. Alia eft conrinuario
Mathematica, vrpartes linei continuanrur pun-
<fto » partes verd fuperficiei linei , Sc partes cor-
poris uipcrficie.

10. 1 Et non /equitur e comterfo. Nora , quod non

quorumcunquc fe tangentium necclTeeft extre-
ma ede vnum ,fcd fatis cft extrema efle /imul , vr
patet in ctrlo , & igne ; Sc in equo , Sc fella ; at

Qus/lio V.

m

. . a - 1 « uiu , ac

quorumcunque extrema funr vnum, necc/Tceft i
fortiori, quod finr fimui, vt paret de furculo, qui
ramo inferirur; vr enim coalcfcar , Se continuetur
arbori , neccfle eft vt tangat arborei , non ta-
men fi tangat, ftarim fequitur, vt recipiat hu-
morem , Se coalcfcar , quia non quicumque ar-
bor apta eft cuiuis conferi.

1 PuttOa nata funt fi tangere. Nota , qudd Ari-

ftotclcs duplici ratione probat, quod fi pun&us,
& vnitas eflcnr res a corporibus fepararx ( ve
erat in opinione Pythagoriorum ) non c/fcnt ea-
dem res. Prima ratio eft, qui» punda contin-
git fe tangere, id cft , funr in his, qux nata funt
fe tangere fecundum ptinda, vr paret in duobus
pnndis extremis duarum linearum , qui fibi
cfient contigui. In vniratibus verd noninuc-
nitur corttadus ; nam licet vnitaribus contin-
gat confcqucntcr fc habere , non tamen fe tan-
gere. Secunda ratio cft : quia inter quicumque
duo punda cft medium , fcilicetiinca : fed non
oponer,qudd inter duas vnirares fit medium,
nam inter primam vniratem binarij,& fecundam
non cft medium.

EXPOSITIO TEXTVS.

VA 7 tu nutem i metui dicitur multipUc iter. Hoc 1 1 •
eft fecundum capitulum huius tradatus , in Te,t*
quo Ariftoteles dererntinar de vnirarc motus:

Se diuidirur ; quia primo , dillinguir triplicem
modum vnitatis morus. SecundS,agit de ini-
tate materiali motus : ibi , Quanta* uncem couti -
num omnis motus efi. Primd , determinat de vnf-
rare generiea motus. Secundo , de vnirate fpcci-
fica. Tcrtid , dc vnirate numerali. Secunda ibjj
Specte nutem zmtt efi. Tertia ibi : Simpliciter nu-
tem imus motus efi. Primi , dicit quid illi morus M„„f .*/
funt idem genere, qui funt ad res eiufdcm gene- fint
fis i vr omnis motus localis cuilibet alteri motui t*™*.
locali eft eiufdcm generis,Se omnis altcrario om-
ni airerarionl.

Specie nutem x vntu efi. Hic determinat dc TfXt
idenrirare fperifica mortis. Er primi , de fpc- ’ 5 *
cie fpecialifnma. Secundi, dclpccie fiibaltrr-
na. Er rerrio , moucr dubium. Secunda ibi:

Si nutem funt tpttuLm. Tertia ibi : Dubitabit nu-
tem uliquit. Primi, dreir quid illi morus fnnr Mk/us ,;»f.
eiufdcm fpedei fpedalifTimi , qui funr ad res d*m
ciufdem fpeciCi fpcciali/limi ; vtquia omnis ai- Am-
bedo omni albedim cft eidfdem fpcciei ; ideo
omnes dealbationes funt eiufdcm fpcciei fpccia-
liffim i.

Si nutem fiunt epudatm. Hic oftendir , qui mo-
rus fint eiufdcm fpedei fubalrerni , dicens quid
illi motus funt ciufdem fpcciei fubalrerni, qui
funt ad res eiufdcm fpcciei fubalrerni : & fic
albario, Sc denigrario funt eiufdcm fpecici fub-
alternz.

Dkbitnbit 5 nutem nlitptir. Hic ponit dubium; Texr. ju
poftto quod aliquis moneatur de vno loco ad
alium , motu vetiionis , deinde ab eodem loco
moucarur ad eundem locum , mocu deambula-
tionis, vtrim ifiiduo motus finr ciufdem fpe-
cici? Videtur quid fic quia idcmitas.motus cft
ab identitate termini nd quem , vt iam di£him cft,

Sc in illis duobus moribus eft idem terminus ad
quem : ergo, Scc.

Aut determinatum 4 efi. Rcfpotidetur , quid Text. jj.
ifti motus 1 non funt idem fecundum fpecicm
quia non folum eft attendendum ad terminum:
motus; immi etiam ad moduni mouendi , vt/t
vnus fit motus rcttus,& alrcr circularis.

Simpliciter f nutem vntu mottu efi. Hic de- j-exc
terminat de vnirate motus /impliciter. Et pri-
mo facit hoc. Secundo , moucc dubitationes,
ibi : Socratem nutem. Notandum , quod identi-
tas fpecifica, vel generiea non dicitur identitas
/impliciter , fed exrrinfeca denominatione, quia
ipforum cft idem genus , vel eadem fpccies ; fed
iJla qui funr eadem fecundum numerum dicun-
tur idem fimplicirer. Vndc , ad identirarem nu- */<*/«* r.umt.
meraiem motus , requiruntur tria. PrimA , vni- r»lu lUntitns
tas mobilis , quia motas quo Socrates mouetur, tria ftJluUt.
eft alter i motu Platonis. Secundo, requiritur
vnitas termini nd quem: quia licet Socrates in
eodem remporealbcfiar , Sc calefiat, propter hoc
tamen non oportet , qubd albatio fit calefacio;
proprer hoc , quod ifti motus fint ad diucrfos
termino*. Tertid , requiritur vnitas temporis, in
quo fic morus ; nam inorus fatfti in diucrfis tem-
poribus per interruptionem quietis medii, non
dicuntur vnus motus.fcd bene 6 polluor dici mo- Texr. jf.
tus habiti ; vel melius poliunt dici motus confe-
quenrcr fc habentes.

Socratem

334

Lib.V. Phyficorum

m-

Tai. )7.

Teu. |l.

14.

Text. js>.

ttm numtra-

It m motus.

Trrt. 40,

Tcxr. 41.

Socrttem 7 Av/fm. Hic mouct duas dubitatio-
nes. Secunda ibi sf/Jw .m/tm. Prima cfl. Po-
lito quuJ Socrates nunc altctctur ad aliquam
quaiimcm.poflcainalio tempore alteretur ad
qualitatem eandem fecundum fpccicm ■, vtriim
illi duo motus fint idem. Rcfpondct Ariflorclcs
quod non , nili contingat idem in numero cor-
ruptum reparati , Sc refpondct condicionali-
ter: quia nondum manifcilum cfl , IcJ manifir-
Aabirur in i.deGcnerauoue,qu6d impoflibilc
eft corruptum regenerari.

Htket 8 tutem. Secundum dubium elhvttutn
fit eadem fanitasde mane A devcfpcri,& moue-
tur propter opinionem Heracliti , qui ponebar,
quod omnia fuut in continuo fluxu , Sc n maneat
eadem fanitas.non cfl ratio, quin reuertatur idetn
morus. Refpondetur.quod proprer continuam
refolurionem adxquatz complexionis , in qua
confidit faniras,non maner eadem fani tas fecun-
dam fe toram ; poreft tamen dici eadem propter
continuam fucccflioncm partium illius unitatis
ad inuicem.

Qutnitm Mutem 9 continuus omnis motus efi. Hic
determinat de vnitarc motus fimplicitet i & di-
cit quod motus dicitur vnus , ex eo quod cfl con-
tinuus. Secundo, quod dicitur vnus ex eo,qu6d
e*t rtauiru- cft perfaflus. Tcrcni , qubd dicitur vnus exeo,
sht «i vtira- quod cd regularis. Secundum ibi : simplius *Htrm
jfrinp vntu Tertium ibi : Amplius tutem puter
eiiBtt. Primum diuiditur , quia primd , oflendit
quod ad vniratem motus requiritur, qu6d motus
lir continuus. Secundi , quod requiritur identi-
tas Ipecifica difpofirionis fecundum quam cfl
motus. Tertii , quod requiritur identitas inobi-
Jis. Et quarti, quod requiritur continuitas tem-
poris. Secundum ibi : Non enim fiet. Tertium ibi:
Et velnti Itmpts. Quartum ibi : Qutpropter ne~
sejft rfi. Ita quod lunt quatuor conclufiones.

Prima concluliocfl ifta: Ad vniratem motus
requiritur, quod motus lir continuus. Probatur,
quia ‘omnis inorus cfl diuifibilis; igitur partes
eius non dicuntur vnus motus, nili quia ad inui-
cem continuantur.

Secunda conclufiorAd vniratem motu» re-
quiritur identiras Ipecifica difpofirionis , fe-
cundum quod cfl motus. Probatur, quia motus,
qui fune ad difpofitioncs diuerfas fecundum fpc-
cicm , non polium ad inuiccm continuari : igitur
cx i piis non poreft efle vnus motus. Tenet con-
Icqumtia per prxccdcntcm conclufioncin; Sc an-
tecedens probatur : nam dcalbationon poteft ef-
fe continua ambulationi , quia illorum vltima
non poliunt die limul j tamen illi motus bene
poliunt elle habiti,id cfl , confcquenter fe ha-
bentes.

Tcrriaconclufio : Ad 10 vniratem morus re-
quiritur identitas mobilis. Probatur , quia Ii dc
lampade 4 effundatur oleum in aliam lampadcm,
iravr continue fiar fntcnfio, Sc alterius mate-
riar , runc licet illi motus fine ad eandem dif-
pofirionein fecundum fpccicm, Sc etiam tem-
pus illiusinrcnfionis fit continuum , tamen non
dl idem motus , ex eo qu id non cfl identiras
mobilis.

Quarta conclufio dl : Ad vnirarem 1 1 morus
requiritur vnit.is tcmporis,in quo fit motits.Pro-
barur.quia ille morus non ell vnus, qui imerrum-
pirur per quierem mediam : fed fi morus non fie-
ret in eodem tempore conrinuo,iam interrumpe-
retur per quietem mcdianircrgo ,&c.

Amolitu 11 tutem dicitur vnm. H»c oflendit,
quid * motus dicitur vnus ex co, quod c(l pctfc- tcu. 41.
dus. Probatur, quia ficut cfl dc aliis ubus.ua
cfl dc motu i fcd m aliis tebus aliquid dicitur
vnum, quando cfl perfedum \ Sc non dtc vmtm,
quando non cfl pctfeduro : igitur ita debet dici
demotu.

Amplius tutem 1 } prtter difies. Hic oflendit, Tat. «j.
qu« d motus cx co dicitur vnus , quod cfl regula-
ris. Secundo, oflendit in quibus inuenitur tegu-
lariras. Tertio , diflinguit modos irregularitatis.

Et quarto, concludit corollarium. Secundum ibi:

Efi tutem in omni motu. Tertium ibi: Irrtpdtriieuu
tutem di ferent it. Quattum ibi : Quot e necne gr mu.
tts, Sc c. Primi), ponit illam conclufionem.Motus
dicitur f vnus cx eo , quod cfl regularis. Ptoba-
tur , quia motus dicuntur diucrli ptoptet hoc,
quod cx apiis refultat vnus motus irregularisdgi-
tur motus dicitur vnus, ex co quod cfltcgulaiis.

Efi tutem in ormi motu. Oflendit in quibus re-
pentur rcgulatitas, fic irtcgularitas, dicens, quid
an omni motu rcpcriuntui tara regularius, quam
irregularitas, vt in motu locali tam rc&o.quam
circulari, etiam in augmenutione, & dimiuutio-
ne,& in motu «Iterationis.

Irrtgultritttu 14 tutem diferentit. Hic oflendit Tat4f
inodos , quibus proucnit irregularitas, dicens,
quid irregularitas motus ptouenit primo cx dif-
formirate illius, fupplc medij , in quo fit motus.
Secundo, cx augmento potentis, remanente rtfi-
flcntia,vel etiam diminutione. Et tertii, ex aug-
mento , vel diminutione rcfiflentuc , remanente
potentia: & ifli tres modi reducuntur ad vnum,
qui proucnit cx velocitate, & tarditate : nam ille
dicitur in ejularis , cuius in vna parte temporia
motus cfl velocior, quam in alia.

Qutre neejue gnwittt. Hic infert cor ollarium*

Et primo, infert vnum corollarium. Sccundi,rc*
tnouct dubium. Tertio , infert duo alia corolla-
ria. Primum corollarium ell illud ; quid veloci-
tas, Sc tarditas non funt fpecies motus.-quia tunc
h omnis motus differret lpccic:quia omnem mo-
rum contingit efle velociorem, aut tardiorem ali-
quo alio. Secundum corollarium, quod velocitas,

& tarditas non funt idem, quod grauitas,& leui-
tas.Probarunquia g iam idem eflet grane A Icuc:
nam omnis motus aliquo motu cfl velocior, &
aliquo alio tardior.

Vnm icitur 1 5 irregularis efi. Hic rcmouct du- Io** 41
bium:quia ditium fuit prius, q»id motus irregu-
laris non cfl vnus, immo ex irregularitate proue-
nir diucrficas motus:immi crederet aliquis.quid '
mbtus irregularis nullo modo eflet vnus. Dicit
Ariflorclcs quid immi : quia motus irregularis
potcll elle continuus fecundum tempus, attamen
ell minus vnus, quam motus regularis. Tunc in-
fert tertiu corollarium, ibi : Si tutem omnem, quid
motus fecundum difpofitiones diuerfas fccun-
ddm fpcciem non polfunt elle vnus motus , Sc
continuus.Probatur,quia omnem morum A' con-
rinmiin contingit clTercgularcm,& irregularem;
fed non contingit motus, qui funt ad dilpofitio-
nes diuerfas fecundum fpccicm, elle vnum mo-
rum rcgularcm:igitur non contingit illos motus
elle vnum inorum, & continuum, tamen illi mo-
tus poliunt elle confcquenter fe habentes, vt di-
tium fuit prius. Sed dubitatur dc maiori huius
rarionis.-quia motus corii ell vnus, Sc continuus,

& tamen uonconringir ipfum elle irregularem.
RcfponJctur, redicit Commentator, quod non
icpuapu

Lib.V. Phyficorum

catii in mota ; ita quid ille motus dicitut regu-
laris,cuius eft eadem velocitas pet totum, & itie-
gularis cuius non

g Osltudit Ww, fmV-wi pretunit irrtgdmitM.
*»'*** 1**- Nou ( vl Coimnemator hic admoncOquid qoa-
r*w/C/T tl,or cau^s diffotmitas velocitatis > Se tardita-
tis motus proucuire poteft , fcilicet ratione fpatij
difformiter refiftentis ; aut ratione motoris, licut
in motibus liberis, vtcum figulus rotam, vt vult,
circummouct ; aut ratione tettnini ad
qualitas fpiritualis velocius producitur , quara
corporalis . Se calor velocius , quim frigus i aut
__/■ ratione virtutis intrinlecx ipiius mobilis , vt
grauius velocius defccndcret, etiam per vacuum,
quam leuius : fcd hic modus ad fecundum re*
ducirur. ‘

h Omni* metat difemt frteit. Nota, quod diftc-
renti* eflentiales non poliunt eidem fpeciei
fimul conuenirc ; vt homo non cft fimul rationa-
lis,& irrarionalisjvclocitas autem, & tarditas cui-
cunque fpeciei motus conucniunt * fcilicet altc-
rattoni, motui locali, tam circulari, quam redo;
«rque adei non funt fpecies elicntialesialiis om-
nis motus a feipfo differret fpecie.
i Um idem ejfet graat , & itat. Nota, quid le-
uius determinatur ad motum furfum , fic graui-
tas ad morum deorfum ;ciun ergo velocitas, &
tarditas in omni motu repetuntur , tam motus
furfum , quim deorfum poteft cll*c Ce velox , fic
tardus : fi ergo leuitas , fle grauius eflent idem,
quod tarditas, Se velocitas, iam idem cflet graue.
Ce Icue.

I.

motus fa£kus pet diem eft vnus, Se rameutetnptts
in quo fit non eft vnuimquia tempus citcunucn- •

ptii tertii, & quinti p-utibus uou cfttcmp*
continuum.

Quinto, tunc fcqueretur qm d calcLOio , &
fiigcfaftio non pollent ClVc vnus motu^ Confe-
quens cft falfum.pct definitionem continui, quia
(Mttimu funt qucruifi i trima funt vmn :inodb ei-
lcfa&ionis frigefadionis vitta* luut vnum,
fcilicet caliditas ad quara terminatur calefadlo.

Se incipit frtgcfacliodc tamen non funt in eodem
tcmpote:igitur ad vmtatem motus nontequiti»
turvnitas temporis.

Sexto, quia motus cccli cft continuus, Se umen
fit in diucrfis temporibus ciufdcm dici:crgo, fice.

Septimi», arguitur quod non requiritur vnitas
termini ad tfaem : quia motus coeli cft motus con-
tinuus, & vnus, Se tamen nullus cft terminus
figiubilis , ad quem fu ille motus ; igitur ad vni-
tarem motus non requiritur vnitas termini ai
(jaem. i

O&aui , quando fit motus abvno contradi-
ctoriorum ad reliquum, tunc ifte motus eft vnus,

& continuus , Se tamen nullus eft vnus terminus
ad quem eft iUc motus : igitur ad vnitatem motus
non requiritur vnitas termini W^nrw.Minor pa-
tet, quia fi in medio motus mobile quicuiflet,
tunc gradus fub quo quicuillet , futflet terminos
ad <futtn , Se modi» non eft minus terminus «d
9wr»t„quam tunc fuiflee : igitut iftius motus plu>
res funt termini ad quem , Se per confequcnsad
vnitatem numeralem motus non requiritur vni-
tas termini adcjt.tm.

Nono, quia fi motor nullum terminum inten-
deret,non minus ille motus eltct vnus t igitur ad
vnitatem numeralem motus non requiritur vni-
tas termini ad (jutm. Oppofitum arguitur per Ari-
ftotclcm in ifto quinto, rcxt.ji.

Notandum , quod ifta quxftio intelligicut fo-
linn fecundum potentias nrturales : quia non cft
dubium , quin motus poflit efte vnus fine aliquo
mobili per potentiam fupcrnaruralcm ; vt patet
de altcratione , vel demotu locali in Sacramen-
to Euchariftix. Secundi, notandum quod aliqua
3 dicuntur vnum gcncrc.vel numero, vel fpecie,
iacrux^/rr.*. ---- vt Mtct t. Metaph. vnde illi motus dicuntur ii-

&»« fcTdu,n d,rponr„

a J ciufdcm genens, vt omnis alteratio omni altera-

cioni eft ciufdcm generis , eo quod omnis alte-
ratio cft fecundum qualitatem. Sed illi motus
dicuntur idem fpccie^ui funt fecundum difpofi-
t ion es ad eandem fpecicm ,flc praecipue tunc di-
cuntur motus idem lpeciei,quando difpofitioncs
fecundum quas funt, fune in eadem fpecie fpecia-
1 illima; fed ad vnitatem numeralem motus re-
quiritur omne illud quod requiritur ad elfc mo-
tum. Vnde aliquid dicitur vnum numero dupli* l
citer : vno modo , quia cft , Se non eft plura ; Se '
fic foltim indiuifibile dicitur vnum. Alio modo, 1
quia cft vnum,licct fir plures partes;& hoc dupli-
citer : quia ve! partes Ane funt fimul exiftentes fe-
cundum permanent iam,quemfldmodum dicimus
Solem efle vnum ; aut partes fibi inuicem fucco-
dunt,fle fic vocatur vnum numero fccundimcon-
rinuationem partium in fucceflione. Etifti mo-
di identitatis, fcilicet, quibus aliqna dicuntur
idem numero , differunt i duobus prxcedcnti-
bus dupliciter : quia de illisqux funt vnum ge-
nere , vel fpecie lotam , non dicitur ab folliti,
quiJ fine vnum ; fcd cum additione , quid fune

vnum

Qjr iSTIO VI.

Utrum at i 'vnitatem numeralem motu/
requiratur unita/ mobili/ , vnita/
tempori/, vnita/ termini
ad quem.

^ M D.Thom .Wlrfl.7 * « Maior.
<■» Alb "dl ,J l.laocU»» D. n,m.

/.;ri t 7-Soro ] ArtuJillo Oti/ *«.Vc-

raanillrr., J . i arr..l’cicr.(i*.i,.».».

. . r ~ « * a . ... ..a . D ama mhSJ a *

fUx.

Rcvitvh primi quod non requi-
:itur vnitas mobilis : quia fi aliquod
jgrglkjj animal caderet ab aliquo loco valde al-
to,ita vt in medietate vi* moneretur, tunc ille
motus efTet vnus, & continuus, & tamen mobile
non edet idemrquia non cft idem mobile viuuro.
Ce mortuum.

Secundi, quia fi vna virga defeendat a furfum
vfque ad deorfum ,cuius vna medietas cft virens,
Ce alia arida,runcmotus cft continuus ; Ce tamen
mobile non eft idcm:crgo,dcc.

Tertii , quia fi aliqua aqua fluat fuper fp.it ium
calcf.ittuin.illc motus fluxus cflet vnus. & tamen
mobile non eft vnum , Ce idem : immi continue
aJiud , & aliud propter continuam refolutionem
aqux fadlam a caliditate fpatij,fuper quo fluit.

Quarri , arguitur quid non requiritor vnitas
temporis ; quia fi aliquod inobile continui mo-
ucarur per visam diem,& in tcrria,& quinta par-
ribusdiei nulla anima numeret morum, runc per
definitionem remporis,in tertia. & quinta parti-
bus nuiium cft ccmpus. Tunc arguitur Ile, ifte

#

Quajftio V I.

117

vnum genere , Tei fpecie , fcd de illis , qux funr
idem numero, dicimus abfolute.quod (une vnum;
ficut Socrates Sc albus fune vnum. Secundo di f-
» ferunt; quia illi motus non dicuntur idem , quia
funt vnum, fcd quia habent idem genus, vel fpe-
cicm.fccuseft de idem numero.

^ Item , notandum quod ad motum requiruntur

fco concurrunt multa. Primi, terminus adtjutm,
mlu & mobile; & irta dicit Coromcntatot elfcintrin-
tmrmt. fcca motui. Secundo requiritur motor, Sc tempus;

Sc ifta dicit efle cxtrinfcca motui.Tertio, concur-
rit refiftentia, licet non ad omnem motum : quia
motus caeli fit (increfi ftentia mobilis ad moto-
rem ; verum eft tamen , quod relidentia ponitur
fubmobili;& ideo femper Aiiftoteles vocat refi-
ftentiam mobile in inde. Quar-

ti, concurrut regularitas, Sc irregularitas motus,

?[uantum ad tempus. Et quinto, concurrant vni-
orraitas,vel difformitas motus, quantum ad par-
tem fubie&i. Tunc, inquirendo an omnia ifta,vel
aliqua requirantur ad vnitatem numeralem mo-
tus,ptim5, ponuntur conci udones negariuz.
mjw- Prima conclufio.Ad vnitatem numeralem mo-
rar» U tus non k requiritur vnitas motoris. Probatur,
vmtMtm qUj4 j] nauljj trahant nauem , motus illius nauis
r~ *nu$ # & COntinuus ; Sc tamen non fu ab vno
motore , fed a diuerds : igitur ad vnitatem mo-
tus nen requiritur vnitas motoris. Secundi, quia
fi Soctates mouear nauem, deinde Plato , remoto
Socrate continue , Sc line interruptione quietis,
tunc ille motus nauis eft vnus,& tamen cft a mo-
toribus diuerlis.

Secunda concludo. Ad vnitatem motus non
requiritur vnitas relident ix per quam fit motus.
Probatur , quia ii graue limplcx defeenderet per
i£ncm,& acrem, & aquam continue, tunc motus
eius edet vnus.Se continuus, Sc tamen fit per di-
uerfas rcliftemias;ergo,&c.

y. Tertia concludo. Ad vnitatem motus non re-
quiritur vniformitas ,& regulat itas motus : quia
difforme , At irregulare folum diuetltficant mo-
tum fecundum magis , & miniis , (icut velox , Sc
tatJum.lt em, motus corii dicitur vnus , Sc tamen
morus coeli ed didutmis, licet lit regularis.

Deinde ponuntur condofioncs afbrmatiux.
Ptima concludo cd. Ad vnitatem c numeralem
morus requiritur vnitas numeralis mobilis. Pro-
batur , quia motus cft a&us mobilis : igitur vnus
motus cd a<ftus vnius mobilis.

Secundo, quia d Socrates , Sc Plato mutentur
ad caliditarem dmul in eodem tempore , adhuc
dicimus idos ntorus efle diuerfos eo folo ,quid
mobilia funt diucrfa.

Contra concludonnn obiicitur:quia capiatur
aliquod flexibile deut virga, cuius vna pars pri-
mo fle&atur aliis partibus non motis, deinde fe-
cunda. podea tertia,& dccontinuejtuncidc mo-
tus cd vnus,& ramen non cd vnius mobilis, im-
mo continui alterius, Sc alterius. Secundo , quia
morus nauis, & omnium exidentium in nauj, ed
vnus;& tamen non ed vnius mobilis.immi mul-
torum mobilium ad inuiccm aggregajoru:igitur
non ad omnem morum vnu requiritur vnitas mo-
bilis. Rcfpodetur ad primum, quid ille motus ed
vnus dupliciter , fcilicer* Sc fecundum fucceflio-
nem continuam partium in tempore, & fecundum
fucccflionem partium mobilis : modo ad vilita-
tem motus non requiritur permanentia omnium
partium mobilis dmul , fcd fudicic quid panes
mobilis dbi inuiccm fucccdant continue.

Sctti optr. Ttm. / /.

Ad fecundum , dico quid fufficit huiufmodi
vnitas per aggregationem ad vnitatem numera-
lem motus.

Secunda concludo. Ad vnitatem numeralem
motus requiritur vnitas tcmporis.Probatur.quia
illi motus funt diuerd,qui interrumpuntur ad in-
uiccm per quietem mediam ; fcd morus fadlJ in
diuerds temporibus funt huiufmodi : igitur illi
motus non funt vnus motus. Et patet in exemplo:
quia d Socrates hodie calefiat , Sc cras quiclcar,
deinde poft cras calefiat , tone iftx calefa&iones
funt diuerfx,ex eo quid fiunt in diuerds tempo-
ribus.

Contra concludoncm obiicirur : quia ad vni-
tarem alicuius non requiritur vniras illius, quod
cft dbi cxtrinfecum ; Icd tempus cft extrinfecum
motui:ergo,&c. Maior probatur, quia quodlibet
vnum edet vnum, quocuquc cxtrmfeco circum-
fcripto,& minor patet ex ^.hwmjicxt.yj. & init.
quia tempus cft menfura cxtrinfeca motus. Rc-
fpondet ur.quod ad vnitatem motus non requiri-
tur vnitas temporis , nid arguitiue ad iftum fen-
fum.cx eo quid motus cft vnus, habemus argue-
re, quod tempus cocxiftcns illi motui , cft vnum,
Sc c conucrfo.

Tertia concludo. Ad vnitatem motus non fuf-
ficit vnitas mobilis,& vnitas tcmporis.Probatur,
quia tunc fequeretur quod calefa&io, Sc dealba-
tio edent vnus,& idem motus , quod cft falfum;
Sc patet confcquentia , podto quid in eodem
tempore Soctates dat albus, Sc calidus.

Exiftis fcquitur quarta concludo, quod ad
vnitatem motus requiritur vnitas termini 4 d
^Mrw.Probatur.quiacx eo folo albefadiio,& calc-
fadlio dicuntur motus diuecd in cafu prxdi&o;
quia funt ad diuerfos terminos : igirur ad hoc,
qnid aliqui motus diu vnus « oportet quid duc
ad eundem terminum.

Sed obiicirur, podio quid centrum mundi cf-
fet petforatum , Sc defeenderet vnum geaue con-
tinue vfquead centrum , Sc adhuc vitra propter
impetum acquidtum ; tunc ille motus cft vnus,&
continuus , quia fuper eandem lineam fa&us , Sc
dne interruptione quietis tamen non cft ad
eundem terminum , quia primi, cft motus deor-
fum , Sc fecundi motus furfum. Rcfpondctur,
quid ille non cft vnus motus , fcd cft duo motus
contraiij.qui fununter contrarios terminos. Ex
hoc infertur , quod non inter quollibet motus
contrarios eft quies media. Ex quibus patet.quid
ad d vnitatem numeralem motus requiritur , Sc
fufficit vnitas numeralis mobilis , vnitas termini
ddt]uem,Sc vnitas temporis.

Ad tationes,ad primam dico, quid ille morus
non eft vnus & contmuus;fcd eft duo motus con-
tigui:& eodein modo dicitur de virga , cuius vna
medietas eft viteus, fic alia arida.Tamen aliter di-
, cirur, * quid quilibet illorum motuum cft vnns.
Vndcde animali dicitur, quid manet idem mo-
bile , quia manet eadem materia prima : Sc hoc
fufficit ad identitatem motus. Dc virga , dicitur
quid motus ille virgx cft vnus, non obftanrc,
quid partes eius lint diucrfa- fecundum fpccicm,
quemadmodum & motus * animalis cft vnus,
cuius tamen mulrx partes organicx differunt fe-
cundum fpecicm.

Ad tertii dc aqua, dico quid licet non ff maneat
ibi idem mobile fecundum permanentiam om-
nium partium fimul , tamen eft idem mobile fe-
cundum continuationem partium in lucccflionc.

Ff Ad

lAb.V. Phacorum.

Ad , dicitur vno modo, quod non eft

poflibilc naturaliter, quin aliqua pctfana nume-
ret ,vt Intclligcntia.vel Dcus-.Sc dato, quod nulla
amnu numerat et , adhuc non obftatet ad conti-
nuitatem motus ; quu licet tempus cocxtftcns
iUi motui , de fatto non effiet vnum , attamen fi
fibi cocxtitiffct .tempus pet totum illud fuiffet
vnum.

$, Ad quintam, dico qubd impoffiibilc c(V, quod
calcf alito , Se ftigcfa&io fint vnus motus-, Se
quando dicitur , quod iUorum motuum vltima
funt vnum:dico quod non fufticit,fed requiritur,
quod fint continue tendentia ab vno contrario-
rum ad reliquum v vt patet pet definitionem
motus.

Adfextam.dico quod licet fiat in diuerfis tem-
poribus, tamen illa tempora funt vnum tempus.

Ad aliam de motu cceli , dico quod in motu
cceli non eft affignandus aliquis terminus > ad
quem terminatur ille motus , Ccd lignandi funt
diuerfi termini , ad quos terminamur motus par-
tium ccxli.licct non vltimatc.

Ad o&auam Se nonam, dicitur confimilitcr.

9-

Vnittu rt'

wi«4lri»

tr*Um.

ANNOT AT IONES.

a \ Liqua dicuntur vnum genere, vel ff/ecie ,vtl
XjL»«wr»,Scc.Notaprim5,qu6d vnitas rea-
tnftqmtur pcopticcai ncccffiario confequcns entita-

lcm realem.ira vtimplicet comradi&ioncm, ali-
quam entitatem realcm effie line vnitate reali li-
bi ptopria;8c ideo diucrfitas vilitatum ncccfTatid
fcquitut ad diucrfitatrm cnritatum : fi enim ali-
qua entitas fit rtanfcenJens ipfam , confequituc
vnitas libi propria: Se fi cnnui fit quidiras gc-
nerica, ipfam confcquirnr talis vniras.qux c(l ge-
netica i fi eft quiduas fpccifica , habet vnitatem
fpc e i Ii eam, fi numctalis, mimcralrm:& ratio hu-
ius cft.quia vnitas eft propria pallio entis.
jtlijmiJ di- Nota fecundo qudd aliquid poteft dici vnum
eitmr vnum dupliciter : vno tnodo extrinfccc, alio modo in-
duflictter. uinfecc. Vnde motus imrinfece dicitur vnus
propter vnicarcm formalem fibi intrinfecamjcx-
rrinfece verd propter vniratem fibi cxtrinfecam,
qux eft vnitas alianus exrrinfcci, vt puta mobi-
lis,temporis, vel termini ad quem.

Nota tertii», duplicem ellc terminum ad quem
motus, principalem, videlicet^ vltimarum : mi-
nus principalem , Se non vltimatum. Terminus
principalis, & vlrimatuscft.ad quem mobile non
impeditum .pcrtienire por eft , Se fub quo mobile
primd qniefcit : ve mobile recedens a calido , fi
non impediatur perucniet ad frigidum , Se rece-
dens ab albo , perucniet ad nigrum : & in mora
auginenrarionis terminus vlumarus crir , ad
quem illud quantum , quod augetur naturaliter
porerit peruenire , videlicet quanriras iJJa.quam
viribus narurx acquirere porerir. Se in motu Io- ■
ali illud vl>i ad quod mobile naruralircr perue-
nire valet. ni/i impediar ur;vr cocauum orbis Lu-
nx eft terminus vitimarm.ad quem ignis tende-
re valer. Terminus non vlrimatus eft quicunque
alius ante vltimuum, fi cur in motu alrcrarionis,
quxltber formx pars acquilita duranrc motu,
jo. Nora rerrid , motum contiderari polle Se fe-
cu ndir-n propriam naturam, Se rationem motus,
quo pafto conlideratur in ordine ad ter minum
tultjuem. Secundo, e onfidcratut fecundum fuas
qualitates , Se accidentia ,- vtquod fit naturalis»
vel violentus.

Ex bis dico primb.qobd illi motus funt udem
genere, qui ad terminos emfdem Ptxdicxmcnti
tendunt .V ater, quia vnitas motus accipitur ‘a ter-
mino ad quem-, ergo fi in termino ad qtunt eft vnl-
tas genetica, motus et it vnus genere.

Dico fecundi», quod vnitas fpccifica motus
futnitut pet fc ptiir.6 ab vnitate fpecvhca termi-
ni ad quem vlumati. Probatur, quia fi vnitas fpe-
cifica motus non fumetetut pet fc ptimb ab vni-
tate fpccifica termini ad quem vltitnati , fcquete-
tut ,quhd afccnfus ignis ad concauum otbis Lu-
nae non effiet vnus motus : quia termini ad quem
non vltimaii huius afccnfus, funt multi, & diffe-
rentes fpccic. • m

Dico tctiib , quod vnitas fpecifica motus non
requirit vnitatem fpccificam terminorum 'a qui-
but, etfi quandoque pet accidens inueniatut talis
vnitas. Primum patet , quia alias motus actis a
concauo Lunx ad fuura locum ,Sc a tetra ad eun-
dem locum, differrent fpccic , quod eft falfuttr,
quia terminus ad quem vltimus eft idem. Secun-
dum etiam pater , quia contingit hoc nigrum mo-
ueri ad albcdincra , Se illud fimiliter nigrum ad
albcdmcm.Sc tunc il!q dealbationes erunt motus
ciufdcm fpecici, Se ratione terminorum adquei,Sc
Se ratione terminorum 'a quibm.

Dico quattd, qudd in motu locali noti foldro
fumi tut vnitas fpecifica motus ab vnitate fpccifi-
ca termini ad quem vltimati , fcd etiam ab vnita-
te fpatij formalis: dicitur formalis, id eft, fecun-
dum figuram redam , aut circularem. Patet,
quia fi fiant duo motus ab A in B , vnus per li-
neam redam ; Se alius per circularem , fcu obli-
quam j ille motus , qui declinat a linea recta.dc-
clinat etiam a fine vltimato linex rcdx-,&fic
fi demum perucniet ad B , hoc erit per accidens:
quare , cum ratione fpatij non habeant per fe
eundem vltimatum tcnninum,oon funt ciufdetn
fpecici.

Dico quintb , qudd fi motus confideretur fe-
cundum fua accidentia , non eft ittconuetiicns
aliquos motus efic diuerfos fpccie.Sc habere rer-
minum vltimatum vnum fecundum fpcciem.
Probatur ex Atiftoicic cap.S.buim , docente mo-
tum ignis Se lapidis ad concauum Lunx efie di-
uerfarum fpecicrum , quamuis habeanr euqdera
terminum vltimatum. Ex quo fequitur , qudd
motus violentus dupliciter contrariatur motui
naturali. Primd , ratione principiorum j fi enim
mobile naturaliter recipit motum , talis motus
eft naturalis : fi veto non recipir naturaliter mo-
tum,eft violentus. Secundd , ei ratione, qui mo-
tus cft.fciliccc ratione termini vltimati. Conea-
uum enim Lunx , verbi grarii, noncl } terminus.
vltimarus morus lapidis ad ipfum afeendemis,
eft vero terminus vltimatus motus ignis. Poteft
etiam hxc concln fio probari a fimiJnbomoenim
albus. Se equus albus funt ciufdcm fpecici ratio-
ne albedinis, Se homo albus, & homo niger, funr
diuerfx fpecici rarioneaJbedinis , Se nigredinis.
Similiter , morus lapidis furfum , Se mortis ignis
futfum funt diucr/p Cpcdei,tatione accidentium,
qux fibi accidunt, videlicer,quia taliter,vci tali-
ter recipiuntur infubicQis.

Dico fextd , qudd , cum morus fit rna'enrf-
tas prxdicamcnralis diftinda ab aliis , ipfe nec
eft vnus , nec differens intrin fece , Se formalitec
per m obile,vci terminum, vel tempus, vel aliquid
aliud ab eo reali ter diftintftum . immd omnibus
illis fcclulis , omnis motus clfct vnus numero

Qusftio V I. 339

vnitate Abi inrrinfeci , qux eft ex differentia in-
dtuiduali contrahente quidiratem ad cftcindiui-
fibile : quamuis enim communicer dicat ur , qu6d
accidentia numerantur ad numerationem fubie-
Aorum,& ab eis habeam vnitatem ,& diftinAio-
nem .tainen hoc non eft verum, nif» fiat fermo
devnitate , & diftinAione cxtrinfcca , cum non
firpollibileaccidcntia diuetfa tam gencte.quam
fpecie , quam folo numero in eodem fubieAo
fimul cfle.

h vfd vnitatem numeralem motui non requiritur
vnitas motoris. Nota.qudd hoc dictum eft verum,
prout in conclufionc explicatur : quia Ci eftent
plures motores , qui inoueanc , vnus poft alium,
motus non erit vnus numero, fietit pater per Phi-
lofophum huius, qui dicit quod motus proicAio-
nis non eft vnus , eo quod in illo motu non eft
tantum vnum mouens.

c jdd vnitatem numeralem motus requiritur vni-
tas numeralis mobilis. Nota ,quod vnum accidens
numero non poteft efte in duobus fubicAis nu-
mero, nec poteft ex vno in alterum migrarc:crgo
vnus motos numero nequit efle in duobus fubie-
Ais numero, neque migrare de vno in aliud; at-
que adeh mobile, quod eft fubie Aum motus, de-
bet efte vnum ad hoc, quod motus fit vnus.

I J. d Ex quo putet , quod ad vnitatem numeralem mo-
tus,Q-c. Nota, quod ad vnitatem numeralem mo-
tus extrinfecam reqniritur vnitas numeralis tem-
poris ,& vnitas numeralis termini ad quem prin-
. cipalis 8c vltimati : non tamen requiritur vnitas
numeralis cuiuftibet termini ad quem\ requiritur
etiam vnitas mobilis per fc, 8c non per accidens:
oportet enim fecundum Philofophum qudd mo-
bile fit vnum per fe,eo quod idem fubieAum per
accidens poteft firaut moucrt diuerfis motibus:
illud autem eft mobile per fc refpeAu alicuius
motus, quod gratia fui, & non gratia alterius
eft fubieAum motus ; mobile amem fecundum
accidens eft mobile gratia partis , ficur patuit fu-
petius. Idem etiam motus numero poteft efte in
diuerfis fubie Ais per accidens.
e Tamen dicitur aliter , quod quilibet illorum mo-
tuum tjl vnu*. Nota , quod quidam dicunt , quod
ad vnitatem motus non requiritur vnitas nume-
ralis fubieAi denominationis, fed fubieAi inhx-
fionis. Ibi autem eft idem fubieAum inhxfionis
in toto motu , fcilicec materia informata forma
. corporcitatis, qu* poteft efte eadem in genito, &
corrupto. Vel dicatur ,qu6d fi nulla forma fub-
ftantialis manet eadem in genito , & corrupto,
tunc ibi fune plures motus non continuati ad in-
uiccm, fed habiti.

f Quemadmodum & metue animalis eft vnus ,&c.
Nota , quod motus progreffiuus animalis non eft
continuus , aut vnus fitnpliciter ; componitur
enim ex multis motibus, vc motu pulfus, & mo-
tu craAus , 8c forte etiam ex multis quieti-
bus.Sc idcd non eft continuus , atque adeo Sco-
rus non inrelligic hic de motu animalis pro-
grefliuo, fed de motu alteutionis augmen-
utionis.

K jld tertium de aqua , dico , &c. Nota , quod
illa pars motus , quae fuit fubicAiu£ & adxqua-
tc in parte moucntc vfque ad finem , eft con-
tinua, & vna numero, & habet fubieAum vnum
numero: tamen partes motus , qua: fuerunt in
aliis partibus mobilis , terminato: funt , St dc-
ficruntcflc, cum partes mobilis corrumpeban-
tur.

Scoti oper. Tom. / /.

EXPOSITIO TEXTVS.

A M piius I autem determinandum eft. Iftc eft 14.

tertius traAatusquinti,in quo Philofuphus Texi. 4*.
determinat dccontrarjctatc motus Sc quietis : &
diuidirur iu tria capitula. In primo determinat
dc contratietare motuum inter fc. In fecundode
contrarietate motus ad quietem , & qtiictutain-
terfe. In tertio determinat de folucioncquo-
tundamdubiorum circa contrarictatcs motuum,

& quietum. Secundum ibi : Quoniam autem mo-
tui. Tertium ibi: Dubitabit autem aliquis. Primum
diuiditur: quia primo prxmictit quandam diui-
fionem. Secundo , proloquitur de contrarietate
motuum, ibi : Eft autem qui ex contrario. Diuifio
eft ifta, qudd ex quo motus non funt ad inuiccm
contrarij ratione icmpotis, vel fubieAi in quo
fiunt, neceftceft quod fintad inuiccm contrarij
ratione terminorum. Et hocmultiplicitcr;ptimo
modo , quhd motus ab aliquo termino iit con-
trarius motui ad eundem terminum. Secundo, a Utut «•/-
quid illi fint contrarij, qui funt i contrariis ter- tupojfmut
minis. Tertio , quid morus fine contrarij , qui ,dteln^4rt’
funt ad contrarios terminos.Quarto.quid motus
ab vno contrario fit contrarius illi , qui eft in •

aliud contrarium. Quinto , quid illi motus fune
contrarij , qui funt a contrariis terminis ad con-
trarios terminos; Se ifta diuifio eft fufficiens.iiec
poteft fieri variatio pluribus modis.

Eft autem 1 qui ex contrario. Hic profcquitur;& Text. 47.
primi, de contrarietate motuum, qui funt ab
extremo ad extremum. Secundi, dc contratieta-
tc mutationum , & tertii dc contrarietate mo-
tuum, qui funt dc extremo in medium , aut de
medio in extremum. Secunda ibi : Quibus autem.

Tertia ibi: Qui autem ad medium. Primi , ponit
quinque conclufiones. Secunda ibi : Neque qui ex
contrario ei. Tertia ibi : Sed magis in contrarium.

Quarta ibi : Relinquitur igitur. Quinta ibi : Quo-
niam autem differt. Primo dicit, quod motus, qui
eft ab vno contrario , non eft contrarius *. illi,
qui eft in aliud contrarium. Probatur : quia
idem motus eft ab vno contrario iu aliud con-
trarium ; modo idem non contrariatur fibi ipfi,
tamen dicit Ariftoteles quod licet fit idernmo-
tus.qui eft ad fanitatem , & ad argritudinem, ta-
men fecundum aliam , & aliam rationem fic de-
nominatur.

Neque ; qui ex contrario. Secunda conclufio I f.
eft, quod motus b ab vno contrario non eft con- Te». 4».
trarius motui, qui eft ex alio contrario. Proba-
tur,quia pudibile eft, quod fint ex terminis con-
trariis; & tamen non fint nifi mutationes; mo-
di mutationes non funt motus , vt prius patuir,

& per confcquens nec motus contrarii. Verum
eft tamen, qu6d ifta conclufio eft fialfa; fed intel-
ligitur fic , quod cont rarictas motuum non fuffi-
cienter attenditur penes hoc , quod funt ex ter-
minis contrariis.

Sedtnagts in contrarium. Ponit tertiam con-
clufionein , quodmagis eft c attendenda contra-
rictas motuum penes terminos ad quos fune
motus , quin* penes terminos a quibus funt mo-
tus. Probatur : quia penes illos magis attenditur
contrarietas.qm maximi intenduntur per motfi,
fed per motum intenditur terminus ad quem-, er-
go,&c. Secundo, quia motus denominatur a ter-
mino ad quem , & 11011 ^ termino a quo , vt patuit
prius:igitur potius attenditur contrarietas penes
terminos ad quos, quim penes terminos a qwlms.

F f a Relin

L'\b. V .PhyCicotum

Rtlinquititr igitur. H\c ponit quatiam conclu-
fioncm •, ftc ptimb oftendu .quot tactubta tcflant »
diccus , quod non reflant mC\ duo tr.etnbta ,Cci-
\tcct , dc motibus , qui funi ad tetminos contra-
rios •, St dc \Uis, qui tum i tctminis comtatiis ad

quiamcodctn motu inuenitut KuiuCmodi con-
ttatictas tctmtnotum.

b Aiotwubvno contrario non tfl contrarim mo- lUtmftk
t m , &c. Senfus huius condufioms c(i, quod mo- Uk«« t„.
tus quatenus habent tetminos a quibat comta- "•••* » qui*

tctmmos contuitos, & tacet de ptimo membro, sios non funt conti ari) : verbi gratia , motus ab ^ ***'•*
in idem : quia de iUo faciet albo , motus a nigro non funt conturij. Ra- tmi4 1

i C.

Text. 49.

f<tt. i o.

quod cft. ab eodem

poftea mentionem 5c fubdit , quod impoflibile
cft motus i\\os , qui funt ad conttatios tetminos.
efle a contrariis tctminis , tamen cire non idem,
id eft, non ftc dicuntur fecundum eandem ratio-
nem. Et ex hoc fequitut quatta concludo .fcili-
cet,qu6d ex eo praecise non dicuntur motus con-
trai»} , quod fini ad conttatios tetminos. Patet,
quia quantum eft ex ratione terminorum» poflunt
clTc mutationes , 8c pet confcqucns non motus
contriti}.

Quoniam 4 .tutem di fert. Quinta concludo cft,
qudd illi motus funt contrarii, qui «i funt it con-
trariis terminis ad comtarios tetminos. Proba-
tur dupliciter -, primo , quia motus determinat
tibi, quod dt dc fubieQo in fubic&um, vt patuit
prius : igitur illi motus funt contrarij, qui font a
fubie&is contraitis ad fubietta contraria. Secun-
di), patet 5 induttionc; 5c inducendo dicit quod
addifccrc , * fic decipi funt contraria , & hoc eft

vetum: quia per fe ipfum cftcomuriura cj.quod
eft decipi per fe ipfum : & eodem modo addifcc-
re pet alium eft contrarium ci , quod eft decipi
per alium.

Tett. j t. Quibat 6 autem. Hic determinat de contrarie-

tAtc mutationum; & ponitur ifta conclufio.quod
mutatio , qux cft ab aliquo termino , cft contra-
ria mutationi , qux eft ad eundem terminum. Ec
probat exemplariter de generatione , & corru-
ptione, quarum vna eft ab aliquo rermino,& alia
eft ad eundem terminum.

^Text. js. Qui tutem 7 ad medium. Determinat dc con-
trarictate * motuum , qui funt ab extremis ad
medium, aur dc aliquo mediorum ad extremum,
diceus , quod eodem modo illi motus funt con-
trarij , quemadmodum illi qui funt ab extremo
ad extremum : nam medium comparatum ad ex-
tremum, habet vicem alterius extremi, vt diftum
fuit prius : verbi gratia , fufeum comparatum
albo habet vicem nigti , & comparatum nigro
habet vicem albi.

ANNOTATIONES.

tio cft , quia ambo poflunt tendete ad eundem
terminum vltunatum •, 5c ftc motus acris i con- /
cauo Lunae ad concauum ignis , 5t motus ciof-
dem acris k centro terrx ad idem concauum
ignis, non fune contriti} •, quia conttaucias non
fumitut a tctminis a quibus. Patet etiam , qaia
duo motus in idem tendentes non funt contra-
n} i duo autem 'motus ,qui funt a tctminis con-
ti avus , poliunt in idem tendete : nam motus ex
albo non femper terminatur in nigtum.fcdin
medio colote coloratum , puta in rubeum :U
pamer motus qui cft ex nigro poteft terminati in
rubeum .motus autem ,-qui funt ad eandem for-
mam , non vident ut c fle contrar i}. Adde quod,
vt hic dicit Scotus , motus non differrent a mu-
tationibus : nam & dux mutationes funt a ter-
minis contrariis , vt generatio k nentfe,ic corru-
ptio ab eft.

c Magu tfl attendenda cantrarietae metuum, &c.

Nou , quod illi motus funt contrarij .quotum
tetmini ad quot funt conti aiij , vt motus adfa- *
nitatem , & ad xgtitudinem ; & illi motus funt ^rnjH| ^
contrarij, quorum termini a quibus, Sc termini ad q00,
quos lunt contrarij ,vt motus a fanitate ad xgti- «wwy.
tudinem , & motus ab xgritudine in fanitatem.

Illi etiam motus funt contrarij , quorum termi-
nus a quo vnius eft terminqs ad quem alterius,
vt fi moneatur aliquod mobile k calore , & aliud
ad calorem, funt motus contrarij. Et cxhocfc-
quitur , quod generatio opponitur corruptioni,
hoc vltimo modo , quia terminus a quo genera-
tionis hominis , verbi gratia , eff terminus ad
quem corruptionis ipfius , exteri autem duo mo-
di conuemunt motibus contrariis; Scotus ta-
men notat vnum in quarta condufione: quod
non dicuntur prxeise motus contrarij, quia fune
ad terminos contrarios , quia etiam mutationes
fum ad tertninos conttatios , & tamen non funt
motus.

A Ilii motus funt cemranj, qui funt a centruriu,&c. Cmremtu
Nota , quod fenfus huius condufioms cft , qudd
contrarictas motus fumitut k — ^

contrarictate ,

*7-

Ilum In ju»

rerminui i qudd motus in quo terminus a que eft contrarius
qoo#/f <m- termino ad quem, non poteft dici contrarius ei,
tmriuj ter- • fn fuum contrarium , id eft , motus quo-
tnm* ad que 1 ,, . ^

nitenti ne ru,n terminus 4 7«* vnius cft terminus ad quem
tut »:n ejl tlli alrcrius , tantum abeft vt fint contrarij , qudd
etntrnrun. funt vnus , iddmquc motus rcalitcr; nam idem
motus cft dc termino a que ad termintlm ad quem,
qui funt termini contrarij ; idem enim cft motus
fecundum rem , qui eft a fanitate , & qui cft in
Xgritudinem , differens folii m ratione: quia eft
generatio vnius , fcilicet «grirudinis , & cu rru-
ptio alterius, fcilicet fanitatis. Er ex hoc fequi -
rur, quod motus, in quo terminus a que, eft con-
trarius termino ad quem alterius motus , non eft
liii contrarius : vetbi grarii , fi morus aliquis fit
ab alhcdine, & alius ad nigredinem , non funt
contrarij ei ratione, qui terminus m que vnius
opponitur termino ad quem alterius ; Sedatio cft.

vtriufque rei minorum ; quia contrarietas ali* tno/futm
* \jfOtmqui tfl ab v no contrarie , frc. Nora, quorum fumitur fecundum fpeciem , $c ratio- mtemm.
IVAquod fenfus huius condufioms eft, nem ipforum ; fcd propria ratio motus eft, qudd

fit inter duos terminos poficiuos. Aliter enim
ccnfenda eft contuderas motuum, & aliter mu-
rationum : cum enim inter mutationem , Se
morum hxc fic differentia , quod illa fit inter
terminum «Armatum , &c negatum coutradi&o-
rios , hic verd inter duos poficiuos contrarios ,
vt ditftum cft ftipri text. 7. fequitur contiarium,
quod contrarius fit ci, qui econuerfo habet ter-
minos contrarioj.vr motus ex faniratem^gritu-
dinera contrarius cft ci , qui cft ex xgritudine/n
/anirarem.

c Addifcere, & decipi funt contraria. Nota, quod 1 9-

feientia fir aur per ftudium finedodore, & hxc Sei***?* .

dicitur in uentio : aur accipitur k dodore. & hxc *****' J
dicitur difciplina, quatenus recipitur in difeipu-
lo: dodtlna vero prout procedit k magillro, vel
k dodore. Ec pariter error, liue ignorantia , aut Erae f«*
fir ab inrciufcco per amilUonctn feientix 3c hxc e4M>l
dicitur ,mr’

Generatio

bfUM.

Geuetationet
f uourodtfnt
mmnru.

10.

II.

Quaeftio VI. 341

dicitor obliuio; quz contrariatur inuentioni:
aut iit ab alio : Sc hxc dicitor deceptio « qua;
contraria eftdifcipltnx, Sc hoc cft quod ait ,difct-
re contrarium die ipii decipi ., non per fe ipfum,
fcd per alium.

F Mutitio qua efi ab ili quo terminato, &c. Nora,
qudd duplex cftgencrario,fcilicer, generatio (im-
pliciter , quz cft ad ejfe (impliciter , quod eft effi
fubftamix ; & generatio frcunddm quid , quz eil
ad effe fecundum quid , fcilicet ad tjft accidenta-
le. Vnde generationes fecundum quid, in qui-
bus (impliciter funt contraria , cont rat iantur Co-
lum ratione terminorum id quot : quia termini
'aquibm non funt poiitiui , ied negatiui , vt ge-
neratio albi ex non albo ; contrariatur genera-
tioni nigri , ex non nigro , ratione albedinis , Sc
nigredinis : quia non album , & non nigrum ni-
hil dicunt poiitiuuin.Mutationum autem (impli-
citer , quz proprie non habent contrarium, qua-
les funt generationes fubftantiarum , contraric-
tas fumitur refpeftu eiufdcm termini , qui cft
terminus 4 quo vnius mutationis, Sc terminus id
quem alterius ; vt corruptio acris contrariatur
generationi eiufdem , quia corruptio e(l perdi-
tio ip(ius tffe , generatio verd eiufdcm acquifi-
tio; terminus enim id quem corruptionis non
exprimitur pofitiud, (icut nec terminus 4 Rege-
nerat ion is.

I Determinat de contririetite metuum , &c. No-
ta , quod motus procedentes i terminis conrra-
riis ad medium , Sc i medio ad terminos contra-
rios , funt oppo(iti ■, verbi gratia , motus ab albo
in fufeum , Sc motus a nigro in fufeum : Sc fimi-
liter motus a fufeo ad album , & i fufeo ad ni-
grum. Piobatur, quia medium habet rationem
vtriufque extremi. Ex his fcquitur contrarictas,
morum primd , Sc per fe fumi & terminis id quot,
quamuis eonfecotiue fumatur a terminis aqui-
Ime. Sedviderur Ariftotclcs c(Te (ibi contrarius
hic, & in ttxt. 48. vbi arguebar contrai ictatem
motuum non attendi penes terminos 1 quibus,
eo quod nonnunquam tendunt io eundem ter-
minum , fcilicet in medium : hanc contradictio-
nem tollit Scotus illis verbis : fufeum computa-
tum ilbo bibet vicem nigri , & comparatum nigro
habet vicem ilbi: quibus verbis vult dicere ,qudd
liede motus ab albo in rubeum , & a nigro in ru-
beum fim contrarij : non tamen propter conrra-
rictacem iliorum terminorum 1 quibus , fcd pro-
pter contracieratem terminorum id quot. nam
rubeum clt quodammodo nigrum contrarium
albo , Sc quodammodo album contrarium nigro;
Sc ide$ vrimur co.vt duobus contrariis; atque
adeo motus ab albo in rubrum cft ab albo quo-
dammodo in nigrum ; Sc motus d nigro in ru-
beum e(t i nigro quodammodo in album ; Sc
proptcrca funt conrrarij , Sc eadem ratione mo-
rus ex rubeo in album cft quodammodd ex ni-»
gro, demotus ex rubeo in nigrum , cft quodam-
modo cx albo.

EXPOSITIO TEXTVS.

Qfroniim autem 1 metui non folum metuo , &c.

Hoc eft fecundum capitulum, in quo Ati-
ftotcles determinat de contrariecate motuum, &
quietum inter fe: & diuidirur, quia primd , de-
terminat de contrarierare motus ad quietem. Se-
cundd,de contrarierare quietum inrcr fe. Ec ter-
tio 1 de contrarietate mutationis , Sc immutatio-
Scoti oper. Tom. 1 /.

nis. Secundum ibi : Simul neten , & intucem. Ter-
tium ibi: Quibo* lutem non funt contrarii. In pri-
mo oftendir , qudd morus , Sc quies conti arian-
tur. Secundo , oftendit qualis moius quali quieti
(it conrrariu$,ibi : Qualt* autem quali. Prima con-
cludo eft, qudd motus, Sc quies contrariantur.
Probatur, quia non foliis habitus contrariarur
habitui, fcd habitus etiam contrariatur priua-
tioni , accipiendo fciliccr contrai ictarem largi,
prout fe extendit ad oppofirionem inter priua-
tionem , Sc habitum ; fed quies priuariuc oppo-
nitur motui : igitur motus , Sc quies contra-
rianrur.

Quili* lutem quali. Hic oftendir qualis morus
quali quiert (ic contrarius. Vbi fcicmlum , quod
refpe&u eiufdcm morus funt dux quietes; vna
fciliccr in termino , 1 quo , Sc alia in termino id
quem. Tunc ponitur ifta concludo , quod motu»
non contrariatur quieti in termino id quem. Pro-
batur , quia motus ad aliquem terminum , Sc ille
terminus (ic fe habenr, (icut finis , & 'ordinatum
ad finem , quz non contrariantur ad inuicem.
Sccundaconclufio , morus * contrariatur quieti
in rcrmino4R0. Probatur , quia morus, Sc quies
conrrariancur , per primam conclufionem •, fed
inorus non contrariarur quicri in termino id
quem, per fecundam conclufionem : igitur cont ra-
riarur quieti in termino 1 quo.

Simul x autem, Hic oftendir quietes effe ad in-
uicem contrarias: & ponitur ifta conclufio, quies
contrariatur quieti. Et capit hic quietem pro
difpofitionc, fecundum quam mobile quiefeit In
altero terminorum morus. Probatur conclufio,
quia morus funt ad inuicem conrrarij : igitur Sc
quietes funr ad inuicem conrrariz. Tenet confc-
quentia, quia non apparet poflibile.qudd motus
contrarientur , (inc hoc qudd contrarientur
quietes ; & tunc cxcmplificat Atiftotcles , qudd
in motibus contrariis quies in termino 4 quo-
vnius non contrariarur quieti intermino ad quem
alterius ; (icut fanatio , Sc xgrotatio funt inorus
contrarij, Sc ramen terminus .i quo vnius cft
idem cum termino ad quem alterius , fcilicet fa-
ni tas: fed quies in termino ad quem vnius contra-
riatur quieti in termino id quem alterius , & eo-
dem inodo de termino 1 quo , Sc vniucrfalircr
rofpc&u eiufdcm motus quies i qua incipit ille
motus, contrariatur quieti , ad quein terminatur
ille motus.

Quiboe* 3 autem non funt contrarii. Hic deter-
minat dc contrarietate mutationis , Sc immuta-
tionis. Et primd , prxmitrit vnain fuppofitio-
nem, dicens , qudd terminus priuatjuus mutatio-
nis , vr terminus ./ Regenerationis , non debet
dici quies, fed immutatio. Tunc mouct dubium,
quia fi generatio eficrex fu b i eft o in fubicftum,
tunc non efler dubium , quinquies in termino
a quo conrrariaretur generationi, fed quia non cft
de difpofitionc affinnariua , ided dubium cft,
an quies fibi contrarictur. Refpondctur , po-
nendo iftam conclufionem , qudd immutatio in
termino 1 Regenerationis cft contraria genera-
tioni. Probatur,quia (icut fe habet quies ad mo-
tum .ira immutatio ad mutationem ; fcd quies
contrariatur motui : igitur immutatio contraria-
tur mutationi. Sccundd arguitur , qudd quies
non contrarictur morationi : quia omne illud,
cui contrariatur quies , cft motus , vel quies , vt
patet cx przccdcnribus ; fed mutatio nec cft mo-
tus, nec quies ; ergo, Scc.

Ff >

Motui ton-
t unatur
quieti.

Motui *'*
oouirnnainr
quieti in ter-
mino ad quf,
fed $n termi-
no a quo.

IX.

T:xt. ,4.
eoi

tnrintnr

quieti.

M-

Tctt. i J.

Immutatio
in termino i
quo ftnora-
ttonu efi e in-
trari* rent-
rationt.

ANNO

lib. V . T h^ficorum

XNliOTXTlO.

OmaW nmimi * \K 0 1 tu contr oriantur quieti in termino i quo.

«i» fontF4f.ui IVXNoia , qubd omnis motus eft conua-
?t* ? * tius quieti , quae cft fub tetmino « quo ; vetbi gta-

^ tia , motus lui fum eft comi anus quieti , qux cft

deotfum , & motus calcfaftionis conttatiatut
quieti» quae eft fub frigiditate. Nam motus con-
tiatiauu quieti eiufdcm genetis motus*» vc\ ergo
quieti » qux Cub tetmino ai qncrn, vc\ quieti, quz
cft fub tetmino 4 quo ; nqn quiiti fub tetmino ad
qnotn.quia comtatia non limul acquiruntur, mo-
tus autem, & tetminus ad quem,Sc quies fubtet-
mino ad quem , ftmul acquituntut ;etgo motus
conttatiatut quieti , qux cft fub tetmino 4 qua.
Dixi notantet , manu centrorutntr (j usti i tiufdem
generi*, quia conttatia debent effe eiufdcm ge-
netis ; modb quies Sc motus opponuntur in ra-
dice conttatietatis , fciiicei ptiuatiuc . V nde mo-
tus deaibationis non opponitur quieti in fanita-
te , fcd quieti in nigredine.

14.
Texi. 5«.

EXPOSITIO TEXTVS.

Dubitabit 1 autem aliqui*. Hoc cft tertium
capitulum huius tra&atus, in quo Philofo-
phus foluit quxdam dubia circa comrar ietatctn
motus 8c quietis: Sc prirob mouct tres dubitatio-
nes. Secundo, mouet alias, ibi : Dubii atterit autem
fmajft. Pnma in tres , fecundum rres dubitatio-
nes. Secunda ibi : Habet autem dubitationem. Ter-
tia ibi : Habet autem. Piim6 , mouet dubitatio-
nes. Sccundd, foluit, ibi : Aut fi eft. Dubitatio eft
ifta, quare in tnoiu locali inuenitur conttarictas,
fecun lum 'naturam , frater naturam ; Sc tamen non
in aliis motibus ,vel mutationibus: vetbi gratia,
graue naturaliter defecndit , Sc violenter afeen-
dic , ira vt eius afccnfus , Sc defccnfus ftnt con-
irarij.non fimpliciter, fcd quantum ad hoc,quod
eft elfe fecundum naturam • vel prxter naturam,
Sc tamen in aliis motibus.vcl mutationibus non
eft ita , quia ficut dicimus aliquid generari na-
turaliter, ita dicimus aliquid corrumpi naturali-
rer ; Sc ita dealiis mutationibus.

Tctt. 57. Aut fi 1 e fi. Hic foluit dubitationem , ponen-

*^am condufionem • qudd in omni genere
tnutmtur motuum inuenitur conrraricras fecundum natu-
trwurieta* ram, & prurr naturam. Et primo, probat cara. Se-
fituik m na- eundo , oftendit in fpeciali de quibufJam quali-
*“ ter contrariantur fecundum prxdiftum modum,
ibi : Erunt eigo.Priaia concluflo probatur primd,
de corruptione : nam quxdam cft corruptio •
naturalis, quz fit ex fen ia , Sc alia violenta, vr
iacerfc<ftio,vei con>buftio,& huiufmodi: modd
zcfpc&u eiufdcm rei iftx corruptiones coatra-
rianrur non flmpJicircr: quia funr eadem, fcd
quantum ad hoc . quod eft efte fecundum natu-
ram , & przrer naturam. Secundo , patet dege-
neratione; nam quxdam eft naturalis, vc notum
cft,& quxdam violenta, St prxter naturam ; vr
ii propter inordinationem temporis in hyeme
generentur flores , ifta generatio dicitur prxter
naturam, coqudd flat prxter confi ictum curfum
narurx, firnon poteft expedare debitum flneni,
fcilicet fructuum. Similiter poteft dici, qudd
generatio fequens corruptionem violentam eft
etiam prxter naturam.

Tcrrid.pater de augmentatione,Sc diminutio-
ne ,'vr A aliquid augmentetur, rei diminuam r
propter iufkivitatcm,yt accidit iuuenes augmen-

. tf
f*utr notu-
ram.

*!■

tari multum poft febrem acuum, propter excef-
fum caloris. Quarto, patet ) inalxctaiione* quia
fanatio dicitut natutalis, fi h ai in diebus criticis,
fit dicitur prxter naturam , fi non fiat in diebus
criticis.

Erunt ergo carrupt knei contraria. Hic declarat in 1*.
fpeciali, qux conttatiantuc ad inuicetn prxdido
modo, fcilicct, fecundum naturam , Sc prxter na-
lutam. Et primb, oftendit , qux mutationes funt
prxdi&o modo conttatix. Secundo , qui motus.

Tcrtib qux quietes. Secunda ibi: Omni»» igitur.

Tertia ibi ; Et quietu etiam firmliter. Primi» dicit,
qubd non folura cottuptio cft conttatia genera-
tioni *, fed etiam corruptiones funt ad inuicetn
conttatix, non fimpliciter, fcd fccund&m predt*
das conditiones, quia quxdam cft fecundum na*
tutam , & quxdam pxxter ; 8c vocat Ariftoteles
corruptionem fecundum c naturam, dulcem ,6e
violentam, ttiftcm.V nde corruptio natutalis di-
citut dulcis, fcilicet minus triftis , qu^m violen-
ta; tamen fecundum antiquos in corruptione
naturali non cft triftitia.

Omnino 4 igirw.Hic oftendit, qobd motus funt Tcst. 1».
ad inuicem contrarij ,dido modo , dicens, quod
refpedu eiufdcm mobilis, vt grauis, motus con-
trari), vt motus futfuin.de motus deorfum ,non
folum funt contrarij fimpliciter, immb etiam fe-
cundum ptxdidas conditiones , quia terra natu-
raliter defeendit, & violenter afeendit.

Et quietes 5 etiam firmliter. Hic oftendit, qux *£•
quietes fune ad inuiccra conttatix fecundum Tcstso.
prxdi&as conditiones, dicens, qu&d vniucrfalitec
quies in termino ad quem motus naturalis , eft
contraria quieti in termino adquem motus vio-
lenti : Sc caufa cft , quia motus qui funr ad illas
quietes funt ad inuicetn connati) , & contrane-
us motuum prouenit ex contranetatc termino-
rum, vt patuit prius.

Habet 6 autem dubitationem. Hic mouet fecun- Tcxt. i\
dam dubitationem, 5c cft ifta.vtrum omnis quie-
tis , qux non femper cft.flt generatio ? Arguitur
qubd fle : quia omnis illius , quod aliquando eft,

Sc aliquando non eft, eft gencratio:ergo, Scc.Rc-
fponder Philofophus, ponendo iftam concluflo-
nem , quAd non omnis quietis . qu* non Icmper
cft, cft generatio naturalis. Vbi kiendum , quod
pctfiare intendit inclinari ad quietem. Hoc Ibp-
pofiro, probatur concluflorquia quietem genera-
ri non eft aliud , quam mobile motum inclinari
ad quietem; fcd non omne mobile motum incli-
natur naturaliter ad quietem , fcilicet ad quam
tendit ille motus; igitur non omnis quietis eft
generatio naruralis.Maior parer ex fuppoflto;&
minor probatur dupliciter. Primd, quia mobile,
quod inclinatur naturaliter ad quicrem, vrlocitb
mouerurinflnc motus, quam in principio. 5e-
cundd, quia mobile motum nunquam tradit na-
turaliter ad quietem , nifl moucaturad fuum lo-
ca m naturalem , fed non omnis quies alicuius
mobilis cft in fuo loco naturali : igitur non om-
nis quietis cft generatio natutalis.

Habet 7 autem dubitationem. Hic mouet ter- *7*
fiam dubitationem ; Sc cft ifta , vtrum quies in Text.su
tetmino d quo flr contraria morni?/lrguitur quod
non : quia quies in termino* quo , Sc motus funt
Amuli igitur non conrrariantur. Tener confe-
qu entia : quia nunquam contraria funt Annii. i
Rcfpondet Ariftoteles quod motus magis con- nuttoriot"
tratiatur motui, qnbm qnies quieti : quia illa ma- f*'"

gis contrariantur, qux non poliunt c(Tc timui fe ■ 1*"

eundum

=■

Quatio VI.

343

ift.

Tau*.

Tat.<f.

imfttrt tjl
tturt «ex-

eundum fe torum , nec fecundum partem , quam
illa qu* padunt cfle fimul fecundam pateem;
modo comranj motus non po/Tunc ede hmul,
nccaliquar partes eorum ; & tamen motus, &
quies liant fimul .faltem fecundum partem :quia
mobile , quamdiu mouetur , habet aliquid de
quiete in termino k quo quia habec aliquid de
difpofitione,fub qua quiefeebat ante motura.

Dubitttterit 8 tutem forujfe qui/. Hic Ariftotc-
les mouet <* alias tres dubitationes. Secundam
ibi : Qucnitm tutem. Tertiam ibi : Forte tutem.
Et idx dubitationes funt valde propinque dua-
bus pritis motis. Prima dubitatio ed.Cura quies
preter naturam , vt quies grauis furfum contra-
detur motui; vtr&m hac illa quies , videtur qu&d
fic:quia illa quies ed,ciim ante non fuerit; igitur
fir. Sed contrarium arguitur : quia quietem heri
non ed aliud quam dare, id ed, inclinari ad talem
quietem ; fcd mobile non inclinatur ad talem
quietem , vt diftum fuit prius:crgo. Rcfpondec
licui foluebatur ante, quod illa quies non hc natu-
raliter,id ed, fecundum naturalem inclinationem
mobilis, fcd ht violenter, fcilicec contra cius na-
turalem inclinationem.

QuonUm 9 tutem. Secunda dubitatio ed , quia
ex quo motus furfum contrariatur motui deor-
funi , & duplex inucniacur motus furfum ; vnus
fcilicet ignis , qui afeendit naturaliter ; Bc alter
terre , qux afeendit violenter : dubium ed , quis
idorum motuum furfum contrarictur motui dc-
orfutn iphus.Rcfpondet Philofophus quod vrer-
que hbi contrariatur, fcd diuerfimode : quia mo-
tas furfum iphos ignis contrariatur libi fecun-
dum terminos, & fecundum didantiam ; fed mo-
tus furfum terre contrariatur libi dupliciter.fci-
licet fecundum terminos, & etiam fecundum na-
turam^ preternaturam.

Ferte 10 tutem. Hic mouet tertiam dubitatio-
nem , que ed omnino eadem cum tertia dubita-
tione prttis mota in prima partc.Habet autem du-
bitationem fi contraria, Bcc.

Explicit expohtio libri Phylleorum.

AN NOTATIONES.

* V tdtm e fi corruptio netur «lis , que fit ex fe~

Nota quid Aridoteles x.de Catio text.
j7.ait , quid fenefeere ed contra naturam. Dicas
quod illic loquebatur Philofophus de natura par-
ticulari, qua vnaqueque res appetit fcconfcrua-
re in effit , nihilominus fene&us ed ab intrinfeco
ex a&ione,& repaflione calidi, & humidi.
b Si fitt im diebus criticit. Nota quid critici dies
idem funt, qui iudiciales, puta, quibus futuitur iu-
dicium infirmitatis; Bc in illis (olent morbi natu-
raliter terminari : quoniam ergo in aliis diebus
infperatoinhrmi liberantur, dicuntur fanationes
quodammodo violente.

c Corruptionem fecundum neturum dulcem , Bcc.
Nota quod per corruptionem dulcem D. Tho-
mas intelligir eam corruptionem , qua imper-
f eidum corrumpitur, pcrfeidumque generaturjvt
cum aer corrumpitur in ignem : fed tridis , in-
quir.ed illa, qui c conuerio ignis conuertittir in
acrem. Quidam ver A dicunt qu6d Aridoteles lo-
quitur de corruptionibus accidentalibus, vt cor-
ruptio egritudinis dicatur dulcis , corruptio ve-
r6 fanationis nidis. Scotus vero vnittcrfalitcr
dicit corruptionem naturalem eflc dulcem, id ed,
mintis tridem ,quim fit ea que cd contra na-

19.

tutam. Vnde colligit Aridoteles qnAd corruptio
/impliciter, id ed, ea ratione, qua corruptio uon
opponirur alteri corruptioni , fed generationi;
cottuptio autem talis , id ed.quatenus haber ta-
lem qualitatem, puta quod ed natutalis, aut lua-
uis, opponitur corruptioni habenti contrariam
qualitatetu.vr pote violente ttidi.

« Dubis tuer it tutem forttjfe y»o,&c. Nota quod,

vt dicit S.Thomas, in exciuplatibus Gtxcis fc-
quentes textus non habentur , nec etiam ( vt di-
cit Commetator) habentur in omnibus Atabiris;
videntur autein hic a(Tumpti,vcl ex Eudemio,vel
ex Theophrado.Ec certe nec materia , nec di&io
grauitatem refert Aridotelis , neque Argyrop.
neque Varab. nec boni tradu&orcs transferunt.

Nota fccund6,qubd cum Philofophus dicit in Lil(frM fe^M
text.} j. lineam regiam, Bc lineam circularem non & tMrmM
e/Teciufdcm fpeciei, hoc debet intclligicx parte qutm»d»dif-
re&itudinis , & curuitatis. Vnde edo qu6d ea- ferent finit.
dem lineq aliquando fit reda , Bc interdum circu-
laris, vt puta.li incuruerur , vel in redum exten-
datur , reditudo tamen Bc curuitas alta , Bc alia
fpecic cd.

Nota tertio, quid, cum Philofophus dicit,
text. 41. quid oportet omnem motum c(Tc regu-
larem, & irregularem; quid fecundum Com-
mentatore ed proprium corporis ctrlcdis, fecun-
dum quid cd cceledc:quia motus cius femper cd
xqualis , fcd non cd proptiuin corporis , Iccun-
dum quod ed motum, nulli enim corpori lecun-
dim quod cd motum repugnat quid motu* cius
(itxqualis,& inxquaiis, regularis, & irregularis:
nunc autem ed ferroo in hoc libro de motu non
fecundum quid ed motus alicuius corporis , fcd
fecundum quid ed motus rantuin.Ei ft arguatur,
quod motus ed irregularis , qui non ed vnifor-
rais.fccundura omnes fuas partes in velocitate, &
tarditate ; fed omnis motus cd huiufmodi : ergo
quilibet motus cd;irrcgtilari$,& nullus regulans.

Minor patet de motu fphxrx.qui dicitur ede re-
gulari (fimus ; quia partes eius circumferentiales
velocius monentur, quim partes centralc$:quaii-
to enim aliqua pars eius cd propinquior cirtum-
fercniix,canto citius mouetur ; cum maiorem
circulum deferibat in xquali tempore , quam
pars centralis in eodem tempore. Similiter,pro-
baretur de qualibet fphxra cuiuflibct corporis
cccledis. De aliis motibus patet , quia omnis
motus naturalis velocior ed in huc , quam iu
principio, Bc omnis motus violentus c contra.

Cum ergo omnis motus h t naturalis, vel violen-
tus , fequitur qu&d nec motus cccli , ncc aliquis
alius motus cd regularis.

Dicendum , quod duplices funt partes motus. . 0
Quxdam accipiuntur fecundum diuihouem mo- u»tmpert*t
bilis , quia alia , Bc alia pars motus cd in alia & funt dupli-
alia parte mobilis : Bc quxdam accipiuntur fc- «1.
eundum diuilionem temporis , fecundiim quod
dicimus vnam partem motus elTc przrcritaiu , Bc
aliam futuram : ille ergo motus dicitur vnifor-
mis , Bc regularis ,qui cd vniformis in omnibus
fuis partibus acceptis fecundutn diui/ionem tem-
poris, cuius fcilicet , nulla pars cd velocior in
vno tempore , quim in alio : vel quia nulla pars
mobilis velocius mouetur in vno tempore quim
in alio. Ex quo pater , quod motus ctrli huc pri-
mi otbis , cd regularis , quamuis vru pars eius
velocius moueaiur , quam alia , tamen nulla pars
eius velocius mouetur in vno tempore , quam iu
alio. Et cum dicitur , omnem motum naturalem
F f 4 ede

W4

Lvb.V. Plvy ficorum

eflc velociorem m fine » quam in principio , hoc
debet intclligi de raoiu natui ali rc&o fic hoc
fuppofito,qubd non fit aliquod violentum impe-
dient intentionem eiiu. Similiter , cum dicituc,
qubd motus violentus cd. taediot in fine quam
in principio , debet intclligi , nifi (it aliquid im- ,
pediens temiflionem cius-.poi eft. tamen talis mo-
tus (icti regulatis per impedimentum remifiio-
nis eius in fine.

Nota quattb , quod , cum dicit Philofophut
motus fccundbm Ipecicm , vel genus diftin&os
non polle ad inuicem continuari , hoc debet in-
tellegi , qubd per fe , fit inttinfece ,fic fecundum
fuas formas non potiunt ad inuicem continuari;
exttinfecc tamen potiunt .V ndc calefa&io.fic fri-
gefiCkio bene continuantur gratia temporis , fed
hoc eft exttinfecb. Similiter ,quod dux virgx,
quarum vna eft arida,8c alia viridis , poflint con-
tinuari graiil qu ani it at is, non tamen gratia fua-
rum formarum.

Q_v Jt s t l o VII.

Vtrum quies contmrietur motui.

AriRot.j.P Ujfic. ttxt.^i.crfequmt. Auerroet in ttmment.
nmfJrm ttxt & exteri interpretes iW. D.Thomut*
rhyfic.UO. 9 Do-fior fupra in expoft.trxi.\ j. Albet. Mag.
ibiJtrufl \.<nf.C iCeidtutRotnanuiiW.rext.ti-intn.W'
IP Maior .expof.lw.s Pbyfit.fne. Conimbr. & Ruutus
•n txpefit. tat. 6. Aaton. Roccus h I ttxt. titat» hutm
libri.

KR c v i t v R qubd non : quia quies fic
, morus non funt eiufdent gencris:igitur
[ru,- J noncontratiantur. Tenet confcquen-
tia , quia contraria debent efle eiufdem gene-
ris ; vc patet 10. Metaph. ttxt. 14. & antecedens
patet, quia motus eft de genere Pa(Coms,fic quies
non.

Secundo, nulla perfe&io contrariatur fuo
pcrfe&ibili ; fcd quies eft pcrfc&io motus : igi-
rur quies non contrariatur motui. Maior pacer,
quia vnum contrariorum non potcft#efle perfe-
«dio alterius : Sc minor probatur per Commcnta-
rorem f .hteim ,comm. f 4.vbi dicit, quod motus non
ditfert a termino ad quem , ni/i licut minus perfe-
dum a magis perfedo , raodb terminus ad quem
motus ed quies.

Tcrtid, quies vel contrariatur motui , quando
motus ed, fit hoc non ; quia tunc non ed quies.
Vei quando non cd , Sc runc non : quia illi quod
nihil eft.nihil cd contrarium.

Qtiartd , fcqucrcrur qubd vnum contraria-
re cur multis ; confequens ed falfum , vr patet
l o. Afetaph. rext. 1 4 .& 17.Sc primo Carli.text.10.xbi
dicitur , qudd ranrbm vni vnum cd contrarium.
Conrequenfia probatur: quia quies ficuc corirra-
riatur motui fuifum , ita deber etiam con tranari
motui deorfum.

Quiutd , illud quod acquiritur per morum,
non contrariatur motui ; fcd quies ed huiuhno-
di:crgo,firc. Maior pater , quia vnum contra-
rium non cd via in reliquum ; Sc minor proba-
tur: quia permotum deorfum acquiritur quie*
deorfum.

Sexto , illa noo conrrar/anrur , qux (c rompa -
ciunrur;fcd motus Sc quies funt huiufmodi : nam
aliquid quiefeith motu locali, Sc mouerur moru
glterationis.

Septimo, quia motus Sc quies funt priuatiuc

oppof\ta:\giiuc non conttatia.T enet confcquen- j

tia-.qui» funi diftinttx fpccics oppofuionis.

O&aub, nam quies conuariaiut primo motui:
igitur non alieni alteri. Tenet confequentiatquia
piimus motus ed caufa tcfpc&u aliorum mo-
tuum : fic antecedens notum cd.quia impoflibi-
le cd c(Tc quietem a ptimo motu. Oppofuum at-
guitut per Ariftotclcmm ijlo quinto , tro&at* tdti-
ru«^rxi.{ $.

In quxftione ida fupponendum ed ,ex tertio Dfcjjj, ^
libro, quod motus cd idem , quod mobile conti- jliiaii.
nub aliter , fic alitet fe habens rcfpcdu alicuius
quicfceniis-, vel faltem ed mobile , quod aliter fe
habet, vel aliter fe haberet ad aliquod quiefeens,

G aliquod quiefeens eflet.

Secundo , fupponitur ex codein » qubd motus
altcrationis non cd aliud, quam qualitas , fecun-
dum quam ed altetatio , vt calcfa&io non cd
aliud qu^ra caliditas , fecundum quam mobile
continui alteratur.

Tctttb , fupponitur qubd quies a moto locali ,
non ed aliud quam mobile localiter eodem tno- ']}*£**
do fe habens prius, fic podenus.rctpedu alicuius
quicfcentis,ft aliquod qtlicfcens eflet.

Quarto , fupponitur qubd quies in moru alte- . .
rationis, non eflet aliud quam difpofitio,fcu qua-
licas, fecundum quam mobile quiefeit in termino
motus j vt quies in calcfa&ione ed frigiditas in
termino a qnotSc caliditas in termino ad quem.

Ex quibus fequitur , qubd ifta confcqucntia .
non valet : hoc mobile qui eft it 4 mota locali : imitar
quie/cit , quia hoc verbum quiefeere , includit nega-
tionem ; modb ab infetior» ad fuperius negatiui
non valet confequencia.

Notandum, qubd conrrarietas eft duplexrqux-
datn inter terminos , Sc alia inter resextraaoi- “4X'
tnam cxiftcnres ; quia de illa , qux eft inter pro-
poiitiones.non cftad propofitum. Conrrarietas
qux eft inter res extra animam , accipitur dupli-
citer: vno modo pro repugnantia duarum forma-
rum incenflbiliutn & reraiflibilium , qux non
poliunt efle fimul in eodem fubic&o.actamen na-
tx funt fibi inuicem fuccedcrc per asiones fuas
proprias, ficnonconfecutiui ad adiones aliarum
qualiratumi& Gc dicimus,qubd caliditas, Sc fri-
giditas funt formx contrarix.

Alio modo accipitur comratietas pro huiuf-
modi repugnantia duarum formarum inrenflbi-
lium, Scc. flue fintnarx fucccdcre fibi inuicem
per a&ioncs proprias , flue per aftiones aliarum
qualitatum ; Sc ficdico , qubd albedo,&: nigredo
contrariantur ad inuicem.

Tunc dc ifta contrarictate , fic prima conchi- AUfufoit
flo. Aliqua quies contrariatur motui. Probatur,
pofiroqubd albedo,vel caliditas quiefeat ,Sc fri-
giditas mouearur.fluc motu alterationis.flue mo-
tu locali, ad motum fubicdi: tuncidx qualitates
funt ad inuicem contrarix, prxdi&o modo ; iftx
qualitates funt morus , Sc quies : igitur quies A:
morus funt ad itwicem-contratix.

Tcrtid notandum , qubd conrratieras tetmi - 4*

norum accipitur dupliciter: vno modo,pro.repu- J J||>(lir
guantia duorum rerminorum , qui non poliunt
dici fimul , Sc fcmcl de eodem fubiedo inanentc
in aiflo ; Sc vrerque cerminus flgniflcat ^tfientati-
ub i Sc Uli duo termini flgniflcanr, vei connoranc
res contrarias altero prxJiciorum modorum ; Sc
fleifti t erni 1 n i, alium, nigrum, funt termini contra-
rij. Alio modo, fumi rur conrrarietas , pro repu-
gnantia duorum terminorum , qui uon poliunt

dici

Quzftio VII.

345

jBitrrmvii
nom, 9
(jairi faf

dici Gmul dc eodem fabic&o; Se vnus illorum Ci-
goiGeat affirmari uc illud idem, quod alter 1 igni -
/icar negariue:Sc i/lo modo contrarietas Ce exten-
dit ad oppoGtionem , qux ell inter priuationem,
Se habiturrv.Sc il lo modo illi termini cacum, Sc vi-
dent contrariam ur.

Tunc Cit fecunda conclu lio. Illi termini metat,

Sc quies funt contrari j prxdifto modo. Probatur
fte : quia illi termini Cunr contrari j, quorum vnus
/igni ticar aliquam rem affirmat iuc, Sc alter ligni-
ticat eandem rem negati ut : Se lic ctl de illis ter-
minis motat, Se faiet.-quia ille terminus metat fup-
ponit pro mobili , connotando affirmaciue mo-
tum ipfum ; fed ille terminus quies Cupponit pro
mobili , non connotando moram ; Scillam con-
cluCioncm intendit Atiltotcles in i/fefa/rtte, curn
dicit, quod motus, Sc quies contrahantur.

Dubitatur primd : quia AriHorcles dicit in ifle
quinte, qudd quies contrariatucquieci:modd hoc
non poteft exponi dc terminis , quia id i termini,
ftitt Sc quies non contrahantur.

Secundd , dubitatur de illa contrarietate mo-
raum,quam rangir Ariftorcles in littera , qux eft
fecundum nattlralc,Sc violentum, Sc vnde morus
dicatur naturalis, Sc vnde violentus , Sc qualiter
contrarientar.

j-. Tertio, dubitator de aliis contrarieraribus, qu x
fum fecundum velox A' tardum, regulare Sc irre-
gularc;vniforme>& difforme.
fmn «w- Ad il la refpondetur:ad primum, quies contra-

mUttptrm- riatur quieti. Rcfpondctuc , qudd hoc potcil
tmiapatti. CJCponj alrero trium modorum : vno modo de rc-.

bus , quod eiufdem mortis quies in termino ad
qn/m contrahetur quieti in termino a quo , vt in
motu dc fumma caliditatc ad fummam frigidita-
tem , fumma calidi tas contrariatur fumma; fri-
giditati. Secundomodo exponitur de terminis;
quia /fti rermini quies in termino d que, Sc quies
in termino ad quem contrariantur ; quia impolli-
bileert illos terminos vcrificari de eodem ino-
bili , Sc rcfpe&u eiufdem motus. Tertio modo
fupponitur, qudd quies contrariatur motui, non
impliciter loquendo , fed fecundam illas condi-
tiones naturale Sc violentum : quia quandoque
mobile quiefeit naturaliter , Sc qaandoque vio-
lenter.

ValiHam, Ad fecundam dubium rcfpondctur , qudd
^ MT v‘°^emum » & naturale dicuntur xquiuoci dc
* motu » nam qaandoque cx eo motus dicitur na-
Mta, turalis , quia fit fecundum confuetum concur-
fum natur* : Sc violentus , cdtn fit prxtcr com-
munem curfum natur* ; Sc illo modo fumendo
naturale, Sc violentum, ell minus proprii loqui.

Alio modo fumitur naturale, quod fit fecundam
inclinationem pafli; & violentum , quod fit con-
tra inclinationem ; & ulis motus violentus , qui
fit contra inclinationem padi, quandoque eft i
principio cxtrinfeco, vt patet in ptoic&is; Sc
quandoque a principio intrinfcco ,fadko tamen
ab extrinfcco , vt quando fetrum mouctut ad
magnetem , hoc cfl pet inclinationem tcccptam
ab extrinfcco a magnete.

Ex quibus infero primd , quod violentia , Sc
naturalitas motus nullo modo attenditur ex pac-
te motoris , fed cx parte pafli ; &ided dicitur,
l.Ethic. qudd naturale efl, quod fit a princi-
pio intrinfcco , palfo conferente vim agenti,
ita vtex hoc dicatur motus naturalis , quia fit
fecundum inclinationem pafli ; Sc cx boc vio-
lentus , quiafh contra eius inclinationem , &

illa t differenti* , fcilicet naturale, Sc violentam
poliunt inueniri in quolibet genere motuum:
nam quidam cfi morus naturalis, quidam vio-
lentus.Item quxdam altcrario naturalis, quxdam
violenta.

Ad tertium dubium rcfpondctur , quod i lix v*U* $

dilfcrcntix velox, Sc tardam, funt ditfcrencix rcla- tardwm yi„/
tiux ; Sc faciunt contrarietatem relatiuorum, dig*mne
& illas differentias confequuntur alix , regulare, fnotiaa.

Sc irregulare , vniforme , Sc difforme ; Sc illxcon -
trarictates differunt, quia dicitur regulare , Sc
irregulare , fecundum parres temporis : fed dh *
citor vniforme, Sc diffbrme , fecundum narres
fubic&i.

Quartd dubitatur , ex quo quies contraria- 7*
rur motui ; vrrum polUbile fu idem fimul mo- ,Jem

ueri , Sc quiefeere. Arguitur quod fic ; pofito
qudd Socrates mouearur pet primam parrem qJZfiJz

6.

proportionalem horx, Sc quiefeat modicum in
fine partis. Item mouearur per fecundam , Sc
quiefeat in Une illius , Sc fic in infinitum per
omnes partes proportionales horx ; tunc in in -
ftanri terminante horam , verum eft dicere, qudd
immediate ante hoc Socrates raoucbatur , Sc
immediati ante hoc quiefeebat f igitur Gmul
mouebacur , Sc quiefeebat. Antecedens proba-
rur , quia ni/i ante hoc Socrates mouebatur , Sc
quiefeebat , fui/Tct dare vhimain partem pro-
portionalem , quod eft impoflibilc. Sccundd,

/•n c duo lapides adamantini i duabus parribus
vnius ferri xque diftantis ; tunc iftud ferrum
non monebitur ad aliquam partem , quiaquan-
ta virtute trahitur ad vnam partem, tanti tra-
hitur ad reliquam : igitur ad nullam partem mo-
uebirur , fed quiefeit in meiiio. Deinde, ponan-
tur alij duo lapides zqualis virtutis , vnus a
parte fuperiori , Sc alter d parte inferiori , probo
tunc , qudd illud ferrum mouebirur Sc quiefcct.
Primd ,qudd quiefcct , quia prius quiclccbat,&
nunc ab vtraque parte addita funt xqualia : igi-
tur non plus mouebimr ad vnam partem , quam
ad reliquam; fed qudd moucbitur , quia d parce
inferiori eft xqualis rra&us adamantis, neuri
fuperiori ; Sc cum hoc eft inclinatio naturalis
ad deorfum : igitur illud moucbitur deotfum.
Tcrrid arguitur , pofito qudd in centro terra;
eflet vna fphxrula ignis , tum illa moucbitur,
quia eft extra fuum locum naturalem non impe-
dita , fed quiefcct. Probatur , quia qua ratione
moueretur ad vnam partem , eadem ratione ad
alteram.

Ad illa refpondctur , qudd impoflibilc ell
aliquid fimul moueriA quicfccce; ficut patet in
expofitione quxftionis ; quia motus , fic quies
contrariantur. Et ad argumenta. Ad primum ca-
fum admitto , ad imaginationem , licet non fic
poflibilis naturaliter , Sc tunc quando probatur,
quod in fine horx verum eft diccrcAc.Kcfpon-
detur , qudd in fine horx verum eft dicere,
qudd immediati ante hoc Socrates mouebatur,

Sc quiefeebat •, Sc negatut confcquentia , qui
inferebatur , igituc fimul mouebatur , & qui-
efeebat , immo liant fimul , qudd immedute
ante hoc Socrates monebatur , Sc quiefeebat,

Sc immediate ante hoc prius mouebatur , quam
quiefeebat. Item , qudd immediate ante boc
luccefliuc mouebatur, Sc fucccfliuc quiefeebat,
Sc tamen nuuquam fimul mouebatur , St quief-
ccbat.

Ad fecundum dicitut , qudd illud fccium po-
fitum

346

Lib. V. Phyficorum

(itum inter duo» lapide» squalis virtutis , Sc
xquc diltantcs , nullo modo inourbicur ; fcd
quando apponuntur alij duo , vnus 1 parce fope-
periori , de alius in parte infcriori.licct addantur
aequalia, attamen non xqualiter , quialapis pofi-
tus a parte inferiori trahit tama vittate , quanti
trahit lapis politus a parte fuperiori, & cum vir-
tute tragus lapidis inferioris cit tragus grauita*
tis naturalis illi ferro:igitur illud ferrum moue-
N bitar deorfum, dc uonquicfcct.

Ad teruum dico. qu6d Iphxra ignis circumpo-
lira centro mundi xqualiter , nullo modo mo-
uebitur : dc quando dicitur , e(l extra fuum lo-
cum naturalem , verum ert , fcd tamen impedi-
tur i (itu in quo ed:quia vna medietas fphxrx ab
vna parte centri detinet aliam partem» ne afccn*
dat lurfum.dc c conuerfo.

9« Quinti dubitatur , an poflibile (it idem mo-

An idtm Ueri motibus contrariis. Arguitur quid fierde
Pro*'c,antur ^uo lapides squales ad aquam, tunc
ttnriU ‘ * v,<^cmus experientiam , quod ab illis duobus
lapidibus fiunt circulationes oppofits » dc tamen
fecundum quemlibet idorum mouctur tota fu-
perficies aqus : igitur illa fupeificies aquz mo-
uetut motibus contrariis. Secundi , fit vna vir-
ga , vel lancea , qus debeat defeendere deor-
iutn : lunc pono , quod quanti velocitate do-
fcendat deorfum , quid tanta velocitate rare-
fiat i parce fuperiori : tunc illa virga mouctur»
vt patet per cafum » dc non folum deorfum»
quia nunquam erit magis deorfum » quam nunc

% cd defa&o:nec folum futfum , eidem ratio-
ne , quia femper eius medius pun&us xqui didat
i centro : igitur (imul mouctur furfum, dc deor-
fum ; dc per confequens motibus contratiis.Ter-
tio.poicd argui dc alterabit! polito xquedidan-
ter inrer fumme calidum.ic furmne frigidum : Sc
dc hoc radium fuit fupra tertium » quzdtone de
Contrariis.

Refpondetur , quid impoflibilc ed aliquod
mobile fimul moucri motibus contrariis.Ad pri-
tnam rationem de duobus illis lapidibus » dico

quid illatum circulationum vna fupponirur al-
teri» de ilis circulationes fiunt fccundimdiuer-
fas partes aqux:de fi vnus illotum lapidum faciat
maiorem impetum reliquo , circulatio facta i
minori rumpitur per maiorem , de fimile edde
acre » quando audiuntur voces squales , vel in-
squales.

Ad fecundam , dico primi, quid illius lances
medius pundtus manet in eodem fitu» ita vt eiiu
rnedius pundtus continui fit xquc didans i cen-
tro. Secundi, dico quid continue ipfius ed alius,
de alius medius punftus. Tertii » dico quid illa
lancea fecundum diucrfas fui partes mouetur
motibus contrariis:quia fecundum eius medieta-
tem fuperiorem afeendit per rarefa&ionem.de
fecundum aliam defeendir.

Ad rationes principales. Ad primam , dico
quid idi termini tmotui Sc flw/J,funt eiufdem gc-
neris:quia funt de genere Palfionis : nam ad idem
Przdicaraentum perrinent priuatio.de habitus;
& fic diceretur ,quid ficut ide terminus lumen
pertinet ad rertiam fpeciem Qualitatis, ita etiam
idc terminus tenebru.

Ad fccundam,cnncedo maiorem ; Sc ita fundi-
ter concedo , quod quies in termino udtpum , ca-
piendo quietem pro difpofitione » fecundum
quam mobile quiefeir, non contrariatur motui,
immo (olum differunt fecundum magis.de mi-
nis'; fcd hoc non obdante idi termini metui, Sc
tjuiei contrariantur prxdi&o modo.

Ad tertiam .didhim ed fupra in tertio ,quid
neutro modo , quia forti idc terminus centrurin
ed terminus ampliatiuus.

Ad quartam , negatur confcquentia : quia ea-
dem quies, loquendo de rebus, non contrariatur
motui furfum , Sc motui deorfum ; fed tamen ide
• terminus metus, Sc ide terminus opponuntur

priuatiuc.fiue contrarie, de neuter illorum oppo-
nitur alicui alteri eodem modo.t Et confimilitcr
poted dici ad fequente*.

Expliciunt quxdiones quinti libri Phyfico-
rum Magidri Ioannis Scoti.

10.

FINIS LIBRI QVINT1.

LIBER

I

LIBER SEXTVS

PHYSICORVM.

EXPOSITIO TEXTVS.

I autem i continuum & ton-
geas , & confrquemer. Ille efl
' textus liber Phyticorum , in
r. quo a Philofophus deter -
I minar de moru, quantum ad
/diaifionem eius in partes
I quanriratiuas : & diuidirur
* in tres tradatus. In primo
tridiru oflendit , quod nullum continuum efl
compotitum cx indiuifibilibus. J» fecundo deter-
minat dc dimlione motus , & quietis. In tertio ,
reprobat errores antiquorum dc tnotu.Secundus
ibi : Ntceffe efl autem. Tertius ibi:Zena nutem tna/e
ratiocinatur. Primus tranatus diuiditur in tria ca-
pirula.In primo capitulo probat continuum non
effe compofitum ex indiuifibilibus , per rationes
fumptas ex definitionibus continui , contigui , Sc
coufrquenttr. In fecundo probat hoc idem per ra-
tiones fumptas ex hoc, quod motus liat fupra ma-
gnitudinem. Et in tertio probat idem per ratio-
nes fumptas cx parte velocitatis , & tarditatis
motus. Secundum ibi : Eiufiem autem rationu efl.
Tfrrinm ibi : Quoniam autem omnia magnitudo.
Primd.proponir conclufioncm ; fecundo , probat
ibi : Napu enim tuum. Primo ponit iftam con-
Cmtiouum clufi0nem. Si definitiones b continui , contigui , Sc
Hfantx* tonfilMenttr fintbenedatx, impoffibjleeft conti-
nuum c(Tc compofitum ex indiuifibilibus. Vnde,
vt diftum fuit in quinto, Continua funt quorum vl-
tima fient vmtm. Contigua funt, quorumvltima fient fi-
mul.Sed confequemer fe habentia funt inter qut nullum
efl medium eiufiem generia. cft igitur conclufio
principalis huius capituli , quod nullum conti-
nuum cft compofitum cx indiuifibilibus,

Neque enim inumfum. Hic probat didam con-
clnfionem tripliciter. Secundb ibi : Zmpliut ne-
ctffe efl. Tertio ibi : simplius Jiuideretur. Prima ra-
tio cft , qubd fi continuum efTec compofitum cx
indiuifibilibus j vel illaindiuifibtlia citent ad in-
uicem continua, vel contiguajfed neutro modo:
quia continuorum vltima funt vnum , & conti-
guorum vltima funt fiiuul : modb indiuifibilium
nulla funt vltim4.

1. tsimpliut i nectffe efl. Ponit fecundam ratio-

Teit.i. nem, qua: c non efl nifi fortificatio prxccdcntis;

quia fi continuum cflet compofitum cx indiui-
fibilibus , vel illa Indiuifibilia cirem ad inuiccm
continua , contigua, vel confequentcr fe haben-
tia •, non continua , nec contigna , propter duo.
Ptimb , quia.vt didum cll .indiuifibilium nulla

mJmtJhiU-

facerent extentionem. Si dicatur, quod lint con -
fequenter fe habentia ; runc inter ipfa cll aliquod
intermedium , vel nullum : fi nullum interme-
dium, tunc cx illis non ellct compofitum conri-
nuum; fi aliquod tunc ipfum non ctl niti aliquod
continuum, vt linea, vel indiuihbile, vt pun&usi
igitur inter punfta data efl aliquod intermedium
eiufdem generis ■, Se per confequens non erunt
confequentcr fe habentia.

simplius j Jiuideretur. Hic ponit rertiam ra- Tcjr
tionem. Secunda declarat quoddani fiippofirum; ** '3‘
8e tertid infert quandam aliam dubitationem.

Secunda ibi: N iillum autem aliud genui. Tertia ibi:
Monifeflum autem ejl. Tettia ratio efl illa : Si
continuum cflct compofitum ex indiuifibilibus,
tunc continuum «liuidereror in indiuiftbiliafton-
fcquens efl falfum, quia femper videmus illa , iu
qtix continuum diuidicur.efic diuifibilia. Confc-
quentia tenet , quia vnumquodque cft diuifibilc
in ea. ex quibus componitur.

Nullum autem aUudgeuut. Hic declarat quod- »
dam fuppofitum : quia fuppofitum crar prius in
prxcedenti ratione, quod inter punch confc-
qnenter fe habenria non cft medium alterius ge-
neris. Hoc probatur : quia vel illud medium eft
diuifibilc , vel indiuifibile : fi indiuifibile , igitur
punda.qux ponebamur fe habere confequentcr, - v
non fc habent confequentcr , quia inter cacft
aliud indiuifibilc.Si illud medium fit continuum,

& diuifibilc , tunc quxricur , verum illud fit
compofitum cx indiuifibilibus, vel non:fi fic: igi-
tur indiuifibilia data non erant confequentcr. Si
nonrigitbr eadem ratione ncc aliquod aliud con-
tinuum efl compofitum cx indiuifibilibus.

Maniftfium autem tfl. Infert fecundam conclu- Ctnrhuum
fionem , qubd in femper diuifibilia continuum
cft diuifibilc. Probatur, quia continuum non efl J. ''JT**9
compofitum cx indiuifibilibus : igitur illa , in
qux continuum eft diuifibilc ,fum femper diui-
fibilia.

ANNOTATIONES
Patris Arretini.

» T N quo Pbilofophui determinat de motu. Nota 0*J»,&een-
Iquod *

quod quidam dixetutA' bene, qubd quatuoc Ex-
primi libri Grqcc inferibuntur dc principiisiqua- l
tuor verb reliqui dc motu , & idcb poftquamin *
fupetiorc libro explicati funt fpecics motus, quq
funt vclut cius partes fubicftiux.difputat in hoc
fexto libro Atiftoielcsdc partibus integrantibus
motus : Se quoniam declarando vnitatem numc-
fum vltima. Sccundb.fi indiuifibiliatangerent fc ralem rooius, dixerat in fuperiori libro , cius vni-

fe inuiccm continue ,vcl contigue •, tunc aut to- 'tatem numeralem in continuatione confiftcrc
tum d indiuifibile tangit totum,aut pats partem: ideo in hoc fexto motus continuationem cxpli-

non pats pariem , quia iam non eflet indiuifibi- care fublequitur in ordine ad partes cius quanti-
le ,(ed diuifibile, cx quo haberet partes : ncc to- tatiuas.vel imcgrales. •

tum tangit totum, quia tunc ilU indiuifibilia non b Si definitiones comiuui , &c. Nota quod bxc 4.

• ratio

54»

Lib. V I. Phyficorum

T*rt hfe
rism fomitu

W' &

imfrtfnf.

ratio Ariftotelis fic polTcc deduci : fi continuum
componeretur cx indiuifibilibus , aut talia indi*
uifibilia funt inter fc continua, aut contigua, aut
confcquentia;fcd nihil ex his dabileeft:ergo,&c.
Primum non , quia ca , qux funt continua , talia
funt.vt eorum vltima lini vnum;fcd indiuifibilia
non habent v!timum:ergo indiuifibilia non funt
continua. Maior cft definitio continui tradita ab
Atiftotde in prxcedenti libro, hic relata. Minor
probatur ; quia, quod habet vlt imum, habet par-
tes,indiutfibile non habet partes : ergo.&c. Nec
etiam fecundum , fcilicet contigua. Contigua
enim funt, quorum vltima funt fimul, vel qux in
yltimis fc tangunt : fed omne quod alterum tan-
git,aut tangit illud vt totum,aut vt pars partem;
ied neutro modo indiuifibile tangit aliud indiui-
fibilc.ita vc continuum faciat: ergo, &c. Minor
probatur : indiuifibile non habet partes : ergo
non tangit aliud , vt pars partem : quia hoc cft
tangere fecundum aliquam fui partem. Neque vc
pars cotum , quia tunc vna pars omnes alterius
panes tangeret , quod , & quia indiuifibile non
habet parces, Sc quia vna pars omnes partes alte-
rius totius xqualis priori tangere nequit, & cft
impofiibilc. Neque vt totum tocum^ita vt ex tali
contaUu continui compofitio fcquatur : quia
continuum habet partem extra partem fitu,& lo-
co «fellantem ; cum autem torum tangit totum,
non habet fitum, neque locum diucrfumtquiata
lisconta&us impoCGbilis cft fine corporum pe-
netratione , quia hoc cft fe tangere fecundam
omnes fuas parces; fi ergo indiuifibilia non funt
continua, neque contigua , fequitur quod neque
confcqucntcr fe habent. Probatur, illa fe habent
confcqucnrcr , inter qux nihil mediat eiufdcm
generis; fed inter qux non funt contigua aliquid
mediat : ergo inter indiuifibilia , qux non funt
contigua , aliquid mediat : ergo non fc habent
confcquenter:arque adei indiuifibilia non com-
ponant conrinuum:& fic manet, quod inter pun-
ita mediat linea , Sc inter mutam effit mediat mo-
tus, Sc inter inftantia mediat tempus.
e Qya non tjl nifi fortificatio prtcedentie. Nota
quid ex his duabus rationibus magnum fumituc
argumentum, quod punitum fecundum Philofo-
phum diftinguatur a linea , Sc lineaafuperficie;
quod Sc infubfeqocntibus pater.

® Aut totum indimfldk tangit totum , Scc. Nota
quod illa ratio Ariflotelis nifi aliter declaretur,
poteft ad Juci contra ipfum:quoniam dno corpo-
ra fe tangunt in fnperficie : ergo fuperficics erit
pars cotporis, cuius oppofitnm intendit probare.
Item, dux lincx fe tangunt in pun&o tantum ter-
go puncta funt partes linex , cuius oppofitum
* probare intendit. Ideo dicenduip eft, quod Ari-
' ftotclcs non accipit ibi partem proprie, fed vocat
partem omne illud , quod eft aliquid per fc ali-
cuius, Juni tamen non fic totum. Quid fi dicas;
omne quod cft aliquid alicuius per fe, vel eft ta-
tum.vcl pars. Dico quod falfutncft : quia termi-
nus rei non cft ipfa ies , nec pars eius proprie di-
lla Ita dico a fimili, cum punitus fic terminus li-
nex,non cft pars linex,ncv cft idem quoJ ipfa li-
nea,fed cft terminus tantim continui. Similiter
dico de inftanci temporis, Sede nmtatoeffe in mo-
tu. Prnpofitio ergo Philofophi fic intelligitur/
quod ilia qux fe tangunt , vel fecundum totum
tangunt fe , vel fc tangunt fecundum ahquid fui,
Si fecundum aliquid non; fed punita non fe tan-
gunt fecundum aliquid fui ,& fecundum aliquid.

cum punitus fit fimplex Sc indiuifibilia : ergo ta-
lius punitorum eft fecundum fe cotura,atque ita
eorum talius ctit fupcrpofitio.Sc per confequcns
non faciet magnitudinem: quia omnis magnitu-
do habet partem extra partem.

EXPOSITIO TEXTVS.

E/ufdem i autem rationie tft. Hoc cft fecundum 6,
capitulum huius trallacus , in quo Philofo* Texi.4.
phus oftendit, quid nullum continuum eft com-
pofitumex indiuifibilibus per rationes fumptas
cx hoc, quid motus fit fuper magnitudinem : Sc
diuiditur in quinque partes. Secunda ibi : Si igi-
tur nectjft eft id. Tertia ibi : Si veri. Quarta mi:

Si igitur nectfft eft. Quinta ibi : Perinde autem ne -
ctfft eft. Prima conclufio cft illa, quid motus,
magnitudo , Sc tempus funt eiufdcm rationis,
quantutn ad componi.Probatur de motu,& mag-
nitudine: quia fi fupra 1 magnitudinem AJljc, Text.j.
compofitam ex indiuifibilibus fiat motus !>,£,£,
tunc cuilibet parti magnitudinis correfoondet
aliqua pars motus ; fed non poteft correfpondc-
rc pars motus diuifibilis: igitur pars motus in-
diuifibilis , Sc per j confequcns , ficuc raagnitu- Tau.
doeft compolica ex tribus indiuifibilibus , ita Sc
motus fuper illam, eflbe compoficus ex indiuifibi-
libus.

Si igitur 4 ntctffe eft id. Secunda conclufio cft Tat7.
ifta, quod fuper indiuifibile non poteft ficti mo-
tus. Probatur,quia impoflibile eft, quid illud,
quodmouctur ad aliquem terminum , iam fit ad fiiU,
illum terminum , vel nondum moueri ad eun-
dem : igitur fi aliquod mobile mouctur , neceiTe
eft, quid partim fit in termino adtjuem motus , Sc
partim in termino a tpto motus ; fed fupra indi-
uifibile non poteft cile partim, quia iam indiuifi-
bile cflet di uifibile : igitur fupra indiuifibile non
poteft fieri mortis. Et ponit Ariftoteles exem-
plum in litteris ; qnid A fic indiuifibile fupra •
quod fir morus, ScO fit mobile, Sc motus fe-
cundum quem monetur, fit D . fi O mouetur fu-
per A motu D, impoflibile eft, quod totaliter iam
iit fuper A% quia iam non monetur fuper ipfum,
fc4clfct motum ; nec O eft fuper aliud fpacium
omnino diftinltum abyf.quia tunc nondum mo-
pcrctur fuper A . igitur fi moneatur fuper A%
oportet quod partitu habeat aequi fitum dc A, Sc
partim acquirendum, & cum>4 fit indiuifibile,fe-
quitur quod indiuifibile ciTec pactibile.quod im-
plicat.

Si vero j per totum. Tertia conclufio eft , im- 7.
poilibile eft ficti motum fuper magnitudinem Tcn.1.
compofitam ex indiuifibilibus. Probatur , & fic
A,B,Ct magnitudo comnofica ex tribus indinifi-
bilibus , fupra quam debeae fieri motus D,£,F,
tunc fcquerentur rriainconuenicnria. Primum, •*
quid motus non componitur cx motibus , fed ex "tanftil
momentis. Confcqucntia probatur, quia fupra
partem A non fit^otus ; quia fupra indiuifibile
non poreft fieri motus per prxccdentcm conclu-
fionem : igitur fi fuper A fic aliquid ipfius mo-
tus, illud eft momentum , Sc eadem ratione fuper
B fiet momentum , Sc etiam fuper C ; Sc tunc fe-
quitur confequcns, quid motus D,£, £, fit cora-
pofitus ex momentis. Secnndum inconueniens,
quid aliquod fpatium eft pertranfitum per mo-
rum , & tamen fuper nullam patrem ciusfadus
eft motus, quia fupra magnitudinem A>B,C, pet
cafum , fallus cft motus D>E,F ,Sc tamen non

fupra

Capra aliquam partem eius , vt probatam fui e.
Tertium inconuemens , quod aliquod mobile ti-
mui mouerctVst fuper aliquod fpatium , Acquie-
Cceret fupetidem fpatium (capiendo quitfetre pro
non maneri) quia mobile , quod moucrur , fuper
aliquod /patium A,B,C, moucrur, vt potitum clt ,
te tamen non moucrur, quia nec fuper A, nec fu -
pe r C:igitur non moucrur, & per confequens ali-
quod dmulmouerur,3e non moucrur.

Textj. Si igitur 6 necejft ejl. Quarra concludo etl.qudd

tittm w» motus non componitur ex indiuitibilibus. Pro-
batur : quia niti fic , feq ucrcfur qudd motus
Mtkm, J n°n componeretur ex motibus; confequens cll
fallutn , tc parer confequentia : quia nullus
motus e/l indiuitibilis ; fcd iftud confequens
concederet aduerfarius.

Perinde 7 nutem ntcejfe eft. Quinta concludo
fatift cft.qnud tempus, morus, Se magnitudo funt e iuf-
dem rationis , quantum ad componi ex indiuid -
bilibus, vel non componi. Probatur, quia mobi-
le,quod mouerur fuper aliquam magnitudinem,

• in minori p arte temporis , pertrande partem
magnitutiinis,qaam totam magnitudinem ; de d-
militer partem tnocus,qu^m totum motum ; igi-
tur /a vnumiftorum componatur cx indiuilibili-
bus,& reliquum componetur ex indiuiiibilibus.

£t notandum , qudd cx ifta tertia conclufione
huius capituli cum illa ; (addito quod fupra mag-
nitudinem fic motus) lequirur concludo princi-
palicctintenca.quod nullum continuum eit com-
potitum ex mdiuidbilibus.

Tnur. Quoniam Mitem 8 omnis magnitudo. Hoc cft

tertium capitulum.in quo Phiiofophus oftendir,
quod nullum continuum eft compofitum ex in-
diuifibilibus per rationes fumptas cx parte velo-
citatis %te tarditatis motus: fic primo prxmk-
tit definitiones velocioris. Secundo, probat eas.
t Terrid.prolcquitut intentum. Secundum ibi : Sit

enim ipfnm in quo. Tertium ibi : Aiamfeshsm ejl
autem. Primo , prxmittic intentionem , qudd
omnis magnitudo eft diuifibilis in magnitudi-
nes. Probatur , quia nullum continuum cft com-
potitum cx indiuitibilibus , vr probatum cft ; fcd
omnis magnitudo cft continua : igitur nulla
magnitudo cft compofita cx indiuifibilibns ; Se
per confequens omnis magnitudo cft diuifibilis
DfjSsinjn/i ,n magnitudines. Deinde proponit definitiones
viiuurn. velocioris i tc prima eft ifta. Feloeim ejl , quod in
minori tempore pertranfit maius. Secunda : vetocim
ejl , quod in minori tempore pertranfit plue. Tertia,
velocius tjj , quod in minori tempore pertranfit equule.

Sit enimipfumin quo. Hic piobat iftas definitio-
nes. Secundum ibi : At vero ,&in minori. Tertiam
ibi : Mxmfefhrmefl nutem. Prima probatur, quia
, velocius alio , vel pertranfit maius fpatium in
squali tempore , vel minus , vel xqualc : fi ma-
ius , habetur ptopofitum : fi squale ,non cft ve-
locius , fcd xque velox : fi minus , tunc non cft
velocius , fcd tardius. Er ponit Ariftotcles in
liitcris:nim fi mobile A moucatur fupra fpatium
C.D.in tempore R,Sc E, mobile tardius non eflet
motum vfquc ad D.fed minos.

9 , At vero 9 ($■ in minori. Probat fecundam : quia
Tai.11. fcquitur cx prima , quod fi in xquali tempore
pettranfeae maius , qudd etiam in minori tem-
pore pertranfeat maius : nam fi mobile A , velo-
cius moucatur in tempore B , de C , vfque ad D ,

(k in eodem tempore , E moucatur dc C vfque
ad F , fignetur aliquis punftus in medio inter
C,6t D, qui fit T,tunc A in minori tempore per-
Scotiopor.Tom. 1 1.

Expofitio textus.

349

trande magnitudinem C,T, qulm C,D: fit igitur
illud tempus minus G : tunc fcquitur , qudd ex
quo A pertrande magnitudinem C, F , qua: eft
maior magnitudine C, T, in tempore G , quod
clt minus tempore B,in quo E.perrranduir mag-
nitudinem, fcquitur qudd A velocius in minori
tempore pertrande maius,quam E, tardius.

AionifeRum 1 o ejl aurem ex bu. Prubae ter- Texi. 1
tiam,duplieiter.Pnm6,ibi : Amplius autem. Ptoba C
tertiam in litteris dc ; Ac dt magnitudo D,in qua
A pertrande in tempore minori S,P,7(, quam B,
pertranfeat magnitudinem E, A, in tempore ma-
iori S,P,H,Ac dt P,S tempus in quo pertrande A,
magnitudinem E,Xxqualc magnitudini , quam
pertrande B, in tempore P, H, tunc dc , P,H , e(l
tempus maius quam dtP,B , Ac P,B, eft maius
quam dt 7*,JVigirur P,F,e/l maius, qui m dt P,S ,
quia quicquid eli maius maiore, eft niaius mino-
re; fed A velocius pertrandr E,Xin tempore P,S,

Ac B,pertrandt E,Xin tempore P, H:\gitut in mi-
nori tempore vc locius pertrande xqualc fpatid.

Amplim 1 1 outrm. Probat fecundd,quia mobt- 10.
le velocius in aliquo tempore perrranfir xquale Texr. 14.
perrranfitum i mobili tardoraut igitur in rempo-
remaiorifAc hoc non;quia tunc ellcr tardius : auc
in xquali,& hoc non:quiac/7cr xque velox .'igi-
tur in minori,& habetur propofitum.

Quoniam autem ix omnis. Hic profrquirurin- Tcxmj.
remurn ; 6c ponit tres conclufiones. Secundam
ibi: Amplius autem. Tertiam ibi: Maniftilum ejl
if/Vor.Primd , prsmirrit fuppofitiones. Secundd,
propotiic conclufionem.Er ter rid probar. Secun-
dum ibi : Hu autem. Tertium ibi : Quoniamenim
('jltnfntn e)?. Prima fuppofitio cft,qudd omnis mo-
tus fit in rtmpore.Sccunda.qudd in omni tempo-
re potfibile eft fieri motum. Tertia , qudd omne*
quoJ mouctur, contingit velocius, & tardius mo-
net i. Quarta, qudd in omni tempore poteft fieri
morus vclocior,& tardior.Contra tertiam fuppo-
fitionem arguitur, de motu cccli , qui non poteft
fieri velocior. Refpondcc Commentator qudd
non a repugnat fieri , quantum eft ex ratione ge-
nerali motus, licet bene repugnet fub ea ratione»
qua eft motus huius corporis, vel illius.

Hu autem 1 j exii entivju. Hic probat condufio- Tcxt.itf.
nem, fciliccr, quod neceffe cft 6 c tempus.de mag-
nitudines effe diuifibiles in femper diuifibilia.

Quoniam enim, Scc. Probat condufionem fici& fic
A mobile velocius > fic B tardius : tunc ponamus
qudd B rranfeat magnitudinem C,D, in tempore
F,G:tunc fcquitur, qudd A rranfit illam magnitu-
dinem in minori tempore per fuppofitiones po-
fitas ; & fit illud tempus F, H\ tunc vitra in illo
tempore F,G, B quod cft mobile tardius , tranfic
minorem magnitudinem,fic fit illa C,L,I, fic igi-
tur in infinitum velocius arguit diuifionero cem-
poris,fic tardius diuifionem magnitudinis.

Ampli tu autem 14 & ex confiatis . Hic often- f (
dit,quod tempus, 8c magnitudo funt eiufdcm ra- Text.17.
tionis » quantum ad finitatem , fic infinitatem»
tam fecundum diuifionem , quam fecundum ex-
trema : fic primd probae qudd tempus 6 c magni-
tudo funt eiufdcm rationis quamum ad diuidi»
vel non diuidi in fempet diuifibilia. Secundo,
probat qudd tempus. 6c magnitudo funt eiufdcm
tationis, quantum ad finitaicra,8c infinitatem, fe-
cundum exttcma.Tcttid.per hoc foluit quandara
rationem Zenonis. Quatrd » probat quod pto-
pofuit dc finirate% fic infinitate. Secunda ibi : Et
fi ait t rutrum. Tertia ibi : Quapropter Ztnonu ratio.

C g . Quarta

Tfxt.il.

II.
Texi. 15.

Teit.xo.

/

«$•

Text.ti.

350 Lib. V I. Phyficorum

Quarta ibi : Neque ergd. Primi, ponit iftam con-
clufioncin.qudd tempus, fle magnitudo funt ciuf-
dcm rationis quantum ad diuidi , vei non diuidi
in femper diuifibilia. Probatur , quia fcmpcr mi-
nori tempore pertranfitur magnitudo minor»
quini maior : igitur ad diuifionem temporis»
magnitudo eft diuiiibilis» fle c contra femper mi-
nor magnitudo pertranfitur in minori tempore»
quam maior ; igitur ad diuifionem magnitudinis
tempus eft diuifibile.

Et fi 1 j ni: n turum. Htc probat , quod tempus
fle magnitudo fint eiufdem rationis quantum ad
finitatem , fle infinitatem fecundum extrema i fle
b vocatur infinitum extremum , quod eft ex-
tenfum fine termino fecundum longitudinem»
vei durationem i tunc ponit » quod fi tempus
fit infinitum , nccciTe eft magnitudinem cfle
infinitam, fciliccr, quzpertranfitur illo tempore:
& c contra, fi maguitudo fit infinita, tempus eft
infinitum.

Quapropter 1 6 Zenonis ratio. H»C CX didis fol-
uit quaudam rationem Zenonis , per quam pro-
babar , quod impoftibile eft aliquod fpatium
pertranfiri , quia quodlibet fpatium habet par*
tes infinitas , quarum quamlibet oportet tangi,
fle pertranfiri : fi illud fpatium pertranfeaturi
fed impoftibile eft , quod aliquod fpatium per-
tranfeatur. Refpondctur, c quod ficut magni-
tudo , fine fpatium habet partes infinitas , ita &
tempus in quo pertranfitur , habet partes infini-
tas:igitur non eft inconuenicns.quid in partibus
infinitis tempotis pertranfeantur infinita: partes
magnitudinis.

Neque ergo. Probaf quod prius propofuit de
finitate,&: infinitate magnitudinis : fle primi, po-
nit duas conclufiones. Secundo probat , ibi : Sit
tuim. Prima conclufio eft ifta , quod impoftibile
eft magnitudinem finitam pertranfiri in tem-
pore infinito. 5ecunda eft , quod impoftibile eft
magnitudinem infinitam perttanfiri in tempore
finito.

Sit enim 17 magnitudo finita. Hic probat didas
conclufiones. Secundam ibi : Eodem autem dt-
monftrotio. Primam probat duabtis rationibus.
Secundam ibi : Amplius autem. Prima ratio eft,
quod fit magnitudo A, B , qux debeat pertranfi-
ri in tempore infinito , fle fir illud tempus infi-
nitum G , tunc accipiatur aliqua pars finita B,
temporis G , in qua pertranfeatur aliqua pars
magnitudinis ; & fit illa pars temporis G , D , fle
pars magnitudinis pertranfira fit £,£,tunc mag-
nitudo B ,E , mulroties d fumpta , menfura-
bir, fle excedet magnitudinem A , B ; fit igitur,
quod magnitudo B, E ,millcfics fumpta reddat
magnitudinem A , B ; cum igitur magnitudo
£,£,penranfeatur in tempore finito G,D. fcqui-
rurquhd tota magnitudo vf , £ , perrranfibitur
in mille partibus xqualibus parti G , D , igitut
tempus G , in quo pertranfitur A , B , magni-
tudo , quod ponebatur elfe infinitum , eft fini-
tum : quia compofuum ex finitis partibus fe-
cundum multitudinem, & fecundum magnitudi-
nem.

tsftnpliiit 18 autem. Secunda ratio eft, quia ali-
qua pars magnitudinis pertranfitur in tempore
minori , quam tota magnitudo i fed omne tem*
pus minus tempore infinito , eft finitum : igitur
aliqua pars magnitudinis pertranfitur in tempo-
re finito : igitur illa pars multories fumpta red-
det magnitudinem finium,qux ponitur pertran-

firi in tempore infinito : igitur etiam tempus fi-
nitum , in quo illa pertranfitur toties fumptum
reddet totum tempus finitura , iif quo pertran-
fitur tota magnitudo ; fle per confcqucns illud
tempus torum eft finitum.

Eadem autem demonfirotio. Hic probat fecun-
dam conclufionem;fle dicit qu6d per eandem ra-
tionem probatur fecunda, per quam probatur pri-
ma,fciliccr, quod magnitudo infinita non poteft
pertranfiri in tempore finiro.

Afunifeflum eft igitur. Hic ponit conclufio-
nem principaliter intentam , fcilicet , quod nul-
lum continuum eft compofitum ex indiuifibili-
bus : quam primi innuit fequi ex przcedenti-
bus : quia tempus , Sc magnitudo funt diuifi-
biles in femper diuifibilia : igitur pari ratione,

Sc quodlibet aliud continuum : igitur nullum
continuum eft compofitum ex indiuifibilibus.
Secundi , 19 arguitur ratione , fle fint duo mo-
bilia vnum velocius alio fecundam hcmioliam
proportionem , id eft , fefquialteram propor-
tionem , quz eft trium ad duo i fle velocius per-
tranfc.it magnitudinem trium indiuifibilium in
rempore compofito ex tribas indiuifibilibus:
igitur tardius in eodem tempore pertranfit mag-
nitudinem compofiram ex duobus indioifibili-
bus ; igitur cum magnitudo illa pertranfita &
tardiori , fit diuifibilia in duas medietates ; Sc
per confequcns indiuifibilc diufderur , quod eft
impoftibile. Similiter poteft probari ex patte
magnitudinis , quod indiuifibilc diuiderctur;
verbi gratil .pofito quid velocius fe habear in
duplaproportione ad tardius:igitur fi in tempore
trinm indiuifibilium velocius pertranfeat mag-
nitudinem ex tribus indiuifibilibus , fcquirur
quid tardius perrranfibit in eodem tempore in-
diuifibile cum dimidio, quod eft impoftibile. Ec
fcicndum.quid magnitudinem trium indiuifibi-
lium nominat fub quatuor litteris, fcilicet , A,Bt
C.D, Sc magnitudinem duotum indiuifibilium,
quz pertranfitur i tardiori vocat iribus litteris,
vtZ,£,/.ltcm vocat rempusjquo velocius moue-
tur , per iftas litteras HtL,M,N , fle tempus , in
quomouetur tardius, nominat E,Z,f.

ANNOTATIONES*

a T> Efivftdet Commentator quod non repugnet ,

XVfltc. Nota quod aliqui refpondenr,qufld,
licet motus eiufdem orbis non fit velocior , fle
tardior ; tamen motus fuperioris orbis velo-
cior eft motu inferiori. Commentatori autem
quem fcquitur D.Thom. hic, fle Scotiis , propin-
quius ad rem accedens, dicit quid Philofophus
loquitur de motu fecundam generalem rationem •
motus : nam rationi motus non repugnat cfTe
velociorem fle tardiorem, fed in particulari ratio-
ne fubie&i naturx carli repugnat , vt fit motus
eius difforrais, quemadmodum quantitati in ge-
nere non repugnat diuidi in fempe^ diuifibilia,
fle quodeunque recipere incrementum, licet cui-
libet rei naturali ptzfcriptus fit terminus aug-
menti , fle decrementi. Et dicit Commentator
quod illa propofitio; omne motum poteft moneri mo-
tu velociori.cd pollibilis per fc, Sc impoflibilis per
accidens ■, quia fcilicet accidit motui, quod fiat
in rebus naturalibus, vnde inquit quod caufa
quare omne motum fecundam quod eft motum,
poftibile eft , quod moneatur motu velociori fuo
motu, fecundum quid motus cft,quia motum eft

de

Quzftio I.

de genere Continuorum , & velocitas in motu
e (i timtlis diuilibilitati in conci nuo : quantum
igirur diuifibilitas in continuo procedit infini-
tum , ita velocitas in motu. Quare fi velocitas
fumererur in motu fc eundum quod motus efl,
e/Iet pofDbile morum fieri , vel fuiffc in inflan-
ti , Sc propter hoc dixit prius , quod omnis mo-
tus ell in tempore. Ex illis didis Commentato-
ris inferuntur quaruor propoli t iones.Prima, om-
ne motum , fecundum quod ell motum, potefl
niQucci motum velociori fuo motu ; & hoc de-
bet inrelhgi potentia Logici , qux ell hon re-
pugnantia terminorum. Nam Commentator
per illam fuppolitionem afhrmatiuam intelligic
hanc negariuam : NuUi mero , fecundum quod eji
metum , repugnat moneri motu velociori fuo motu.

8c hoc ell verum : non enim repugnat morui
in quantum morus , velocitas, vel tarditas ; at-
i , que adeo nec etiam moto repugnat in quan-

tum moto, quod moneatur motu velociori moto.

St tamen illa propofitio acciperetur , vt cft vna
rcdupficjciua aflirmariua ,e(lct falfa : quia ciim
omnis aiHrmatiua reduplicatiua inferat fuam
prxiacentem ,lex illa (equitur , quod omne
morum potefl ferri motu velociori fuo motu,
quod cft falfum fecundum ipfum, licuc patet de
calo. * «

IJ. Secunda propofitio; motus ell degenere con-
tinuorum,de velocitas in moru,cft /imi{js diuifi-
bilirati in continuo i ided ficut non repugnat
continuo diuidi in infinitum } fic non repugnat
motui in infinitum veiocitari.

Tertia propofitio i fi velocitas fumererur in
motu fecundum quod eft motus, cllcr poffibile
motum ficti in inflanti : hzc autem videtur efle
falfa.eo qubd fecundum Commentatorem motui
repugnat fieri in inflanti ; dato enim quod eflct
vc/ociffimus, cfTet in tempore, & non in inflanti:
fed de hoc poflea.

Quarta propofitio; fi huic ptopofitioni , fi
metui naturale* funt idem in velocitate nuione cor-
porum naturalium, coniuncla fuerit aliqua pro-
pofitio , in qua dubitatur , fciliccc illa ; omne
motum potefi moueri motu velociori fuo motu ; 8c con-
cludat impoflibile , fciliccc , motu* c*li non efl
determinatu, i in velocitate ; iflud impoflibile non
fequitur ex poflibili , non fequitur ex hac pro-
politione , non repugnat alicui moto in tjuanturn
moto , tfuod moueatur velocius ; fed fequitur ex hoc
jnrelle&u impoflibili propofitionis.iq qua dubi-
tatur , omne motum ratione ejud tale motum , fcilicet
ratione talis fubic&i motus , potefl moneri motu ve-
lociori fuo motu.

b Et voratur infinitum fecundum extremum. No-
hfiuitid*. Ia d infiniti duplex c(l genus ; alterum, quod
u. catcc extremis punftis , fcilicet , quia efl quan-
tum non terminatum; 6c hoc appellat luc Ati-
ftoreles infinitum fecundum extremum. Alterum
efl infinitum diuilione, quod fcilicet efl diuifibi-
• le in fempet diuifibilia , quod etiam infinitum in

potentia appellatur , & fic quodeumque conti-
nuum cft infinitum.

c 'Rei frondetur , quod fient magnitudo ,fiue (patiunt,

Ccc. Nota quod, ficui didkum efl , dupliciter dici-
tur aliquid infinitum ; fciliccc aut diuifione,
aut quia caret extremis, lllad infinitum , quod
caret extremis , tangit totum , ac pcmanfici
non potefl in tempore finito ; fed illa qutt di-
uifione funt infinita , petteanfui poflunt tempo-
tc finito , nam vt in magnitudine finita lutu
Scoti oper. Tom. II.,

W

punda , ita in tempore finito infinita funt in-
llantia. Cxteidm lolutio vera , quam dabit in
8 .libro , non efl hxcfed qndd in magnitudine fi-
nita non funt infinita puncla,& partes in afku,fed
folum in potentia ; & i de 6 non numerantur fin-
gillatim per morum, ficut nec inflantia temporis,
hic autem folum rcfpondet ad hominem , quia,
ficut arguebat Zeno, infinita putuSa effein mag-
nitudine infinita , aduertere debui Ifct , etiam in
tempore finito effe eodem modo infinita inllan-
tia, atque aded none fic maiorem magnitudinem,
quam tempus.

Q^y je s t i o I.

V trum continuum fit compofitum ex
indiuifibilibM.

Atiflot. ile text.l. dr /de linei imfettihitikmr. Auettoes,
Themitlius, Simpliciut, & Majronios itidem.D.Thom.
leS.t. Auiceaaaif. netur alium part. f. eaf.x. Algazclus
tr*3. x.fua MetapA.D. Augutlia.lt. de 7>»*/>.r. jo. AJbcr.
t.Pbyfie. traU.i. taf \. & hb. de Itntu indimfiMiluj.
Scotos in x.difl.x. fua/f.f,. Durandus yutft. 4. Grcgorius
f ua/l.i. Canoni c. t.fiyjie. jutjt. vnita. Cemimbr.eaf.i.
fMe/.i Compluten.dijp.if. ftujf.x, Ruuius emf.X.troQ.
petuliari de iae r». Roccut qunjl. 1. Fucate f.x.d/fiu.x.

Rc vrtvR qubd fic : indiuifibilia
funt fibi inuicem proxima : igirurcon-
tinuum efl compofitum ex iiidiuifibili-
bus. Conftqucmia nota cft, & elicitur ex ifto
fexto : & antecedens probatur , quia duorum
corporum fc inuicem rangemium vltima fuper-
ficies vnius cft immediata vlciinx fupcrficici al-
terius.

Secundi confirmatur , quia fumpta aliqua
linei , capio pun&um terminans illam lineam;
quxro virum inter ipfum & omnia alia pundla
line* fic aliquod intermedium , vel nulturn. Si
nullum ; igirur pundlum terminans illam li-
neam omnibus aliis efl immediatum , & habe-
tur propofitum. Si aliquid , tunc illud non
potefl effe nrli linea , vel pun&us ; 6c quod-
cunquc detur, non omnia pundla przter termi-
nans erant prius accepta , quod cil contra po-
fitum.

Tcrtib, ponatur qu6d pundus terminans ali-
quam lineam , corrumpatur ; tunc quzro vtrum
linea maneat terminata , vel non. Si non : igi-
tur per folam ablationem vnius indiuifibilis , li-
nea finita efficietur infinita. Si fic ; tunc quartam
dc puniflo terminante illam lineam , vtrum erat
immediatum punifto ablato , & habetur propofi-
tum : vel mediatum , Sc hoc cft contra politum,
quia ponebatur , qubd nihil aufertetur nifi pun-
dlus terminans.

Quartb , aliquod indiutGbile dcfa&o molie-
tur : igirur aliqualinca efl compofua ex indiuifi-
bilibus. Confcqucnria tenet, quia pun&um fluens
caufat lineam , vt imaginatur Anftotclcs 1 . Cali ,
if.vi.4. & Comtn. j. Phyfic.com. 6o.Sed qubd cx in-
diuifibilibus fit compofitatptobatut,quia indiui-
fibilc motum caufat continue indiuifibile pofl
alterum. Antecedens paict , quiainicllcau* no-
fter mouetut.qui tenetur efle indiuifibilis. Item,
Angelus , vt multi concedunt, per fcmouetur.
Item , indiuifibile, vt pundlus , mfuetur ad mo-
tum iplius , in quo efl , nec minus defetibit li-
neam , fi per accidens moueatur , quitu fi pet fc
moueatur.

G g 1 Quintb,

Digitiziad by Go

^T-T*

Lib. V I. Phyficorum

35*

Qutntb > fi fphxricum moucretur fuper pla-
num, caufarcc lineam compotitam cx pun&isjfcd
hoc cft poffibilc : igitur poffibilc cft , quod linea
componatur ex punitis , 6c qua ratione de vno
continuo » eidem ratione de quolibet : igitur
«juodlibct continuum cft compoiicum cx indiui-
libilibu*. Antecedens probatur , quia fphxricum
tangit planum ptxcise in punfto.vt patet in Pro-
oemio de Anima : igitur fi fphxricum moucretur
fuper planum , continue tangeret punitum poft
punitum, U per confequcns linea deferipta clfet
compotita ex indiuifibilibus.

Sc xro , continuum refoluitur in indiuifibilia:
igitur cft compotitum ex indiuifibilibus. Confc-
quentia tenet , quia vnumquodque refoluitur in
ea , ex quibus componitur ; & antecedens proba-
tur {quia (i continuum cflct diuifum in omnia,
in qux cflct diuifibiic, iplum clfet diuifum in in-
diuilibilia ; fcd fi cflct diuifum in omnia , in qux
cflct diuifibiic , iplum non edet diuifum in alia,
quam in ilia ex quibus de fallo componitur ; igi-
tur continuum de fafto componitur ex indiuifi-
bilibns. Antecedens probatut :quia vel remaneret
indiuifibile , & habetur propolitum ; vel diui-
fibile , 6c tunc non fuilTet continuum diuifum in
omnia, in qux erat diuifibiic , quod cft contra
pofigum. •

Septimi, quia punitus cft pars linexi igitur li-
nea componitur ex pun&is. Tenet confcqnenria,
quia totum componitur ex fuis partibus. Antece-
dens patet , quia punitus ponitur in definitione
linex, modi definitio explicat partes definiti , vt
habetur 7. Metaph. lext.i 3. & hoc idetn dicit
Commeut ^.hnitu.cefnm.^ 1.

O&auo.ficut fe habre vilitas ad numerum, ita
punitus ad lineam , vt fxpe ponit Ariftotclcs, fcd
numerus componitur cx vilitatibus per defini-
tionem numeri : igitur linea componitur cx
punitis.*

Vltimi , arguitur per Ariftotclem primo Ptjf,
tert.fo. vbi dicit , quid fubltantia linex ex pun-
itis cft.

Oppofitum arguitur per Ariftotclem
texr.i Et probarur * ratione i quia ex illis non
componitur Aliquid , quibus additis,non refultar
aliquid maius , indiuilibihbus autem additis ad
inuicem non refultat aliquid maius :ergo& ex-
tera Maior nota cft ,quta oportet, quid illa qux
componunt magnitudinem , faciant extenfio-
nern. Irem, pater ex alio , quia fi efTent duo cor-
pora fic Ic habentia , quod fimul cum quolibet
vnius effet aliquid alterius , & nihil vnius efTct
extra reliquum, inimagtnabile cft , quid illa duo
corpora facianc maiorem extentionem, quam al-
terum illorum tanrum.fi per fc clfet. Minor pro-
batur ; Sc fit linea falta cx tribus indiuifibilibus,
(a\icci,j4,B,C, vel igitur C tangit /?, fecundum
illud idem , fecundum quod A tangit B , vel fe-
cundum aliud. St fecundum aliudiigitur B cft di-
uifibiic , quod cft contra potitum. Si fecundum
idcmugirur tfta punita non faciunt extra fe inui-
cem exccnfionenii& habetur propofitutn.

. Secundi, fi queretur quod indiuifibile clfet di-

uifibiic ; confequcns implicat. Ec confequentia
probarur : pofiro quid lineam faftam ex tribus
indiuilihilibus perrranfear mobile velocius in
aliqu» icmposc,\ ponatur, quid in eodem tem-
pore fiipcr eandem lineam moueatur mobile in
dupfo vclocii* , igitur duplum fpatium pertranft-
bit.de per confequcns punitum cum dimidio.

Tertii, illa indiuifibilia vel elTent continua,'
vel contigua , vel confcqucmcr fc habentia:
non continua , quia continua funr, quorum vlti-
ma funr vnum , Sc tamen indiuifibilia non ha-
bent vltima. Ncc contigua ,b , quia contigua
funt , quorum vltima fune fimul : modi indi-
uifibilium non funt vltima. Ncc confequen-
tet : quia confequenter funt , inter qux non eft
medium ciufdem generis , & non proximum:
modi per ce punita fune ad inuicem proxi-
ma , cum cx cis componatur continuum : er-
go ,dcc.

Quarto , fequererur quid nihil pofTet rare-
fieri ad minus , quim ad fubduplum ; confe-
qucns eft contra experientiam. Et confequentia
probatur, fuppofito quid in rarefaftione vna
quxiiber pars rarefafti fic rarcfa&a. Tunc fup-
pofito vno indiuifibili , vel illud indiuifibile ra«
refiet ad duo indiuifibilia , vel ad minus; fi ad
duo , ita fimilirer argueretur de quolibet indiui-
fibili illius continui , Sc per coufequens totum
continuum rarefit vfque ad fubduplum. Si ad
minus, tunc fequitur , qu&d cft dare minus indi-
uifibili , quod eft irrationabile. Eodem modo
probaretur , quod impoffibile cflct aliquid con-
dcnfaci , nifi cflct duplam : ita vt quxlibet duo
punita efficerentur vnum ; vel quod vnom indi-
uifibile fieret mitius, quatn ante, quod eftdmpof-
fibile. .

Notandum , quod ifta quxftio eft inrelligen- y
da de indiuilihilibus fimpliciter habentibus po- im,i
fitionem in continuo , cuiufmodi imaginan- fnj*-,
tur elfe punita, Sc hoc pono ad differentiam opi-
nionis Democriti ,qui,vt patet 1. d< Generat. po-
fuit corpora componi cx magnitudinibus mdiui-
fibilibus.

Tunc ponitur ifta conclufio. Nullum conti-
nuum cft compofirum ex indiuifibilibus. Proba-
tur,quia fi fic,fequerctur , quod efTct dare minus
indiuilibilnconfequens cft falfum,& confcquen-
tia probatur, & « fit A A, vna linea fex punlto-
rum , gratia exempli, fuper quam per corollarium
primi Euclidis , conftituarur triangulus duorum
xqualiiim laterum , quotum quodlibet , gratii
exempli , fit trium punitorum , Sc concurrant
ifta duo lacera in punito G , tunc in ambabus
,lineis A , G fignet pun-
itum/?,quod diftet ab A
per duo punita, Sc pro-
trahatur linea B, B, de-
inde in eifdcm lineis fi-
. ; t gnetur punitum C, quod

/ \* diftet A B, per duo pun-

♦ / - — \ 4 lta,dcindcl),qu6d diftet

i C per tantu.poftca £,& fic confequenter vfque
ad G;tunc ifto polito arguitur fic:punlta B miniis
diftant ab inuicem quam punita A \ fcd punita
./f, diftant per quatuor puncta : quia rora linea A
ponitur fex punitorum : igitur punita B , ad mi-
nus dtftant per tria punita. Et iterum punltaC,
minus diftant , quam punita B ; igitur ad miniis
diftant per duo punita. Iterum punita D, diftant
minus , quam punita C , igitur ad miniis diftant
per vnum punitum ; fed punita £, minus diftant,
qudm punita D : igitur punita £, minus diftant
qutnv per indiuifibile : & habetur propofitmn
condufionis.

Sccundii , fcqucretur quid aliqui dux linex ^
concurrerent, (e illx exdem non concurrerent,
quod cft contradiltio.Confcqucntia probat ur;4c

fic

•/A.
//-— Y.

i

Quseftio I.

fic vna linea crtom pandorum, A ,B ,C , fupra
quam per 'primam primi Euclidis conftituatur
triangulas arquilacerus , cuius vnum latus iit A,
FJ),Sc aliud, C,£,D,cunc quxro , vtrum punda
F,B, concurrant, vel nomveiifto modo formetur
diuifio ; inter punda, E, F, eft aliquod interme-
dium.vcl nullum;ii nullum, £,£, funt igitur vnus
pondus , 6c concurrunt. Igitur triangulus datus
non cft .rquilaterus, quia bafis cft trium pundo-
rum , & quodlibec alio-
rum laterum cft duorum
prxeise , quod eft contra
pofitum.Si dicattir.quhd
inter ipfa eft aliquod in-
. termediumrvel igiruril-
' e lud eft indiuifibile, vel
minus indiuifibili , vel

maius. Si indiuifibile : igitur linea A.D, 8c C,Dt
fisnt $quc diftantes:quia inter punda/f .C eft pr$-
dse tanta diftantia.ficuc inter punda f ȣ; igitur
per definitionem xque diftantiu, illx Ii nex nun-
quam concurrerent in infinitum protradx ; fcd
nunc de fado concurrunt in pundo D , vt poli-
tum cft ; igitur qua: nunquam concurrerent,
concurrunt , quod eft contradidio. Si dicatur,
qudd minus : igitur eft dare minus indiuifibili,
quod eft impoflibile; fi maius , igitur linex A,
D,6c C , D, plus diftanr i parte fuperiori quam ab
inferiori : igitur fi i parte fuperiori in infinitum
protraherentur in continuum, & diredum, nun-
quam concurrerent, ied continue pius diftarenr,
& per confcquens ex eis non fieret triangulus,
quod eft contra politum.

Tertii , fequere tur quid indiuifibile eftet di-
uifibile in duas medietates xquales ; confcquens
implicat. Et confcqucntia probatur, & fit vna li-
nea compofira ex tribus indiuifibilibus:igiturper
decimam primi', poQibileeft illam lineam diuidi
per duo xqualta : igitur quxlibet medietas cric
compofira ex pundo cum dimidio , & habetur
conlequens.

Quarti , fequererur quid diameter quadrati,
Sc eius coftaelfenrad inuicem cquales ; confc-
quens cft impoflibilc:
quiafe habent ad in-
uicem in proportio-
ne , qux eft medietas
duplx. Confequentia
probatur*, & fit quod-
Sibet Uterum quadra-
ti fex pundorumjtunc
i quolibet pudo vnius
do vnius lateris ad fibi
oppoiitum alterius protrahatur linea reda , fe-
quitur quid, cum iftz linex fic protradx occu-
pent totam fuperfipiem , quid non erunt plura
punda in diametro, quam in cofta, & per confc-
quens erunt xquales.

Quinta ratio , capiatur vna linea trium pun-
dorurn , qux moneatur circularitcr fic , quid
cius extremum circumfcribat circulum *, tunc
quxro .quando pundus extremus S.yfperrran-
lit vnum pundum, quantum pertranfiuir pundus
iJ.fibt immediatus. Si dicarut , quid vnum indi-
uifibile •, tunc fequirur , quid circulus interior
elfetxqualis fuperiori ; & tamen ambocircum-
feribumur circa idem centrum, quod eft impofli-
hilc. Si dicatur , quod minus ; tunc fequirur,
quid cft dare minus indiuifibili. Si maius , igi-
Sftti • ptr . Totn, I J.

353

tur circulus interior deferiptos circa idem cen-
trum effet maior circulo exteriori , quod cft im-
polfibile.

Sexto , fequeretur quod pundus efier xqaalrs
portio circuli : confcquens cft impolfibile, quia
tunc vnum indiuifibile cflet xqualc dinilibili.
Confcqucntia probatur , polito qudd circulus A
deferibarur circa aliquod centrum: tunc a quoli-
bet pundo citcumfcrentix , vfqae ad centrum
protrahatur linea reda,& nulla illarum linearum
circa centrum coinctdar cum alia; tunc circa
idem centrum fiat circulus R , in circulo At
tunc quxro vtrum vnus pundus in centro B,
tangat prxeise vnam lineam protradam a cir-
cumferentia ad centrum ; vel duas , vel plu-
rcs. Si prxeise vnam : igitur toc erunt punda
in circulo Bt quot funt in circulo Ay & per
confcquens A , Sc B funt circulari xqua-
les , quod cft
impolfibile. Si
tangat plurcs;
fit igitur quod
tangat duas,
deinde fiat cir-
culus C, minor
B , & eadem
ratione proba-
bitur , quod
vnus pundus
in circulo C
tanget tres , vei quatuor lineas protradas i
circumferentia A ad centrum ; & fic fiar cir-
culus,fi D tanget fex, vclodo ; igitur vnus pun-
dus in circulo D tanget totam portionem
vnius citculi , Sc per confcquens cllet xqua-
lis illi portioni , quia fibi luppofitus nec ex-
cedit , ncc exceditur. Ex quibus apparet , quod
nullum continuum cft compotitum cx indiuifi-
bilibus.

Ad rationes- Ad primam, negatur antecedens,
in eodem continuo ; fcd hoc eft verum in diucr-
fis continuis :nam corporum fe inuicem tangen-
tium fupcrficies terminantes libi inuicem fune
immcdiatcjfcd hoc cft impolfibile in eodem con-
tinuo.

Ad fecundam , dico quod inter pundum ter-
minantem , Sc quodlibet aliud, eft aliquid in-
termedium, fcilicet, linea media. Et fiquxratur,
vtrum inter pundum terminantem, & omnia alia
fimul fumpta.fir aliquod medium? Refpondctur,
quod non : quia nulla funt omnia alia punda fi-
mul fumpta.

Ad tertiam , dico quod impolfibile eft pun-
dum terminantem corrumpi, nifi alio genera-
to , quod efficitur pundus terminans : immd fi
aliquis pundus terminans non poreft remoucri,
nifi infinitis pandis remotis, Sc infinitis de nouo
additis.

Ad quartam .concedo anteceJcns,& vitra con-
cedo,quod deferibit lineam, fcd non compofitam
cx pundis.Et quando arguitur vitri, quod conti-
nue caufat pundum poft pundum ; concedo, fcd
tamen nullum pundum caufat continue poft

f undum ; irarao immediate poft pundum caufat
ineam.

Ad quintam concedo qu&d fphxricum , fi
mouetecur fupet planum, tangeret lineam , fed
non compofitam ex pnndis , & concedo , quod
continue caufat pundum poft pundum , ta-
G g j nicn

354

Lib.V I. Phyficorum

xncn nullum pun&ura tangit continue poft
punitum , immd poft punitura tangit continui
lineam.

Ad festam , negarur antecedem. Ad pro-
bationem ( negatur confequentia ; quia ar-
guitur ex hypotheticis conditionalibus ad
vnam categoricam ; quz confequentia non
valer.

Ad feptimam. punitus d cft pars linex;conce-
do.ad illum fcnfutn , qubd iftc tct minus puncltu
cft pars definitionis linex ,& quod ponitur in de-
finitione lineae.

A d oltauam . rcfpondetur , quod in aliquo eft
fimilc, Sc in aliquo diflimile. Simile enim eft
in hoc. quod ficot vnitas ponitur in definitio-
ne numeri , ira punitus in definitione lineae.
Item , vterque terminus connotat indiuifio-
nem. Sed diOimile eft , quia feraper punitus
eft res indiuifibilis : fed quandoque vnitas cft
res diuifibilis > quia vnitas non eft aliud , quam
res vna.

Ad vltimam, dico quid Ariftoteles intclligit,
quod definitio linex datur per punitum.

AN NOTATIONES.

IO. f~\Ppofitum mr guttur per Ariftottlem C. buitu.

Ofrni» /,f- V-/Nota qudd circa hanc quxftionem funt
fi**.*»"*- tres opiniones ; quarum duz funi exrrcmz , Sc
t mtmm jit vna media. Prima fuit Democriti , Sc Platonis,

* fftuam defendunt Gerardin Odonis, Sc Nicolaus

hUkm. Turoncnfis; )quz dicit omne continuum efte
compofitum ex indiuifibilibus.vt lineam ex pun-
itis , nec aliquod efte diuifibile in femper diui-
fibilia, Secunda eft , quod continuum non eft
compofitum ex indiuifibilibus , eo qu6d nulla
funr indiuifibilia in continuo , neque termini
fontinuorum fune indiuifibiles ; immb fi line
punita , line* , & fuperficies in corpore , quz-
iibet illarum eft corpus diuifibile in infinitas
partes , & hzc opinio communiter tenetur k
Sophiftis. Tcctiaeft opinio media , quzponic
punita Sc lineas , & alia huiufmodi efte qtix-
dam indiuifibilia non extranea continuis , fed
tamen non elfe partes continuorum , nec ea
ex illis componi , & hanc communiter tenent
Peripatetici , quam hic defendit Scotus , Sc
in i. difiintt.i. yiufl.t). in refponfiont *A x. princi-
pale.

jniiuifibiU b Nec contigua. Nota quod indiuifibile imer-
•? multi - dum accipitur pro eo , quod, cum habeat partes,

fl'*‘ naturaliter diuidi nequit , ita vt indiuifibile non

dicat negationem partium , fed potentiz natu-
ralis ad hoc , quod diuidatur ; quale eft ccc-
lum , quod licuc incorruptibile, ita indiuifibi-
le dici poteft; Sc minimum naturale diceretur
hoc modo indiuifibile in partes fcotfum pet
fe fubfiftentcs , quemadmodum forte Anaxago-
res Sc Democritus ponebant fuos atomos in-
diuifibilcs. Aliquando fumitur indiuifibile pro
eo , quod nec habet partes , nec diuidi po-
tcft quod duplex eft ; aliud extra Prxdica-
mentum Quantitatis , vt Angelus , Sc anima
rationalis. Aliud verb de Psxdicamcnro Quan-
titatis rcdulbiuc : Sc hoc adhuc eft duplex ; vel
indiuifibile fecundum difetetionem , vt vnitas;
Vel fecund&m continuationem, vt inflans, & mu-
tutum tffie.

1 1* Rurfus indiuifibile fecundum continuatio-

nem , cft duplex Kvel enim eft fimplidter indiui-
fibile fecundum V* , vt linea, & fuperficies. In
przfenti quxftione cft fermo de indiuifibili fe-
cundum continuitatem. Ex his autem indiuifi-
bilibus nequit continuum componi, quia aut ta-
lia indiuifibilia cftcnt inter fe conrinua, aut con-
tigua , aut confequentia : non continua , quia
non habent vltima : continua autem fune quo-
rum vlcima funt vnum , vediltuincft tjmntobu-
im : nec funt contigua , quia contigua funt, quo-
rum vlcima funt fiinul , vel quz in vltimis fe tan-
gunt ; fed omne quod alterum tangit , aut tan-
git illud vt totum , aut vt pars totum , aut vt
pars partem ; fed indiuifibile non taneic aliud,
ve pars patrem ; quia hoc eft tangere lecund&nt
aliquam fui partem , neque vr pars totum ; quia
tunc vna pars omnes partes alterius tangeret,
quod cft falfura ; tum quia indiuifibile non ha-
bat partes , tum quia vna pars omnes partes al-
terius torius xquaiis priori , tangere nequit , Sc
eft impoilibile; neque vt totum totum, itavt
extali conta&u continui cotppofitio fcquatur,
quia continuum habet partem extra partem fi-
tu , Sc locodiftantem, cum aurem totum tau-
git totum, non habet fitum, neque locum diuer-
Tum , quia talis conra&us impoflibilis cft fine
corporum penetratione , quia hoc eft fe tange-
re fecundum omnes partes. Si ergo indiuifibi-
lia non funr continua , neque contigua , fcqui-
turqu&d neque confcqucntrr fe habeant; nam
illa fe habent confequenter , inter quz nihrhne-
diat eiufdem generis ; fed inter quz non funt
contigua , aliquid mediat ; ergo inter indiuifi-
bilia,qux non funt contigua, aliquid mediat,
atque adc6 non fe habent confequenter ,Sc fic
patet qubd indiuifibilia non componunt conti-'
nuum.

e Confit quemiu fraimtur fr fit A, A. linea. Nota
qudd hzc demonftratio poteft alio modo dedu-
ci , videlicet , fiat vna linea ab A ad B , ex tribus
punitis conftaiy , fuper hanc lineam ducamur
duzatiz linex facientes triangulum ab illis vf-
que ad C , firque quzlibet harum duarum linea-
rum ex quinque punitis compotita , Sc a punitis
vnius lateris ducantur linex icltz ad punita al-
terius lateris fibi corrcfpondcntia,qux linezquo
magis acceftcriut ad angulum, erunt breuiores, vt
patet in hac figura. Hoc pofito, fic argaitur, fi li-
pca A, componatur cx «ibus punitis, ("equitur
• aliam lineam dultamab

/\ vno Utere aliarum II-

V nearum ad latus alte-

fij — \g rius , quz fuper priorem

^ \ * deferiptq faciebant ttii-

/' 2 \m gulum vfqucad £,efte

\ ^ maiorem lineam , quim

' linea, A,B ; confcquens

eft falfum ad fenfum.Probarur feauela; deferiba-
tur, verbi gtatia, fub C.vna linea ab vno latere ad
aliud , quz fit 7), E , quz quidem cum fit linea,
ad minus habebit duo punita ; rurfus infra il-
lam ducatur alia linea, quz fir F,G , quz cum fic
maior fuperiori .habebit ad minus tria punita;
deinde aliainferior defcribarur.qux fit H,/t quz
etiam, cum fit maior przcedenti , ad minus con*
Itabit quatuor punitis : ergo huiufmodi linea
erit maior , quam linea A , B, quz conflabat
tribus punitis. Item , Sc alia poteft defcribi,
quz fit L , M> pixdiltam excedens , quz ad mi-

ti.

Qu^ftio II.

155

IJ-

Vmtm , &

fomr.

*&W

nas confttbic Quinque pun/lis ; excedet ergo
huitifrnodi linea lineam A> B in duobus pun&it,
eritque ilii maior ; quod ad feufum pacet c(Tc fal-
fum.

d Punflm efi pars line a. Nora , qohd lic^t fub-
ftantia linex fit ex pandis formaliter termi-
nantibus eam , non eft tamen ex pundis il-
lam integrantibus. Vel poiTet dici , qubd illud
exemplum primi Pofieriermtn pofitnm eft fecun-
dum opinionem Platonis , nec eius requiritor
veritas.

e In aJitjtu fimile , ftr in aliquo difftmile. Nora,
qubd diuerfa eil ratio difereri ii ratione cfirinui:
continuum enim non quia quantum eft , fibi re-

anat compofitio cx indiuifibilibus: fcd quia
er parces inter fecondnuas , loco , Sc litu di-
ftantes , quas fic non haberet , fi ex indiuifibili-
bus componeretur : numerum autem , cum ab-
ftrahat a litu , Sc loco , non eft inconueniens ex
indiuifibilibus compoficuin elfc.Non ergo fe ha-
bet omnibo eodem modo pundum in quantita-
re, ac tuitas innumero. Sed folliti ab Ariftote-
le in hoc comparantur , quod vnitas Sc pun-
dum funt fuo modo indiuifibilia,& quemadmo-
dum vnitas eft principium numeri ,tra pundum
principium quantitatis. Differunt tamen , quia
pundum habet politionem in continuo, vnitas
vero non , vt docet Ariftoteles in Pradicamemis
tap. it Quantitate y & i. Pofler.text. 41. & f. A/e-
taph. text. 1 a. nam in continuo funr punda ante,
deretrd, prius, & pofterius , numetus autem
( quia defignac quantitatem dife/eram ) non di-
cit vnitates habentes ordiuem ,& eadem ratio-
ne numerus confiat ex vnitatibus feorfum diui-
fis , vt quinarius ex quinque vniratibus, quarum
quxlibet dicitur jndiuifibilis in ratione numeri:
vnus enim lapis, vt pars binarij, non efi amplius
diuifibilis, licet diuidacur in ratione quantitatis
cominux. Continuum aurem non componi-
tur ex pundis, fed ex quantitatibus continua-
tis per punda.

C>_y iESTIO II.

Vtrum continuum fit diuifibile in fimper
" ifibdia f

Arifiot. tf. Vhyfi*. text. j. Simplic D. Thom.fc alij iocer-
pteres, thJ. Aucrroe» rem. 3. Scotos in 1.

& ). Metopii fudft 10 Durandus r» iVf/f.39. jmfl.i.fr
di fi. a.Cxcpor^» x.difi.tg. qntfi. 1. Csnonic.4.

Fbyjieor.qiufi. v««<. Nymph.f. Mdtt. <ju ifl.g. Soncin.
qmefi.xo Fonfcca qmfi.g. fed. j. Sorus iit j. Fhyfit.
tjmefl j.ToIet. ht. g. j, ttncl. 3. Perer. Ut. 10.

eay.i i & xs-Coinplaten.W^.x^.jiiayf.+.Fucnce jusfi.t.
dtgu.\.

R c v 1 t V r quod non : quia tunc fe-
r' queretur, quod in continuo elfent inti-
jysD nitx paitcsiconfcqucnscft falfum.quia
vel e fient in adu , vel in potentia : non in adu,
vt dicit Ariftoteles j. hnim ,text.6y. non in po-
tentia , quia illa potentia non petefi reduci
ad adum , nifi per diuifionem , Sc per hoc , da-
to quod tunc diuiderctur , iam non efiec conti-
nuum.

Secundo , quia efi dare vltimam partem pro-
portionalem continui : igitur continuum non
eft diuifibile in femper diuifibilia. Probatur an-
tecedens ,Sc imaginetur aliqua pars hominis di-

uifa per partes proportionales , fecundum pro-
portionem duplam, Sc imaginetur C. fpatium
confimilircr diuidi, Sc terminetur ad pundum,
vel ad lineam D, versus partes minores; tunc
pono quod A , Sc B mobilia debeant moueri
fupra C fpatium in hora fic diuifa , ita vt Emo-
neatur in duplo vclociits , qulm B, Sc incipiat
moueri i partibus minoribus versus maiores,
Sc in fine cuiufiibet hora: quiefeat mobile A,
donec ibidem veniat mobile B , tunc quxro,
vtrum in fine horx A, Sc ifxquc citd veniant
ad pundum D, vel non : fi fic; igitur B moue-
batur atque velociter ficut A , quod eft contra
pofitum. Si non , fcd A citius venit ad D quam
fugitur quando yfprimd attingit/), inter ipfum
Sc B eft aliquod fpatium intermedium ; & tunc,
vel illud eft vna pars proportionalis, vclplures:
non plures , quia rtinc non in fine cuiuflibct par-
tis A ex pedafict B , quod efi contra politum. Si
vna fola ; igitur efi vlrima pars proportionalis,
Sc habetur intentum.

Tertii , fint A, B duo corpora fc inuicem
tangentia ; & diuidatur B fecundum partes pro-
portionales ; tunc arguitur fic : B fecundum ali-
quam fni partem tangit A immediati : igitur
aliqua eft vliima pats proportionalis ipfius B.
Confequcntia tener:quia inimaginabiie cft,quod
aliqua multitudo tangat aliquid , vel fit fibi im-
mediata , nifi aliquid illius multitudinis fit im-
mediatum illi.

Quart6 , nullus numerus efi infinitus ; omnes
partes continui funt numerus: igitur nullx par-
tes continui funt infinite , Sc per confequens
continuum non eft diuifibile in femper diuifi-
bilia.

Quinrd, infinitis repugnat, quod fint accepta;
fed omnes partes continui funt acceptx : igitur
nullx partes continui funt infinirx. Maior pa-
tet per definitionem infiniti; quia infinitum efi
enim quantitatem aecipientibm femper contingit vi-
tra accipere: Sc minor probatur: quia accepto ali-
quo toto , accipiuntur omnes partes cius.

Sextd, fequeretur , quod nullum continuum
pollet pertranfiri, quod eft contra experientiam.
Et probatur confequentia, quia in quolibet con-
tinuo funt parres infinitx, Sc non contingit infi-
nita pertranfiri.

Septimi , fequeretur , quudquodlibcr conti-
nuum efiet infinitum; confequens eft falfum.
Confequentia probatur : quia plures partes fa-
ciunt maiorem extenfionem , quam pauciores:
igitur infinitx partes faciunt infinitam extenfio-
ncm,& cum in continuo fint infinitx partes, fe-
quitur, quod continuum eft infinitum.

O&auo, in continuo non funt infinitx partes
eiufdem quantitatis: igitur nec ciufdcm propor-
tionis. Antecedens patet j. bnim , ttxt. 67. Con-
fequentia probatur , quia in quotcunque par-
tes eiufdem proportionis poteft diuidi conti-
nuum, in tot etiain eiufdeui quantitatis ,quia
totum poteft diuidi in duas medietates. Item,
quxlibet medietas in duas. Item quxlibct quar-
ta in duas, & fic in infinitum.

Nono , fequeretur , quod in toto non clfcnc
plures partes, quam in parte ; confequens eft fal-
fum , quia totum habet omnes partes , quas ha-
bet fua pars , Sc cum hoc alias alterius partis.
Confequentia probatur : quia infinitis non funt
aliqua plura , Sc tamen tam in toto, quam in
pane funt iafinitx partes.

G g 4 Oppo

-i.

156 Lib. V I. Phylleorum

Oppofirum arguitur per Ariftotelcm in ifie 6.
text. ). quia nili continuum e (Te e diuifibile in
fempet >i iui(ibilia,ipfum cITet compofitum ex in*
diuilibilibus , cuius oppofiruin c(l probatum
prius.

Secondo.arguttur/uppofiris definitionibus ve-
locioris in ifto 6.tex. i 2. datis, x quia quolibet mo-
tu dato poteft dari motus tardior \ vt pacer de
motu fphxrxfuper polos immobiles;tuQC (i ali-
quod mobile perrranfear aliquod fpatium in
aliquo tempore, mobile in duplo tardius per-
traniibu idem fpatium in duplo tempore, Sc me-
dietatem in eodem tempore, & mobile in duplo
tardius qu^nt illud pertranfibit medietatem me*
dictatis , & fic in infinitum , quod non eilet, ni*
fi illud fpatium eilet diuifibile in femper diui-
fibilia.

4* In iftaquxftione funt tres dubitationes. Pri*

Vniifit f*4- raa an j^a conccdcndaj Aliquo portet con -
** tinuifunt cmnet portet continui. Secunda , vttum

ifta (it concedenda de prxfenti. Infinito funtpor-
tti continui , vel etiam pnrtet continui fitnt infini-
to. Tertia, an iila fir concedenda de poilibili,
continuum pottfl diuidi in infinitum.

D, ^10 omnis Quantum ad primum , notandum , quid hxc

inkuiimi & omnu fumitur quandoque diftributiuc ; &

ttJUSini' fic hxc cftct falfa ; oliquo pnrtet continui fitnt om-
nes portet continui, nili efiet aliquod continuum
tale i quod prxeise haberet duas partes i quod
eft impoflibile. Alio modo fumitur collc&iuc,
& tunc denotat terminum communem , cui ad-
ditur accipi pro maiori numero fuppofitorum
coiitenrotuni fub illo numero , defignando cum
hoc quod nullum fit fuppoficum contentum
fub illo termino , nifi fit aliquid multitudinis.
Exemplum , fi in ifia propofirionc : otnntt Apo-
ffoli funt duodecim , Ij' omuet accipiatur collc<ftiuc:
& tunc fenfus eft , quod maior numerus fuppo*
fitorum ifiius termini Apofloli cfi duodecim , &
cum hoc , quod nullus fit Apofiolus.qui non
fir de numero illorum duodecim. Tunc inpro-
pofiro cfi concedendum de aliquo toto haben-
te infinitas partes, quod aliqux funt omnes il-
lius totius : verbi gratia , fi aliquod habet pre-
cise quaruor partes, tunc illis fignatis , verum
efi dicere , quid ifix parces funt omnes partes
huius continui.

Secundo , dico quod dc nullo toto haben-
te infinitas partes, verum cfi dicere , aliqux
partes funt omnes partes illius totius : quia
quibufeumque partibus datis, adhuc funt aliz
qux funt paries illarum pariium : & fic paret
quod fecundum nullum fenfum hxc cfi conce-
denda, oiiquo ponet eontimti ,funt omnes portet con-
tinui , & hoc de prima dubitatione,
y. Dc fecunda , nota , quod hxc di£io infini-

Infinitum tum accipitur (juplicircr : vno modo categorc-
fmitmr h- maticc i & fic cfi terminus priuanuus oppofi-
fonotn. |U$ buic termino finitum : modi de ratione pri-
iiatiui cfi fignificarc illud idem negatiue , quod
fuutn pofuiuum (ignificat afhrmatiuc, conno-
tando cum hoc apiitudinem ad fuum pofiti-
uum i ic fic illud , de quo dicitur ifie terminus
infinitum , cfi cxtenfum fine termino , vel ca-
rens ictminis , aptum natum tamen efle termi-
natum. ,

An portu *Vcrum cfi tamen , quid licet dc ratione pri-
t utium fimt uatiui fit lalircx fignificarc, tamen non vtimur
infi,tito,vtli ifio termino infinitnm catcgorcmaticc fumpro,
ttmrof nj(j fignihcct idem , quod ifia oratio : cu-

rent termino. Alio modo fumitur fyncategore-
tnaticc , fic tunc quidam fic exponunt , non tan-
tum quin maius: igitur infinitum. Sed ifia ex-
politio non valet : quia tunc fequetetur , quod
Chimxra efiet infinita ; quia Chimxra non cfi
tanta, quin inaior : igitur efi infinita: & idei
exponitur fic infinitum , id efi* quodlibec quan-
to maius , & infinita , id efi , quotlibci plura,

& quibufiibcc plura ; & ita ifia ‘.infinita parte»
funt in continuo , (ignificat idem , quod ifia ora-
tio ; quot libet portibut pluret portet funt in conti-
nuo: verum efi tamen, quid ad ifiara expolitio-
nem affirmati uam feqiurur illa negariua repro-
bata. Nunc ponuntur conclufiones. Prima con-
cludo : nullx partes continui funi infinite, fu-
tnendo hanc dictionem infinitum cacegorcma-
ticc i patet , quia omnes partes continui fune
tetminatx; nec aliqux funt cxtenfx fine termi-
ti o : igitur omnes funt finite.

Secunda conclulio ; capiendo hanc diclionem
infinitum fyncatcgorematicc,hxc cfi vera -, infinita
portet funt in continuo.Scetnm a parce prxdicati^x
continuo fimt infinif oportet. Probatur : quia quotli-
bet partibus continui plurcs partes funt in con-
tiuuo;igirur infinite partes fune in continuo per
defcriptioncin.Er antecedens appatct:quia quot-
cunque partes continui fignentur fecundum ve-
ram dclcriptioncm, adhuc poliunt fignari alix.Ac
plurcs , iccundum defcnptioncm. Secundo,
quia in conriuuo funt aliquot partes. 6c non
tot , quin piures : igitur infinite. Ex ifio fcqui-
(ur , quod hxc didlio infinitum poteft eque fumi
fyncatcgorcmarici k paric predicati, (icut & par-
te fubicdtt', quoJ umen ruulti negant: & hoc
de fecundo.

Quantum ad tertium , notandum , quod ( Io- (,
quendo in propofitionibus dc poilibili. aut de RtroUk
przrerito, aur dc futuro) oporter vri duabus
regulis , quas mulri ponunt vniueriales. Prima
regula eft ifta : Omnis propofitio fingularis , vel in- t't ^ ^
definito de poffibili debet poni in effe per vnom pro- tori,
pofttienem de profinti , vt ifta : Socrates poteft
currere , ponenda efi in effe per vnam propoli-
tionem , & non per piures , fciliccr Socrates
currir.Sccunda regula, quod In omni propofttio -
ne de pojjibili , out de proterito, vel de futuro, pre-
dicotum opptllot fitom formom , & non fubUtlum-,
hoccftduftu , qqid talis propofitio debet po-
ni in effe per vnam de confimili predicaro,&
non oporter quid per vnam de confimili fub*
ic&o : Sc poteft cxemplificari dc ifta : olbum po-
teff effe nigrum. Dico ramen quid ifix regule
funt modificande. Primi , fi alterum extre-
mum fir pluralis numeri , non oporter , quid
illa propofitio ponatur in effe per vnam de prx-
fenri : verbi gratu ,ifii cumbunt , ad hoc , quid
hxc fir vera , non oporter, quid ifia aliquan-
do fuerit vera , iSK currunt ; fed fufficir , quid
hxc vna vice fuerit vera ; ifie currit , & illa
jdja vice ; ifie currit. Secundo , fi alterum ex-
tremum fir copulatum, tunc non oporter , quid
per vnam propolirionem ponatur in effe , fed per
plurcs , vc ifta : eclipfit Solis , & Luno fuerunt-,
quia nunquam ifia fuit vera ; eclipfit Solit & Lu-
na funt. Tertii , quando ab vno extremo pro-

Eofirionis ponitur terminus numeralis ,tuncil-
i ponenda efi in effe per plurcs propofitiones; 6c
non per vnam. Exemplum: rcr poraui vinum.

Quarti , quando a parte prxdicati propoficionis
ponitur fyncarcgotema , vel aliquod includens

fynca

*V

Qu^ftio II. 357

fyticategorema , tunc non oportet , quando illa
propofitio ponitur in effe , qubd illud lyncatcgo-
rcma maneat fub propria forma & patte prxdica-
ti: immb, fi illud fyncatcgorema fit fignum vui-
uerialc , debet poni in effe per plura ligna parti-
cularia libi correfpondentia: verbi gratia, hxc cd
poflibilis naturaliter : videbo omne aflrutn, &c hxc
cfl iinpolfibilis : video omne Aptum , idcb illa dc
futuro debet aliter poni in efft per plure* propo-
litione* : explicando lignum vniucrlale per plu-
ra ligna particularia. Et idisquatuor conditio-
nibus obferuatis , illx regulx fune vniuerfaliter
concedendi.

_ Ec fccundbm hoc rcfpondetur ad dubitatio-

'* nem; primb.qubd hxc ed falfa ; in infinitae portes
pottfl diuidi continuum , in femper diuifibilio potet}
diuidi connrtuum.Cmfi huius cd,qtiia li tales pro*
politiones ponerentur in eff r per* vnam , vel per
plures, oporteret prxdicatum faluare fub propria
forma per regulam fecundam propo litam, & fem-
per ida cd falfa : in aliquae portes ejl diuifum con-
tinuum , quia li lit diuifum iam non cd conti-
nuum. Sccundb dico, quod hxc cd concedenda:
in infinitae portet continuum efl diuifibilt , in fimptr
diuifibilia continuum eji diuifibilt : & probatur in-
du&ionc. Tertio dico, quid idx funt conceden-
di : continuum efl diuifibilt in femper diuifibilt a;
continuum efl diuifibilt in infinitum -, nec oportet
quod prxdicatum faluetur in propria forma,
quando ponitur in fj/e,eoqu6d prxdicatum con-
tinet manifede aliquod fyncatcgorema', & lic
patet, quid continuum cd diuilibilc in femper
diuilibilia.

Ad rationes. Ad ptimam , tunc in continuo
edent infinitx partes, concedo ; capiendo fynte-
gorcmatic*. Et quando arguitur, vel inattu,auc
in potentia , concedo qubd funt infinitx partes
ina$u ab inuiccm dilkin&x , licet non in adu
ab inuicem fcparatx ; & hoc intclligit Aridote-
Ics i .huiue, ttxt. 67. & inde , quando negat partes
continui cllc infinitas.

Ad fecundam , negatur antecedens , nifivna
medietas vocetur vlcima, aut vna tertia, aut vna
quarta, & fic dcaliis-Ad probationem dico.qubd
ji.Sc B xque citu venient ad pun&um D, nec
ida confequcntia valet : quamlibet portem (pati/
pertranfiuit si prius quam B, igitur omnes portes ffo •
tt/ pertranfiuit A prius quam B. quia per antece-
dens non defignatur , nili qubd per quamlibet
partem A prius pertranfiuit, quam ?in aliquo
indanti ; modo ex hoc non fcquitur,qubd prius
in aliquo indanti pertranfiuit omnes patres,
quam B, quia antecedens ed verum , & conle-
quens falfum: licut non fcquir ur, Dem prius creo -
uit Adam,& N te, quam Petrum : igitur in aliquo in-
flanti creouit illos.

g' Ad tertiam , concedo cafum : & dicitur vno

modo , qubd? tangit A , fecundum fuperficiem
terminantem ipfum A, qux cd immediata A\ ta-
men dato, qubd non conlidcrentur idx fupcrfi-
cies;dicitur qubd nulla clTct pars proportionalis,
nec hoc ed inimaginabile , nili poneretur qubd
in continuo folum Client finita- partes.

Ad quartam, concedo, fumendo catcgorema-
licb hanc di&ionemut/fffi/«ni. Et fic limiliter Tu-
mendo conclufioncm , quod nullx partes conti-
nui funt infinitx. Et fi quxratur qualiter ed hoc,
quod Aridotelcsi* ].buiue,ttxt.6'tS. concedit nu-
merum clfc infinitum. Dico qubd ipfe lic intel-
ligit , qubd non cd tama multitudo continui

fecundum vnam diferetionem , quin pollit elTc
maior multitudo partium continui fecundum,
aliam diferetionem ; fcd fic non cd de magnitu-
dine , quia de fadlo cd maxima magnitudo , qux
poted clfc.

Ad quintam, cpncedo qubd infinitis repugnat
elfe accepra : quia qaodlibet eorum fcorluiu , &
feparatim lic acceptum fecundum didm&ioncm,
infinita tamen bene poliunt clfc accepta fecun-
dum aliam didin&ionem.

Ad fextam, negatur confequcntia. Ad proba-
tionem , negatur qubd infinita non poliunt j>cc-
traofiri fumendo ly infinitum fyncatcgorcmati-
cc:quia lic fumendo, illi termini finitum , & infini-
tum, non funt oppofiti plufquatn omnu,8c aliquu.

Ad feptimam, negatur confequcntia. Ad pro- 9*
bationem:Plure$ paries, 5cc. negatur, nifi illx par-
tes fint xqualcs,aut maioris quamitatis;quia du$
quartx non faciunt maiorem cxrcnlioncm,quam
vna medietas.

Ad o&auam, negatur confequentia. Ad proba-
tionem , dico qubd , licet lic diuidendo , pollet
concedi , qubd fine infinitx partes eiufdem
quantitatis;atramcn hoc non contradicit Arido-
teli.quia ipfe dicit lic , qubd accepta aliqui par-
te continui certx quantitatis , impollibile cd,
qubd in eodem continuo fint parces infinitx
eiufdem quantitatis:quia tunc totum ellct infini-
tum.

Ad nonam, concedo confcaucns : quod patet:
quia in xquinotliali non funt plures partes
quam in tempore, in quo pcrtranlitur , fciliccc in
vna dic naturali Jccm.tot funr partes in vno pac-
uo circulo versus polum, licut in circulo arllico,
quot etiam irwdic naturali; quia cuilibet parti
dici naturalis correfpondec vna pars illius cir-
culi,qux percranfibicur in illa parte dici,& fic in
ftuioti circulo, & in minori non funt plures par-
tes in vno, quam in rcliquo,& fic non funt plures
partes in coto.quim in parte.

ANNOTATIONES.

Otaprimb, qubd tota difficultas in hac IO.
quxdione confidit , an in continuo fine
infinitx partes , & quomodo : Vnde , quidam di-
cunt,qubd plura adlu diuifa funt (impliciter plu-
ra : exterum plura a&u indiuifa , vr abllrahunc
a diuifione , funt plura fecundum ^Nid,& vnum
fimplicitcr propter indiuifionem. Quare in con- * •
tinuo funt infinitx partes fecundum quid,it non
fimplicitcr ; atque adeo quodlibet continuum
poted dici inlinirum fecundum qutd,Sc ponere
infinitum fetandum quid nulla efl repugnantia.

Quidam verb dicunt, qubd in continuo funt In continuo
duplices partes : quxdatn aditiales ; quxdam po-
tcntialcs. Partes adluales dicuntur parres eiuf- ^«4/« fr
dem quantitatis, & ex numero , & quantitate ta- ftuntialn.
lium confurgit magnitudo totius. Patres verb
potcntialcs dicuntur partes eiufdem proportio-
nis^ fecundum numerum illarum partium non
variatur corpus fcctidbm magnitudinem , & par-
uiratcm;quia tot funt partes tales in grano niilij,
vel in millefima parte cius, quot in toto vniuctfo:
quia vtrobique funt infinitx.adcbquc fecundum
hanc fententiam in continuo funt infinitx par-
tes potcntiales ,fiuc eiufdem proportionis ; fcd
non infinitx adlu.ilcs.liuc eiufdem quantitatis.

Alius ed modus dicendi , qubd in continuo
non funt partes infinitx , fcd finiti in infinitum,

358

Lib. V I. Phyficorum

ita quod nunquam cfl deueniie ad vlrimum. Ali-
ter dicit quidam Dodor, quod in continuo non
Amt partes infiniue,nec finite numero adu, quia
nullum numerum con(liruunt:diuifio enim con-
tinui numerum caufac. Nam ex diuifione conci-
nui caufatur numerus, terti» bniu*. Cum ergo non
fint partes diuifx , fequitur quod nullum nume-
rum conftituant , Sc iuxta hanc modum dicendi
poffet responderi ad quartani huius quzflionis.

I t. Aliter dictr quid.im fic, quid aliquid cfTc infi-

JmlSakmmf- nitum potefl c(leduplicitcr:primo niodo.in/wt/a
ufi liti *li - effetSi in decepto ejfe. Secundo rnodo.in fieri , St in
mdu decipiendo. Primo modo dicitur infinitum , cuius
tot funt accepta , quod nou pofTunt plura accipi;
vt dicatur linea infinita fic , cui nulla potcfl heri
additio : Sc hoc modo probat Arifloteles in \ .bu-
iut ttxt 41. & inde *i yy. quod non poflit corpus
infinitum elfe. Secundo modo dicitur infinitum,
cuius poli aliqua plura accepta, funt plura, & plu-
ra in infinitum ; tta quod accipiendo fucccffiuc
vnum poli aliud , non cfl dare terminum. Pri-
mum appellatur infinitum in adu:fccundum ve-
ri in potentia Sc in fieri. Vltcrius dicir, quod di-
yifibilc non denominat adum , fcd potentiam:
quia diuifibile dicitur, quod porcfl diuidi ; atque
adei continuum non habet partes infinitas in
Accepto ejfe,<\\ix conflituant infinitum in adii,ha-
bet tamen infinitas in fieri, St in accipiendo vnam
pofl aliam , Sc ideo fufficit quid fit infinitum in
potentia.

Nota fecundi , quod partes in continuo funt
duplices : quxdam Tunc xquales in quantitate,
vel xquaiis quantitatis , fic quod vna cfl xquaiis
alteri aequalitate quantitatis ;alix funt zquales
in proportione, fic quod vna cfl xqualis alteri in
proportione, dehabent proportionis xqualira-
tcm.E xcmpluni primi, omnes imex bicubitz, vel
tticubitx funt ciufdem quantitatis. Exemplum’
fecundi . fi primo accipiatur medium quantitatis
darx.poflea medium medij, deinde medium alte-
rius medi), atque ita femper accipiatur fecundum
mcdicraccm ; priores pqrtes appellantur partes
eiufdcin quantitatis, quz funt parces determina-
tx menfurx,qux per ipfatum replicationem pof-
funt reddete totum, de per eas totum ipfum con-

* fumitur : verbi gratii , fit vqa quantitas decem
palmorum ; in hoc quanto potcfl reperiri vna
ceria inenfura, q >x reddit certas partes in nume-
ro , vt quantitas vnius palmi per replicationem

• * eius, decies reddit determinatas partes innume-

ro , pofleriores vero appellantur partes ciufdem
proportionis , de funt illae , in quibus non potcfl
reperiri aliqua vna menfura certa , per cuius re-
plicationem icdduntur omnes illx partes, de con-
fummatur totum illud fecundum duas partes;
nani cum illx partes non fint in numero certo, Sc
determinato , imuio ponantur communiter infi-
nitx, de infinito repugnet talis menfura , de ta-
lis confuinmacio, ideo non repetitur ratio men-
furx. •

ji. Idei dicitur communirer.quod continuum cfl

diuifibile in infinitas partes eiufdcm proportio-
nis , non autem in partes eiufdcm quantitatis;
quoniam fi aliqua magnitudo quantuincumque
magua.diuidatur in partes digitales, confumere-
tur;fed(i diuidctetur continue in partes eiufdcm
. proportionis, nunquam confumeretur , diuiden-

do ; vel (i diuidatur aliquod continuum in duas
medietates, vel in duas partes ,Sc ita alia pars
in alias duas medietates , Sc fic in infinitum:

nunquam erit dcucnirc ad indiuifibile.

Nota tertio , quid ficutcffein potentia acci-
pitur dupliciter, ita cfTe in adu.Primo modo cfle
in potentia accipitur ptoejfe vuruali.fcilicci, pro
ej/e , quod habenc res in vitturc fuz caufx : dc res
qux tal ctjfe habent , nihil funt in fc , fed habenc
denominationem £ potentia Dciadiua, in qua
adualitcr continentur : dc iflo modo creature
antequam crearentur, erant in potentia.Sccundo
modo.cllc in potentia idem cfl , quod importare
aliqua in adu non diflindo.nec determinato : Sc
iflo modo dicimus, quod genus importat fpecies
in potentia; quia implicite, & indeterminati:
iflo etiam modo totum horrtogencuni importac
partes in potentia , quia mditlin&e. Similiter
adus potcfl dici dupliciter : vno modo,vc oppo-
nitur primx porentix : dc iflo modo alius idem
cfl, quod in fc csillere , dc efTc extra nihil ; & iflo
modo vnaquxquc res creata ponitur extra nihil,
dc in adu , ita quid non cfl in virtute fuz caufx
tantum , dc hoc modo partes funt in continuo:
nam continuum confliruunt , dc vt fic dicunc
adum hoc primo modo acceptum, eo quid adu
cxiflunr extra nihil. Alio modo effe in adu idem
cfl, quod cile terminatum, dc claufum in fuapro-
pria ent itate, fic. quod cfl a quocunque alio fepa-
ratum , dc in propria realitarc fubfiflens ; & hoc
modo non funt in continuo infinirx partes, fcili-
cet in adu diflinHo.de determinato. Vndc omnia
ifla fune vera , fcilicct quod partes in continuo
fumaduens , dc quod adu conflituunt conti-
nuum ; dc quid funt adu in continuo : non ta-
men fcquicut , quod fint in adurdiflindo , dc de-
terminato : dc idei non pofliinc confli tuere adu
infinitum.

Et fi dicas, ante diuifionem quxlibet pars exii
Ait in continuo:etgoanrc diuifionem habet pro-
priaro formam i forma alterius partis diflindani,
quia adus efl forma. Dico quid , licet quxlibet
pars in continuo ante diuifionem habeat for-
mam,non tamen habet eam diflindc, quinimmo
omnes partes concurrunt ad vnam formam to-
talem, qux cfl in adu ; funt autem multx formx
in potentia ,dc quando dicitur , quod fomucfl
adus,& adus efl forma. Dico quid adus diftin-
dus cfl a forma totali , dc complcta,non tamen ii
forma partiali, quinimmi eo quid cfl pars , non
cfl adu diflindo, dc determinato ; ntfi talis pars
fit ipfcmct adus. Vnde, licet vna pars vere nege-
tur ab altcra.puta, dicendo ; hxc non cfl illa; non
propter hoc funt diflindx,fed diflinguibiles.

Nora quarti , pro quibufdam rationibus fol-
uendis in hac materia; qu«Sd quando arguitur ab
aliquo termino communi fupponente confuse
tantum refpedu alicuius multitudinis ad eun-
dem terminum, fupponente pet funali ter refpedu
alicuius magnitudinis , non cfl bona conftquen-
tia ; quoniam committitur fallacia figurx didio*
nis. Quod declaratur in hac ratione : folet enim
probari a quibufdam, quid multitudo non podit
crefeere in infinitum : quoniam fi fic , tunc vitra
omnem multitudinem finitam datam ,elfet dare
finitam maiorem ; fed multitudo maior omni
multitudine finita cfl multitudo infinita; ctgo fi
vitra omnem mulritudincm finitam datam , efiet
dare multitudinem finitam maiorcm.fcquererur,
quod aliqua multitudo finita effet multitudo in-
finita ; quod efl impofSbilc. Quod autem vitra
omnem mulritudincm finitam datam , effet dare
multitudinem finitam maiorem » fi multitudo
crcfccrc

"*<'•& tf,
ioMOn fc/*.

riM fmm «

u-

Stttiue

rt£ir.4m.

«4-

J Jtercere poflec in infinitum.paret quia quilibet

J finguUris huius vniuerfalis eiTct vera ; nam vitra

4 hanc muititudinrm finitam dacam , eflct dare

u multitudinem maiorem finitam , Sc vlrtaiftam,

*ium maiorem,& fic in infinitum.

c ii* • c™ ranonem ^fpondetur , qudd hic eft
tallacra figura didioois , quoniam in maiori ifte
terminus multitudo in prxdieato prima propofi-
no«u iupponic confuse tantum , Sc dicit ya*
f*»«;in minori autem propofitionefupponit ran-
tum determinate refpedu eiufdero multitudinis
importata pet fignum vniuctfale , fle idc6 muta-

ewi— kec‘“l*iJ-

luiJi « w- , ot* P°“tem6 , quid continuum eflTe diuifi-
fmmfvtti infinitum , non eft habere infinitas par-

fmdfiit tes fimul adu categorematice , neque habere
infinitas partes in potentia , ita qudd per diui-
fionem tales partes de nouo fiant. Diuifio enim
nA*L^L°^U-C,t nouo aliquam quantitatem:fed
eft habere infiniras partes fyncategorematice , id
efi* non toc , quin plures : quia non in tot poteft
dtuidi , quin in plures diuidi poflit : & hoc folcc
dici Rabere infinitas partes in potentia. Ex his
fequitur , quod.eum continuum componatur cx
partibus diuifibilibus , vt probatum eft in prxee-
denti quxftione.erir etiam diuifibile in tales par-
tesivnumquodqueenim diuiditur in ca,cx quibus
componit ur.*fle c&m ipfx tales partes eandem ra-
tionem habeant, quu funt continux , rurfus
erunt diaifibiles in partes, ex quibus vnaquxque
pars componitur , qux partes adhuc funt conti-
nux, fle per confequens diuifibiles in partes con-
tinuas , ex quibus componuntur , & fic in infini-
tum ; ergo quot parres i continuo fepares, rema-
nent diuifibiles,atqueadc6 continuum cfi diuifi-
bile in femper diuifibilia.

Quajftio III.

1S9

Q \ A S T I O III.

ytrum in continuo fmt oliijut res indiuifi-
biles,vt punflus.

****■>”•«*■*■& j. M.r.ffc,
Thcmift.Auertoct,a;a|i| inteiptctes C.tyjEr.D.Thoiu.
' <£» .hMfb.Ua.il. &op*ft.\<. Alenfis Mn.

Thcoph. j. i» Arum. *d tow.if. Scotus » ».
' 1»‘/t X.1H4 ft.9. Caprcol. Jifl i.cfuifl.i,

«'t.J.Hirpatco^MS^.t. Xrt.4. Duratvd. fiM/f.4 Occham
M logus €*p.4t jHMHtitMU , in tr*a.d* Euebonfiia t»p. 1 .
& * \fi 9 Caictan. ypmrt tjtufl 4. Mrt.t. &

‘V "'fMMffaJ/. Sotut in prtdiromtnt» d» «nnntittue.
Suarezr«m.t. Mtt.di^o./ia.^. num. 18. Cooimbric.4.
Pbyjir.tMp 1 sjMtfl |, Ruuius tr*B. dt eomp.etntinui n. 7.
6* /ifWfl.Complutcn.4tf»/.»y. guoft. 1. Fuentc ni« ,

d>Jpt . 1 .

r R c v 1 t v R qubd non : quia fi fiat dt-
uifio linex fupet punctum continuan-
tcm» luncquxro ,vttum pundus con-
tinuans vadat ad vnam pateem , vel ad aliam,
vel corrumpatur »vcl vadar ad vtramque. Non
ad vnam partem , nec aliam ; quia nulla eft ratio
quare potius iret ad hanc partem, quim ad illam,
ex quo fuper ipfo xqualicet fiat diuifio. Non
ad vtramque , quia iam edet in diuerfis locis,
quod eft impoflibilc. Si dicatur, quod corrumpa-
tur,hoc eft falfum:quia ponamus, quod illa linea
fit linea materix piimx-.modo materia prima
eft ingcncrabilis,& incorruptibilis,vt patet prima
hui m.

Secundi, circumfctibatur per potentiam di-

uinam , vel imaginationem pundus terminans
aliquam lineam ; tunc quxro vetum iinca firfi-
nira , vel infinita : non infinita , quia piius erat
finita ,& non eft fibi aliquid additum, ncc eft
rarefada : igitur nunc non eft infinita. Si dica-
tur ,quid m finira; tunc vel finitur per putidum
alium ii prxcedcnti.vel non. Si fic } igitur illa duo
punda eram immediata.fciiiccr.puudus circum-
•criptus , & ifte. Si non^igitur fruftra ponebatur
pundus terminans ad terminandum lineam ,cx
quofe ipsi eft terminata.

TcrriA , fequerecur qu6d indiuifibile moucre-
tur localiter ; confequens eft falfum , vr patet in
ifhfixt», ttxt. 87. Confequentia probatur : quia
moto corpore moucntur omnia, qux funt in cor-
pore: mod6 pundus eft in corpore : ergo , &c.
Ncc valet, fi dicatur, qu6d indiuifibile poteft
moucri per accidens,licet non per fe,quia omnes
rationes Ariftotelis quibus probat , qu6d indi-
uifibile non moucrur , xquf probant , quid non
mouetur per accidens «ficutqudd non mouctur
per fc , ficur eft illa : omne quod monetur eft
p*rtim in termino a quo , & pnrtim in termino ad
quem.

Quart6,fi in continuo fit aliquis pundus i vel
hoc eft ad continuandum , vel ad tetmiiunduin:
non ad continuandum ; quia circumfcriptis om-
nibus pundis continuantibus alicuius linexj
quxro vtrum aliquid linex remaneat, vel non :fi
fic ; igitur aliquid eflct linea , in quo non ellec
pundus. Si non, igitur liuea non eflct aliud ptx-
terilla punda continuantia ; & per confequens
illa linea componebatur ex iliis pundis. Ncc ad
rerminandum,quia quantitati competit, qu6d fic
fe ipsi rcrminata.vei interminata.

Quinti , fcqueretur, quid quodlibet conti-
nuum cfTet infinite perfedum : quia in quolibet
continuo eflene infinita punda , quorum quod-
libet eflct ccrcx perfedionis ; modi ex infinitis
perfedionibus compofitis rcfultar vnum infini-
tum perfedum.

Sexto, quia vel pundus eflct fubftantia.vel ac-
cidens : non fubftantia j quia ncc materia , nec
forma, ncc compofitum.vrpatec inducendo j nec
accidens.quia omne accidens habet fubicdum fi-
bi adxquatumifed pundus non habet huiufmodi
fubicdum , quia vel illud fubicdum eflct acci-
dens i & tunc quxreretur de fubiedo illius acci-
dentis , & fic in infinitum procederetur. Si fub-
ftantia^oc eft falfum , vt faciliter poteft deduci,
quia nec matcria.ncc forma, ncc compofitum.

Septimo , firqucrctur quhd continuum eflct
compofitum ex indiuifibilibus i confequens eft
falfum & probatum eft 6. hniw , ejuoft. 1 . Confe-
quentia probatuf:quia in linea eft date pundum
maxime remotum , fcilicer pundum in extremo
linex remotiori : igitur fimitircr eft dare pun-
dum propinqniflimuimcunc igitur vel inter pun-
dum terminantem pundum fibi propinquif-
fmutm eft aliquod intermedium , vel nullum : fi
aliquod, cum illud non fic nifi linea, vel pundus,
fequitur qn&d pundus datus non erat propin-
quiflimus:fi nullum ; igitur illa punda erant im-
mediata , Sc per confequens ex iplss componitur
continuum. Confirmatur confequentia.quia vel
Inter pundum terminantem •, & omnia alia pun-
da eft aliqnod inrcrntcdium.vclnon , fi aliquod,
cum illud non fit nifi pundus, vel linea, Sc in
qualibet linea fint punda , fequitur quod non
omnia punda pnjtct terminantem erant accepta,

quod

j6o Lib. V I

quod eft contra pofitum. Si nullum ; tunc feqni-
rur, quod pundus terminans fit immcdjatus.Se*
eundo confirmatur confequemia: quia fi fine
dux fphzrx immediate fe rangenrcs fecundum
conuexum , tunc in linea re£b terminante per
locum contactus erunt duo punfti immediata!
igitur cx illis componitur continuum. Tertii
confirmarur:quupunda,qux funi in continuo,
vellunt continua, vel contigua, velfeconfe-
quentia : non continua , quia ipforum non funt
aiiqua vltima.Sec. vt deducit AriftoceJes in ifto 6.
ttxt. i. & a. (Confirmatur quarti ; fi in continuo
fiint aliqua pun da, /equitur, quid fi pandus
fluerer , rcl etiam fi /epararum moueretur fuper
planum , quod tunc deferiberet lineam compo-
fitani ex pundis.

4, Odaui , ad principale arguitur: firqueretur,

quid aliquo moto infinita velocitate, aliquid
aliud moneretur velocius , confequens eft im-
poflibile: quia cx quo velocitas eft infinita, non
potcil dari velocitas maior. Confequcnria pro-
batur ,quia fi elfet vnus pundus infinitus in va-
cuo, ille moneretur infinita velocitate: quia non
haberer refiftcntiam, Se tamen aliquid aliud mo-
uerctur velocius , vt fi vnum corpus graucfim-
plex ijsidem poneretur: quia in corpore graui
funt infinities infinita tantx grauitates.

*Nono reqtieretur , quod vnus pundus altera-
ret vnum magnum corpus exrenfum, ficut vnam
magnam fpharram ; cortfequens eft falfum : quia
agens naturale quanto eft minoris virtutis.cxte-
ris paribus , tanto ad minorem diftanriam fuffi-
cit agere : igitur fi omnino careat magnitudine,
ad nullam diftanriam aget : fcd pundus caret
magnitudine : igitur pundus non alterabit ali-
quod corpus. Confequemia probarur : quia fi
pundus poneretur in centro vnius fphxtx rc-
nnfjc frigida , Se ille pundus efl*ct fumme cali-
dus,tunc alteraret pundum poft pundum, donec
cotum corpus clTct alteratum.

Oppofitum arguitur ex Ariftotelc inifio/ixto ,
text. i . & inde , qui in pluribus locis ponit ram
punda, quam initantia. Secundo, patet per defi-
nitionem pundi, quia puntlm eft,cuiut pars non eft
habens pofuiotum in continuo.

Ofinit iu- De ifta quxftione funt dux opiniones oppofi-
tx, quarum prima * ponit , quod ita continuo
*,fibtl,yu4 in non aliqua res indiuifibilis, immo.qnbd nul-
centmne. fCS cft indiuifibilis, nifi intcllcdus.fub-

ftantix fcparatx , fle adus iutclligendi : fle iftam
opinionem probant rationes ante oppofirmq.
Notandum, quod ifti funt diuerfi ficati in faluan-
do dida Mathematicorum , & Ariftotelis, qui
ponunt punda cire. Nam quidam dicunr , qudd
omnes irtx propofitiones funt falfc \punciu* efl,
linea eft, longitudo eft. Se extera : nam in omnibus
illis eft aliqui» terminorum , qui pro nullo fup-
ponunc.ldcb dicunt, quod propofitiones Mathe-
maticae^ quxdam.quas Ariftotcles ponit in ifta
C. folumfmu intclligendx condicionaliter. Ali)
dicunt, quod non oportet hanc eflc veram ; pun-
Ihueft, fcd ad intentionem Mathematici fufficic
imaginabile eflc pundum eflc , quia dicit Com-
mentator ^.Metapb. comm.6o. quod propofitio-
nes Mathematicx funt in capitulo propofitio-
num imaginabilium. Ali j dicunt , faluando ifta
dida,Sc fupponcndo.qubd ifte terminus punllm
fit terminus priuatiuus , fle idch ficut ifte rermi-

, nns magnitudo , fupponit pro corpore connotan-

do cxtcnfiouero, ita ifte terminus puntlm fuppo-

, Phyficorum

njt pro corpore non connotando extenfioncinj
fcd fupponit pro corpore fecundum qu6d conci-
pitur fub ifto conceptu, quod eft terminus diftan*
tix,vel magnitudinis : «c ifto modo qualibet res
mundi poteft dici pundus: qucmadtpodu Aftro-
Jegus volens menfurare diftantia inter duas ftel-
las, quamlibet illarum ftcllarum vocat pundum.

Secanda opinio eft contraria preccdcnti ; & J.
ponit qaod in conrinuo funt partes indiuifibiles
ficut punda; ita vt duplicia fim pundarquxdam
terminantia lineam, fle font in extremitatibus li-
nex. Alia funccominuanfia,fupcrqax fit diuifio
Jinex : nam inter duo punda non poteft fieri di-
uifio:quia iam illa punda fuiflent immediata, fle
cjc eis componeretur continuum.

Ifta pofitio probatur: nam fi anima intclledi*
ua ponatur fuper aliquam magnitudinem , ita vt
fit in vno loco , fle non in pluribus , tunc quxro,
vtrum animz intcllcdiux corrcfpondeat portio
diuifibilisiJlius magnitudinis : aut indiuifibilis.

Si dtuilibilis , igitur indiuifibile eft xqualedioi-
fibili, quod eft impoflibilc : quia iam indiuifibile
efler diui(ibile,quod implicat. Confequcria.pro-
batur, quia illa funt xqualia, quorum vnumfup-
ponitur alteri , nec excedit ipfiim , nec exceditur
ab iplo.-lcd indiuifibile, fcihcet inrellcdos.fuper-
pomtur parti diuifibili magnitudinis, quxfibi
corrcfpondet. Et ii dicatur quod fibi cortefpnn-
der portio indiuifibilis , habetur propofitum,
quod in magnitudine eft aliquod indiuifibile; 8c
illud voco pundum.

Secunda; aliqua eft fuperficies indiuifibilis fe-
eundum profundum : igitur aliquis eft pundus
indiuifibilis. Confequemia tenet, quia defuper-
ficic,linca,fle pundoeft idem iudicium.quia ne-
gantes vnum , negant fle reliquum. Antecedens
probatur ; fle fit ignis vnus pundas fumme cali-
dus,qui debeat agere in aliquod paflum;tuncifte
ignis agit jn p.allum fecundiim partes applicatas
paflo, Se non fecundum omnes partes in profun-
do,vt probatum fuit in i.huim,<juoft.^. igitur agit
fecundumaliquampartcin.flc nonnifi fecundum
fupcrficicm indiui/ibilem approximatam paflo:
igitur aliqua eft fuperficies indiuifibilis. Minoe
probatur : quia pars infrxillam fupcrficicm non
poteft agere in paflum diftans , nili agendo per
partem intermediam : modii hoc eft impoflibile,
quia illa aflimilata fibi. Nec valet fi dicatur, qudd
ignis’ agit fecundum aliquam fui partem in illud
paflum , tamen fecundum nullam totam partem:
quia contra, ifte ignis agit in illud paflum, Sc non
agit primd in ipmm:quia non quqlibet pats ignis
agit in ipfum : igitur ille ignis agit per aliquid
fui, quod agit primd. Confequemia tenet per
Ariftotelcm j .Imitet , ttxt. i . quia illud quod mo-
lietur non primo , denominatur motum ratione
partis, quxprimo mouctur.

Tertio, fcqucrctur.qubd aliqua corpora nunc
cflent contigua. Ac poftea continua.non fada mu*,
tatione; confequens eft falfum. Probatur confo-
quentia , pofico quod fint duo corpora contigua
immediata, ira vt fine mocu locali alterante, poli-
tione partium fiant continua , tunc ifta corpora
funt continua, qu? prius erant contigua, fle tamen
nulla eft mutatio fada , nifi quod corruprx fune
dux fuperficies terminantes : igitur fi non pone-
rentur huiufmodi fuperficies, nulla eft ibi muta-
tio fada.

Quarto , poteft argui de vifibili opaco , quod
videtur, cuius nulla pars in profundo videtur:

igitur

Itl

7» fuOht
tentum» fiat
infuit* litti.

nam 4 ii.

Oiflilu in
/miti ijfn$.
tkiit.

Igfcur (equitur quod fola fuperficies videtur ; fle
per confcqucs aliqua cft fuperficies indiuifibilis.

Quintd, quia aliter mulrx propofiriones Ma-
themacicx, qux finit dcmonftratx, vel qux fune
principia demonftrarionis.clllnr falfx.quod non
cft concedendum j & fic patent quxftionis opi-
niones.

Ide6 fit conclufio : Aliquis cft pundus mate-
rix primar, fle aliquis formx fubftantialis,& ali-
quis eft pandus qualitatis» fle aliquis compofirus
ex materia , fle forma. Probatur , quia aliquis cft
pandus, per prxccdcnrcm concluhonemivcl igi-
tur ille cft pundus quantitatis , vel materix , vel
formx, aut qualitatis, & fic de aliis: fle quocum-
que dato, fequitur quodlibet aliorum ; quia fi fit
pundus materix , fequiturquAdfit pundus for-
mx ipfam informantis : fle Ii cft pundus formx»
fequitur quod eft pundus qualitatis : quia non
eft dare formam fubftanrialcm fine qualitatibus»
auz ipfam naturaliter confcquunrur. Irem, fi
Fic pundus quantitatis, fequitur ( cum quantitas
non poftit dTe feparata a materia, nec etiam pun-
dum quantitatis) qu&d cft pundus materix cor-
refpondcnsilli pundo quancitarisjfle fic quocun-
que dato,fequitur reliquum.

Tertia conclufio : Eft aliqua linea indiuifibilis
fecundam latum, & fecundum profundum:imm6
it quolibet continuo funt linex infinitx. Proba-
tur cx prima conclufione. Secundo, quia fi co-
lumna rotunda poneretur fuper planum, ipfa tan-
geret planum : non primo , quia non fccundiim
quamlibet partem eiusrigitur tangit planum fe-
cundam aliquam parte, qux tangit ipfutn primo,
fle illa pars non cft mfi linea indiuifibilis. Minor
patet , quia fi illa pars efiet diuifibilis iam aliqua
pars edet circulat a, vel columna non efiet perfe-
dc rotunda, quod cft contra pofi tum.

Quarta conclufio: Aliqua cft fuperficies longa,
& lata, indiuifibilis tamen fecundum profundum.
Probatur , quia nifi ita efiet , fcquererur quod
quando duo corpora tangerent fc , quod vnum
penetraret reliquum. Confequcns eft falfum » vt

Eatct 4.huius, tcxt.j j. fle jy* Confequcntiapro-
atur.quia vel tangerem fe fecundum fuperficies
indiuiitbiles » fle lubetur propofitum ; vel fecun-
dum partes in profundo, fle habetur confequens.

Ex quibus fequitur, qudd ficut aliquis eft pun-
dus compofitus ex materia, & forma.ira etiam cft
aliqua linea compofira ex materia , fle forma ; fle
Cum hoc etiam aliqua fupetficics.Et fi objiciatur:
tunc fequeretur quod pundus efiet diuifibilis,
quia pofict diuidi in materiam, & formaro. Rc-
fpondetur , quod non eft inconucnicns pundum
diuidi in partes cficntiales , ficut in materiam , fle
formam: tamen non cft diuifibilis in partes quan-
titatiuas.

Contra primam conclufionem arguitur : quia
Ii in continuo efiet aliquis pundus indiuifi-
bilis, firqueretur qu6d pundus efiet diuifibilis,
vel qubd materia prima efiet generabilis. Prima
pars confcquentis implicat conrradidioncm. Et
fecunda cft falfa, vt patet primo huius , texr. 8 1.
Confequentia probatur; fle capiatur vna linea
materix primx, qux diuidarur fuper pundum
continuans;quiaimpofiibilc eft ipfam diuidi in-
ter duo punda.nifi pundafint immediata. Tunc
igitur ille punduscontinuans.vel vaditad vnam
partem>vel ad aliam.fle hoc non , quia qui ratio-
ne, flec. ficut argutum eft ad principale : vel cor-
rumpitur , & habetur propofitum » quod materia
Scoti eper. Tum. / /.

Qu^ftio IIT.

S6'

prima eft corruptibilis. Refpondcrur abaliqui-
nus, qu6d non eft inconucnicns vnum pundum
materix primx corrumpi, vei vnam fupcrficiem»
vel lineam, quia propter hoc ni>n minuitur ma-
teria prima. Aliter refpondetur. Pro quo prxmir-
ritur , quod materia prima , quantum cft cx parte
fui , non determinat fibi aliquam quantitatem,
imnio ( ficut paruit primo huius ),non repugnat
fibi, quod condcnfcrur vfquc ad indiuifibile, ape
extendatur ad quantitatem cccli. Secundi, fuppo-
nitur.quid quando linea formx diuiditur, tunc
corrumpitur pundus Continuans , fle generantur
duo punda de nouo terminantia partes linex di-
uifx. Tertio, fupponitur quid non poreft diuidi
linea materix primx , nifi cum hoc diuidatur li-
nea formx , quia impoffibile cft materiam efle
fine forma. Ex quibus patet, quid quando linee
materix diuiditur , tunc pundus formx fupra
quem fit diuifio corrumpitur , fle generantur duo
punda terminantia; ita dico quid ex pundo ma-
terix» fiiperquem fit diuifio , fiunt duo pundi~
terminantia , correfpondentia illis duobus pun-
dis formx , quorum vnus vadit ad vnam partem
linex diuifx,fle alter ad aliam. Terrio modo rc-
fpondetur , quod ex illo pundo continuante fit
portio diuifibilis materix , fci licet portio linex,
cuius vna pars vadit ad vnam partem , fle alia ad
alteram : nec hoc eft inconucnicns, cum materia
dc fui natura fit quantumlibet diuifibiiis:Ae ficut
dicitur dcdiuifionelinex fuper pundum, ita coii*
formiter diceretur dc diuifionc fupcrficici fuper
lineam.

Ad rationes principales. Ad primam dicitur»
quod pundus continuans corrumpitur, fi fit linea
formx, vel qualitatis ; fle duo punda dc nouo ge-
nerantur : fcd fi fit linea materix , tunc ille pun*
dus efficitur portio diuifibilis, vel faltem fit duo
punda, quorum vnum vadit ad vnam partem, SC
aliud ad aliam.

Ad fecundam , dico quod hoc non cft poffibi-
le , nili altero duorum modorum , fcilicct quod
vel portio linex dcftruatur. Et tunc refiduum re-
manet terminatum pundo tcrminantc.qood tion
erat immediatum primo pundo, fed portio diui-
fibiiis refccata erat intermedia ; vel quod fi pun-
dus terminans auferatur» vel corrumparur.opor*
tet qudd vnus alter dc nouo generetur. Alij di-
cunt, admittendo (impliciter , quod pundus ter-
minans poteft remoucri. Et tunc dicunt, quod
linea remanet terminata fc ipsi , nec ex hoc
fequitur , qudd fruftra ponitur pundus ter-
minans.

Ad tertiam , fcquererur qu&d indiuifibile, flec.
De hoc fiet quxftio poftea ; tamen pro nunc con-
cedo confequens. Ad probationem, omne quod
mouetur , partim cft.flcc.fi intdligatur, quod ha-
bear vnam partem in vno loco, qui cft terminus
a quo, Sc aliam in alio , qui eft terminus ad quem.
Illa maior cft falfa ; fed fi intclligatur,qu6d om-
ne quod mouetur, eft in aliquo loco, vel fitu.qui
refpediuc dicitur terminus a quo,Sc cum hoc ter-
minus ad quem ;tunc concedo ; modiS fic eft in
propofito , qutSil indiuifibile bene cft partim in
termino a quo , fle partim in termino ad quem ; 6c
illud magis declarabitur poftea.

Ad quartam.dico qu6d v troque modo.Et quan-
do dicitur : non ad terminandum ,5: c. Dico
quod imtno ; quia quantitas cft fe ipsa terminata,
fcilicct feipsi,vel parte fui:mod£> pundus cft pars
quantiutisndco «x quo terminatur pundo, parte
H h fui

Materia

«.«H» iott**
minat fit a-

t natem.

$61 Lib. V I. Pb y/icorum

fui terminatur. Ex quo patet , qudd illa diuifio
non cft fufficictis : omnis par* alicuius totius eft
quanritatiua , vel elfcntialis , fuppofito qu6d
qijjnnus Et r« diflinda a fubdznt ia, & qualita-
te. Tunc enim punclus non cller pars quantita-
tfaa,nili valde improprie ; ncccilcr pars clfcntia-
lis,Sc eodem modo de punfto cosnpodro ex ma-
teth,&c forma.

Ad quintam negatur confcquentia.Ad proba-
tionem dico, quod non /equitur, in continuo /unc
in finit j puncta, quorum quodlibet cftpcrfcihim,
ve i per fe&io: igitur quodlibet continuum cft in-
finite perfedum ; quia debet addi in anrcccdcn-
re,in conrinuo fune infinita , quorum quodlibec
e/1 perfectionis aliquam* zqualis.veJ maior, ali-
cui perfedionidat*:igitur continuum cft infini-
te pcrfc&hm ; fed modo antecedens eft falfum,
quia punduin non eft abquanrz perfectionis, fed
indiuifibilis.

Ad fextam, dico quod vtroquemo do. Ad pro-
bationem dico, quod eft punitus tam materiar,
quam formx, vel qualitatis, cuius fiibie&um ad-
xquarnm eft punitus indiuifibilis materi* pri-
ni*. Similiter punitus compotitus ex materia, Ac
forma.

Ad fepti mam , negatur con/equentia : imm&
inter quxlibct duo punita eft linea media in eo-
dem corpore continuo. Et hoc dico notabiliter,
quia in di/continuis poliunt efte punita imme-
diata. Item , inter quafcumque duas /ineas eft
fuperficies media, Ac inter quafliber duas /u perfi-
cies corpus medium. Ad probationem , eft dare
punitum maxime remotura, concedo:igitur ma-
xime propinquum Negatur con/equentia.

Ad confirmationem, fi line* reda tranleat per
duas fphxras fc contingentes. Dico , qudd h il-
lae fpharrx fine difeontinuz , non eftinconuc-
nicns,quod punita contalkus fint immediata; Ac
ramen linea per illas fphxras tranfiens non eftec
concinua:quia fi fuerit linea, vna ncccfle eft illas
fphxras efle continuas.

Ad fecundam confirmationem , vel inter pun-
itum, &c. Dico, quod inter punitum terminan-
tem , & quodlibet aliud eft linea media. Vel fi
formetur ratio fic ; vel inter punitum terminan-
tem, Ac omnia alia, eft aliquod intermedium, vel
nihil. Refpondeturdiftinguendo, quia vel aeri-
is hoc lignum , omne , colleltiuc , vel diftributi-
ie:fi diftributiucjtunc concedo, quod inter
punitum terminantem, & omnia alia eft aliquod
medium , fcilicet linea : fed fi accipiatur collcdi-
uc , dico qudd non ; quia nulla funt omnia alia
punita a punito terminante , vt patet in prarcc-
denti quxftione;fignum antem vniuerfale colle-
diue fumptum non poteft addi termino commu-
ni habenti infinita fuppofita.

Ad aliam.dico quod nullo modotquia non ha-
berent inter fe ordinem litus aliquo modo.

Ad altanum principale , negatur confeqnen-
tia. Ad probationem .concedo ad imaginationem,
qudd fi pandas grauitatis poneretur in vacuo,
vel non moucrctur : vel mouerctur fubito ; Ac di-
co qudd fuppofito.quid elTct vnum graue infini-
tum iuxta politum , ipfum non moneretur vclo-
eiiis ; nam ii» vacuo graue fimplex non mouerc-
tur velocius, quam faceret quarta pars eius, fi cf-
fet feparata.

* Ad nonam , negatur confcquemia ; quia pro-
pter multitudinem agentium approximat ornm
ftitim corrumperetur.

ANNOTATIONES.

1

£

T) Rims ponit, tjuod ia continuo non eft alitpta rtt in- n,

1 diuifibilu. Nota , quod tenentes iftam opinio- t**8m (k.
nero dicunt, quod duplex eft vfus huius nomi- bft-
n is punflm, Ac vterque conucniens. Vnus cft n*m'
vfus Mathematicus , Ac cft fidus per imagina-
tionem. Alius eft vfus naturalis , provt hoc no-
men punHsu habet iniccorrefpondcntiatn,ita
quod /upponir proaliqua re. Vfus itaque Mathe-
maticus cft , confiderando , quod inter panes li-
ne* /ibi inuiccm continuas fit res indiuifibilis,
ad quam partes line* terminantur , qui voca-
tur punlhis , Ac qudd etiam cuiufiibet line* fini-
t* extremitas fit res indiuifibilis, quz vocatur
pundus:& ita fimiliter imaginatur, qudd in»
ter partes fuperficiei fit longitudo indiuifibi-
lis fecundum latitudinem , Ac profunditatem,
ad quam partes fuperficiei fibi inuiccm conti-
nu* copulantur , & quod hoc vocetur linea. Et
ita imaginatur de fupcrficic inter panes corpo-
ris ad inuicem continuas. Et valdi bene polii-
bile cft quod fecundum tales fidas imaginatio-
nes imponantur nomina ad fignificandum , qux ,

taincn pro nulla re fupponum : ficut eft hoc no-
men vacuum , v cl hoc nomen chimera ; Ac tunc
ficut dicimus chimxram nihil efle fecundum tto
Icm fignific itionem , de virtute fermonis *, ita
dicitur, qudd punitus nihil eft, atque aded ne-
gantur omnes propohrioncs affirmariux, quibus
dicitur , punthu eft in linea , punfhu eft centrum
circuli , punfhu eft t et mi n tu linea , pwiEltu eft inditu-
ftiilu ; quia omnes dc rigore fcTmonis funt falfx.
Similiter negarentur ift* : Ivttu eft fuperftcies cer-
potu: linea rft longitudo , Acc. Sicur etiam ifta eft
falfa ; Ponent* eft Iocm privatur corpore.

Secundd dicunt, quod, hoc non obftanre,hxc IJ.
oratio , locus priuattu corpore , Ac hxc longitudo fine
latitudine, & profunditate, fimi bon* deferiptiones
huius nominis tantum; Ac huius nominis linea.

Et fi dicatur: igitur male negabas iftas propofi-
tiones.fi/Y4 rft longitudo fine latitudine , Acc. va-
cuum eft locus privatus corpore ; oucniam vera de-
feriptio debet prxdicari de deferipto vcr$. Re-
fpondent , quod bona defetiptio dicens tjuid
rei, , debet prxdicari dc deferipto vere ; fed bona
deferiptio declarans foiun» tjuid nominis , non
prxdicarur verede deferipto mediante hocver-
bo eft , fi deferiptum pro nulla re fuppenat ; con-
ceditur tamen vere prxdicari de deferipto ad
hunc fcnfutn : Poenus eft lotus privatus corpore , id
eft, hoc nomen vacuum omnia ca fignihcat,&
connotar,qiuc fignificar , Ac connotat illa oratio,
locus priuatus corpore. Sic etiam , lima eft longitudo,

&c. id eft, hoc nomen linea omnia eadem ngnifi-
car. Ac connotar,quz hxc oratio, lorgitudofine la-
titudine.

Er hanc fententiam confirmant aurhorirate
Commentatoris, qui *. buius.com. 60. dicit, quod
Mathematicus poteft vti talibus fidis imagina-
tionibus, & qudd propofiriones Mathematicx
funr in capitulo propolttionum imaginabilium,
qur funt quali fundamenta Geomettix .abfque
hoc, quod fit ita in re.Dicir etiam Commentator
qudd Mathematici poliunt ponere menfuram
maiorem ccclo.cumnon fit differentia inter ma-
gnum, Ac paruum incoquoindigcnri

Et fi dicatur ; fi tales propohtioncs dc virta- 14.
te fermonis funt falfx , Ac ill* funt fundamen-
ta Geometri* , fcquitur qudd fundamenta Geo-
metri*

QiKeftio III. 36 3

mctrlz fum falfit ; atque ita per ea non poteft ali-
qua conclufio dcmonftrari, quia quamuis ex ful-
fxs fequatur verum , tamen nunquam ex fallis
poteft dcmonftrari verum , faltcni oftcnfiuc , vt
paret i.Poftcriorum, text. 10. Rcfpondcnt.qubd
nunquam Mathematicus fupponit aliquod fal*
fum j atque adeo non cft verum, quod Mathema-
ticus fupponat aliquam magnitudinem clfc ma-
iorem ctrlo j fed folutn fupponit qudd imagina-
ri polliimus magnitudinem maiorem coelo. Mi-
nor probatur : in prima conciufionc Geometria:
dicitur, quod fuper omnem lineam datam con-
tingit triangulum xquilaterum conftirucre ; Sc
non cllct vera de virtute Termonis : quia fi pone-
retur diamecralis totius mundi , non poficc fu-
per eam triangulus xquilaccrus^collocari , nili
eirct magnitudo extra ccclum : igitur Mathema-
ticus non ponit talem propolitioncm fecundum
intclledum catcgoricum , fed fecundum intcl-
Icduin hypotheticum , fcilicct , quod fi clfct tan-
ta magnitudo , quantam pollemus imaginati,
tunc luper omnem lineam finitain datam con-
fingeret triangulum xquilaterum collocare ; ta-
men Mathematicus feribit illas propofitiones,
& conclufioncs categoricc propter breuilo-
quium.

Tertid , dicunt quod hoc nomen puntlus fe-
cundam vfum naturalem, cft nomen priuatt-
uum. quodpatcrt.de Anima, text. ij.vbi di-
cit Ariftotclcs quod pundus cft omnis diuifio;
& fic indiuifibile nominatur , ficut priuatio ; A:
ipfc vocat pundhiro,aut inftans diuihonem : quia
linea intclligitur diuidi per punctum ,& Com-
mentator, exponendo dtdum Ariftotelis dicit,
quodpunckum ligni ficac priuationem diuifibili-
tatisin magnitudine.

Quarto, dicunt ,quod nomen priuatiuum re-
quirit in fua fignificationc fubftratum , & cir-
ca illud fubftratum lignificat, vel coimotatca-
remiam alicuius difpolitionis ; & fic ligniri-
cat,vcl connotat illam difpofitionem nvgati-
uc:modo in fignificationc huius termini pun-
, magnitudo eft fubftratum, & dntilibili-
taseft difpnfitio , quam hoc nomen puntlus lig-
nificat negatiuc circa huiufmodi magnitudinem j
ita vt pundus fignificet carcntiam diuilibilita-
tis;vcl negationem diuifibiiitatis in magnitu-
dine. Quod bifariam intclligi poteft : vno mo-
do ,qu6d hoc nomen puntlus fignificet (impli-
citer non diuifibilitatcni in magnitudine j & hoc
non cft verum, quia tunc pundus nihil ellcr,
cum nulla fit magnitudo carens diuifibilitate.
Alio modo poteft intclligi , quod hoc nomen
funthu fignificet negationem diuifibiiitatis in
magnitudine , non (impliciter , fed diuifibiiita-
tis diltributiuc in eius partes quanritatiuas , per
hoc nomen totum fumptom dtftribmiuc ; & fic
debet intclligi fignificatio huius nominis pun-
itus , ita quod fignificatio pundi explicetur per
iftam orationem : magnitudo , nulla tora magni,

utda .Similiter, fignificatio inftantis explicetur
per hanc orationem : temput,(f- nullum torum trm-
p**,S< ideo quicquid attribuitur illi fubicdo mag-
nitudo,c. 7 nulla tota magnitudo, poteft attribui huic
nomini puntlus : verbi gratia , aliqua magnitudo
eft extremum magnitudinis finitx nulla to-
ta magnitudo cft extremum cius : igitur punitus
dicitur clfc extremum eius. Similiter , temporis
finiti aliquod tempus eft principium tamen
nullum totum tempus eft cius princtpiunv.igitur
Scoti oper. Tom. I /.

dicimus cjuAd inftans cft cius principium : 6c iti
iiinilitcr dc fine.

Quinto, dicunt, quod ifta nomina, corpus,
fupt rficits , linea , Sc punctu r, pro eadem rc lup-

{•ununt; quxcft diuilibilis IccUnduin longum,
arum, Sc profundum : fecundiun enim quod in -
iciligicur diuilibilis, Sc mcnfurabilis Iccundum
triplicem diametrum, vt dicitur j.Cccli.texi.i jt
illa magnitudo vocatur corpus rfed vocatur iu-
pcrficics , fecundam quod intclligitur diuifibi-
lis , Sc meniurabilis fecundum duplicem diame-
tri et rutn , circumfcripta diuifibilitate : vel snen-
furabilitate fecundiun tertium diametrum. Di-
co circumfcripta iccundum intclledum , vetbi
gratia , quando menfuramus pannum fecundum
longitudinem non menlurando latitudinem, vel
profunditatem, pannus,vt fic, habet rationem li-
nex: fed quando menfuramus ipfum fecundum
loginidincm , & latitudinem /ic, habet raiio-
nem fuperficici. Et fi cum hoc addamus menlu-
ram profunditatis, fcilicct fpilliiudiniseiusitunc
vt fic conucmrct fibi ratio emporis itave quan-
do proprie volumus loqui dc linea , (upcrficic,
& corpore :tunc li fune aliqua praedicata, qux
conucniant huic fubicdo totum corpus , vel tot 4
magnitudo , provt hxc dictio totum dillribuit par-
tes lecundiun triplicem diuilioncm i tunc illud
prxdicatum debet attribui huic nomini corpus ; U
vero prxdicatum conucnut magnitudini toti
provt hoc nomen totum diftribuit partes fecun-
dum duplicem dimcnfioncm i tunc ptoprie non
debet attribui huic nomini corpus, ie d huic nomi-
mini fupcrfuics: verbi gratia, vnum coipus tan-
git aliud corpus Iccundum ic totum , provt hoc
nomen totum dillribuit folutnmodo pattes diui-
fas fecundum longitudinem, fic Ltitudinennquia
tangit quamlibet carum , (cd non tangit coipus
fecundum fc totum , provt hoc nomen totum dt-
ftribuic partes fecundum trinam dimcnfioncm,
quia non fecundum profunditatem, innue» fi Iu-
lum tangeret primam medietatem , & non fe-
cundamjvcl prinum, Sc tertiam ,Sc non alias
duas , vel primam ccnteliitum,& non aliatn alia •
ru, Sc fic 111 infinitum, illud corpus non dicciecur
tagere altet u corpus, nili fecundiun fuperheiem.

Et ex hoc inferunt , quod quia locus non di-
citur locus proprius , nili yi quantum tangit lo-
catum, ideti Ariftotclcs non dixit, quod locus efi-
fet corpus : fed quod locus clfct fuperficics : fed
tatnen non debet negari iinipiicitcr , quod cor-
pus fit locus proprius,lcd debet dici, quod quam-
uis corpus fit locus proprius , tamen non dicitur
locus proprius fecundum illam rationem, fecun-
dum quam dicitur corpu$;fcd fecundum illatn ra-
tionem,fecundum quam dicitur fuperficicsificur,
licet Socrates fit homo,& albus, tamen non dici-
tur homo fecundum illatn rationem, fecundum
qua dicitur albus, fed fecundum aliam rationem.

Hxc opinio , licet fit fatis apparcns,cft tamen
aperte contra iurcntionem 1’hilofophi , ficut pa-
tet per totum illum fcxtutn:non enim videtur
quare Philofophus fcciflct tantam difficultatem
dc indiuifibilibus , nili edent aliqua talia : fuffe-
cillct enim oftcndete,qu6d nulla funt indiuifibi-
lia , quod tamen non fiicit : immo dicit manife-
ftum clTc , qu&d in tempore cft aliquod indiui-
fibile , quod dicimus clfc ipfum nunc ; &; manife-
ftu cft ex his, qux dida func,qubd in ipfo nunc ni-
hil moucatur.Tcncatur ergo lentet iaScoti in hac
quxft.qiix eft lententia omniu Peripateticorum.

H h & Vide

Vefnitienrt
vslteieru «
f litantur.

364 Lib. V I. Phy ficorum

Vide Scpnrni in 1 .dift.i. quxd.fi. fub.lit.L, §M «Jaionibus, qu* dicentur. Probatur, quia nili ve-
fecundam probationem. iocius in xquali tempore pertranfiret inaius , fc-

querecur, quod velocius non cliet velocius. Con-
* Icqucns eft ialfum. Conlcqucntia probatur, quia

Q^V jE S T 1 O IV, vclociusinxquali tempore, vel pemanlit maius,

y Jr . . ... . vetaninus, vel xquale : fi quius, habetur propoG-

Vtrum definitiones velocioris, ponit tum. Si xquale:tunc non edet velocius, fcd xque

oArifiotclcs in i flo C.fwt bonx? vclox- Si rainus» tanc c(lct tudim, non velocius.

J Secunda definitio probatur, quod velocius in mi-

Atiffotc. t tert, f x. A atriJHS. St ali j intetprern D.Thom. nori tempore perrranfit maius , quia velocius in

IkI j Alb tun. i.r.f. Suar. ttm.i.Mtt Jijp feH.f.n.s. xquali tempote pertranfir maius

‘ Ro“0“'' r"‘' "roPore

probatur , quia excellus ille, quo fpatium per-
I, Rcvitvs qudd non : quia prima tranfitura a velociori excedit pertranfitum a tar-

definitio dicit, qu td velocius eft, quod diori , eft diuilibilis, Sc per confequens medietas

io eodem tempote pertranlit maius, illius prius pertranfibitur ,quam totum :& per
quod h ita ellet ; tunc /caucrctur, qu6d vir ima coniequens in minori tempore pertraniitur ma-
iphxra non mouererur vc/ocius, quam orbis Lu- tus. 1 crtia definitio probatur , fcilicec qu£>d in
nx. ConJequens eft falfum. Conlcqucntia pro- omni tempore velocius perrranfit xquale: quia
batur : quia vlrima /pbxra, & orbis Lunx tranfi* tn minori tempore velocius pertranlit maius.-igi*
eunt xquale /parium in eodem tempore , quia in tur in minori tempore pertranlit xqualc.Conle-
eoJcm tempore circumeunt omnia. quentia tenet : quia prius pertraniitur xquale.

Secundo, quia velocius in eodem tempore quam maius,
pertranlit xquale; igitur non perrranfit nuius. Secunda conclufio.Prxdiiftx definitiones funt
Confequcncia tenet; aliter enim fpatium ellet verx , fpatio quiefccntc , aut imaginato quicfcc-
inaius , Se xquale. Confequcntia probatur , po- re : quia li fpatium contra moueatur , illae defini-

fito quod aliquod mobile moneatur fuper ali- tiones iuntfalfx. Sccnndb, lmclligcndx fune de
quod (parium , iravt continue per mobile Ipa- fpatio non condcnfato , n?c rarefacio : quia pcc

f/um rarefiar , iravt in fine rorum fpatium fit rarefattionem fpatij tardius in minori tempore

rarefa&um ad duplum , Sc moueatur vnum aliud poccll per tranlirc maius; Sc percondenlationcm
velocitate dupla, fpatio non rarcfa&o;tunc iftud Ipatij velocius in maiori tempore pertranliret

mouetur in duplo velocius ;& tamen fpatium minus. Terno , intclligcndx iunt detinixiones

perrran/irum ab vno eft prxeise xquale fpatio dc fpatio lineari, & non dc fpatio corporaliiquia

petiranlito ab alio : igitnr velocius in eodem fic totum femper inouetetur velocius fua paac,

teinporc pertranlit prxcisl xquale. quod eft falfum.

Tertio , moueatur mobile duplo velocius per Ex bis (equitur , quoJ li aliquod mobile per-
aliquod fpatium ad aliquem terminum, Se ab eo- tranlibit aliquod fpatinm pluies in eodem tempo-

dcrarenninoreaertaturad terminum vnde venit; re, quod illud mouetur velocius, iicur ponebatur
tunc iftud mouetur in duplo velocius per caliim, in vno argumento, qutid mobile mouetur ad ali*
&ramcn pcrtranlir prxeise xquale fpatium. quem terminum, & ab inde moneretur ad termi-

Qu uro , fcqucretur quod motus fadlus in in- num- vnde venit. Secundo , (equitur quod illud

ftanti non ellet velox, neque tardus. Confequcns mouetur velocius , quod in eodem tempore per-

cft falfum, quia mutatio inftanranca eft omnium tranlit plura fpatia xqualia:ficut (i vnum mobile

vclocifTima. Tenet confequcntia, quia tu definis dclcribat duas iphxras , Se aliud non v nam tan-

vdocius per tempus, Sccum moueatur fubicl», tum ficucaliqua illarum. Tefctio , fequitut qood

non mouetur in tempore. velocius mouetur illud, quod in eodem tempote

Quinto, moneantur duo mobilia.licqubd mo* pertranlit tantum fpatium , cum aliqua portio-
bilc tarduin deferibat vnam paruam fpbxram in «e alterius Ipatij, (icuc li aliquod mobile drferi-
vna hora i & mobile velocius deferibat duas bu- bat fpbxram in aliquo tempore , deferibat can-
iufmodi parius fphxras ; tunc iftud mouetur in dem fpbxram cum portione alterius fphxrx ,ip-
duplo velocius , Se tamen non pertranlit maius fuin mouetur vclociits.

fpatium : quia fpatium perrranmum ab vno eft Conira conclulioncm arguitur : quia iftacon-
prxeise xqtulc fpatio pcrtranlito ab alio : igitur fequentia non valet ,ifli duo orem fimul incipiunt

prxeise xque velociter mouctur,quod eft contra oriri, eir continue maior pars peroritur de vno, quamde

cafum. alio : igitur Ule arens ejl citius per ortus cuius maior

Oppofitum arguitur per Ariftotclem in ifto par 1 erat continua per ori a\ igitur definitio non eftbo-

fcxro.tcxc 1 x.vbi probat tres definitiones velocia- na ; qua dicitur , quod velocius eft , quod in co-
ni : quarum prima eft ifta. Velocius ejl , quod in eo- dem tempore pcttTanlit maius. Probatur conle-

dem t empore pertran fu maius. Secunda , velocius ejl, quentia : quia ille arcus, cuius maior pars conti-

qttod in minori tempore pertratjit aquale. Tertia, ve - nue eft pet orta, veloci iis oritur ; ex quo in eodem

Iocius e(l, quod in minori tempore pertrsotfit maius : Sc tempore inceperunt oriri,& tamen ille arcus non

illam Ariftotclcs ponit fecundam. deferibit maius fpatium, ex quo in eodem icmpo-

Notandum , quod velox & tardum , aut etiam re ambo funt orti,& antecedens apparet per Au-
vtlocius,3c tardius non dicuntur nifi in compara* thorem de Sphxra, qui ponit dc duabus quartis,
tione ad alium motum ; S: ideo fi in toto inundo quarum vna eft pars xquino&ionalis , Sc alia zo*
non eftet aliquis motus nifi vnus, nec aliquis fuif- diaci , quod iftx quarrx fimul incipiunt oriri , Sc

fet in prxtcnro ad quem pottiillet comparari, ille continue maior pars eft perorta de quarta zodia-
motus non diceretur velox, nec tardus. ci , quim de quarta xquinoftialis , & tamen illx

Hoc ftante, ponitur ift.i conclufio.Definitioncs quarrx fimul lunr perorrx-

prxdi&x funi bonx, obferuatis quibufdara con- Secundo , fit vnus tiiaji gulus orthogonus A,

B,C,

i igitur in mi-
Conlcqucntia

Qua^ftio V.

B, C, & defcendar C lacus per latus,/?, C.', Sc £
concra, vtrumqnc *qui velociter ficuc reliquum;
donec coniungantur cUm bafi A ; tunc iftx dux
lineae mouentur aeque velociter per cafum,& ta-
men vna earum pertranfit maius fpatium , quam
reliqua ; igitur non feraper velociiis pertranfit
maius fpatium. Minor probatur , quia linea At
C defcendic per lineam oppofitam maiori angu-
lo, fcilicer per lineam oppofitam angulo redo;
fed linea B, ^defcendic per lineam oppofitam
angulo acuto folum : igitur linea A,C pertranfic
maius fpatium in eodem tempore, quim linea Bt
C & tamen xqu£ velociter mouctur per cafum,
vt patet. Si dicatur, qu«Sd ex quo xque velociter
moueretur , quando linea B,C erat coniunfla
cum bafi,nunquam A,C coniungetur.ex eo qudd
^IjCperirifitper maiorem lineam. Hoc non va-
let : quia ex quo quaslibet illlrum linearum mo-
netur per aliam, impoflibilecft, vnam prius cort-
tungi cum bafi, quim reliquamtigitur nccefte eft,
quodambx fimul coniungantur.

Tertio, fuit A,B, dux virgx perpendicularirer
ere&x fupec aliquod planum , qux caufent vm-
bras xquales ; & fint duo luminofa xqualiter ap-

firoximata virgis, qux continui afcendant xqua-
iter , donec vnum fupcrponatur xqualiter alte-
ri, & aliud alter! ; tunc fint duo mobilia, fcilicet
C, D in terminis vmbraru, qux caufantur in Vir-

f;is AtB,Sc moueantur illa mobiliaproportiona-
iter ad diuifionem vmbrx ; tunc pono vlterius,
qu6d virga A continue diminuatur fecundum
quod luminofum proportionaliter afcendit ad

Sancum fibi perpendicularlter fuperpofitum.
‘ane iftis fuppofiti$,arguiturfic:mobile C.quod
ponitur in termino vmbrx virgx A , mouetur in
duplo velocius, quim mobile tamen prxei-
scpertranfitxquale fpatium ; igitur non oportet
quod velociiis in xquali tempore nerrranfear ma-
ius fpatium.Maior prbbatur,quia habet duas cau-
fas velocitationis fui ttiotus , vnam, fcilicet, di-
tninutionem virgx A,Sc aliam, fcilicet accclTum
Juminofi ad pun&um perpcndiculariter fitpra
politum virgx ./4; quia per quattilibet illarum
caufarum,dato qu6d alia non elTer, xque veloci-
ter mouererur C,ficut fligitur ex quo niic habet
vtramque , velocius in duplo mouctur. Minor
probatur : quia in principio ille vmbrx erant
xquales , Sc xque citb erant confumptx per ca-
fum , Sc mobilia C, D mouentur fecundum diui-
fionem vmbrarum;igitur prxeise in xquali tem-
pore deferibunt xquale fpatium,

Quartb , fint dux columnx A, B, creCtx per-
pendicttlaritor fuper planum , fuper quas cadunt
dux trabes xquales in magnitudine, & in ponde-
re concurrentes in medio pundo plani inter duas
columnas, qux trabes fint, C, D, Sc imaginentur
illx trabes defeendere xque velociter per diuifio-
nem illarum columnarum ,itavt illx columnx
continue xque velociter confutuantur ; & tunc
volo, qubd in illo dcfcenfu columna A aliquali-
ter incu ruetur non incuruata /?-,tunc illo cafu po-
fito,trabs C velociiis mouetur, quim D, & ramen
in eodem tempore pertranfeuntur xqualiarigitur
non oportet , qubd in eodem tempore velocius
pettcanleat maius. Maior probatur,quia columna
A, per quam dcfccdit C, xqualiter mouetur ficui
■S: igitur quantum cft exparte confumptionis
columnarum C, Sc D, xqualirer dcfccndunt , fed
vitra hoc C habet iuuamentum ex mutatione co-
lumnx figitur pro tunc velocius defeeodit.
Scnioper. Ttm. II.

QuintA, feqnerctur quod aliqua srijne veloci-
ter mouerentur per vnam horam, Sc tamen nullo
gradu velocitatis xque mouerentur velociter;
Confequens cft falfum. Confcqucntiaprobatur,
pofito quod vnum mobile continue intendat
motum futim per horam, & aliud continue remit*
tat.dr incipiat vnum tnoucri ab illo gradu veloci-
tatis , ad quem terminatur motus alterius , & fic
fequitur confequens.

Ad illa refpondetur. Ad primum dico , quid
verum eft , quid ifta confequcntia non valet ; Sc
negatur confequcntia, quid propter hoc defini-
tio velocioris non valeat. Et ad probationem di-
co.quid ibi fit recompenfatio in partibus pofte-
rioribus temporis, quia licet fit maior pars conti-
nueperorta, tamen hoc cft continue minus, & mi-
nus. Erfiquxratur, quando incipit fieri tccom-
penfatro , illud cft difficile dicere ; tamen poteft
dici, quid in primo inftanti , quo iftx incipiunt
oriri, incipit fieri recompenfatio.

Ad fecundum dicitur, quid cafus non eft pof- 6
fibilis naturaliter : quia impollibile eft , quid
quodiiber illorum laterum dclccndat per reli-
quum, Sc hoc xque velociter : quia ex hoc infer-
tur euidcnrcr, quid non xque velociter mouetur,
vr dedudum fuit in ratione.

Ad tertium, de luminofis, dico quid licet vm-
bra virgx A in principio diminuatur velociiis;
ramen versis finem diminuitur tardius , Sc idci
diuifio virgx, qux in principio fuiteaufa dimi-
nutionis diuifionis velocioris vmbrx, in fine cft
caufa retardationis illiusdiminutionis. Aliter di-
citur,quod quando dux caufx concurrunt ad ali-
quem cfFcftum, quarum ambx non plus facerent
ad illum, quam faceret altera illarum;tunc ambx
illx eaufx non funt rcputandx.nifi quafi vnius cf-
fe&us caufa: modo fic cft in propolito , afccnlio
luminofi,& diminutio virgx, iftx dux fimul fum-
ptxnon plus faciunt ad diminutionem vmbrx*
quam faceret altera illarum.

Ad quartum, dico quid trabs C prius mouctur
velocius ratione illius incuruarionisjfed poftea fic
recompenfatio , & mouetur tardius in quantum
poftea deferibit lineam circularem illius incurui-
tatis.fcu incuruationis,vbi fi non fuillcc fa&a in-
curuatio , non oportuilTct dcfccndilfe nifi per li-
neam rc&am.

Ad quintu, conceditur confcquens:tamcn in illo
cafu dicitur, qu6d fub gradibus mouctur xque vc-
lociter.Kat iones principales fuht folutx in quxft;

Q_v A s t i o V.

ZJtrum rvclocitat motutfit attendenda
penei ftatium in tanto tempore
pertranjitum.

Atirtot. bit uxt. tx. Vide Authoret citatos j utjl.

uttinti.

Rcvitvr primd quid onn : quia j
tunc fcqueretur,quod maius mobi)e,cx-

teris paribus, moueretur velociiis, quim

mobile minus.Confcqucns cft falfum : quia qua-
driga non mouetur velocius equo trahente qua-
drigam Trobatur confequentia,quia maius mobi-
ledeferibie maius fpatium, quim minus.

Secundo , fequeretur quod totum moueretur
velociiis fua parte» Confequens eft falfum , quia
Hh 4 ici

Pini fit JUM-
fitome.

Io emoi "fttM
ttnfiierond*
«fi Jifiohtio
terminorum.

$•

Jo tnttH rfi
i rtenfi* , (y
inteofit.

3 66

in conrimiis prs & torum moucrrarorrodcm
moJo ; quia.vc patet j.huioi, tcxM#.fl: / udem
c/lmorusrotiiis, ^pariis.

Tertio , ponatur qmVd inrer duas Jmeas arque
di/lantes, ponantur du* trabcs;vna maior, & aJia
mino r /ecundAm longitudinem.*' vtraque trabs
/ecundum vnum extremum rangat alteram Ii-
i) earum , fle motu continuo moueatur, donec
reliqua Umo 1 tanger ; tunc certum c/l, quod trabs
minor mouerur velocius ;& tamen trabs lon-
gior tantum /patium dcfcribit,/icui breuior . igi-
tur ii penes fparium dcCcripcum attendarur velo-
citas,/equitur quod ili* trabes xque velociter
mouerentur.

Quarto , requerctur quod fphxra , vel cir-
culus maior circuiret velocius , quam fph*-
ra , vd circulus minor. Confcquens crt fal-
fum : quia vterque in eodem tempore circa idem
centrum pnrcise complet Cium circulationem;

Sc per confcquens xque velociter mouenttir.

Quinto, quia in motu alrcrationis nonper-
tranlitur aliquod fparium ; igitur cius velocitas
non attenditur penes /patium in tanto tempore
deferiptum.

Sexto, poteft argui deaugmenrarione , 8c di-
minurionc , in quibus non attenditur velocitas
penes fpatium pertran/itum , fed potius penes
quantitatem acquifitam,vel deperdwam.

Oppo/itum arguitur per Ariftotelem in i/lo
fcxto.texr.t J.fle patet ex definitionibus velod»ru:
nam velocius eft , quod in xquali tempore per-
tran/it maius fpatium , fic in minori maius , fle in
minori xqualc ; igitur ex hoc , quod maius , vel
minus /patium pertran/itur, eft maior, vel mitior
velocitas ; fle per confcquens penes huiufmodi
fpatium cft attendenda velocitas.

In quxltione primd videbicur.quid cft veloci-
tatem attendi penes aliquid in'generali. Secun-
d<S , videbitur fpecialircr de motu locali redo.
Tertio, de motu circulari, Quartd, de aliis moti-
bus confequcnrcr.

Quantum ad primum.notandutn quud in mo-
tu quolibet c/l confidcrandavia.feo diftanria ter-
minorum , fecundum quam procedendo abvno
terminorum ad reliquum , e/l fucceflio in mo-
tu ; & huiufmodi di/lancia in motu locali voca-
tur fpatium, & tranfumptiuc in aliis motibus po-
teft vocari fpatium , fle <ic in omni motneft ima-
ginanda di/lancia localis , vel formalis inter ter-
minos motus.

Sccundb , notandum quod ficut in qualitati-
bus’c/1 cxrcnfio qualitatis , fle intendo , ita c/l et-
iam in motu : nam exten/io fubie&i in qualitati-
bus vocatur exten/io qualitatis ; & multitudo
graduum in eadem parte fubic&i vocatur inten-
fio qualitatis , fed duratio illius vocatur eius ex-
tendo ; fle ideo ficut differunt qualitas maior , &
qualitas intendot, ita ctiain differunt motus ma-
' ior , fle motus velocior : quia ille motus c/l ma-
ior , qui maiori tempore durat ,& ille motus ve-
locior, quo in minori tempore maius percranfi-
tur. Ex quo patet , quod velox , fle tardum defi-
niuntur in comparatione ad tempus , fle ad Ipa-
tium,quod acquiritur tanto» vel tanto tempore.

Et ex iUo /equitur, quod motus inftantaneus non
e(l velox, neque tardustquia velox fle tardum de-
finiuntur tempore.

Tcrtid notandum , q»od vclociratvm motus
attendi penes aliquid non c/l aliud , quito feire
quid c/l illud , per quod poffumus cognofeete

JLib. V f. Phyficorum

e/fc velocius alio : verbi gratil , d qum-

tur penes quid attendatur longitudo corporis:
i/la quxftio petit certificari de menfuta, median-
te qua poffumus cognofcere longitudines corpo-
ris: jcave i/la qux/lio peoes quid attenditur ve-
locitas motus, petat certificari de illo , quo noto,
po denius cognofcere de motu quantus fit in ve-
locitate.

Quarti, notandum, quod illud penes quod at-
tenditur velocitas, debet effe notum inuariabile,
immobile, quemadmodum menfura magnitudi-
num debet clfc fine augmenratione, flediminu-
tione. Ec d dicatur nullum c/l tale, quod Iit /im-
pliciter inuariabile, fle immobile , per quod pof-
urcognofci velocitas: igitur fru/lra ponuntur il-
is conditiones. Refpondetur , quid licit nul-
lum dt tale, hoc tamen non obftar , quin per hu-
iufmodi lineam imaginabilem immobilem, pofli-
mus ccrtificatc de motu, quantus cft in velocita-
te : quemadmodum per lineas imaginat aactnifc»
camus dc proportione magnitudinum.

Item, notandum quod duo concurrunt ad ve- 4.
locitarem motus ,ocr quorum quodiibet poteft Aiv*UtiU’
cognofei quanta c/l velocitas, fcilicct proportio mtm **
potenti* motoris ad rcfiftcntiam moti i & quali-
ter penes hoc attendatur velocitas, didum fuit
fuperius. Sceundb, concurtit fpatium pertranli-
tuin a mobili, & magis proprie attenditur velo-
citas penes fpatium deferiptum a mobili , quam
penes proportionem potenti* ad rcfiftcntiam.

Primb ,quia illud fpatium cft nobis norius ; fed
proportio potenti* ad rcd/lentian» non cogno-
fcitur nid arguitiue , fle ex confcqucnti , eo quod
talis proportio non dentitur. Secundo, quia fpa-
tiiun ponitur in definitione vel*ei«ru,3c ideo ipa-
tium videtur magis dc intendonc velocitatis,
quam proportio potenti* ad refiftcnriam.Terrib,
quia huiufmodi proportio potenti* ad refiften-
tiam cll caufa velocitatis ; fed fpatium • per-
tran/itum c/l qua/i cfic&us:modh in naturalibus
efferius funt nobis notiores caufis j igitur potius
dcucnimus in notitiam velocitatis per fpatium,
quam 'per ptoportionem potenti* ad rcfiftcn-
tiam* fle patet in generali quid c/l velocitatem
attendi penes aliquid* h*c deprimo.

Quantum ad fecundum , fit prima conclufio
i/la : Velocitas motos localis redi non eft atten-
denda penes maximum fpatium corporale , vel-
fuperficialc deferiptum a corpore moto. Ptoba-
tur.quia/iitacffct ,tunc fcqueretur , quod nul-
lus effet motus vniformis.ncc poflet effe. Confe-
quenseft falfura. Confcquentia probatur, cx de-
finitione motus vnifortrm: nam b motus vnifop-
mis cuiuflibct pars mouetur *que velociter ficut
totum; fed nullius totius aliqua pars deferibit
totum fpatium corporale, vel fupcrfidale, quod
totum deferibit : igitur fi penes huiufmodi fpa-
tium attenderetur velocitas «nullius totius pars
moneretur xque velociter ficut totum. Etpev
confcquens nihil moucrctur vniformiter. Se-
cundo , fcqueretur quod femper maius mobil«
moneretur velocius minori. Confcquens eft fal-
fum, quia vnum paruum plumbum dcfccndit in
vna hora dc fphxra ignis vfque ad centrum : fle fi
vnum magnum lignum moueatur cx tranfuerfo
in eadem hora, certum eft , quod illud plumbum
mouetur velocius ; fle tamen maius fpatium cor-
porale deferibitur a ligno , quam a plumbo. Tcr-
ti6,quia illud alteratur velocius quod per maio-
rem partera fui recipit qualitatem, quam illud,

quod

quod per minorem : igitur illud mouecur velo-
cius, quod deferibit nuius fp.it ium corporale.
Confequentia tenet per firnilc; & antecedens ap-
paret,quia penes extenfionem qualitatis per lub-
ie«ftum non accenditur intenfio qualitati s,fcd pe-
nes pluralitatem graduum in eadem parce fubic-
&i ;&idob dicit Authot fex Principiorum,qu^d
margarita cft albior, quam albus equus.

Secunda conclufio. Penes fpatium lineare de-
/criptum a toto corpore moto,non eft attenden-
da velocitas motus localis refti. Probatur , quia
tunc fequeretur,qu6d velocius motum mouerc-
tur tardiiis , vel xque velociter. Confequens cft
falfum. Confequentia probatur per vnam ratio-
nem ante oppofitum , fcilicet , polito quod in-
ter duas lineas xque diftanccs line dux trabes in-
aequales fecundum longitudinem ; tunc minor
trabs velocius mouecur, & tamen xquale fpa-
tium lineare deferibit fpatio deferipeo a trabe
maiori-

Tertia conclufio : Velocitas motus c localis
redi eft attendenda penes fpatium lineare ab ali-
quo pun&o fui moti deferiptum , & ira fcquitur
exprxcedcntibus. Sed tunc rcftat difficultas, an
huiufmodi velocitas fit attendenda penes fpa-
tium lineare deferiptum i nundo vclociffimc
moto , vel a pundo medio , Icilicet centro cor-
porum motorum. Tunc ponitur ifta conclufio:
Penes lineam deferipeam a pundo vclociffimc
moto eft accendenda velocitas motus localis re-
di. Probatur : quia penes illud cognofcitur ve-
locitas, quo noto poteft cognofci de velocitate
quanta fit , fed nota linei deferipti a pundo ve-
lociffinic moto, cognofcitur velocitas quanta eft,
igitur,&c. Maior patuit prius, quia hoc intelligi-
mus pet velocitatem attendi penes aliquid. Mi-
nor probarurs quia pundus vclociffiuuis eft pun-
dus notiifimus corporis moti \ ideo linea ab ipfo
deferipra cft notiffima ; ficut patet in fpharris dc
Jinea media inter duos polos , vt de linea xqui-
nodiali. Secundo, quia quodliher mobile tan-
tum fpatium pertranfir, quantum ab aliqua fui
parte pertraniitur ; fed maximum fpatium deferi-
ptum ab aliquo mobili eft fpatium deferiptum a
pundo vclociffimc moto : igitur huiufmodi fpa-
tium cft maximum fpatium deferiptum ^ mobili,
6c penes talia attenditur velocitas : crgo,&c. Mi -
nor patet per definitionem velocioris : nam velo-
cius cft,quod in minori tempore pertranfir maius
fpatium.

Contra conclufionem arguitur primi , quod
non quodlibet eft ira album , ficut aliqua pars
eius eft alba : igitur ita nec quodliber ita veloci-
ter mouetur, ficut pars cius vclociffimc mota.
Antecedens apparet dealbcdinc vniformiter dif-
formi , qux non eft inccnfior , quam gradus cius
medius. Secundi , quia poffibile eft, quid alicu-
ius mobilis nullus fit pundus vclociffimc motus:
ergo, &c. Tertii, pofito quod mobile rarefiat
fecundim partes anteriores ; tunc continue cft
alius , & alius pundus vclociffimc motus : igitur
penes nullam huiufmodi lineam eft attendenda
velocitas. Quarti , pofito quid fint A,gc B duo
mobilia, quorum fupcrficies antecedentes r qua-
liter procedant , fed fuperficics , fcu pars ante-
rior i plui s B condenfetur ; tunc ifta duo mobilia
xque citi venient de termino ad terminum : igi-
tur xque velociter moucntur , & tamen ipfius B
aliquis pundus velocius mouetur, quim alius
pundus ipfius A jigitur penes lineam, &c. Quin-

QusefHo V. 1^7

ti , fequeretur quid fi Socrares .Plato xqui
velociter moucrcntur determino ad icimiuum,
quid tunc , fi in illo termino motus Socrate»
extenderet digitum, Socrates moueretur vclociis
Platone.

Ad ifta rcfpondetur. Ad primum, concedo an-
tecedens,& nego coufequemiam : quia non con-
fimiliter fit denominatio ab albcdiuc » & a motu; ■
quia non quilibet gradus albedinis luiucit ad de-
nominandum fubicdum ; fed quilibet motus be-
ne fufficit. Ad fecundum ,dico quod non opoi-
tet, quod talis linea deferibatur, fed lufficii ima-
ginata : quia per hoc cognofci poteft quantitas
velocitatis. Ad tertium confimilitct : quia liccc
fit continue alius, & alius pundus vclociffimd
motus, tamen cft idem xqniualcoccr. Ad quar-
tum , poteft concedi qutid B mouetur velocius,
quiun A, licet xque cito veniant ad tcrminumi&
hoc idem habet concedere ponens, quod veloci-
tas attendatur penes lineam deferiptam a medio
pundo. Quod probo, retento eodem calu : quia
illud mouetur velocius* cuius medio pundo dc-
feribitur maior linea i quia (i B non fiiificr con-
dcnfacum , tunc fuillcnt xquales linea: deferiprx
per media punda At&B , fed tunc maior linea
deferibitur a medio pundo ipfius B ,dc quanto
medius pundus plus appropinquat ad partes an-
teriores : igitur , &c. Ad quintum , conceditur
qu6d extendens digitum versus finem motus ve- .
lucius tnouetuc i fed hoc non cft nili in quantum
motus digiti per expullioncm vclocitatur vitra
motum corporis ; & fic patet penes qu d fit at-
tendenda velocius motus localis redi : & hxc dc
fecundo.

Quatirum ad tertium , nota quod poffibile eft,
quod aliquod corpus moneatur citcularitcr , &
non alio motu;& quod velocius moucatur, quam
circumeat : & poffibile cft c ^ntra , quod velo-
cius circumeat, quam moucatur: vctbi gratia , in
exemplo : fint duo grauia, quorum vnum defccn-
dac pcrpcndicularitcr ad centrum , & aliud xqui
velociter defccndar, non tamen pcrpendiculari-
tcr,fed cx tranfucrfo>& fit primum A, fecundum
B ; tunc A mouetur xque velociter cum B,Sc ta-
men dcfccndit velocius , quia plus appropinquat
ad centrum »ita fimiliter cft demotu circulari,
vel fphxrico : nam circulus xquinodialis mouc-
tur velocius , quam circulus minor in fphxra , &
non Circuit velocius, immbprxcisc xque velo-

7-

&hbi!t ptttfl
Veleriki me.
meri, (V ter.
diiit tinum-

citer : quia prxeise in eodem tempore ma-
ior circulus, 6c minor complent fuam circula-
tionem.

Idcb hic cft duplex dubitatio. Prima , penes
quid attendatur velocitas circularis motus. Se-
cunda, penes quid attendatur velocitas circui-
tionis, fcu circuitio. Ad primam rcfpondetur
ficut dc motu locali redo , qubd huiufmodi ve-
locitas cft attendenda penes lineam dcfcriprnm i
puncto vclociffim* moto : verbi gra lia, ccrlum
xqu£ velociter mouetur , ficut circulus xquino-
&ialis. Parer , quia ille pundus cft notiffimus
in calo : quia medius inter duos polos. Et fi ob-
jiciatur, tunc fequeretur , qtibd fi vni rotx cir-
cumdudx colligaretur vnus baculus a centro ad
circum fcrcntiam.qubd tunc illa rota xque velo-
citer mpuetur , ficut cxtrcnjapars illius baculi.
Secundo, fequeretur quod per folam attenuatio-
nem rotx vclocitatetur motus circularis. Confc-
qucnscft falfum : quia adhuc manet eadem pro-
portio poccntix ad rcfiftcntiam. Tenet conlc-
H h 4 quentia:

V»!$titdt m*i
ime tirtmlm-
rit,(jr t irent-
ticitu fenti
J mi >i ar<fu4-

9-

rtUti/v au-

gmtntMtitnu
ftmn quidtft
strtnJtnJ *\

36 ff Lib. V I. Phyficorum

^rientia : quia per folam attenuationem pars cir-
cmn&rnma/is imiorem lineam defcriberet. Re-
fpor.dctur , negando eonfcquentiam j quia con-
dufio intclligi debet de corpore redufto ad
fphzricitatem . Aliqui ramcii concedunt confe-
quem, quod ralc mobile mouctur velocibs,ficut
extrema pars eius. Ad lccundam,conccJo confe-
qnens : quia ex attenuatione rot* quodammodb
diminuitur reiiflentia, 5c ideo intenditur veloci-
ra». £r /ciendum, quod velocitas non attendi-
tur '/impliciter penes buiufmodi lineam, fed
Penes illam lineam, & numerum replicationis il-
lius Uner.

Ad fecundam dubitationem refponderur , po-
nendo iftani conclu/ionem : Circuitio, ^ /eu velo*
ciras circuitionis eft attendenda penes angulos
deferiptos circa cenrrum ; ita (cilicet, qubd illud
duplo velocius circuir , quod in eodem tempore
duplum angulum circa ceikrum defcribir.Proba-
tur , quia penes huiufmodi angulos deferiptos
circa centrum , Aftrolog: menfurant ad inuicctn
omnes motus corporum cceleftium. Secundo, fe-
queretur quod Sol non mouercrur-duplo velo-
cius Marte. Confcquens eft falfum,vt parer in
fphzra : quia Sol complet Tuam circulationem in
anno , Mars ver& in duobua. Confcquens proba-
tur,quia Sol non pertran/it duplum Ipatium, im-
mo cum fphzra Martis fit multo maior, qu>m
. fphzra Solis, multo maius fpatium pcrtranfitur &
Marte.quam a Sole, nifi attendendo velocitatem
penes angulos deferiptos, Sc penes numerum an-
gulorum deferiprorum. Sed obiicitur 2 Maxsmo-
uetur velocius Sole, quia perrranfit fpatium plus
quam in duplo maius fphxra Solis : Sc non mo-
uerur velocibs nili circumeundo: igitur velocius
Circuit , quod eft contra prxcedcmem conclufio-
nem. Refpondcrur/concedcndo antecedens; Sc
negando confc^cntiam : quia non lequitur A
monetur vclpcffts , quam B , Sc non nili defeen-
dendo ; igitur A velocius dci'ccndir,quam B, po-
(ito qubd B defccndat pcrpcndiculariter ad cen-
trum , Sc A moucutur velocius ex tranfuerfo , Sc
indire&o versus cencrum.Et /ic patet penes quid
fit attendenda velocitas motus circularis, Sc mo-
tus circuitionis.Et hxede tertio.

Quantum ad quartum deaugmenratione.cft
prima conclufio ifta ; velocitas augmentationis
non eft attendenda penes acquifitum ad iftum
fenfum , quod illud non augmentatur velocius,
cui maior quantitas acquiritur in eodem tempo-
re i nec illud tardius, cui minor quantitas acqui-
ritur ; nec illudxqualiter, cui acquiritur xqualis
quantitas , ( & proportionalitcr dicitur dc dimi-
nutione. ) Probatur , quia fi parua herba, Sc ma-
gna arbor augmententur in eadem hora,itavc
vtrique acquiratur quantitas pedalis, certuin eft,
quod iftx magnitudines funi inxquales. Primo;
ad expcricnriam, Sc communem vfum diceremus
herbam multo plus augmentatam , quam arbo-
rem. Secundo , quia illx augmentationes lunc
inxquales , quarum vna eft infcnfibilis ,& im-
manifefta, Sc alia fcnfibilis , & manifcfta ; modb
augmentatio herbx eft fcnfibilis , Sc arboris in-
fcnlibilisrergo.flcc.

Secunda condnfio:Velociras augmentationis
attenditur penes proportionem acqoifitiad prx-
exiftens , fcilicct , qubd illud eft xque velociter
augmentatum , cui in eadem hora eft acquiiita
xqualis propofitio magnitudinis aduenientis ad
prxcxiftciucm : Sc idcb fi vnum pxruuro animal

tiW, frm-
m*lt

vc mufca,augmenreriir ad duplum Ac vnum aliud
animal magnum in eadem horaaugroenictur ad
duplum , ifta duo «que velociter augmentantur,
non obftante.quod multo qsaiot quantitas acqui-
ritur vni.quim alteri.

Tertia conclufio : Velocitas rarefaftionis non VtUdtm
eft attendenda penes exrenlionem.fed oenespro-
portionem, qux eft acquifiti ad pixcxiltcns : quia
quantum ad hoc eft idem iudicium dc aogmen-
tationc , Sc rarcfa&ione. Dt altcrarionc dicetur
fuper 7. huius. Patet igitur in quolibet genere
motuum, penes quid, fcilicct tanquam penes ef-
fedum,fit attendenda velocitas motus: & hxede
quarto.

Rationes, licet fint fatis folutx ; tamen ad pri-
mam negatur confequenria, quia penes fpatium
corporale non attenditur velocius , quemadmo-
dum prxfupponic ratio.

Ad fecundam, negatur confcqu entia, propter
eandem caufam.

Ad tertiam , dico qubd illa ratio prxfupponir
velocitatem attendi penes lineam dclcriptam i
toto corpore motoimodb hoc eft falfuin : fcd at-
tendenda eft penes fpatium lineare deferiptura a
pundo vclociflinic moto.

Ad quartam , negatur confequentla; quia li-
cet fphxra maior velocius moneatur, tamen non
velocius circuk.co qubd fphxra, vel circulus ma-
ior,Sc minor poliunt in eodem tempore deferibe*
rc angulos xqualcs circa centrum.

Ad quintam, dico qubd licet non fitibifpa-
tiurn locale, attamen eft ibi Ipatium, id cft,dift»n-
ria formalis inter terminos , fecundum quam eft
fucccftio ab vno termino ad reliquum.

Ad fextam de augmentatione , dico qubd nec
attenditor penes fpatium, nec penes quantitatem
acquifitam.vcl deperditam, fcd penes proportio-
nem quantitatis acquifitx,vcldeperditxad prx-
exiftens.

ANNOTATIONES.

ii.

Vi* rwBJfi*

• Q Pinum pertrin/itum tft <jna/i rfftElm. Nota,

^qubd duplex eft viarem aliquam cogno-
fccodi , vr adnotauit Ariftotclcs in/Prologo hu-
ius. Prima, quo ad nos per etfe&um , quod eft
nolT*c quia eft , id eft , hoc efle hoc , vt videntes
hominem ridere cognolcimus efle rifibilem ,&
fecunda ordine naturx per caufam/juodeft cog-
nofccrc propter quid , in quo proprie confidit
ratio fcientix. Scotiis in hac quxftionc inueftigat
velocitatem motus ex cffc&u; tum quia cognitio
noftra incipit a fen/u, in 7. au tem, qux /cruta-
tur viam qux eft per caufam.

b r net tu vmfermu athtJUbet pzrtu m- Ut* dim

ti monetur velociter. Nota , qubd motus eft ™*ft>**,‘*
duplex, vniformis, Sc di/formis, Sc vtraque dif- m
ferentia poteft confiderari refpedtu fubtcdli , Sc
refpedto temporis. Kefpedlu lubic&i motus eft
vniformis , cuius omnes partes aequi inter fe ve-
locitate moucntur , vt eft videre in continuo re-
€te moto pec planum : fi enim lapis pedalis per
planitatem mouearur, omnes eius partes mouen-
tur xqualiter : difformis vetb motus, quo ad fub-
icdtuin eft , quo non omnes partes mobilis mo-
uentur xqualiter : qui duplex eft , vniformiter
difformis , fle difformiter difformis. Motus vni-
formiter difformis eft motus lubiedli , ita diffor-
miter moti , vt cuiufcunquc portionis line* fe-
cundum talem cxtcnfioncin pundtum medium ei

pto

Qua?ftio V. 360

proportione exceditur ab extremo intenfiflimo
talis portiunculx,qui excedit alterum cius extre-
mum rcmifliffimum.qui quidem inter motus lo-
cales fol&m conuenit circulariter motis, Sc il-
lis omnibus, vt apparet in mola frumentaria, cu-
ius centrum indiuifibile immobile daret , fi mo-
tus edet pcrfelte circularis •, Sc li circumferentia
moucretur vt $.pun<ftum medium inter ipfam,&
centrum moucretur vt 4. & medjum inter cir-
cumferentiam , & 4. mouerctur vt 6. Sc medium
inter 4. Sc cenrrum moucretur vt t. Motus dif-
formirer difformis quoad fubic&um , cd morus
fubic&i • ita di dormiter moti, vt non cuiufcum-
que portionis fccund&m talem exrcnlioncm,pun-
dum medium xqualirer excedat, &: excedatur, vt
fi quadrupcdale itainvna hora alteretur , quod
prima pedaliras accipiat calorem vniformiter vt
vnum,fccunda vniformiter vt l.vclvt ;.&:c.nam
pun&utn medium talis pedalicatis, neque excedit
vnum extremum, neque exceditur ab altero ; ex-
terum motus localis honpotcd ede difformiter
difformis quoad fubic&um : quoniam rc&us ne-
quit vllo modo ede difformis.cum omnes partes
coDtinui xqualirer moueantur , circularis verd
omnis ed vniformiccr difformis.

Motus vniformis quoad tempus cd ille, quo
idem mobile xquis portionibus temporis xquas
itidem pertranut longitudines fpatij , vr in regu-
lariflimo motu coelorum perfpe&um cd ; fpatij
videlicet veri , vel imaginarij : quia fccundiim
rhilofophos monetur primum mobile , fuper
quod puranc non extare locum. Morus autem
difformis quoad tempus ed ille , quo partibus
xqualibus temporis inxqualia pertranfeuntur
fpatia, vel inxqualibus xqualia j Sc cd vti fupe-
rior , vel vniformiter difformis , vel difformiter
difformis. Motus vniformiter difformis, quo ad
rcmpus,cd motus ita difformis, vt fi diuidarur
fecundum tempus, fcilicct fecundum prius Se po-
derius, cuiufque partis pun&um medium illa
proporrione excedit remiffiflimum extremum
illius partis , qua exceditur ab intenfiflimo. Hxc
motus fpccics proprie accidit naturaliter motis,
& proicdis, vbi enim moles ab alto cadir per
medium vniforme , velocius mouctur in fine,
quim in principio ; proicdorum verb motus rc-
niifllor ed in fine , quam in principio : atque ad-
eo primus vniformiter difformiter intenditur;
fecundus verd vniformiter diffonniter remitti-
tur. Motus vero difformiter difformis , quoad
tempus cd motus taliter difformis,vr fi diuidarur
fecundum tempus non cuiufcumque partis me-
dium ea proportione excedit vnum extremum,
qui exceditur ab alio: vt (i ita res aliqua mouerc-
tur per horam, vt per aliquam partem vniformi-
ter moucretur vr vnum, per aliam vt duo,vcl tria,
Sc cxtera.vt videri poted in motibus progrefliuis
animalium,qux quidem fpccics motus crebri ac-
cidit in altcrationc corporum animalium , & po-
ted forfan contingere in motu augmenti , Sc de-
crementi.

c lrelocii.u f nat tu localis rtlli , &c. Nora , quod
hxc concludo poted hoc exemplo explicari : vt
fittt duo mobilia A , & B , qux non xque velo-
citer moneantur , fi conferantur in velocita-
te, qualis proportio fuerit inter lineas eodem
tempore percraufitas, talis erir proportio inter
velocitates ; & eadem cd ratio , fi inotus eiufdem
mobilis,quo vno tempore mouctur, comparetur
«d cum,quo mouctur in alio; vt fi A mobile in

vna hora percurrat milliaria qtiatuor ,in quo B
peteurrat tria, monebitur in lefquiterrio velo-
cius ; Sc fi B percurrat duo , monebitur in duplo
vclocius,& (1 tantum vnum,in triplo.

J Circuit io i ftn veloe itas circuitionis cjl at unienda,

Scc. Nota,qu6d non penes idem attenditur velo-
citas circulationis, & velocitas motus, qui fir per
circulum.Nam ve-
locitas circulatio-
nis, vt hic dicic
Scotus, attenditur
penes magnitudi-
nem anguioFG, qui
deferibumor circa
centrum : exempli
gratii, fi tria mo-
bilia circumirent
in eodem tempore
tres circulos, taliter, vt quo tempore infimutn
mobile mouerctur ab A ad B, mcduim percurrat
a C ad D , Sc fupremum ab E ad i-', xqualirer
circumirent ; quia in eodem tempore xqua-
les angulos deferibunt circa idem centrum : om-
nes enim fex illi anguli deferipti in tribus circu-
lis funt xquales1, quippe, quibus idem opponi-
tur in centro : Sc ideo eodem tempore fmgula
peragent fuos circulos. Sed tamen non tnoucn-
rur xqualirer: quoniam velocius mouctur me-
dium mobile , quam infimum.multoque celerius
fupremum ; quoniam bafes illorum angnJoiutn
non fune xquales , quapropter quanto per ma-
iorem circulum eodem tempore vnumquodque
mouctur, tanto maiorem deferibit lineam, ita vt
ccelcdcs omnes orbes xqualirer circumeant , ta-
men tanto quifquc velocius , quamo aliis dipe-
rior ; nam eodem die omnes complent fuos cir-
culos ad motum primi mobilis , tametfi longe
inxquales:& ideo quanto orbis eff inferior, tanto
motu diurno tardius fertur.Eadcm ratione in ea-
dem fphxra omnia puncta circumeunt xqualirer,
licet quanto funt propinquiora polo , tanto ini-
nori velocitate moueantur.

EXPOSITIO TEXTVS.

Ectfli autem 1 cft, & ipfum nunc. Ide cd ^

1^1 fecundus trattatus huius fexti , in quo Phi- jei*\
lofophus determinat de diuifione morus ; & di- ‘
uidirur in fex capitula. In primo capitulo prx-
mitritduo prxambula ncccdaria ad fuum ptopo-
fitum. In fecundo determinat de diuifione mo-
tus. In tertio determinat de mutato ejfe fecun-
dum fc. In quarto, determinat de mutato ejje m
comparatione ad motum. In quinto, determinat
de diuifione motus in comparatione ad tempus,

Sc ad magnitudinem. In fexto, determinat de di-
uifione datus ,6c quietis. Secundum ibi : Mo-
tus autem rfi. Tertium ibi : Quoniam autem omne
quod mutatur. Quartum ibi : Quoniam aut ito cmne
quod mutatur in tempore. Quintum ibi : Quoniam
autem omne id , quod mtiutur. Sextum ibi : Quo-
niam autem omne, quod monetur , aut quiefit. Pri-
mum capitulum diuiditur in quatuor parres , fe-
cundum quatuor concluliones , quas ponir. Sc- lojUiefttm.

eunda ibi : Quod igitur fit. Tertia ibi: A 'ectfje er- *">* iiUiuifi-
go , & moneri id. Quarta ibi : Quoniam enim , & *'■*•
quoddam in quoddam. Prima conclulio ed , quod
nunc Acu ind.ms, ed omnino indiuifibile. Ptoba-
cur, 4 quia illud cd omnino indiuifibile, quod fic
ed finis prxteriti , ita vt nihil fit ipfius prxteriii;

Sc

370 Lib. V I. Phy ficorum

Ecquod ira cfi initium futuri, itavt nihil fit ipfius
futuri ; fcd inflans cfl vmim , Se idem , quod fic
dl initium foturi ,Se fini* prxtcriti ,quod nihil
tll ipfius futuri, fiue etiam ipfius praetenti : igitur
inflans, Ctacmtnc, ell omnino indiuifibile. Maior
probatur, quiu fi cllct diu 'fibilc.non cllct diuifibi-
ic nifi in praeteritum , Se futurum ; Se per confc-
qucm,non fic edet finis prxtcriti , quin cllct ali-
quid ipfius prxtctiti ; nec initium futuri, quin cf-
fct aliquid ipfius futuri.

* ~ j * Ntcrjfe i efl aut em. Probat minorem •> quia

Tcit. VC1 idem inflans , quod cfl finis prxtcriti , &

initium fururi, vel diucrfa ; fi idcm.nabctur pro-
pofirum *, fi diuctfa , vel funt mediata, vel imme-
diata : non immediata , vt probatum cfl piius ; fi
mediata , tunc inter ipfa ell tempus medium ; Se
per confequens nunc acceptum non fic erat finis
prxtcriti, & initium futuri, quin elTec aliquid
Texe. 17. ipfius futuri. Secundo.) probatur conclufio:quia
nili mmc cllct indiiulibilc , (equiretur quod ali-
quod exi flens in prxtcrito cfTct in futuro ,Se £

1 contra, quod cfl impoflibilc.Confcquentiapro-

batur : quia illud, quod lubct cllc in nunc , habet
clfic totum fimul : igitur fi nunc fit diuifihile in
prxterituin,& in fututum, fcquitur quod aliquid
fimul cfl in prxtcrito, Si futuro, quod cfl impof-
Text. ^1, .fibilct Tertii, 4 quod fiwioic fit dmifibile, tunc
non accipitur nunc nifi metaphorice , pro paruo
tempore i & fic non cfl ad propofirum , Se tunc
imclligit conclufioncm cum probatione:& patee
in littera.

Text. 19. Quod aurem j nihil in ipfo nunc monetur. Hic
probae fecundam conclufioncm ; Si cfl primum
prxambnlum principaliter intentum in ifto capi-
Mttme nfp*- titio. Et primb , ponit conclufionem. Secundo,
tti fini in ponir vmm aliam, ibi: W/ vero. Secunda condu-
iuj *nn. Jio cil , quod in inflanti non porcfl fieri motus.

Probatur , Si fit ita, quod c mobile velocius per-
tranfear magnitudinem A , B in inflanti , igitur
tardius in eodem inflanti pertranfibit minotem
magnitudinem , fcilicct A, G: tunc ex quo tar-
dius in toto nunc , fiue inflanti , pertranfibit ean-
dem magnitudinem inmcnfura minori, quam in
inflanti : igitur inflans erit diuifibile, quod cfl
contra prxcedcnrcm conclufioncm.

I $ At vero 6 neque (juiefcere. Ponit tertiam conclu*

Texr. jo. fionem ,qudd in inflanti non potcfl fieri quies.

S iyiu nrife. Pr okutir tripliciter : quia in illo non potcfl fieri
trti tini in motus ; fcd in inflanti non potcll fieri morus:igi-
•ujlsitti. rur, xiaioi probatur,quia illud dicitur quic- *
lccrc, quod cfl aptum natum moucri, & non mo-
lietur , quando aptum natum cfl moucri eo mo-
do , quo aptum natum cfl moucri , vt patuit in
quinto. Et minor patet per prxccdcntcm con-
clufionein.

Texe. jt. Amplius - Ji idem. Secunda ratio : quia fi in
inflanti pollet ficti quies , fcqucrctur qubd idem
fimul moneretur & quicfccrct. Confequens cfl
impotfibilc.Conrequcncia probatur, polito quod
aliquod mobile moucatur per aliquam horam, Se
quiefeat per aliam immediate fcqucntcm i tuno
fi mobile natum cfl quicfcccc in inilanti imme-
diato , fcquitur quid in illo inilanti fimul moue-
tur, & quiefeit : quia qua ratione moucrctur.ea-
dem ratione quicfccrct.

Text. ji. Amplius $ autem quiefeert. Quia quicfccre cfl
fimilirer fc habere prius. Se pollcrius ; fed in in-
flanti non cfl prius , nec pofleiius ; igitur inin-
Atume omuii fonti non potcfl cllc quies.
tjl m tiftre. Nectfli efl ergo. Ponit quartam tationem, fcili-

cct quod omnis motus cfl in tempore. Probatur,
quia omnis motus ell in tempore , vel aliquis in
inflanti ; fed nullus cfl in inilanti, vt iam proba-
tum ell ; igitur omnis motus cfl in tempore.

Quod autem mutatur. Probat quintam. Et fe-
eundo remonet dubium, ibi : Dieo autem. Quinta
conclufio ell , quod nullum indiuifibile potcfl
moueii. Probatur , quia fi fic; fcqucictur quod KJUminf,
indiuifibile elldt diuifibile. Confequens cflim-
poffibilc. Confequentia probatur , quia omne
quod monetur de aliquo termino in aliquem ter-
minum, paitim ell in termino a quo , Se partim in
termino ad quem ; fed per te , indiuifibile mouc*
tur : igitur indiuifibile ell partim in tamino a
quo. Se partim in termino ad quem. Maior proba-
tur,quia fi cllct totaliter in termino 'a quo, iara
nondum moucretur ; immu nondum inciperet
moucri i & fi cllct totaliter in termino ad quem,
iam non moucretur, fed elfct motum.

Dico autem id , quod mutatur. I fic rcmouet du-
bium:quia fi fiat mutatio de albo in nigrum, tunc
fi mobile iit partim in termino .» quo,Se partim in
termino ad quem, tunc fcquitur, quod mobile ef-
fer fub albedine , a qua ell motus. Se fub nigredi-
ne, ad quam ell motus. Rcfpondct , quod non
oportet mobile cllc in quocumque terminorum
vltimorum , fcilicct in termino viti mato, a quo
cfl motus i nec etiam in termino vltimato ad
quem ell motus ; fed fub intermedio inter illa
duo; vt in mutatione de nigro ad album, mo-
bile cfl fub fullo, aut pallido, aut alio colore in-
termedio.

ANNOTATIONES.

* /~^\Jla illud efl omnino indiuifibile, Scc. Nota, l8.

V^qubd per tempus hicinicliigitur prxte- Nor i.f*
ritum , Se fututum ; nunc enim , fiue prxfcns non
cfl tempus, led illud quod prxccdit , cfl prxtcti-
tum i Si quod fcquitur , ell fututum. Quod au-
tem pratens non firpars temporis, probatur:
quia omnis pars temporis habet panes ; fed prx-
Jens non haber panes , quia cuiufiibet luctcffi-
ui habentis partes vju pars fucccdit alteri, & vna
cfl ante aliam , £c vna ell fa&a ante aliam ; in
prxlcnti autem non potcfl afiignari , quod vna
pais fuCktd.it alteri , nec quod vna pars fit fa-
dla ante aliam : quia quicquid cfl pars prxfcn-
tis, ell prx lens , quod vero ell futium, vel ell
ficnduni, non ell prxfcns. Ex hoc fcquitur, qu&d
prxfcns non cft aliud . quam ipfum ir.diuilibi-
le , vel ipfum mure, vel inilans : vel ipfum con-
tinuans partem prxtcriti cum futiiro;namquod-
ctimquc dicitur cllc prxfcns .dicitut cflc nunc,

Se e contra : igitur nunc. Se prxfcns funt idera.
Obferuandum cfl tamen, quod non foliim cfl in-
flans prxfcns, fcd & hora , fic dics,& mediis,

& annus funt prxfcntcs : fcd differenter, quia fiupifm*
hora non cfl nunc per fc primo prxfcns , quia
non efl prxfcns fecundum fc totam , fcd fecun-
dum inflans , quo pars cius prxtcrita continua-
tur cum futura : & pariter dies, menfis , & annus.

Inflans verb ell prxfcns per fc primb : quia ell
nunc , non ratione alterius , fcd per fc totum, eo
modo quo indiuifibile dicitur totum.id cft, quod
nihil illitis efl nifi modo,& hoc cfl , quod (in-
tendit hic Arillotcles, quia prxteritum cfl tenui-
natum a parte ante , cimi non extendat fc ad ali-
quid de prxtcrito : ergo in prxtcrito cfl terminus
nnali*>& in futuro ell terminus initialis;fod nihil

aliud

Qu^ftio V I. 37i

aliud cfl nunc nifi terminus , vitra quem non cft
prxteritum , & ante quod non cft futurum : er-
go in vtroquc tempore , fciiiccc prxterito , Sc fu-
turo cft nunc, ficut terminus in terminato. Er ex
hoc fequirur , quid mute cft indiuifibile , quia,
cum mtne /it diftin&um a tempore , & /it termi-
nus prxtcriti, Sc futuri i cum infra terminum
prxteriti /it^otum prxteritum, & infra termi-
num futuri , fit totum futurum , fcquitur quod
mtne nihil includit de prxterito , ncqtic de futu-
ro •, de per confcqucns ipfum cft indiuifibile. Si
enim eftet diuifibile, haberet partem priorem, de
pofteriorem , de per confcqucns haberet in fe
prxeeritum , de fururum ; quia cuiufiibet , quod
cft rempore, pars prior cft prxterita refbc£hi
pofterioris , de pofterior pars eft futura re/pe&u
prioris.

B Si diuerfk , vel funt mediat a , vel immedi*t*.
Nota, quod ficut impo/fibile cft imaginari ali-
quam partem linex , quin ipfa terminetur duo-
bus pun&is , de claudatur inter duo punfta , per
modum cuiufdam interualli ; nec etiam pofiunt
imaginari duo pun&a , quin inter ipfa cadat me-
dium , fiue media linea , quoniam indiuifibile
non eft immediatum indiuifibili. Sic etiam pro-
portionalitcr non poteft imaginari aliqua pars
temporis, quin ipfa cadat inter duo indiuifibilia;
cum enim quxlibct pars temporis fit continua,
ortet quid partes temporis per aliqua indiui-
ilia copulentur , Sc continuentur , quoniam
hxc eft deferipeio continui.Cim igitur pars prx-
leritafit quid continuum , oportet quid in par-
te prxterita finrinfinita indiuifibilia , ficut de in-
finitx partes : de nullo autem indiuifibili cft ve-
rum dicere , quod finr duo prxfcntia , quoniam
ficut illapars in qua funt , prxteriic, ita de indi-
uifibiliaip/aprxtcrienintjfolim ergo de illo in-
diuifibili eft verum dicere, quid fit prxfcns,quod
copulat partem prxteritam cum futura. Et cx
hoc fcquitur , quid idem eft nunc : quod eft finis
prxteriti , de initium futuri ; quia li eftet alte-
rum, Sc alterum : vel ilUeftenc immediata, quod
prius improbatum eft, vel diftantiaa fc inuicem,
& tunc inter ea eftet tempus medium , quod eft
impoflibile; quia tunc prxteritum , de futurum,
qux funt continua , non haberent fc confequen-
ter ; tum quia tempus omnecim fit diuifibile, ip-
fum nunc eftet diuifibile : cim enim quicquid in-
tercipitur inter prxteritum, de futurum, lit mtne:
quia mute nihil aliud eft.quam prxfens, quod nec
prxteritum, nec futurum eft. Confcqucns cft, vt
ipfum Ume fit diuifibile.

e Quod nubile velsciits pertrxnjeat , Scc. Pro in-
telligentia huius probationis, fignetur magnitu-
do , quam mobile velociis pertranfitin nunc -, Sc
fit magnitudo A, B ; nunc veri in quo magnitu-
do pertranfitur lit D, fupponatur , quod in quo-
cumque tempore eft motus , cftc proinde po-
teft , & velocior, 5c tardior , qux funt acciden-
tia motus.Hoc fuppofiro , fic formetur ratio : In
quocumque tempore cft motus , in eo poteft cf-
!e velocior , Sc tardior ; fed in ipfo mtne motus
nequit cftc velocior, Sc tardior : ergo neque /im-
pliciter motus. Minor probatur , fi in ipfo mtne
quod vocatur D , cftc poteft motus velocior , Sc
tardior fir ergo mobile tardius , quod in ipfo D
tranfit A,B : fcquitur quid mobile velocius pet-
tran/ibit A , B , in minori menfura , quam fit D ,
fiue mutc -,Sc per confequcns aliquid eft minus
ipfo mtne : atque ita ipfum eft diuifibile i fed pro-

batum eft cftc indiuifibile ; ergo moucri in illo
qui equam cft juipotTibilc.

Q^v a i t i o VI.

Vtrum in inflanti pojfit fieri motus»

Arirtot kit trxt 19. Aueri tent.yo Alberi. /r*# i.r.8 Scor.
in x.dift.x.ij 9 $ Aa aliud. Kichatd/» lutr/i f 1 7 j Du-
undus in y.diji 9y.tf.vlt. lonnd.- Colonia 7. 164 Tait.
f.rhjf.inbume trxt.RiAnem x.fntmu.-j.nri j.Vjicj.l.f.

197 f.x.^uaicz tim.t.Mrt.diJ}- jo ftft 4.ConuJ*bi St
Ruuiu* in txptfititn* r.j iib 4 I bjfii.Hutt.dift. xi.HjJtn
/»#.»0.5.70. luente I. Ructus is Pnrn-

fhrafi.f+mm* x.j.tjy- 1 cr 7 j.

R g v 1 t v a qued fic: pofito quod fit
aliquod opacum Iphxritum nnuusiu-
minoie,cui obiicitur Sc moucatur vnu
mobile ad motum vmbrx illius opaci , ita vt po-
natur in extremo vmbrx * tunc pono quod opa-
cum continue augmentetur vfquc duin fit xqua-
le luininofo ; tunc per lecundam conclulioiiccn
fecundi Pcrfpe&iux patet, quod vinbra corporis
opaci eftet in infinitum protcufa , Sc tamen iiera-
perante terminabatur : igitur illud mobile uunc
diftar a corpore opaco per ipatium infinitum , Sc
immediate ante diftabat folurn per ipatiufa fini-
tum : igitur illud mobile muratum cit iubito , Sc
habetur propofitum.

Secundi, quia alteratio fit fubito omnis alce-
teratio cft motus.igitur motus fir m inftanti. Mi-
nor pater in $. huius, tcxt.81. Et maior piobatur
tripliciter. Primi, per Aciftorelctn in lib.ue Scn-
fu, Sc Senfato, vbi dicit, quid contingit aliquod
coram fimul alterari, & dimidium prius.Sccundi,
quia illuminatio fic in inftanri, vt paret in fecun-
do dc Anima, rexr.71. Tertii, per Ariftotclem 8.

Ethicor vbi dicit quod dele&atio fit inin/tumi.

Tertii, ad principale: quia augmeutatio fit
fubirirquia fine rcfiftentia mobilis ad motorem,
vnde neccft rclirtciuia exrrinfcca.nec imrinlcca:
quia mouens in augmentatione extenditur per
torum corpus, fcilicet anima vegeraciua cum ca-
lore naturali,& tamen eft morus:ergo,&c.

Quarti,quia generatio fit in inftami.co quid
eft terminus nutritionis diuifibilis , vt dicit
Comm.p.huius,& tamen generatio cft motus.vt
patet in Prxdicamenris. Similiter patet }. huius,
text. 6. vbi Ariftotelcs definiens motura inducit
de generatione, quod non eftet, nifi generatio ef-
fer motus.

Quinti, fequeretur quod nunquam eftet verum
dicere, motus cft;quod cft falfum,vt patuit j. hu-
ius, quxft.6 quia'nunquam eftet verum diccrc.nifi
motus ficrcr in inftanti,quia de tempore non ha-
bemus nifi inftans.

Sexti , /equcrctur quid non poftemus videre
motum localem. Conlequcns cft contra expe-
rientiam. Conlequenria probatur : quia vifio fic
in inftanri ; ideo nifi motus fictcc in inftanti,iam
non poftet cftc vl/io moras.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto 1.
/cxto,rext.z9.In quxftione primi vidcbitur,quid Diuifi* |m-
cft poftibilevirratc agentis naturalis. Secundo,
videbitur quid cft po/Jibile virtute agentis fuper-
naturalis.

Quantum ad primun>;primaconclufioeft ifta:

Nulla alteratio ad qualitates paimas.aut illas, Alunti» ni
qux primas confcquuntur , poteft fieri in in- ••

ftanti. Probatur , quia quxlibct talis fic cum '"fi**11-

refi

171 Lib.VI. Phyficorum

rcfiftenrta, qux eft caufa fufficiens fuecefllonis.
Secunda conclufio. Quxlibet illuminatio fit
jM.rjfiMi. fuccefliuc. Probatur, quaelibet illuminatio fit
conlcquentct ad motum fuccefliuum,quia vel fit
per generationem lummoll, aut eius approxima-
tionem.vtl remotionem oblluculhaut aliter qua-
litercumque eft poflibile peragent naturale .&
quocumque modo dicatur , femper fit fucccfliut.
Vndc de motu alterationis , vt de illuminatione,
fic aliis huiumofdi alterationibus funt alia fpc-
ciales difficultates. Ideo nunc ad prarfens lolfim
cll dicendum demotu locali A cft
J . Tertia conclufio.lmpoflibile eft motum loca-

M»tt* liratu lem fieri fubito.Probatur fic,quia fi fic,fcqueretur
qudd aliquid moneretur velocius in mcnlurami-
nori.quam in diuifibili.Confcqucns implicat. Et
confequenria probatur.quia fi A mobile pertrSf-
car aliquod fpatium in inflanti ; tunc capio aliud
mobile duplo velocius, fic quxro an Illud per-
tranfibit idem fpatium in eadem menfura , vel in
minori, vel in tnaiori;fi in eadem, tunc cllct xqui
velox ,qu6d cft contra pofitum ; fi inmaiori,tunc
eftet tardi us, quod etiam eft contra pofitum i fi in
minori, habetur propo litum.

Secundo, fi fic-,fequeretur quid idem fimul mo-
^ neretur, fic quiefeeret. Confequens cft impoffibi-

le. Et coniequentia probatur , fic moneatur ali-
quod mobile per horam, & quiefeat per fcqtien-
tem. Tunc probo , quod in inftanti medio illud
fimul mouctur, fic quiefeit. Probatur fic : quia il-
lud , quod mouctur in aliquo tempore , mouctur
in quolibet illius temporis, in quo natum cft mo-
ucri ; fcd per te , mobile natum cft mouei i in in-
flanti , & illud inflans cft pars temporis , in quo
mobile monetur, quia idem inflans cft finis prx-
tcritiA initium futuri;igitur in illo inflanti mo-
bile mouetur ,fic eadem ratione probabitur, qu^d
in illo inflanti illud mobile quicfcct.

Notandum tamen, quod iftx rationes funt fatis
probabiles, loquendo prxeise virtute agentis na-
turalis;attamen non funt dcmonftratmx:quia ad
primam diccrctur,qu6d illud, quod mouctur fu-
bitd, nec cft velox, nec tardum. Sccundb, dicere-
tur,quod motu fubito non poteft efle aliquid ve-
locius. Tcnid, diceretur quod eftet aliquid vclo-
cius, tamen non definiretur fic:Vclocius cft, quod
in minori menfura pertranfit xquale;fcd defi-
niretur ifto modo : Velocius cft ,quod inxqua-
li menfura pertranfit maius : & ideo illud , quod
fubittS perttanfiret lineam , moucretur velocius,
quam illud quod fubitd pertranfiflet pedem
prxeise.

Ad icenndam rationem diceretur , negando
confcqticmiam ; quia diceretur quod in illo me-
dio inftanti mobile non mouerctur,imm6 eft pri-
mum inflans non ede morus:& hxc de primo.
Motui f-utfl Quantum ad fecundum , ponitur ifta conclu-
ftwfumn *m fto:iicr potentiam * fupcrnaturalcm poflibilceft,
*lu^ l*ubiti fiat motus localis. Probatur,quiara-
inUsHii. lis potentia fupcrnaturalis, cft infinita ; igitur in
innnftum modica meufura poteft exercere fuam
operationem.

Contra conclufioncm arguitur : quia fi ita ef-
fet.tunc fequeretur qti&d in tempore finito pof-
fer pertranliri fpatium infinitum motu vniformi.
Confequens cft falfum , vt probabitur qua ft. 8.
Confcqucnria probatur , quia fi in quolibet in-
flanti alicuius temporis mobile pcrrmnfear peda-
lc»iuncpertranfiruminfine cllct infinitum A ta-
mc motu vniformi,quia in quolibet inftanti tem-

poris pcrtranfiiur tantum, quantu in alio inftanti.

Secundo, fequeretur quod nihil portet moucri
fubiro, nifi indiuifibilc. (Confequens eft falfum,
quia illa potentia quam tu ponis polle mouere
indiuifibilc , poteft etiam mouere diuifibilc.
Confcquentia probatur.quia fi mobile fit diuifi-
bile.tunc in ipfo eft prius, fic pbftcrius Iccundum
parres magni rudinis, igitur eft etiam piius & po-
fterius fecundum partes motus Tenet confequcn-
tia:quia mdtus & magnitudo diuiduntur : modi
vbi cft prius ,& pofterius,ibi eft fucccflio:igitur in
inftanti cft fucccflio,quod eft impoffibile.

Tcnio.lcqucrctur quid illius moti fubitiquz- y
libet pars eftet infra aliam partem , fic quxlibet
pars penetraret aliam. Confequens cft falfum,
quia tunc non haberet partem extra paiurcfic
per confequens cllct indiuifibilc.

Quarto , quia tu negas definitionem velocio-
ris » icilicet quod velocius eft , quod in minori
menfura pertranfit xquale, qux tamen priiis erat
vniuerfalitcr concefla,

Quinto , fi aliquod mobile poteft moueri fu-
bito , ponatur quid corium circumuoluatur ab *
Oriente in Occidentem , fic Iterum in Orientem
fiibito i tunc quxro, cuius coloris fit calura;fi di-
catur quid illius coloris, cuius nunc cft. Contra,
quia foliim cft per torum ad medium circuli ab
Oriente in Occidentem; it iterari ad Orientem.

Si dicatur , quid fit coloris Solis. Contra , quh
quxlibet pars cccli eftet vbi cft alia : icitur cum
alix parres cccli non coloratx vt Sol , fini plura
& maiores , fequirur quod calum potius appare-
bit coloratum colore aliarum partium, quam co-
lore Solis.

Sexto , quia fi ccrlunf poflet circumuolui vnl
completi icuolutione, eadem ratione poflet bis
circumuolui in eodem inftanti; modo iniroagi-
nabilc cft quod bis fiat circulatio cccli, quin vna
fiat ante aliam ; igitur in inftanti eftet ant£ , fle
poli, quod eft impofljbilc.

SrptimcS, quia fi calum circumuolueretur fu-
bito.probo quod noncircumuolueretur,quianoB
haberet fealircr.quam prius.

Ad illas rationes rcfpondctur. Ad primam di-
co, qu6d in motu fubu& non cft inconuenicns,
quod fubit?» fic vniformiter pertranfeatur fpa-
tium infinitum in tempore finito ; modo hoc ne-
gabitur de Ipatio, cuius quxlibet pars pcrtranli-
tur fuccefliuc , in hac vcri> quxftiont pono qudd
partes fparij pertran icant ut fubitb , fic fic non cft
inconuenicns.

Ad fccund#am, negatur confequcntia Ad pro-
bationem dico.qubd motus A magnitudo confi-
tniliter diuiduntur,loqucndo de motu fuccefliuo:
quia non nifi motus fuccefliuus poteft fieri vir-
tute agentis naturalis.

Ad tertiam,concedo,fed ex hoc non fequinir,
quod vna pars fit extra aliam ; fic ex hoc cotice*
ditur.quod idem fit in diuerfis locis.

Ad quartam , concedo quid velox, fic tardum
non dicuntur nifi de motu fuccefliuo : quia defi-
niuntur tempore; & lic demotu fuccefliao ili*
definitiones funtbonx.

Ad quintam , dico quid calum coloraretur
colore medio.

Ad fextam , concedo.quid bis poteft fieri re-
uolutio ca li , rer,vel quater, fine hoc, quod vna
pixccdac aliam.

Ad feptimain , dico quod aliter fe habet, fcd
hoc non poteft percipi fecundum differentiam

snen

Qufcftio VII.

37$

tu: cum ergo virtuti diuinx , qux efl infinita,
non podit aliquid relidere , (equitur, quod po-
terit mouere per inflans, &fine fucceffionc , fi
velit; prima tamen rcfponfionc videtur confor-
mior.

k Hoc verbum cfl connot.tt temput. Nora , quAd Htc frtftfi.
ifla propolitio , motui efl , habet duplicem intel- tu,m*rw *Jt,
le&um : vnum quod nunc fit menfura alius de- t%“

fignati , Sc illo modo efl falfa : quia motus in- U * m’
danti non menfuratur. Alium imclledtum po-
tcfl habere , quAd nunc dicat menfuram compo-
fitionis prxdicati cum fubiedlo , vel huius veri-
tatis prxdicati ad fubie&um,& i flo modo efl ve-
ra : nam in omni propofitione vera dc prefenti,
prxdicatum vnitur fubie&o pro inflanri indiui-
fibili ; ita vr cius veritas menfuretur inflanti in-
diuifibili : non tamen oportet , quod altus defi-

J;narus per prxdicatum menfuretur indiuifibili:
ed ifla flant fimul , quod alius defignatus men-
furetur tempore, Sc tamen quod in inflanti vnia-
tur prxdicatum fubicdo.

menfurx.in qua fit reuolutio, fed fecundum dif-
ferentiam fitus partium cccli ad partes magnitu-
dinis, circa quam voluitur.

Ad rationes principales. Ad primam , dico,
quAd non cfl poffibile virtute alicuius agentis
naturalis quod aliquod mobile tnoucatur fecun-
dum motum continuum talis vmbrx.

Ad fecundam de altcratione.dico, quAd non
fitfubitA ,& etiam in propofito intendimus de
motu locali.

Ad tertiam de augmentationc. dico , quAd ibi
cft refiflentia.tam in motu alimenti, quam etiam
in corruptione.

Ad quartam de generatione, diUura fuit»»
quinio.

Ad quintam .negatur confequentia ; vt patet
fbper tertium, hoc b verbum eft connotat tem-
pus, & non inflans.

Ad fexram, concedo, quod morus videtur, 5: fi
aliqua vifio fiat in inflanti.illa efTct alterius vifi-
bilis, quam motus.

ANNOTATIONES.

* D^r pottntiom Ji$j>ernAtur*Um poffibile eft, (jrc,

X. Nota, quAd ( (allinendo tempus efle dura-
tionem , vel continuationem fuccefliuam motus
ipfi motui inhxrenrem, per quam formalitcr di-
citur continuus, & fuccclfiuus,& quAd talis Ju-
ratio, vel continuitas fucccfllua motus rcalitec
difiinguatut ab enritare motus, atque adeA.qund
fine implicatione contradictionis fit a motu fe-
patabilit ) facile fullineri po(Tct motum polfe
fieri in inflanti. Nam ficut fubftantia confiflit in
indiuifibili , etiam a quantitate feparata realiter
fibi inhxrente , i qua formaliter dicitur quanta,
&diojfibilis,ita fi tempus feparctur a inoru, mo-
tus efTct indiuifibilis ; Sc hoc diuifione oppofita
diuifioni , qux cfl in partes fumptas fecudum di
uifionem temporis : Sc ratio efl, quia fucccffio efl
relatio partis prioris ad partem pollcriorcm fun-
data in tempore racnfurancc vtum partem mo-
tus,& terminata ad partem temporis menfuran-
tis aliam panem motus : atque adeo ficut pofiti
quantitate in duabus fubflantiis (latim confurgit
relatio xqualitatis,vel magnitudinis, Acparuita-
tis.Ac ei ablata , (latim etiam aufercur talis rela-
tio i ita etiam pofita vna parte motus in vna par-
te temporis, Sc alia in alia parte temporis, (latim
ponitur relatio partis prioris ad partem pofle-
riorem , ita vt ea ablata inter pattes motus , non
fit priuriras, aut poflerioritas.

Ex quibus fequitur primo, quod non implicat
concradiUionem motum fieri in inflanti , cum
omnes partes cius poffintertein inflanti. Sequi-
tur fecundo, quAd non implicar comradi&ionem
motus cflc fine tempore , nec omnes partes mo-
tus fimul ertc in eodem inflati. QuAd autem mo-
tus pofTct fieri in inflanti, Sc fine temporef patet
primo, quia motus, Sc tempus realiter diflinguun-
iur , nec motus dependet a tempore in genere
caufx intrinfccx i immo.fccundAm multos, non
cflnifi vnum tcmpus,& illud efl paffio primi mo-
tusjeum ergo non fit irnpoffibilc.ccrtanre primo
motu, alium motum fieri, ficut fuperius patuit, fe-
quitur , quod (ecundAm eos oportet dicere mo-
rum polle fieri fine tcmporc.quamuis non fit vc-
rum.quod dicunt tantum cfie vnum tempus om-
nium temporalium. Porter etiam probari : quia
fucccffio in motu non prouenit nili cx rcfiflcn-
Scoti optr. Tom. I /.

Q_v fSTIO VII.

Vtrum indiuijiltilc moucri foJSitf

Arirtoc. bie text. ji. Auerrocs , & reliqui interprete* ibiJ.
Alber.rra/f.i.ejp.? Scotut in i. dijl.i.qmo/l. j.Lychcrus,

& Tjrrarcrus iliJ. Mayron. ibtJ.qne/t. u. Oregorios
f/tuft i.nrt.l. RjJa ttm.i.tentron.y .xrt j. Tolec.tf. Phy-
fic. qutjl+. Vallcf. t Fuente 6. Phy-

fir.qtufl.iJifie.i Ruuiut,& Coniutbtic.iiiV.in expefit.
tnp. j R occas ibU. (y e »p 4 .

I.'

R c v t t v r quod fic : quia fi aliquod
corpus frigidum condenfctur vfquc ad
duplum, eius frigiditas efier in duplo
imcnlior.quim prius : igitur adhuc efl potentior
ad condcn fandum , quam prius erat; fed prius
potuit condenfarc ad duplum : igitur adhuc po-
t cfl condenfarc ad duplum ; Sc tunc efTct in du-
plo intenfior frigiditas, quam prius ; igitur adhuc
poterit condenfare, Sc fic in infinitum vfque ad
indiuifibile. Tunc arguitur fic; illud quando
erat diuifibile porerat moucri deorfum : igitur Sc
nnne quando efl indiuifibile: quia grauitas fua
cll in infinitum intenfior quam prius ; Sc in infi-
nitum minus de medio fibi refillir.

Secundo, quia materia prima efl indiuifibilis,
quia non efl quid , nec quale , nec quantum , vt
patet 7. Meutpb . text. 8. Sc tamen poicfl mo-
ucri.

TcrtiA.quia inrcllellus noder efl indiuifibilis,
& tamen mouecur:quia motis nobis mouentur
omnia, qux funt in nobis.

QuattA , aliqua magnitudo mouetur; fed in
omni magnitudine cfl aliquod indiuifibile : igi-
tur aliquod indiuifibile mouetur. *

Quinto , quia aliquod indiuifibile potefl
quielcere; quia ell , Sc non mouetur : igitur po-
tefl moucri : quia funt priuatiuc oppofita , qux
poliunt fieri circa idem.

ScxtA , quia indiuifibile , vt intclIcHus , patia-
tur : verbi gratia , ab obicllo : igitur mouetur:
quia pati efl moucri.

SeptimA, aliquod indiuifibile generatur : igi-
tur mutatur. Confequentia tenet , & patet ante-
cedens dc adibus imclltgendi,&: fpccicbusin-
tclligibilibus.

OltauA , quia indiuifibile moucri non impli-
I» cac

Dic

j

Lib.VI. Phyficorum

574

cat contradi&ionem,8c ipfo pofiro in cfte nullum
fequitur impoflibile i igitur poteft moueri. Op-
pofitum probatur cx Ariftotele in ifto 6. lext. jx.
vbi cx intentione probat quod nullum indiuifi-
Diuifi* quo- bile mouctur. In qiurflione primo videbitur fi
fluau. indiuifibile potcil moueri localiter; & fecundo,
fi poteft alterari.

l. Quantum ad primum , notandum , quod ali-
indiuifibile quid dicitur indiuifibile multipliciter. Primo
iuuttr mui - modo per carentiam diutfionis in partes diuer-
ttfUtUtr . farum rationum i 8c fic materia prima dicitur in-

diuilibili s ; & etiam forma. Secundo modo per
priuanonem diuifionis.fcilicet feparationis par-
tis ^ parte, licet a&u habeat partes , & fit exten-
fum ; Sc ifto modo corium dicitur indiuifibile.
Tertio modo per priuationem extentionis, &: hoc
dupliciter : vno modo ficui pun&us habens po-
fitionem in cohtinuo: alio inodo ficutiutcllc-
&u$, vel intelligntia.

JtlfHiJ di- Secundi, notandum.quod aliquid dicitur mo-
r'mr. yeri tripliciter : vno modo per fe.quia indiuifum
1 a fe , & diuifuin i quocunque alio inouetur , vt

homo. Alio modo dicitur moueri fecundum par-
tes , vr illud , quod denominarer moueri ex eo,
quod aliqua pars eius mouctur : & tertio modo
dicitur moueri aliquid per accidens , vt qualitas
ad motum fubiedti.

Indiuifibile Iftis premi (Jis , ponit Ariftotcles duas con-
*u* pi/ift elutiones. Prima eft; indiuifibile non poteft mo-
faer fotfi uct' ^ocabtcr per fe. Probatur , quia omne quod
per fe mouctur localiter , partitu cft in termino
dquo , & partim in termino 4d ejuem , fcd nullum
indiuitibile e fi partim in termino a ejuo , & par-
tim in termino ad quem : igitur, fice. Maiot pro-
batur , quia vel cft totaliter in termino dquo , fic
hoc non ; quia iam non mouetur.fed mouebirur;
vel totaliter in termino ad quem: fic hoc non;
quia iam motum cft , fic non mouctur; vel in
veroque i fic hoc cft impoflibile; quia iam ctTcc
( in diucrfis locis; vel nullo modo cft in aliquo
terminorum , fic hoc non ; quia mouetur de vno
ad reliquum ; igitur relinquitur, quod cft partim
in termino d quo , fic partim in tetmino ad quem:
fic minor patet, quia tunc indiuifibile haberet
partem.

j. Secundd, fequerctur, quod * indiuifibile eftet
diuifibiic ;con(equcnscft falfum. Confequentia
probatur , quia indiuifibile mouctur ; fit igitur
qubd per aliquod tempus moucatur fuper indi-
uifibile ; igitur cum quocunque motu dato pof-
fit dari tardior , fic illo non pertranfibitur , nifi
vnum indiuifibile , quia non minus indiuifibili,
quia iam eftet xque velox, vel vc!ocior;crgo,ficc.

Tertio , fequerctur , quod b continuum eftet
compofitum cx indiuifibilibus ; confcqucns eft
falfum, vt patuit in ifto 6. texr i . & inde. Confe-
quentia probatur, quia indiuifibile motum prius
pettranfit indiuifibile, fic confcquenter aliud,
quod non elfct nifi pettranfitum componeretur
ex indiuifibilibus.

jndimfibile Secunda coiiclufio: Indiuifibile mouetur per
^uiUeni acc‘^cns- Probatur, quia motis nobis mouentur
omnia , qux funt in nobis ; fcd in nobis funt in-
diuifibilia ; ergo , ficc.

^ Tertia condufio eft fpecialitcr dcintcllc&u

Anielnt humano, & Imelligcntiis, qliAd huiufmodi in-
unimupf- diuifibilia poftunt per fe tnoueri ; vnde imagi-
funt fe* f* nandum eft, quod huiufmodi indiuifibili* occu-
ritUfn • pent aliquem totum locum , ita quod in ifto lo-

co,fic in qualibet parte cft totum illud, fic quaeli-

bet pars eius ; quemadmodum tota humana in-
telligcntia cft tota in corpore htmiano,4e tota in
qualibet parte eius ; fic tunc huiufmodi indiuifi-
bile mouctur cum toto illo corpore,quod occu-
pat non per inhxrcntiam , fed per appropriatio-
nem, fic huiufmodi indiuifibiliu quanto aliquod
eft perfc&ius , tanto maiorem locum occupanfic
ideo Deus.cum fit fumme perfe&us , cft vbjquc.

Ideo non obftantibus iftis conclufionibus cft no-
tandum, quod illae tres rationes adduftz non
funt dcmonftratiux : & xque probant, qu6d in-
diuifibile non mouetur per accidens ; ficutqufid
non mouetur per (e. Ideo ad primatn;quando di-
citur omne,* quod mouetur,eft parum, ficc.dico,
quod hoc non conceditur ,nifi ad iftum fenfum,
qu6d omne , quod mouctur, pertranfiuit pattem
de tetmino d quo , fic pertranfibit partem de ter-
mino «i quem: vel ifto modo,omne quod moue-
tur cft in aliquo fitu , qui refpeftiuc dicitur ter-
minus a quo , fic rcfpe&iuc dicitur terminus ad %

qun/r, fcd non oportet, qu6d illius, quod moue-
tur , vna pars fit in termino d quo , fic alia in ter-
mino ad quem.

Ad fecundam j negatur confequentia. Ad*1
probationem dico, quod impoflibile eft «quod
aliquod indiuifibile motum pertranfeat in tem-
pore prxeise indiuifibile, imm6 in quolibet rem-
ore pertranfit diuifibiic; fic quodlibet indiuifi-
ile perrranfit fubitd.

Ad tertiam, negatur confequentia : quia fetn-
per e pun&usmotus pertranfibit lineam , vtdi-
&um fuit prius. Ex quo patet, quid iftz rationes
non obftanc.quin aliquod indiuifibile poflit mo-
ueri localiter ; fic hoc de primo.

Quantum ad fecundum , notandum , quid fi !•
qualitas alicuius corporis poneretur in pun&o
indiuifibili, ipfa eftet infinita intenfiu^.Quqd pa-
tet , quia fi qualitas vniformis alicuius corporis
per imaginationem moucatur in fua medietate,
ipfa eftet in duplo intenfior, quam ante, fic in fua
quarta ipfa eftet in quadruplo intenfior; fic fic in
infinitum : igitur fi ponatur in pun&o ipfa eftet
infinita.Secund6,przmitto,qu6d de fado eft ali-
quod indiuifibile qualificatum , quia, vr patuit
prius, in quolibet continuo cft indiuifibile, mod6
quodlibet continuum eft qualificatum : igitur
etiam quilibet puntftus mareriz continui eft qua-
lificatus ; fic hoc patuit prius, quia concedebatur,
qu6d eftet date punctum mareriz, pundum for-
mx.fic pun&um qualitatis.

Ex iftis fequitur ifta conclufio, quod impoffi-
bile cft aliquam qualitatem exiftentem in pundo
extendi per corpus diuifibile. Probatur , quia
uxlibet qualitas alicuius pundi eft finita in ten-
ue , quia non eft intenfior qualitate , aut parte
qualitatis illius totius, cuius ipfc eft pundtus; fed
fi eftet pofita cxtenfiue, per fubie&um diuifibile,
probaretur per primum notabile , qudd fi pone-
retur^ pun&o, eftet infinita; ergo, ficc.

Secunda conclufio ; indiuifibilia ,cuiofmodi
funt inrelledhis, poftunt alterari alteratione.qux ***"jK>
cft receptio qualitatis. Item , fecundum fidem
alio modo , qtiia intclledus cft paftlbilis i qua-
litatibus primis.

Tertia conclufio: Indiuifibilia habentia f po-
litionem in continuo , poftunt alterari ad altera-
tionem fuorum fubiedorum , fiuc ad alteratio-
nem illorum, in quibns habent politionem.

Quarta conclufio : Nullum tale indiuifibile
poteft alterari per fefeparatim exifteas i toto.

Patet,

7-

c oafofot-
ufunu io
mna U*ali
tftdufUx.

Quasftio VII. $7$

Patet, quia impoflibile eft aliquod tale fepara-
cum cxifterc. Ex quibus patet , quAd non repu-
gnat, quin indiuifibile poflir moueri localiter, &
etiam alterari : tamen naturaliter hoc non eft
pollibilc de punito indiuifibili exiftente fcor-
fum , At fcparatiin ab aliis.

Ad rationes. Ad primam dico,quAd nullum
ens naturale poteft in tantum condcnfari per
aliquam virtutem naturalcm.Vnde licet per con-
denfationem frigiditas fiat intenfior , attamen
formr cum qua ftar, repugnat amplias conden-
fari. Ad fecundam, folura eft in textu. Tertia de
intelligcntia, conccfTa eft. Similiter quarta, quAd
indiuifibile monetur per accidens. Ad quintam,
negatur Antecedens ; nec fequitur i eft , 4c non
mouerur : igitur quiefeir. Ad fexram • conceftiim
eft, quAd intellc&us eft alterabitis , Ac etiam in-
diuilibile eft alterabile ad alterat loncm continui
in quo eft. Ad fcptimatn confimiliter. Ad o&a-
uam , non implicat contradiUionem: igitur eft
pofEbile : negatur confequemia; quia f«c proba-
retur, quod Deum non eftecfter pofEbile.

ANNOTATIONES.

* P E eundo ,/rqueretur , quod indiuifibile effet di -
duifibile. Nota, ex Scoto in a.d. i. quoji. 9. in
refponfione ad tertium ptincipale,qu6d in motu
locali duplex eft fuccefltonis caufa: vnafumitur
ex diuifibiiitate mobilis ; altera verd ex diuifibi-
litatc fpatij A qualibet illarum caularum , per fe
Ac folitaric fumpta fufticit ad caufandain fuc-
ccfBonem motus, ira vt fi mobile elfec diuifibile.
Ac moueretur fupet fpatium indiuifibile , nimi-
rum fuper punitum, prius perrranfiret illud pun-
itum fecundum vnam fui partem , quam fecun-
dum aliam atque ita fuccciEue. Si vero mobile
elTet indiuifibile , diuilibilitas fpatij fufliccrct ad
caufandum motus fucccfEonem,quia mobile in-
diuifibilefemperprius pertranfirec vnam partem
fpatii,quam aliam ; atque ade6 fucccfEo in motu
locali fufficicrer caufatur, vel i diuifibiiitate fpa-
lij.vcl a diuifibilitatemobilis.lftarum tamen ra-
tioni cdcntialior eft magnitudinis diuilibilitas,
hoc eft, fucccfEo in tr.otu,quz futuitur ex diuifi-
biiitate magnitudinis , eft motui cfTcntialior.
Quod patet ex Ariftotclc 5. Metaphc. dc Quan-
to ,text. 1 Sr in fine illius capituli,vbi docet, quod
motus eft diuifibilis non propter mobile, fed
propter magnitudinem ; Ac iftafunt verba eius.

Dico autem non quod monetur, fed quod motum eft,
&c. Vbi vult Ariftoteies ,qu6d motus fit quan-
tus ,Ac diuifibilis non abeo, quod mouetur,quod
eft mobile, fcd abeo , quod moturo eft ; intelli-

2gcndo per illud quod motum eft, illud fecundum
uod rtt motus A mobile mouctur : illud autem
rcundum quod motus eft, eft ipfa magnitudo A
fpatium. Veruin eft tamen ,quod Anllotclcs in
hoc 6. ponit vtramque continuationem nccefTariA
ad motum requiri, atque adeo negat indiuifibile
poftc moueri localiter , quia ex parte cius non
poteft accipi continuitas metus; Ac hoc probant
rationes fux, quarum fecunda , quz hic ponitur
ab ScotoA qua: habetur in hoc 6. text. 8$. in hoc
confiftit,quod in otnni tempore eft accipere mi-
nus tempus, in quo poteft minus mobile moueri:
igitur omni mobili poteft accipi minus mobile
in infinitum. Ac ita nullum indiuifibile eft mobi-
le. Confequcntia patet , quia indiuifibili non eft
accipere minus.

Scoti oprr. Tom. 1 1.

b Continuum effet compefitum er indiuifibilibm,

&e. Nota, qubdiizc ratio ftar in hoc.quia omne
quod mouctur , prius pertranfit fpatium libi
xquale, vel minus fe, quim maius fe; indiuifibi-
le autem non prius pertranfie minus fc , cum ni-
hil fit eo minus : igitur pertranfit prius arquale,
quim maius fe; fed quod eft xquale indiutfibilf,
eft indiuifibile : ergo fi indiuifibile mouerur per
fecontinuc.perrraulit femper zquale A per con-
fequens indiuifibile; atque adeb in magnitudi-
ne , fuper quam moueretur , efTcr continue indi-
uifibile poft indiuifibile , eflecque in magnitudi-
ne indiuifibile immediatum indiuifibili , Ac fic
magnitudo effirt compofita ex indiuifibilibus;
quod eft impofEbile.

c */fd primum , quando dicitur omne quod meue- 9’

tur,&c. Nota, quod licet Angelus fit indiuifibi-
lis , tamen quia occupat locum diuifibilcm , vt
ptobat Scotus in i.d.i.quaft.6. idet» poteft mone-
ri localiter motu continuo , fucccfEone accepti
ex diuifibiiitate fpatij , ita vt fiicccffiuc pertran-
firet illud fpatium ; efto etiam , qubd effet in lo-
co indiuifibili, vt fi effet in loco pundali , adhuc
moueri poffer motu continuo. Vndead primam
rationem Ariftotelis dicitur primb, quod con-
cludit de mobili diuifibili : tale enim fi mouctur
fecundum partem. Ac partem fui, eft in rermino.

Ac termino , non eft totaliter in terminor quo,
quia jrunc quicfccret ; nec totaliter intermino
ad quem, quoniam eflct motum , Ac non moue-
retur , vt pacet a Philofopho , vbi fupta : fed lo-
quendo de mobili indiuifibili , illud non poteft
eite partiro in rermino d quo , Ac partim in termi-
no adquem, loquendo de partibilitate.quzeft ex
parte mobilis; at loquendo de fecunda: partibi-
litate,qux fe tenet ex parte fpatij , falfum eft
quod non fit in aliquo medio , quod medium eft
aliquid vtriufque extremi ; Ac fiefub mutatione;
atque ita poteft continuare partes motus, quz
continuitas fumiruc cx parte fpatij. Dicitur fc-
cundA , quod prfrnnvquandoquc opponitur ly to-
taliter, Ac fic Angelus ,dam mouctur , eft partim
in termino d quo , Ac partim in termino ad quem,
quia non eft totaliter in termino d quo, nec tota-
liter in termino ad quem. Alio modo lypartim,
opponitur ad l^r totm , Ac fic idem eft, partim eft
iu termino d quo, id eft , fecundum vnam partem
eft in termino a quo , Ac hoc eft falfum dc mobili
indiuifibili ; fed tantum eft verum dc mobili di-
uifibili , Ac fic procedit ratio Ariflotclis , qui ac-
cipit fucccfEonem in motu, tam cx partiTpatij,
quam ex parte mobilis. Et hxc rclponfio eft
Ioannis Canonici i.Phyfit.qneft.i utd j. principale,
quam dicit cite Scoti , Ac eam accepit Ocham in
i.d. 1. Ac eft eadem cum rcfponfionc Scoti in hac
rufi- vt patet confidcranri.

d zy4d probationem dico , &c. Nota,qu^d illa 10.
propolitio , omne quod mouctur prius pertranfie
minus , vel xquale, quam maius , vera eft de mo-
bili , penes quod accipitur continuitas motus,
hoc eft de mobili diuifibili : fed non eft vera de
mobili indiuifibili , cuiufmodi eft Angelus, Ac
punitus. Et fi dicatur , femper indiuifibile dum
mouctur eft in fpatio fibi xquaii , & fi pertranfit
totum, commcnfurat.vel deferibit totam lineam
fuppofiiam, atque ita illa linea fuppofita cric
compofita exiudiuifibilibusrdico quAd I y femper,
aut diftribuic pro quolibet inftanti prxeise , aut
pto quolibet inflanti, AC tempore ;vt ii tenfus, in
omni inftauti , Ac iu quolibet tempore. Pruno
1 i 1 modo

376 Lib. V I. Phyficorum

modo veram eft, quod in quolibet inflanti eft in
(patio fibi xquali, hoc eft, in aliquo indiuifibili
fibi fuppofito : at fecundo modo eft falfum : nam
in A initanti eft in fpatio fibi xquali, Se in tem*
pore immediate habito ad inflans eft fpatio
fibi inxquali : nam indiuifibile non eft immedia-
tum indiuifibili , atque ita poli indiuifibile im-
mediate non eft in fpatio indiuifibili , fed di-
uifibili : licet ergo in quolibet inflanti fit in fpa-
tio indiuifibili, tamen iu quolibet tcmpure.de in
qualibet parte temporis eft in Ipatio diuifibili:
quia impoGibile efl ( vt hic dicit Scotus ) quid
indiuifibile motum pertranfeat in tempore prx-
cisd indiuifibile : quia non mouetur de pundo in
pttndum , & dc indiuifibili ad indiuifibile fuper
fpatium magnitudinis fuppofirz ; fed mouetur
potius continuando omnia , qux funt in fpatio,
ncmp£ punduro magnitudini, de magnitudinem
puncto ; de hanc partem magnitudinis alteri par-
ti magnitudinis , per medium pundum ; atque
ira in quolibet initanti temporis eft in pundo
(ibi xquali : in tempore autem eft iu magnitudi-
ne accepta inter duo pundamam inflans in tem-
pore corrcfpondet puncto in magnitudine , Se
tempus magnitudini, ficut mutatum effe in mo-
tu, inflanti) temporis, dc punito in linea cor-
refpondct ; motus autem tempori , de line» ; dc
ideo dicit bicl Scotus, quod quodlibet indiuifi-
bile percranfit fubito.

J f c Srmprr puntlm motui pertrunfibit limum , &c.
tR ^ota» duplex eft mobile, fciliccc diuifibile,
dupli*. penes quod potefl accipicontinuitasmotus , de
indiuifibile , penes quod non potefl accipi mo-
tus continuitas. Indiuifibile autem , fi moue-
retur , vtique tnouercturin tempore. Et fi infe-
ras , quocuuque tempore dato contingit dari
minui , concedo; quia tempus efl diuifibile in
infinitum: & fi fubinferas ; ergo mobile minus
mobili indiuifibili poterit moucri in illo minori
tempore : nego confequentiam : quia non eft
dare mobile minus mobili indiuifibili , nec pro-
portionantur mobile indiuifibile.de rempus;quia
omne tempds eft diuifibile in infinitum , de pun-
itus, vel Angelus, de anima funt indiuifibiles;
fed bene fcquitur confcquens de mobili diuifi-
bili. N. m fi A mobile diuifibile mouearur in
B tempore . de B tempus eft diuifibile in duo
tempora ; igitur minus mobile ipfo A , poterit
moucri in tempore minori ipfo B tempore : quia
talia mobilia, de tempus pofTunt proportionari
in diuifibilirate.

j» miN «/.'<■- f Indiuifibili u habentiu pofitionem in continuo , &
rAtianu du- everu. Nora, quod etiam in motu alterationis
pl*x pMtjt p0te^ duplex caufa fucceflionis aflignari , fcili-
eomfofutttf- cct um cx parte mobilis , quam ex parte Formx.
fienu. Patet , quiaex diuifibilirate formx, mobile prius
recipit vnatn partem formx , quam aliam : cum
enim forma fit diuifibilis , ideo mobile , quod
alteratur fccundftmeam, prius recipit vnatn par-
tem formx , quam aliam ; atque ira fuccc(uu£}
de hoc fi intelligatur mobile recipere formam
fecundum fc totum. Porter eriam caufari fuccef-
fioex parte mobilis habentis parces; fic quod
prius alterentur fecundum vuaro, quara fecun-
dum aliam, de forte etiam in moru augmenta-
tionis pofTcr artignari hxc duplex caufa fuccef-
fionis: dc dixi forte: quia eft magis difficili afli-
gnarc in motu augmenrationis , quomodo fuc-
certio fit tanrum ex parte formx, fie non ex parre
mobilis ; quia non videtur ,qu6d poflic ibi afE-

gnari mobile indiuifibile; qu&d facccfEux fit
quantitatis fufcepnuum ; in a Iteratione vetd be-
ne potefl afCgnari, quia punitus habens pofi-
cionem in continuo, alceratur fuccetliue, ex fuc-
ceflionc partium formx : de efl etiam lucceflio
mobilis diuifibilis, quod alteratur.

Vnde fi quxras,an indiuifibile poflit alterari. It,

Dico qudd indiuifibile de genere Subflantix , vt
Angelus, de anima, potefl alterari ; quia Angelus,
de anima polTum recipere aliam , de aliam opi-
nionem ; de fimiliter gaudium.de rriftitiam , at-
que ita pofTunt alterari , fuse accipiendo altera*
tionem, pro mutatione ad qualitatem.

Et fi quxras , an indiuifibile de genere Quan-
titatis, poflit recipere aliquam quantitatem, fic
quod mutetur dc vna qualitate in aliam. Scotus
hic dicir quod fi tale indiuifibile eflee feparatum
a quantitate , non polfcr alterari , quiaimpoffi-
bile eft aliquod tale feparatum exiflere: indiui-
fibile tamen habens pofitionem in continuo po-
ceft alterari ad alterationem fuorum fubicdo-
nim , fine illorum in quibus habent pofitionem.

Nora tamen quod pundum eflc alccrabilc, potefl
bifariam intclligi ; priori modo fic , quid rea-
piat certam qualitarem dererminatx intctifionU;
de fic potefl probabiliter dici: quod non cftal-
terabiie , vt docere videtur Scotus in 4. difl. 10.
qusfi.tp.ud fecundum primi pult, vbi dicit qu6d nul-
lum lumen eft pundale. Pofteriori modo intel-
ligi potefl indiuifibile alterari qualitate, qui
partes alix alterantur , quas tamen continuat ad
inuicem 5 de vt fic dici potefl probabiliter, qu6d
punitus eft alterabitis , fed hoc eft 'per accidens,
fcilicet ad alterationem partium , quas conti-
nuar ad inuicem.

Er fi quxras poftrcmd,an punitus poflit aug-
mentari i Dico quid non : quia punitus non po-
teft moucri motu augmentarionis,de diminutio-
nis, quia hoc fibi repugnat ab intrinfeco.

EXPOSITIO T EXT V S.

MOtm t nutem eft diuifibilis , &c. Hoc efl fe- I J.

eundum capitulum huius tradatus,in quo Tat. )}•
Philofophus determinat de diuifione motus:
de diuidiiur,quia primo oftendit , quod motus
eftdiuifibilisaddiuifioncm temporis, de magni-
tudinis. Sccundd oftendit , quod motui , moneri,
mobile , de difpofitio, fecundum quam eft motus,
proporrionabiliter diuiduntur. Et tertid ponit
quoddam incidens. Secundum ibi : QuonUmuU-
tem omne. Tcttium ibi : Et in hoc quod finitu effit.

PriroA ponit duasconclufiones. SecundA probat
ibi i Fi fi ipfum A, C. Prima conclufioeft:Motos
eft diuifibilis fecundum diuifionem mobilis. Sc-
eunda eft: Motus eft diuifibilis ad diuifionem uifinmm-
temporis -, Sc per iftas conclufiones non debet klk.
imaginari , quod motus fit res diflindaamobili;
fed Ariftoreles inrelligir , quod dato , quod mo-
rus eflet res diftinda a mobili, adhuc motus eflee
diuifibilis ad diuifionem mobilis , de diuifionem
temporis.

Fi fi iffium A , C. Probat didas conclufiones.

Primo primam. Secundb fecundam ibi : Aliu nu-
tem eft fecundum tempus. Item , primo prxmittic
aliqua. Secundo probat quod rertat probandum
ibi : Noceffo igitur. Supponit igitur, qu£>d totum
mobile , quod motierur,fit At C, Sc vna pars eius
fit A.B.Sc alia B,C, dcindeponatur qudd motus
D,E fit motus partis A,B,Sc qudd motus E, E fit
motus

r

14-

Tea. 1«.

Tea.JJ.

»1-
Tat. j 6.

T«(.'J7.

Tea.jJ.

Qu^ftio vir.

177

motus partis, S, C\ ift is fuppodtis non rcftat pro-
bare, nili quod totus motus D,F,(n motus totius
mobilis A>C.

Ntcejfe igitur totum in quo D, F. Probat quod
rcftat probandum , fcilicct qudd totus motus
D,F /it motus totius mobilis AtCtSc hoc probat
quadruplicircr^ccunda ibi : Nulln enim mouetur.
Tertia ibi : simplius unum fi emnu. Quarta ibi:
uAmplius autem fi efi quidem. Probatur : quia
patres mobilis A%C mouentur partibus D F: igi-
tur totum mobile ^.C.mouetur toto motu DtF ,
confcqucntia tenet ,quia cotum fc habet ad to-
rum iicut parces ad partes , prxeipue cum partes
non iint aliud i toto.

Nulla enim movetur. Secunda ratio : quia nulla
pars mobilis^.C.mouetur roro motu l?,F,quia
neutra pars mouetur motu alterius partis : igitur
motus Z>, F.eft morus totius mobilis AtC.

uAmpliusi nutem fi omnts. Tertia ratio, qur cft
propinqua prxcedenri : quia morus D, F,cft mo-
tus alicuius raobijis: vel igitur cft motus A, C,
vel alicuius parris cius » vel alicuius extranei : li
ipfins A,C, habetur propofituro;(i alicuius partis
eius,hoc cft falfum : quia neutra pars eius moue-
tur motu alterius partis : ii alicuius extranei, hoc
cft impoflibilc : quia partes motus Z),F,funt par-
tium mobilis A,C, Sc non alicuius extranei.

^Amplius nutem f fi efi quidem: quod nobile

C, mouetur aliquo motu: vel igitur mouetur
raotuD.f, & habetur pcopodtunv, vel aliquo
alio ; Sc fit ille G, H» tunc igitur illi motus (unc
xqualej;auc vnus maior alio: d arquales , tunc
deut panes morus D%Ff\ unc motus partium mo-
bilis A,C,it* quAd partes motus <?,//, eftent mo-
tus earundem partium ; quod cft falfum: quia
tunc vnus illorum motuum fuperfluerct , cx quo
vnius mobilis debet elle vnus motus. Si verd G’,
H, lit maior, Sc hoc per excedam /, A' ; (equitur
audd motus I, A\ nullius cftct mobilis ,quod cft
falfum. Si dicatur, quod e contra, tunc aliqua ef-
fer pars mobilis,qux moneretur . Sc tamen ipdus
nullus cft morus, quod eft impoflibile.

oAli* 4 nutem.tiic ponitur fecunda concludo,
quod motus cft diuidbilis ad diuidonem tempo-
ris. Probatur , quia femper in maiori tempore dt
maior motus , quam in minori : igitur necclTe eft
quod motus proportionabiliter diuidatur tem-
pori.

§luoninm mitem j omne. Hic ponit tertiam con-
cludoncm , fcilicct qudd motat , rnone/i , tempat
mobile & dijpofitio , fecundum quam cft moti^s,
condmilitcr diuiduntur; & licet aliqua iftarum
non dnt ab inuicem diftintU, tamen non eft cu-
ra in propodto ; quia Ariftotelcs intclligit.quid,
dato quod eftent diftln&a ab inuicem , adhuc
condmiiicerdiftinguerentur. lfta concludo pro-
batur dngillacim quantum ad partes i & prim6
quantum ad motum, & tempus: quia d aliquod
mobile moueatur per aliquod tempus aliquo to-
to motu , in medietate temporis mouetur media
parte motus; & in minori parte temporis moue-
tur ininori parte motus ; Sc dc femper: quod non
cftct, nid ifta condmiliter diuiderentur. Secun-
di 6 probatur, quantum ad motum, Sc moneri:
quia femper minori inotui corrcfpondct minus
moucri , &: maiori maius , & dc femper; quod
non cftct, nid ifta condmiliter diuidercnrur.Tcr-
(ii probatur quantum ad motum , & difpodiio-
nem, fecundum quam eft morus, quia noti con-
dmiliter diuiderentur, tunc cftei aliqua pars mo-
Scoti oper. Tom. I /.

tus, cui non correfponderet difpodtio.fecundura
quam cft motus , vel e contra, quod eft impofli-
bilc. Quarti probatur 7 de mobili , Sc motu eo Tcxt. j >.
modo, quo di&um fuit prius ; Sc dc patet , quid
omnia ifta condmiliter diuiduntur, nid -quod
vnum diuiditur c per fe, & aliud per accidens.

Et in hoc quod finitu tfie. Ponit quoddam inci-
dens .fcilicct quid omnia prxdidia condmiliter
fe habent quantum ad diuidonem , & quantum
ad dnitatem,& indnitatem. Probabitur poftea;&
hoc notum cft de omnibus, quid condmiliter
diuiduntur mobili, nid dc tempore; Sc idei pro-
batur de tempore , quid dgnato aliquo termino
prarteriro in Ipatio pertranfeundo , ille terminus
in minori tempore pertrandbitur a minori parte
mobilis, quam a maiori , quod non cftct ,nid ifta
condmiliter diuiderentor.

ANNO TAT IONES.

* \ A Otue efi diuifibilis fecundum diuifionem mo - j£.

lWbilu. Nora , quid motus bifariam con- Met*, bif
ddetari poteft ; vno modo generaliter, quatenus riom
accidens : alio modo fecundum propriam ratio- **rni ttufi»
nem motus, qux eft res fucccfliua.Piimo modo,
cum motus extendatur per totum mobile, quem-
admodum albrdo extenditur per totum fubic-
dum, morus diuiditur fecundum diuidonem mo-
bilis: loqtiirurcnim Ariftotelcs de morti, vt hic
dicit Scotus,ac d cftct res diftin&a a mobili, licuc
albedo. Nam Scotus in his quxftionibus , 8c in
hac expodtione libri Phydcorum , tenet motum
non diftingui a mobili , vt vidimus : quid autem
lit tenendum explicauimus fupri. Secundo mo-
do motus diuiditur diuidone temporis, qua mo-
bile priori parte motus trandr priorem partem
fpatij . & pofteriori trandt pofteriorem.

Nota fecundo cx D. Thoma,qnod diuido mo-
tus fecundum diucrfas partes mobilis, tripliciter
poteft imclligi : vno modo , qudd viu pars pri-
mo mouetur, qulim alia ; Sc hoc non cft poftibi-
le, quando totum conrimium homogeneum mo-
uctur : vt d lapis tripedalis moueatur eodem in-
ftanti, in quo incipit moucri prima pars , incipit
moucri fecunda. Quare ifto modo non eft diui-
do motus fecundum partes mobilis. Secundo
modo poteft intclligi fecundum aliquod dgnum
fixum in (patio: vt quando Sol oritur per lineam
Horizontis, prius apparet prima medietas So-
lis , quam fecunda ; & neque dc ifta loquitur
Ariftotelcs , quia pertinet ad fucccffioncm tem-
poris : licut quando lignum calefit , prius re-
cipit calotem pars propinquior igni , quam re-
motior.

Tertio ergo modo inrclligitur diuifio motas, 17.
deut aliorum accidentium : vt enim aliam par-
tem caloris habeo in facie, aliam in manu , ita&
aliam partem motus habeo in facie, & aliam in
manu: demonftrat ergo primA diuidonem motus
ad diuidonem mobilis hoc pa&o: dt enim mo-
bile bipedale.^,/?, C,d totum moactur,fequitur
quod Sc prima pedaiiras A,R , & fecunda B,C pa-
riter moue^mur. Signetur ergo pars motus, quz
fubie&atur in parte A,B , Sc dt illa B,C% Sc pari-
ter dgnerur pars motus.qux fubiettatur in parce
B,C,Sc dr E.F-, cx his fequitur , qu£>d totos mo-
tus quo A, B, C, mouetur, dt D, E, F, dquidetn
partibus mobilis dngillatim refpondent partes
motusjergo deut mobile A,B, C, diuiditur in par-
tes AtB Sc B, C» ita totus motus D, £, F , diuidi-
I i 3 nir

378 Lib.VI. Phyficorum

tur in D, E, Sc i bD,F, Sc per confequens ad
diuifionem mobilis lequitur diuifio motus. Hac
ratione bene intellegi facillime intelliguntur
fequentes.

*> Patii i mobili* A,C moutntur partibus D,F. No-
ta , quod hac ratione intendit probare Ariftotc-
lcs, quod totus motus D,E,F, iit adzquatus mo-
tus totius mobilis A, D, C. Si enim non eft ita;
dicitur, inquit, alius motus ciufdem mobilis.qui
' fit adzquatus, Sc fit , verbi gratia, Sy. Tunc de-

mantur dux partes A,GfB, quz fint motus par-
cium A. B, Sc B,C, quas quidem partes motus
neccflc cll clfcxqualcs : partibus D,E, Sc E,F, fi
quidem, iftx vt probatum cll, funt motus illarum
partium mobilis.

lgv Tunc rurfus , aut partes ift* , quz demuntur,

A,G,H, adzquant totum G,H,Sc indcmantfcfte
fcquitur, quid totus motus G , H eft zqualis toti
motui D, E, F, quandoquidem partes adaquan-
tes rotuin funt «quales, & per confequens funt
idem motus. Si vero ili* partes non adzquant
totum, fcd deficiunt, ita vt fuperfitaliquid: ver-
bi gratia,/,//, fcquitur quid illa pars motus nul-
lius mobilis erit motus , quia neque totius illius
mobilis , neque partium, iiquidem fingulis par-
tibus mobilis iam fignatz funt partes motus; ne-
que erit motus alterius mobilis, nam, ciim totus
motus G, H , fit continuus , non poteft clfc , nili
vnius mobilis ; Sc iam probatum eft ad vnitatem
motus neccflartam efle vnitatem mobilis. Simi-
liter, fi partes ili* motus non adzquant totum
G , H , fcd excedant , fequitur quod illa pars ,in
qua excedunt, nullius mobilis erit motus: cum
autem hxc omnia fint impoflibilia ; fcquitur
primum intentum, quid ille totus motus D,E,Ft
eft adxquatus illius mobilis A, B, C, Sc per con-
fequens motus diuidirur ad diuifionem mobilis.

Dmifio eft c

vnum iiuiditur per fe,& Aliud per mc-

frr jsrjj* Nota , quid aliqua diuiduntur per Ic , &

tUn. aliqua per accidens; nam illud quod eft per fe

quantum , eft per fc diuifibile : quod autem non
eft per fe quantum , eft diuifibile per accidens;
atque adei quamuis mobile, mata, ternpm, moneri,
& illud, in quo eft motus, fcilicct Jpatium,Sc di -
frojitio, fecundum quam cll morus. proportiona-
bihtcr diuidautur : non tamen fimiliter diuidun-
tur : quia mobile, Sc fpatium , Sc motus, Sc tem-
pus, Sc quantitas .diuiduntur perfe, tamerfi di*
uifiones tftx pullulent ex diuifione inobilij,
quod eft fubtc&um Sc temporis , Sc motus : nam
diuifo fubie&o diuiduntur omnia , quz in ipfo
funt ; qualitas veri , quz eft terminus altcratio-
nis , quia non eft de genere Quantitatis , ftmpli-
circr diuidirur per accidens ad diuifionem mo-
tus altcrationis.

EXPOSITIO TEXTVS.

19, /'"X fortium Auttm 1 omne, quod muratur. Hor eft

Text.40. V^tcrtium capitulum huius tra&atus , in quo
Philofophum determinat de mutmtoeffe , Sc hoc
pro tanto : quia ficur linea imaginatur diuidi fu-
pra pun&um , ita motus fupra mutatum efft. Ec
diuidirur, quia primo oftendit, quod omne quod
mutatur , quando mutat ur, eft Sc in illo quo mu-
tatum eft. Secundo oftendit, quod illud, in quo eft
aliquid primi muratum.eft indiuifibile.Et tertio
oftendit qualiter in motu eft mutAtum *ffe,Sc qua-
liter non. Secundum ibi : In quo mutem primo.
Tertium ibi : dicitur mutem id in quo primo. Primi

probat conclufionem. Secundi prxmictit vnam
fuppofitionem : & tertii probat intentum. Se-
cundum ibi : Quod mutAtum eft. Tertium ibi:g«»-
nimm ergo vnm. Eft igitur conclufio illa : omne Omne quu
quod mutatur, quando mutatum eft , cll in illo rfl

in quo muratum eft. “ ** “ f*

Quod mutatum eft. Prxmirtit illam fuppofitio- mutUam'f
nem , quid * mutAtum eft effit rcccflilfc ab aliquo
termino , leu etiam dcfcciflc ab aliquo rerinino,

Sc fi illa non funt idem , attamen fc immediati
ncceflarii confcquuntur. Probatur : quia ficur
fc habet mutari ad deficere , fcu ad recedar* , ita fe
habet mutatum effe ad defetiffe, modi mutAritd
recedere ab aliquo termino ; ergo,&c.

Quoniam 1 ergo vnm. Hic probat di diam con- Tat. 41.
elutionem dupliciter. Secundi ibi : Ampliia , &
perfe. Prima ratio ell illa. Illud , quod mutatum
eft de non elTe ad ede , eft in cftc,& illud , quod
mutatum eft de e fle ad non efle , eft in non efle;
igitur quod mutatum eft, eft in illo, in quod mu-
tarum eft.Confequcntiaeft nota, quia tam gene-
ratio, qufcm corruptio eft generatio. Antecedens
probatur : quia quod generatur recedit & non efle
per fuppofitionem , igitut habet efle , per illud
principium dequolibci efle, vel non cH*c. Eodem
modo atguitut , quid illud , quod corrumpitur,
quoniam corruptum cll, habet non efle. Et dicit
Ariftotclcs, quod ficur eft de illis mutationibus
fecundum conrradi&ionem, ita eft de aliis.

tsfmpliut ; & per fi. Ponitur fecunda ratio: 19.

quia fi fiat k mutatio dc A in B\ tunc quando Tcn.41.
mobile mutatum eft in B , vel ipfum ell in B, vel
in A, vel in aliquo intermedio. Si in B, habetur
propofitum : fi in At vel in C, hoc eft impolEbi-
le : quia poflet adhuc mutari in B , ex quo muta*
tioeft continua, fine interruptione Ac A, in£;
modo impoflibiie cll aliquid mutari ad illud , in
quod iam mutatum eft.

Aimnifeflum 4 igitur tff. Infert corollarium,
quod oinnc quod fa&um eft, quando fa&um eft, Omm jmi
habet efle, Sc omne quod corruptum eft , quan-
do corruptum eft, habet non efle, Sc ita vniuerfa- ***,lf'-
liter deomni mutatione, licet fit magis manifc-
ftum de mutatione, quz eft fecund&m contradi-
ctionem: nam fi fiat mutatio continua de vno
termino pofiriuo in alium terminum pofitiuum,
vt de calidirare in frigiditatem ; tunc quandocft
complere mutatum , mobile eft fub frigiditate,

& quando eft medio modo mutatum , Sc incom-
plete ; tunc partim eft fub calidicatc, Sc pattim
fub frigiditate.

In quo j mutem primo. Hic oftendit, quod illud, Tat4f
in quo aliquid primo mutatum eft , cll mdiuifi-
bilc ; Sc intclligit per ly in quo menfuram, iniqua
primo mutatum cft;& exponit primum , fcilicct
in quo toro muratum eft , Sc non folum in parte
cius. Tunc probatur conclufio : quia fi illud in
quo primi mutatum cfl , fit diuifibile , tunc fic
A,B , C, ita vt partes eius fint A,B,Sc B,C, tunc
igitur illud, quod primi mutatum eft .aut primi
mutatum eft in neutra parte ipfius A, B, C, aut
folum in parte A,B, aut folum in parte B,C, vel
in vtraque. Si dicatur , quid in neutra, tunc non .
eft mutatum primo in A , C, quod eft contra
pofitum : fi in parre A , B, folum ; tunc non eft
mutatum in toto, fed folum in parte eius,&
in toto A, C, ratione partis folum , quod eft
contra pofirum ; quia ponebatur illud , in
quo toto non rarione partis aliquod primi
mutatum eft , eft indiuifibilc. Eodem modo

proba

V

Quxftio VII.

379

probatur , quod non eft mutatu*» in parte B,C ,
folum.Si dicatur, quod in vtraque,hoc eft impol-
fibile, quia prius mutaturo eft in parte priori , Sc
poftcrius in poftcriori : igitur illud non eft primo
murarum in toto tempore yf,C;quia prius muta-
batur in parce iplius. Et per iftam conclufionem
Ariftoiclcs non intelligit aliud , nili quod quan-
do aliquod mobile iarn motum eft .menfura, in
qua primum verum eft dicere , hoc eft mutatum,
fitindiuifibilis; vt 1 i Eat mutatio decalidicate ad
frigiditatem , tunc in ftans , in quo prim£ eft ve-
rumdiccrc.frigiditas fumma eft generata, eft in-
itans indiuilibile.

1 1, Afnnifefhtm 6 efl igitur. Infert corollarium, fci-
Tm.aJ- licet qudd illud , in quo aliquid eft primd corru-
ptum,eft indiuilibile.Similiter,qu6d illud in quo
aliquid eft primi fa&um,eft indiuifibile;8c fequi-
tut corollarium ex prxcedemi concluiionc.

Dicitur autem idjm quo. Hic oftendit qualiter
in motu eft mutatum effe ; 8c qualiter non : Sc pri-
mo diftinguit. Secundo ponit concluiiones iuxra
membra diftin&ionis.Sccundum ibi : Quodigitur
circa finem. Primo dicit, qu6d illud, in quo aliquid
primi mutatum eft , poteft c imaginari duplici-
ter : vno modo k parte principij ; Sc alio modo i
parte finis: verbi gratia, fi fiat mutatio de calido
in frigidum , tunc primum inftans efte motus eft
primum mutarum effe a parte principij ; fcd pri-
mum mftans, in quo motus eft completus, eft pri-
mum mut4tum effe a parte finis.

Tat.44. Quod 7 igitur circ* finem. Hic ponit conclufio-
nes ; Bc primi oftendit qu6d elt dare primum

Ctatumtjfek parte finis. Secund5 oftendit, quiVi
poflibileeft dare primum mutatum effe a parte
Fnmwmnu- principi) , ibi : Quod autem. Primi ponit iftam
'dHT *k* concJufi°nefn»quod eft dare primum mutatum ejfe
ujum ^ P3r*efini{ ttanfmutaiioni«,hoc eft dictu, eft da-

re primum inftans non efte motus a parte finis.
Probatur, quia neccfTc eft mutationis cltc aliquem
finem, fciUcet in quo primo motus finitus eft , &
illum finem neccffc eft elle indiuifibilem , per
prxcedentcm conclufionem i igitur in mutatio-
ne , fiue in menfura mutationis eft dare inftans
indiuilibile , in quo ptiroiS fa&a eft mutatio illa,

& illud inftans non eft vltimum cftc motus , fed
cftcxtrinfecum motui, quia eft primum inftans
non elfceius.

tl. Quod autem fecundum principium. Hic oftendit,

quod impoflibilc eft dare illud, in quo aliquid
primd mutatum eft a parte principij , id eft , non
eft dare primum inftans efte motus.Et primi pro-
bat hoc ex parte temporis, in quo fit mutatio.Se-
cundo ex parte mobilis, quod mutatur. Et tertio
ex parte difpofitionis, fecundum quam eft muta-
tio.Secunda ibi : AmpUitt Ji in C. Tertia ibi :£*w-
niam nutem. Prima ratio eft ifta : quia fi eft dare
primum mutatum effe a parte principij , tunc ca-
piatur primum inftans, in d quo eft motus j tunc
vel illud inftans eft immediatum inftanti in ini-
tio raotus.vcl mediatum;!! mediaturo .- igitur in-
ter illa duo inftantiamobile mouebacur j & per
confequens inftans datum non erat primum in-
ftans efte morus. Si immediatum, hoc eft impofll-
bile, vt probatum fuit prius.

Amplius fi in C. Secunda ratio, quia fi eflet dare
primum inftans efte motus , fequeretur quod
idem fimul mouererur,& non moueretur ; confe-
quens implicat contradidlionctn. Confequentia
probatur » quia illud inftans primum ctTe motus,
cum non polEt elfc immediatum inftanti in ini-

tio motus « oportet quod fit mediatum ; tunc in
illo inftanti mobile non mouctur.ncc in alio in-
ftanti libi immcdiato.ncc in tertio, Sc fic dc alus;
igitur in nullo inftanti initiariuo motus motic-
tur, 8c per confequens non mouctur : igitur ali-
quid fimul mouctur, 6c non mouetnr , quod im- *
plicat. Et ifta tatio cuidcntcr probat , audd ccm-
pus non eft compofiuun ex indiuifibilibus.

Quoniam 8 autem. Tertia ratio quia omne , e Tcxr.47.
quod mouctur , prius moucbatur ; igitur non eft
primum mutatum effe i parte principi). Confe-
quentia tener, & anrecedens probatur : quia mo-
tus eft diuilibilis in femperdiuifibilia , cum pro-
portionalitcr diuidatur tempori, & magnitudini,
vt probatum fuit prius.

Neque 9 igitur citet. Hic probat didam con- t f .
clulionctn ex parte mobilisjfic vult probare iftam Texr.41.
conclufionem , quod non eft dare primam par-
tem mobilis , qux pettranfiuit aliquod lignum
lignatum in fpatio pcrtranleundo. Probatur, fup-
ponendo,qu6d mobile debeat fuccefliuc pertran-
lire Ipatium illud ; tunc arguitur , quod illa pars
inobilis,qux pcrtr*nfiuic lignum, vel eftdiuilibi-
lis,vcl indiuifibilis : non iudiuifibilis , quia iam
non eftet pars mobilis : cum mobile non compo •
natur ex indiuilibilibus.vt probatum eft : fi diui-
libilis , tunc lignum perttanfitutn ab ilia parte,
prius pcrrranlibarur k medietate illius partis
quam a tota parte, & prius i medietate medieta-
tis^ quiin k tora medietate, & fie in infinitum:
igitur quacunque parte mobilis data , a qua per-
tran libatur illud lignum , prius pertranlibatur k
parte minori, & per confequens nulla fuit prima,
a qua pertranfibaturj& habeturpropofitum.

JBud autem 10 quo mutatur. Hic probat didam Tcxt.49.
conclufionem ex parte difpofitionis , fecundum
quam eft motus;& diuidirur.quia primd prxmic-
tit quandam differentiam inter altcrationem , Sc
alios motus. Secundi probat intentum ibi : Quo~
niam neque. Primo dicit , quid ad mocum tria re-
quiruntur,(cilicet mobile, quod mouetur, difpo-
fitio , fecundum quam eft motus , Sc tempus , in
quo eft motus. Vnde quantum ad illud , fecun-
dam quod eft motus , eft differentia inter alte-
rationem, & alios motus , nam difpofitio , lecti n-
dum quam eft alteratio, eft diuifibilis non per Ce,
fed per accidens folum ad diuifionem fui fubie-
di;fcd difpofitio , fecundum quam eft aliquis al-
ter motus.eft diuifibilis per fe, vr fpatium fecun-
dum quod eft motus localis ; & magnitudo , fe-
cundum quam cftaugmenratio,& diminutio; Sc
ira de aliis. Poteftcriam addi differentia alia;quia
difpofitio fecundum quam eft alteratio , eft du-
pliciter diuilibilis: vnn modo per accidens ad di-
uifioncin fubiedi ; alio modo eft diuilibilis fe-
cundum gradus formx, fcd fpatium.feu magnitu-
do non eft diuilibile nili vno modo.

Qupniam neque in iu erit primum. Hic probat ^.A.
conclufionem principalem ex pattedifpofitionis,
fecundum quam eft motus ; & intendit jftam
conclufionem, qudd non eft dare primam partem
fpatij pcrtranlicaro a mobili. Probatur, quia cum
illa pars fit diuilibilis, Sc motus fuccelliuus , me-
dietas parris fpatij prius pcrrranlibarur, quamto-
ta parsrigitur Sc prius medietas medictacis, quam
roramedictas,te fic in infinitum : igitur quacun-
que parte fpatij pertranfici data , prius tranliba-
tur pars minor, & per coofcquens nulla erat pars
prima pertranlita ; Sc coniimilucr argueretur de
magnitudine , fecundum quam eft augmentario.

Ii 4 vel

I

$8o

Lib.V I. Phyficorum

vel dimimitio ; fc de qualitate , fecundum quam
cft alteratio. Ncc c(l differentia , nifi quantum
ad hoc folum , quid fpatium A magnitudo funt
per fe Hinnibiles , fcd qualitas f cft per accidens
diuifibilis.

'V

AN NOTATIONES.

Rrlinquer»
terminum i
ejuo, ty mu-

t*rl Utm

fmut.

a tfft efl rtceffijfr ah aliquo termine.

IV Jl Nota , quid Ariftoteles in hac ratione

1 6.

fupponit , quid qtiicquid mutatur difccdir i ter-
mino d quo. aut , quod idem eft.relinquit ipfum.
Nam relinquere aut cft idem quod mutari , aut rt-
UnfjHrre (equitur ipfum mutari : relinquere enim &
mutari idem motus realiter funt ,9c foli ratione
differunt ; nam mutari cft acquirere terminum ad
tjurm , & relinquere cft difcederc a termino a quo:
priit autem naturi cft intentio in finem , qiriun
difceflio i termino i quo, eo enim difcedo ab hoc
loco, quia tendo in alium.
b GLH'4 fi fi4* mutatio de A iw B. Nota quid in
hac ratione Ariftoteles duo fupponit. Primum,
quid mutatio fit fine interruptione de vnoloco
in alterum. Secundum, quod impoffibile cft, mu-
tatum,quando mutatum eft,adhuc mutari in ter-
minum ad quem mutatum eft •, immo fi vitra
mutetur, mutabitur ab illo,& non in illum. Ar-
guitur ergo fic : illud quod mutatum eft de A in
/?,vel eft in -d.vel in /?,vel in aliquo intermedio,
vt in C, fcd non cft in A ,quia feparatum eft ab
eo, nec eft in intermedio ; quia adhucmutaretur
in B, cum ponatur continue mouctiA fine inter-
ruptione de A in R\ relinquitur ergo > quod illud
mutatum eft de A in B.

* i ii ui , iw quo aliquid mutatum eft , potefl inttUigi
dupliciter. Nota quod quicquid incipit crte per
primum cfte , incipit efle per indiuifibile : quia
nunc cft, & immediate ante hoc non fuit ; & ea-
dem ratione quicquid definit efTc per primum
fui non efTe , definit per aliquod indiuifibile; &
hac intentione docet Philofophus id temporis,
in quo mobile per fe prim6 mutatum eft, e(Te in-
diuifibile.

H Primum inflant in quo tfl mot mi.Noi a quid hic
ratione Ariftoteles ducit ad duo inconueni€ria;fi
illud primum ede motus fit indiuifibile. Primum
inconueniens cft , quid tunc duo inflantia indi-
tiifibiliaeftent contigua A immediata A hoc in-
conucniens fic deducit San&. Thom. Si enim in
A,B , cft motus , hoc eft in inftanti indiuifibili,
qood.dcfignat fub duabus luteris , quia eft finis
prrteriti temporis , & initium futuri , A,Bt eft
tempus ; fc per confequcns conftat cx duobus
indiiiffihilibus. Sed ego non video hanc confe-
cutioncm : nam qui diceret A,B,c(Tc vnum indi-
tu ibilc.ncgatct proinde elTc tempus , & cflc duo
iudiuifibilia.

Themiftius ita exponit , quod fi cft indiuifibi-
le,in illo non eft motus , vt rr.rMjj.oftenfumefl,
non tamen explicat , quomodo duo inflantia cf-

»7*

quacunque parte A inftanti illius quiefeit. Con-
fequentia hic reuera non tenet , quia in inftanti
non poteil efTe quies ; valet tamen ad hominem,
conccllb.quod in inftanti potcll efTe motus : nam
tunc eadem ratione, qua morus incipit intrinfei
per primum inftans,definit & quies per vltimura,

Sc immediate ad inflans quietis in inftanti moue-
tur : ergo inflans cft immediatum inftantiA hic
expolitio eft Scoti in hoc textu ,fi perpendatur
cius fenfus , nifi quod Scotus iuxta fenfum Ari-
ftotelis probare intendit , qu6d non cft dare ali-
quod indiuifibile , in quo aliquid mouctur , quia
vel fequeretur , quod illud inflans e fiet indiuifi-
bile , vel quod inflans effet immediatum inftanti.
Confequentia in hunc modum deducitur , quia
in inftanti in quo prim6 incipit motus , nihil ad-
huc mutatum eft , illi autem inftanti nullum in-
diuifibile eft immediatum:quia indiuifibilia non
funt fibi proxima A tamen fi cflct.in quo aliquid
ptim6 mutatum cft , oporteret illud cflc imme-
diatum illi primo inftanti ; ergo illud primum
non erit indiuifibile, fcd diuifibile.

* Omne quod monetur priitt monebatur. Hic ratio
fic polTct deduci , fi cfTetdarc illud , in quo pri-
mo aliquid mutatum eft , vel illud eft diuifibile,
vel indiuifibile ; fcd neutrum cll dandum : ergo,

Scc Minor probatur A prtmtV qu&d non diuilibi-
le : quia fi ponatur mobile quiefeere in toto tem-
pore C,A, tunc adhuc in inftanti A, ipfum mobi-
le quiefeit, id cft, non mutatur, nec mutatum eft.

Ponatur cigo fecundum aduerfarium , qu6d fic
primum mutatum ita A,B , tunc fic arguitur; fi
A.B.ed indiuifibile, vel idem cum A, vel cft pro-*
ximum ipfi A : non proximum , quia indiuifibildP
non cll proximum indiuifibili ; nec etiam A»Bt
Ac AtC\ unt idem, quia politum cft, quid in A, non-
dum mutatur , nec mutatum cft ; tamen in A,B ,
ponitur primo cfle mutatum;ergoAc.Minor ve-
roquantumad aliam parrem,fcilicer,quAd illud,
in quo prim6 muratura eft, non fit diuifibile, pro-
batur fic:quia ficur prius arguebatur; vel in vtra-
que parte muratum eft, vel in neutra, vel in alte-
ta tantum; fi in neutra, tunc non eft mutatum in
toto ; fi in altera tantum , tunc non prim& muta-
tum in totorfi verA mutatum eft in vtraque;tunc
prius mutatum eft in priori parte,qukm in pofte-
riori A fic non cft mutatum in toto.
f Sed quali tat efl per accident diuifibilu. Nota 1
quod hic Ariftoteles non negat qualitatem efTe nn f**”
per fe dioifibilem fccundiim gradus formi,vt fu- ^
pra notauit Scotus ; & ex hac ratione fequitor,
quod non datur minimum in qualitate , fiuc fe-
cundum extenfionem, fiue fccundiim intenfio-
nem : nam quando lignuin applicatur igni , non
datur minima pars , qux primo habeat calorem,
fcilicet. D qudeumque data, minor priits eft cale-
fadlaA quocumque dato gradu intcnfionis,ante
illum fuiraliusgradus.

Et fi quiras, an qualitas fepatara a quantitate

l8.

Dimitto

.. .. fit diuifibilis.Dico quod diuifibile bifariam fumi

fent contigua. Quidam neotericus Thomifta ita poteft : vno inodo pro diuifibili potentia pro- t*??

confcquentiam deducit , nempe qudd fi detur pinqua: alio roodo pro diuifibili potentia remo- ntm‘wm'

motum futurum terminati intrinfecc per pri- ta.lllud dicitur diuifibile potentia remota, quod

habet formam fufficientcm, non tamen fub mo-
do conucnicnti, fub quo oportet eam haberi , ad
hoc quod diuidatur. Diuifibile autem potentia
proxima dicitur , quod fic habet eam , quod ccf-

roum inflans , efTe indiuifibile , eadem ratione
quies prrterita terminaretur intrinfecc per vlti-
tmim inflans. & fic duo inflantia cfTent immedia-
ta. Quod ira explicat : nam cum A > D, fit termi-

nus A ptiteriti tcmpopsA fututi ; detur quid fante impedimento ftatim pofTet fequi a&us ad

ut..* — u;i- n a diuidendum. Dico ergo quod qualitas feparata **’*'*;,«,

* .A j : C L : I : . : :!.Ci ‘ , r

illud mobile in toto tempore pritcrico CtA
quicuerit.Tunc fi tempore pritctito quicuit ,in

a quantitate non cft diuifibilis in partes ciufdcra qmmti» J it
rationis dntftilw.

■ f /
/

Qusftio VIII.

rationis potenti! propinqui, eft tamen d iuifibilis
in potentia remota.

Er ii dicas ; ergo talis qualitas efTct fpiritualis;
nego confequcutiam.coqubd nata cft informare
corpus , tuodd nulla forma accidentalis fpirirua-
lis nata cft informare corpus.

Q_v yESTlO VIII.

Vtrum in motu fit dare primum muta-
tam dic a parte principij.

Ariftot. hi* tmr.+t. D.Thom./#/? 6. & reliqui interpretet
Aid. Klbet.tr ul-t-emp 4.ThcniiIt-f*«4*T*itaictu5 hic
& im i.dijt.i.y**fl.9.VtUc( ecntrou uf.mJ tyrenei Sotut

f. Phy fit. fucJl.yT olet. fiu/f 4 Percrius l.i\.t*p 9. Co-
Qimbr.r«p.f v«rr«.Ruuiu(™/ 6 fucft.vmica. Roc-
cut fuofi.y Fucate fucfl.i. difit.\. Aucrfa tcm. 1. fhiJof
fmcfl.io.

j R c v i t v r primi quod ficiquia ficut
1 fe habet pun&us ad lineam , & inflans
asiicsc «empus, ita & mutuum eft ad motum;
ledin linea cft dare puu&um in vtroque extre-
mo, k in tempore inftans.-igitur in motu cft dare
manuum tfe in vtroque extremo ; 6c per confe-
quens-a parre principij.

Sccundd , omnis motus linitus terminatur in
vtroque extremo, & non nili ad mutuum ejfe ; igi-
tur in omni motu finito cft dare primum muta-
tum tft a parte principi j.

Tertio , in motu cft date primum mutatum tft
i parte finis: igitur & i parce principij. Antece-
dens patet ner Ariftocclcm in ifto fexto. Confe-
quentia probatur, quia ficut motus terminatur a
parte fini t,ira a parce principij.

Quartb , defeendat aliquod viuens a concauo
orbis Lunx, vfque ad deorfum,& in medio illius
dclcenfus moriatur, tunc eft dare primum inflans
non elTe illius viuentis:igitur in illo inflanti, vel
illud mouetur.vel quiefcir.non quicfcit.quia po-
nebatur, qu6d defccnfus efTct continuus:Gmoue-
tur.hoc cft primum inllans , quomouerur : quia
nunquam ante moucbatur,co qubd nunquam
ante fuit : igitur hoc cfl primum mutuum tft k
parte principij.

Quinti, circunducator aliqua rota.cui figatur
aliquis clanus;runc cft dare primum inflans, quo
ille clauus eft affixus : igitur in illo inflanti ille
clauus mouctur, quia ponebatur motus rot* con-
rinuu$;fed ante ille clauus non mouebaturngitur
hoc ed primum inflans, in quo ifle clauus inoue-
tur , & per confequensefl dare primum mutuum
efe i parte principii.

Sexui, arguitur fpecialitcr de motu locali, quia
fi ex aliquo leoi exiflcnte furfum fiat grane, tunc
cfl dare primum inflans cfTe illius grauis : igitur
& primam patrem fpatij, quam illud graue occu-
pat:igitur,& primum mutuum tft in moru : quia
fibi inuicern-correfpondcnt prima pars fpatij
pertranfcundi,& primum mutuum tft.

Septimi, fi non effer dare primum mutuum tfe
i parre principij, hoc effer pro tanto : quia omne
quod mouctur , prius mouebatur, fic poftea mo-
uebitur . ita vt ifla confequentia effet bona :bcc
monetur : igitur hoc mouebitur-, fcd confequcns cfl
falfum: quia vel mouebitur neceffarii , vel con-
tingentenfed non neccffarii , quia hoc cft futu-
rum contingens , quod per liberum arbitrium
poteil impediri : fi contingenter;igiiur pofEbilc

cft. quod non mouebitur, 8c per confequcns tunc
ifla confequentia non erat bona : boc monti ur,igi .
tur hoc mouebitur.

Odauh, fi cft aliqua mutatio indiuifibilis , cfl
dare primum muratum i parre principij ; fcd fic
eft.ergo.&c Maior piobatur ; quia fi aliquitfmu-
tetur fubiio,tunc verum cfl diceic, quod in illo
inflanti mouctur, & prius nonmouebaturrigitur
hoc cfl primum inflans, in quo mouctur ; & per
confcquens cfl dare primum mutuum tft i parte
principij. Minor patet ex procedenti quarlhone,
falcem quoad hoc, quid cft poffibile. Item, patet
dcilluminationc.de dclcelarionc,& vifione:quia
licet vifiofiat fubiti, & licet continuetur fucccfi*

fiui.cft dare primum inflans, in quo organum al-
teratur fecundum vifioncm;& per contequt
lud cft piimum mutuum efe altcrationilP

Deinde argaitur , quod non cft dare p(jqmin
mutuum tft a parte finis : quia non cft dart pri-
mum mutuum tft i parte principij : igitur neci
parre finis. Consuentia probatur, quia ficut
motus terminaturi parre finis, ita i parte princi-
pij. Secundo , quia non cft dare vltimam partem
fpatij pertranfiti.igitur nec vltimum inftans effe
motus ; & per confequcns non ell date primum
mutuum efe i parte finis.Oppofitum arguitur per
Ariftotclem inifto G.text. 4 6. vbi ponit quid cft
dare primum mutuum tft a parte hnis;fcd non i
parte principij.

Ia quoftione primo videndum efl,de motario- j.
ne* inftantanea.feu indiaifibili.Sccundi de mu- Dimifit fut-
utione fucccfEua. flimu.

Quantum ad primum , notandum , quod per
primum mutuum efe 2 parte principij intelligttur
primum inftans effe motus , ita quod in illo in-
flanti verum eft dicere, hoc mouetur,& ante non
mouebatur : fcd per primum mutuum tfe a parre
finis intelligitur primum inftans non e fle motus,
ita quid in illo inflanti fit verum dicere, mobile
non mouetur,& immediate ante mouebatur.

Nunc de hac mutatione indiuifibili , fit prima hfuuitmh
concludo ifta:CuiuOibrt mutationis indiuifibilis „

eft dare primum mutuum efe 2 parte principij, ita
vt fit dare primum inflans,in quo illud mutatur. /* h p4,r*
Probatur, quia in illo inflanti, in quo mobile mo-
uctur,& ante non moucbatur;igitur illud eft pri-
mum inftans effe motus ; & per confcquens pri-
mum mutuum tfe ; ex quo fcquitur quid in mu-
tatione indiuifibili non valet ifla confequentia;
boc mutatur, igitur prius mouebatur.

Secunda conclufio cft ifla: ImpofEbile eft dare Muuinit
primum mutatum eft mutationis indiuifibilis k mdtuifihtlm
parre finis. Probatur, quia tunc fequeretur.quod
continuum effet compofitum ex indiuifibilibus, mZctueh ,jf,
Sc tempus ex inflantibus; confcquens cfl falfum. a p*n, fin*.
Confequentia probatur , quia piimum mutatum
tfe* parre finis eft primum inftans non effe mo-
tus ; modo impoflibileeft dare primum inftans
non effeminationis indiuifibilis. quia eft dare vl-
rimum inllans fui clTc : quia in eodem inflanti, in
quo eft, definit efle; aliter enim non effet imliui-
fibilisiigi ur ficum hoc effet dare primum inflans
non effe ip(itu;iguur inflantia effent immediata.

Ex quo fequitur quid de mutatione indiuifibili
ifta confequentia non valet ; boc mutatur , igitur
poftea mutabitur.

Ex quibus conclnfionibus fcquitur , qualiter
exponendx funt propofitiones de illis verbis,
incipit , & definit in mutationibus indiuifibilibus;
nam illa:W incipit mutari , exponitur fic;hoc na-
tatur.

38i

Lib. V I. Phyficorum

jjHtAthnii
futttffi» 4
datur primi
mutatum if-
fi i p*>tc

Jujlam pri-
tutim rfff mt-
tu 4 pon da-
Ur.

Mutmitnu
futetjfi.it da
imr primum
lautarum rjft
h farte finu.

tatur.fc immediate aml non mutabatur : 6c ifta,
hoc definit mutari , exponitur fic j hoc mutatur, &
immediate pofl non mutabitur. Exquo fequitur,
quod eft vmim inflans , in quo huiulmodi muta*
Cio tndiuifibilis incipit eflc , & delinit efic;3t hoc
non eft inconnenicns , quando ly incipit exponi-
tur aliter , quam contradictorie de ly definit. Et
hoc de primo.

Quantum ad fecundum , ptima conci u fio eft
ifta: Non eft b dare primum mutatum effi in muta-
tione fuccefliua a parte principi), exponendo fic-
ut prius. Probatur, quia vel illud inflans eflet im-
mediatum inflanti in initio motui, vel media-
tum, non immediatum : quia tunc continuum
componeretur ex indiuifibilibus;ncc mediatum:
quia tunc in tempore intermedio mobile muta-
batur ,% per confequcns mutatum erat i igitur
tnnutttttn tfji datum non erat primum.

Secundo, nunquam aliquod cfl mutarum, 'nili
prius mutabatur : tunc capio tempus, in quo mu-
tabatur; tunc hoc mutabatur in ifto tempore:
igitur erat mutatum in ifto tempore : & hoc
mutabatur immediate ; igitut erat mutatum im-
mediate , & fic in infinitum ; & per confequens
ante qnodeumque mutatum tfft datum, erat aliud
piutatum ejfi , & per confequens nullum erat pri-
mum. Ex conclufione fequitur, qu&d non eft dare
primum inflans eflc motus ; fcd eft dare vltimum
in quo non eft. Secundo, fequitur quid in motu
locali non eft dareprimatn partem fpatij , qux
per morum acquiritur , quia quacumque parte
data , eius medietas prius acquirebatur , & prius
medietas medietatis, & fic in infinitum; & eodem
modo dicitur de forma , qnx acquiritur , vel de-
perditur fucccfliue , quod non cfl dare primam
panem furmx aequi litam, vel deperditam.

Secunda conclufioeft:Noneft dare primu mu-
tdtkmeffi a parte finis in motu fucccfliuo. Proba-
tur,quia vel cfl dare primum inflans , in quo ali-
quid cfl complete mutatum, vel vltimum in quo
non;fi primum in quo fit, habetur propofitum;fi
vltimum in quo non : igitur adhuc reflat aliquid
acquirendum : & cum illud non podit acquiri
fubito, fequitur qudd tempus eft antequam illud
cflet acquifitum ; & per confequens in medio il-
lius temporis iftud monebitur : igitur inflans da-
tum non eratavltimum,in quo illud mobile com-
plete erat mutatum. Ex iflis fequitur, qualiter in
terminis fignificantibus mutationes fucccfliuas
funt exponendar ptopofitiones dc iflis verbis , in-
cipit,*• Hi definit. Vndc ifta; .<4 incipit nw*m';cft fic
exponenda ; Au unc non tnouctur,& immediati
pofl hoc moucbitur ; & illa expolitio cfl impof-
libilis : A nunc mouetur, & immedi^c ante hoc
non monebatur. Item ifta; A definit moueritigirur
A nunc non mouetur : & immediate ante hoc moneba-
tur : & ifta cfl Impoflibi lis; A nunc mouetur. & im-
mediate pofi hoc non monebitur. Secundo fequitur cx
prxdi&ts , quod ifta cfl falfa ; tnottu incipit tffe:
quia exponitur fic ; motus non cft,& immediati
pofl hoc erit : igitur motus incipit eflc : modo
prima exponens oft falfa , fcilicct ifta : motui non
eft ; quia fua comradidloria cfl vera , fcilicet ifta;
omnn motm eft. Et fic patet qualiter in motu fuc-
cefliuu cfl dare primum mutatum ojfil parte finis;
6 c inm it parte prinrtpij.ik hxc dc Iccundo.

Ad rationes. Ad primam, concedo 1 quanthm
ad huc, quud iicut punttuscft terminus linex.ita
inflans ell terminus temporis ; & ficut prxeer
Pentium terminantem lineam non cfl dare pri-

mum pun&um intrinfecum line* , ira nec ettun
cfl dare primum mutatum effi intrinfecum mo-
tui.

Ad fecundam, concedo ; fed alio modo termi-
natur , quam tu ponis : quia non terminatur ad
vltimum inflans non «fle motus it parte princi-
pi) ; fcd ad primum inflans non cllc a parce fi-
nis ;& fic in neutro extremo terminatur aftir-
mattue. , * v J

Ad tertiam , negatur confequcntia ; ad proba- £
tionem dico,qu6d verum cfl , quod ficut rermi-
natur in fine , ita in ptincipio , fcd diuerfimod£:
quia in fine terminatur ad primum inflans, in
quo mobile cfl complete mutatum ; fed a parte
principi) non terminatur ad primum inflans, tn
quo cfl mutatum, fcd ad vltimum, in quo non cfl
mutatum.

Ad quartam,admitto cafum,& quando queri-
tur.an in primo inflanti efl*e cadaucris ipfum mo-
uctur.vcl quicfcit. Dico qudd neutro modo , fed
incipit moueri:quia nunc nnn mouetur, & imme- _ #
diate pofl hoc moucbititr.Et fi obiiciatur , qudd
materia primacum qualitatibus fymbolis , qux
fiunt in corrupto, nuncmouetur,igitur & forma
inhxrens illimaterix ; negatur conlequentia, fed
fuflici t, quod illa forma incipiat mouen curo illa
materia.

Ad quintam , dico qudd in primo inflanti , in
quo ille clauus cfl afluus , ille clauus non moue-
tur,fcd incipit tnoucti vna cum rota.

Ad fex tam, concedo quod cfl dare primam par-
tem fpatij, quam illud graue occupat per genera-
tionem nouam cx leui , fcd non efl dare primam
partem ipacij , quam acquirit per motum inde*,
fcendendo.

Ad feptimam.concedo quod hoc efl pro tanto,
quod omne quod mouetur, prius moucbatur , &
poflea moucbitur. Et quando probatur , quid
non. Dico qudd hxc confequcnria efl ncceluria;
hoc mcuetur.igitur hocmeutbitur. Et quando quxri-
tur vel moucbitur neceflarid , vel contingenter.

Dico qudd ficut mouetur contingenter ; ira mo-
ucbtturcomingcntcr.Er quando dicitur,ponarur
in cflc.quod non moucbitur. Dico qudd fi ponis
in eife quod non moucbitur ; eo ipfo ponitur in
efle, quod non mouetur; & fic ponis oppolicum
antecedentis, quia bene fequitur ; hoc non mouebi-
tur, igitur hoc non mouetur.

Ad o£huam,didum eft.

Ad nonam , qua probat qudd non cfl dare i
parte finis, &c.Negatur confequcntia. Et quando
dicitur, ficut terminarur, flte. verum efl ; fed hoc
cfl diuerfimodc.ficutdi&umcft.

Ad decimara.negatur confcquenria : quia boc
non intelligimus per primum mutatum effi a par-
te finis; fcd intelligimus primum inflans , in quo
mobile efl completi mutatum.

ANNOTATIONES.

\Rim'o videndum eft de mutatione infiantarua. 7*
Nota quod mutari accipitur duplicitet:vno ^
modo vt diflinguitur contra moueri fucccfliue, & fBr
fic capitur in primo articulo huius quxflionis.

Alio modo vt idem eft quod moueri motu fuccef-
fiuo;& ita fiimtturin fecudo articulo. Moueri au*
te.H: motm polium capi dnplicitcr:vno modo pro w
denominato ; Sc fic non funt ad aliud, qudro lub-
ictflum quod mouetur, aut mutatum cfl. Alio mo-
do pro per fc fignificato , aut pto formali ; & fic

‘P*

Quajftio VIII.

383

Jutum m*
tu , ft muta-
umtf*.

Aut tnait
nutuum rjft

moneri non eft aliud quim quiditas motui con-
cretius dcfignata, motus autem Ac moneri prxeise
idem fignificant, diuerfimode tamen i fed mutati
eft enneas indiuifibilis reali ter continuans par-
te* niotus.Ac ah.ei* realiter diftmtfa.
h Non eft dare primum mutatum efle in mutatio-
nt fuccejjiua. Nota in omni motu repetiti inflans
jndiuifibile , quod eft medius terminus partem
prarteritam cum futura copulans , quod dicitur
mutatum ejfe , habccque fead motum ficut tunc ad
tempus, & ficut pun&uin ad lineam. Vnumquod-
queenim horum continuatiuum eft partium, feu
continui i Ac de hoc mutatum efte nfletit concludo
ipfum non dari in principio motus ; bene tamen
in fine, hoc eft , datur primum non efc motus,
quando finitur motus in quo eft verum dicere,
nunc non eft motus , & immediate ante hoc fuit
motus : quod contingit, quando iam perfc&us Ac
finitus eft motus;non tamen in inceptione motus
datur primum elfe motus : quia motus non inci-
pit per primum fui efle, fed Ihce quodcunque mu-
tuum ejfe eft aliud mutatum eft vfque in infini-
tum. Probatur : quia fi in principio motus dare-
tur tale mutatumejfe , vel illud eflet ille terminus
primus^ quo incipit motus, vel eflet mutatum efte
terminans primam partem motus ; fed ille pri-
mus terminus motus non dicitur mutatum ejft , vt
patet ; neque poteft dari mutatum ejfe terminans
primam partem motus : quia fi daretur primum
mutatum ejfe terminans primam partem motus,
dabitur etiam prima pars motus ; (ed prima pars
motus dari non poteft, quia quacumque data,
dabilis eft prior vfque in infinitum; cum motus
fit diuifibilis in infinitum : ergo neque poteft da-
ri primum mutatum ejft.

Quod non detur prima pars motus parer,
quia fi damur , etiam daretur prima pars tem-
poris , in qua fieret illa prima pars motus ; fed
prima pars temporis dari non poteft:crgo neque
prima pars motus. Maior patetiquia partes tem-
poris correfpondcnt partibus tnotus, Ace contra.
Minor probatur:quia aut illa prima pars tempo-
ris eflet indiuifibiiis, aut diuifibilis:primum dici
non poteft,quia pars temporis eft tempus , Ac per
confequcns diuifibilis: neque diuifibilis, quia
tunc, cum iam habeat partes /ergo vel in neutra
erit motus, aut in vtraque ,aut in altera tantum:
quocunque daro.fequitur motum non fuiflepri-
mu in tota illa parte temporis ; nam fi motus fit
in altera tantAm ,aut in neutra , mani fertum eft
inotuni non el Te primA , td eft , adxquate in tota
parte.Si autem fit in vtraque, cum prius fuerit in
piima.cfficitur etiam, vt non fuerit primA in to-
ta parce diuifibilhnon ergo datur primum r»«r4-
tum ejft in motu in principio, fed ante quod libet
mutatum ejfe, iam aliud Ac aliud ell mutatum ejfe.

« Nunquam aliquod eft mutatum efle , ni/i prius
mutabatur. Nota quod hxc propofitio , ante omne
mutari eft muratum ejfe , poteft bifariam exponi:
vno modo fic , quod quocunque temporc.in quo
verum eft dicere, quAd aliquod mutatur, pixccffit
aliquod inftans , in quo verum erat dicere, quod
aliquod muratujn eft A' fic eft vera : quia fignifi-
cat , quod non eft dabile aliquod tempus, in
quo verum eft dicere, quod aliquid mutatur,quin
illud prxceflerit aliquod inftans , in quo fuit ve-
rum dicere,hoc mutatum eft. Alio modo poteft
exponi , quamcunquc emitatem , qux eft mutari
prxccffit aliqua entitas , qux eft, mutatum efte \ 8c
fic adhuc eft veta , etfi illi , qui dicunt mutari , Ac

9-

Re > imi tu

mutatum ejfe non diftinguli mobili, hoc non con-
cedant.

Nota IccundA /quod aliquid poteft effe pri- Trimum di L
mum dupliciter : vno modo fecundum fc , Ac fic
illud eft pi imum , quod nec ante le, nec ante ali- f
quid aliud fui habet aliquid prius. Altero modo
dicirur primum fccuudAtn alterum, Ac eft illud
quod habet aliud ante fc,quo eft aliquid prius,&
aliud quo nihil eft prius,
d Propofitionrs de iftit verbie incipit , & definit.

Nota quAd dupliciter res incipiunt , Ac definunt
efle ; vel enim incipiunt per primum fui efle, vel m.rJ^ £‘4.
per vlrimum fui non efle: Acdcfinunr per pri- ,jftm
mum non efle , vel per vlrimum fui efle. Res illx
incipiunt per primum fui efle, qux fine moru in-
cipiunt,quales fune fubftantix , ram generabiles,
quam fprrituales.Similirer Ac iudiuifibilia, vt in-
ftancia,(quamuis fubftancialis formx corporalis,
qux extenditur per fubie&i partes, hoc eft, in ma-
teria: quia hoc per inoruin contingit , quo ad
hoc non habet primum fui efle per accidens ta-
menjlllud aurem dicitur primum cllc rei, quia in
nullo inftanti ante hoc res erat , Ac in hoc tota
res rotum fuum efle habet , atque ita exponitur:
res, nunc eft & ante non erat.lllx autem res inci-
piunt per vlrimum fui non eflc,in quibus eft af-
fignabilc vltimum inftans inter alia, in quibus ta-
lis res non erar,poft quod talis res iam erit, Ac fic
exponi folet:res nunc non eft, Ac immediate poft
hoc erir. Hoc pa&o incipiunt motus , Ac tempus,

& aliqux qualitates , qux cum motu incipiunt.

Definunt etiam res per primum non c(Tc,quando
videlicet datur inftans , in quo res non fic , ante
quod inftans, in toto ante tempore exiftebat : Ac
fic exponitur huiufmodi terminus defirionis,
nunc non eft, Ac immediate ante hoc erat : Ac hoc
modo definunt tam motus, qu^m omnia, qux per
motum definunt cfle.Similiter Ac fubftantix, qu$
per conrrarij pugnam corrumpuntur. Res tan-
dem definunt per vltimum fui efle, quando datur
inftans vltimum, in quo eft res, poft quod imme-
diate non erir, Ac fic cxponitur;res nunc cft;Ac im-
mediate poft hoc non erir. Hoc pa&o definunt
efle res, qux fine contrarij pugna corrumpuntur,
videlicet fubftantix fpirituales, vt Angelus, fi
Deus illum perderet. Ac fimilitcr anima rationa-
lis,nec non Ac in ftantia , Ac indiuifibilia qtixquQ
hxc namque fuum clfc Ac in inftanti iiinul ha-
bcnr,Ac in inftanti fimul perdunr.

* Concedo quantum ad hoc , quod ficut funditet ,Acc.

Nota quAd Ariftotclesinon intendit negare om-
nem mutationem claudi duobus tei minis, eo
feilicer, in quo definit , qui eft primum nou efle
mutationis , Ac co, a quo incipit, qui eft vltimum
non cllc mucaeionisifcd quoniam mutatum efte vo-
catur rerminus ance quem prxcefli; aliquis mo-
tus,ideo ille terminus, quoiinirur motus , appel-
latur rc&c mutatum efte , illevero ii quo incipit
motus, non dicitur mutatum ejfe : quia ante illum
nonprxceflic motus, quia quamuis ante illum
non fuerit ntotus, neque in illo, tamen immedia-
te poft illum futurus eft motus; vult ergo Atifto-
telcs in omni mutatione dari vltimum mutatum
efte,[ioli quod nullum aliud fequatur ; non tamen
dari primum mutatum efte, tunc quod nullum prx-
ccflcrir.

Ex his fcquirur , aliter fe habere pundlura in
linea , Ac aliter mutatum efte , in moru ; punftum
enim nonncceflario antecedit lineam, ideo datpr
in linea primum punctum ; at mutatum efte
ncccflariA

384 Lib.V I. Phy ficorum

neceflario prxcedit motus , & ob id motus non
poteft incipereantc mut«tumefe:T\ccefocxi\m eft
vt antecedat motus, quia mutatumefe mutationis
eft linis.

Secundo , fequitur quod omnes hx propofi-
tioncs fintverx in Phylica , Se pertrite : Ante
auodlibtt moueri procedit mutuum tjfe. sinte quod li-
bet mutatum e ffepracedit moturi.

1 1. Tertii, fequitur quod \f\c mutatum ejfet fi con-
feratur ad aiia mutat* tjft , qux prxceflerum in
motu , dicitur vltimum ; fi vcr& conlideretur fe-
cundum tempus fcquens poft finem motus, e(l &
dicitur primum mutatum tjft, ita vt fenfus fit , in
hoc infianti , quod eft primum omnium fcquen-
tium , motus dicitur fa&us. Quarto , fequitur
principium, Se fine motus cfle cxmnleca motui:
non autem intrinfeca , illud enim mutatum tjft
quod in fine motus datur, rxtrinfccum eft motui,
quia runc iam non eft motus; & vocatur primum
non e (Te morus, ficut inftans inceptionis vocatur
viti mum non c(Tc motus.

EXPOSITIO TEXTVS.

Text.f I. Voniam autem t omne, quod mutatur, in tempore

K^mutatur. Hoc cft quartum capitulum huius
tradlarus , in quo Philofophus determinat de
mutato tffe in comparatione ad motuni:8t diuidi-
fur in fex partes , fecundum qu6d ponit fex con-
clufioncs. Secunda ibi : Hoc autem oflen fi. Tctiiz
ibi : Non filum. Qaarra ibi : Manifrftum efi igitur.
Quinta ibi : Similiter autem & in eo. Sexta ibi:
Quate in quacunque fit. Pro prima conclufione prq-
mittit vnam fuppofitionem , quid cum omne
quod mutatur, in tempore mutatur, aliquod po-
teft dici mutari in tempore dupliciter:vno modo
Mutan iu aliqujj dicitur mutari in aliquo tempore primi,

ttmperr <*/,- r j* . 1 . . * r ...

juiJ diettur ‘c,*,ccl *luod mutatur in qualibet parte illius
iuflitittr. temporis. Alio modo non primo , fcilicer quod
mutatur in paric-illius tcmporis;vt Icilio dicitur
fieri in illa die , eo quid fit in patte huius diei.
Nunc ponitur ifta concludo prima : omne quod
monetur in aliquo tempore primi , muratur in
qualibet parte illius temporis. Probatur ex defi-
nitione illius, quod eft moueri in aliquo tempore
Text. js. primo. Secundo probatur, 1 Se fit tempus in quo
aliquid mouetur primo , A,B,C , quod diuidatur
fecundum B, ita quod partes temporis, in quo fit
motuslinr A.B.Se B.C,umc mobile quod mone-
tur, vel mouetur in viraque parte temporis A,Bt
C, vel in altera tantum , vel in neutra. Si in vtra-
que, habetur ppopolitum:fi in neutra, hoc cft fal-
fum, quia tunc non moueretur in A,B,Ct ex quo
in nulla parte eius moueretur:fi in altera tantum;
tunc mobile moueretur in illo tempore non pri-
mi quod eft contra pofirum.

1 1. Hoc autem $ ofitnfi. Hic ponit fecundam con-

Texx.jj. clulionem.quam probat tripliciter. Secunda ibi:
simplius autem. Tertia ibi : / Impiius autem fi id.
Concludo cft ifta : Omne quod mutatur in ali-
quo tempore ptirni , neccfle cft ipfum c(Tc mo-
tum prius.Ptobatur dc,fit vtf mobile, quod morie-
tur in tempore B,C, pt imo per magnitudinem D.
EiSe dt B mobile, quod moucatur xqtie velociter
in medierare illius temporis, & incipiant duo ifta
mobilia moueri in eodem inflanti ; illo pofiro,
probatur ifta concludo fecunda , fcilicer quod
omnc.quod mouetur, neccfle cft motum cfle pri-
mo ad iftum imelle&um, quid omne, quod mo-
uctut in aliquo tempore primi , nccefle cft mo-

tum efte prius, quim illud tempus fit tranfadtjm,
quia in quocumque* tempore mouetur B , mo-
uetur etiam A , cum xqtte velociter moueantur.

Se incipiant in eodem inflanti , fed B cft motum
priis quam tempus B,Ct fit tranfa&um ; vt patet
ex cafu ; igitur A eft motum otitis quam tempus,

B,C, in quo mouetur primi, ut tranfa£lum,&: ha-
betur propofitum.

Amplius 4 autem. Secunda ratio , fit tcmpus.fn Tot.j*
b quo mobile mouetur y^,C;tunc in inflanti me-
dio illius temporis quxro vtriim mobile moue-
tur,vel iam motum efl:non mouetur, quia in in-
ftanti non poreft fieri motus : igitur iam motum
eft ; &r per confcquens priufquam tempus, in quo
mouetur primi , fit tranfa&um, ipfum eft mo-
tum.

Amplius f autem fi id. Tertia ratio , quia illud, Tcxt.sj.
quod conrinnc mouetur in aliquo tempore pri-
mi , Se in nullo inflanti illius temporis definit
moueri ; tunc vel in quolibet inflanti illius (em-
poris mutarur,vcl mutarum cll ; fed impoflibile
cft , quod mutetur in inftanti , vr probatum fuit
pnis : igitur in quolibet inftanti muratum cft,8c
cum qnodlibet inftans fit prius, qu&m illud tem-
pus fit iranladlum , fcqutrur quod prius quim il-
lud inflans (it tranfadhun, in quo aliquid moue-
tur primo, ipfum mutatum eft,& habetur propo-
fitum.

Non folitm 6 autem id. Hic ponit tertiam con- i j.
clunonem , quam probat primi de motu locali. Textj#.
Secundi ,dc generatione, Se corruptione, & alte-
racione.ibi : Eadem enim demon fbatio eft . Primum
probat dupliciter. Secundi ibi : Amplius autem.

Tertia concludo cft ifta : Non folum omne quod
mutatur prius eft mutatum , fed neccfle eft etiam
omne mntarum prius tnucari , ira vr non folum
mutarum fit , fed in mutari. Probatur, fuppo-
nendo quid omne , quod mouetur de aliquo
termino in aliquem terminum , mouetur 111 tem-
pore. Ptobaiur fuppofitio: quia fi fiat mutatio
de A in A. tunc in eodem inftanti non poteft cfle
in A, St sn B, vt oftenfum eft prius : igitur opor-
tet , quid in aliquo inftanti fit in A Si in alio in
B : vel igitur illa inflantia funt immediata , vel
mediata: nbn immediata, quia tunc tempus com-
ponctctur ex inflantibus : fi mediata , tunc inter
ipfa cadit tempus medium, & per confcqueos
mutatio fadade A in /Uiebat in tcmporc.Tunc
iflo fuppofito , probatur condufio ; quia 7 cum Totj?.
omnis c mutatio fiat in tempore, & omne tempus
fit diuifibile in partem priorem , & poiteriorem,
fequitur quid omnis mutatio eft dnulibiiis in
partein priorem. Se pofleriorem : igitur fi in ali-
quo tempore aliquid mutarum cll per conti-
nuum morum, prifrs monebatur in medietate il-
lius temporis, & prius in medietate mcdictitis;&
fic in infinitum ; Se per confcquens omne mura-
tum prxcedit mutari.

Amplius 8 autem. Secunda ratio eft, fit magni- M-

tudo , in qua pertranfitur in aliquo tempore Texet*
primo C ,D ; tunc vel C,D, fune indiuifibilia
fibi inuiccm coninn&a , vel inter ipfaeft me-
dium : fi fibi inuicem coniun&§ ; tunc magnitu-
do eflet compofira ex indiuifibilibus , quod eft
impoflibile , vt probatum fuit prius ; fi intet
ipfa cft medium ; tunc fequitur quod magnitu-
do C,D , eft in infinitum diuifibilis : igitur fi ali-
quid ell mutaram fuper magnitudinem C,D,
prius mouebatur fuper eius medietatem, & prids
fupra medietatem medietatis, quim fuper totam
magnitu

Quaeftio VIII.

f mnuJofit

fafr-

magnitudinem, Ac fic inKnfinitomtigitnt ame om-
ne mututum tffe fupcriftam magnitudinem ptiils
ctat habetur propofuum.

Eadem 9 enim demonllratio. Htc piobat dictam
conclufionem in aliis motibus a motu locali, di-
cens,quod in d aliis mutationibus , vt in gencta-
tionc, 8 c corruptione , Ac in mutatione itreon-
ttariis , vt in altcrationc , per eandem rationem
probabitur , quid omne mutatum pixcedit mu-
GrwMir* tari. Sed dubitatur primo , qualiter generatio fit
fuccctiiua , ex quo forma fecundum quam cft gc-
neratio ,non habeat partes gtaduales. Secundo
dubitatur de hoc, quod dicit , fecundum eontta-
di&ioncm omne mutatum prxcedic mutari» quod
cft falfum , quia fubitb fit mutatio de vno con-
tradictorio in reliquum ; aliter enim inter con-
tradictoria edet dare medium. R.cfpondcrur ad
primum, quid in generatione formx fubftamia-
fis non cft fucceflio fecundum gradus forma: , fed
folim fecundum partes quantitatiuas fubieCti:
quia prius in vna parte fubieCti introducitur for-
ma,quam in alia. Ad fecundum refpondctur,quod
per mutationem de contradictorio in contra-
dictorium intelligit mutationem de pura priua-
tionc formx ad effe completum fotmx fecun-
dum totum fubieCtum : modi inter ifta duo bene
cft medium, fcilicctrj/r formx fecundum partem
fubieCti.

Quire nertjft eft id quod mutatum r/ ?. Infert co-
rollarium , quid omne mutatum ejji prxee dit mu-
tari, ge omne mutari prxccdit mutarum effe. Et cau-
fa huius eft : quia nullum indiuilibile eft imme-
diatum aiten indiuifibili ; fed quodlibct conti-
nuum eft diuifibile.in femper diuifibiiia.

Mamfeftum i o igitur. Quarta conclufio eft,
quid omne quod faCtum cft , nccclfe eft fieri
prius, & omne quod cft in j ?rri,ncccflc cft faCtum
fuilfe.fcilicct fecundum partem. Probatur : quia
* omne quod fit, mutatur , Ac omne quod faCkum
cft , mutatum e jl ■» fed omne mutatum tjft prxccdit
mutari , & omne mutari prxccdit mutatum effe , ve
probarum cft : igitur omne faCtum prxccdit Jieri,
Ac omne fieri prxccdit fattum effit.

Similiter autem e- in e e. Quinta conclufio eft,
omne quod corrutr.pitureft priis corruptum , Ac
omne corruptum cft prius corrumpi. Probatur,
quia tam corrumpi , quam corruptum effe cft diuifi-
bilc in infinitum ; & ideo fient nihil fit nifi prius
faCtum fuerit , nec aliquid faCtuin fuit nifi prius
fiat : ira nihil corrumpitur , nifi prius corruptum
eft.ncc aliquod corruptum cft, nifi prius corrum-
patur.

Quare ia quorumque /it. Sexta ccnclufio:In nullo
motu cft dare primum mutari , aut primum muta-
tum tjft : quia fi fic,iam eflet aliquod mutari, quod
non prxccdcrcr mutatum effe : vel aliquod muta-
tum effe quod non prxcedcrct mutari i quod cft
conrra prius pofira.

entia in a£ku) ita & mutata efft continuantia mo- mutatu ejf'

i ... II.

tum funt in potentia * quando veri mutatum tjft

in fotiuti*.

M-

T«t. <o.

ANNO TAT IONES.

*

l6. 1 TN quocumque tempore monetur B »&c. Nota

iquod quemadmodum in linea confideran-
rurpun&a , ita Ac in moru funt mutata effe indiui-
fibilia ; atque adeo firuc in linea pun&a conti-
nuantia non funt acftu , fed potentii ; quando
tamen linea atftu diuidirur , punitum renninari-
uum eft a&u : quia terminat diuifionem ; ( ficu t
partes quando funt adtu continux , funr entia
in potentia ; quando veri fiinr a&u Jiuifx , funt
Scoti aper. Tora. /J.

aftu terminat motum , tunc cft in attu. Dc-
monfteatio «go Artftotclis cft , qubd ficut in
linea ame quamlibet panem , cft punftum , ita
Ac in motu ante quamlibet partem motus cft mu-
l.uumeffe : fed quia mutat umejfe cuidcntiuS appa-
ret, quando attu terminat, Ac rumpit motum, de-
roonllrationem format in duobus mobilibus ,vt
in littera patet.

** Sit tempus in quo mobile mouetur , Ace. Nota
qubd Ariftoteles ex hac ratione colligit , qubd,
cum omne tempus quantumcumquc minimum,
fit diuifibilc , Ac inter duo nunc femper mediat
tempus , Ac cuilibet nunc corrcfponder in mo-
tu , mutatum effe •» atque adeo inter quxeum-
que mutata effe , mediat motus j fcquitur qubd
veluti ante quamlibet particulam temporis ptx*
cefteruiit infinita nunc; ira ante quamlibet par-
ticulam motus ptcccllerunc infinita mutata effir,Sc
per confcqucns quicquid motictur,infinicies fuic
mutarum.

e Quia , cum omnu mutatio fiat in tempore. Nota
quid Ariftoteles non accipit hic mutatum effe vt
ha&enus.pro termino motus, qui cft in inftawi;
fed pro eo quod cft mutari : Se loquitur de motu
proprie, vt diftinguitur & mutatione. Nam gene-
ratio , qux . verbi gratia , cft mutatio de non effis
ligni ad efft ignis , It accipiatur pro inceptione,
ipfa non fit in tempore : quoniam , vt videbimus
lib. 8. generatio fir per primum effit , Si quia non
datur vltimum ligni : vnde generatur ignis,
nullum cft medium tempus inter vltimum effe
ligni , & primum effe ignis , fed idem inftaus,
quod eft primum effit ignis, cft primum non effe
priuationis ignis, puta ligni. Si autem accipiatur
generatio pro toto moru alrerationis prxcedcn-
tein ligno , qui terminatur ad effe ignis» ille fir
quoque in tempore.

d In altu rnnt.it ionibur vt in generatione, Scc. No-
ra quod ex duabus Jcmonftrationibus , quas fe-
cerat Ariftoreles,priorcm, qux ex diuifionc rem-
poris procedit , dicit habere locum in altcratio-
ne , & generatione , Se corruptione : nam altera
qux ex diuifionc fparij fumebatur , in folo motu
locali verum habet, Ac applicari etiam poteft mo-
tui augmenti, Ac dccrementi.Vt enim ante quod-
libcr punitum fpatij , in quod mobile muratum
eft , prxccffic fpacmin , per quod mutabatur , Se
ante quamlibet parrem Iparij prxeeiferat pun-
itum , in quo fuerat mutatum , ita & in aug-
mento quantitatis anre quemlibet terminum, Ac
punitum acquirebatur quantitas ; Ac ante quod-
libct acquiri pixccflit terminus.ad quem res aug-
mentata eft.

In intenfione autem qualitaris ,non eft adeo
parens quomodo ex parre rei acquifirx anre
quodlibct mutatum effi (it moueri ,Si ante quodli-
bct moneri , mutatum effe : & idedcuidcnrius iudi-
carur er parte temporis : omnis enim intenlio,

Ac xernUUo Iit in tempore » S: ame qoamlibcr par-
tem remporisprxccflir inftans,inquo res cft mu-
rata , Ac ante quodlibct inflans prxccfllc tempus,
in quo mouebatur; generatio verd Ac corruptio,
licet accepta pro inccprione , Ac delitione fub-
ftanrix.non fiant in tempore, ramen , fi accipian-
tur pro motu alrerationis.qui terminarur ad defi-
rionem, verbi gratia, aqux. Ac inccptionemactis,
in tempore fiunr,vt fxpiiis alibi dicit Scoriis : vel
ficut dicit hic , in generatione non cft fucceflio
K k fecundum

1

'7-

i8.

386

fecundam gradus formx , fed folum fecundum
parces quanritatiuas fubic&t.
e Omne <juoll fit mutatur, Occ. Nota, quid alia eft
con/ideratio fubftantiz in homogcncis , & alia
mUtmudl /• *n beccro^jcneis. In homogeoei* namque, cuius
Partcs fune ciufdem rationis , id quod generatur
& 4/1» u tempore , quo forma extenditur per materiam,
brU'ȣ,nm fecundum eandem rationem generatum cft (e-
*• rfunMur . cunj,j|n partem ; vr cim forma ignis extenditur
per maceriam ligni, ante quemlibet ignem geni-
tum generabatur ignis, & ante quodlibct^raerxr*
erat ignis aliquis genitusifed in heterogeneis, rr,
vetbi gratii, in animali , non fetnper id quod ge-
neratur prxceflit fecundum eandem rationem,
fed fecundum partem altetius rationis; vr quan-
do in animali animantur pedes , prius fuit ani-
matum cerebrum , Sc ante cerebrum fuit anima-
tum cor ; de hoc cft quod infinuat exemplo do-
mus , cuius fundamentum prxiacitur parietibus.
At vero quia minimum vtriufque fubftantiz pro-
ducitur in inftami , ante illud mutatum effit non
prxcedir moucri fecundum eandem formam,
fcilicet fubftnntialcm ; fed prxcedir alteratio,
quia prior corrumpebatur fundantia, quz qui-
dem alteratio quodammodi continuatur cum
generatione; atque ita verum eft quodammodi
fcmper.quid omnequod fadum cft.prius aut fe-
cundum partem, aut fecundum alterationem fie-
bac;& onine quod fic partirn fa&um erar : de pa-
riter in corruptione , omne quod corruptum cft,
corrumpebatur , & omne quod corrumpitur par-
tim corruptum erat : etenim alteratio ipfaquz
terminatur non folum ad qualitatem , fed etiam
ad defitionem vuiusfubftantix, & generationem
alterius, vocatur non folum alteratio , fed 6c cor-
ruptio,degeneratio.

Qj/ JE S T I O IX.

ytritm omne quod monetur poffit velocius,
tardius moucri.

Atiftot.iir cnp.i.ttxt.t 1. Auerroct.Thcmiftius, Simplicius
>hJtm Albntas tmft.t. D.Thom.lrtf.i. Vidcau-
thotes citatos /o ff. 4 .cr\.

i R c v J T v r primi quod non omne
! quodmouctur poflit mouen velocius;
j quia artum mouctur, de tamen non po-
teft tnoueri vclocius:crgo,&c. Prima pats antece-
dentis patet ad experientiam : & fecunda pats
probatur; quia nullum inuariabilc motum a mo-
tore immobili poteft moucri velocius ; fed coe-
lum cft inuatiabile , de mouctur 'i motore im-
mobili : ergo , &c. Maior, paret , quia maior
velocitas non poteft proucnire nili vel ex dimi-
mitione rcfiftciuiz, vel auginencatione potentix
motoris :de quocumque modo detur, eft variabi-
litas.de mutatio. Minor probatur pro ptima par-
te in 1 Corii, tm.to. & i xo. de pro fecunda 8. />#-
i ut, texe.} 4. & inde. & x. Metapb. ttxt .3 f. &intle.
Confirmatur antecedens, quia fi coelum pollet
moucri velocius , fcqucrctur , quod centum anni
dutatent prxeise tantum , quantum nunc durat
vnus dies ; de confcquens videtur impofiibilc.
Confequeniia probatur, quia fi in eadem propor-
tione motus cttli velocitatetur , in qua centum
anni fe habent ad vnam diem ; tunc tantum du-
rarent ptxcisc centum anni , quantum nunc du-

Lib. V I. Phyficorum

rar vna dies. Tertii fequctctwr. quid aliqua po-
tentia toto tempore xternoelfct fruftra; confe-
queus eft falfum ; quia natura nihil facit fruftra,
vr patet }.de jinim*jext.4$.& 1 . Cali, ttxt. j x. &
x.Cceliyjo.cr /^.Confequentia probatur;quiapo-
rentia a qua ccclum poteft moucri vclocius»nun-
quatn reducetur ad a&um. Quarti , fcqucrctur,
quid cccJurn de fa&o moueretur velocius, quin»
moucatur ; confequcns implicat contradidio-
nem.Confequentia probatur, quia motus cali cft
xternus , modi in xternis non differunt tfe , de

pofe.

Secundo, arguirur ad principaje;fi omni motu
dato contingeret dare velociorem , fequerctur
quid fpatium infinitum perrranfirctur in tempo-
re finito, vel faltem pollet perrranfiti; confequeos
cft impofiibilc , vr paret in ifto 6.text.6j, Confe-
quentia probatur; quia fi in prima medietate ho-
rx aliquod mobile moucatur aliqui velocitate,
runerxquo ifte motus poteft velocitari, quan-
tumlibet ponatur.quod in fecunda parte propor-
tionali horx moucatur in duplo velocius, quim
in prima;de in rertia.in duplo velocius , quam in
fecunda, de fic in infinitum:tunc in qualibet par-
te proportionali horx pertranfitum erat tantum,
quantum erat pertranfitum in prima parte;vt po-
reft faciliter demonftrari : igitur pertranfitum in
tora illa hora clfct compofitum cx infinitis xqu>
libus.-de per confequcns clfer infinitum, de tamen
hora eft finica.igitur in tempore finito pertranfi-
rur fpatium infinitum.

Tertii, fequerctur quod nulla potentia adiua
efTet terminata ad maximum,nec aliqua reliften-
tia ad minimum ; confequcns eft falfum , vt pa-
ter, 1. Caeli, rexr. 6}. & inde. Confequcntia proba-
tur;quia motus vclocitarur per augmentationcra
potcnnx de per dimimitionem rcfiftcntix ; mo-
di fi pojcft velocitari in infiniruin per aug-
mentum pqtcntix , runc porenria non cft ter-
minata per maximum. Si per diminutionem refi-
ftentix , runcrefiftcntia non efiec terminata ad
minimum.

Quarti , fi aliquid moueretur motu velocifli-
mo, non omne quod mouctur poteft moucri ve-
lucius; fedaliquid mouetur veloci flimc:crgo,ficc.
Maior patet , quia aliter clfct dare motum ve-
lociorem velocifiimo : de minor patet 4. hmmt
t*xt. 1 5 ; . vbi ponitur , quid calura mouctur ve-
loci (fime.

Deinde arguitur, quid non omni motu dato
poteft dari tardior , quia runc fequeretur quid
potentia non eflet terminata ad minimum , nec
rcfiftcntia ad maximum : confequcns cft falfum,
vt pater primo tali \text.6j. Confequcntia proba-
tur, quia motus non retardatur, nili per augmen-
tum rcfiftcntix, vel diminutionem potentix.

Secundi, aliquod mouetut infiniti velocitate;
igitur non omni motu dato poteft dari tardior.
Confequcntia tenet , quia aliter infinito polfct
elfc aliquod maius. Antecedens probatur : polito
quid aliqua linea non moueatnr circularitcr cir-
ca fuum extremum ; tunc pundlus terminans fe-
cundam medietatem mouetur tardius, quam pun-
dhis rciminans primam medietatem. Item termi-
nans medietatem medietatis mouetur tardius in
duplo , qium terminans primam mcdictarctn ; &
fic in infinitum: igitur aliquis pundus mouetur
infiniti velocitate.

Tettii, fcqucrctur quid fupra fpatium finitum
pollet fieri motus tempore infinito : confequcns

eft

Quseftio IX.

1*7

eft falfam , vt patet ini/l o fexto , text.6i . & 6x.
Confcqucntia probatur , quia fi aliquod mobile
pcwanfeat pedem in vna die , deinde retaidctut
motus in duplo, tunc in duobus diebus pettranfi-
• bit medietatem pedis : iterum retatdetur in du-
plo, non pettranfibit nili medietatem medieta-
tis i & fic in infinitum : igitur tempore infinito
mouebttur ,& tamen non pcrttanlibit nili (pa-
rium vnius pedis.

Quarto, capiatur vna virga flexibilis, fnpet cu-
ius vno extremo ponat pondus minimum , quod
illa virga non poteft fuftinere *, tunc arguitur fic:
ifla virga deprimitur infiniti caedit atcttgitur im-
poflibilc cft, quod aliquid tatdius moueatur : ali-
ter enim cfTet dare tarditatem maiorem maxima.
Antecedens probatur , quiati aliquid poteft mo-
uexi tatdius ; vel hoceflct i pondere maiori , vel
minori .vel ab xquali : non i maiori ,quia ab illo
velocius deprimeretur virga : nec a minori, quia
minorem fufficcrct virga fuftinerc , vt patet per
definitionem ponderis minimi quod non poteft;
quia ab xquali pondere xqualiter deprimeretur.

Quintd poteft argui : quia ctrlum non poteft
tardibs moueri per eafdem rationes , quibus
probabatur , quod coelum non poreft velocius
moueri.

\. Oppofitum arguitur per Ariftotelem 6. hui ut,
rw.ii.C7 iWe.qui hoc fupponic.qu&d omni mo-
tu dato, contingit dare velociorem , & erum tar-
diorem. Secundo probatur ratione : • quia omni
medio dato poteft dari medium fubtilius fecun-
dum quamcumque proportionem ; & etiam me-
dium denfius : igitur omni motu dato poteft dari
motus velocior, & etiam tardior. Coufequcncia
tcnerquiaad fubtiliationem medij fequitur pio-
portionalitcraugmentario velocitatis, & ad eius
condeufationcm Icquitur proportionalitcr mo-
tus retardatio, faltem in grauibus , & lenibus , vt
paruit per Ariftotelem in ^.buimjext.y i . & ante-
cedens apparet in illo fexto.

Notandum, qu6d tenendo opinionem Arifto-
telis difficile cft fatuare di&am fuppofitionern
efTcveram.de qiiaficqiixftio:quia fecundum opi-
nionem fuam ipfa cft impoffibiiis ; vt probant
plures rationes ante oppofitum. Secundo, cft ea-
dem difficultas de quadam ratione , quam facit
Ariftoteles 4 huiut, rrxt. 7 1 . ad probandum qu6d
graue fimplex moueatur fubitd : pro qua ratione
fupponebat , qudd omni medio dato poteft dari
medium fubtilius fecundum quantamcumquc
proportionem : & tamen hoc cft impoflibile fc-
eundum Ariftotelem , quia igni puro, vel etiam
ctrlo.impoflibile cft dari corpus fubtilius. Ter-
tio , eft idem iudicium de ratione quam facit
7. hui iu, text.i. ad probandum ,qudd omne quod
. mouctur.moucrur ab alio , quia omne quod mo-
uerur.quicfcir ad quietem alceriastmodd hoc cft
impoflibilc , quia impoflibile eft fecundum Ari-
ftotcletn ctrlumquiefcccetigitur ipfum no poreft
quiefeere ad quietem alterius. Quartd.cft eadem
difficultas de ratione , perquam probat Aiirtorc-
lcs %Jwmjtxt.)4. quod in moucntibus, & motis
non eft proceflus in infinirum ; quia in illa ratio-
nefupponir, qudd ex omnibus mobilibus conti-
guis fiat vnum continuum ; fed hoc fecundum
Ariftotelem cft impoffibile: quia impoflibilc cft,
quod fphxrx cxleftes ad inuiccm conlinuenrur:
quia iam non eflee diuerfus morus ccrli,quod
Ariftoteles reputat impoffibile, a. de Generatione.

Ad omnes iftas difficultates nititur b Coin-
Scoti o2tr. Tem. //.

mentator refpondere fic : qubd licet non repu-
gnet motui, mobili, & quieti quantum cft ex ra-
tione generali motus , mobilis , & quietis , quin
omne mobile moueatur vclocihs , & etiam tar-
dius : attamen repugnat mobilibus ex ratione
fpeciali talium , vel talium mobilium : modb
quia in propofuo infidimus foltim in rationibus
generalibus motus , & mobilis : igitur quod cft
impoffibile fecundum iftam rationem genera-
lem , & etiam quod eft poflibilc , debet reputa-
ri impoflibilc ,vel poflibilc : & ideo motum ve-
locitari,& retardati quamumlibet debet repu-
tari poflibilc fimplicicer in propofito,ex quo cft
poflibilc per rationes generales motus & mobilis.

Sed contra iftam (olucionem arguitur : quia
quodlibet illorum , de quo argutum cft , eft fim-
plicitcr impoflibile : igitur ex nulla tali fuppo-
fitione poteft prxdicati. • Confcqnentia tenet:
quia ad impoflibile fequitur quodlibct , quia
quanta euidentia per talem rationem probaretur
aliquid , tanti euidentia probaretur fuum oppo- S

fiium.

Secundi), quia ex tali fuppofiiioncpoflibili fe-
cundum rationes generale* morus , & mobilis*,
impoflibilc tamen fccondiim rationes fpcciales
mobilium, poteft inferri (impliciter impoflibile:
igitur nullum tale debet fupponi ad aliquid pro-
bandum. Confcqucntia nota cft : & antecedens
probatur , quia illa cft vera ; aliquod nobile mone-
tur, & :um illa capio iftam poflibilem fecundum
rationes generales mobilium eo modo , quo lo-
quitur Commentator, videlicet :cmnc mobile quie-
frit: tunc arguatur fic in Difamis, nimirum. fwd-

etum mobile monetur, omne mobile quiefclt:igitur quod-
dum quod quitfeit monetur. Conclufio cft falfa:
igitur aliqua prxmiflarum,& non maior.quia il-
la ponirur clVc vera : igitur minor eft (implicirer
impoffibilit, quocunque modo, ex quo conclufio
fequens ex illa eft (impliciter impoifibilis fecun-
dum quamcunquc rationem.

Ex quibus patet , qudd illx probationes Ari-
ftotelis de quibus ta&um cft , non valenr ; mfi
ili quantum illx fuppofitiones funt poflibiles,
quas tamen Ariftoteles reputat impollibilcs fe-
cundum potentias naturales. .

Ideo ad videndum qualiter fuppofitio de qua 6.
fit quxftio , eft pudibilis, 8c qualiter fic vera , & Aiatmeteli
qualiter non ponuntur conclufiones, difeurren- f ;“•****
do per diuerfa genera moruum:& primo de motu Af
circulari, fuppofiroquod eius velocitas attenda-
tur penes arcus deferiptos, fic non penes angulos .
circa cenrrum.

Prima conclufio: Quilibet e pnn&us alicuius
fplixix cxfeftis prxrcrquam vfrimx , mourrur
aliquando velocius, fic aliquando tardius. Proba-
t ur.quia in qualibet fphxra prxrcr vltimam.mo-
ucrur fuper diuerfos polos, & Caper polos mundi,
fic luper polos Zodiaci : igitur quilibet punilus
alicuius iphxrx cxfeftis prxrcr vitimam , quan-
doque appropinquat ad lineam mediam inter
polos,& quandoque elongarur ; fed quandocun-
que appropinquar ad illam lineam, mouerur ve-
locius , quam p ficis ; & quando elongatur ab illa
linea, monetur tardius : ergo, Scc. Verum cft ra-
men.qudd hoc non obftantc rorum mobile fem-
per mouerur vniformircr.

Secunda conclufio eft Suppolito quod moror
caeli, Se caelum fiur inuariibilia , vt vjdcrur'Ari-
ftoreles innuere S.buiwjext.$+,&- (Sf . impoflibile
eft qu6d caelum moueatur velocius , quam de
K k a facio

g88 Lib.VI.

fallo mouetur, vel etiam tardius. Probatur; quia
nunquam poteft prouenirc maior, vel minor ve-
locitas nin ex variatione motoris.

Tertia conciufio;Suppofita innariabilitatemo-
torum,& mobilium c^lertium,dc fallo eft aliquis
punctus vclocrfltmc motus , quo impofltbilc cft
aliquid moueri velocius. Patet de quolibet pun-
Ilo deferibente xquinoltialem circulum, quia
quilibet talis punitus dcfcnbic lineam maximam
polfibilem deferibi.

y. Sed dubitatur prirn^, quia aliquis cft motus

circularis infcnftbilis propter velocitatem, vt pa-
ter de trocho circumdu&o , qui apparet quiefee-
re,& tamen morus circulatis arquino&falis cft
valde feulibilis : igitur videtur, quddifte motus
trochi cft velocior motu xquino&ionahs.Sccun-
do dubitatur , quid Iit dicendum , attendendo ve-
locitate penes angulos deferipros circa centrum.

Ad primum rclpondetur, qudd dato quod ille
motus (it infrnlibilis , attamen in valde magna
proportione ; Sc quali incomparabiliter motus
xqnino&ionalis cft velocior ; Sc hoc pro tanto,
quia linea xquino&ialis cft linea maxima poffi-
bilis cire, nec linea trochi adhuc multoties repli-,
cata, cft (ibi comparabilis.

Ad fecundum dico, quod attendendo velocita-
tem motus circularis penes angulos deferiptos,
nullus pun&us* alicuius fphxrx moucrur velo-
cius, quam alter , immd quilibet xque velociter,
quia quilibet in xquali tempore deferibit angu-
lum xqualem circa centrum.

• Quarta conclufiotSuppofitoqudd motor cocli»

& caelum lint variabilia; ccrlum poteft moueri
velocius, & etiam tardius. Probatur, quia Ii mo-
tor ccrli poteft velle velocius niouere caelum:

Sc ciun caelum non rcfiftat , immd potius in-
clinetur ad morum , fequitur quod caelum poteft
moueri qualibet velocitate:& d eodem modo ar-
guitur de tarditate.

8. Qatnia concludo :Dcfa&o,ccclum eft varia-

bile , A' etiam motor poteft velle mouere ccrlum
velocius, Sc etiam tardius, ficot placet (ibi,& illud
habemus credere ex fide.

Centum 4 nni ‘rto Equitur ,qudd pollibilc eflct.qu&d cen-

dtttATt ptjftfit tum anry Jurarent prxeise tantum, quantum mo-
i Anium m- Jo Jurat vnus dies:& hxc dc motu circulari.
mi, parum pc motu autcm fello lit prima conclulio ifta;

Quolibet motu ic&o dato poteft dari velocior, &
g*‘l,btr m» etiam tatdior. Probatur.fupponendo qudd quill-
tm r fl' i«r* bet motus rcllus fir a potentia motoris , concur-
f,erj1 diri remc fef, dentia mobilis intrinfcca.Secundo fup-

vtUntr. ponitur , quod intentio velocitatis proucnit ex
intentione potentix motoris. vel ex diminutione
rcftftentix, manente potentia, vel quandoque ex
vtraquc.His fuppofitis, probatur conclulio ; quia
cniuflibet motus localis redii contingit poten-
tiam diminui, & tcfiftcntiamaugmcntati :igituc

Se motum retardaci:& c contra contingit poten-
tiam augmentati, Sc tcfillcntiam tninuirigitur Sc
motum velocitati.

Secunda couclufiotSuppofitoquid motus cir-
cularis, 8c tellus lini comparabiles in velocitate;
tunc quocumque motu rcllo dato poteft dari
circularis velocior , etiam rat dior.Et eodem mo-
do probatut dc generatione , Sc corruptione,
de augmenutione , Sc diminutione ; quia
quilibet talis motus fuccclJious fit cum redftcn-
tia , quam contingit diminui , vel potentiam
augmentati : igitur contingit talem moturo ve-
locitari.

Phyficorum

Ad rationes. Ad primam dico , quod carlam
non poccll velocitati per agens naturale agens
fecundum confuctum curfuro :& hoc admido,
negatur minor probationis.Ad confirmationem,
concedo confcquens. Ad tertiam , negatur con-
fequentia: tamen Commentator diceret, quid
non eft inconucniens de potentia ad indiuiduum.

Ad 4. confirmationem.negatur confequentia.Ad
probationem:in xtemis non difterunt efte, & poft
ft.Uico qu6d Ii caelum moueretur vclocius,qtura
nunc moueatur, ille gtadus velocitatis non elTct
xrernus.

Ad fecundam principalem, concedo poffibili- 5.
tatem confcqucntis ad imaginationem demotu
di(formi;& dc hoc fiet quxftio.

Ad tertiam, conccdo.vt patuit fuperprimo;fcd
rlla authoritas intelligitur 1 quod cft date maxi-
mum numerum in integrum , vt in ponderibus,
vel in aliquo tali, in quod poteft potentia alliua;
fed non eft verum de frallionibus.

Ad quartam, concedo minorem ; quia aliquid Pudui i,.
moucrur velocidime dc fallo , fcilicet punlbis
deferibens xquino&ionalem , ex hoc tamen
non fequitur, quin ipfopodit aliquid moueri
velocius , faltem per potentiam fupernaturalitct
agentis.

Ad alias rationes, quibus probarur ,quod non
omni motu tardo dato poffit dari tardior. Ad
primam , concedo quod porentia non eft termi-
nata ad minimum. Ad fecundam , negatur an-
tecedens. Ad probationem ; moueatur aliqna
linea circa eius extremum , concedo, &dico,
quod ifta cft concedenda : infiniti tarditate ali-
quid mouetur-, Sc tamen I em per ifta neganda ell:
aliquid mouetur infiniti tarditate. Ad tertiam , po-
teft concedi ad imaginationem de motu diflbr-
mi. Ad quartam de virga, concedo ; Sc dico qu6d
illa virga drptimrretur ab illo pondere cbadiu-
uante proptiagrauirate; Sc virga poreft moueri
tardius ab vno alio motore,cuiufmodi edet agens
liberum, vel aliud tale. Ad quintam, dillum cft in
quxftionc.

ANNOTATIONES.

a /^V Mni medio dato poteft dari medium fubti - 10.

y^/liue. Nota quod in motu quatuor funt hmetufim
confideranda , fcilicctid, quod mouetur , Sc vir- £“”'7*'
tus i qua, & tempus in quo, Sc fpatium per quod
mouetur. Virtus cft id quod edicit motum: id
quod mouetur cft refillentia ,qux i virtute mo-
trice fuperanda eft: nam cft regula hic fuppo-
nenda , qudd a proportione xqualitatis , aut mi-
noris inxquahratis nulla fir allio , nempe vbi re-
lidentia !itxqua,auc maior , quam vinus agen-
tis ; fedfolilm vbi proportio ell maioris in*-,
qualitatis agentis adpaffum. Virtus autem tam
alliua , quam qux ren (lit , ede poteft aut interne
inhzrcns mobili, aut cxtriufcceadiacCns:vtdum
graue cadit, graoitasipfa eft interna virtus mo-
trix.&qux illud expellit cft cxttinfcca.Itcm, me-
dium ipfum per quod cadit, feu aqua lit , feuacr,
exrtinfeca ell refillentia ; virtus prxterea alliua
ede poterit, aut fpiritualis, aut corporalis; natu-
ralis,aut libera; fatigabilis, Sc corruptibilis, vt m
clcmemis,& elemcnratis, atque infatigabilis. In
hacqaxftibnc promifcul comprehendit Scotos
omnes fpecies, tam vinotis.quam relidenti*.

*• Nititur Commentator rtftondereN idc/uprl an-
notationem ad textum tj.

C Quiliht

"5 •

Qusftio IX.

589

c Quilibet punllm tlUuiue frh*r* taleihe , &c.

Nota qubd lolutio huius quxftionis , quantum
•d motum circularem , ftat in duabus conclu-
fionibus. Prima cft : Motus primi mobilis cft
velociffimus , qui potcft c(Tc per naturam cft
namque menfura omnium corporalium mo-
tuum , vt libro cfH.tr t a di&um cft. Secunda con-
clufio , fi diuinam potentiam fpc&cs , nullus eft
motus aJco velox, neque e fle potcft, quo velocior
cfle non poflit : quz concluflo noti (lima eft iis»
qui norunt non e fle poftibilem motum veloci-
tatis infinitx, nam citra illum , quocumque dato
cum virtus Dei fit infinita , poteft eadem virtu-
te citius quidquam moneri : nam quocumque
tempore dato , quo res aliqua i certo in cerrum
pundfcum moueatur , porcric in parte illius tem-
poris i (quod abfquc fine cft diuiflbile) per idem
Ipatium moueri. Addas , qu&d quicunquc mag-
nitudine cxlcftis orbis data, poterit Deus maio-
rem orbem defuper creare , qui die naturali per-
aget circulum diurnum , qui ratione in infini-
tum fyncategoremacice augeri poterit motus
velocitas.

k Et e e dem medo urguiiur de ttrdittt». Nota
qu&d loquendo de tarditate motus , funt qui-
dam fentientes revera cfle in otbe czlefti. Aiunt
enim aliquam partem, verbi gratia, primi mo-
bilis, aliqua tarditate moueri , quod nemini du-
bium eft , poftquam nulla eft , qux infinita velo-
citare moueatur. Et qux in duplo propinquior
eft polo, in duplo mouctur tardius : id quod pa-
riter concedimus, fuppofico polum eflcpun&um
immotum i quoniam in motu vniformiter dif-
fotmi incipienti a non gradu ,qui proportione
pundum quodque propius accedit non gradui,
quam alteium tardius mouctur: at veri , cum
«c colligunt, hoc pun&um tarde mouctur , Sc
quod in duplo eft propinquius polo,mouetur du-
plo tardius , & quod in quadruplo eft propin-
quius,in quadruplo mouctur tardius, & fic in in-
fiuitum : ergo datur pun&utn tardidime motum.
Nonfolum nulla cft confequentia, verum con-
traria prorfus infertur inde concluflo: eo enim
quod in infinitum procedit illa diuiflo, aliquod
pun&um mouctur tarde , & aliud in duplo tar-
dius , & aliud in quadruplo , &c. fequitur quod
nullum dabitur tatdidimc motum , fleue non
dabitur vltima pars proportionalis mobilis ver-
sus polum. Star ergo fencentia Scoti , quod de
potentia abfoluta , vc non datur fumma velocf-
tas motus, ita neque fumma tarditas. Immu am-
plius dicimus de tardicare , qu6d cum a&u nunc
detur pun&utn vciociflimc motum per naturam,
vr cftpumftus deferibens xquino&ionalcm cir-
culum, nullum tamen cft a&u rardiflime motura
versus polum.

»!•

Text.fi.

11.

Tat. «i.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniam i tutem omne id. Hoc cft quintum
capitulum huius traditus, in quo Phiiofo-
phus determinat de finicare & infinitate motus:
Sc diuiditur iu noucm partes , fecundum quod
ponit nouem conciuflones ; partes patebunt.
Ircni,primd prxmittit concJofloncni. Secundd
probat ibi : Quod igitur. Primo prxmittit , quod
omne quod mouctur , mouctur in tempore , Sc
quod in maiori tempore pcrtranflrur maior mag-
nitudo , fupple , xque veloci motu ; tunc ponit
i.laro conclufloncm primam capituli:Impo(EbiJe
Scoti oper. Tom. //.

eft magnitudinem finitam pertranfui motu vni- MqpdtipiM
formi , tempote infinito. Et exponit concluflo-
nem fupponendo, quod non fiat reiteratio fuper
eandem magnitudinem , quia flinfinities fleret imptfbilt
reiteratio \ tunc edet poflibile , qu6d in tempote
infinito perrranfiretur magnitudo finita. Secun-
db.cxpoiiitut conclnfio, qu6d mobile non deno-
minatur moueri in aliquo lempote, ex co , quid
mouctur in parte illius iemporis:quia fi ficitunc
mobile , quod in vna die perrranflrct fpatium fi- i

nitum , in tempore infinito pcrtranfilfct fpatium
finitum.

Quod igitur. Hic probat conclufioncm expoli-
tam , quod fi magnitudo finita pertranfeatur in
tempore infinito : tunc ponatur , quod in vna
parte finita illius pertranfeatut pars magnitudi-
nis illius , cum tota magnitudo pertranfita in
tempore infinito fe habeat ad illam partem in
certa proportione, vt puta in centupla , fequitur
quod in centum partibus temporis xqualibus
parti temporis acceptx pertranfibirur tota mag-
nitudo, ex quo motus eft vniformis:igitut totum
tempus, in quo pertranfibitur tota magnitudo, cft
finitum ; quia eft compofitum ex finitis partibus
fecundum multitudinem , Sc fecundum magnitu-
dinem.

Sed & fi i noneefuc vtlociter.Secunda concluflo
eft ifta:lmpoflibilc eft magnitudinem finiram pe-
tranfiri in tempore infinito, motu difformi, Sc ir-
regulari. Probatur , quia fi fic ; tunc iequeretur
quod tempus finitum eflet infinitum , quod eft
impoftibikc.Er cotifequentia probatur ;& fint //,

B , magnitudo finita , qux debet pertranfiri in
tempore infinito C,D; tunc, cum fit neccfle prius
pertranfirc partem magnitudinis , quam totam
magnitudinem, accipiatur de magnitudine A,B,
pars A, E, qux aliquoties fumpta numerer mag-
nitudinem A, B ; Sc fit ita , quid centies fumpta
numeret ipfam toram;tunc pars >d,Cpcrrranfltur
in tempore finito;quia in tempote minori, quam
fit tempus C,D ; Sc omne tempus minus infinito,
cft finitum : igitur pars ^,£,pcrtranfirur in tem-
pore finito:igiturcum pars A, E, centies fumpta,
reddat magnitudinem A, ^fequitur quid in cen-
tum partibus teporis, pertranfibitur tota magni-
tudo ; Sc nihil reftar.flue illx partes flnt xquaies,
flue inxquales;quiacx centum finiris.flue xqua-
libus , flutinxqualibus , impoflibilc cfl refultare
infini(um:igirur totum tcmpus,in quo pertranfl-
tur, magnitudo A,B,c(l finitum ; 8c tamen pone-
batur cfle infinitum , Sc habetur confcquens. Et
noraodum , quid contra iftas duas conrlufiones
poliunt fieri inftantix quafl infolubiies; fcd di-
mittantur vfquc ad quxiiiones.

Similiter tutem & in quiete. Tert ii concluflo eil,
impofltbilceft mobile qutefccrerempore infinito
* fuper magnitudinem finitam. Et fcicndutn,qudd
per quietem intclligir tendercad quietem fleue
exponebamus de flatu in quinto buiemfext. fj.Pto-
barut,quia ralis quies, id cfl , tendenda ad quie-
tem , cft mutus; modo impoflibilc cft quod in
tempore infinito fiat morus fuper magnitudinem
finiram per prxcedentcs condufloncs.

Qtyere neque fieri. Quarta concluflo. ImpoQibile f

cfl aliquid generari, vel corrumpi tempore infini-
ro. Probatur, quia omne generatum., vel corru- mh^uUgimi-
ptum eft magnitudo finirajmodo fuper magnitu- ™ w/ w-
dinem finitam non potefl fieri motus tempore n,mfi
infirmo.

Etdetn $ tutem Tttiotjl. Quinta concluflo eft. Text.oj.

Kk } Impofli

TextV*.
JJihU infi-
nitum m-H
fottfi ma/ni-
taiintm fini-
tam frrtraa-
firt in t,mf o-
?t jiant.

«f*

Mobil* fini-
tam non ft
frjt fortran-
Jirt jfiatinm
infinitam tf-
fora finite,

Tcxt.ts.

Jmptjfibilt
tfl mebil* in-
finitam frr-
tranfft jja
tiam infini-
tam in tem-
f:rt finiti.

T«« <7.

390 • Lib.VI,

Impoflibile eft aliquod mobile moueri tempore
finito fuper fpatium infinitum. Probatur ficuc
fecunda conclufio probabatur: quia illius tempo-
ris finiri accipiatur vna pars , in qua pertranfitur
•liqua pars magnitudinis infiniti, fupra quam fit
morus in tempore finito j tone illa pars temporis
aliquoties fumpta reddet totum tempus finitumi
igitur in roro illo non pemanftbitur-nifi magni-
tudo finit j;quode(t contra pofirumidc deducatur
confequcntia , ficut in probatione prcccdencis
conclufionis.

Hh natem 4 demonftratu. Sexta conclufio: Non
eft poffibile , quod mobile infiuitum pertranfeac
magnitudinem finitam in tempore finito. Proba-
tur, quia tunc fequeretur , quod mobile finitum
perrranfiret fpatium infinitum in tempore finuoi
quod eft contra priceJentem conclufionem.
Confequcntia probatur : quia quando aliquod
mobile mouetur, non eft differentia in propofito,
fiue mobile moucatur /patio qoicfccnce/iuefpa-
tium moucatur.niobili quiefcentc.niodb certum
eft , quod fi mobile infintrum poneretur quie-
fcere , fic fpatium finitum poneretur moueri , ita
vr periranfiret illud in tempore finito ; iam fc-
quitur propofitum. fecundo, quia mobile infini-
turo totum occupat ; igitur non poteft moueri
de vno loco ad alium locum ; Sc fi non mouctur,
fcquitur quod non mouetur per fpatium finitum
in tempore finito. Et fciendum , quod rationes
huius conclufionis ponuntur in parce fequenti;

Sc conclufio fequens debet concludi in parte pro-
cedente illam.

Quoniam natem f finitam. Hic ponitur fepti-
ma conclufio , fcilicet quid mobile finitum non
poteft perttanfire fpatium infinitum in tempore
finito i Sc ifla ell eadem cum quinta condufio-
ne ; vel euidenter fcquitur ex ea : Sc poteft pro-
bari ficut fecunda , lignando partem finitam
fpatij infiniti, quz pertranfitur in parte temporis
nnitii& arguatur ficut prius.

At vero 6 neque infinitam. Odlaua conclufio
eft : Impoflibile efl mobile infinitum pertranfi-
ic fpatium infiuitum in tempore finito. Proba-
tur : quia fi mobile infinitum pertranfeat fpa-
lium infinitum in tempore finito , fequeretur
u6d periranfiret fpatium finitum in tempore
mto : confcqucns cft contra fextam conclufio-
nem.Et confequcntia probatur ; quia fpatium fi-
nitum eft pats fpatij infiniti modo in eodem
tempore, in quo pertranfitur totum , etiam per-
tranfitur pars eius. Secundb , quia accepti vna
parte temporis finiti, in qua pcrtranfirctur vna
pars finita fpatij,tunc cum totum rempus aliquo-
ties przcise contineat illam partem ,lequitur et-
iam qu6d toties illa pats magnitudinis replicata
& non pluries pcrtranfirctur in illo tempore ; Sc
per confequens non totum pettranfirum in illo
tempore clfet infinitum.

Quoniam autem 7 neque finitum. Ponitur nona
conclufio , quod impoflibile eft motum infini-
tum fieri in tempore finito, aut contra. Proba-
tur , quia vel motus eflet infinitus ratione mobi-
lis , vel ratione fpatij, aut ratione temporis : non
ratione fpacij.quia impoflibile eft, qubd tempore
finito pertranfeatur fpatium infinitum, vt proba-
tum cft prius : nec ratione mobilis, vel temporis,
vt fimiliter probatum cfttergo.Scc.Ex quibus in-
fert 6nalc intentum iu hoc capitulo , quod mag-
nitudo , motus , Sc tempus fimiliter fe habent,
quantum ai finitacero,& infinitatem.

Phyficorum

Q_y jtixio X-

Z/truro in temfore finito fofiit fieri motus
, infinitus.

Ariftor. enf.y. ttat .tff. Thciniftius , Pbilopoaos, ictlij

ibtdtm. Auctroct ttmm. gg. D. T hornas 1*8.9. Albe n.

trnS.i.taf.9. Miyroa.7. Phjfit. fari.7. Cooimbr. &

Ruuius i» txfojit. taf.y.

Rcvitvx quod fic : quia muutio
fubita fit in tnenfura finita ;& tamen
mutatio fubira eft infinita:igitur muta-
tio infinita fit in tempore finito. Maior paret,
quia multi ponunt , qu6d inftans non fit res di-
ftin&a a tempore : igltut fi fiat in in ftanti, opor-
tet quod fiat in temporci Sc non in tempore infi-
nito, vt notum eft.Sc minor patet: quia fit in in-
finitum modica menfura.

Secundo, y* poteft moueri in hora, Sc B poteft
moueri in eadem hora ,Sc C,Sc D, Sc fic deinfini-
tisrigitur morus infinitus poteft fieri in tempore
finito. Antecedens apparet , quia vnum illotum
non impediret reliquum. Er patet confequcntia,
quia motus aggregatus ex omnibus illis ciTctin-
finitus.

Tcrtib , motus poteft velocitari in infinitam:
vt patet ex pricedeoti quiftionc , igitur motus
infinitus poreft fieri in tempore finito.

Quartb.aliquis motus finitus fit tempore infi-
nito: igitur pofltbile cft , quod c conuerfo ali-
quis morus infinitus fiat in tempore finito. Con-
lequentia tenet per fimilc;& antecedens apparet,
quia motus cccli eft finitus, quia eft mobilis fini-
ti,& tamen fit tempore infinito : quia aliter non
eflet perpetuus.

Quim6,quja motus in infinicura tardus, fi t in
tempore finito: igitur criam morus in infinirum
velox. Antecedens apparet 4? partibus fphiri
moti , qui fune prope polum immobilem , quia
quicumque patre dati, qui aliqui tarditate
mouetur, eft dare aliam , qui mouetur in du-
plo tardius -r Sc aliam , qui in triplo , 8c fic fe-
cundam quamlibet proportionem. Confequen-
tia probatur : quia quanto eundo versus vnum
extremum vna pars mouetur tardius , tanto
eundo versus reliquum alia pars mouetur velo-
cius : igitur fi aliqua pars mouetur in infinitum
tarde, (equitur qu6d alia mouebiturin infinitum
velociter.

Sexti, ficut fe habet pun&us ad lineam . ita fi-
nitum ad infinitum, vt dirit Commentator ia
Prologo 8. hmm ; fed pumftus pettranfit lineam
tempore finito , vt fi punitam mouearur fupec
planum : igitur fuper fpatium linitum poteft fieri
motus infinitus. Oppofitum arguitur per Arifto-
telem in ifio 6.

Notandum , quid motus poteft efle infini-
tus vno modo ; quia eft mobilis infiniti. Alio mo-
do , quia licet fit mobilis finiti , Sc cum hoc fiat
tempore finito , attamen ipfo pertranfitur fpa-
tium infinitum.

Nunc ponuntur conclufiones.Prima eft. Motu
vniformi impoflibile eft tempore finito pertran-
fire fpatium infinitum. Pronatur , quia fi ita
fit,oporrer quid aliqua pars fpatij finita per-
tranfeatur in aliqua parte temporis ; aliter enim
quilibet pars fpatij pcrtranfirctur fubiti } Sc
perlconfequctis torum fpatium , quod eft conte*
politum:

Quasftio X.

$9'

pofitum : fit igitur vna leuca . qux pertianfuur
in centeGma patie temporis finiti : tunc cura il-
lo tempore fint przcise centum partes x quales
parti temporis acceptz; & cum motus Gt vni-
forrais , (equitur , qubd in qualibet parte tem-
poris non perttanGtur plus quire in parte tem-
poris accepta ; fic per confequens in tota hora
pcnranGbuntur przcisi centum leucz * qux
non faciunt fpatium inGnitura.

Secunda condufio-.fupra fpatium Gnitum po-
ccft Geri motus continuus difformis tempore in-
Gnito. Probatur , pofuo qu6d aliquod mobile
pertranfeat dimidium pedem in vna die, deinde
lupet fecundam partem proportionalem retar-
detur motus in duplo ; tunc G fecunda pars elTct
cqualis prime , ipfa tranGrctur in duobus die-
bus; igitur cfcm nunc fit fubdopla.fequitur qubd
pertranfibiturin vna die. Deinde fuper tertiam
partem fiet motus in duplo tardior qukm fuper
lecundam , fic fic in infinitum. Tunc probatur
ficut prius , quod quzlibet pars proportionalis
perttanGtur in vna dic : igitur chra fint ibi infi-
nitz partes proportionales , fequitur , quid in
infinitis diebus pertranGbitur; fic per confequens
in infinito tempore pertranGbitur przcise fpa-
tium pedale motu continuo.

Ex illo fequitur ,qubd talis motus irregularis
non correfpondet alicui regulari , quia iam ali-

J|ui» motus regularis Geret tempore Gnito, fuper
patium infinitum , quod improbatur in prima
conclofione.

Secundi fequitur , qubd fuper fpatium fini-
tum poflet fieri motus continuus tempore infi-
nito ab vtraque parte. Probatur , fic ponatur
quod A debear moueri fecundum cafuropofi-
tutn in probatione fecundz conclufionis : dein-
de ponatur vlrerius, qabd A indic przccdenti
perrranfinit dimidium pedis, fic in dic ante di-
midium dimidij , fic fic in infinitum ; fic fequitur
propofitum.

Tertia conclufio: Motus infinitus, fcilicet mo-
bilis infiniti , poteft fieri tempore finito. Proba-

fictet in eodem tempore, fic fuper idem fpa-
tium , ex przccdenti conclufione.

Tenii, fequitur, quod ratio , quam facit Ari-
ftotclcs in 6. buim , tm. 67. in contrarium , non
valet. Ideb dico , quid Atiftotelesintclligu de
motu cegulati , & non de irregulari.

Quinta conclufio , licet prxdi&z conclufio-
nes fini poflitnlcs ad imaginationem , fic per po-
tentiam dtuinam , attamen non eft ita de fa&o;
idci fafficit Ariftoteli , quid hoc nonctl pofli-
bile fecundum potentias naturales.

Contra quattam conclufionem arguunt qui-
dam fic : fi Deus poteft illo modo velocitate mo-
tura per plurcs partes proportionales hotz, tunc
fequerctur , quod aliquod mobile in hora per-
tranfiit plus quam infinitum; confequens eft
impollibilc, immi implicat comtadi&ionem.
Confequentia probatur, pofito quod duo mobi-
lia A fic B , in hora velocitcnr motus fuos pet
partes proportionales horc in duplo , ita quid

IertranGtura ab A in prima parce proportiona-
i , Gr pedale ; fic pettranGcum i B» fit vna leuca;
ita quid continue per totam horam pertranfi-
tura i B eft plufquam pertranfitum ab A : fed ia
fine horx pertranfitum ab A eft infinitum : igi-
tur in fine horx pertranfitum \ B eft plufquam
infinitum. Secundi , fequerctur , quid aliquod
infinitum eflet Gnitum, quod implicat : quia iam
non elfec infinitum. Confequentia probatur;

tm, >d tfl,

m itl*

a lar»^ imaginaretur vna columna in infinitum
ri trmfin protcnfa ad Auftrum , poflibile eft, quid illa co-
fmn ta columna , in vna nora approximaretur ad
Orientem.

Quarta conclufio : Supra fpatium infinitum
poteft fieri morus continuus tempore finito.
Probatur, pofito quid Socrates in prima me-
dietate horx pertranfeat pedale , fic in fecunda
parte proportionali horx velocitetur motus in
duplo , & in tertia in duplo plus quim in fecun-
da , & fic in infinitum ; tunc demonftrator pro-
babiliter, quid in qualibet parte proportionali
horz pertranfitum eft pedale; fic cum in hora
finr infinitf parces proportionales , fequitur quid
in hora perrranfeanrur infinita pedalia, ex quibus
refulcar fpatium infinitum.

« Ex illis fequitur , qu6d tempore finito poteft
pertranfiri fpatium infinitum ab vtraque pane,
pofito, quod Socrares debeat moueri in hora ie-
quenti fecundum cafum iam pofirum, fit quod in
medietate horx prxcedentis pertranfeat vnum
pedem, fic in medietate alterius medietatis alium
pedem ,fic fic in infinitum ; tunc fequitur pro-
pofirum , qubd in duabus horis Socrates per-
tranfiuir duo infinira ; vnura ad vnam , Ac aliud
ad aliam.

Secundb , fequitur , quid huiufmodi morus
irregularis non correfppndec alicui regulari, qui

quia qui ratione Deus poflet in qualibet paxfc
proportionabili horz velocitare motum Socra-
tis in duplo , eadem ratione poflet Deus in qua-
libet parte proportionali hotz creare vnam
fohxram fpifutudinis vnius pedis : fic cum hoc
fphxram fecundi produ&am ducere fphxricb
circa primam, fic produ&am tertia circunduccre
aggregato ex prima , fic fecunda; fic fic in infini-
tum ; tunc in fine corpus rcfultans ,fie fpatium
cum hoc eflet infinitum : quiaex infinitis xqua-
libus cflcr cotnpofitum. Tertii, fequerctur, quid
eflet dare vltimam partem proportionalemicon-
fequens eft impo(fibile,quia illa pars adhuc eflet
diuifibilis in duas medietates , quaruin poflerior
versus partes minores.adhuc haberet proportio-
nem cum aliis partibus : igitur plrs dara- non
erat vltima. Confequentia probatur: quiaqui
rarione Deus poteft fic velocitare motum in du-
plo in qualibet parte proportionali horz, eadem
rarione poteft in qualibet pane proportionali
producere vnum lapidem bipedalis quantitatis.
Ac quemlibet ordinari ponere iuxta alium , fic
cum hoc ordine retrogrado illos lapides dcftrue-
re: tanc primo lapidi dcftm&o, correfpondcbie
vltima pars proportionalis horz , fic etiam vlti-
ma pars fpatij.

Ad ifta. Ad primum , rcfponfum fuit fupri j.
negando confequemiam. Et dico vlrri,qubd
qui pertranfit vnum infiniruin, perrranfit jnfini-
ties infinira ; fed ex hoc non fequitur, qubd per-
rranfear plufquam infinirum : quia infiniries in-
finita non funt plus , quim infinitum. Ad fecun-
dum, negatur confequentia: quia illud in fine
non eflet iignaru.frd eflet cxcefTum fine termino.

Ad tertium, dnftutn fuit in 1.

Ad rationes. Ad primam, dico, qubd muratio
Cubita non eft infinira.nifi fecundum quid, quia
nec per ipfam percraofirur fpatium infinitum, nec
eft mobilis infiniti , nec fir in rempore infinito;
fed denominatur infinita improprie, co qubd fir
in menfura in infinirum modici.

Kk 4 Ad

Digi

6.

Tcxc.it.

Omni qutd
flnt mtuttm.

Tc«t. <9.

Text. 70.

7-

Tcxt. 71.

- •

JQ2 Lib. V I. Phyficorum

Ad fecundam.dico, quod non cft ita de fado,
quia non fune huiufmodi infinita .tamen fi ef-
lent, concederem» quod ertet portibilc.

Ad cerciam , motui portet velocitati in infi-
nitum, veturn cft , fcd non per potentiam na-
turalem.

Ad quartam , concedo reiterando fuper idem
fpatium, quemadmodum fit motus ctrli.

Ad quintam, negatur confequentia. Ad pro-
bationem dico, quod ibi non fit comparatio fem*
per ad eandem partem : quia deberet argui ; ali-
qua pars niouctur certa velocitate, &* na alia
monetur dupli velocitate ad illam, Oc tertia mo-
netur quadrupli velocitate ad eandem , Oc fic in
infinitum : igitur infiniti velocitate aliquid mo-
netur; concedenda cllct confequentia, fcd ne-
gandum edet antecedens.

Ad Textam , verum cft, quantum ad propor-
tionem: quia ficucuullaeft proportio lioexad
punctum , ita nec cft proportio infiniti ad fini-
tum.

Expliciunc quxftioncs d.lib.Ph /ficorum.

EXPOSITIO T EX T V S.

QVonxam 1 nutem omne. Hoc eft Textum ca-
pitulum huius trattatus .in quo Philofo-
pbus determinat dc diuilionc ftacus , Oc quietis;
Oc per ftatum intendit tendere ad quietem ; &
primo determinat dc diuifionequictis ,0c tertii
infert corollarium. Secundum ibi : Neque igitur
quit fem. Tertium ibi : Quoniam nutem omne. Pri-
mi ponit quatuor conclufiones. Secunda ibi:
Hoc nutem demonftrntio. Tcttia ibi : In quo nutem
tempore. Quarta ibi : Sia* ditium efl. Prima
conclufio eft illa , omne quod ftat mouetur , in-
tclligcndo pctflnre reudete ad quietem. Proba-
tur: quia omne illud , quod eft aptutn natum
moucri , quando aptum natum eft moucri , auc
mouetur , aut quieTcit ; fcd illud quod ftat cft
mobile apium natum moueti , Oc non quiefeit:
igitur , quod ftat mouetur. Maior nota cft, Oc
apparuit i*f. Minor probatur : quia quod ftac
nondum quiefeit, fcd tendit ad quietem. t
Hfi autem 1 demonflrntio. Secunda conclufio;
omne quod ftat, ftat in tempore. Probatur, quia
omne quod mouetur , mouetur in tempore ; fcd
omne quod ftat mouetur : igitur omne quod ftat,
ftat in tctnpotc. Secundi, omne $ velocius , &
tardius fit in tempore; fcd omno quod ftat ,ftac
velotibs, Oc tardius refpeftu diucrforum : igitur
omne , quod ftat , ftat in tempore. Maior patet
per definitiones velocioris & tardioris: & mi-
nor eft nota: quia ftarc cft tendere in quietem;
modi aliquid tendit velocius iu quietem, & ali-
quid (ardius.

In quo 4 nutem tempore. Ponitur tertia conclu-
fio. Illud quod ftat in aliquo tempore primi»,
ftat in quolibet illius tcmpoiii. Probatur , quia
illud , quod mouetur in aliquo tempore primo,
mouetur in qualibet parte illius temporis, vt
probatum cft ; igitur quod ftat iu aliquo tempo-
re primo , itat, iu quolibet illius tempoiis. Con-
fequcntia tcucipci conclufionem primam huius
capituli 1 & prybatur antecedens, licui proba-
tum erat pi #»'• Secundi1», quia diuidatur tempus,
in quo alicpKd,l)^t pruni» » in duas partes ; tunc
igitur vel illud, quo l ftat primo in illo tempore,
ftat in neutra pane illius temporis, vel in vux-
que, vd lutiter* tantum. Non in neuua , quia

tunc non ftat in illo tempore ; nec in altera tan-
tum , quia tunc non ftat et in illo tempore pri-
mi , quod cft contra pofitom : fi in vrraque ha-
Isctur propofitum.

Sicut f ditium efl. Quarta conclufio : Non eft Tcxt. 71.
dare men furam fecundum inflans, in quo aliquid
ftat primi. Probatut fic: quia non eft dare pri-
mum mutatum ejfe motus.fciliccr primum inftans,
in quo aliquid mouetur : igitur non eft dare pri-
mum inftans in quo aliquid ftat. Antecedens ap-
paret ex capite prxcedenti ; Oc confequentia re-
net ex illo , quod omne ftnre eft moturi. Secun-
do, quia omne quod ftat in aliquo tempore pri-
tno , prius ftetit in medietate illius tempoiis,
quam in toto illo tempore , Oc prius in medieta-
te medietatis, qutai in tota medietate ; Oc fic in
infinitum: igitur quacumque menfura dati, in
qua aliquid ftat, prius ftetit ,Sc per confcquens
non eft dare inflans, in quo aliquid primi flat;&
habetur propofuura.

Neque icitur 6 qui e fient. Hic Ariftotcles deter- g.

minat de diuifionc quietis : Oc diuiditur intres Text.7j.
partes, fecundum quid ponit tres conclufiones. £«>/<« ■ «
Secunda ibi : Etinqunuu. Tertia ibi: Qunrt ni- J"*r
hil primum. Prima conclufio cft ifta : omne quod Jat'
quiefeit, quiefeit in tempore. Probatur duplici-
ter, primi : quia omne quod mouetur, mouetur
in tempore: igitur omne quod quiefeit, quiefeit
in tempore. Confequentia rener : quia illud
quiefeit , quod eft aptum natum moucri , Oc non
mouetur ; Oc in illo tempore , in quo natum eft
moucri , Oc vbi natum eft moucri , Occ. Antece-
dens piobarum Tuir prius, Secundi , quia quie-
Tccrccft fimiliter fc habere prius.de polleriusjfed
ininftanti non cft prius, Oc pofterius: igitur non
cftpolTibile aliquid quicTcercin initanti.

Et in quaute . Secunda conclufio eftJllud quod
quiefeit in aliquo tempore primi , quieTcit in
qualiber parte illius temporis. Probatur eodem
modo, ficur probabatur de ftationc, Oc moueti.

Quare nihil primum. Tertia conclufio : Non cft ■
dare primam mcnTuram , vt primum inftans , in
quo aliquid qu/efeit. Probat ur.qui a omne, quod
quiefeit in aliquo tempore, prius quieuit in me-
dietate illius temporis, & prius in medietate
medietatis ; Oc fic in infinitum , ficut arguebatur
de ftatu, Oc moneri. 7 ■ ‘ ^

Quonintn autem 7 omne. Hic infert corolla- Tnr.74.
rium, fcilicct quod impoflibilecft illud, quod
mouetur omnino, fimilitee fc habere priis Oc
pofterius ; quia tunc fequeretur , quod mouete-
tur, Oc quiefeeret ; confcquens cft falfiun.dc
impoflibilc. Confequentia probatur : quia mo-
bile quiefeere , eft mobile fimiliter Ic habere
priis, & pofterius; fequitur ,quod illud, quod
mouetur, quiefeit.

Zeno autem 1 male ratiocinatur, lfte eft tertios 9-
tra&atus huius 6. in quo Ariftotcles reprobat ra- Text.71*
tioncsdciltuem mro motum : & diuiditur in tria
.capitula. In primo dcftruir opinionem Zenonis,

Oc foluit eius rationes , quibus probat nonefle
motum. Secundo dcftruii opinionem Democri-
ti, ponentis indiuifibilia moneri; Oc in tertio
delituit opinionem Hcraclit i, ponentis omnia
continue moueti. Secundum ibi : Denton/irnue
autem hie. Tettium' ibi : Muta/io autem nuda. Pri-
mum capitulum diuiditur : quia pnmb foluit ra-
tioues Zenonis .quibus probat non porte cile
motum localem frftum. Secundo, tatir.nes qui-
bus probat mm porte orte mutationem fecundum
comta

/

Quaeftio X.

lax.ii.

10.

Tea. 77-

Tcxt-7*.

Ten.7/.

IT.

Tat. Io.

Tcxc. Ii.

cont radi&ioncm : & tettib fo\uit Utioncro con-
tra motum circularem. Secundum ibi : At vero
fecundum eum.Tcttnim ibi : Rurfut in circulo Item,
primo ponit vnam rationem. Secundo , ponit
alias quatuot eo ordine , quo ponebat ipfas Ze-
no ibi : Quatuor nutem funt. Prima ratio cft,qu6d
illud non monetur localiter , quod continue eft
in loco libi squali ; fcd illud , quod dicitut mo-
neri motu rcdko , eft continue in loco fibi squa-
li i ergo.Et maior patet ,quia fuper locum, squa-
lem mobili, non poteft fieri motus redkus; & mi-
nor probatur : quia mobile , quod dicitur mouc-
ri motu locali rcdko, continue eft in loco : mod6
quod eft in loco, eft in loco fibi squali , cum lo-
cus fit squalis locato. Rcfpondetur a conceden-
do* qu6d illud , quod eft continue in loco fibi
squali , mouctur localiter , non qu&d fupra fpa-
tium fibi squale fut motus , fed quia eft conti-
nue in alio , & alio loco fibi squali.

Quatuor $ nutem funt. Hic ponit alias quatuor
rationes. Prima eft ifta: fi aliquid mouerecur b
motu rcdko locali ,fcqueretur quod infinita per-
tranfirentur in tempore finito ; confequcns eft
falfum,vt probatum fuit prius. Confequentia
probatur, qaia illud motum rcdkc pertranfirct
aliquod fpatium ; modo quodlibet fpatium ha-
bet partes infinitas , & fic infinita pertranfiren-
tur. Rcfpondetur c ficut didkum fuit prius in ifio
6. ad illam eandem rationem, qubd ficut funt in-
finirs partes in fpatio pertranfeundo , ita funt
infinitz partes temporis, quibus fpatium per-
tranfitur.

Stomis sutttn 4 eft. Secunda ratio Zenonis fuit
ifta, qu* propter fui d difficultatem vocabatur
Achilles : quia fi aliquid moneretur motu re&o,
fcqueretur , quod aliquid vclociffimc motum
non pollet attingere, aliquod tarde motum:veibi
grai i , eqnus vclociffimc motus non pollet at-
tingere formicam i confequcns eft falfum. Et
confequentia probatur : quia fi formica fit ante
equum vclociffimc motum per vnam lcucadem,
tunc priufquam equus perueniat ad terminum
illius leucadis, formica aliquid pertranfiuic. Et
quando equus adhuc venit ibi , adhuc femper
aliquid pertranfiuit formica, & fic in infinitum:
igitur nunquam equus vclociffimc motus, attin-
git formicam tardiffimi motatn.

Efi autem j & hac ratio. Hic foluic rationem,
negando confequcnriam ; quia licet diuidendo
magnitudinem tranfcundain fecundum partes
proportionales , cflct procedere in infinitum,
prius quam mobile vclociffimumatiingat tarde
motum; attamen coiilidcrando diuifionem fpa-
ti) fecundum partes magnas , quarum pofterius
acccpts funt «que magnz, vel maiores prius
accepris, cunc mobile velox cicoattinger mobi-
le rardum.

Tertis sutem 6 qua nunc. Hic ponit tertiam ra-
tionem ; & eft illa eadem , qux fiebat in princi-
pio capituli ; & ratio fiat , & foluatur ficut ibi.

Quarta 7 autem.Hic poniturquarra ratio;& eft
ifta, fi aliquid portet moucri motu redo , feque-
rerur , quod aliqua duo mobilia xque velociter
moUerentur , & ramen vnum illorum mouererur
in duplo velocius , quam reliquum ; confequcns
implicatcontradidioncm. Et confequentia pro-
batur; &moucatur vnum mobile fuper fpatium
quiefeens , aliqui velocirate; Armouearuraliud
tanta velocitate fupra fpatium contra morum,
aequali velocitare. Tunc mobile motum fupra

fpatium quiefeens pertranfit ptxctsi fubduplum
fpatium ad illud ,quod mouctur fupra fpatium
motum : igitur mouctur fubduplo velocius per
definitionem velocioru:6c tamen ponebatur zque
velociter moueri; igitur aliqua duo mobilia mo-
uentur «que velociter , quorum tamen vnum
mouctur in duplo velocius , quam reliquum. ^
Rcfpondetur 8 negando confequentiara ; 8c di- ** * 1‘
co, quid illa mobilia «que velociter monentur.

Quod ftat , fi vnum perttanfeat duplum fpatium
ad reliquum , ficut politum eft; attamen hoc
non eft per motum fui , fcd per motum fpatij,
quod contra mouctur.

At vero 9 fecundum eam. Hic ponit rationem 11,
probantem ,quid impofiibile eft elVc aliquam Tcxt. *j-
mutationem fecundum contradidkioncm, qualis
eft de non tffe , ad tffe , vel b contra ; quia fi cffct
aliqua talis, fequeretur , quid aliqua nec edent,
nec non cfTcnt , quod eft impofiibile , & contra
primum principium. Confequentia probatur:
quia illud , quod muratur ab aliquo termino in
aliquem cerminum , non eft fub aliquo illorum
terminorum : fed illud, quod mutatur de nonefft
ad ejfe; nec eft in tjfe , ncc in non ejfe. Refpondc-

tur negando conlcquentiam , * quia vt patuit
priis, (i generatio fit fucccffiu£;tunc illud qued
generatur, non eft, fcd enr. Similiter illud quod
corrumpitur eft, & ftatim non erir.

Rurfiee 10 & in circulo. Hic ponit rationem Text. 84.
contra motum circularem : quia illud non mo-
uetur, quod continue eft in eodem loco; fed il-
lud , quod dicitur moucri circulariter , eft con-
tinue in eodem loco: igitur illud ,qnod dicitur
moucri circulariter, non mouetur. Rcfponde-
tur 1 1 qudd licet motum circulatitcr non mutet Text. 8f.
locum fecundum totum , tamen bftie mutat lo-
cum fecundum partes eius; mod5ad hoc , quod
aliquid moneatur, fufHcit quod alircr fc ha-
beat quam prius, vel fecundum totum , vclfe-
cupduin pattes.

ANNOTATIONES.

a T) E frondetur concedendo, &c. Nota, quod po-
AVtuiflet ftatim argumentum repellere , ne-
gando quicquid eft in loco moucri, aurquicfce-
rc, Ii tantum Ii t in illo per inflans, vt iam modo
dicebat Zeno ; at quia faris Fuiffct Zenoni , fi in
nullo inflanti mouererur : nam ex illo arguerer,
quod neque in ruro tempore moucretur ; ideti
negat confequenriam , nam vr inferatur mobile
in aliquo cemporc non moucri, afTumendum eft,
quod in nulla parte talis temporis mouetur;
nam momenta non funt partes, ex quibus tem-
pus conflat, atque adeo non fequitur, in nullo
nunc huius temporis fit motus; ergo neque in
hoc tempore.

b Si aliquid moneretur motu reflo locali, &C. No-
ta, qudd hxc ratio porcil in hunc modum ded u-
ciromne, quod mouctur per aliquod fpatium,
prius perrranfir medium quam attingat finem;
fed iftud medium eft diuifibile in duo media
xqualia ; ergo prius perrranfibic illud medium
illius medij, quam attingar finem : & eodem
modo arguam de medio illius medij in infini-
tum , cum continuum Iit diuifibile in infinitum;
fcd perrranfire infinitas magnitudines eft im-
poflibile in atftu ; ergo impollibile eft moueri
motu locali rcdlo.

c Re frondetur ficut di tium fuit prius. Nota, quod

hxc

'i*

Drgc

$94 Lib.V I. Phylleorum

hcc folutio eft folum ad hominem , qui eodem
modo debet concedere tempus efle infinitum»
quo ipatium. Vndc nil prohibet fpatium habens
hoc modo infinitas paties , pertranfiri tempore»
quod eodem modo habet infinitas.

14. Cxtcrum, vera folutio eft ,qux habetur /1^.8.
ttxt. 68. quod in magnitudine non funt infinitx
partes in adiu, fcilicet diuifx ( nam illae non pof-
fent tranfiti ) (cd funt tantum in potentia. Nam»
vt docet Conunenrator $. huiue , cap. it infinito ,
& 6. huius, Comrnent.6.& 8. in quolibet continuo
funt partes duplices • fcilicet ciufdcm quantita-
tis ,& eiufdem proporrionis » & fecundum hoc
in quolibet continuo funt partes duplices i qux-
dam finit* , & quidam infinitx; & vtrumque
e(l de ratione continui. Veium infinitas ineft
fibi fecundum partes eiufdem proportionis.quia
cft fecundum illas diuifibile in infinitum ; fini-
tas veto ineft fibi fecundum partes eiufdem
Ti»itM,dr quantitatis, atque itafinitas,& infinitas funt
infimi* funt pallionrs quantitatis , & qux fi videantur con-
fsJJIeKn nariari, eidem tamen quantitati corapetunt;quia

yn Annutu. non Conucniunt ei fecundum idem. Ex hoc di-
co, qubd tranfire infinita in a&u, folum a&uali-
tate prxfentix ( quemadmodum infinit* partes
funt in a&u in continuo ) non c(l inconueniens,
faltem per accidens ; nam ift* partes , nimirum
eiufdem proportionis , comprehenduntur a par-
tibus eiufdem quantitatis , modo pertranfitio
qu; fit per motum fuperaliquam magnitudinem,
per fe competit magnitudini fecundum qubd
eft finita; quam finitatem capita partibus eiuf-
dem quantitatis , ita quod illa infinita non pof-
funt pertranfiri in quantum talia: fcd in quan-
tum comprehenduntur a paitibus eiufdem quan-
titatis, qux conftituum totum, & fecundum
quas totum efl finitum. Oreuiternon eft incon-
ueniens concedere infinitas partes fpatij aftua-
litcr, aclualitate prxfentialitatis, non attualita-
te rationis ,aut terminationis , c(Tc pertranfitas;
dummodo per accidens. Nam id quod nos di-
cimus efle m a&ualitate prxfentialitatis, Arifto-
telcs , & Commentator dicunt eife in potentia,
vt eft indiuitibiie continuans partes alicuius
continui , quod dicitur ede in potentia rcfpe&u
adhialitaris, fecundum quam terminat.

I d Qua propter fui difficultati m vocatur Acbillet.

Atfumtn • Nota, quod in prouerbium abiit inter Pcripatc-
tum Jiffcilii ticos, argumentum, quod fortiflimum ab aducr-
ftluumu fario cenfebatur , Achillem nuncupare, ideo vt
AtbiBtt mp- vis huius rationis propter quam Zeno vocabat
ft aiur. illam Achillem , apparear , nc deduco rationem:
Si motus localis edet poflibilis , velociflimum
nunquam attingeret tatdiflimum. Probatur, &
pono, qubd inobile velocius excedat in decuplo
mobile tardius in velocitate, &cutn hoc pono
qubd fimul incipiat tnoueri a principio magni-
tudinis st,B> C, & mobile tardius \ medio, icili-
cct ab ipio Bt tunc arguo fic : antequam mobile
velocius ventum fit ab B, mobile tardius aliquid
perttanfiuit de fpatio cxtr.1 /?.Quod probo, quia
fi adhuc mobile tardum fit in B ; ergo fuit in B
per totum tempus, per quod mobile velocius
mouebatur de st in /?; ergo in toto illo tempore
quiefeebat, & pet confcquens non fimul inci-
piunt moueri, quod eft contra pofitum : ergo fc-
quitur.quod mobile tardum aliquid pcrrranli-
uit extra B ; tunc accipio rerminum illum, in
quo eft mobile tardum , vel ad quem cft motum
mobile tardum , quando mobile velox cft in B ,

& vocetur ifte terminus C; tunc ficut prius, ar-
guo , antequam mobile velox ventuin fit ad C,
vel mobile tardum ttanfiuit aliquid extra C, vel
nihil ; fi nihil , ergo in roto tempore in quo mo-
bile velox mouebatur a 27 in C, mobile tatdutn
quieuit in C fcd fuppofitum erat, qubd conti-
nue mouetetur : ergo ncceflarib tranfiuit aliquid
vitra C; tunc fic • ifte terminus D, fic arguam
ficut prius, & procedam in infinitum.
e Hic / oluit rationem , negando confftjuentiam&c.
Nota , quod in hac ratione commit{itor fallacia
i fecundum quid ad fimpliciter. Nam concedo,
qubd mobile rardins perttanfiuit aliquid vitra
B-,Sc quando vlterius arguitur per eandem ratio-
nem: ergo nunquam attinget. Dico qubd non
fequitur , fcd cft fallacia a fecundum quid ad
fimpliciter:folum enim iftud fequitur attenden-
do ad illum procellum , fecundum quod mobile
velox , & mobile tardum , diuidunt fpatium fe-
cundum parres ciufdcm proportionis ; fic fecun-
dum hoc verum eft , qubd nunquam attingetur.
Vndc , non attingitur fecundum i jiat portet , ergo non
attingitur i non fequitur, vt di&umcft. Vndeifta
infinitas eiufdem proportionis accidit magnitu-
dini, vt ipfa cft pertranfira. Attendendo autem
ad alium , & alium ordinem partium , videlicet
eiufdem quantitatis, fecundum quas totum cft
finitum, fic perrranfibile , qux partes compre-
hendunt illas ciufdcm ptopoitionis. bene cftat-
tingibilc,& perrranfibile. lfta eft rcfponfio quam
hic afiignat Scotus.

Pollet etiam aliter refponderi. Quando dici-
tur qubd mobile tardius aliquid perttanfiuit;
concedo : & quando vlterius dicitur , qubd per
eandetn rationem ,fic c.Rcfpondco.fic primo ima-
ginor , qubd mobile tardum quantamcumque
minimam partem tranfeat de fpatio, ipfam tran-
fic in tempore. Sccundb imaginor, qubd mobi-
le velox in xquali tempore plus perrranfit de
fpatio , quam mobile tardum. Tertio imaginor,
qubd tnobile velox in minori tempore pettran-
fit maius fpatium , quam mobile tardum : & cx
his dico , qubd antequam mobile velox fit in 27,
mobile tardum aliquid pertranfiuit de fpatio : fic
quando vitra procedis : dico , qubd fallum ima-
ginaris , quia fi mobile tardum tranfiuit digita-
lem quantitatem in toto tempore , in eodem
tempore velociflimum pertranfiuit bicubitalem
quantitatem. Vcldicas , quod quamdiu tardius
prxccflcrit , non attingitur ; admillo tamen, (vt
rei veritas eft) qubd tempore finito tranfibitur
aliqua pars fparij , tandem attingitur a vclocil-
fimo : nam fi velocitas , verbi gratia , cft in du-
plo maior , rranfibit velociflimum in codetn
tempore in duplo maius fpatium , quam tatdif-
fitnum.

f Rejpondetur negando confequtntiam. Nota,
qubd confequentia forte procederet contra cos,
qui dicerent indiuifibilc moueri: nam indiui-
fibilc non poteft efle partim in termino d quo,
fic partim in termino ad quem : fcd Ariftotelis
argumentum nihil impoflibile concludit , qui
aflerit tantum diuifibile moueti : fic ideo , quod
moucrur in neutro cll totum , fcd partitrf in
vuo , fic partim in alio, vt apparet in motu lo-
cali. Cxtcrum in 8 buim , tert. 6j. aliam adhi-
bet Ariftorelcs folurionem : nimirum qubd in
mutationibus inftantancis non eft ncceflarium,
quod r neutri prxcedat mutatum tffe : nam mini-
mum formx fubftamialis incipit in initanti : fic

idcb

*

Quaeftio X. $95

ideb nullam eft indant , aut tempus , in quo res motum in indiuifibili •, igitur femper pcmanfic
mouetur motu genciationis. fpatium (ibi zquile j igitur totum fpatium , pcc

quod monetur, componitur ex (patiis x qualibus
EXPOSITIO T EXT V S. indiutdbili j & pcc confcqucns illud fpatium

componitur cx indiuifibilibus.

l8. Y\EmnnrMif 1 MUUm bit- Hoc eft faundum tsfmpBiu j 4 utemfiomnt. Quarta ratio , fi in- Tcxt. fo.

Tat. 1 1, JlJ capitulum huius tranatus , in quo Arido- diuifibile potcd moucri , tunc fequitur , quod

tclcs oileudit , quid nullum indiuifibile potcd indtuiftbilc diuidetur , quod id impoffibilc.

moueri , contra opinionem Democriti ,ponen- Confcqucntia probatur , fupponendo cx prxee-
tisindiuifibilia moucri; 8c diuiditur, quia pri- denti ratione, qubd indiuifibile motum pii&s
mo ponit conclufionem. Secundo probatur ibi: pertranfit fpatium fibi xquale, quam maius. Se-

Muttiar enim ex A. Ponit igitur idam concludo» eundo fupponicur , quod omne quod mouetur,

mpHk **• netn , quod nullum indiuifibile mouetur per fc. mouetur in tempore. Tunc idis fuppofiris , ar-
murpofe. £t djcit notabiliter per fi , • quia indiuifibile po. guttur ftc : Indiuifibile , quod mouetur , prius

ted moueri per accident, ftcut pars ad motum pettratiftt fpatium libi xqualc , qukra maius:

fui totius i edicit, qubd ipfeintclligitdeindi- igitur illud fpatium fibi xqualc pertranfit in
uifibili fecundum quantitatem. tempore : igitur in parte temporis pcmanfic

rUi ttntr «• 'Etenim pardum motu* alteri fient. Remouet du- partem fpatij illius , St per confcqucns illud fpa-

liumm bium : quia di&um cd , qubd indiuifibile potcd tium , quod cd indiuifibile , cd diuifibile habens

Zmme. moucri pcr accidens ; ficut pars termini ; St cum partes, quod cd impoffibilc.

pars, qux mouetur per accidens ad motum ro-

tius, poffit moueri pcr fe, ficuc diftum cdin ANNOTATIONES,

quinto , fequitur qu6d indiuifibile potcd mouc-

ri pcr fe. Refpondetur , quod non lcquirur.quia * TN diuifibile potefi moueri per accident. Nora, to.
partes, qux mouentut ad morum totius, funr in lquifi aliquid dicitur moueri per accidens fibfuidii-
multiplici differentia : vndcciuldcm totius vna dupliciter. Vno modo tanquam res feparata e,tmr

pars mouetur velocius quim alia-, vt paret de cxiltensin eo, quod per fc mouetur ; vt nauta ^Utiter"*
motu cccli. Iu fimilirer , quxdam funt partes mouerur ad motum nauis. Alio modo tanquam
motx pcr accidens , quxnacx funtmoueti per fornuliccr inhxrcnsci , quod per fc mouetur,
fc ; vt partes diuifibiles ; Sc ali* non ; vt indiui- vel tanquam pars , vel tanquam accidens , vt ca-
fibilia. put , it albedo , & pun&um mouentur ad mo-

Tat. 17. oJlUuctur enim 1 ex A. H>c probat didam tum hominis.

conclufionem quatuor rationibus. Secunda ibi: Nota fccundd , quAd indiuifibile cd multi- lnl,mf,biU

non contingit. Tertia ibi: Amplius autem, plex : eft enim indiuifibile, aut fecundum fpe- *fi multi-

& ex bie. Quarta ibi : Amplius autem fi omne. ciem , vt homo, qui non poreft diuidi in plures t1**'

Prima ratio eft ifta, omne quod mouetur, vel fppeies , aut fecundum numerum ; vr Petrus,

eft totaliter in termino a quo, vel rotalircrin & quodlibcc indiuiduum dicitur indiuifibile,

termino ad quem , vel partim in termino a quo, quia non diuiduur in plura integra fuppofi-

&partirain ici\x\\t\oad quem-, fed indiuifibile fi ra, &hrc indiuifibilia nihil vetat pcr fe mo-

mouetur, neceft totaliter in termino aquo, nec ucri. Aliud eft indiuifibile fecundum quantita-

totaliter in termino ad quem, ncc partim in vno, tem , vc punitum , & hoc eft, quod non perfc
& partim in reliquo: ergo, &c. Maior nota eft, mouetur.

quia aliter non potcftfe habere mobile. Ec mi- Nota tertiA , quod non eft imaginandum, tv*m«ue.
nor patet , quia fi indiuifibile fit rotalircr in ter- quAd non fit alius motus partis a motu totius ex ‘mttuolu a

mino 4 quo , tunc quiefeit , quia eodem modo fe eo , quAd di&um clk partem moueri ad motum, muu tuitu.

habet pofterius, it prius. Nec totaliter in ter- totius : nam toto quantitatiuo moro alius eft

mino ai quem ; quia tunc non mouetetur , fed motus partis , St alius eft morus totius : eft nam-

motumeft. Nec partim in termino 4 par- que motus partium alius fecundam quAd par-
tim in termino 4d fwrm , vt notans eft; quia runc tium , liccr motus totius fit etiam partium. Pa-

indiuifibile haberet partes, St per confcqucns ter, quia fphxra ccrlefti mota , quxlibet pars

effit diuifibile, quod implicat; Sc Ariftotelcs cius mouerur ; attamen diucrfarura partium

ponit in lirreris , fcilicec A, B, fir terminus 4 fphxrx funr diuerfi mortis : partes enim qux

quo, B,C , fit terminus ad quem. E, D fir tem- iuxta polum funt , tardius tnoucmur , quam illx

pus in quo mobile, id eft, indiuifibile mouc- qux funt, h polo remorx.

cur, F, G.

Quare ; non contingit ii. Secunda ratio , quia EXPOSITIO TEXTVS.
fi indiuifibile moucrctur, tunc fequeretur, quod

continuum effit compofitutnex indiuifibilibus; \J( 1 *Htrm nulle eft infinita. Hoc eft ter- 1 r.

confcqucns eft falfum , vt probatum eft prius. J.VLciutn capitulum huius tradhirus , in quo Tc«. y».

Confcqucntia probatur: quia indiuifibile eft in Ariftotelcs reprobat opinionem Heracliti, pu-

fpario fibi xquali , fcilicet in indiuifibili : igitur nentia omnia continue moueri ; St diuiditur,

quando mouetur , priAs pertranfit fpatium quia primA probat quAd nulla tnuratio alia i

xquale illi , in quo prius erar , fcilicet indiuifi- motu locali , poteft effi infinita. Secundo often-

bile; Sc pcr confequens indiuifibile effit iin- dic, quod nullus motus re&us poreft effi inri-
raediaruin indiuifibili ; St probetur propofitum. niros ; St tertio ofteniit , quAd motus circufa-
tA mpliut autem 4 ex bu. Teriia ratio , omne ris poteft effi infinitus. Secunda ibi : Loti autem

quod mouetur , prius pertranfit fpatium fibi mutatio. Tertia ibi : Sei fi effer. Primo dicir

xquale , vel minus , quam maius ; fcd indiuifi- quod nulla murario alia a motu loealr, poreft effi
bile monetur , & non cftpoffibile, quod prius infinita : quia nulla mutatio inter duos rermi-
pcrcranfcat fpatium minus : quia non eft dare nos poteft effi infinita; fcd omnis mutatio alia I

19.

Tm.st.

Tat. I9.

r

<r

^q6

Lib.VI.

Tcit.ji.

A/jf* lif 4
lnftSm neo

motu locali eft inter duos terminos ; ergo, &c.
Maior patet ; quia I» infinitum clauderetur inter
duos terminos , iam edet finitum , quod impli-
cat : fic minor eft nota , inducendo : nam gene-
ratio , fic corruptio funt inter effe t & nonefjti a 1-
tcratio inter qualitates contrarias i augmen ta-
lio, & diminutio funt inter ciufdem rei quan-
titatem perfr&am ,fic imper fellaro.

Loci autem i mutatio ponitur. Secunda condu-
fio: Nullas motus localis reftus poteft cflein-

rfft i»- finitus. Probatur: quia impoflibilc eft mobile

finitut.

Tcatp3

moucri tali motu, quali impoflibilc eft ipftim
motum elTc i fed impoflibile eft mobile efl*e mo-
tum motu refto infinito : igitur impoflibile eft
ipfum moueri motu refto infinito. Maior pa-
ter, quia illud eft impoflibile fieri, quod im-

Phyficorum.

poflibile eft fa&um e fle , alirer enim fruftra fie-
ret : fic minor probatur ; quia fi aliquod motum
eft motu retfto infinito; tunc illud fpatium infi-
nitum non clauditur duobus terminis, fcilicet
termino i quo eft morus , fic termino , in quem
mobile eft mutarum.

Std fi tffe pojfit fic. Tertia condufio eft : Iro-
poflibile eft circulationem ede infinitam , &
primfc declarat hoc in diucrfis moribus , »t fci-
licet prim6 fit alteratio, deinde corruptio, &
iterum generatio , fic fic feroper circulando ;vc
patet fecundo de Generatione , text.6y & indet ta-
men impoflibile eft aliquem vnum moram
fieri infinitum , nifi motum coeli , vt patebit
in 8. hmtu.

Explicir expolitio 6. libri Phyficorum.

FINIS LIBRI SEXTI.

Tot.*.

LIBER

i

TT

LIBER SEPT1MV S

PHYS1CORVM.

EXPOSITIO TEXTVS.

Mne i quod mouetur , ne-
cefi efi. Ille eft fcptimus
* libet Phy ficorum , in
quo Ariftotclcs determi-
nat de comparatione mo-
tuum ad ipo(ores;& mo-
tuum ad fc inuiccnv.Sc di-
uidituc in duos tractatus.
iod in rooucntibus demo-
tis non proceditur in in6nitum ; &: hoc pro tan-
to i quia in infinitis non accidit comparatio. In
fecundo determinat de comparatione motuum.
Secundus ibi : Dubitabit aut em aliquu. Primus tra-
natus diuiditur in quatuor capita. In primo ofte-
dir , quod omne , quod mouetur , mouctur ab
alio. In fecundo oftendit, quod in lic moucndo
vnum ab alio , non eft proccllus in infinitumin
mouentibus , & motis. In tertio oftendit , quid
omne moucns eft fimul cum moto-.quia hoc lup-
ponebatur in fecundo capitulo. In quarto often-
dit , quid folum fecundum qualitates fenfibiles
eft alteratio , quia hoc erat fuppofitum in tertio
capitulo. Secundum ibi:ft*«M*» uutem *mne quod
tornetur. Tertium ibi : Primum quidem igitur mo-
nent. Quarrura ibi : Q*od autem ea qua alterantur.
Prnnnm capitulum diuiditur : quia primi propo-
nit conduuonem , Se oftendit in quibus non eft
dubium. Secundo, probat eam in illis, in quibus
0««ry uti eft dubium. Secundum ibi : Si autem. Proponit
mmttor , «6 igitur iftara conclufionem : omne quod mouctur,
olamtuetur. njQUCiUr ab aliquo , & debet addi alio afiipfit
quia hoc probat ratio , quam ad hoc adducit , Se
dicit quid in illis , qu* non mouentut i Princi-
pio intrinfcco.hoc non eft dubium.quia ibi ma-
nifcfte apparet moucns di ft indam a moto.

Si autem in fi ipfo. Hic probat didam con-
clufioncm } & prxmirtit tres fuppofiriones. Se-
, eundi, format rationem, ibi : Hoc autem cumma-
mftihanfiu. Prima in tres fecundum tres fuppoli-
tiones. Secunda ibi : Primum igitur. Tertia ibi:
Amplius id. Prima fuppofitio eft politio aduerfa-
rij » qux non fupponitur tanquam vera, fcd ac-
cipitur vt concludatur falficas cius : eft igitur
fuppofitio quid A ,B moueatur a fc ipfo tan-
quam a motore, ita quod AyR* primi moueatur:
Sc A, B primi fit moucns ; vult igitur proba-
re, quod hoc eft impollibile , fcilicec quod A, B
fecundum quamlibet cius partemmouc.it ,& mo-
ucatur.

x Primum igitur. Secunda fuppofitio eft > quid
caufa quare aliquid apparet morum a fc ipfo , eft
ifta ; quia vna pars eiufdem rotius mouct aliam
panem, Sc pars moucns fimul mouctur cum par-
te mota ; vt anima mouct corpus , & moto
corpore limul mouctur : & ponit in litteris;
iicur eiufdem totius pars, DtE mouct partem
Scoti e per. Tom. 1 1,

E , F , & quia moto toto D , E , F , fimul mouc*
tur D , £ credimus propter hoc , quod i> , £ , F
moueatur a fc ipfo.

Amplius i id. Tertia fuppofitio , quod il- Tcxt. u
lud non mouetur a feipfo, quod quiefeit ad
quietem alterius. Probatur : quia illud quodin-
cft alicui primo non remonetur ah ilio , dato
quod remoneatur a quocumque alio •, quod non
eft ipfum,vt mobile, quia primo ineft homi-
ni , ideo dato, quod a quocumque alio rcmouca-
tur , non oportet propter hoc, quod rcmoucatuc
ab homine.

Hoc autem cum maniftilum fit. Hic format
rationem , fupponendo quod omne, quod nio-
ucinr, eft diuifibilc , vt probatum eft in 6. hu-
ius ; tunc arguitut lic : omne illud mouctur ah
alio , quod quicfcctct ad quietem alterius ; fcd
omne quod mouctur , quiclccrct ad quietem al-
terius , fi illud aliud quicfccrct : igitur omne
quod mouetur, mouctur ab alio. Maior patet
per illam tertiam fuppofirionem. Et minor pro-
batur; quia per fuppofitioncm,omnc quod mo-
uctur eft diuifibilc, & omne diuifibilc quicfcc-
rct ad quietem fuxpartis.fi pars fua quiefee»
ree : igitur omne diuifibile mouctur abalio : &
cum omne quod mouctur fit,diuifibilc, fcqui-
tur quod omne quod mouetur , mouctur ab
alio. Maniftilum efi igitur. Hic recolligit con-
ci ufionem cum fua probatione ; & patet iri
littera.

annotatio

Patris Arretini.

a Y$re efi fiptimiu Uber , &C. Nota , quod Ari- 5
Iftotclcs perada in prxccdcnti libro dif-
puratione morus , quoad fe : iatn in hoc fc-
ptimo ,Sc in fcquenti adipfum moucns per mo-
tum ipfum indagandum accedit , ita vt vnum
primum moucns immotum , qui lolus Deus eft,
prober ncccflarii efie : & fimiliter vnum pri-
mum mobile, & vnum primum morum : hu-
iufmodi autem primi mouentis, mobilis, demo-
tus traditionem iu 8. perficit , in quo primutn
moucns immobile, primumque motum xternum
eflemanifcftat. Htc liber feptimus , vt hic dicit
Scotus, in duos fecacur tradatus- In quorum pri-
mo probat Ariftoteles dari primum moucns,
primumque motum : in fecundo veri agit de
comparatione monentium , 6c mobilium , quoad
celeritatem, & tarditatem fuorum motuum.

Et in 8. perquirit quidnam fit hoc
primum morum,quahfque J
fic primus ille
motor.

L1 QVsE

rimo oftendit ,

398

Lib. VII. Phyficorum

A S T I O I.

Vtrum omne quod monetur, moneatur
ab alio {

Arift.ftf yjbjf.t.t.ttxt.i.b t .Pkyf.t*xt.\p. Auer. Mayr.fc

Interpretet ikM.S\b.tr*ti.ix.i.T> Tho m.Uti 1 (jy I .te»r.

Gemi e. 1 §.£> I f.q.x.xrt.^.dy Scot .yMetb.

CrtJifl if.i.fr in 4 11 f.j. AgiAmt q**ll.C.q «»•

Grej» 5 1 -r/.j Feiru.l/Mf.Gnr.r.i).Iiniiun.l.

A^M.li.Plutt Pbyf.jifr.i f.7.Conirabr .y.Pkyf.tmp.i.

q i.Compl.dijp.ii.j.i. Ruuiui ta txftf.r.x. Rocc.i* Ps~

Ttphrmfi.fr qm 4,1 1.

R o v 1 t v a quid non : quia proie-
ftum moucrur poftquam cft remotum
i projiciente , Sc tamen non mouetur
ab aliquo primi : non a proiicientc , quia poifi-
bilc eft.quod proficiens iam fit corruptum : nec 4
medio , quia fxpc medium mouetur ad partem
oppofitam.nec i virtute imprclla. Vndcnon ap-
paret bcncpoflibil e , quod talis virtus generetur
per folum motum localem.

Secundi , quia aqua afeendit in phiala, vel in
vrinali ; vt patet ad experientiam, fi vrinale cale-
fiat ,& os eius ponatur ad aquam : & tamen non
moucrur ab aliquo primirnon a forma aqux.aut
difpofitionibus coufequentibtu illam formam;
quia omnia illa inclinantur ad motum oppofi-
cuin ; nec apparet aliquid aliud , a quo moueatur:
crgo.&c.

Tertii, animal mouetur ex fe,vr patet 8. hn-
ius,texr.z9.&: $0. igitur non ab alio : modi Arift.
in ifto 7. intendit probare quid non folum omne
quod mouetur , mouetur ab aliquo , immi quid
omne quod mouetur, mouetur ab alio.

Quarti, grauia Sc leuia naturaliter mota mo-
uentur A' non ex (e, vt patet 8. huius, texr. $ 1 .Sc
$ 1. nec ab alio, quia tunc non mouercntur naru-
rahter: igitur 4 nullo mouentur.Quid autem non
ab aliomfi violenter , patet , quia violentum cft
cuius principium cft extra, vt pater $. Ethicorum.

Quinti , arguitur de alteratione : quia aqua
calcfada reducitur ad frigiditatem , Sc non
a medio ; quia aqua reducitur ad frigidita-
tem intenfiorem quam fit frigiditas medij; Sc
tunc aqua rcduAa ad illum gtadum intenfiorem,
nullo modo poreft afligturi , quid producatur
a medio : igitur aquu alteratur , Sc tamen i nul-
lo alrcr&ur.

Sexto, quia voluntas mouetur ex fc : igitur
non ab alio , confcqucntia nota cft : Sc probatur
antecedens ; quia aliter voluntas non efict do-
mina Tuorum actuum ,neccllct libera ,quod cft
falfum.

Septimo, quia anima alteratur de fcientia in
ignorantiam; Sc tamen a nullo alteratur : ergo
Scc. Confcquentia nota efl, quia omnis alteratio
eft motus: A: probatur antecedens, quia per folum
lapfum aniina obi i u i Icitur cocum , qua: prius
nouir.

Odaui , medium alteratur de lumine in te-
nebras; & ramen a nullo alteratur : quia maximi
cllet a corpore luminofo : modo hoc cft falfum,
quiacorpus luminofum potius cft caufiuiuuin
lucis,quam tenebrarum.

Noni, quia videmus, quid fi aliquis inlpicit
viridarium mulr.r (piifirudinis herbarum, luper
quo cecidit lux fortis Solis ; tunc fi dimittat fc
ad locum tcucbiofum, remanet impteffio in or-

i-

gano vifus j 6: tamen illa imprefllo deperditur*,

Sc non ab alio ; igitur oculus alicratur per illam
imprc(fionem,& tamen a nullo alteratur.

Decimo, poteft argui dc nrcfaclionc, Sc con*
denfatione : quia aqua calcfa&a fc ipsa frige -
fcit , Sc non ab alio:igitur fc ipsi condenfatur,

Sc non ab alio.Eodem modo aer frigefeens vi-
tra naturam debicam , calefit ex feipfo:igitur fc
ipfo rarefit , quia ad calcfa&ionem coniequiiur
rare f adi o ; Sc pcrconfequens aliquid rarefit,&
non ab alio.Oppofitum arguitur per Ariftotelcm
inprindpio huius 7.CCXM . vbi nititur probare,
quid omne quod mouetur , mouetur ab alio.

In ifta quxftione primi ponenda eft • ratio Diafpt ^
Ariftotclis, perquam nititur dcmonfttare, quod fo*».
omne quod moucrur , mouetur ab alio;cum qui-
bufdatn obtritionibus contra illam rationem.

Secundi , tcfpondcbitur ad quxfitum.A: folucn*
turillx dubitationes.

Quantum ad primum.fiipponitur primi, quid Omw prf
omne quod mouetur cft djuifibilc , Sc illud pro- ^

batuin fuit fuper fextum. .

Secundo, fupponiturquid illud , quodineft
alicui per fc Sc primi , non rcmouetur ab illo,
dato quid retnoucatur4 quocumque alio, quod
non cft ipfum:verbi gtatii , rifibile ineft homini
per fe, Sc primijidci non rctuoucrur ab homine,
dato quod rcrnoueatur4 quocumque alio, quod
non cft homo.

Tertio , fupponirur , quid pars cft aliud a fuo 4.
toto.Iftis fuppofitis, formatur fic ratio Ariftote-
]is;il!ud non mouetur 4 fe ipfo per fe, A: primi*
quod quiefeir ad quietem alterius, quod non eft
ipfum;lcd omne quod mouctur.quicfeltad qnie-
rem alterius , quod non eft ipfum : igitur nihil
t.uod moucrur, mouetur 4 fc ipfo per l'c,Sc primi;

A. per confcqucns omne quod mouetur. mouetur
ab alio. Maior patet per freudam fuppofiiioncm;
quia ex quo moucrur a fe ipfo, quod ineft alicui
per fe,& primo, non rcmoucrur ab eo,dato quod
non rcmoueatur 4 quocumque alio. Et minor

ftrobarnr, quia omne quod muuerur cft diuifibi-
e,pcr primam fqppofirioncmtmodi omne quod
cftdiiiifihilc, qmcfccrct ad quietem fux partis;

Sc pars eft aliud a toto , per tertiam fupnofirio-
nem ; igitur omne quod mouetur, quieiccretad
quietem alterius. Contra iftam rationem argui-
tur primi : quia prima fuppofitio eft falfa , quia
anima imclle&iuainouctur.Intelligcntia, & et-
iam pundus : quia moto corpore moucntur om-
nia,qux funt in corpore : igitur non omne quod
mouetur cft diutiibile. Secundo, fuppofitio fe-
cunda cft falfa , quia per illam probaretur, quod
nihil mouetur per fc primi , quod cft falfum, 'vc
paret quinto huius, text. 1. Con fequentia pro-
batur : quia omne quod mouetur , quiefeir ad
quietem ulterius, fcilicet ad quietem lux partis;
igitur nihil quod mouetur, mouetur 4 feipfo
per fc,Sc primi. Tertia, quia ifta ratio videtur
iuppoucrc, quod cuiufiibct mobilis poilibile
cft aliquam partem quicfccre : modi hoc cft im-
poiTibilc dc ccclo, fecundum Ariftotelcm ; igitur
ratio cft infufficiens , quia per impoffibile nihil
potcll probari, eo quod ad iinpoliibilc fcquitur
quodlibet. Quatti.quia fupponitur, quod omne
mobile quiefeit ad quietem fux paitis, modi

fit luoucri a fc ipfo per fc,& piimo,iu vt omnino

totaliter >ffi%

Quseftio I.

i» iiinUi.

totaliter idem fit raouens,* motum .Dc hoc funi
aliqux vix * modi dicendi. Primus modus ctl,
quod non omne, quod moucuu , monetur ab alio.
Probatur per rationes ante oppofitum , ptxcipuc
trima m • per prinum, qux fuit dc motu proie&i. Et quan-
im niitUttr. do obiicitur eis Arilloiclcs in illo 7 .Refpondcnc,
quod ipfeintclligit, quod omne, quod mouctur,
moucturab alio, vel morum fuit. Contra illam
viam arguitur per rationem Ariftotclis fadam
poli oppofitum. Sccundb , fcquerctur quod ad
continuandum motum non requireretur poten-
tia, quod eil contra experientiam. Tenii , in
motu proicdi non potcll allignari , quare tanta
velocitate mouctur vno tempore,* pollea maio-
ri, vel minori. Quarto, quia tunc citet adio fine
agente,* motus moti fine motore, quod cft fal-
(um,vt parer tertio huius.

tirmJm «•- Secunda via cft , prxmittendo , quod entium
naturalium quxdam funt compulit a ex materia,

* forma*, ficui mixta, & elementa ; fcd alia fune
omnino fimplicia , vt Intelligentia , * intelle-
ctis nollet, vel vna quantitas pura fcparataa pri-
ma materia , vel a forma fubftantiali ; de hoc per
potcntiamdiuinam.vcl per imaginationcm.Tunc
dicunt ifti , quod nullum ens naturale compofi-
tum‘cx materia,* forma, potcll moucre feipfuro:
imtn<S quodlibet tale mouctur ab alio, fcihcct i
forma fui.Sccundo.dicunt quod vna grauitas pu-
ra fi per fc edet reparata a fubicdo , moneretur a
feip(a,ita vt quxdam pars e flet moucns, * mota.
Probatur , quia fi aliqua talis grauitas poneretur
in vacuo, vel in medio, fuper quod obtineret do-
minium,non apparet prohibens, quin moucretur
deorfum: & conformiter imaginantur de mo-
tu locali Angeli, qu6d ipfe cft moucns. * motus
omnino.

6 . Contra iftam viam obiicitur : quia tunc fcqui-

Utlim me- tur, qu6d per nullam viam pollet probari aii-
dtunfi&tur. quam fubilamiam fepa ratam ellc. Conlcqucns
cft falfum.vr patet S.huius. Conlcquentia proba-
tur : quia ficur tu ponis , quod grauitas pura a fc
ipfa moneretur ; ita diceretur de coelo, imaginan-
do , quod ccrlum elfet vna forma liraplex incli-
nata ad motum circularcn/potcns moucre fc ip-
fam , quemadmodum tu ponis de grauitate pura.
Sccund6,grauitas pura fi elfet feparara a materia,
non moucretur a feipfa. Confequentia cft nota*
* antecedens probatur : quia nulla qualitas vir-
tute proprii habet aliquam operationem : imm6
omnis fua operatio cft principaliter a forma fub-
ftantiali in exillcnte materix,vt patet fecundo
de Generatione.

Tertia via cft, qua: ponit primo , quod aliquid
mouctur i fe ipfo. Probatur per aliquas rationes
ante oppofitum,vt animal mouctur ex fe ; graue
mouctur naturaliter a fc deorfum , & ita de aliis.
Sccundb ponunt ifti, quod licet idem moueat fe,
tamen non fecundu idem fui cft moucns,* motu;
imm<S moucr fecundum quid cft in allii c,& mo-

Iuctur iccundum quid cft in potentia.F. t hoc pro-
batur , quia motor non moucr, nili quia cft adu
fubdifpofitionc, fecundum quam cft motus ; led
mouctur quia cft in porentia ad talem difpolitio-
aem,* caret ipsa;modi impoflibile eft,quoJ ali-
quid fecundum idem fui habeat aliquam difpoli-
rionem,* eareat eadem.

7* Contra iftam viam arguitor , probando quod

mt' Ineundum idem aliquid cft moucns , Se motum
/tr primi : quia animal mouet fe per animam , itavt

^1 * anima fit moror, * fecundum animam mouetur.

Scetitper. T*m. II.

T'nim me-

quia uon fo\u m corpus mouetur, immu compoti-
tum ex materia, &toima.'Sccundi, quia intclle-
dus mouet , & mouetuc , & huc fecundum idem
fui : quia cft indiuifibilis: modi» nullum indiui-
fibilc potcll moucri fecundum aliud,* fecundum
aliud moucre.

ldcb,iftis dimifiis^onitut ifta conclufio : Im- MtJat Jt rf-
poftihile cft idem b moucri a fe ipfo tic, quod nui-
lo modo fit aliquod moucns, quod non mouc-
tur , vel aliquod motum , quod non mouet. Illa
conclufio probatur indudionc , quia in mo-
tu coeli , in quo Intelligentia cll motor , & non
mouctur,* otbiseft motus,* non mouet. Se-
cundo , in motu grauis , forma grauis , median-
te grauitate cft motor , & prxtcr motorem con-
currit motum, quod nullo modo mouet, fcilicct
materia prima. Item , prxtcr formam grauis , *
grauitatem, requiruntur alij motores, Icilicct ge-
nerans, aut remouens prohibens, vt patet 8. hu-
ius. Tertii», patet de intcllcdu,qui non monetur,
nifi prima iftione obicdi exterioris;* ptimo
motus intellcdus a phantalia. Item, fi intellcdus
moueat fe ad intclle&ionem , hoc cft , mediante
fpecie intelligibili agente in intclleduni ; * lic
concurrit ibi mouens.quodmon mouctur fecun-
dum illam adionem,fcilicet fpcciei intciligibilis.
Quarto, apparet de voluntate , de qua minus ap-
parct.quia voluntas nunquam fertur nifi in cog-
nitum;idci) cum idem fit intellcdus,* voluntas,
nunquam intelledus mouet fc ad volendum , vel
nolendum, nifi mediante fpecie intelligibili , vel
adu intclligendi;* fi e ad huiufmodi volitionem
concurrit fpccics intciligibilis; qux nullo modo
mouctur fecundum illam adionem.

Sed obiicitur de Intelligentia , quando mouet | ,
fe ipfam localiter ; * tamen nihil potcll lignari
ibi moucns, quod non mouetur, nec morum quod
non moueat. Rcfpondctur,qu^»dc nulla lutclli-
gentia mouetur nifi allumpto aliquo corpore, cui
comparatur lic.quod cft in toto illo corpore,* in
qualibet parte cius; & fic Intelligentia cft motor,

& illud corpus alUimptum cft motum.

Tunc ad rationes. Ad primam, dico quod mo-
uetur ab impetu infufo.vr paret in tt.tcxt.Si.

Ad fecundam, dico quod ibi cft quodammodA
motus tradus propter continuationem aqux ad
aerem; quia aer, qui vnitur per condcnfaiioucm,
ell maior aqua per modum tradus. Aliter dicitur,

Jiuod frigiditas aqux cft caufa illius motus,
cd hoc cft per accidens in quantum condeniat
acrem.

Ad tertiam , dico quod animal mouetur a mo-
tore diftindo , fcilicct ab anima, fcd diciturmo-
ucri i feeo quod habet in fc principium inchoa-
tiuum fui motus.

Ad quartam, didumeft.

Ad quintam,dico quod aqua calefada reduci-
tur ad frigiditatem a feipfa, & in illo motu cft
motum , quod nullo modo mouet : & hocfuflicic
in propohto. Et li quxi.irur, quid mouct;dicitur
quod forma aqux, mediante quadam frigiditate
virtuaii , qux non corrumpitur manente forma
aqux.

Ad /exram,de voluntatcjdieitur qu6d ibi con-
ctrrrit fpccics intciligibilis , vel adus inrelligen-
di a&iuc, * nullo modo palTiuf, fecundam lilum
adionem.

Ad reprimam , anima intellcdia.1 monetur.

Dico quod ille motus proucnir exdcfcdu-con-
(cruamii.eo quod anima non aduertit ; & lic d 1-
L 1 a ceretur.

400 Lib. V 1 1. Phyficorum

ceretur, quM anima eflet caufa illius altcrationis,
quemadmodum dicitur z. huius, ccx. jc.quod nau-
ta cft caufa fubmerfionis nauic.

Ad o&auam , dico quod ille motus proucnit
propter dcfc&um conferuantis , vt prius.Eodem
modo diceretur ad alum de imprerfione manen-
te in fenfu poft imprellioncm viarum fortiter il-
luminato. Ad aliam de rarefadionc , & con-
den latione, dicitur ficut ad illam de aqua ca-
lefacta.

Ad rationes contra rationem Ariftotclis.

Ad primam de anima intclle&iua. Dico quod
Ariftotelcs loquitur ibi de mobili, quod mouctur
motu locali circumfcriptiuc,& non ad motum al-
terius ; quia de tali mobili poteft fuftineri ratio
Ariftotclis cllc bona.

Ad iccundain , dico quod illa noneft falfa ad
iftum fenfum, quod illud quod ineft alicui per fc,
& primo , non remouctur ab illo , dato quod rc-
moucatur a quocumque alio , quod no cft iplum,
vel pars ipfius , vel aliquid , quod cft de ratione
ipfius : modo de ratione mobilis cft qu£d mo-
ueatur : fcd non de ratione motoris. Ideo poli-
to,quod rnoucre iniit motori per fc,& pnmo;da-
to quod rctnoueaiur a parte ipfius , non oportet
quod rcmoucatur a toto motore.

Ad tertiam , dico quod licet hoc non iitpofli-
bile de quolibet mobili fecundum potentiam na-
turalcm;at tamen, (impliciter loquendo, cft polfi-
bilc,vcl,vt dicit Commentator, non repugnat ra-
tioni motus ,Sc mobilis.

Ad quartam, dico quod non oportet, qu&d,(im-
plicitcr loquendo, qurefcat ad quietem parri$,fed
luiiicit Ariltotcli quid non moucatur fecun-
dum quodlibct iui,kilicct per fc primo.

ANNOTATIONES.

* TyOnenda eft ratio Arifiotelu. Nota , quod

Jl ratio Ariftotclis lupponic duo vitra ea,
quz notat hic Scotus. Primo , fupponit aliquid
tripliciter moucri , fcilicct per accidens; vti il-
lud , quod ad alienus motum mouetur : & per
pariem , vc quando aliquid dicitur moueri ; quia
caput cius ,vel manus mouctur ;& per fc pri-
mi ; Sc tale cft quod fecundum omnes luas
partes mouctur. Secundo , fupponit quando
aliquod mobile quiefeit ad quietem aitciius,
cius motus dependet a tali quicfccmc. Vade
fi mobile A moucretur , quicfccnte B parte
eius,& C altera pars moucretur ; tunc totum
dcpcudcrct in motu a C parte eius , fecundum
quam moucretur ; & tunc non moucretur a fe
per fe primi , fcd ratione illius partis , qua mo-
ta , mouctur ;& ile B quicfccnte , totum quie-
feit ; adhuc non a fc primi mouetur , quia de-
pendet eius motus a D parte cius ; ille namque
motus dependet ab co , quo quicfccnte , & mo-
bile quiclcit.

His fuppoiids , iic formetur ratio Ariftotclis,
omne quod mouctur , vel a principio intrinfcco,
vel cxtrinicco mouctur ; fcd omne tale mouetur
ab alio : ergo omne quod mouerur , ab alio mo-
uetut. Maior cft nota.Et minor, quo ad fecundam
partem; quoad priorem veri probatur: omne
quod delinit moueri ad quietem alterius rei di-
ucrfz, mouctur ab alio ; fcd omne quod mouetur
ab incrinfeco.dclinir moueri ad qtiicteip alterius
rei dmer(ir:ergo vniuci (aliter omncVjuod moue-
tur,ab alio mouctur. Maior probatur per oppoli-

tum : quod enim ii fc mouetur , non definit mo-
neri ad quietem rei diucrfar: ipfiim enim cft cauik
(uHicicns fui motus , quapropter non definit mo-
ucri alio quouis quicfcentefti ergo delinit moue-
ri.quiaaliud quiefeit ; ab alio quippe, & non a le
ipfo mouebirur.Minor, fcilicct quud id quod mo-
uetur ab intriufeco, definit moucri ad alterius rei
diuerfz quiete, probatur, omne diuiiibile in par-
tes, qualecft quodlibet mobile Phylleum, defi-
nit moueri, ii aliqua pars quiefeit: ergo delinit
mpueri ad quiete alterius rei. Probo conlcquen-
tiain : quia pars diuerfa cft li toto. Antecedens vl-
tiini diicuriiis probatur ; quia ii id , quod in par-
tes diuiditur, quiefccnte altera parte, adhuc mo.
uerctur, iam non moucretur per fc primo fecun-
dum omnes Tuas partes. Quando aurem Ariftore-
les dicit, omne quod mouctur,ab alio moueri, &
nona fc, intelligit de co. quod per fe primb mo-
uetur : tale amem fccundiim omnes iuas partes
mouctur. Quare, ii quiefccnte vni parte moue-
rcrur.non per fe primo mouereiur.

Nota fecundo, quod ex hac Ariftotelis con-
cluiione , eiufque ratione, inferr Soto 8. Phyiic.
quzft. J. male Scotum icmiiife in i.diftind. t.
quzft. ic.grauia,& lenia a fe ipiis moueri:de
hac aurem rc erit nobis fermo prolixus in 8. hu-
ius , in annotationibus ad quzft. 6. vbi monftra-
biinus Scoti fenicntiam Ariftotcli non cllc con-
trariam.

k Jmpoffbile tft idem moueri k fe ipfo , &CC. Nota,
quod hzcconciuliodcbet iic inteliignlmpoflibi-
le cft , qui d aliquid moueatur a fc ipio per ic,Ac
mout at fc ipfum per l"c ; nam licet grauc fecun-
dum fc totum moucatur, forma tamen cft quz per
fc mouct.lcd non mOucuir per fc,fcd per accidens
ad morum totius : adeo quod forma clt,qux per
fc monet , Sc totum cft, quod per Ic mouctur : at
quia ad motum totius moucntur & partes, etiam
forma mouctur ad motum totiusjatqueiralalua-
tur fufticicns diftindio inter per fe moucns.quod
ira cft moucns per fc,quod per fc non mouctur;&
inter per Ic motum, quod ita mouctur per (c,qu6d
non inouct. Quomodo autem ratio Ariftotclis
oftendat dari vnum primum aioucns, videbimus
in 8. loco fupra relato.

c NulLt InteUigentia monetur rtifi affumpto aliquo
corpore. Nou , quod hoc didum Scoti debet in-
teiligi de motu corpoijeo,iiue dc motu locali cir-
cumicriptiuo correi pondcnrc loco dimenfiona-
li. Angelus cnim*pot cft ntoucri, vt prius di&om
cft in 6.huitis;& ii hoc cft verum, poteft moucri 4
fe ipfo per ic, A: primo, quocumque modo fuma-
tor Angclusmon enim habet partes, propter quas
hoc impcdiatur.Et fi queras.quomodo ergo roo-
uens erit limul cum moto ? Dico quod cft iimul
per indiftantiam. Sic videlicet , quud ab eo non
diftat localiter , vel quod inter moucns proxi-
mum,& ipfum nihil iit medium. Vide Scotum in
z.dift.i.quzft.5>.& io.

EXPOSITIO TEXTVS.

Qlr$nUm autem i omne quod mouetur. Hoc eft
lecundum capitulum huius tradatus,inquo.
Ariftotelcs oftcnJit.quoJ in mouentibus,& mo-
tis non cft procefliis in infinitum. Et ptimo ponit
conclulioncm. Secundo, probat, ibi \ Si enim non.
Proponit igitur qudd quia ita eft ,qubd omne
quod mouetur, mouetur ab alio, vt patet ex prx-
ccdcuti capitulo : igitur ii illud aliud moucatur,
ncccifc

Quatio 1 1.

4ci

Jn igitur fi illud aliud moneatur , necefle eA qubd

bm,& metis moneatur ab alio > Sc illud aliud ab alio , fi ino-
, tepere* *** ueatur ; Sc fic procedendo in mouentibus , Sc
•t motis non ell procelTus in infinitum , fed ell de-

uiapm • adaliquodiauodptln&eftciuramottu.

g Si enim i nen. Hic probat conclufioncra : Sc
Ten.4- Pr*m^ prarmitrit fuppofirioncs. Secundo, format
lacionem.Terrio obiicit conrra rationem. Quar-
to retnouet obic&ionein. Et quintb infert con-
ciufionem principalem curn rcic&ionccuiufdam
caui 1 lationis. Secundum ibi , Accipiatur igitur.
Tertiuin ibi. Si igitur videbitur. Quartum ibi,£rd
fi id. Quintum ibi , Afanifcffum efi igitur. Primi
prxmittit quaruor fuppofitiones. Prima fuppo-
iitio ell politio aduerlarij: quia fi in mouentibus
Sc motis fit abire in infinitum : fit igitur quod A
moneatur i BtSc /ia C , ScC a B ,Sc fic in infi-
nitum. Sed contra illam fuppofitionem argui-
tur : quia omnis fuppofitio debet ellc vera, vt
pater i.Poller. text. 14.& 77. Sc inde ex quo fup-
pofitio in fcientia debet die principium.Rcfpon-
derur ,qubd non femper oportet luppolirionem
ellc veram , immb quandoque potcll fupponi
aliquod fajfum , vt cum ipfo affirmetur aliquod
verum ; St tunc ex illis duobus inferre aliquod
falfum , vel impollibile , ex quo infertur falficas
fuppolirionis.qux erat politio aduerfari;.
itn(t fi"*1 Quoniam igitur fimul. Secunda fuppofitio ell,
fimul tempore moucns mouct , Sc mobile
"**<& mouetur : verbi grani, fimul mouerur A Sc B,
monet A , & fic de aliis : Sc ex illa fuppolitiotie
fequitur, quod fi in mouentibas , St motis fit
procelTus in infinitum , qubd fimul fierent infi-
niti motas infinitorum mobilium iu eodem tem-
pore, in quo fit motus vnius illorum. Notan-
dum, qubd Commentator fuper illam partem di-
cit, qubd licet moucns fimul incipiat monere, Sc
mobile moucri ; rame» pribs motor potcll deli-
nere moucrc , quam mobile delinere moueri. Et
dicit Commentator quod hoc non percipiens
Galenus, pofuit , quod primus motor corporeus
in animalibus ell caput , fine cerebrum , Sc non
cor : quia dicit fe vidille vnurn animal, quod mo-
nebatur extra&o corde. Sed dicit Commentator
qubd illa ratio non valet , quia liebt animal mo-
uebatur cxtra&o corde, attamen corpribs mo-
ri- uebat , quam extraheretur. Item , ratio Galeni,
tnGtUmun vt dicit Commentator, poted retorqueri contra
deprimme- jppum . qU,a Commentator dicit fe vidifie
vnum anctcm.qui amputato captte ibat pe»<luos
palfus , quod non ellct fi primum motum ellct in
capite. Notandum fecundo , quod fi motor de-
finit mouere, Sc mobile moucatur , necclTc ell,
quod fi fit aliquis alius motor, qubd moneat, & fi
fic, tunc motor,& mobile non ordinantur clTen-
cialiter:mod6 Anflotclcs intelligit dc mouenti-
bus,& motis clTcnrialiter ordinatis.

9. Et accipere igitur vrtutnejuodrjue. Tertia fuppo-
fitio , qubd fi fini infinita moucntia , Sc mobilia,
quorum vnum mouetur ab alio , &fic in infini-
tum •, tunc contingit accipere motum vnius illo-
rum mobilium; Sc ille motus ell finirns j quia fa-
Hus in tempore finito, Sc fupra fpatium finitum.

Quantum ejued mouetur. Quarta fuppofitio, quod
omne quod mouetur , mouetur ab aliquo termi-
no in aliquem terminum : Sc prxmittit fccun-
Tcxt.j. do , 1 qubd morus dicitur idem fpccie vel gene-
re. Et teteib praemittit, vnde motus dicatur idem
numero , Sc vnde idem gcnerc:& hoc totum di-
dum fuit in quinto.

Scoti optr. Tom.II,

Accipiatur j igitur morus.Hlc format rationem: Tcxr. 4
quia fi in mouentibus, Sc motis clfentialitcr or-
dinaris ellct procelTus in infinitum ; tunc fcque-
rerur, qubd in tempore finito fieret motus infi-
nitus ; confcqucns ell impollibile, vt probatum
ell in b.rexr 64.Con!equcntia probatur;quia mo-
tus omnium ilJornm mouenrium , Sc mobilium
fiunt in eodem tempore , in quo fir motus vniu*
ijyforam : Sc i Ile fit in rempore finito per tertiam
fuppofitionem : igitur motus aggregacus ex mo-
tibus omnium illorum mobilium firin tempore
finito : Sc ille ell infinitus , quia ell infinitorum
mobilium ; ergo, Scc.

Sic 4 igitur videbitur. Obiicit contra rationem, Tert.7.
quia in 6. huius probatum ell, qubd nullus vmts
motus infinitus fir in tempore finito : modbhic
non dttdrur ad aliquod inconuenicns , fed ad
hoc qubd motus infiniti diuerforuin mobilium
fiunt in eodem tempore; Sc hoc non ell incon-
uenicns.

Sed ; fi id. Soluit obieftionem , fupponendo Text. I.
qubd omne moucns debeat elle fimul cum mo-
to : Sc ideb fi vnum mobile mouear aliud , opor-
tet qubd nulla tangant fe:5c hxc fuppofitio pro-
babitur in capitulo fequenti. Sc ilto fuppofito,
dicit Arilloteles qubd non ell cura, fiucillc mo-
tus fir vnius mobilis infiniri , line infinitorum
mobilium fe inuicem tangentium;quia fi ex om-
nibus illis mobilibus fieret vnum , illud ellct in-
finitum.

Mani felium 6 efi igitur. Hic infert conclufio- 1 0.
nem probatany Icilicct qqbd in mouentibus ,& Text.;.
motis non eWibire in infinitum , fed ell deue-
nire ad aliquod , quod primb ell caufa motus Et
tunc remouer cauiILtionem , quia 'aliquis dice-
ret, qubd illud impolfibile,fcilicer qubd in tem-
pore finito fiat morus infinitus , non fequeretur
propter iinpoflibi lirarem illius conclufionis , In
mouentibut , & motis efi proceffu in infinitum ; fed
propter falfitatem cafus politi , fcilicet qubd ex
omnibus illis mouctibus Sc mobilibus fiat vnum
mobile. Rcfpondct Arilloteles qnbd non , quia
licet cafus fuppofitus fit faifus , attamen ell pof-
fibilis : modo proptet pollibile nunquam fcqni-
tur impollibile: & ideb illud impofltbilc feque-
batur propter politionem aduerfarij impolfibi-
lem. Sed contra Ariilorelem, quia fecundum Ari-
Aotelcm non eA poflibile , qubd omnia corpora
fe tangentia ad inuicem continuentur. Refpon-
dec Commentator qabd hoc non repugnat cor-
poribus,quitum eft ex ratione generali motuum,
velmobiliumibencramen repugnat quantum cA
cx ratione fpeciali huius corporis.vcl illius.

Q_v fsTio II.

Vtr'um in montibia , ^ motu fit procejpa
in infinitum ?

Arift hlf text. Met. text. g. Aoerroc*, Themirt &

ali j interprete» tbiJ. Albert. traH. 1. eaf. D. Thom.
UR 1. Miyron 7. Phyfie. fanit.t. Conimbr. \ Ruuiui
in e tepefit. t*f. x. Roccu* in perafhraf, fUmm 4 1. <4».
vntte.

R c v 1 t v r qubd fic j quia nili ita ef-
fet , fequeretur qubd generatio non ef-
perpetua ; confcquens cA falfum , vt
patet 1. de Generat, text. 56. Sc inde. Confe-
quentia probatur ; quia dato aliquo genito ; vel
l-l J illud

lAb.N YY^Yv^ficomm

i\\uA generabatur ab a\io,ftc iMvid ab a\io,fcc C\c in
w^mwro vcYeft dctxenite ad aliquod , quod ab
alio non gcnctabaxur. S\ ptitno modo ,Yvabctur
ptopofuum •. C\ fecundo tuodo , babetut confc-
quens.

Secundi , aliquod continuum mouetut *.igi-
xut in moucmibus,6t motis eft proccffux in infi-
nitum. Vtobatut confcquem\a,quia fecunda pats
ptopot nonalis mouct tcttiam,& mouetut i pri-
ma^ tettia monet mouetut a fecun-

da-, ftc iic in infinitum •. igitut in monentibus, 8c
motis eft ptoccfCus in infinitum.

Tcttio.fi ptimum moucns, ftc vltimum motum
in infinitum dident , in moucntibus &t motis eft
ptoccffus in infinuum (cd f\c eft : ctgo ,ftec. Mi-
nor probat ut , quia primum monens cd infini-
tum^ perpetuum icd vltimum motum cd fini-
tum , ftc cortuptibile : modo in infinitum didat
perpetuum a corruptibili , fit infinitum i finito:
crgo,fttc.

Quarti», fcquetetut qubd non quilibet cxccf-
(us f afficeret ad mornm-.confequcns ed falfum,vt
patebit podea. Confequentia probatur , quia fi
manus impeliat acrem, illa pars dominabitur fu-
pet vnam partem actis : igitur illam mouebit , fe
illa dominabitur fuper alia : igitur illam moue-
bit, & ftc in infinituuv.quod non e(Tct,nifi inmo-
uemibus,fte motis ptoccdcrctut in infinitum.

Qumtd.arguitut per Ariftotelcm i.huius.tcxt.

50. vbi dicit, quod in caufis per accidens eft pro-
cemus in infinitum , fcilicet tam efficientibus
quam in finibus : fed cum efficiq^, ftc finis mo-
ueam , fcquitur qucxJ in ntoucnrtius ed procef-
fus in infinitum.

V . Sexto, fcqucrcuir qudd tton omne motum mo-

uct crur ab alio:confequcns eft falfum.vt patet in
principio huius feptimi , text.t. Confequentia
probatur ; quia dato aliquo moto,vcl ipf*tm mo-
uetut ab alio, Se illud ab alio , Se fic in infinitum:
vel eft deuenire ad vnutn , quod non mouetut ab
alioiSc habetur confcqucns.

Oppohtum arguitur per Arillorelem in ifto
feptimo»cap.).text.j. Notandum, quod quxdam
funi moueotia corporea, & alia incorporea : ftc
de vtrifquc poreft imaginati , qadd fit procelfiis
in infinitum : tamen Anftotclesin propofito in-
tellexit de monentibus corporeis , quia talia fi-
mul iunt mouemia & mota.

MtwntU Scc ndd , notandum quod quxdarn funr mo-
ftuitm funt nentia 4 cllencialitct oidinata ; & qnxdam acci-
utiim"» 'e- ^cnu^,lcr foliim. Illa dicuntur cncntialireror-
itdtmfintr dinata,quorum pofterius non inoucret,nifi prio-
futtrimnu. ri moucnte : fed illa dicuntur accidentaliter or-
dinata, quorum pofterius non mouct , nifi prius
alias mouit : fed non oportet , qudd fimul mo-
ucant , ftc fic tu, pater tuus,ftc pater illius dicun-
tur accidentaliter ordinati :modo de caulis effi-
cientibus cllentulitcr ordinatis intclligit Arifto-
teles fecundo Metaph. icxr.<.& etiam in propo-
fitorquia in accidentaliter ordinatis bene eft pro-
cellas in infinitum» vt arguit prima ratio ante
oppofituin.

5* Tunc ponantur conclufiones. Prima eftifta:
In w«rrw/ In monentibus, fiuc efficientibus eilcntiali ter or-

hu. (ynuiu dinatis non cll procclfus in infinitum. Probatur,

... *

linunti*
funt in Am-
ftiti iijftrtm
ii*.

wUmntu n»n 911'4 ^ *n moucmibu* , ftc motis cllcnti.il i ter or-
dinarifcflct proccffiis in infinitum, fequcrctur
in injinimm. qudd nullum eflet monens ; confcqucns impli-
cat , fcilicet quod infinita Aut moucnria,& quod
nullum At moucns. Confequentia probarur;quia

in infinitis b non eft aliquod ptimum : modo in
cffcntialitct ordinatis , primo (fcilicet illo, quod
ptimo moucns eft') non mouentc, etiam alia non
moucbunv.igitur cum nullum fit ptimum, fcqui-
tur quod nullum fit mouens. Secundo, quia u in
caufis efficientibus procederetur in infinitum ,
tunc fcquctetut quod impofftbiie cifct produce-
re aliquem cffc&um , nifi ille effeftus fit infini-
tus confequens eft impoffibilc. Confequentia
probatur, quia quxlibet illarum infinitarum cau-
farum aliquid facit ad produ&ioncm effcfikus:
igitur cum ilix caufx fint infinite , ftc It qualibet
aliquid producatur, fcquitur quod totum produ-
cum cflct infinitum.

•Secunda conclufio magis fpecialis eftifta: In i. ,^1,,;.
moucmibus ftc motis corporeis non eft procedas »«»1
in infinitum : ftc iftam conclufioncm probat Ari- *•»

ftotclcs in ifto fcpttmo, fupponendo aliqua. Pti- *£
mo, quod in tempore finito non poteft fieri mo- *
rus infinitus, vt patet ex 6. huius. Secundo fup-
ponitur, quod infinitorum mobilium ad inuicem
coniunilorum motus eft infinitus : 8c hoc eft ve-
rum , fupponendo quod quodlibct illorum fit
maius.vcl xquale alicui tertio daro.Tertid,fup-
ponitur quod motus infinitorum mobilium fie-
ret in eodem tempore, in quo fieret motus vnias
illorum. Confequentia probatur , quia fi in mo-
uentibus , fic motis fieret procefTits in infinitum;
tunc cum aggregati ex omnibus illis moucnti-
bus , fic motis , motus fu infinitus, per fecundare
fuppofuioncm,8c fit in eodem tempore , in quo
fieret vnus illotum, per tertiam , fed quilibet il-
lorum fieret tempore finito, quod eft contra pri-
mum fuppoUtum.

T ertia conclufto:ln monent ibus ftc motis lo- 4.

calitcr non eft circulatio. Probatur , quia tunc
fequcrctur quod a proportione minoris xquali-
tatis fieret motus ; ftc proucnirct aci io , quod eft
impodibilc: quia in omni motu moucns eft plus
potens ad mouendum , quam mobile ad refiften-
dum. Confequentia probatur ; quia ft A mo-
neat B , oportet quod fic potentius quam B : ite-
rum,(1 B moneat C.oportci quod C fit minus po-
tens quam B : igitur fi e conuerfo C moneat A ,
fcquitur confcqucns, quod fcilicet mitius potens
mouebic potentius.

Contra feeundam conclufioncm , ftc cius pro-
bationem arguitur primo : quia per illam dedu-
ftionem non fcquitur , quod morus infinitus fie-
ret in tempore finitorfed qo&d morus infiniti fie-
rent in tempore finito : modd hoc eft poffibile,
vt quod Socrates moueat fe ipfum , Plato fe
ipfuin.ftc fic de infinitis,ex quo nullus eorum im-
pedit reliquum.

Secundo, ad morum magni mobilis non fcqtii-
tur maius tempus quam ad morum parui :iginit
fi mobileaugmcntareturin infinirum,non requi-
reretur maius tempus ad motum ciusrquam nunc
de fadko,quando erat paruum. Tertio, luppofito
quod ex illis infinitis ficrer vnum , non fcquitur
qudd cilcc motus infinitusiquia illud non moue-
rerur : cum omnis ntorus fiar refpedhr alicuius
quiefeemis ; ftc tamen fi ex omnibus mobilibus
fieret vnum mobilc,iatn non cllet aliquod qutef-
cens. Quartd, quia fupra 6. concelfum fiiit con-
fequens, ad quod dcdudrur, fcilicet que d moras
infinitus fiar in rempore finito ; ftc ideo proprer
boc non eft inconucniens concedere , qudd in
moucntibus Se moris At proceffus in infinitum.
Qtiinto , fiippoiico qudd vnum corpus motreac
, reliquum.

L

Hh tf vi-
r«m, fumrn-
d ' infinitum
Jjmattptt
nutui, id tfi
»"i ttt jum

finrn.

6.

Qusftio 1 1. 403

reliquam* non fequitur quod corpus moucru qualibet pars eft mouens,Sc mora; nec dependent
moucatuiridcb.dato quod eflcnt infinita oiouen- ab inuiccm eflenriali ordine , fed vna pars rao-
tia, Sc mobilia, ex hoc non fequirur qobd aggre- nens, & alia mota.

garum ex iplis cflct vnuxn mobile motum. Con- Ad terriam,ncgatur minor. Ad probationem,

/equentia nora eft ; 6c probatur anrecedens,quia dico quod ibi non eft diftanria nili fimiliriidina-
A poteft mouerc continue £,rangendo ipfum,fi- rie, quod in propo/i t o Coi um valeret ratio de

ne hoc quod A moucatur,vr ii vnum corpus roo- difUntia locali.

ueatur circularitcr circa reliquum. Scxtb,quia _Adquartam,negaturconfcquentia. Ad proba-
non {equitur, li ex infinitis corporibus hac vnum rionem , dico qubd ibi /it morus acris vfque ad
corpus, qubd illud corpus /it infinitum ; &per aliquam certam diftantiam. Et quando dicitur,
confequens non fequitur qubd inorus eius fit in- quod ille acr habet dominium alterius. Dico
finitus. Antecedens probatur, quia fi A fit peda- quod non ; quia morus vadit continue rcmitccn-
le , capiatur cius medietas , deinde illi medietati do vfquc ad non gradum,
addatur alia medietas medietatis ,Sc fic in infini- Ad quintam , dico qubd Ariftotcles intelligit

tum ; tunc totum rcfultans non cflernifi pedale, de caulis accidenta! itet ordinatis, de quibus non

Sc tamen aggregatum ex in/initis corporibus. eft ad propolitum.

Ad illa. Ad primum, dico qubd immu.quia ex Ad fexram , negatur confcquentia. Ad proba- /
quo illa mouentra,& mobilia funt corpora, opor- rionem , dico quod eft deuenire ad aliquod , ad

ret quod fint ad inuiccm contigua ; Sc fic ex ipfis quod c/l ftatus,fcilicet ad primum motorem, qui
omnibus eft vnum corpus , fairem per aggrega- mouer, Sc non mouctur.
tionem ; & per confequens vnus motus. Et hoc

pateret manifeftb , fuppofito quod illa corpora ANNOTATIONES,

cllent vnum continuum , quod ille motus cflct

infinitus: quia cflct mobilis infiniti. 1 monentia ejfentiaiter ordinata. /•

Ad fecundum, quia ad motum magni mobilis, V^Nora , quod Scotus in 1 . dift. 1. quxft.i.

&c. Concedo: igitur fi mobile augmcnrcrur,&c. ponit aliquas differentias inter caufas eflcntiali-
Concedo coniequens : dum tamen motor pro- ter, Sc accidcntaiirer ordinatas ; quarum vna eft,
portionaliter augmentetur , ita vt conrinac ma- quod in cauiis per fe ordinatis , caufa fecunda in
neat eadem proportio : fed ex hoc non fequitur, quantum caufat, dependet ^ prima. At quia om-
quin prxdicto cafu polito, motus infinitus fieret ne ens citra primum , ficut i primo dependet in

in tempore finito:5r non dicitur infinitus : quia agendo , ita etiam in eflendo : ideb Antonius

in tempore infinito, fed quia mobilis infiniti. And. i.Mctapli. quxft.4. dixit, qubd in caulis cf-

Ad tertium , dico qubd immb bene fequitur. fenrialitcr ordinans, fecunda in quantum caufar,

Et quando dicitur , oporteret efle aliquod qui- dependet <1 prima ; ctli quxlibct quoad tjji non

efccns. Dico, quid non, quia vt paruit fupra j. dependear. Nam caufx cflentialiter ordinatx Cnmft tffen-

ad hoc quod aliquid moucatur localiter , non funt in duplici ordine : namquxdam funt fic cf-

oportet qubd fit quiefccns rcfpetku cuius aliter fentialirer ofdinatx , qubd inferior dependet a

fe habeat; fed fuHicit quod aliter fc haberet ad fuperioriin tfft , inigendo Sc in caufando, vel in
aliquod quiefccns, fi aliquod quiefccns efler. genere caufx finalis, vel efficientis : quadam ve-

Ad qu«rrum,quando dicitur quod confequens ro funt, quarum inferior non accipit efje i fupe-
fuit conccilum. R.cfpondetur quod confequens riori , licet ab ea in caufando dependeat ; atque
concedebatur tanquam poflibilc per potentiam ita fe habent pater , & mater rcfpe&u prolis:
fupernaturalem ; 3c tamen non cfl poflibilc na- nam vnaiftarum caularum ( ponendo a&iuitarcm
turaliter : ita poteft concedi in propofito , quod in matre rcfpedhi produ&ionisprolis)ab altera in

virtute agentis naturalis non eft poflibilc, quod caufando dependet, &: tamen vna non recipit tjji
in moucntibu s Sc motis fit procetfiis in infini- ab alia: at quiacaufalttas matris non poicft fe fo-
tum:attamcn hoc bene eft poflibilc virtute agen- li attingere effc&um,cfto quod fua virtus in in-
tis infiniti : quia Deus poicft creare infinita mo- finitum augeretur , ideb dependet eflentialiter a
uentia, Sc mobilia, quorum quodlibet eflcntiali- caufalitatc patris, id quod non contingit in acci-

rer dependeret , ficuti ifta inferiora dependent a dcntalitcr ordinatis ; vt fi fint duo trahentes na-
fuperioribus. nim.funt iftx caufx accidcntaliter ordinatx, quia

Ad quintum, dico quod non eft poffibile.qubd poteft virtus vnius in tantum intendi, qubd alius

vnum corpus moueac reliquum coniun&um libi lupecflucret.Et quamuis virtus a&iua,qux immc-
motu locali ,quin ipfum moueatur;8c dato qubd diate infequitur formam in patre , Sc in matre,
non mouctur > non obftarec in propofito, quia linr ciufdem rationis: tamen ab iftis propter di-
nos loquimur de infinitis ,quorum quodlibet ef- uerfam complexionem feminum proueniunt vir-
fet monens, & motum. tutes alterius rationis ; atque ita dicuntur eflen-

Ad fexturo , dico qubd immb bene fequi- tialiter ordinatx. Quaedam criam caufx dicun-
tur: quia non pofTunt effc infinita huiufmodi tur effctuialiter ordinatx: quia vna recipit influ-
mouenria, Sc mota, exiftentia feorfum,& a fe in- xum ab alia , ficut motio pilx , qux fit a manu,
uicem fepaxata , cuiufmodi non funt partes con- mediante baculo , ifta motio cauCitur a manu, Sc

tinui. a baculo, tanquam a caofis elfcntialitcr ordinatis;

Ad rationes principales. Ad primam, negatur nam in hac motione baculus recipit influxum

confequentia. Ad probationem tu arguis dc ac- monendi i manu ,& ab ea quoad iftam motio-
cidenralitcr ordinatis, de quibus eft conceffum. nc.n eflentialiter dcpcndet.Evfic forte eft dc duo*

Ad fecundam, negatur maior : quia in propo- bus motoribus moucntibus primum mobile , vt
fito folum loquimur de naouentibus , Sc motis habetur 1 ». Metaph.com. 41. nimirum dc motore
totalibus , qux funt feorfum feparata ; Sc non de coniun&o,& motore feparato.Nam negat Com-
itiis, qux funt partes inexiftentes toti. Item, po- menracor qubd motor feparatus immediate at-

fito ejubd continuum alteretur fuccefliue , non tingat primum mobile, quia cum ipfe fu potenti*

I- 1 4 infinitx

■ Digitized-by

4*o \ \Jvb ."V VL^\\yf\cotum

t.

\nhr\itx , ttiouctet 'wv non t cm^otc •. fcd motot
(c^auiui vnouet mediante tuotote comun&o,
qui , cum fit victum finitx , caul at motum tem-
poralem , ex cpio ex te&ftennx non cautatnt ibi
TucceCfio in motu.

b §JW4 in injimtii n*n eft «liquod prinwrn. Nota,

quod Kri&otclet i.Mctapb. ***** 6* ^ ?tobat
(latum in caulis eCCcntialitet otdinuU>(idi\unc
talionem *. Si cauta efficientes eflent infinitx ,
nulla elfct cauta efficiens *. fic ad probationem
confequentix ptxfupponit , quod quando ali-
qua (ic (c habent , quod mura eft primum , aliud
medium , fic tertium vltimum •, i\\ud quod cft
primum , cft cauta aliotum •. vltimum autem
non poteft ciTc cauta , fic medium non poteft ef-
fe cauta nifi vltimi •, fic dicit nibil tefette , ftuc
vnum fit medium , Ciue pluta : quia f\ fvnt p\u-
ta , i\ta accipiuntur pio vno. Nec etiam tcfctt fi
illa media Gnt finita? ve\ infinita : fic cum me-
dium dicatutiWud , quod habet aliquid antefe,
fit aliquid poti Ce •, concludit quod fi cauta effi-
cientes edent infinitx , omnes edent medix , fic
zqualitet medix , ex quo non elfct maior accef-
fus ad tetminos a\> vna parte , quam ab alia, cum
infinitum terminis cateat. Et tandem concludit,
quod fi in caulis procedatur in infinitum , nulla
etit cauta , quia amota primi causa , omnes alix
remouentur , qux tatio cft feti ea , quam fiic
adducit Scotus.

9- Sed videtur , qubdhxc ratio non concludat:
nam vis rationis in hoc confidit ; fi datur pro-
cedas in infinitum in eGcntialiter ordinatis,om-
nes cauta funt medix v fcd omnes cauta medix
habent caufalitatem ab aliqua vna , fic ida non
ed aliquid idius ordinis , quia tunc idem clTcc
caufa fui ipfius : ergo ed altera : ergo prior 1 quia
tota ida vniuerfiras c au Carum defendet abifta:
quia prius ed primo propinquius. Nam arguam
& ego limiliter in accidcntaliter ordinatis.Si da-
tur procedas in infinitumicrgo omnes cauta funt
medix , fcd tota caufaliras ed ab aliqua vna cau-
fa , qux non ed aliqua iftarum : ctgo fequiiur
quod dabitur primum , a quo iftx dependent:
fic cum prius dicatur primo propinquius ; ergo
dabitur aliquod primum. Refpondeo , & dico
quod ratio concludit de edentialiter ordinatis,
fic non dc accidcntaliter ordinatis : quia in ef-
fentialiter ordinatis cuiufiibet cauta medix cau-
falitas ed ab alia vna caufa dependenter , quia
non poteft caufa edentialiter ordinata caulare,
ni fi per dependentiam ad aliquid prius. Caufa-
litas autem accidcntaliter ordinatorum non fic
dependet : quia non caufar in virtute alterius;
ergo cum caufaliras clTcntialiter ordinata fic ab
aliqua vna caufa , oportet deucnire ad primam;
quia alircr non cllct clTcntialiter ordinata. Et fi
dicas, illa clt prior , fic priuseft primo propin-
quius : ergo datur primum. Ifta coufcquentia non
valet : quia in tempore datur prius , fic pollcrius,
fic tamen non datur primum.

IO. Dico quod in tempore partes funt accidcn-
talirer ordinat*, nec habent prioritaccm, nec
poderioritatem eUcntialem ; vt dicit Arifioteles
f. Metaph. text. 16. fcd folum in ordine ad ali-
quod primum fignatum ab anima noftra ; d*d in
caufis clfcnrialiter ordinatis datur aliquod prius:
ergo datur aliquod primum , quod cft cflenria-
Jitcr primum , & necefTarid , fic ex natura r ei:
Sc non fignatum ab anima. Item , videtur quod
hxc ratio Scoti , vel Ariftotclis petat princi-

pium , quia primb ponit infinitatem in moucn-
tibus , fic motis , ime in caufis *. fic poftmodum
ponit eos cita medias : modo medium cft illud,
quod eft inter primum , fic vltimum •, ergo peti-
tut effe medium. Refpondctnt qubd ratio alfu-
mit medium non pofiriuc.fcd ptiuariuc ,pex ab-

negationem vttiufque extremi. Item , hxc ra-
tio Scoti : fi non elfct vnum primum moucns,
nullum effet moucns , non valet: quia commit-
titur fallacia ficut x di&ionis , commutando lin-
gulare in plurale. Refpondeo , fic dico qubd ifta
confcquentia uon valet , glnaiiW» caufa eft cau -
fata , t*l quodlibet mouens eft motum : ergo omnes
caufa funt confota ab illa. Dico , quod non valet
dc forma , ficut non valet ifta, Vniuerfitat caufa-
rum non eft tdupud \ ergo nulU. T amen dico, quhd
ifta confcquentia valet, VniturfttM cdufantm effen-
t i dii ter ordinatarum eft caufatd dh ali<pta vvd idufdi
ergo nulla eft caufa. Probo , quia fi cft vniuerfiras
, cautarum clTcntialiter ordinatarum , quzlibct
caufa caufar in virtute alterius : ergo caufa tan-
dem iftis elfcmialhei prior , dabitur ptiot illis:
ctgo cum non fint ab vna , nulla caufat in virtu-
te alterius ; atque ita nulla cft caufa c (Tenti ali-
tet ordinata.

EXPOSITIO TEXT VS.

P Rimam 1 autem monens Hoc eft tertium capi- * t»
tulu huius tta&atuv,in quo Ariftotclcs oden- ^at* ,0*
dit , quod omne monens clt fimul cum moto : fic
mimo ptxmittit cottclufionem. Secundo pro- «i<U
nat , ibi : Quoniam autem. Pro prima parte fcien- '*
dum , quod duplex cft moucns : quoddam in ge-
nere cauta finalis, vt fanitasmouct ambulan-
tem ad campum propter faniratcm:aliud eft mo- fartu*.
uens in genere caulx efficientis ; vt ptoiiciens
lapidem cft mouens lapidem. Secundi cft no-
tandum , quod mouemium in genere cauta ef-
ficientis quoddam cft primum , id cft , immedia-
tum : fic aliud cft non primum , ficut fi tu mo-
ueas lapidem mediante baculo ; tunc tu es mo-
uens mediatum , fic baculus immediatum. Tunc
ponit iftam conclufionro : omne moucns pri- tri-
mum eft fimul cum moto : & dicitur clTc mouens
primum ex eo quid inter ipfiun > Sc motum non
cft alius motor intermedius.

Quoniam autem tres funt motsu. Hic probat con-
clufionem : & primo ptxmitrit quot funt fpe-
cies motus; quia fecundum quamlibet Ipecicm
niorus concludo cft probanda. Secundo , often-
ditin quibus concludo non eft dubia. Et tertii
probae eam in iis, in quibus eft dubia. Secundum
ibi : Primum igitur. Tertium ibi , Quod autem ait
alio. Przmitrit igitur quod tres funt fpccics mo-
tus , fcilicet motus fecundum qualitatem , mo-
tus localis , fic motus fecundum quantitatem.

Primum igitur de loci mutatione. Hicoftcndic io
quibus concludo non eft dubia , dicens, qubd in
illis , qux mouentur a fe ipds , id cft, i principio
inrrinfeco, concludo non eft dubia , fcd bcn£ cft
dubia in iis , qux mouentur i principio cxcrin-
feco.

Quod autem ab alio monetur. Hic probat con- H*
cludoncm in his , in quibus eft dubia : fic primi
de motu locali. Secundi dc motu alteracjonis:
fic tertio dc motu augmenrarionis , fic diminn-
tionis. Secundum ibi. At vero. Tcnium ibi,fis-
militer & in animatit. Irem, primi enumerat
fpccics illotus localis , qux fiunt a principio cx-
* crinfcco,

- vf. ORi

Qu^ftio II. 405

localis, qux fiunt i principio exrrfn/eco. fecun-
do , reducit omnes illas fpecies ad duas. Er te r-
lio , probar conclufionem principalem in quali-
bet iiiarum /perierunt. Secunda ibi : Pulfunum
igitur. Tertia ibi: Ai tnifrfium igitur. Primi, di-
$pri'i meem at ,quid quatuor ("une a fpecies motuum loca-
Uf4i*fiu* Jjum , qux fiunt a principio cxtrinfeco, fcilicet
P**"- pulfus,tradhi*,ve&io A' vertigo.

Pulfionum igitur. Hic reducit omnes illas /pe-
cie s ad duas,iciiicer ad pulfum A ad rra&um : Sc
ponit iftam conclufionem fecundam : omnis
inorus localis fadus i principio exrrin/eco c/1
0 mmi mttm polfus, vel tradus. Et primo detenninat quid fit
pul/us. Secundi, de vectione. Tertii, derradu.
fm , vtl »+■ £f quarti, de vertigine. Secunda ibi : VelHo au-
Sm’ trm. Tertia ibi : Trtlho tutem e fi. Quarta ibit
Vertigo tutem Primi , dicit quod pul nonis duae
funt fpecies, q turdam e/1 impul/io;&aliacxpul-
fio. Impulfio e/l, quando moucns non deficit
mobili i fed fimul inouerur cum eo : fed dici-
tur expulfio ; quia expellens deficit, ncc fimui
mouetur cum cxpulfo.

1^. VelHo tutem. Hic declarat de vedione, dicens,
ftHit q*U quid vedio reducitur ad alias tres fpccies mu-
ftt tus : nam omne quod vehitur , mouetur per ac-

cidens , fcilicet vel quia defertur fnpcr mobi-
le, quod mouetur aliquo illorum trium mo-
tuum , vel quia eft in ipfo : Sc idci omne quod
vehitur , aut eft pul fu , vel tradu , vel vertigine
dudnm.

TnBi» <juil Troili» tutem. Declarat quid eft rradio, dicens,

quod tradio eft motus alicuius ad trahens, vel ad
aliquod propinquum fibi A fit per colligationem
trahentis ad tradum , quando fcilicet impetus
trahentis fortior eft rcfiftentii tradi i Sc fic patet
hQirtti» eft quid fit tradio. Et tunc Ariftotelcs reducit quof-
u •.iw.crt*. motus ad pulfum A tradum. Vndc in/pira-

I*”** *f tio reducitur ad tradum, Sc expiratio ad pullumj
Sc ita rniuerfaliter omnis receptio nutrimenti
reducitur ad tradum ,& omnis cxpul/io fuper-
fluitatis reducitur ad puliiim. Poftca dicit , quid
ominar , Sc tifxute reducuntur ad tradum A' pul-
fum. Ercxponit Commentator quid omilmt eft
percuffio cum gladio fada A tofamt eft opus tex-
Cn^Ttpni» toris, quod fit per manus, Sc per pedes fimul tra-
•ftuoSm, dumA* pulfum, Sc ad tradum reducitur congre-
gario, Sc ad pulfum difgrcgatio A fic cum omnis
' * motus localis fadus a principio cxtrinfeco vi-
deatur elfc congregatio, vel ‘dilgregario, icquitur
quod omnis motus localis fadus a principio ex-
trinfeco eft tradus.vel pulfus.

Np nid Vertigo tutem. Hic declarat de vettigine, di-
rjyo4<jut cens,quod reducitur ad tradum A' ad pulfum;ita
o vt componatur ex traduA ex pulfu:vt, verbi gra-
tia , vertigo , (lue vetfio fabx componitur ex tra-
du, & ex pulfu ; quiainuertendo ipfam, vna pars
trahitur, & aliaexpcIlitur.Ex quibus fcquitur fe-
cunda concludo , quid omnis motus localis fa-
dus it principio cxtrinieco.cft pulfus, vel tradus.

If. Ai tni felium igitur. Hic probat conclufionem

U- principaliter intentam, quantum ad motum loca-
'ttmr**1' *em:^ probat quid omnis morus localis fadus
“ a b principio extrinOeco eft a motore fimul exi-
1 ftente cum moto. Probatur, quia in omni tradu,

vel pulfu mouens eft fimul cum moto; fed omnis
motus localis fadus a principio cxtrinfeco eft
tradus, vel pulfus : ergo Ac. Maior patet per de-
finitiones tradas , Sc pulfus ; quia tradus fit per
hoc , quid trahens fimul colligatur cum trado.
Similiter pulfus , vel ell impulfio , vel expulfio;

l

E :S * v -*

/I eft impulfio, runc moucns eft fimul cum mo-
ro , quia impellens fcquitur impulfum ,Sc fimul
mouetur cum eo : fi fit expulfio, tunc in princi-
pio mouens fuit fimul cum moro. Secundo, pro-
batur conclufio i quiain omni motu congrega-
tionis , Sc di/jgregarionis , mouens eft fimul cum
moto ; fed omnis motus localis a principio cx-
trinfcco fadus eft congregatio , vel difgrcgatio*
vt didum fuit : ergo, &c. Et vocar Ariftotelcs
congregationem oJ.am* , &di/grcgattonctn Jim~ f
nv. Tertii , fi in aliquo motu fado a principii
exrrinfeco mouens non e/Ict fimul cum moto,
hoc maxime cllct in motu proicdorumj /ed iri
motu proicdorum mouens eft fimul cum moto:
ergo, Scc. Minor probatur , quia proicdum ino-
uerur a medio; Sc idei tamdiu mouetur proic-
dum, quamdiu impetus medij eft fortior ,quam
inclinatio grauis ad deorfum.

At vero 1 neque inter. Hic probat conclufio- TeIt- 44‘
nem in motu aherationis. Et primi , inducendo
in altcrationibtis , fiuc in qualitatibus fcctindtini
quas eft altcratio. Et fecundi , in corporibus,
qux alterantur. Secunda ibi : Ctltftflaeuim. I*ri-
mi inducit fic ; quia omnis * qualitas, fecundum
quam eft alrcratio , eft qualitas fcnfibilis de ter-
tia fpecic Qualitatis ; vt grauiras , lcuitas, fapor,
calor , Sc huiufmodi ; fed nullam iftarum quali-
tatum videmus agere in remotum, quin prius
agat in propinquum. Et dico prius vel fecundum
naruram.vcl tcmpore:quia forte luminofum non
prius tempore alterat propinquum, quam remo-
tum, fed nriils natura foliim.

Ctleftttt $ enim. Hic inducit in corporibus, ) 6.
qux alterantur. Vndc corporum , qux alteran- Texi, iit
tur , quadam funt animata , quxdam inanimata:

Sc animatorum quxdam funt partes animatx , Sc
quxdam inanimate; vt vngues , Sc pili ; modi
corpora inanimata , Sc eorum partes , & etiam
partes inaniinatz animatorum alterantur , fed
non fecundum fenfum , fed partes animatx alte-
rantur fecundum fenfum, vt vifus alteratur a co-
lore , auditus a fono, Sc ita de aliis. Item, partes
animatx , quxdam non alterantur fecundum fen-
fum,vt partes plantarum ,Sc etiam partes ani-
malium : aliquando propter nimiam inJuratio-
nem ncruorum, aliquando propter mollitiem ni-
miam, & aliquando propter pinguedinem ,vel
maerorem membrorum : modo inter omnia ifta
alterantia, maxime alterans non apparet cfle cum
alterato in iis, qux alteramur fecundum fcnfutn,

Sc tamen alccrationes , qux fiunt fecundum fen-
fum , fiunt ab alterante immediato : nam color
eft coniundus medio ; & inouct medium, impri-
mendo fuam fpccictn ,& medium motum moucc
organum, cui medium eft coniundum , Sc per
confcqucns, cum in illis altcrationibus , dc qui-
bus minus apparet «mouens eft fimul cum moto,
fcquitur quid in omni altcratione «mouens eft
fimul curo moto.

Et id quod 4 augetur etiam. Hic ptobat , quod Tcxj. jj,
in omni augmentatione, Sc diminuiionc mouens
eft fimul cum moto. Probatur , quia omnis aug-
mentatio fit aducnicnte aliquo , fcilicet nutri-
mento-, fed omne aducniens alicui, mediante quo
ipfum fit maius,eft fimul cum illo : ergo, &c.No- *
ta , quod illud adueniens in augmentatione» fci-
licct nutrimentum , non eft augroemans , fed eft
id, in quo fit augmentatio:fcd ipfa anima eft aug-
mentans A dc illa non eft dubium, quin fu fimul
cum moto.

Mu

qoh Yjta.N \\.?\\yC\cotum

'7

Mtt-iliA ali*

omne quod aliquo iftottwn motuum mouetut,cft
\mmed\atum c\ , a quo mouctut , vt Ariftotclcs
ptobat explicatione illatum quatuot fpcctctum;
ctgo,8cc.

c Omnis qx«lit44 , fecundum quum eft alteratU*
8tc. Nota * qubd tnhac ratione Atiftotclcs duo
fupponit. Vtimb fupponit , omne quod altcta-
uu alterari (ccundum qualitates fcnfrbiles * &c
cavum c^adus. Sccundh .fupponit altctationum
quafdam proprias .quafdam veto improprias cf-
le. Et opii* funi illz , qu* fiunt fecundum quali-
VitnoVAia‘a\Va ttvouctv ‘a otincipio intrin- tate* CcnGbtle* tcccptas fecundum tffe icade \ vt

Mamjcftum ejl igitur. Hic, tccoMigvt Cuam con-
ci udonem .CciVtcct quod inter moucns vltimum,

&C. motum 'pumuro, nuWv\m eft inteunediutn \ bc
imcMigw pet moucns vltirauro \\\ud moucns.in-
ict quod Se motum non cft a\xcx moxot medius»
fic pet pt imum motum intelliguinter quod.be
moucns non cft aVvud mobile intermedium.

X N N O T K T \ O N E S.

/~*v V 4i nor femt /^cciei motiinm localium. Nota,

manti» ana '■ » • - •

mb imriufttf. feco , aV\a ab exttinfeco ; ea vexo qux ab cxxnn-
«!i« ab ir- fcco nxoucnxut , quadtuplicitct moucti poliunt
irmfc.o mefo- \oca\qcv , fecundum quod motus localis in qua-

»« m-iuntur.

u\ox draiditut fpcctcs. Prima cft cxpulho , f\uc
impuiho , impnlfvo .vi «quando pellens non defe-
m pulfum, fed cft cifcmpct contiguum ,vtcum
homines laccttis magnum faxum e Voco fummo-
ucm. Expullio veto > vt quando qu\s prolicii la-
pidem,aut favutam. Secunda cftitaftio a qu* in
hoc a pulfione differt, qubd pellens e(V in termi-
no <1 tju» a tergo tangens mohiVe , trahens vero
TraftU du cft in termino ad qut™ , vel quafi i & cft duplex
fltx. tta&io : alia , qu* dicitur atua&io , vt quando

quis ad fcipfum trahit ,vclut qui fune a portu
trahit nauem*, aut quando quis ex puteo hydriam
aquae educit : alia qu* dicitut (implicitet tta-
&io , quando quis non ad fc fimplicitct , fed ad
aliud trahit , vt cum quis capiftro traheret iu-
mentura ad aquam aliquantulum diftantcm ab
ipfo trahente. Tertia cft vc&io * diffett autem
vcftio ah alus-, q lia id .quod vehitur , non mo-
uctur per fc, fed per accidens ad motum alte-
rius , quod per fc mouetur •, vt cum homo ve-
hitur naui > qu* pcr mouctut impulia a ven-
tis, aut equo. Quarta fpccies cft vertigo , fcu
volutio i vt motus cucularis , qui componitur
quodammodo ex pulfu , & trattu. Si fingas enim
pumilum in circumferentia rotz circulatitcr mo-
t* .videbis illud dimoucri ii punfto fixo in fpa-
tto , quali inde cxpulfum j & inde reuerti in il-
lud , quali illuc rta&um. Enumerat autem Ari-
ftotclcs has quatuor tantum fpccies motus loca-
lis, quia li qu* ali* fatt -.ad has reducuntur.
Nam infpiratio , qu* eft aurario acris conftri-
cko pulmone, ad pulfionem reducitur ; expira-
tio vero , qu* cft expullio acris cxtenfo pulmo-
ne , ad cxpullioncm. Sicuti fpuratio cft cxpul-
fio fputi i diuilio verb cft attradlio radicum a
terra , qu* Gr*cc e-njian dicitur > quod Com-
mentator putat dici a fpatha , quod eft cnlis, non
tamen dicitur nili a » quod cft diucl-
lo i Se radiatio , fiuc vt ali) legum u?**™ , idem
cft , quod texrio , qu* cft expullio , 6c ia&ario
radi) , quo textores filum ducunt , atque re-
ducunt. Motus aurem progreffiuus animalium
nulla pnedi&arum fpccic comprehenditur , quia
animalia ah imrinfcco monemur.

,8. b Orniit moitu lec*lu ftftu* * prinrip» , &C.
Nora , quod ratio Arillotclis pollet in hunc nio-
i dum deduci j omne quod localiter mouetur , aut

. ✓ ab mtrinfeco,ant ab extrinfcco principio mo-

uetur ; fed omne tale cft immediatum fuo mo-
lienti : ego omne quod monetur , cft immedia-
tum illi , a quo mouetur. Maior cft certa. Er
minor quo ad primam partem ; quoad pofte-
riorem vero 'probatur • quicqtiid ab exrrinle-
co localiter mouetur .aut mouetur impullione»
aut cradione , aut volutiouc , aur veftionc } fed

calefaftio. Iropropti* illx fum , qu* fiunt fe-
cundum qualitates fecundum effe intcntionalevu
vifro.Vlis fuppofitis, fiepoteft deduci ratio •. om-
nis altetaiio cft ptoptia^utimptoptia*. fed quid-
quid alteratur hac, vel illa altcratione eft imme-
diatum ei , a quo alteratur : ergo vniuctfaliter in
omni altcratione alterans eft immediatum fuo al-
terato. Maiot patet. Etminot oftenditut inal-
tetatione impropria-, vt inde etiam appareat in
altcratione propria : in vifionc enim vifui eft
immediatus aer acri autem corpus vifihile, fu-
pcrficics autem corporis vifibilis eft immedia-
ta lumini , fiue acti illuminato , qui immedia-
tus cft vifui tcigo in huiufmodi altcratione im-
propria alterans eft immediatum fuo altera-
to & pet confequcns idem erit in altcratione
propria.

Q_v & s t i o 111.

Utrum omne quod mouetur , moucatur
ab alio fimul cxifleiuc cum ij‘Jb,
it aut moutnssj) motum
Jint (imul ?

Aiift.fcw f «MO. Auctr. SimpI.iWd. Au»c. libJt Ja.ffR. 4.
r.4 D.Thom./rfl.i.ty yttmtr.Gent.tM.

Caicun.& fctrai. nflrtnl"* Scot.fB i.difi.yj fv»u*4.
Occham.Baffol.Mayi Lycbct. ibU. Duiana h i.d ift.it.
y.i Captcol./a i^jjf.|7.f.v«ir<i.Aigent»{.I.Coaiinbric*
‘j.Phyf.e. 1 q t,Coinpl.<//^ iS.f.j.Ruuius y.i. Rocc./Jm».
j.f .1 .& «. 5 . V ide cit.lib.S.f r •

Rgvitvr qubd non : «juia impof-
fibilc cft duo corpora ellc fimul i fed
8 quandoque rooueus , & motum funt
duo curpora: igitur impoflibilc eft quandoque
moucnijfc motura efle fimul.

Secundo , obiceftum appetibile mouct animal,
a quo tamen cft remotum , ve patet ad experien-
tiam.ltcm.fenfibilc roouet fcnfum,&: intelligibi-
lc incclleftutn,&: tamen nullum iftorum moucn-
tium cft limul cum moto.

Tcrtid.quia proiicicns, trahens, &Inrclligen-

tia funt quidam monentia, & tamen nonlunt
fimul cum fuis motis , vt patet manifelU , primi
de proiicicnrc.Item,de Intclligentia,quia Intelli-
gentia cft indiuifibilisiigirur non occupat locum,
& per confequcns non eft fimul cum aliquo.

Quarto , adamas attrahit ferrum , Se non per
qu alitarem infufam in medio : quia, cum illa qua-
litas fic agens naturale ; idei debet agere ad om-
nem (differendam fitus , & ramen non agit
fic: quia vidcmui»qu6d foldm fitarrra^ho ad
ferrum.

Quinri , quia fph*r* crlcftes fuperiores al-
terant ifta inferiora, & tamen non alterando me-
dium;

L

Quarftio II r.

dium ; quia fplurne ccelcflcs non /unr fu/ccpti-
vx huiulmndt asionis, vt paret i.Ctrli tex.ii.
Sextduguiiar de quodam pifce, qui vocatur
qmftupcfacir numini pilcaroris, & ta-
men non alteratur intermedium : quia medium
nor» cft lulccpriuum hmufmodi ftupefidionis.

Septimo , arguitur de illis , qux fiunt per for-
rilcgia; quia , vrdicitur , quxdam verulx alte-
rant hominem diftanrcm per viginti , aut trigin-
ta leucades ; & tamen non apparet, quod ad tan-
tam diftantiam poflit fieri aliqua adio per inter-
medium.

*• Oppofirumarguiturper Ariftotclemin ifto?.
texr. io. Notandum , qubd aliqua po/Iiint dici
fimul dupliciter : vno modo , quia funt in co-
<*em ^OCO Priroo >' * ^oc dupl,c*’tcr : vno modo
dmimmJit. Pcrk>& 1*5 impoflibilc cft, quod mouens, 6c mo-
tura fint fimul : alio modo per accidens , ita vt
vnum corpus fit per Te in loco, Sc aliud per acci-
dens ; fic nc in omni motu fado a principio in-
trinfeco,mouens,& morum fune fimul» Alio mo-
do dicuntur aliqua fimul per priuarionem di-
ftantix intermedix;fic fic duo corpora immediata
dicuntur efle fimul.

$ccun<*° notandum, quod aliquod mouens po«
**t» trifUtL ttf^ dici * mediatum moto tripliciter : vno mo-
tn. do , quando adio monentis non attingit pafium

rcfpcdu cuiustnouens dicitur mcdiatum/cd tan-
tum attingit aliquid aliud.quod mouet ipfumjfic
tale proprie non debet dici mouens. Alio modo
dicitnr mouens mediatum id , quod cfi mouens,
feu agens vniucrfale , eo quod agit mediante
agente particulari determinante ipfum ad hunc
cffedum,vcl illum producendum; fic fic Deus di-
ceretur mouens mediatum, fic Socrates immedia-
tum adagionem, ad quam vterqueconcurrercnr.
Tertio modo dicitur mouens mediarum , inter
quod, fic morum cft dillantia media ; fic fic
dicitur mouens immediatum, quod cft indi-
ilans paflo.

J. Tertio notandum, qnfid quidam eft motus
Wmw 4 lim naruralis,& cft ille qui fit a principio intrinfeco.

T ^*us violentus, & cft ille , qui fit a principio
exrrinfeco i fic huius fune quatuor fpccies , fcili-
cctpulfus,tradus,vcdio,fic vertigo. Pulfus diui-
ditur in imoulfum , fic cxpulfum. Impulfus cft,
quando pellens continue in (equitur impulfum:
fed expulfus cft quando non infequitur , ficut eft
lnmotu proiedi. Tradus diuiditur intratum
ad fe.fic tradum ad aliud.fic dicit Commentator
quod femper agens naturale trahit ad fc ; fed
agens voluntarium trahit quandoque ad fe, quan-
doque ad aliud. Vedio cft , quando vehitur in
«lio, feu fupra aliud ; vt in naui,vcl quadriga ; fed
. vertigo eft motus compofitus ex tradu, & pulfu.
^ Tunc ponuntur condufiones.Primacft.Impof-
fiWe cft mouens.fic motum clTc fimul primo mo-
** do. Probatur , quia fic mouens , fic motum funt
corpora nata per fe cxiftcre.fic impoflibilceft,
quod talia fint fimul, vt patet quarto huius.

Secundacoclulio:ln motu naturali mouens cft
fimul cum moto , fecundo modo i quia quilibet
talis motus fit a forma intrinfora mobilis : modo
forma eft fimul cum co.cuids eft forma.

Tertia conclufio, omne mouens cft fimul cum
moto per priuarionem diftancix interrhedix , ita
vt capiatur ibi motum pro totali pafio ab agente,
iuvt nunquam agens agat in aliquod pullum, non
agendo in intermedium. Probatur, quia vel me-
dium inter agens, fic pullum iuuat adionem , aut

407

impedit; vel nec iuuar , necimpedir. Si iuuar;
aut impedit ; hoc non cft proprer aliud, nili pro-
pter aliquam difpofirioucm med ij adiuam ab
agente, mediante qui medium iuuar hiiiufniodi
motum, fic per confequens adio fic per interme-
dium. Si impedit, hoc non cft, nifi quia medium
rcfiftitqualitatiadiux ab agcmc.Si ncc iuuat, ucc
impcdit,hoc cft impoffibiie.quia tunc agens pof-
fcc ad quodiiber agere.

Secundfi, /equeretur quod raritas, fic denfitas
nihil conferrent in adiouibus naturalibus. Con-
fcquens cft falfum : quia videmus ad io nes natu-
rales variis modis diucrfificari.propter medij va-
riacionem in raritate, &denfitacc. Confcqucn-
ria probatur , quia nec raritas • ncc denfitas iu-
uant , vel impediunt , nifi in quantum remittunt
qualitatem adiuam ab agente, aut in quantum ip-
lam intendunt.

Tertib , quxlibet virtus naturalis diffundit
adionem fuatn circa fe /phxricc , vt dicit Com-
mentator in 1. de Anima:fi£ per Linconienfem in
tradaru de Rcfradionibus radiorum;niodo hoc
non poteft cllc,nifi agens in diftans ageret in in-
termedium.

Quarti, probatur ratione Ariftotclis in littera#
quxcftquxdam indudio;nam omnis motus ,vcl
i principio cft intrinfeco, vel cxtrinfeco:fi ab in-
trinfeco, tunc mani feftum eft, quod mouens , fi c
motum funt fimuhfi ab extrinfeco,tunc patet in-
dudlue in quolibet genere motuum ab extrinfe-
co,qtibd mouens eft fimul cuin moto.

Contra conclufioncm arguitur • quii fi ali-
quod corpus folidum , vt paries , calefiat ab igne
diftame, tunc quxro vtrbm aer immediatus pa-
rieti producat totum calorem in parifitc,vcl non;
fi non,runc fequitur quod (quantum ad illud cali-
ditatis, quod non produciturab acre immediato)
agens non eft immediatu pa(To,vt mouens moto.

Si dicatur, quod totum producatur ab acre , hoc
cft imnoflibile,quia fxpc paries calefit ad gradum
interniorem caliditatis,quam fit calidicas acris.

Secundi», quia aliquando intermedium non eft
fufceptiuum adionis agentis: igitur tunc mouens
non cft immediatum moto. Cuulcqucmia tenet.
Antecedens probatur , quia fphxra Lunx non eft
fufeeptina adionis fphxrarum fuperiorum.

Tertib, quia medium inter mouens, fi: motura
impcdit,fic retardat adionem agentis : igitur non
ipuar.

Quartb , quia tunc fequeretur quid interme-
dium inter agens, fic pafium ellct fimul agens, fic
patrum. Confequcns cft falfum : quia tunc eflet
fimul iu adu.fi- in potentia.

Ad ifta refpondetur. Ad primum , dico quod
agens illam caliditatcm eft totale aggregatum ex
acre intermedio, fic igncjmodb ille ignis cft cali-
dior.quam paries, fic hoc fuftkic.

Ad fecundum , dico b quod liebt fphxrx infe-
riores non fint fufccptiux huiufmodi adionis,
funt tamen fufcepriux alterius , vt lucis , vel lu-
minis,mediante quo fu adio in illis inferioribus.

Ad tertium dicitur, ficut dicebatur de motu lo-
cali fuper 4. quod medium fic iuuat , qubd , ipfo
circumfcripto.nullaficrct adio in pafium, quod
non contingeret agenti , attamen fic impedit,
quod remittit velocitatem adionis , & cum hoc
intenfioncro qualitatis adiux.

Ad quartum dicitur, quod intermedium fimul
cft mouens , fi c motum, agens, fic pafium , fic hoc
non cft inconucnicns diuctfimode.

Ad

4c8 Lib VII. Phyficorum

6. Ad rationes principales. Ad primam,dico quod
intelligitur fimul in propofito per priuatiunem
diftanux imermedix.

Ad fccundam,dico quod obieduin mouet po-
tentiam remotam .alterando medium , & inde
obiedum, mediante medio moto, moliet po-
tentiam.

Ad tcrtiaro.dico quod in motuproiedionis ac-
quiritur impetus confequuriue ad vclociratio-
nem cius.vt declarabitur S.huius. Et quando di-
citur de Intclligcntia, dico quod Intclligcntia cft
indiftans orbi» quem mouet fi moueat ifta in-
feriora,hoc cft monendo intcnnediaadionccon-
fimili.vel faltem difiimili.

Ad quartam , dico quod hoc eft imprimendo
medio quandam qualitatem attradiuam ; cuius
figmim eft > quo*! quando adamas fricatur alliis,
tunc impeditur adio adamantis , nec poteft dif-
fundere huiufmodi qinlitatcs.

Ad quintam, dico qubd agunt in intermedium,
licet non confimili adione.

Ad fextam , dico qu&d agit alterando me-
dium , fciliecr rete , & aerem , fed illa adio non
cft flupefadio in medio , licet fit ftupcfadio in
viuente.

Ad feptimam ,de fottilcgiis, dicunt quidam,

' qufcd hoc cft per inuocationcm dxmonum j fed
alij dicunt , quod hoc cft per radios : vnde ima-
ginantur,qu&d quilibet res mundi diffundat ra-
dios vndique circa fc.ad quamlibet alum rem ; Se
tunc mediantibus huiufmodi radiis fiunt adio-
nes fortilegiorum.

ANNOTATIONES.

7. * A Liepted motum pctefl Jiet mediatum mete ,

dutbu, /A.&.-c.Nota.immediaiioncm agentis, quoad

'fl prnpofituin fpeftat, duplicem efte •, virtutis vide-

/... |jccr v ^ fuppodei. Agens enim immediatum im-
mediationc virtutis cft id, quod agit fui pro-
prii virtute , non aliunde mendicata : quo pado
folus Dais dicitur agens immediatam. Illud au-
tem hoc modo dicitur mediatum , quod virtute
fibi ab alio communicata operatur , quomodo
omnis creatura (Impliciter eft agens mediatum:
quia agit virtute a Deo communicata.Intcr crea-
turas tamen , ea qux cft luperior , poteft dici im-
mediata rcfpedu inferioris ,vt faber rcfpcduin-
ftrumenti , quo operatur, dicitur quodammodo
operari virtute propria, & immediata ; inftru-
menttiin vero fabri virtute. Illud cft immedia-
tum imtnediatione fuppofiti,quod ita agit in paf-
fum, ve milium fuppofitum , fubftantiavc mediet
inter agens , & pailiun i qtio pado homo mouet
baculum , quem manu tenet : & illud cft media-
tum hoc modo , quod ita agit in paftlim , vt me-
diet fubftamia , fnppofitumquc aliquod inter
agens , Se palfutn \ vt fi homo baculo moueat la-
pidem , dicetur agere mediate , mediatione fup-
polui •, quia mediat baculus , agit tamen tunc im-
mediatione virtutis , non fimplicitcr : quia habet
virtutem fibi comimmiratam a Deo , fed fecun-
dum quid , leiliccr rc( pedti baculi : vnde omne
quod cffcdiuc mouet , fine ab intrinfecn , fiue ab
cxtrinfeco , cft fimiil A: immediatum fuo mobili,
fine immediatione fuppofiti , vel virtutis. Et id-
ei\ Ariftoteles x. de Generatione , cap. 6. docet,
quod omne agens agit per contadum , fiue ille
contadus fit fuppofiti , vel virtutis. Et in hoc 8.
dicit, quod proficiens cft fimulcum proiedis pro-

pter vi rtutctn , quam imprimit proiedis , quo-
rum morus durat, quoufque talis virtuS impref-
fa durat.

Adfeamdum dico , quod licet fjhtra, Sec. Nota, 8.
primo agentia naturalia in multiplici eircdiffc-
rcnria.Nam quxdam fum.qux potentia, 3c adio-
ncciurdcin rationis agunt in propinquum, & re-
motum ; ficut ignis potentia calcfadiua, Se cale- w*.
fadionc ciufdcm rationis calefacit acrem proxi-
mum , Se manum remotam. Alia vcr6 fum, qux
adione altprius rationis agunt in propinquum&
rctnotumificut pileis mortificans, &: ftupcfacicns
manum pifcatoris, non mortificat .neque ftupe-
facit rete. Hic pifeis a quibufdam dicitur ftupor,
ab aliis torpcdo,ab aliis vcr& tremulus. Alia veri
funt agentia , qux non agunt in proximum paf-
fum eadem potentia, qua in remotum : & hoc pa-
do Sol,& ccclum aurum in vifceiibusterrx, pro-
ducit illud fua forma lubftantiali immediatervir-
tutc autem calcfadiua calefacit, & difponit ipfam
terram. Quia enim accidens non poteft attingere
ad ftibftantix produdionem, vt lubtilircr probat
Scotusin ^.dift.i i.qoxft.).ipfoinftanri,quoSol
difponit calote fuo terram , ita vt ncccllarias in-
troducat difpofitn nes ad auri gcncrationemjfta-
tim fua forma fubftantiali immediate producit
aurum : & hoc idem contingit in extetis mo-
uentibus mutatione fubftantiali. Quando enim
ignis fufficientct fuo calore difponit lignum ad
ignis fornum fufeiptendam ; ftatim ipfc ignis
fua fubftantiali forma producit ignem in mate-
ria ligni.

Nota fecundo, qu&d agens creatum priiis age-
re aliqua adione in propinquum, quam in remo-
tum ,non ex cius ininnfcca ratione fibi proue-
nit ; fed vel ex co,qutSd in tali agente coniun-
guntur tales dux potcntix adiux, quarum vna
habet pro pafto fibi proportionato rem propin-
quam , altera ven') rem 1 emotam, ficut videre li-
cet in potcntiaSolisgcneratiua auri invifccribus
terrx , Se in potentia illuminatius ciufdcm Solis,
qua agit in ccclum fibi propinquum.Vcl hoc ac-
cidit ex iraperfedione agentis : propter defedum
enim virtutis adiux , priiis agit iccundiim for-
mam impcrfcdiorcm.quam fecundum perfedio-
rem , ficut apparet quod "enerans prius altem,
quam producat formam lubftantialem.

Et ex his patet refponfio ad argurocnra.Ec pri- 9»
mo, dicitur Ariftotelcm hocin loco fic dic intcl-
ligcnduin , quod omne moucns debet elfe fimul
cummotOjVcl immediatione virtutis,vcl fuppo-
fiti.quando mouet mutatione proprie didaacci-
dcntnli,non tamen fubftantiali. Sol enim mouet
materiam, producendo in ipfam formam auri,&
ibi quidem non cft prxfcns immediationefuppo-
fiti ; neque virtutis,qux fit accidens:quamnisDC-
lu- prxcdfit immediatio vircutisdifponcntis ma-
teriam.

Secundi» , dicitur quikl ibi ccclum , fiue Sol eft
immediatum immediatione virtutis produdiu*
fubftamixtquia fui formi fubftantiali immediati
produxit formam aurfinon tamen inde fequitur,
quod Ii non produait mediis accidentibus ,qaod
ncccftaritN debet dic ibi limulus fuppofitfraliud
quippe cft agere immediate in pairum;& aliud cft
elfe prxfcns fecundum fubftantiatji , & fuppofi-
tum : illud enim conucnit ccrlo , fiue Soli refpc-
duprodudionis auri : illud vt*r6 repugnat. Ter-
tio , dicitur qu6d didum Ariftotclis habet hunc
fenfum , quod agentia naturalia , fi in remo-

Quseftio III. 409

taro agere dcbenr, prius eidem qualirare, vci di-
uersi agunt in propinquum fecundum fuam per-
fe&ionem , Sc fffeftuni , quem producere inten-
dunt : verbi gratia, ii Sol debeat producere calo-
rem , prids calefacit ptopinquum , quod caloris
cft capax, fcilicet acrem ; Sc medio aere calefecit
manum remotam: (i autem efte&us producen-
dus eft aliqua forma fubftantinljs; tunc imme-
diate fui fubftanria producit ; non ii c , quid Sol
Se partum iint iimul iimultate fuppoiiti, fcd vir-
taris.non virtute accidentali • fcd fubftantiali,
qnamuis prius prxcedac fimulras virtutis acci-
dentalis difpoiitiue. Et bxc eft potiffima rcfpon-
fio , quam hic fubobfcure tangit Scotus. Neque
obiiat replica , quid ii daretur vacuum inter
fubftanriam Solis, Sc mincram , quid non gene-
raret, quia hoc proucniret , quia difpoiitio.qux
eft accidens, non portet perucnire ad patiens per
vacuam } ii autem daretur paiTum fuinmc difpo-
/itum, etiam dato vacuo inter Solem, Sc paiTum,
generaret Sol per fuam virtutem fubftantialcm
aurum.

Quarti dici portet , quid quando agens ope-
ratur virtute fua , talis virtus non egreditur ab
ipfo agente in effe&um , fcd per ipfam producit
clfe&um : vnde non oportet , quid talis virtus
fit fecundd ra rem prxfens effe&ui ,qni produci-
tur, fcd folim cerminatiuc : Se fic Sol producens
per fuam formam aurum in viicctibus cerrx.non
eft ibi prxfens per realem fux formx prxfen-
tiam,fcJ tantum per operationem, & terminali-
um , quia cius operatio terminatur ad aurum ibi
producum; & fiefemper faloatur didum Ariftot.
uid agens cfl immediatum pallo, vel imme-
iationc fuppofiti,vcl virtutis, faltem rerminati-
uc. Ex hoc (equitur primi , aliud erte , monens
erte immediatum paffo fecundum fubftantiam
operando ; aliud veri erte immediatum fccun-
diim fubftantiam, id cft, fecundum prxfentiam:
illud enim poreft erte fine ifto.quamuis aliquan-
do fimul concurrant. Secundi fequitur contra
Thomiftas,quid Deus poteft operari in parte
vniuerfi , in qua per impoffibile non ertet fecun-
dum fubftantiam : vnde non fequitur formali
confequcntiaDcum elfe fecundum prxfentiam
in omnibus rcbus.eoquid in omnibus operatur,
quamuis vtruroque fit verum j quia cft vbique
perertemiam , & operationem , vide Scorum in
1. 4 j 7. Tertio fequitur , quid etiam Angelus
poteft operari , vbi non eft prxfens fui ciTcntia:
quia Angelus , cum moueat per inteUe&um , Sc
voluntatem (poteft autem inrclligere Sc velle
motum in quocumque diftantiflimo loco) fcqui-
tur , quid poteft operari vbi non eft prxfens fe-
cundum enent iam. Quarti fequitur, quid fub-
ftantia poteft erte immediatum principium ope-
rationis, quod multis Ariftot. di&ts Scotus pro-
bar.nam 7 .Mtupb.e.q. in fine dicit , quod neceffe
eft praexi flere aliquam alteram fubftantiam exiit en-
tem , qua facit vt fit animal , f fit anim*l , quale
taro & quantum non necefarib , nifi pete flate folim:
ergocx Ariftorclis fententia ,ad hoc vt fubfhn-
tia fiat , nccerte eft vt prxexiftat fubftantia , qux
illam producar ; ad hoc vero , vt quale , Sc quan-
tum producatur , non oportet prxexiftat aliud
quantum , aut quale , nifi porentii : ergo ali-
quid , quod non cft a&u quantum , neque qua-
le, poteft elTc ptincipinm produ&iuum imme-
diatum quanti , & qualis , quod non cft nifi
fubftantia.

Scoti eper. Tom. 1 f.

EXPOSITIO TEXTVS.

Q finiam autem ea 1 qua alterantur omnia. 1 1«
Hoc eft quartum capitulum huius fra&a- Teati*,
tus , inqno Ariftorcies oftendit , quod omnis al-
feratio cft fecundam qualitates fenfibiles ; Sc
hoc facit pro canto , quia in prxcedenti capi-
tulo volens probare, qu&d in omni alterarione
monens cft fimul cum rooco:foli)m induxit in
qualitatibus in tertia fpecie Qualitatis : Se pri-

proponit conclufionem. SccundA probat ibi: fi*

Aliorum enim maxime. Prima condufio cft ifta,
omnia * qux alterantur , alterantur fccundikm ftufihtht.
qualitares fenfibiles.

Aliomm enim 1 m exime. Probat didam con- Text.ij.
clufioncm; Sc primo oftendit, qodd ad qualitates
de quarta fpecie Qualitatis non eft motus. Se-
cundi oftendit, quid ad habitus corporales non
cft motus. Tertio oftendit, quod nec ad virtutes
morales. Et quarti quid nec ad virtutes imellc-
dualcs. Secundum ibi -.Neque igitur. Tertium ibi:

Neque itaque. Quartum ibi : at vero nrqut. Primi
dicit , quod de alus qualitatibus ab illa de tertia
fpecie maxime apparet, quid fccundim figuras
de quarta fpecie , Sc fecundum habitus corpora-
les, non fic motus ; quia maior apparer mutatio
corporum naturalium fecundum qualitares dc
quarta , Qc prima fpecicbus Qualitatis , quim fe-
cundum qualitAtes de fecunda fpecie .quxfunt
naturalis potentia, &impotentia;quia iftx qua-
litares infunra natura , nec eft «fecundum ipfas
mutatio, nifi mutatis corporibus.

Non e fi autem in Itu. Hic probar quid fecun- II.
dum qualitates de quarta fpecie non eft motus:

Sc hanc conclufionem probat tripliciter. Secun-
da ibi : Quoniam igitur ex quo quidem. Tertia ibi:

Amplius ^ aliter. Prima ratio cft, fecundum illas
qualitates non eft per fc morus , qux non acqui-
runtur,nifi per modum fcquelx ad alios motus;
fcd qualitates dc quarta ipecie non acquirun-
tur , nec deperduntur , nifi confecmiuc ad alios
motus : ergo , 8cc. Maior patet.quia propter hoc
diccbarur in quinto , rext. t o. quid in Ad aliquid ,
non eft motus. Et minor cft nota : quia antiqui
ponentes rarum, Se denfum clTc principia rerum
naturalium , ponebant figuras corporum natura-
lium murari a raro,& dcnfo.nos aurem qui poni-
mus principia rerum naturalium erte calidum, Sc
frigidam, humidum, 6e ficcuin, dicimus corpora
mutari fecundim figuras confecutiuc ad calo-
rem,& frigiditatem vni cum quibufdam motibus
localibus, cuiufniodi fune appofitio, vel remotio,
vei iranfpofitio partium.

Quoniam igitur ex quo quidem. Secunda ratio eft
ifta : quia in his, qux alterantur, fubic&um deno-
minatur i qualitate , fecund&m quam eft altera-
tio ; St* hoc in concreto fignificante qualitatem:
verbi gratia , dicimus qudd fubie&um cft cali-
dum, vel frigidum , fed in iis , qux murantur fe-
cundam figuras , fubictfhim non denominatur &
a difpofitione.immA c contra, difpofitio denomi-
naturi fubie&o.vr dicimus fphxtam erte xneam,

Sc fic de aliis ; igirur illa, qux mutantur per figu-
ras,non alterantur.

Amplius } & aliter. Tertia ratio eft ifta : In illis Text. l*.
d qux alterantur , non dicimus alterarum fieri:
verbi gratil, fi homo fiat calidus , non propter
hoc dicimus, quod homo fit;fed in iis , qux alte-
ramur fecundum figuras, dicimus alrerarum fieri,
vc dicimus fieri domum : igitur qux mutantur
M m fecundum

M-

Te«.i7.
Htiitui fut
ia mulnpliti
diftnnlie.

%

*4-

Text.iS.

Tcxt.if.

410 Lib.VII. Phyficorum

fccundiim figuras, non alterantur. Et fcicndum,
quod iftx dux rationes fum modicx efficacia;:
uia folu m fumptx funr cx modo loquendi. Vn-
e prima ratio iflarum duarum non valet: quia
ficut dicimus ignem cite calidum , ita dicimus
terram c(l'c fphxricam ; 8c quemadmodum dici*
mus fphxram cllc seneam, ita dicimus calidita-
tem clTe igneam j ideo quoad hoc non cft diffe-
rentia, & fie folum iftx dux rationes funt per-
Giafiones.

Neque t ni m 4 in habitibus. Hic Ariflotclcs ofteA-
dir,qu6d ad habitus corporales non cft motas.
Vl>i notandum, qubd habitus, (de quibus loqui-
tur Ariflot. ) funt in multiplici differentia : nam
quidam funt habitus corporales, vt pulchritudo,
Janitas , viuacitas fpirituum , & robur corporis.
Ali) funt habitus morales, vt iuflitia, fortitu-
do, &c. Ahj funt habitus intelic&uales.vc fcien-
ria , fapientia , & huiufmodi ; hic igitur probat
de habitibus corporalibus , quod ad ipfos non
fit motus. Probatur Gc ; quia ad e illas qualita-
tes non cft motus , qux funt ad aliquid •, fed ha-
bitus corporales funt huiufmodi : ergo & extera.
Maior ell nota in quinte: &c minor patet : nam
fanitas cft comiuclifuratio primarum qualita-
tum ,& fecundarum : modo commenfuratio di-
citur ad aliquid. Sed dubitatur , quia qualitas
de prima ijvtic non efl res diftinfta a figuris , &
magnitudinibus , & i qualitatibus de tertia fpe-
cie : igitur cum ad qualitates de tertia fpecie fit
pec fe motus, fequirur etiam, quod ad qualitates
de prima fpccic efl per fe motus. Antecedens
probatur.nam fanitas non efl aliud quam quali-
tates ptimx , & fccundx ad inuicem debite pro-
porcionatx , fecundum qubd animal poreft, me-
diantibus illisjin operationes proprias fibi prom-
pte exercendas ; fic pulchritudo non efl aliud,
quam magnitudo & figura , & colores corporis
fic pror radi, quali ter nati funtdelcdabiliterfen-
fum immutare. Rcfpondcrur concedendo, quod
fecundum qualitates dc prima fpccie, vel fecun-
dum parces earum, ell per fc altcratio.uon tamen
fecundum illam rationem , fecundum quam di-
cuntur deprimi fpecie. Er fi quxratur, fecun-
dum quam dicuntur de prima fpccie. Rcfponde-
tui ,quod omnes termini prxdicabiles cum quale
dc prima fubflanria, ftgnificames virtutem , vel
malitiam , funr de prima fpecie , vel dc fecunda.
Vnde dicuntur de fecunda, fiinfunt ^ natura; &
ideo Ariftor. in Prxdicamentis dicit, ad primam
fpeciem qualitatis pertinere, calorem, & frigus;
quia calor efl igneorum virtus , & frigus terreo-
rum. Ex quibus pater , quid omnes qualitates
dc prima fpecie fecundum illam rationem , qua
fime dc prima fpecie , fune ad aliquid , fcilicet
rcfpcdlu operis exercendi ; & fecundum hoc ad
ipfas non ell per fe altcratio. •

Neque igitur j circa anima. Hic probat , quod
ad habitus morales non fit per fc alreracio;& hoc
probat dupliciter. Secundo ibi : Fit igitur. Prima
ratio efl, quod ad perfeftionem non efl per fe
motus; fed virtus efl quxdam pctfc&io: igitur
ad virtutem non efl per fe motus. Maior proba-
tur a Commentatore, quia perfc&io rei confiflic
in indinifibili. Sed aliter declaratur, quia perfe-
ftio efl ad aliquid , nam in alio , & alio tempore
natura diuetfa determinat vni,& alteri fecun-
dum diuerfitatem flatus eorum.

Fit 6 igitur. Secunda ratio, ad illas difpofitio-
nes non cft per fe motus , qux acquiruntur per

modum fequelx ad alios motus;fed virtutes mo-
rales acquiruntur per modum fequelx ad alios
motus. Quod declaratur dupliciter. S 'eundo ibi:

& in totum. Maior probatur , quia propter hoc
dicebatur, qu6d in Ad aliquid non efl motus : &
minor probatur. Pro cuius probatione f no-
randum.qubd quando nos fentimus obtefta paf-
fionant ia , fcilicet delcftabilia , vel triflia , indu-
centia timorem , vel permutantia ad iratn , tunc
appetitus noflcr fenfitiuus natus efl moueri ad
acceptandum, vel rcfugicndum;& fxpcmouetar
ita vehementer, quid impeditur ludiciutn ratio-
nis ex eo quod acceptae, quod non efl acceptan-
dum , vel qu&d refutat , quod non efl refutan-
dum : modo dicebant antiqui , fcilicet Stoici,
quAd virtus aded per bonam confuctudinetn
determinat appetitum ad bonum , qu6d vittuo-
fus nullo modo monetur ab huiufmodi obic&is
pafEonantibus , ita vt virtuofus nullo modo
dcle&ctur, vel infletur , ita vt virtus fit impaffi-
bilitas.

Alia fuit opinio Ariflot.fcilicet quod ram vir-
tuofus.quam vitiofus mouetur ab huiufmodi ob-
icftis palUonantibus ; fed tamen differunt , quia
virtuofus mouetur ab ipfis,& patitur; ramen eius
virtus determinat ipfum ad non patiendum ci-
tra, vel vitra, vel aliter, quam oporter fecundum
di&amen rc&x rationis , fed vitiofus non lic de-
terminatur ad operandum bene ; & idc& dicit
Ariftot. qubd virtus c(l paflibilitas. Ex illis pater
miuordiftx rationis , quia fecundum vtramqoe
opinionem virtus acquirirur confccutiuc ad altos
motus , fcilicet ad immutationem fcnfuum ab
obie&is padionem inferentibus.

Et in totum. Declarat fecundi minorem : quia j j,

omnis virtus moralis, vel vitium efl cum dcle-
£latione,& trifliria; fed omnis dcleftatio , vel
t riftitia, efl confccutiuc ad alium motum : igitur
omnis vircus»vcl malitia efl confccuriuc ad alium
motum. Maior pater per experientiam ; & cft
probata fecundo Etbicor. & minor cft nota , quia
femper dcle&atio , vel triftitia confequitur ap-
prehenfiones fcnfuum , vel memoriam alicuius
prxfcncati , vel propter fpcciem jlc aliquo bono,
vel malo ftiruro.

At vero 7 neque. Hic probat I quod ad habims Tm.ro.
inrclle&ualt». non fit per fe motus, dupliciter.
Secundo ibi : Que autem. Prima ratio cft ifta.quia
ad illos habitus non cft per fe motus, qui acqui-
runtur per modum fequelx ad alios motus ; fed
habitus intcllcftuales funr huiufmodi : ergo.&c.

Minor pater , quia fcicutia fit per experientias
prxccdentes , per fenfus , & memorias , vt pater
i. Pofter. text. 104. & maior declarabatur ante,
quia propter hoc in Ad aJiquid non efl motus.
ltera.fi ad illud efTec motus, quod acquirirur con-
fccutiuc ad motum aicerius, fequetetur, quod ad
tangere, fcu ad taftum, eflct motus. Item , fcque-
rerur quod ad generationem eflct morus , quod
cft improbatum in quinto.

Que $ autem. Hic ponit fecundam rationem, l£*
qux non cft nifi confirmatio prxccdemis; quia d Textu,
ad fcientiam cfTet motus ; vel hoc cfter quando
feientia dc nouo acquiritur , vel quando habens
fcientiam exit in aftumconlidcrandi .poftquatn
prius non confidcrauic ; fed neutro modo : ergo,
&c.Non fecundo modo, quia li dormiens,ebrius,
vel infirmus.adlu non confideret, hoc efl propter
impedimentum aliquod, fcilicet propter pertur-
bationem fcnfuum interiorum , mediantibus
quibus

■ -

ricr^r —

■

Qusftio III.

>7- J

Jbtrui» U

D tfmiti» «/-

Abnui»
fNp* Ms
I*41*** f4'
)*Ut tndt-
tinu.

18.

Ivtr yu//-
Wn imi 4
Jmii rjt

MUruttlu.

quibas acquiritur fcirntia, qux perturbatio pro-
oenit a fcnfibus,& i qualitatibus interioribus in-
ordinatis; modd prius quim exeat in atdum con-
fidcrandi, oportet remouerc impedimentum ; Sc
fic confocutiue ad remotionem irapcdimenri bt
exitus in a&um confidcrandi. Nec primo modo»
quia infantes ilmiiirer non poliunt medii an. vei
addifocre ficut fenes, propter magnam perturba-
tionem fonfuum interiorum , Sc propter motus
vehementes porentix notritiux, Sc augmentati-
ux : mod6 oportet idos motus repelli, Sc fodari,
vei a calore digerente humiditatem fuperfluam,
vel a virtute morali , Sc fic femper acquiritur
icientia confocutiue ad alios motus. Et dicit
Ariiloteles quod in quietari fit anima lapiens. Sc
prudens, id cd , in quietationc motuum interio-
rum. per quos impediuntur fonfus.

Munifefium R ecapi t ula t , & patet inlitera.

ANNOTATIONES.

* que u/ieruntur , &c. Nota primA»

W dupliciter alterationem fieri ad qualita-
tem. Altero modo per fe primo, fiue immediati.
Altero , per Te, fod non primd , fiue mediate. Vt
alteratio fit per fo ad qualitatem, dux requirun-
tur conditiones : prima vr naturaliter illa alrcra-
tio non poffit fieri , nifi ex contrario eius quali-
tatis , ad quam tendit; .vt frigefa&io ad frigus
ex calore , Sc calefa&to ad calorem ex frigore.
Vndc colligitur alterationis definitio. AUerutit
efi motui <f*i fitri nequit , nifi * contrurio *d tontru-
rium, ellque exidens inter duas qualitares in eo-
dem fubie&o compoflibiies , habe' tque pro rcr-
mino,alterationem,qux ed via ad corruptionem
degenerationem. Secunda conditio, vc qualitas,
qux acquiritur , polii t fo compati cum qualitate
contraria , qux expellitur , quamuis non in gra-
dibus intentis. Quod videtur docere Ariiloteles
j . huiut,(4p.x. text. 19. dicens motum per foelTei
miniis tali ad magis tale. Vnumquodqueenim
magis minufve tale dicitur per fui conrrarij ad-
mixtionem. Vt autem altetatio fit per fo,& pri-
mi , alia requiritur conditio , videlicet quod ita
fit per fe ad illam qualitate, vt non necctlario ali-
qua qualitas prius acquiratur; quo pa&o cale-
facio e 11 per fe primi ad calorem, Sc frigcfa&io
ad frigus; Sc huiufmodi altcrationes funtpro-
priidimcalterariones habentes pro termino qua-
litatem , qux fir via ad generationem , & cor-
ruptionem. Et hoc ed quod ali) dicunt , quid
alteratio proprie. ditta quatitor expoilulat con-
ditiones. Pfima,quid ipfa fit mutatio rcalis fuc-
ccfliua , ita vt fiat mediante conrd&u reali , Sc
Phy fico. Secunda , quid fit dc fubic&o in fubic-
£tum , fiue dc forma pofitiua in formam pofitl-
uam. Tertia, quod fit de forma contraria adliu.s,
& pallui a , in formam contrariam a&iuam ,&
palliuam. Quarta, quid non prxfupponat aliam
qualitatem prius terminare , vel illam mutatio-
nem, vel aliam , fod ipfa per fo , & primo termi-
net illam.

Nota fecundi , in qualitatibas tertix fpeciei
quadruplicem conrrarietatem reperiri. Prima cd
inter primas qualiratcs , vt inter caliditatem , Sc
frigiditatem, ficcitarem,& humiditatem. Secun-
da, inter fecundas qualitates , qux folum oriun-
tur ex mixtione duarum primarum, fciliccr ex ca-
lore.fic frigore, vc inter grauitacem,A: lAiitatern,
raritatem , Sc denfitatem. Tertia cll inter quali-
Sctti9per.Tcm.ll.

. 4»

tates refultanres ex omnibus quatuor primis ; vt
contrarietas colorum, faportmi Sc odorum.Quat-
ta incer qualitates, qux non ex primis, fod ex mo-
tu locali caufantur , vt inter Ionum graucm , Sc
acutum, qui ex corporum collifioue, Sc locali
motu elliciuntur.

Ex his fequitur prim5 , qu6d fi loquamur de
alteracioneper fe primo, Sc immediata , adfolas,
non tamen ad omnes qualitares tertix fpeciei,
edperfoprim6 alteratio. Patet, quia ad qua-
tuor, &!olas primas qualiratcs , cfl per fo primd
alteratio; fod tales quatuor qualitates ad tettiam
pertinent fpeciem qualiratis.&non funi omnes,
qux ad pixdiYlam fpeciem pertinent ; ergo ad
lolas »non tamen ad omnes tertix fpeciei quali-
tates, cll per fe primi alteratio.

Secnndo fequitur , quod fi loquamur de alre-
ratione per fe (abUrahcndo i per fc primo , vel
per fc non primi) ad folas, non tamen ad omnes
tertix fpeciei qualiraies , eft per fo alteratio.
Prima pars probatur , quia ili x dux conditiones
altcrarionis in folis qualitatibus tertix fpeciei
repcriunrur. Secunda pars inde probatur , quia
ad fonos non cil per fo alteratio, quamuis finr
tertix fpeciei ; non enitn cll alteratio nifi vel ad
primas qualitares, vel ad rcfultantescx duabus,
vel ex quatuor primis.

b Secundum iH.u quuliutei non efi per fe motw,
&c. Nota quod ficporcll hxc ratio deduci: For-
ma,vel figura non ed primus terminus alteratio-
nis, fod aliud accidens prius, vc denfitas , aut
raritas , fcd alteratio ell ad qualitatem, qux fic
prunus cius termimis:crgo ad figuram, & for-
mam non cdper fc alteratio.
c In itlu , (jmt aireranrur , fiubieUum denomin* -
tur.Scc. Nota , quod in iliis qualitatibus ed per
fo alteratio , qux prxdicancur de fubic&o alte-
lato fecundum luam vocem , in redo fciliccr, Sc
c contra ; hoc autem in figuris non contingit.
Nam etfi dicamus , homo id frigidus , aut cali-
dus,& calidum ed homo , tamen quando xs.fiue
lignum fic llatua , non dicimus, xs ed llatua,ne*
que datua ed xs , vel lignum , fod dicimus darua
ed xrea, aut lignea.

d /n i/lu, qud Mlterdntur.non dicimtu.Scc. Nota,
quod quando res fit , non dicitut alterari , mo-
dd cum res accipit formam, aut figuram, fit : non
ergo alteratur lecnndum formam . aut figuram:
nam alterari prxfupponit rem perfodiam in fuo
clfe; cum auicm domus acquirit figuram, non
prxfupponimus domum cllc, fcd potius dicimus
tunc fieri domuni, atque adeo non altctatur.
e Ad i Um qualiutei non efi tnortu.Scc. Nora,
audd in prima fpecie omnis habitus, fiue virtus,
luic vitium fit , ed cotum , qux funt ad aliquid,
id ed , confequuntur ex habitudine multorum
inter fo. Quod patet primo in habitibus corpo-
reis , quales funt fanitas , aut xgritudo : fumas
enim confidit in quadam commenfurationc plu-
rium,fcilicct in debita proportione calidi , ficci,
frigidi, & humidi ; xgritudo autem in difpro-
portiones talium ; atque adeo ad has qualitates
non ed per ( e,Sc primo motus, feu alteratio:quia
prius terminatur motus ad illas priores quaii-
tates.fcilicet ad calorem, Sc frigiditatem , Sc c. cx
quarum proportione rcfuliam alix,fcilicet fani-
tas, Sc xgritudo.

A i perfetlionem nenefl, Scc Notu , quod quan-
do dicit Aridor. ad rei pctfo&ioncm non ede
motum, hoc debet intclligi de pcrfe&ione, «jux
M m x cll

412.

<ft determinata , cai fcilicct nihil potcd auferri,
nec addi, manente eadem natura in fpccie; talis
enim , vt refert /Ubertus , & tetigit Commenta-
tor,in indiuilibili confillit , St ad eam non e(l
per fc motus ; ad pcrfe&ioncs autem indetermi-
naras.ficut funr magnum, paruuin, multum, pau-
cum , bene pOtell Heri motus per fe , ficut patet
in Prxdicamentis : vbilimiluer dicitur , quid
aliqua: funt quantitates determinate ad rnum,
ficut bicubitum ,tricubitum;alix funt indeter-
minate ad vnum , ftcut magnum, paruum , mul-
tum. paucum.

/»f.T T/4" f ^>ra euim Pr0^4tttne notandum. Nota , quid
ttnfiftl”! virrus moralis , verbi gratia, fortitudo, aur mife-
ricordia.dat in hoc, quid temperat padiones, 8c
confcquitur ad abieftionem talium pafEonum;
quare per fc ad illam non cd alrerario. Tum
etiam, quia vittus huiufmoJi dat in mitigatione
paflionuni fenfus, quibus compofitis,& pacatis,
confcquitur virtus; Bc fimi liter ex excctlu paf-
fionum infurgir virium ; habent fe igitur virtus.
Si vitium in anima , ficut fanitas , & egritudo in
corpore. Sicut enim fanitas refulrat ex debita
proportione humorum , ad quos ed altrratio,&
egritudo ex indebita proportione humorum, ita
virtus confurgit ex debita fcdationc,& mitiga-
tione pafEonum; & vitium cx immoderato ex-
ccfiu pafEonum.

AJMitm g . 'proh At, quod ad habitm inteUellualti,&c. No-
ta* tunc non «Iwrtrio, quando qualitas
t/tu». qui acquiritur, non immediate acquiritur, nifi

aliquo prius acquifiro.quid prius acquifitam fic
terminus alrcrationis : modo fcientia fiuc habi-
tualis, fiue aftuali* non primi acquiritur , nifi
aliquo rennino alrcrationis prius habito : intel-
lectus enim non alteratur primo i primo alteran-
te, fcilicct abobic&o cxtrinfcco; talenamque
prius inoucr fenfum per fpecies fcnfibilcs ,& fic
fenfus alteratur ; intellectus veri non ; ad fcien-
tiam igitur non ed altcratio.

^ j Et ii arguas , quod in hoc fcquercrur feientias

efTc nobis innatas, & quod nodrum/fciVe noncf-
fet nifi priteritorum reminifei, ficut dixit Plato,
contra quem ed Aridotclcs i. Pofl.ttxt. i. Bc j.
de Anima, text. 14. Dico, quod receptiuum alicu-
ius receptibilis pored fc habere tripliciter ad il-
Rntftiuum receptibile. Vnomodo potcd fe habere in
:* h 1* vliima difpofitione ad receptibile fine impedi-
ar» tnolui- inento.nec in fe, nec in alio : Bc tunc receptiuum
ttz rrfpiiht jn pcr prxlcntiam proximi adtiui , vtacr
ffttft Uu. |ucuus pcr pixfcnriam luminis; ed enim in pro-
xima diipofiiionc ad receptionem illius. Secun-
do modo pored fe habere receptiuum ad recepti-
bile fic, quid ed indifpofitum pcr indifpofiiio-
nem contrariam receptibili : & tunc antequam
recipiat, ncccfiariuincd, vt pcralterationcmdif-
ponatur: iicut materia exidens fub forma acris,
nccetfarib habet difponi antequam recipiat for-
mam aqux, rei alterius clementi. Tertio modo
potcd fc habere receptiuum in vltima difpofitio-
ne ad formam fine impedimento proprio; fcd ed
impedimentum inaltero, mediante quo opor-
tet ipfum recipere formam : ideo impedimento
reinoro , receptiuum fit in a&u per potentiam
receptibilis , Bc folum fit mutatio in illo , in quo
erat impedimentum , fictu domus illuminatur
pet apertionem fenedrx, fine mutatione fa&a in
aere , fcd folim pcr amotionem impedimenti:
St ido tertio modo inrcllettus noder fc habet ad
fcicntiatn , quia quantum ed defc, cd in vltima

Lib. VII. Phyficorum.

difpofirione ad receptionem fcientic , & fpecic-
rum intelligibilium ; fed quando impeditur,
propter iudifpofitionem partis fenficiux, in qua
oportet cfie motum , vt ipfa difponatur , fed ei
difpofita,& phantafmatibus determinate in ea
receptis virtute luminis intclle&us agentis , fta-
cim finealteratione fpecics intelligtbilis rrprz-
fcnratiua illorum phancafmacumed przfens in-
tcllc&ui poflibili ; 6c fic inrelledhis efficitur
feiens, atque ira non fequicur.quid feientii fint
nobis a principio concreati , vt dicebar Plato.
Sed contra hoc videtur eiTc A tiftorclcs.qui dicir,
quod anima fic feiens , Bc prudens maxime in

J|uiefccndo ; non ergo pcr motum potentiarnm
cnfitiuarum. Refpondeo, & dico, quid animam
quiefeere in partibus fenfitinis potcd c(Tc dupli-
citer : vno modo, quid quiefeae ab occupationi-
bus exterioribus , & pafEonibus partis appetiti-
uz, pura concupifcibilis, Bc irafcibilis; alio mo-
do , quod virtutes fenfiriux non moucantor ab
obieris , de quibus fcicntiatn capimus. Piimo
modo loquitur Aridotclcs, cum dicit , in quie-
fcendo fit anima prudens, & feiens; fecundo mo-
do non.

IV.

Qj/ A S T I O

Vtrum filum ad qualitatem de tertia fic-
cie Qualitatis fit per fi motui l

Ar iftor. <■*/>. j . uxt. 14. Aurcrocs , Thfmirtiui, Simplicior,
«£iV.D.Thom./*0 3 (j? quajl.vmtM de vtrtmtibiu art.ll.
Albet. tr*n. 1. mp.\ Mayton. 1. Pkyfittn txpofit. ttxim 1.
GjnHatien. qmedl.9 qutjl. 7. Conimbric 7. Pbyfit.top .j.
quaji.vni/ a. Complutcfl t.Ruuiut in expo-

m. t»p. j. (jy quaft.vmc* Roccur fumma ytop.i. <$> 7.4.
Vide citito» hb. J. quxjl.y

* Rcvitvr quid non;quia in aliis fpe-
KSyciebus Qualitatis cd pcr fe contrarie-
tas : igitur fecundum alias fpccies Qua-
litatis ed per fe motus. Confequentiatcnet pcr
Aridotclemi«»y?*7- qui pcr hoc probat, qu6d fe-
cundam qualitates de tertia fpccie,fit per fe mo-
rus Et Antecedens parct.primi de pt ima fpccie
qualitatisrquia fanitas, & xgriiudocorrariantur.
Iccm.dc quarta fpccie, quia rc£tum,& curuu con-
tranantur; fimilircr turpitudo, Bc pulchritudo.

Secundo, quia fecundum illas fpccies cd per fe
motus,in quibus inucnitur rcfidcntia.conrrarie-
tas,& didant ia terminorum, fecundum quas po-
ted ede fuccefEo in motu ab vno termino ad re-
liquum ; fcd fic cd de qualitatibus aliis i rertia
fpccie:nam de virtute in vitium, aut e contra, non
potcd fieri mutatio Cubita : irnmo ed ibi redden-
tia , Sc didamia terminorum, fecundum quased
fuccefEo.

Tertio, fi ad qualitates de tertia fpccie Quali-
tatis cfTct motus,& no ad alias.hoc cfTct pro tan-
to: quia qyalitares de aliis fpecicbus.funt ad ali-
quid ; fed hoc non obdat: ergo, flcc.Maior patet
per Aridotclcm.qui adignar illam caufam,& mi-
nor cd etiam nota pcr Aridorclcm in Prxdica-
mentis ,diuer forum generum, & non fubalternatint
pof torum, &c.

Quartb.quia fecundam caliditarem, & frigi-
ditatem ed pcr fc motus; fedealiditas , Sc frigi-
ditas funt de prima fpccie qualitatis , vt ponit
Aridorc^» in Prxdicamcmis : ergo, &c.

Quinti, quia fanatio,& do^lrinatio funt qni-
dam motus ,& tamen funt fccundim qualitates

de

Quasftio I V

alifyit tribai
puda iiiita*

rffi dr fridi-
tamitt fM«

litati.

ifttiti qua-
Iasii **»-
mds dijlin-
pualwr.

deprimi fpecie ; igitur fecundum qualitates dc
prima fpccie cA perfe motus. Maior poter in j.
hai>nt t*xt. • x. vbi Aci Aotclcs numerat iAa tnter
genera mutationum. Er minoi patet , quia fani-
rat , Sc doArina, fecundum quas funt illi motus,
funt de prima fpecie.

Sexto , quia in x. bnim , ejuaH. j. diAum fuit,
quid figura non cA res diAinAa i re figuiata;
fcd ad albedinem, qux cA figura, cA per le mo-
tus i igitur ad figuratn eA per fc motus \Sc per
confequens ad qualitatem de quarta fpccie*

Oppofitum arguitur per AriAotelcm iniffaj.
ttxt. indr.ln quxAione primo videbitur, qu?
funt ilia.qu? pertinent ad Prxdicamentum Qua-
litatis. Secundo qualiter ab inuicem diAinguan-
tur fpecies Qualiratis;& tertib quare in vna illa-
rum fpecierum dicitur cfTe motus, & non in alia.

Quantum ad primum, notandum, quod tripli-
citer aliquis tetminus dicitur dc Prxdicamento
Qualitatis. Vno modo , quia eA prxdicabilis de
prima fubAantia in quale , Sc per ipfum potcA
refpondcri conucnicmer adquxAionem dc pri-
ma fubAantia quaerentem , quale eA Uoc : Sc iAo
modo pertinent ad Prxdicamentum Qualitatis
termini concreti ; vt album, Sc nigrum.

Secundo modo pertinent ad Prxdicamentum
Qualitatis abAraAa huiufecmodi concretorum;
vt albedo , nigredo. Tertio modo termini fupe-
riores prxdicabiies in quid dc huiufmodi con-
cretis,velabAra^is ; Sc Ac ad Prxdicamentum
Qualitatis fpcAanc huiufcemodi termini, quale,
qualitas, & huiufmodijvndc pcriAum terminum
qn ale non refpondetur ad quxAionem, qualis cft
homo , fcd iara quando queritur , hoc lupponi-
tur.Quarto modo potcA addi, quod termini pri-
uaciui.fcilicet, qui priuatfue opponuntur buiuf-
modi terminis pofitiais , pertinent ad Prxdica-
mentum Qualitatis iAo quarto modo; vt iAi ter-
mini, cxcuin, furdum tcncbrofum,& couAmiles:
& confundis diAinAio potcA fieri de aliis Prx-
dicamenris:& hoc dc primo.

Quantum ad fecundum, notandum.qubd fpe-
cies » Qualitatis non diAinguuntur fecundum
rationes quiditatiuas , a quibus fumuntur, fcd
diAinguuntur penes diuerlos modos, & proprie-
tates attributas quandoque qualibus eiulJcm
fpeciei fpecialiffimz. Et (1 quxratur, b qnx funt
illx proprietates ? Dico, qubd funt iAx:fi aliquis
terminus fupponat pro qualitate , qux per fc , &
proprie nata eA immutare fenfum ; tunc , fi ille
terminus fit fumptus ab illa ratione , fecundum
hoc pertinet ad tertiam fpeciem Qualitatis. Se-
cundb, omnes termini, qui appeopriate dicuntur
de qualitatibus, vt de numeris, & magnitudini-
bus , pertinent ad quartam fpeciem Qualitatis,
vt par , impar , rcAum , curuum , Sc huiufmodi.
Tertii illi termini pertinent ad primam , vel fe-
cundam fpeciem Qualitatis, qui fupponunrpro
qualitatibus , qux funt virtutes , vel vitia fubic-
Aoruro , in quibus funt , ita quod difponanr vel
inclinent ad bene, vel nulc opetandum;tunc ter-
mini fignificantes qualitates, fumpti ab iAa ra-
tione, funt de prima fpecie Qualitatis, vel defe-
cunda.diffcrenter tamen, quia fi huiufmodi qua-
litas acquifita fit poA generationem, tunc perti-
net ad primam fpeciem : fcd fi innata fit a gene-
xatione, tunc pertinet ad fecundam.

Ex quibus (equitur, qubd eadem qualitas nu-
mero cA in tertia fpccie Qualitatis , Sc cum hoc
in prima. Nam caliditas fecundum quid cA na-
Scati aper. Tam. / /.

4 n

ta immutare fenfum , cft de tertia fpecie ; fed
fecundum quod fuum fubicAum difponitur
per ipfam ad bene operandum , vel malc.fccun-
diim hoc pertinet ad primam fpccicm ; & fecun-
dum hoc vocatur alio nomine, vt finitas, vel
xgritudo: 5c fi fit innata , vt caliditas in igne,
tunc vocatur naturalis potentia. Sccundb fequi-
tur.quod ratio, 1 qua fumuntur termini dc pri-
ma fpccie Qualitatis, dc dc fecunda, includunt in
fe quofdamtefpeAus, fcilicet ad fua fubieAa, Sc
ad operationes fuotum fubieAorum: vetbi gra-
tia, eadem, vel confimilis caliditas in gradu, quo
cft fanitas in corde , eft xgricudoin alio mem-
bro.vt in cerebro , Sc per confequens inclinarer
ad ben6 operandum in vno . Sc male operandum
in alio ; Sc fecundum hoc vocaretur diuctfis no-
minibus: quod non cflctnifi huiufmodi nomina
includerent diuerfos rcfpcAus , fcilicet ad fubic-
Aa qualitatum , dc quibus dicuntur.de ad opera-
tiones huiufmodi fubieAorum. Tertib.fcqimur,
qu6d ad qualitates dc prima , vel fecunda fpecie
eA per fe roorus.quemadmodum ad filas dc tertia,
quia funt exdem qualitates, dc hxc de fccunJo.

Quantum ad tertium, fcilicet quare ad quali-
tates dc tertia fpccie dicitur efie per fe motus, &c
non ad alias ; cim tamen fint exdem qualitates?
Refpondetur ,qu6d Ari Aotclcs i»»)?® y.trxt. 10.
tangit duas caufas,quate ad aliquam fpccicm
non fit per fc motus. Prima caufa cA iAa , quia
propter ilium motum non de neceffitate muta-
tur rcfponfio per terminos de illa fpecie, licet
quandoque huiufmodi termini mutentur i vt pa-
tet in exemplo i quia propter motum localem
dc ncccllitacc mutatur rcfponfio de mobili per
terminos de genere vbi ; dc ideb dicimus , qudd
ad vbi eA per le motus : fed quia propter motum
localem non de neccflitatc mutatur rcfponfio
per terminos dc genere Ad aliquid t licet quan-
doque accidat illos mutati ; idc£> dicimus , quod
ad aliquid noneA per fe motus.

Ita fimiliicr in propofito, quia fecundum mo-
tum alterarionis dc neceffitate mutatur relpon-

fio terminorum dc tertia fpecic.vt pet calcfaAio-
nem dicimus, qudd cA calidum , quod priiis erat
frigidum; fcd per calefaAionem non dc ncceffi-
tate mutatur rcfponfio terminorum dc pt ima.vel
fecunda fpccie , licit quandoque accidat ; vetbi
gratia , quandoque accidit , quod caliditas , qux
prius fuit fanitas, nunc eA xgritudo : quia fotti
magis intenfa; fed hoc non cA de neceffitate:
quia fi illa caliditas fuiflet in lapide , nec fuiftec
fanitas, nec xgritudo.

Secunda caufa quam Arifiotelcsrt.vM7.tangir,
cA iAaiquia ad illa difpofitioncm.qux immedia-
te prouenit a motore, dicitur effe proprie motus,
vt ad calidiratcm cA calefactio ; fcd ad illam, qux
mediate prouenit , Sc confecutioc non eA ner fc
motus, vt ad raritatem, vel albedinem ; & nc fe-
cundum iAum modum loquendi ad nullam qua-
litatem fecundam cAcr per fc morus, fcd b/me ad
primam;5c fic patet quare fecundum aliquih^fpc-
cies Qualitatis dicitur ede per fe alterat io, Sc hoc
non fecundum alias. Sc hoc dc tertio.

Ad rationes. Ad primam dico , qubd hoc non
fufficit.fcd requiritur cum hoc, qu&d termini de
illa fpecie de neceffitate varientur propter illum
motum : Sc licet quandoque accidar illos termi-
nos variari , cum tamen non fit de neceffitate,
non oportet quod ad illam fpeciem fic per fc mo-
tus. Eodem modo ad fecundam.

Mm 3 Ad

414 Lib. V 1 1. Phyficorum

Ad tertiam dico, quod hoc eft, quia non de
neecffitate immutantur termini de fubic&ts,qux
alterantur fecundum qualitates , quas illi termi-
ni fignificant : quia vt ifte terminus faniisu
fuppotuc pro caliditate , vel etiam ifte terminus
naturalis potentia , non oportet , licet fubicdum
calefiat , vel frigefut , qu6d huiufioodi nomen
mucerur.

Ad quartam, fccundim caliditatcm, &c. con-
cedo i Si ite concedunt cft, quod fecundum qua-
litates de prima fpccic fit per fe morus i non ta-
men fub illa ratione, qua funt de prima fpccic;
fcd fub ratione , qua fune de tertia fpecie.

Ad quintam , concedo , quod fanatio , & do-
Armario funt quidain motus , fcd tamen fanatio
non cft per fe motus ad fanitatem , fcd ad calidi-
urem, vel frigiditatem. Item , diceretur ,qu6d
do&rinatio non eft proprie motus, eo qu5dfit
confccuriuc ad alios motus.

Ad (exeam, di&um eft in quxftionc.

ANNOTATIONES.

* P Pectes Qualitatis non diftinguttnt , &c. Nota,

t3quod Scotus in Pradicamentu , cap. de Qua-
litate, quefl. 1 .dicit, qubd Ariftotcles non aflignat
fpecies Qualitatis , fcd modos. Nam illae qua-
tuor fpecies non funt fubalrernx : quia deuullis
duabus carum poteft vere dici , quod quicquid
eft tn vna,cft in alia , vel i conuerfo ; fi ergo illae
eflent fpecies , non eflent fubaltcrnx ; at fpecies
non fubalternx dc fc inuicem prx dicari cft im-
poffibile ; modd has poflibile cft prxdicari de
eodem : quia poflibile eft eandem qualitatem
cilcmialiter efle radicatam in fubie&o, & ita
habitum , Sc e(Tc principium naturale faciliter
operandi , vel non faciliter, Sc per confcquens in
fecunda fpecie; & efle perfe obic&um fenfus,
atque adei in tertia. Non aflignat ergo Arifto-
telcs fpecies Qualitatis, fcd modos ,quod patet
fer litteram eius. Nam antequam enumeret il-
las, dicit , Qualitas enim ejl torum, que multipliciter
dicuntur , id cft, multis modis; & in fine his enu-
meratis , dicit: Et fortaffe quidem alij apparent
qualitatis medi ,fed qui maxime dicuntur hi funt. Eft
autem differentia inter Ipcciem , & modum;
quia fpecies fuper illud, cuius cft, addit differen-
tiam cfTcmialem, modus verd differentiam acci-
dentalem ; & ita ifti modi dicunt diuerfam ha-
bitudinem qualitatis ad fubicAum , penes hoc,
quod eft cfTc permanens , vel non ; efle a natura,
vel non ; cfTc fenfibile, vel non ; qux tamen om-
nia non variant qualitatem clfcntialitcr , quia
omnes iftx habitudines , vel pluiespofTuntclTc
in eadem qualitate fecundum eflentiam. Hanc
eandem fent entiam habet Scotus in 4. difttnft. 6.
quef}. 10 .fiblitt.N. $. Sed hoc non valet, x bi ha-
bet hxc vetba : Secundum veritatem illa diuijio
Qualitates in quatutr fpecies non efl proprie generis
in fpecies , fed efl tantum fecundum quofidam modos
diuerfos consternentes diuerfis qualitatibus ; & forte
eidem qualitati in fi fecundum effentiam pojfint com-
petereplures modi , qui ponuntur in diuerfis qualitati-
hus. Hxc Scotus.

h Et fi queratur qua funt illa proprietates , &C.
Nota, qti6d modus Qualitatis fumi poteft , vel
in ordine ad naturam fubicdlt,aut in ordine ad
eius quantitatem; fi fumatur in ordine ad natu-
ram lubie&i , fpc&at ad primam fpccicm Quali-
tatis: verbi gratia , quia perfedtio animalis iu

quantum animal , confiftu in vita ; fanita* , qux
cft modus animalis ad illam rem confcruandam,
pertinet ad primam fpccicm Qualitatis. Item,
quia vita hominis in quantum homo , confidit
in operari fecundum rationem, habitus intclle-
Aus , Sc voluntatis, qui funt feientiarum , Sc vir-
tutum, fpcAant etiam ad hanc fpecietn ; & etiam
contraria virtutum , vt vitia , quoniam contra-
riorum eadem cft difciplina. Si ver6 modus. qua-
litatis conlidcrctur quantum ad operationem,
aut modus eft fecundum principium faciliter
operandi , Sc fic eft fecunda fpccics Qualitatis,
qux cft naturalis potentia , Si impotentia. Ob-
ferua tamen maximum efle difetimen inter Sco-
tum , Sc D. Thomam , iftius , illiufque fcholam,
quoad hanc fpccicm inrclligcndani. Thomiftx
namque occauonem vetborum Ariftotclis pu-
tant omnes naturales potentias , & proprias paf-
fiones cflc huius fccundx fpccici Qualitatis,
quod tamen longe cft i veritate : ponitur enim
uxlibcr propria paflio reduAiue in eodem Prx-
icamenro fui fubieAi. Scoti tamen doArinam
fequentes , duplicem diftinguimus , naturalem
potentiam , Sc impotentiam. Naturalis poten-
tia primo modo , cft illa , qua quii fimpiietter
poteft operari , vt potentia fcnfitiua vifus , vel
auditus ; vel potentia intcllcAiua, vt intcllcAui,
Sc proprix pafliones, vt rifibihtas ; Sc fic non lo-
quitur Ariftotcles in prxdicamento Qualitatis
dc potentia naturali.

Secundo modo dicitur dc potentia naturali
habilitas, difpofitio , feu promptitudo exiftens
in nobis a natura , per quam fumus habiles , Sc
prompti ad aliquid faciendum, vel inhabiles , Sc
iudifpofiti ; & hoc modo loquitur Ariftotcles de
potentia Sc impotentia naturali, qux facit fecun-
dam fpccicm Qualitatis, qux in hoc differt a
prima fpccic, quia ratio formalis primx fpccici
cft bene, vel male difponcrc fubieAum in ordine
ad naturam eius. Ratio verd formalis naturalis
potentix, qux eft in fecunda fpccic, cft cllc prin-
cipium operandi , abiit ahendo a bene , vd mali
difponcrc fubieAum ; quia bcnc,vcl male difpo-
ncrc fubieAum dicir conucnicntum , Sc difeon-
uenientiam naturx fubieAi; ideo ea qux ponun-
tur iu fecundo modo Qualitati*, iion dicunt hanc
conuenicntiam , vel difeonuenientiam. Aut ter-
tii , confidcratur modus Qualitatis fccundiim
terminum operationis, qux cft qualitas proda-
Aa per asionem , vt calor, frigus , & alia id ge-
nus ; & fic fpcAar ad tertium moduin Qualita-
tis, qui cft paflio , & poflibilis qualitas ; aut po-
ftremo qualitas cft modus fubftantix, quantum
ad eius quantitatem ; & fic eft forma , & figura;
forma qux cft exterior cfltgics , qux eft termi-
nus quantitatis iu quantum fubicAiuccft in ali-
quo corpore, fine illa fit naturalis, vt forma
humana, fiuc artificialis , vt forma domus ; fi-
gura vero vt quantitas Mathematica feparata a
corpore naturali , vt figura triangularis, qua-
drangularis, circularis, &c.Obfcrua tamen, qu6d
figura non folum accipitur pro quantitatibus
continuis , vt pro triangulo , aut quadrangulo;
fcd etiam pro quantitatibus difcrctis, vt pronu-
mero fenario, aut denario. Nam quemadmodum
triangulus cft figura plana tribus lineis claufa,
ita noucnarius numerus cft figura triangularis;
conllat enim cx rer tribus , qux tria rer habent
fc iu uoitcnario , ficut tria latera in triangulo,
& quauiuis noucnarius abfolutc ponatur i»
Prxdica

Sttuulk

fflrutu , (j
iKfttnui*

•fidupu.

8.

SrtnAfc.
,U, ^

fMw-

J' tfr ai
frma

i

9-

Tttt.U.

An mnu
mtm mai

futklu.

10.

Totix.

Tatij.

r.

\f*

Qusftio IV.

4»?

ftxdicamenro Quantitatis unquam fpecics il-
lius. illa tamen compoEtio triangularis , qux re-
fultat ex imitatibus , ponitur in quarta lpccic
Qualitatis fub figura.

EXPOSITIO TEXTVS.

DMitsbit i suttm slitjuu. Ifte efl fecundus
rradhtus huius leptimi , in quo Philofo-
phus determinat dc comparatione motuum : Bc
diuiditur in tria capitula. In primo capitulo po-
nit conditiones comparabilium. In fecundo
o/lendit,qai motus quibus moribus fint compa-
rabiles. Et in tertio determinat dc comparatio-
ne motuum ad motores. Secundum ibi:5rr & cir-
es motum. Tertium ibi : Quonism suttm mouens.
Primum capitulum diuiditur:quia primd propo-
nit quxitiones.Secundd, arguit ad partes. Ec rcr-
ti6 determinat veritatem. Secunda ibi : Si igitur
omnu.Te rtia ibi : Sed quocumque. Dubitatio, quam
mouct.cfl illa. Virum omnis motus omni motui
Ec comparabilis?

Si igitur omnu. Hic arguit ad quxflionem&
primo ad partem ncgatiuam.Secundd ad affirma-
riuam;& tertio regreditur ad negatiuam. Secun-
da ibi : In circulo sut em. Tertia ibi : At vero.Vumb
probat duabus rationibus > quod non omnis mo-
tus motui efl comparabiiis:quia E Ec,tunc fcque-
recur qudd motus circulatis efTct comparabilis
motui te&o;confcqucnscft falfumrqaia linea cir-
cularis , Bc linea re&a non funt ad inuicem com-
parabiles; quia non pofTunt Ebi inuicem fuppo-
ni,6c fuperponi;& quod fuperpoErioncm cogno-
uifli, quantum vna efl maior alia.

Amplius slttratio. Secunda ratio efl ifla ; E om-
nes motus cfTent ad inuicem comparabiles , tunc
Icqucrctur quod motus localis , Bc alterationis
efletir ad inuicem comparabiles ; confcqucns efl
falfum:quia pallio, fecunddm quan efl alteratio,
Bc magnitudo , fecundum quam efl motus loca-
lis, non fune ad intricem menfurabiles : quia ex-
tendo non menfurarur per intenfionetn , nec e
contra.

In circulo i suttm. Hic probat qudd omnes
motus funt ad inuicem comparabiles •, & hoc
dupliciter : prirad fi non omnes motus cfTent ad
inuicem comparabiles, hoc maxime efler de mo-
tu re£to& circulari ; fed motus rettus , Bc motus
circularis funt ad inuicem comparabiles : quia
motus circularis efl velocior motu rc&o : verbi
b gratia , E vnus

inotor mouerctur
per chordam mo-
tu rc&o ; Se alius
per arcum motu
I circulari ; tuncil-
i lud , quod mone-

tur per arcu,mo-
uetur velocius per

definitionem velocioris \ quia in eodem tempore
plus pcrtranEr.

Amplius i nihil differt. Secunda ratio, quia ali-
quis diceret , quod licet motus circularis Et ve-
locior motu rc&o, tamen impoflibile efl qudd Ec
xque velox. Sed contr i arguitur, probando, quod
motus re&us,& circularis funt comparabiles fe-
cundum velocitatem , ita vt fine xque veloces:
quia vbi efl dare maius,& minus, ibi cll dare me-
dium , Bc zquale ; fed vno motu redo efl dare
circularem vnurn velociorem , Bc alium tardio-

rem: igitur efl inuenire aliquem xque velocem.

At vero 4 fi funt. Hic regreditur ad proban- Text.»4.
dum , qudd non omnis motus omni motui efl
comparabilis • Bc repetit eandem rationem , qux
prius fa&afuir.

Sed quocumque non funt. Hic Atiflotelcs ponit **•
conditiones comparabiliumrquia habitis condi- ComJttiomt
ciombus comparabilium fnluctur dubitatio in
alio capite ; Bc primo probat, quod comparabilia
debenr cfTc vmuoca. Secundd probat quid re-
quiritur vniuocario fccunddm fpeciem fpecialif-
fimam.irart non fufliciac vniuocatio fecundum
genus, ibi : Non igitur. Item probat , fecundo fa-
cit obie&ioncm, ibi : An primum : Bc tertii ponit
fecundam rationem ad probandu concluEonem,
ibi : Quonism propter. Pvo prima patre notandum,
quid aJ comparationem requiruntur tria. Pri-
mi,illa duo, quorum vnum alteri comparatur; Bc
tertii, illud in quo Ec comparatio ; Bc illud debet
recipere comparationem , ita vt poflit prxdicaii
cum illis aducrbhs msgu , Bc minus. Vult igitur
Ariflorclct probare, quod illud,in quo Et compa-
ratio vilius ad alterum , debet dici vniuocc dc
quolibet illorum ; Bc ifla concludo probatur:
quia ftylus , & vox non comparantur ad inuicem
in acutie ; fed flylus,& cultellus bene comparan-
tur^ non propter aliam rationem, niE quia acu-
tum dicitur vniuocc de llylo,&cultcllo:fcd dici- “**w
tur xquiuoce dc fly lo,& voce:igitur ad hoc, quod
aliquorum Et comparatio in aliquo tertio, requi-
ritur,qudd illud rertium dicatur de quolibet illo-
rum vniuocc.

Ad primum f quidem. Hicobiicit contra ratio- Tcn.i y.
nem : quia acr, Bc aqua comparantur ad inuicem,
fecundum multum, & paucum , Bc fecundum du-
plum , Bc dimidium ; quia dicimus , qudd acr efl
duplus, aqua efl dupla , Bc hoc fecundum eandem
racioncm:quia fecundum rationem, qux efl pro-
portio duorum aJ vnum ; Bc tainen videtur, qudd
ifla non debent ad inuicem comparari. Rcfpon-
dctur,qudd acr, Bc aqua comparantur ad inuicem
fecundum cxtenEoncin.Tunc fecundum hoc, du-
plum , Bc dimidium pofTunt dici dc eis vniuocc,
quia acr porcfl efle duplo magis exteufus , quam
aqua. Item, E comparentur fecundum multitudi-
nem nurerix : quia acr Bc aqua conucmunt in
calem materia ; ided pofTunt commenfurari fe-
cundum multum, & paucum ; fed E commenfti-
rentur ad inuicem fecundum fuas rationes fub-
flant ialcr,& formales, tunc non efl proprie com-
paratiorquiain hoc non conucniont acr,& aqua.

Et E de eis quantum ad hoc dicatur duplum, hoc
efl xquiuoce:& quando dicitur.qudd duplum di-
citur fecundum eandem rationem, qur fcilicct efl
proportio duorum ad vnum. Kcfpondrtur qudd
Ecuc i fle terminus duplum efl xqmuocus ; ita ifti
termini proportio duorum sd vnum.

Qupnism propter. Hic ponit fecundam rationem j

ad concluEoncinrquia aliqua funt compatabiha,

Bc aliqua non; Bc non efl ratio, niE quia deipfis
aliquid dicitur vniuocc, Bc aliquid xquiuoic:igi-
tnr in hoc non funt aliqua comparabilia , quod
dicitur de cis xquiuoce. Ad iflud refpondehac
Piaro , ibi : An quis funt , dicens , qudd aliunde
prouenir diuerfitas : quia dicebat , qudd qualita-
tes qux funt in fubic&o ciufdem rationi». funt ad
inuicem comparabiles, vt albedo Socratis alhcdi-
ni Platonis; fed qux funt in fubic&is diucifanun
rationum non ; Bc idcb , quia p:imum fobucliim
acutici m voce cll alterius rationis i primo
M m 4 fubiedo

*T 1

416

Lib. V 1 1. Phyficorum

t'

Ev

h

fui i edo acu (ici in cultello;ideo i fla non fune ad
inuiccni comparabilia. Sed contra illam lolutio-
nem obruitur : quia fi fic, fcquitur quod omnia
cflenr ad inuicctn comparabilia, quia omnia fune
in fubielto ciufdem rationis , fciliccr in materia
prima. Secundo , quia in fubicdtis diucrfarum ra-
tionum eft difpofitio eiufdcm rationis ; ideo non
obftanre diucrliiate fubieltoruin fecundum ipe-
ciem, adhuc poteft fieri comparatio diipofitio-
num.qux funt in illis fubic&is.

Nontft trgo comptrdbilt. Hic ponit fecundam
conelufionem i ad hoc quod aliqua finr compa-
rabilia in aliquo,non fumcir , quod illud tertium
dicatur de illis vniuocc.lcd rcqiiiritur.quid illud
renium fit fpecics fpccialiflima , & non genus.
Quod paret exemplariter : quia non compara-
mus aliqua ad inuicem fecundum coloratum,
fc d fecundum album fc nigrum : fc caufa huius
eft, quia huiufmodi genera non recipiunt compa-
rationem.

Qjr i STIO V.

Ferum tjujchbct res cuilibet rei fit
comparubilu.

Arirtor. **p. 4- ttxt si. Tbemift. Simplic.Alciand. ibiJrm.
Aurnoct (tmm tt.D.Thom.Jtd.?. Alberi- tratt.i.tMf.t.
Mayron.7. Phfit.fArtk.x. Conimbr in ttptfit.tnf. 4.
Ruumi tiid. ejtuft.ynicM. R oecus [nmm* 4. eat. 1. ty
j.

^Rcvitvr primi quid uontpei Ari-
floiclcm iti ifi», 7. trnO .} .text.i 1. qui di-
rir.quid non omnis motus omni motui
ell comparabilis.

Secundo per Commentatorem ibidem, qui di-
cit , quid linea reda non eft comparabilis linex
curua»

Tertii, quia tempus non eft comparabile li-
ne*,nec angulus longitudini : igitur non quodli-
bet cuiliber eft comparabile. Confequentia eft
nota j fc antecedens probatur , quia eflet locutio
abufiua dicere, quod linea eft longior iftodie,vel
quod angulus eft maior ifto corpore.

' Quarti, infiniti ad finitum non eft proportio:
igirur non quodlibet cuilibet eft comparabile.
Probatur antecedens per Comment. ybniu4,Cem.

3 1 .&40. vbi dicit, quod duo infinita nullo modo
funt ad inuicem comparabilia, quia nec vnumcft
maius reliquo, nec tninus.nec xquale.

Quinti , non omnia funt eiufdcm fpcciei fpe-
cialiUim.r : igirur non omnia funt ad inuicem
comparabilia. Antecedens eft notum ; fcconfe-
quentia pcobatui.quia ptoporcio,qux eft princi-
pali (fima comparatio, eft Juarum quantitatum
eiiifdem generis vnius ad alrcram certa relatio in
quantitate; fc per confequcns ,ad hoc quod ali-
qua finr proportionalia, vc) compatabilia, requi-
ritur quod fint eiufdcm generis.

$exti,aliqua Ium dc quibus nihil dicicur vni-
nocetigitur illa non funt ad inuicem comparabi-
lia. Confequentia trnet per Ariftorclcm*»ijfo,7.
rrjt7.14.quia dicit, quid ad hoc quod aliqua com-
parent m in aliquo, oportet quid illud dicatur de
illis vniuocc : fc antecedens apparer , q jia njhil
dicitur vuiuocc de fub liantia , & aco dent e , ncc
etiam dc Deo & iilis inferioribus.

Oppofitum arguitur ; quia fubftant ia eft com-
parabilis accidenti, fc L>eus,fc irta inferiora funt

inuicem: comparabili. : igitur quodlibet cuilibet
alteri.c/l comparabile. Confequentia lener.qnia
dciftis miniis vidctur.qubd lini comparabilia ad
inuicem, quam de aliquibus ains. Antecedens ap-
paret , quia fubftamia eft nobilior . di perfeflior
accidente natura.rempore.flc dcfinitione.rr paret
r.Mtiupb.ttxt.p. Item Deus eft nobilior, Scper-
fcCtioi iliis inferioribus ; & fic patet , quid ifta
funt ad inuicem comparabilia , in perfcdionc.Se
nobilitare.

In quxftione primi videbitur quid ell compa- niuifi, p
ratio , qux requiruntur ad hoc quid aliqua fine A****,
comparabilia ad inuicem.Sccundi,vidcbiiur,qu$
funt ad inuicem cotnparabilia.Et tertii dcdiocr-
fis modis comparandi aliqua ad inuicem.

Quantum ad primum , notandum quid com-
paralio eft duarum rerum habitudo ad inuicctn,
vel collatio in aliquo. Ex quo fequitur , quid ad
comparationem tria requiruntur, videlicet illud
quo J comparatur. Secundo illud cui fit compa-
ratio ; fc tertio illud in quo comparantur. Sed
contra hoc obiicitur, quia nihil idem eft in quo-
libet diuerforum:igirur non eft aliquod tertium,
in quo aliqua comparentur. Confequentia nota
eft, & fimilirer antecedens { quia impoffibile eft,
quid fit in diuerfis locis. Secundi, quia eadem res
quandoque comparatur fibiipfi : igitur ad com-
parationem non rcquirunturduo.quoium vmim
cll illud, quod comparatur, fc reliquum illud, cui
fir co.npaiatio.Confequentin nora eft : fc proba-
tur antecedens, quia dicimus quid Socrares eft
albior, qnlm fuerit heri. Tertio , illa tria qux tu
ponis, non fuffiriunt ad comparationem , immi
vitii requiritur comparam.vt intelle&us. Quar-
ti , vt vi Jerur , ifta quxftio eft omnino imprrti-
nens, quia hic non determinatur de comparatio-
ne entium in generali , fedprxciscdccompara-
rionc moruum in velocitate.

RefpondenmAd primuin.concedoanrecedens, j.

& negatur confequentia ; quia ad hoc quid ali-
qua comparentur in aliquo, vt in quantitate , vel
quaIitate,oporrcr,quod illa habeant quantitates,
vel qualitates fimiles , vel diflimiles , fecundum
quid ad inuicem comparantur ; idei polfuiuut
dicere, quid illorum eft vna qualitas, vel vna
qtlanriras eo modo , quo dicimus , quod fimilia
funt quotum qualitas eft vna. Item , poteft dici
quod illud, in quo fit comparatio , debee cilc ter-
minus dicibilis dc vtroque illorum, qu* compa-
rantur.

Ad fecunduro,a!iquando eadem res, fcc. con-
cedo; fed oportet quid hoc fit fecundum aliquam
diuerfiratem j fc idei fufficir.vcl quid duo com-
parentur ad inuicem , vel idem comparerur fibi
ipfi, fecundum quid diuerfimode fe habet vnl
vice , fcalii , ita vc propter huiufmodi diuerfita-
rem illud vnum reputetur in propofito quafi
duo.

Ad tertiam, dico quod ad hoc, quid aliqua fint
ad inuicem comparabilia, non requiritur intelle-
ctus :quia pofito quid nullus imclle&us confi-
deraflet, adhuc eflet, quid totum eflet maius faa
partc.fc quid vna res eflet petfedioc alii, tamen
ad hoc quod aliqua fint a&u comparata, requiri-
tur intellcAus. ;

Ad quartam, ifta quxftio eft impertinens.Dico
quid non, propter trescaufas. Prima caufii, quia
Ariftorcles ini/h tmBntu terti» dat conditiones
generales requifirasad hoc ,quid aliqua compa-
remur. Secunda caufa, quia Commentator in ift*
fiptim

Quajftio V. 417

fipti» m fupponit.quod linea re&a non eftcompa-
rabitis linea eutux \ fle ideo ad inquirendum an
hoc habear veritatem «expedii afiignare modura
comparationis rerum ad inuiccm. Tertia caufa,
qoia Ariftotclcs in ifto tmlUtu determinat de
comparatiofie motuum in velocitate , quod non
poteft fciri.nifi comparando illa ad inuicem, qux
ponuntur in definitione w/«i#nir,vt fpatium fle
res acquifira,fiue iit fubllantia.vcl accidens.
Secundo notandum,qu6dduplcx eft •* compa-
Crmfmii rac'° •' quxdam fcilicet immediata , qua fcilicee
tjtiafltx. aliqua duo comparantur in aliquo tcrtiojvr dici-
mus, Socrates cll albior Platone: ibi enim Socra-
tes fle Plato comparantur ad inuicem in albcdi-
ne.AIia cll comparatio mediata, qui fcilicercom*
parantur aliqua duo ad inuicem in duobus , de
quibus dicitur aliquod tertium , fecundum quod
illa in illis comparantur, vc dicendo, Socrates cll
albior, qurin Piato fu niger;htc enim Socrates &
Plato comparantur ad inuicem in albcdine,Ac
nigredine, de quibus dicitur ejfe intenfum , in quo
illa ad inuicem comparamur.

Cn iititati Tcrtid notandum, quod illius h in quo aliqua

jlwi i» f* comparamur, funt aliqux conditiones. Prima cll
ft iUud hgniheet denominatiue, ita vc iit

terminus denominatiuns prxdicabilis in quale,
fcilicet de genere Accidentis : fic idcd fecundum
terminos quiditatiuos de genere Subftantix,non
fit comparatio, ncc etiam abftra&a de genere Ac-
cidentis, qux non funt connotatiua: veibi gratia,
non dicimus, qu6d aliquis Iit magis homo, quam
alius-, aut magis albedo, aut nigredo, bene tamen
dicimus qubd aliquid cll magis album;6e ided fe-
cundum huiufmodi concreta bene fit compara-
tio. Secunda conditio eft , quod illud ,in quo fit
comparatio, fcilicet huiufmodi terminus conno-
ratiuus lit natus dici fecundum magis, fle miniis;
& ideo dicit Ariflocclis quod circa genera non
accidunt comparationes , quia non dicuntor fe-
cundum magis,& minus : verbi gratia, non dici-
mus , quod aliquid fit magis quale , quam aliud,
▼el magis colorarumtquia huiufmodi genera non
recipiunt comparationem ; ideb in illis non po-
teil fieri comparatio. Tertia conditio, qu6d illud
in quo fit comparatio , dicatur vniuoce dc illis,
qux comparantur ad inuiccm; fic ideh dicit Ari-
ftotcles in i flo fepi i mo jext . 1 4. q u 6 d acus , fie-fomts
non comparantur ad inuiccm in acutic:quia acu-
tum dicitur de eis xquiuoc£.

Er fi obnciatur,quod acutum dicitur de vtro-
' ’ que fecundum eandem rationem; igitur vniuoce.
Confequcntia tenet per definitionem vniuoco-
rum : fle antecedens probarur , quia acutum cll
quod eil pungitiuum fenfus : modo tam acus,
quim etiam fonus eft pungitiuus fenfus. Rcfpon-
detur negando confcquentiam:quia poftibile eft,
qudd illa ratio fit etiam xquiuoca.ficut eft hic in
ptopofito : nam acutum dicitur xquiuocc, vt eft
pungitiuum radius, fic vt eft pungttiuum auditus.
Et fic patet quid fit comparatio , quot requiran-
tur ad hoc, quod aliqua comparcntur.fic qux fune
conditiones illius, in quo aliqua poliunt compa-
cari: fle hxede primo.

Quantum ad fecundum , prima concltifio eft
mmifl tmili- jfta : Non quodlibct cuilibet eft comparabile in
W <Iuol'bet.Probatur,quia aliquid eft , quod deali-

quibus duobus dicitur xquiuoc£ , vt longuudo
delinea , fle de tempore : igirur in illo ipfa non
funt comparabilia.Secund6,aliquid eft quod non
recipit comparationem : igitur in illo nulla funt

comparabilia. Tenet confequemia per conditio-
nes prius pofitas. Tcrtid.patcr exemplari tcr:quia
homo , fle Angelus non comparantur ad inuiccm
in albedine.

. Secunda conclufio:Quodlibct efteompatabi- $**1Mf**fi
le cuilibet in aliquo. Probatur , quia de qtiibuf-
cumque dicitur aliquid vniuoce denominatufe,

' quod fufeipit magis fle minus : igirur quodlibct
eft comparabile cuilibet in aliquo.Confequentia
tcnetjquia hoc fufficit ad hoc.quod aliqua com-
parentur. Et antecedens patet : quia dc quibuf-
cumque duobus dicitur prtftCfMmtnoium,durafutSc
huiufmodi, quorum quodlibct dicitur fecundum
magis fle minus : verbi grarii, Cubitantia eft com-
parabilis accidenti in perfectione: quia, vt paret
7 .AIttnph. text.4. fubftantiacft pcrfcdUor accl-
denre, natura, tempore, fle definitione. Item, Deus
eft comparabilis creaturx, quia eft perfcdlior
creatura : modh minus videtur, quod illa fint ad
inuicem comparabilia in aliquo, quim de aliis.fle
tamen iftacomparanrur, multo fortius ergo om-
nia alia funt comparabilia ad inuicem.

Sed contra hoc obiicirur:quia aliqua fuur,qti; 6.
in nullo coniieniunr.igitur iu nullo funt compa-
rabilia ad inuiccm.Confcquenriatencc cx prxdi-
dlis.Ec antecedens probatur:quia bonum, fle ma-
lum in nullo cotiucniunt. Nec valet fi dicatur,
quod bonum eft perfedtius malo : quia iam ma-
lum clTec pcrfcdlum, quod eft certe falfum,vt pa-
rcr.Sccundo.quia magnitudo, fle numerus in nul-
lo conueniunt. Iccm, linea , fle fonus ; igitur ifta
non funt ad inuicem comparabilia. Tertio, circa
genera non fiunt comparationes , vt patet iniflo
feptimo , rr.vr.14. igitur illa non funt ad inuicem
comparabilia , qux (olum conueniunt in gcneie;
modo mulca funt talia, vtfapor, odor, flec.

Deinde arguitur contra hoc , quod dicebatur,
qu6d in genere non fiunt comparationes , id eft,
illud in quo fit comparacio,non poteft cll e genus:
quia aliqua comparantur in magnitudine; fle ta-
men magnitudo eft genus. Item, dicimus qu6d
vna res eft magis fapotofa, quam alia , aut magis
odorifera ; fle tamen tam fapor , quam odor funt
genera : igitur in generibus bene fiunt compara-
tiones.Item, 7.^*1*« dicitur, qudd illa qux

ad inuiccm comparantur, debent habere fufeepti-
uumeiufdcm rationis, feu naturx; igitur multa
funt qux funt ad inuicem comparabilia.

Ad ilta.Ad primum dicitur, quid comparantur 7*

ad inuiccm in pctfcdlione. Et quando dicitur,
quod lequcretur , qudd malum effet perfectum;
conceditur confcquens:quia nihil eft limpliciter
malum. Item, fuppofito qu6d aliquid edet limpli-
citcr malum, adhuc ipfum fle bonum Client ad in-
uicem comparabilia in cligibilitate , vel fugibili-
tarc. Et fi obiiciatur quod voluntas non poreft
ferri in malum : igitur limpliciter malum nullo
inodo efler cligibile ; fle fimplicitcr bonum non
clfet fugibile : igitur bonum fle malum non con-
ucnircnt in cligibilirate, ncc fugibilitate : igitur
in neutro illorum clleot ifta ad inuicem compa-
rabilia. Refpondctur, quod lic£t malum appic-
henfum fub ratione mali , fle nullo modo fub ra-
tione boni non fit cligibile , attamen malum po-
teft apparere alicui fub ratione boni ; fit fic elfec
cligibile. Icein , poteft hoc negari,qiiod voluntas
non poflit acceptare malum fub ratione mali. *
Item , diceretur quod ifta pollent ad inuicem
comparati in notoreitarc , quia vel Client xque
nota,vcl vnura notius reliquo.

Ad

Lib. V 1 1. Phyficorum

418

Ad fecundum,magnitudo,*c. Dico quod i m-
mo : quia magni rudo eft prior numero , cum ex
diuifionc magnitudinis re/ultcr numerus. Irem,
polTunt comparari in nororcitare. Similiter dici-
tur de Conojsc de linea ,qudd polium comparari
in pcifcdione,vcl nororcitare.

Ad tertium, dico quod hoc nondeber exponi,
vt tu dicis, fed fic, qudd ilia qua: differunt gene-
re non funt ad inuicem comparabilia inaliquo,in
quo non conueniunr ; * fic accipiuntur ibi com-
parabilia pro iliis , in quibus debet fieri compa-
ratio ; quia illud , in quo debet fieri comparatio,
debet c/Icciufdefpecici in vrroquecoparabiliura.

Ad quartum, refpondetur qudd ille terminus
rn tgnituio accipitur dupliciter , vno modo fecun-
dum conceptum abfolurum ; te fic quxlibec pars
magnitudinis dicitur magnitudo , immi etiam
quzlibcr extendo : * fic magnitudo eft quod-
damgenus. Alio modo accipitur fecundumre-
fpedum adparuitatem; fic ficeftquxdamfpecies
dc genere Ad aliquid, * lic in magnitudine bene
fit comparatio.

Ad quintum , dc fapore 8c odore, dicitur quod
fi fit aliqua qualitas, de qua neceflecft materiaro
fcmper zqualirer habere, vt forte de calore; tunc
in tali non fit comparatiorquia non fufcipir ma*
gis,& minus ; fed u fubie&um pofter habere inx-
qualiter , ita vt vna vice plus, te alia minus, tunc
i u tali bene poteft fieri comparatio. Er quando
•t dicitur vnum vinum efle magis faporofum alio;

dicitur qudd hoceft improprie di<3um:qtiia non
dicitur magis faporofum , eo quod ibi fit plus de
fapore, fed ex hoc, quod ille fapor intenfius mo-
uct fenfum,* magis deledabilircr.

Ad fextum , dico quod hoc debet intflligi,
quod comparabilia debent efle talia, quod de il-
lis dicatur aliquod vnum fpcci c, vniuoce ,& de-
nominatiue. Et fic patet qux funt ad inuicem
comparabilia;quia quodhbet cuilibet eft compa-
rabile:* hxc dc fecundo.

9. Quantum ad terriuin , fcilicer de modis com-

jjjjj parationis , d notandum qudd feptem , vel odo

puitnk funt inueniunturmodi comparationis .quorum qua-
pttt. tuor primi funt proporrionalcs , ali^ non. Prima

comparatio eft proportio infinita, iicut fi nume-
rus infinitus comparetur ad vnitatem : aut totum
tempus arternum ad vnam diem.

Secunda comparatio eft proportio rationalis
finita, qux fcilicer immediate denominatur ab
aliquo numero; vt dupla, tripla, quadrupla, 6c ita
dc aliis.

Tertia comparatio eft proportio irrationalis
finita, te nota ; cuiufmodi eft proportio diametri
quadrati ad eius coftam.quxeftmcdieras duplz.

Et vocatur proportio irrationalis,quia immedia-
te nominatur non it numero , fed ab alia propor-
tione, vt medietas duplz denominatur a propor-
tione dupla.

Quarta comparario eft proportio irrationalis
ignota, & infeibilis; Se multx funt tales (vt dicit
Commentator Campanus in comm. 1 1. definitio-
nis, fcilicer, Euclidis : & talis forte eft proportio
quadrati ad triangulum inferiprum.

Quinta comparatio eft improportionalis, cu-
, iufmodi eft quantiras anguli redilinei ad quan-

titatem anguli ex vna rcda,& vna cuma ; aut et-
iam qualiter fe haben r duo anguli redilinei di-
uerfarum curuiiatum : huiufmodi enim angulo-
rum comparatio ad inuicem in quantitate eft fi-
nita,fed imptoportionalis.

Sexta comparatio eft improportionalis te in/i -
nita vitra omnem compararionem, cuiufmodi eft
proportio anguli redilinei ad angulum conrin-
gemixjvel etiam fuperficici ad linearo , aut eor-
porisad fuperficiem : quia corpus eft maius fu-
perficic , plufquam in duplo, plufquam in triplo.

Se fic in infinitum vitra omnem proportionem.

Septima comparatio eft improporrionalii vo-
cata infinita; fed citra omnem proportionem.vr,
verbi gradi, ficut fi diceremus qudd aggregatum
ex corpore , te fuper ficie eft maius illo corpore
minus qnim in quadtuplo , miniis quam in tri-
plo, miniis quam in duplo , miniis quam in me-
dietate dupli , & fic in infinitum citra omnem
proportionem.

Odaua comparatio eft modus alieniffimns ab
aliis ; vr quando aliqua comparanturad inuicem
fccunddm ordinem prioritatis.aut natur*; vt di-
cendo , caufacft prior ctfedu fecundum naturam
aut A eft prius quirn infecundum ordinem Utut.

Et dico qudd ifte modus eft alieniflimusab aliis,
pro tamo,quia quilibet aliorum modorum com-
parandi eft comparabilis fecundo modo , fcilicer
proporrionc rationali ; quia quocumque illorum
modorum fiat comparatio , illa confcquentia eft
bona; A eft maius quim B : igitur A eft in duplo
maius quam B,ve I maius qui in duplo,aut minus
quim in duplo ; fed ift a confcquentia non valet
de comparatione finita, mediante ifto comparata
prius, loquendo de prioritate ordinis.vrl naturz;
quia non fcquirur , Sol eft prior natura lumine:
igitureftpnor in duplo, vel plus, vel minusjquim
in duplo. Eodem modo non valet confcquentia
de priori fecundum ordinem firus, nili accipiatur
ordo penes diftantiam ad aliquem certum pun-
tftura ; te tunc non fit comparatio folum fecun-
dum ordinem, fed fecundum extenfionem magni-
tudinis.

Secundi notandum , qudd in omni compara- I !•
tione oportet imaginati continuiiurcm vel dif-
cretionem , intenlionem , vel ordinem , fed quia
inrenfio qualitatis , vel virtutis imaginatur per
modum extenfionis , te ordo per modum diftin-
dionis:igiturin omni comparatione imaginanda
eft concinuSras,veldiftin&»o.

Tcrtid notandum, in quibus prxdidx condi-
liones-repetiuntur: vndede hoc dicit Ariftoteles
10 . Metspbyf. ttxt.i. qudd menfura, proportio,

comp aratio.xqualitas.inxqualiras.magis, te mi-
nus, primd te principaliter reperiuntur in quan-
titate;* fecundarid,* fimilitudinaricad quanti-
tatem, reperiuntur in aliis. Ideo primd & princi-
paliter di&x ‘comparationes reperiuntur in
qiuntiraribus continuis.vcl difereris : fccundd in
proprietatibus quantitatum ; vt in angulis, obta-
fionibus, &acucicbus. Tertidin intcnfionibuj
qualitatis , vel virtutis. Quartd , in perfedione.
Quintd,in nobilitate.Sextd,in ordine;* itacon-
fequenter in aliis.

Sed ad feiendum magis articulatim quz com-
paratio , * in quibus reperiatur ; ponuntur con-
clufiones.Prima conclutio : In numeris foldm in*
uenitur prima comparatio,* fecunda. Probatur:
quia omnis numerus alteri comparatus aut eft fi-
nirus , aut infinitus : fi infinitus , tunc eft pri-
ma comparatio , fcilicer proportio infinita:
quia numeri infiniti ad finitum , vel ad vnita-
tem eft proportio infinitarfi linitus, tunc eft pro-
portio fecunda , fcilicer proportio finita ratio-
nalis.

Secunda

Quasftio V.

4iq

Secunda condufio : in quantitatibus conti*
nuis iuueniuntur alix primx compautionesipa-
cct per Campanum in loco prxaliegato : & ide6
(olet dici, quod in quantitatibus continuis inue-
niunturcam proportio rationalis .quam irratio-
nalis ; fcd in numeris inucnuur folum proportio
rationalis.

f It. Terna concludo : Prxdi&x comparationes re-
Upittu periuntur in proprietatibus quantitatum ; vt in
angulis,mintenfionibus,&c.vt patuit cxcmplifi-
aTf^‘>9 cando ; Sc Cie patet quot funt modi comparat 10-
ms,& in quibus ipfx comparationes repetuntur}
Se hoc de tertio.

Ad rationes. Ad primani , dico qn&d Ariftote-
les intclligir.quod non omnis motus omni motui
eft comparabilis in velocitate » bene tamen eft
comparabilis in aliquo alio} vt in eile pcrfc&um,
aut in elTc notum.

Ad fecundam, dico qu6d immo, linea refla, Sc
curua funt ad inuicem comparabilesrquia non eft
dubium, quin circumferentia fit maior diametro.
Item, dicit Ariftoteles qubd circulus eft figura
pcrfcfliflima,capaci flinu, Se vna;5c fic linea cir-
cularis bene compatatur ad alias lineas. Tunc ad
authoritatem Commentatoris , ipfc intelligir,
quod non funt comparabiles ptoportionalitcrj&
torte hoc non eft vniuerfalitcr verum.

Ad tertiam, dico quod licet non comparentur
in longitudine, tamen in aliquo alio, ve in perfe-
flione, ducatione, vel notoreitate.

Ad quartam, infiniti, &c. verum eft, proportio
finita, tamen beni eft pioportio infinita ; Se dato
quod finiti ad infinitum non eftet ptoportio,pro-
prer hoc non fequitur, quin finiti ad infinitum fit
comparatio , quia arguitur ab inferiori ad fupe-
riusnegatiuc.

Ad quintam, concedo antecedens , Se negatur
COnfcquentia;quia ad hoc, quod aliqua line com-
parabilia , fu dicit quod de eis dicatur denomina-
tiue eadem fpecics , quz fufcipiat magis , Se m i-
nds, ve difluin fuit prius.

Ad fex tam, negatur antecedens, quia licet de
ipfis nihil dicatur vniuocc * quidiuiiue, fciliccc
de fubftantia , Se accidente , de ipfis tamen bene
dicitut aliquid denominariu£;vt perfedum, no-
tum, Se huiufmodi:& in aliquo tali quodlibcc eft
cuilibet comparabile.

ANNO TAT IONES.

* 'T\f/PUx‘ft c4mP4rMt'°- Nota comparatio-
nem multiplicem efte, Phy ficara fcilicer,
AmUifiix. & Metaphyficam , fiue Logicam. Comparatio
Phy fica , de qua loquitur Ariftoteles in iftotj. de-
bet clfc fpecificafpecialiflima fpecic:Mctaphyfi-
ca verd , fiue Logica ea eft , quz in aliquo com-
muni ipfis comparatis fiue communitas fit fpe-
cifica, fiue gcnerica,fiuetranfcendentalis:& ratio
huius difcriinims eft , quia Metaphy ficus abftra-
hit conceptus gencricos , Sc vniucrfaliorcs i fpc-
ciebus. Phy ficus autem non abftrahit^ fpeciebus,
fcd ^ fingulanbus tantum. De hac fecunda com-
paratione loquitur Scotus in hac quxftionc.

CnUtmtt * incjHo tlitjHJcotnpArnntHr. Nota, in omni

od U quid comparatione inucniri id , quod comparatur , Sc
«AfiM <tm- id jn quo fic comparatio. Ponit autem Ariftote-
fururi ffut jgj tres conditiones requifiras , vt aliqua pro-
urtk '**' ptic.ac vere comparentur in aliquo tertio. Prima
eft,vt illud tettium,in quo iit comparatio, debeat
efle vniuocum ad ea,quz coroparantor.Sccunda,

Sc illud ipfum debet competere illis per vnum
omnino (ufceptiuum:vt fi comparemus cygnunt
cum pariete ui aibedine , dicentes albior eft pa-
riete cygnus, optima eft comparatio ; quiafulcc-
ptiuum albedinis immediatum eft eiuidera ratio-
nis in vtroque : eft namque fupetficics:non dices
tamen icflc , clarior eft aqua voce : quia ciatitas
non ineft vtrique eidem ratione habens lulce-
ptiuum.Tertia conditio, forma in qua fic compa-
ratio , non foldra vniuoci , fcd fpecici ipecialidi*
mz debet eflc.Tres iftz condiciones fcruantutjia
comparatione Phyllea.

d De tnodu compjr,uienu notandum , ($-c. Nota ( 4-
qu6d proportio eft duorum quontitotum eiufdangtne- Definitio fro-
ru certo vnim nd Alter om habitudo. In definitione
ponitur habitudo pro genere .quoniam proportio
eft quxdam relatio ; at vcr& quia non eft qux-
cumque relatio, fcd ca tantum quz cernitur intet
duas quantitates ciufdem rationis , vt intet duos
numcros.aut duas lineas; idcb relique parciculz
loco dUfcrentix ponuntur. In quibus particulis
hoc eft aduertendum .quantitatem non accipi
folum pro diferera , fed etiam pro continua : lo-
quimur enim tnodh tam dc proportione Arith-
metica* qux tantum cernitur innumeris , quim
etiam dc Geometrica, qux in magnitudinibus
repetitur ; imm5 fumitur etiam quantitas pro
quantitate vircutis;quia tamen cettior,ac deter-
minatior quantitas defignatur in quantitate dif-
creta ; idc6 in illa proportione meliils declaran-
tur. Eft autem duplex proportio : alia rationalis, .
altera irrationalis. Rationalis eft , qux cernitur
inter duas quantitates, quibus eft communis ali-
qua pars aliquota;cuiufmodi eft inter omnes nu-
meros .-omnibus enim eft vnitas tanquam pars
communis Scaliquota , qux videlicet aliquoties
repetita reddit adxquarc ipfum totum ; Sc idem
contingit in multis quantitatibus continuis , vt
in linea quadrupedali , Sc bicupedali : pedaliras
enim eft pars altquota vtriufquc,& perinde inter
illas eft proportio rationalis. Proportio irratio-
naliseft habitudo duarum quantitatum , quibus
non eft aliqua communis pars aliquora,qualis eft
inter latus quadrati, & eius diametrum. Hxc au-
rem proportio irrationalis reperirur folum in
quantitatibus continuis. Hac autem relifl4 pro-
portione, diuidicur rurfus proportio rationalis in
proportionem xqualitatis,6e inxqualitatis. Pro-
portio xqualitacis eft habitudo inter duas quan-
titates .quarum alteram neutra excedit ; vt pro-
portio binarij ad binarium, & cubiti ad cubitum.

Proportio inxqualitatis eft habitudo inter duas
quantitates , quarum altera excedit alteram ; vc
inrcc binarium, Se ternarium, cubicum , Se tricu-
bitum.

Proportio xqualiratis amplius diuidi non fo- * f*
lec. Sed proportio iuxqualiratis diuidicur in pro-
portionem maioris inxqualitatis , Sc minoris.

Proportio maioris inxqualitatis eft proportio
quantitatis excedentis ad illam, quz cxceditur;vt
ternarij ad binarium, Sc bicubiti ad cubitum. Pro- .
portio minoris inxqualitatis eft proportio quan-
titatis, quz exceditur, ad illam, quz excedit :vt bi-
narij ad ternarium , Se cubiti ad bicubitum : ex
quo liquet tot efte fpecics maioris inxqualitatis,
quot funt minoris, Sc e contra. Explicatis igitur
fpeciebus maioris inzqualiratis remanent cxpli-
carz fpecies inxqualitatis minoris.

Rurfus diuidicur proportio maioris inxquali-
tatis in quinque fpecics immediate, quarum tres
priores

tref-irth [*•

420

priores funt fimplices , de dux pofteriores com-
po/irar ex fimpIicibus.Proportio ergo maioris in-
xquahratisalia ert multiplex, alia fuperparricula-
risjalia fuperpartiens , alia multiplex fuperparti-
cularis ; alia raulriplcx fupcrpartiens. Proportio
multiplex cft habitudo duarum quantitatum,
quarum vna continet aliam adxquate aliquoties;
qualis cft quarernarij ad binarium, Sc iinex qua-
arupedalis ad linea bipedalem. Diuiditur autem
proportio multiplex in infinitas fere fpecies , fe-
cundum quod repetitur infinitum in numeris:
rot enim funt eius fpecies , quot funt fpecies nu-
merorum, a quibus illa: denominantur. Si enim
maiorquantirasbisconrinearminorera, eft pri-
ma fpecies proportionis multiplicis, qux dicitur
dupla, qualis cft quarernarij ad binarium : fi con-
tinet rcr,erit tripla, fle fic in infinitum.

Proportio foperparricuiaris efl proportio dua-

Lib.V 1 1. Phyficorum

de duas eius parces, cft prima fpecies , qu* dicitur
fuperbipartiens , qualis ert proportio quinarij ad
binarium : fi vero continear rres partes , ert alia
fpecies , qux dicitur fupertripartiens ; cuiufmodf
ert proportio odo ad quinque. Rurfus vnaqux-
queirtarum fubdiuiditur in fpecies infimas : ver-
bi gratia, fuperbipartiens diuiditur in fpecies in-
fimas in infinitum : nam fi illx partes ,in quibus
maior quantiras excedit minorem , finr rertix,
prima fpccics dicitur fuperbipartiens tertias, que
quidem e ft,quando maior quantitas continet mi-
nor em, & infuper duas cius tertias ; qualem pro-
portionem habet quinarius ad ternarium. Si verb
illx dux partes finr quintx, fiet alia fpecies , qux
dicitur fupetbipartiens quinras , qualis cft pro-
portio feptenar i; ad quinarium;& fic femperpro-
cedendo per partes impares, fcilicet tertias, quin-
ras , fcptimas, Scc. Simili modo poteris diuidere

ftrfdrtuulM- rum quantitatum, quarum maior femel minorem alias fpecies huius proportionis, videlicet foper-

n ; qualis rripartiemem , fle fupcrqnadriparrirmem. Dixi-

>7-

Trtftrtnfu

ftrfsrtiim.

continet, & vnam eius partem aliquotam
efl proportio rernarij ad binarium ; ternarius
enim continet binarium i'emcl,fle prxrcrea vnum,
quod ert pars aliquota binarij: Sc diuiditur in
multas fpecies, qux fumuntur cx alia ,8c alia par-
rc aliqiora.Si enim pars aliquota, quam continet
maior quantitas vitra minorem , fic dimidium
ipfius minoris.ert prima fpccics huius proportio •
nis.qux dicitur proportio fefquialrcra, id ert, al-
tera Sc femis , feu dimidium ; cuiufmodi ert pro-
portio rernarij ad binarium, fle fenarij ad quater-
narium.Si vero parsaliquorafit tertia pars mino-
ris.ita vr maior quantitas femel contineat mino-
rem,& prxrcrea cius tertiam partem, erit fecunda
fpecies , qux dicitur fefquircrtia ; qualis eil pro-

18.

portio quarernarij ad ternarium , Sc obonarij ad
lenarium.Quod fi pars illa aliquota,quam prxter
minorem quantitatem maior continet, iit quarta
pars minoris quantitatis, erit tertia fpecies, qux
dicitur fcfquiquatta ; qualem proportionem ha-
bet binarius ad octonarium , de fic in infinitum.
Ex his fequirur, quod quanto proportio hxc de-
nominatur per vocabulum maioris numeri, ranro
ert minor , fle quanto k minori ert maior , vt fef-
quialrera ert maior , quim fefquircrtia , fle hxc,
quam fcfquiquarra, de fic in infinitum : quia ma-
gis excedit illa quantitas minorem , qux exccdie
in dimidio , quam qux excedit in tertia parte, &
hxc magis , quam qux folum excedit quarta
parte , fle fic deinceps ; b contra verb fc habet res
in proportionibus multiplicibus : maior enim
proportio ert quadrupla , quam tripla, fle hxc,
quam dupla : quia dupla bis tantam continet
minorem , tripla ter , quadrupla quater comple-
bitur.

Proporriofuperpartiens ert proportio duarum
quantitatum , quarum maior continet femel mi-
norem , fle cius aliquot partes aliquoras , id ert,
quarum quxliber fit aliquora.dummodb non fa-
ciant femel coniunbx vnam aliquotam : fi enim
faciam vnain aliqnoram , erit proportio fuper-
particularis fupii diba:huiufmodi proportionem
habet quinarius ad ternarium. Quinarius enim
continet femel ternarium, fle duas vnitares , qua-
rum quxlibct ert pats aliquota tcrnaripambx ve-
rb fiinul nullo modo funt eius pars a!iquoca:ean-
dem proportionem haber feptem ad quinque, fle
nouem ad feptem. Hxc proportio diuiditurfn
fpecies fubaiternas in proportionem fupetbi-
patricntem.flc fupertripartientcm.flc ficininfini-
r ura. Si enim maior quatius minotem continear,

mus autem proportionem fupnbrparricnremdi-
uidi in fupcrbipartienrem tertias, quinras, fepti-
mas.flcc. non vero in fupcrbipartienrem quartas,
auefexras : quoniam li dux partes illx fextx ,aut
quartx ertcnr.iam ex illis fieret vna parsaliquo-
ra:»am ex duabus fextis fit vna rerria , fle ex dua-
bus quarris fit vna media , quarum quxlibeteft
aliquota ; fle tunc iam talis proportio contine-
retur in fuperparticulari , fle non in fuperpar-
tiente.

Proportio multiplex fuperparricularis ert com-
pofira ex prima , fle fecunda fpecie , ertque pro-
portio duarum quantitatum, quarum maior con*
linet minorem aliquoties , fle infuper vnam cius r«r.
partem ahquoram.vt ptoporrioquinarijad bina-
riunijde in huiufinodi pi opertione ert confidera-
re proportionem multiplicem in ipfa inclufam;
videlicet duplam, tripiam,&c. Ec etiam ert confi-
detare illam partem aliquotam, qui quantitas
maior fuperax minorem , qux porert elTe pars di-
midia, rerria, vcJ <juarra;& fic in infinitum. Vnde
fit vt duplex fit diuifio huius proportionis : im-
mediate namque diuiditur in fpecies fubaiternas
iuxta aliam proportionem multiplicem , quam
inJudir : fi enim maior quaptitas contineat mi-
norem bis, fle vnam eius panem aliquotam,ert
fpecies proportionis mul.iplicis fu pec parti cula-
ris.qux dicitur dupla fuperparricularis; qualisert
quinaiij ad hinariumrfi vero contineat minorem
ter, ert alia fpecies, qux dicitur tripla fuperparri-
cularis vt feptenarij ad binarium. Deinde quxli-
bct ipfj rum fpecierum diuidi potert in infinitas
infimas fpecies, habita ratione partium aliquota-
rum ; vr fi pars aliquota , quam maior quantitas
continet fuper minorem bis inclufam in dupla
proporrione fuperparticulari , fit medietas ipfius
minoris;ert prima fpecies proportionis duplx fn-
perparticularis , qux dicitur dupla fuperparticu-
laris fefquialrcra, qualis ert binarij ad binarium.Si
verb fir rertia pars , cft alia fpecies , qux dicitor
dupla fefquitertia , vr feptenarij ad binarium; fle
ira de reliquis in infinirum.Eodem quoque modo
diuidi poffunt exterx omnes fpccics proportio-
nis multiplicis fnperparticularis, vr rripla fuper*
particularis diuidatur in triplam fefquialceram,

Sc triplam fefquitettiam.fle lic deinceps.

Proportio multiplex fuperparriens componi- .
rur cx prima , Sc tertia fpccie ; Sc eft proportio rMu^jk.
duarum quamitarum , quarum maior includit fnfvtiim.
minotem aliquoties , fle infuper aliquot cius

partes

A

>7 7

10.

D 'tfaitti
fnfmina-
bwit.

II.

Quxftio V.

partes aliquotas>non facientes vnam aliquotam;
qualis cft{ proportio o&oturijad ternarium. In
hac taraen fpccfe triplex cft diuifio. Prima in
fpccics fubaltcrnas ratione proportionis multi*
plicis , quz hic includitur. Nam fi quantitas ma-
ior pr.rtcr aliquot partes , quas fupra minorem
continet , contineat minorem bis, cft prima fpc-
cies proportionis multiplicis fuperpartienris,qn(
dicitur dupla fuperpartiens ; qualis cft o&onatij
ad rernariura : ii vero contineat minorem ter,
cft alia fpecics , quz dicitur tripla fuperpattiens;
qualis cft inter vndccim , Se tria ; Se fi e in infi-
nitum. Rurfus quzlibet iftarum fpccierum diui-
ditur in fpecics fubaltcrnas iuxra numerum par*
sium aliquotarum : verbi gratia , ii in dupla fu-
perpar tiente illz partes , quas maior quantitas
conrinet bis fupra minorem , finr duz, fit prima
fpecics , quz dicitur dupla fuperbipartiens ; qua-
lis cft odonatij ad ternarium : fi veri finr tres,
fir alia , quz dicitor dupla rupertripartiens ; qua-
lis cft inter tredcciin , Se quinque , & fic de reli-
quis. Deinde quzlibet iftarura fpccierum diui-
ditur in infinitas alias infimas, pro diuerfirate par-
tium aliquotarum : nam fi duz illz partes ali-
quotz , quas maior quantitas includit przter
minorem aliquoties contentam, finttcrtizipfius
minoris , ita fcilicct vt quzlibet fic tertia, erit
vna fpecics : verbi gratii , in proportione dupla
fuperbiparciente , quz continet minorem bis,
&infu per tertias ipfius minoris ; dicetur dupla
fuperbipattiens tertias , qualis eft o&on.uij ad
ternarium: fi vero fincquinrz , efficitur fecunda
fpccics , quz dicitur dupla fuperbipartiens quar-
tas , qualis cft inter duodecim Se quinque ; Se fic
deinceps : Se hoc modo , quo diuifa eft proportio
dupla fuperbi partiens, diuidi poteft qurcumquc
aliarum, vt fuperius de multiplici fupcrparticula-
ri diximus.

De proportione minoris inzqualitatis nihil
aliud dicendum reftar , quam , vt fupra diximus,
diuidi pofTe in tot fpecies , in qnoc diuifa eft
proportio maioris inzqualitatis i accipicndaquc
cft fpccierum appellatio ex apppellationc fpe-
cicrum maioris inzqualitatis , przpofita tamen
hac particula fub : vc fi proportio quatuor ad
duo dicitur multiplex ad duplam , proportio
duorum ad quatuor dicetur fubmultiplcx.ad fub-
duplam , Se c. Solet autem affignari hzc regula:
Atlio nunquam fit a proportione ftut e quali t at u ,fi„t
minor it inxquaUtM ii.fetl fimper fieri debet ,t proportio-
M rruitru inaqualitatif , id cft, ab agente habente phu
afl initat u, quam patie ni ,feu mobile habeat refiftentix:
nam fi zquales , aut pauciores habuerit gradus
a&iuitaiis , non poterit fui mobilis rcfiftentiam
fuperarc , atque adc& illud non moucbit. Ha&c-
nus dc proportione.

Modo dc proportionalitate dicendum cft.ftv-
portionalitat efl proportio proportionum, feu comparatio
proportionum, fine habitudo quadam inter proportione^
verbi gratia , vnius duplz ad aliam duplam , vel
duplxad quadruplam.

Diuiditur proportionalitas in Geometricam,
Arithmeticam Se Muficam. Proportionalitas
Geometrica cft duarum proportionum fimilitu-
do fecundum fpeciem proportionis , licet fitdif-
fimilitudo fecundum cxcelfiira : qualis eft illa,
quz cernitur inter proportionem fenarij ad qua-
ternarium^ temarij a<l binarium, quarum vtra-
que cft fcfquialtera : exceffiis tamen non cft
idetu i fiquidem fenarius fupra quatuor duas
Scoti optr. Tom. / /.

421

conrinet vnicates , renarius veri fuper bina-
rium vnam tantum. Proportionalitas Arithmeti-
ca eft duarum proporrionum fimilicudo , fecun-
dum excefTum , licet fit diffimilitudo quoad fpe-
ciem proportionis , cuiufuiodi eft; ea , quz eft in-
ter proportionem rcrnarij ad binarium» &: qua-
ter nat ij ad ternarium , quarum prima cft fcfqui-
altera , Se fecunda fcfquitcrtia ; exceftus tamen
eft idem : ficut enim ternarius excedit binarium
vnirare , fic etiam quaternarius excedit tetna-
rium vnirare tantum: &cx hoc dicitur hzc pro-
portio Arithmetica i quia fcilicct ratio cius ccn-
fiftit in fimilirudine numerorum, feu in cxccf-
fuzqualifecundiimnumerum. Ratio vcr6 pro-
portionalitatis Gcomctricz in fimilitudine pro-
portionis potiffimum coufiftir , quz non magis
reperitur in numeris , quam in magnitudinibus;

’ Se propterca ad differentiam Arithmeticz ,quz
innumeris tantum reperitur , vocatur Geome-
trica. Proportionalitas Mufica cft fimilitudo in-
ter maxiinum %Se minimum extremum duarum
proportionum , & inter exceffus vrriufquc pro-
portionis , licet proportiones illz non finr ciu fi-
dem fpectei, neque exceffiis finr iidem. Confiftic
namque hzc proportionalitas in hoc , quo J ficuc
maxima quantitas, quz in illis cernitur, Se mini-
ma fc habent inter fc, ita exccftus , qui in vna re-
peritur , & exceffiis qui in altera , fc habent in-
ter fe : verbi gratia , (it proportio fex ad quatuor,
item quatuor ad tria : maximum extremum , feu
maxima quantitas ,quz in his duabus ptopor-
tionibus reperitur , cft fex , minima veri cft tria:
nam excefTus qui reperitur in vna, nimirum in
priori , qua fcilicct fex cxcedunc quatuor , eft
duo ; exceffiis vcr& in pofteriori , qua fcilicec
quatuor excedunt ttia, eft vnum. Qv^amuis igitur
iftz proportiones non fint ciufdem fpeciei , quia
fex ad quatuor eft proportio fcfquialtera, qua-
tuor vero ad tria eft felquitertia , quamuis itera
exceffiis non fint idem inter fe , quia in vna
eft duo , in altera vnum ; nihilominus , quia
ficut fe habent maxima illa quantitas fex Sc
minima , fcilicct tria , inter fc , ita fc habene
exceffiis , fcilicct duo Sc vnum inter fe ; quia
ficuc inter fex Se tria eft proportio dupla,
ita inter duo Se vnum , dicitur inter illa eflc
proportionalitas , quz appellatur proportio-
nalitas Mufica , quia foliim apud Muficos , (vc
aiunt) illius eft vfus. Hzc breuiter dc propor-
tionibus annotauimus ; cum propter Scotum qui
in hac quqftione dcproportioiubus loquitur, tum
quia deferuient ad intelligendas regulas , quas
docet Ariftotelcs pro motuum comparatione.
c Nihil dicitur vniuoce quiditatiue de fub-
ftantia , & accidente. Nota qudd hic Scotus lo-
quitur dc vniuocarionc Phyfica , vel etiam Lo-
gica, accipiendo vniuocationem Logicam pro-
prie , Se in rigore : ens enim .phyfice, Se logi-
ci loquendo , non eft vniuocum , vc! faltem non
dicitur vniuoci de Deo , & creatura , fubftan-
tia, S: accidente Vide ea quz diximus in Forma-
litatibus, articulo primo, & in cxpofitionc quz-
ftionis nonz Vniuerfalium Scoti , ad vltinuim
principale.

EXPOSITIO TEXTVS.

SIc& circa motum. Hoc cft fecundum capitu-
lum huius tra&atus , in quq oftcnftit quod
motus funt ad inuicctn comparabiles : &: piimo
N n proponit

422

Lib. V 1 1. Phy ficorum

proponit in generali , qu&d motus fune «que
reloces. Sccundd in fpeciali ortendit, quod mo-
tus reflus non eft comparabili* mocui circulari
■* in vclocitare. Tertii, quid motus localis non cft

«que velox altcrationi. Quarti quzaltcrariones
funt «que veloces. Et quinti hoc idem oftendir
de gencratione.fccunda ibi ; Si Mitem Aliud. Ter-
tia ibi : Quarta ibi : Dt ulter ut io ne autem.

Quiuta ibi : Et iugenerAtiene Mitem.Pcimb propo-
nit quod illi motus funt «que veloces, qui in eo-
dem tempore moucntur fecundum «qualia.

Teic.je. Si i •entem Aliud. Hic oftendic , quod alreratio
non eft ^que velox loci mutationi. Probatur, quia
jlli motus non funt ad inuicem comparabiles in
velocitate, qtii non funt eiufdem fpeciei ; fcd al-
teratio , Sc motus localis non funt eiufdem fpe-
cici : ergo, Scc. Item , tunc cxrcnfio fparij fuper
quod fit morus localis, Sc intenfio qualitatis , fe-
cundum quam cft alterario , cifcnt ad inuicem
coinparabilcs.quod eft falfum.

Quore fi. Hic oftendic , quod motus reflus
non cft comparabilis motui circulari. Secundo
refumit fuppoiitionem prarmiflatn in principio.
Tertid infert corollarium. Et qua«6 mouer&
foluir quafdam dubitationes. Secunda ibi : jtl**-
requu. Tertia ibi : Etfignificu Quarta ibi : Q**n-
UitmriUm do igitur. Primum proponir per modum dubij,
m* fit * fui i(i0 modo : Ex quo illa «qu* velociter mouen-
VtcuU™"* tur » 9°* ,n co£lc,n tempote mouenrur fecun-
m r' dum «qualia ; dubium eft vtruin » motus reflus
fit «que velox motui circu!ari:& rcfpondet quod
non. Deinde niouct de caufa, vuhtn hoc cft ex
eo, quod illi motus funt diucrfarnm rationum,
vel ex eo quhd linea refla . Sc circularis non funt
ad inuicem comparabiles? Refpondet Ariftotclcs
quod vtroque modo ; quia incomparabilitas li-
nea: reflx ad circularem eft caufa , qudd illi mo-
tus funt diucrfarum fpccierum ; Sc fic eft caufa
tnediararquareilli motus differunt fpccic, fcd di-
uer/iras fpecifica motuum cft caufa immediata.

Et fubdic Ariftoteles quod non folum iftis modis
differunt motus ad inuicem , fcd etiam differunt
inftriimcntis.mediantibusquibus fiunrjficut vo-
latio differt ab ambulatione : eo quod vna fit per
pedes, & alia per alas:& fubdir.quhd fic non dif-
ferunt motus reflus , Sc circularis , fed differunt
penes figuram magnitudinum > fupra quas fiunt
huiufmodi morus.

G)»are <ju4. Hic refumit fuppofitionem prx-
roiflam a principio , ipfani corrigendo : vndead
hoc, b quod aliqui motus fint «que veloces, non
fufficit . qtiAd per ipfos in eodem tempore per-
tranfeantur «qualia : immo requiritur, qu&d illi
niotus non differant fpccie. Et ideh dicit Arifto-
teles qudd diligenter cft obferuandum penes
quid attendatur diuerfitas fpecifica motuum.

Test.it. A} figni fic ut. Hic infert corollarium : quia

genus non c eft fimplicitcr vniuocum , immh cft
quodammodd «quiuocum ad multa. Vbi fcien-
duin , quod «quiuocum eft , quid diuerfa Cigni-
jejuintfum ficat (ecunduin diuerfas rariones : Sc ided Arifto-
1*,J A' & retes diftinguit triplicem modum «quiuocatio-
jtnr»gUx. . nam a|jCjna (igni fi eant xquiuocc , qu* nul-
lam habent ad inuicem connexionem, proportio-
nem , aut fimilitudinem ; & illa vocantur i cafu.

Alia eft xquiuocatio.per quam vnum fignificatur
in habitudine ad reliquu , Sc vocatur analogia.fie
cft q quiuocatio generis, na genas fignificat inulta
fecundum vnam rationem generalem, fle eft fecu-
durn illa diuifibilis in diuctfas rationes fpeciales.

*4-

Quinio igitur. Hic mouet duas quxdionej;

& bicuiter prima eft , penes quid attendatur di-
uerfitas fpecifica , fcilicet vel ex diuerfitatc fub-
ieflorum, in quibus funt, vel ex ipfifmet.quz dif-
ferunt fpecie ? Refpondet Ariftoteles quod non
prouenitex diuerfitatc fubicdorum ,quia con*
tingit idem in alio.id eft, contingir.quAd in alio,

& alio fubieflo fint qualitates eiufdem fpccici;*
ided diuerfitas fpecifica ptouemt ex iplilniet,qu$
differunt fpecie. Secunda quxftio cft:quis termi-
nus , id cft , fecundum Cunimcmarotem.qnx ars
confulcnda eft de aliquibus , an differunt fpecie
vel non-Refpondct Commentator qudd hoc per-
riner ad illam artem , qux eft de eodem, & diucr-
fo,8c illa data eft 7. Topicorum.

'De ulter Atiorte 4 Autem. Hic oftendit qu« alte* *
rationes fint ad inuicem «que veloces. SccundA Tat. js.
oftendir , ad quid cft infpiciendum , cognofcen-
do comparationem altcrationum ad inuicem in
velocitate , ibi : Striem ergo. Prim6 dicit , quod
polllhilc eft alterationcs efle ad inuicem *qu£
veloces : verbi grarii • fanicas cft qualitas , & fa-
nari eft alterari: ided fi duo fubiefla infirma in
eodem tempore fanentur , dicimus illa «que ve-
lociter fanari Sc fi vnum reliquo citiis, dicimus
illud velocius alterari. Sed obiicmir , quia alcc-
ratio eft fecundum qualitatem , modo fecundum
qualitatem non dicitur aliquid «quale, vel inx-
quale , fed fimile , vel djffjmilc : tgiturvna alte-
rario non cft «qualis alteri, licet bene fimilis, vel
diftimilis. Refpondet Ariftoteles qudd iraniA,
quia lic^t fecundum qualitates fubiefla dicantur
fimilia.vcl diffimilia,actamen alterationcs fecun-
dum illas qualitates poflunt dici «quales, vel
inxquales.confidcrato tempore, in quo fiunt hu-
iufniodi altcrarioncs.

Etrumf ergo. Hic ollendit ad quid cft infpiricn- Text.jj.
dum , comparando ad iouicem altcrarioncs ; Sc
mouet per modum dubij , Vtrilm fit infpicien-
dumad qualitatem , vel ad ftibicflum qualitatis.
Refpondet Philofophns qudd ad vtrumque, quia
infpicicndum cft ad qualitatem, quanta cft fecun-
dum intenfionera ; quia fecundam inrenfio-
nem qualiraris in gradu cft fucceffioalrerationis.

Secundo inlpiciendum eft ad fubieflum ; quia
quandoque non folum cft fucccflio fecundum
gradus qualitatis , itnmd etiam fecundam partes
fubiefli ; Sc idcb ad fciendum an vtroque modo
alrcrationes fint «que veloces, oportet infpiccre,
an in eodem tempore fubiefla «qualia alteren-
tur fecundum qualitates «que intenfas.

Et in 6 gener Atione. Hic Ariftoteles oftenuit Totjf
idem in generationibus. Vnde ficut dicebatur **
quinto, ii 1 generatione non eft fucccflio fecundum
gradus formx.qux generatur , fcd przcisc fecun-
dum partes quantitatiuas fubiefli:idco * ill* ge-
nerationes funt $que veloces, per quas in eodem,
vel in «quali tempore form* generantur in fub-
ieflis «qualibus. Et fubdir.quod fecundum * an-
tiquos, qui ponebant formas clfc numeros , eflet
dubium : quia illa generatio cflct velocior, qui
maior numerus numcratur,fc illa tardior,qoi mi-
nor,& qubd ill« cflcnr «que veloces, quibus nu-
meri «quales acquiruntur.

ANNOTATIONES.

Dubium efi , vtrum motm reflue , Bcc, Nora ^ 1 ^

q

rnnwir/i , i w». ■

quod mcomparabiliras motuum poteft
prouenirc , vel cx parte ipforum motuum : quia vmdt fnm.

vid dicet Hi*.

Quseftio VI.

Ttlittim m
tlttrUit*
xnU» stin-

vidclieec motus reAns , Sc circularis differunt
fpecie fub genere. Motus localis , vel ex pane
magnitudinum, per quas fiunt i nempe quia linea
reda.de linea circularis fpecie differunt fub gene-
re Quantitatis conrinux , an forte ex vtraque fit
caufa.fcilicer, Sc differentia fpccifica motuum*&
differentia magnitudinum;nam fi magnitudine»,
fuper quas fit motus , fpecie differunt , Sc motus
fpecie differunt. Nam tempus in quo fiunt.caufa
e(Te non poteft, quia tempus fpecies eft fpecialif-
fima. Refolutiocft , quhd Sc differentia fpccifica
motuum , Sc differentia fpccifica magnitudi-
num.fuper quas fit motus , efteaufa incompara-
bilitatis , proxima quidem Sc immediata eft dif-
ferentia fpccifica motuum redi,& circularis ; re-
mota verh , hoc eft , mediata differentia linea-
rum , per quas fiunt , ex qua nafeitut differentia
motuum.

h Ai hoc quod ali/pti motus fint. Nota , quod ad
hoc quod altcrationcs dicantur xque veloces, re-
quiritur quhd fine fecondhm qualitates eiufdem
fpeciei , Sc fecundum xquales gradus : nam fi
qualitates e (Tent diuerfarum fpccierum, ficut funt
albedo, & fanitas , motus clTent diuerfarum fpe-
cierura : atque ita non efTcnt comparabiles ; etfi

2ualitatcs differant fecundum intenfius,& remif-
us,nec erunt xque veloces, imrah ille erit velo-
cior,quo acquiritur qualitas intenfior.Et quia ’n
motu alterat ionis inuenitur duplex fucccffio , Sc
duplex velocitas : vna fecundum intentionem
qualitatis, & alia fecundum extenfionem cius in
partes alterabilis : nam quamuis in motu locali
omnes partes quanticatiux mobilis fiinul mo-
ueantur.in moto tamen alterationis , non omnes
partes altetabilis alterantur fimul i ideh ad com-
parandum velocitatem alterationis , quoad in-
tentionem oportet infpicete ad qualitatem. Sc ad
comparandam velocitatem extenfionis , oportet
infpicere ad fubieftum.

17, c QuUgtnus non efl /impliciter vnmocnm. Nota,
Omtinmt/l quid genus non eft vniuocum fumendo vniuo-
fimfluntr cationem propriiflime » pro eo quod eft vniuo-
v«mr«w. # quia non dicit vnam naturam

xqualiter participatam ab omnibus fuis inferio-
ribus; efl tamen vniuocum vniuocationc com-
muniter didi , qux eft Logica , vel Mctaphyfi-
ca: dicit enim vnum conceptura rcalem rcahrer
prxdicabilem de omnibus fuis inferioribus, di-
uifibilem per differentias forroiles Se fpecificas,
Se ille conceptus non dicit entitatem comple-
tam in vltimo gradu naturx , fed adhuc eftper-
fefbibilis per differentias determinabilis;ideh
non dicitur vna natura, dato quhd fpecies fit vna
natura.

d Idto UUgtnerstiorts. Nota , quhd ad genera-
tiones xque veloces , non requiritur ex parte
termini *i , ntfi quhd fint eiufdem fpeciei,
quia fn termino ni quem generationis non repe-
ntur diuerfitas fecundum intenfius , Se remiffius,
vel fecundum magis , Sc minus ; ficut in aliis
Gnttstumi motibus. Dupliciter itaque poffunt comparari
ittflittier ti- generationes in velocitate : vno modo fecun-
ftttnffpHnt ^m quhd hic dicit Scotus penes partes quanti-
MvsUtiSMt*' tatjua, fut)je&i , vclut communiter dicitur quan-
tum ad alterationcm prxcedcntem , qux eft via
ad generationem. Alio modo pro acquifttione
formx fubftantialis. Priori modo vna genera-
tio poteft dici alteri velocior : nam velocius
generatur mafculus quam fcemina in homici-
bus ; nam cmbtyo mafculi animatur 40. die.
Secti o?ct . Tcm. I /.

4*3

fccminx verh 6o.Et prxtere» poteft efle velocior,
aut tardiorextenfiorbrmx per torum fubicttutn,
vt fi animal incipiat animari i corde , Sc fucccf-
fiue animetur : fed pofteriori modo vna genera-
tio eft alteri velocior, aut minus vclox:quia qon
eft motus , fed inftantanea m tu ano.

• Secundum mntitjuos,t]ni ,&C.Nota quhd
Pythagoras inter Aftrologos i€gyptios nutritus
philolophabatur per numeros , exiftimans enm»
vnum, quod eft principium numeri de genere
Quantitatis , idem effe cum vno , quod conuer-
cicur cum ente Sc de omni fubllantiaptxdicator,
omnes naturas rerum ccnfcbar efle numeros
quofdam.Et eadem erat opinio Platonis. Si ergo
fecundum illorum fentenriam, fubftantia eft nu-
merus , fequitur quhd in forma fubftanriali eiuf-
dem fpeciei eft dare maius Sc minus, fcilicet ma-
ior , Sc minor numerus , quod ipfi concedebint.
Et fi aliquis dixifler , fubftantia non fufeipit ma-
gis,& minus, id negabant , fed dicebant non efle
nomen impolitum, & innominatas ede illas dif-
ferentias in fubftantia , qux nominarx funt in
qualitate , & quantitate ; nam in qualitate in-
renfiorpaffio, aut excellens dicitur magis, aut
minus tale , in quantitate veth maius , aut mi-
nus. Vel deducatur littera, vt deducit Scotus,
nimirum , fi fubftantia efTct numerus , fcqucre-
tur, quhd fubftantia haberet latitudinem roaio-
ris,& minoris mimeri ; confcquens eft falfuni:
quia runc reciperet differentias excellentix, licet
non efTcnt nominatx , ficut in qualitate. Se quan-
titate , cum tamen perfc&io fubftantix confiftac
in indiuifibili.

Q_v a s T 1 o VI.

Vtrum omnis motus cuilibet motui fit com-
parabilis in velocitate ?

Ariftot. rsp.4. text.\o. Aacrrocs , Themift. tulijiMem.
D.Thom UH ».Alb*tt rr^.t.M/.j.Vide atubores cita-
tos qujrftionc antecedenti.

Rcvitvr primh quhd fic ; fuppofi-
toquhd cuiuflibec motus velocitas at-
12} tendatur penes proportionem potentix
motoris ad refiftentiatn moti ; tunc poflibile eft,
quhd morus localis proucniat i proportione du-
pla , Sc etiam altcratio , Sc etiam augmentatio;
tunc illi motos funt xqui veloces , qui prouc-
niunt ab xqualibus proportionibus ; fed motus
localis, alrerario, Sc augmentatio , de quibus mi-
nus videtur quhd fint comparabiles, proueniunt
ab xqualibus proportionibus; igitur illi motus
funt xque veloces.

Sccundh, omnis motus eft velox:igirur omnes
motus funt vcloces.Vel igitur xqualiter.vcl inx-
qualiter;& quocumque dato,fcquitur quod funt
comparabiles.

Tcrtih, motum localem confcquitur alteratio,
ira vt quanto motus localis eft velocior, tanto al-
teratio confcquens eft velocior; igitur illi motus
fune ad inuicem comparabiles. Antecedens appa-
ret:nam localem confcquitur alteratio , vt patet
primo Ai et tororum.

Quarth , quia motus circularis eft comparabi-
lis motui re&o:igitur & quilibet alter motus cui-
libet alteri motui. Confcqucnria tenet :quia de
iftis minus videt ur:& etiam dicit Commentator,
N n x quod

18.

414 Lib.VlI

qu&d non funt ad inuicem comparabiles. Antece-
dens probatur : quia linea circulans cft com-
parabilis linex r edx. Confirmatur, quia om-
nis linea cft longior quacumque alu ,autbre-
uior , vel fibi xquaiis : igitur motus fadus fu per
v nam lineam xquaiis cuilibet motui fado fuper
uliam.

Secundo confirmatur : quia fi motus redus,
& circularis non elTcnt ad inuicem comparabi-
les , hoc elTet pro tanto , quod funt diucrfarum
fpecierum : nam iftam cautam affignat Commen-
tator ; frd i fla caufa non obftat : quia motus fuc-
fum cft comparabilis motui deorluro in veloci-
tate , 3 c motus naturalis motui violento» qui ta-
men funt motus diucrfarum fpecierum. Oppofi-
tum arguitur per Ariftotclcm^n iftofcptimo trntl*-
tu terti»,text.) o.& inde.

I. lnquxftione ptimb prxmittendx funt qux-

dam fuppofitiones , vna cum quibufdam di-
ftindiombus. Secundo refpondcbitur ad quxfi-
tum

Quantum ad primum, notandum vt patuit Cu-
pra, 6.UM. 1 1, quod velocius cft , quod in xquali
tempore pertraufir maius, & in minori xquale,&
etiam maius. Ex quo patet, qudd in definitione
vtlocioru ponuntur mnim , & etiam pertrdnfitum.
qux dicuntur xquiuoce de intenfionc, fecundum
quam eft alteratio;Se extenfione.fecundhm quam
cft motus localis ; & per confcqucns velox , aut
veloci tu dicitur xquiuoce de motibus.

Volotinu mt- Secundo notandum, quod in definitione velo-
im juo cioru ponuntur duo , penes quoruin comparat io-
#y! otttnUto nem a.|Cn(ijriir comparatio motuum ad inuiccm
in velocitate , fcilicet tempus , Sc pertranfitum;
qn»a dicitur in definitione, qudd velocius eft,
quod in xquali tempore peitranfit maius : nam
oinnc tempus omni tempori eft comparabile.
Ided ex parte temporis non prouenit impedi-
mentum,quin omnes morus fint ad inuicem com-
parabiles, led totum impedimentum prouenit ex
p.utepertranfitoruin. Ex quo parct.quod ex con-
sideratione pertranhrorum.an fint comparabilia,
vel non.potcft fciri de motibus, an fint compara-
biles in velocitate, vel uon.

j. Tertii, notandx funt quxdam fuppofitiones
de pertranfitis fecundum diucrfa genera mo-
tuum. Prima fuppofitio cfttqudd velocitas motus
loedis redii attenditur penes lineam. Secunda,
quod velocitas motus circularis attenditur pe-
nes angulos deferiptos circa centrum. Tertia,
quAd velocitas motus circularis improprie at-
tendmir etiam penes lineam circularem, qux de-
fcribitur , vt fiftcila imaginetur moucriad mo-
dutn,quoauis volat in acte. Quarta, quod veloci-
tas alrcratioms attenditur penes intenfionem
qualitatis , fccundiim quam cft altcratio. Quin-
ta , quod velocitas augmrnrationis attenditur
penes proportionem adueniemifc ad prxexiftens;

& omnes ift* fuppofitiones patent ex C. libro.
Sexta fuppofitio, quod cuiuflibct motus velo-
citas cft attendenda penes proportionem poren-
tix motoris ad rcfiftcntiam moti,pa(ct in iffo
fertimo , text. t f . & in fetando Cocti , text. \G. Si in
oEhuo huitOftcxT.yS.ff- ytf. hoc ibidem fuir decla-
ratum.

ctrnf »•»!,» QuartA notandum , quod a comparatio mo-

veitriwr tuun' ,n velocitate ad inuicem poreft fieri tripli-
f feri citer: vno modo proprie, quod illi motus fint
i vfUtutr. xque veloces , aut vnus velocior alio. Secundo
modo improprie, non fecundumxqualitatcin.vcl

Phyficorum

inxqualiratem , fcd fecundum quandam corrc-
fpondentiam , ita vt illi motus dicerentur xqui
veloces, qui prouenirent ab aqualibus proportio-
nibus , fiuc c flent vnius gcneris.fiuc diucrforura
gencrumiquem admodum dicimus, quod faporeft
xquaiis colori;& hoc cft corrcfpondcnter. Simi-
liter dicimus, quid fonus cft xquaiis chordx:dt-
cimus etiam qudd pondus mallei , & rigor chor-
dx.lunt ad inuicem xquales , vel inxquates , eo
quid ipfis correfpondenc foni xque acuti: & ica
diceretur in propolito , comparando motus ad
inuiccm. Tertio modo fit comparatio b motuum
ad inuicem improprie proportionalue(r , fcilicet
fecundum augmentum proportionalcivcrbi gra-
tia, pofiro quod motus localis proucnirec ab ali-
qua certa proportione , & motus alcerationisab
xquali, & vterquein eadem hora augmenrarcn-
tut ad duplum ; tunc ifti motus in hoc diceren-
tur xquales , quia xqui proportionalircr funt
augmenta» : & eodem modo diceretur de diroi-
nutione.Et fic patet, quod tripliciter potTum mo-
tus comparari , fcilicet aut fecundim xqualita-
tcm.aut fecundum correfpondcn»am,aut fecun-
dum proportionalem augmentationcni,vcl dimi-
nutioncm;& hoc de primo.

Quantum ad fecundum, prima condalio eft 4.
ifta : Omnis motus localis redus , cuilibet redo Ohm*»,/*
eft comparabilis. Probatur , quia omnis linea
reda cuilibet redx cft comparabilis : igitur &
motus fadi fuper illas lineas funt inuiccm com hu*?**'*'
parabiles.Confequenria tener ; quia comparatio
motuum cft fecundum comparationem perrran-
fitorum.Ec antecedens apparet , quia omnes dux
linex redx fic fc habent ad inuicem , quod vna
cft alteri xquaiis , vel inxqualis : <5c quocumque '
dato , femper cft comparatio. Ex ifto fcqiiirur,
quid motus furfum cft comparabilis motui deor-
fum in velocitate, motus volunrarius motui vio-
lento ; & cum hoc ctiatn morus vioicnrus morui
naturali. Secundo , fcqiiirur quod ifti motus non
differunt ad inuicem ipccie propter pertranfita;
fcd proprer terminos ad quos , vel a quibus funt
ilii morus.

Secunda conclufio , eft de motu circulari.Mo- **•<**■
tus circularis c non eft comparabilis motui redo
in velocitate. Probatur, quia velocitas motus cir- rrSfuuU-
cularisattendirur penes angulos deferiptos circa n*ov-
centrum, &■ vdociras motus localis redi attendi-
tur penes lineam*: modo linea eft incomparabili*
angulo in magnitudine.

Tertii conclufio, velocitate impropria nioru*
circularis bene rft comparabilis motui reda
Probatur, quia linea circularis bene c/t compara-
bilis linex redx.vr arcus chordxiigirur St morus
fuper huiufinodi lineas , & vniuerfaiircr omnes
motus locales funt ad inuicem comparabiles,
quorum pertranfita fune ad inuicem comparabi-
lia, St non alirer.

Dcalcetatione, prima conclufio fit ifta:Omnes
alterationcs ciufdcm fpeciei fpccialiflimq fun f ad
inuiccm comparabiles , vr omnis dealbatio om- tmfrthla
ni dealbationi. Paret , quia omnium huiufmodi kvtbmtn.
alrerationum pertranfita funt ad inuicem com»
parabilia.

Secunda conclufio , Altemiones diucrfarum f.
fpecierum non funt ad inuicem comparabiles in
vclocirarc, vr albario calcfaftioni. Parer , quia
albe do nec eft xquaiis , nec inxqualis calidi rari;
igitur ncc motus fecundum albedinem morui
fecundum caliditaiem. Verum cft tamen , quod

rnmutt 'I*

m

wuMtitm

'amfmaMi.

firtndl PII-
tm ftm I «f
rtfrimiintii.

tm fuuadmm
friftriumt*-

i*

&b ifta conclusione aliqui excipiunt morus illos,
qui fune fecundum contraria : verbi gratii , Ci in
aliqua hora intendatur calidiias vfquc ad certum
gradum.deinde in hora xquali remittatur fecun-
dum eundem gradum , qui in prima hora acqui-
rebator. Tunc dicunt illi, qudd ifta ftigefadio
eft xqualis primx calcfadioni. Er i fta exceptio
edet vera, fi intendo vnius qualitatis non eilet
aliud , quam remiflio fux contrarix i mod6 hoc
fuir primatum (ACam c CCc tertio hui tu % vbi proba-
tum fuit , quid intendo qualitatis non folum eft
remiflio coutratij , immi cum hoc eft acquidtio
qualitatis, licet illam acquidtionem confequatur
remiflio comrarij.

De augmenuiione , ponitur ifta concludo:
omnis augmenratio omni augmentationi eft
comparabilis. Probatur , omnis proportio omni
proportioni eft comparabilis ; igitur omnis aug-

mentatio omni angmentationi.Confcqucniia te-
net : quia augmentatio attenditur penes propor-
tionem,vt diclum fuit prius.

De omnibus illis motibus , eft yna coodudo:
Nullus d motusv nius generis eft comparabilis
alicui motui alterius generis : quia pertrandta
non funt comparabilia : verbi grana . proportio
non eft comparabilis intendoni qualitatis, nec
intendo linex i igitur motus : quorum ifta fune
pertrandta, non funt ad inuicem comparabjles.Et
omnes iftx concludoncs podtx funt de primo
modo comparandi.

Nunc de fecundo modo.qui eft fccunddm cor-
rcfpondentiaiu, concludo eft ifta : Omnis motus
alteracionis alicui motui locali eft comparabilis.
Probatur , quia alicuius qualitatis intendo con-
grue poteft imaginari per lineam pcdalem;fk nec
per maiorem ,ncc minorem : igitur alteratio fada
fecundum illam intendonem eft xqualis corrc-
fpondenter motui locali fado fecundum illam
lineam. Confcquentia tenet , vt piius : quia fe-
cundum comparationem pertranfuorum , eft
comparatio motuum. Antecedens probatur,
quia aliqua qualitas congrue imaginatur ad mo-
dum dimidix fphxrx , propter hoc > quod om-
nium pundorum ad inuicem proportio in inten-
donecft deut proportio lineatum crcdarum fu-
per fuperficicm planam dimidix fphxrx ad cir-
cumfercnriam;& per confequens inteudo pundi
medij eft imaginanda congrui , deut femidiamc-
tcr illius fphxr$.Sccund6,quia illi motus funt ad
inuicem comparabiles correfpondcnrer, qui cor-
refpondcnr xqualibus proportionibus : modo dc
eft de motu locali, 8c motu alrerationis.quia pof-
dbilceft.quud vnus motus localis proucniat k
proportione dopla, & cum hoc vnus motus altc-
rationis. Et per hoc poteft conformiterdici dc
aliis generibus motuum.

De tertio modo comparandi fecundAm pro-
portionale augmentum , vel fecundum diminu-
tionem proportionalem ,cft concludo ifta : In
quolibet genere motuum aliquis motus poteft
cftc comparabilis alteri motui alterius generis
cuiufcunquc, ifto tertio modo. Probatur , quia
d aliqua qualitas in vna hora intendatur ad du-
plum cum hoc proportio acquiflta per aug-
mentationem in eadem hora augmenterur ad
duplum: tunc ifta pertrandta funr non xquali-
ier, fcd xque proportioinliter augmentata ; igi-
tur d motus fecundum huiufmodi pertrandta
in eadem hora fuiflene proportionalirer veloci-
tati, tunc illi motus fecundum hocfuiilcM com-
Scoti optr. Tcm. / 1.

Quajftio VI.

parabiles. Ex ifto poteft inferri, quod in quibas
non cflcnr aliqua lumma , k quibus mobilia non
poflent xque proporrionalitcr diftare , iu illis
motus non cflet comparabilis ifto modo;& idci
remiflio foni in acutie , non eft comparabilis ifto
modo remiflionicaliditaris:quia non eft darefo-
numfumme acutum : Sc ifto modo comparandi
vritur Commentator, quando dicir, quod agens
tantum dat de loco , quantum de forma , id eft,
proportionalirer.

Ad rationes. Ad primam , concedo fuppod-
tionem. Et quando arguitur , proportiones fune
xquales; igirur & velocitates. Negatur confe-
quentia , nid addatur cum hoc, qudd propor-
tiones funt xquales, & termini proportionum
funt ciufdcm rationis : modd proportio dupla
k qua proucnic alteratio habet qualitates pro
terminis, fcd proportio dupla, a qua prouenlt
motus localis , habet mobile pro vno termino, &
qualitatem motam, aut grauicarcm, pro alio ter-
mino ; modo ifta non fune ad inuicem compara-
bilia.

Ad fccundam.concedo antecedens, 5f primam
confequentiam , fed nego fecundam, fcilicer,
vel igitur xqualiter , vel inxquaiitcr; deut non
fequitur fonus .cultellus , & fapor funt acuti:
igitur vel xqualiter, vel inxquaiitcr. Non valet
confcquentia i quia iftx acuties nou funt ad inui-
cem incomparabiles.

AJ tertiam, motum localem, &c. conccdo;igi-
tur illx velocitates. Negatur confcquentia , nid
inrclligatur de comparatione proportionali , aut
corre/pondcnte.

Ad quartam, negatur antecedens, nid in quan-
tum velocitas motus circularis attendatur pe-
nes lineam deferiptam , quia d attendatur cir-
ca angulos deferiptos circa centrum , negatur
antecedens : ncc valet probatio : quia huiuf-
modi velocitas non attenditur penes lineam,
fed penes angulos , qui funt ad inuicem incom-
parabiles.

Ad confirmationem condmiliter. Ad fecun-
dam confirmationem concedo , quod illacau-
fa fuflicit , nid diuerdtas fpecifica motuum pro-
ueniat ex diucrdtare percrandtorum ; fcd d pro-
ucniat propter diucrficaccm modi pcrnanfcuudv
non oportet.

ANNO TAT IONES.

a Omp.tr. tiio motuum in vtlodtote , Sic. No-

V*-/ ta qudd dupliciter pollumus motus vc
locitarem conlidcrare. Primo moda a pofterio-
ri , vt quando menfuramus motus velocitatem
k fpatio , & tempore ; quando enim co^nofci-
mus aliquod mobile vna hoii ambulailc duas
lcucades , velocius dicimus moueri , quam illud,
quod iu duabus hoiis illas pertrandit. Altero mo-
do a priori, fecundum radicem, & caufam veloci-
tatis , & tarditatis motus. Eft autem triplex ra-
dix maioris ,vcl minoris velocitatis. Prima ex-
cefTus vnius virtutis adiux ad aliam , extetis
namque paribus , citius calefacit maior ignis,
quam minor , & velocius ptoiicit lapidem bra-
chium fortius , quam debilius. Secunda radix eft
excellas vnius rcliftemix ad aliam reliftentiam:
d enim agentia liur xqualia , illico mobile vclo-
ciusmouctuf. quod minorem habet rcfiftentiam;
vt lapis iu aqua, St inacte Tertia radix cftcxccf-
fus virtutum aditurum , luper fuas rciiftcniias.

N n j Vndc

■ i

i

t.

Viluit m ph-
imi bifjritm
tmfiduari

pi.fi-

VilteitMtii
metui trifltx
tfl rodi*.

f'

426

Lib. V 1 1. Phy ficorum

Vnde fi fu vnum agens excedens fuum pafTum
in dupla proportione , & aliud quod excedat
fuum patlum in tripla , velocius monebit illud
qukm primum.

Nota fecundi, quid duplex cft comparatio;

* f quzdam cll comparatio proprie di&a; alia cft
comparatio abufiua. Ad comparationem proprii
didam tres conditiones* requiruntur. Prima,
quod illa quae comparantur non fine zquiuoca.
Secunda , quid comparabilia habeant idem fub-
— icdum primum. Tertia, quod fint eiufdcm fpecici
fpeculillimz : fle ideo fecundum genus non fic
comparatio , quia (ibi non correfpondct vna na-
tura , fle zquiuocuin phyfice. Et ifta non requi-
runtur ad compatationcm abufiuam, atque adei
illa comparatione multa poflunt comparari, quz
non funt proprie comparabilia.

9* b Teri io modo fit comparatio. Nota , quid com-
paratio femper Iit penes aliquam vmtacem : vni-
tas autem aliquorum poteft dupliciter accipi;
vno modo penes proportionem : alio modo pe-
• nes proportionalitaccm. Vnde illa vmuntur fe-
cundum proportionem , quz habent ad fe inui-
cem aliquam habitudinem quantitatiuam ; nam
proportio cll duarum quantitatum alterius ad
alteram habitudo. Ex quo patet , quid qualitas
non habet proportionem ad lineam , vel fpa-
tium ; atque adei nec altcratio habet propor-
tionem ad loci mutationem ; fle per confcquens
neque comparationem , dato quod duz qualita-
tes habeant proportionem qualitatiuam , ficuc
duz quantitates quantitatiuam ; ficut linea ad
lineam , numerus ad numerum. Alio modo at-
tenditur vniras aliquorum fecundum proportio-
naluatem , fle hxc non eft rerum ad le inuiccm,
fed rerum ad alias res : cll enim proportionalitas
fecundum Euclidem,fcilicec Gcomcrtiz habitu-
do duarum proportionum ad (e inuiccm , ficuc
qualis cft habitudo duarum linearum , talis cft
duarum albedinum : & talis cft loci mutationis
ad loci mutationem, qualis eft alterationis ad al-
terationem; fle illa bene reperitur inrer res diner-
(oruijj generum. Comparatio aurem fecundum
proportionalitatcm non eft comparatio proprie
dida.lfd abufiua, eoquod non cft duarum rerum
ad te inuiccm, fcd iolum habitudinis rerum ; fed
comparatio quz fit fecundum proportionem cft
ptopric dida.

10. c Mtttu t i r culer i* non eft comperebilu , &rc. No-
u-iHi putfi ta qu6d motnm e (Te circularem poteft bifariam
bifArimiit i inrelligi ; vno modo li lignatione fui fubiedi
ejnntor*. laiKl'„n . Vt quia eft in corpore circulari can-
quam in fubicdo , talis bene poteft comparari
motui redo in velocitate , 5: tarditate : poflibi-
le enim eft , quod corpus fphzricum moucarur
fuper fpatium redum motu redo ; fle certum
^ • eft , quod talis motus comparabilis cft motui

redo. Secundo modo l figura fpatij , circa quod
eft motus , fle fic corpus non circulare, puta qua-
dratum , poteft moueri circularitcr ; poteft enim
moucri ab eodem pundo in idem pundum fu-
per circulum, ficut patet de mufea ambulante fu-
pec rotam , qu* poteft ira tarde , vel velociter
moucri , ficut mufea ambulans fuper planum.
Tertio modo dicitur motus circularis , tam k
figura fubiedi , quam a figura magnitudinis,

. circa quam, vel infra quam eft, vel fecundum

veritatem , vel fecundihn imaginationem ; con-
tingit enim aliquod corpus circulare concauum
moueri circa magnitudinem circularem, (icat

patet dc orbibus cocleftibus. Et contingit ali-
quod corpus circulare moueri circularitcr infra
magnitudinem circularem veram , vt fi coipus
fphzricum folidum moucatur in acte , fle non
cicca magnitudinem circularem, fcd infra. Simi-
liter corpus fphzricum poteft moueri circulari-
ter infra magnitudinem circularem imagina-
ram; vt fi imaginemur aliquod corpus fphzri-
cum moueri in vacuo. Vnde fi totus mundus cf-
fcc corpus foliduin motum circularitcr, ipfutn
non reoueretur circa magnitudinem circularem
nec infra magnitudinem circularem veram , fcd
moucretur infra imaginatam; Ce partes eius fic
motz fe haberent aliter nunc quam prius refpc-
diu partium magnitudinis imaginatz ■, atque et-
iam ipfum diceretur fe habere aliter nunc quam
prius rcfpcdu totius magnitudinis imaginatz.

Ex hoc fequitur ,qu6d motus circularis, & motus
rcdlus circulatione mobilis , vel fubicdti tantum,
vel fpatij tantum , bene funt comparabiles com-
paratione proprie dida.Scd motus circulatis tam
cx parte fubiedi, quam fpatij non cft comparabi-
lis motui redo comparatione proprie dida; Ac in
hac fecunda acceptione intelligitur hzc cou Ju-
lio Scoti.

d NuUtu motnt vnim generi* t &c. Nota quod
illi tantum motus funt comparabiles , qui per
idem fpatium fecundum fpccicm infimam fium,
ita vt motus rc&us rcdlo , fle non circulari fic
comparabilis ; fle alterario alterationi , & non
motui locali : fle fic de czteris : fle ratio eft , quia
comparatio motuum debet elTe in fpcciczvelo-
citas autem , aut tarditas motus redii eft diurrla
fecundum fpccicm i velocitate , fcu tarditate
motus circularis , fiue alterationis ; atque aac6
huiufinodi motus non fune inter fe comparabi-
les. Minor pater : quia velocitas eiufdcm (pe-
c ici cum altera illa cft , quz in maiori, vel mi-
nori tempore fit per fpatium eiufdcm ipeciei ; fed
fpatium circularis , fle redi funt diuerix ipeciei:
crgo.flec. Ex his fequiror , illas alrcrationes c(fc
xque veloces inren/iuc, Se exten(iu£ , in quibus
tempore zquali acquiruntur in partibus xquali-
bus fubiedi qualitates ezdcm fecundum fpccicm
infimam , fle fecundum gradus. Similiter fe-
quitur. Ac generationes fubftantialcs , (fumpta
generatione pro przuia difpofitione, fle inirodu-
dionc (imul) cllc xque veloces, in quibus tempo-
re cquali introducuntur fo rmz eiufdcm fpeaei
infim^eas vero inxquales.in quibus (empore in-
xqu.li introducuntur fornix eiufdcm (pcciei.

EXPOSITIO TEXTVS.

Q Ventem i entem monens. Hoc eft tertium II.

capirulum de comparatione motuum ad Totjj.
motores ; fle primd przmirtit vnam foppodtio-
nem: fecundi ponit conclufioncs ,ibi : /n*f*o/i
igimr tempore. Suppoiitio,q uam przmirtit, eftifta,
quod omne mouens mouet aliquod mobile vfque
ad aliquem terminum in aliquo tempore, & om-
ne mouens fimul moucr,& mouir.fle hoc exponi-
tur ficut exponebatur in/exte , quod omne, quod
raouetur prius monebatur , Seponit AiiOotelet
in litteris , vr fir A mouens , B mobile , C fpa-
tium, per quod Iit motus, ScD tempus, in quo fir
morus.

/ 'neo iuli ig iter tempore. Hi c ponit conclufionet/

Se funt odo , quarum partes patebant legendo. m!m
Prima condufio, feu regula : Si aliqua potentia Jm/m/rn

moueit i

4

Ten-J*.

«j-

Tai.)7.

Quasftio VII.

moueac aliquod mobile . per aliquod fpatium in
aliquo tempore, eadem pocentia,vel xqualis, mo-
ucbit medietatem mobilis per duplex fpatium
in eodem tempore i & illa regula eft falla , nili
proucntat velocitas i proportione multiplici ad
duplam i ecfi a tali proportione proueniat. Pro-
batur regula , fupponendo ex quxftionc quarta*
quod velocitas morus fequitur proportionem
potentix motoris ad relidendam moti : hoc fup-
polito, (i tota potentia fc habeat ad torum mobi-
le in proportione dupla : ipfa fe habebit ad me-
dietatem mobilis in proportione quadrupla: fed
proportio quadrupla eft dupla ad duplam : igitur
tota potentia moucbit medietatem mobilis in
duplo vclociis pcxcise i & per confcquens per
duplex fpatium in eodem tempore.

Ipfum i autem. Secunda regula eft : Si aliqua
potentia moueat aliquod mobile per aliquod
fpatium in aliquo tempore, eadem potentia , vel
squalis, moucbit medietatem mobilis per idem
fpatiarainmcdicrace temporis, & ficur prius.ifta
regula eft falfa , nili proueniat velocitas k pro-
portione dupla, vel multiplici ad duplam. Quid
aurem non valeat in aliis proportionibus, proba-
tur : quia non fequicur.quod proportio potentix
ad medietatem mobilis Iit dupla ad proportio-
nem totius potentix ad totum mobile : imm&
quandoque eft minor, quandoque maior quitiv
dupla : verbi gratia, Iit potentia ftcut fex ad mo-
bile licut duo ; cunc medietas mobilis eft ficuc
vnutn , tunc potentix totius ad totum mobile eft
propottiotriplaiquiafexad duo fe habet in pro-
portione tripla, fed proportio fex ad vnum, qux
eft , fcxcupla non eft duplx ad triplam ; imm6 eft
minor quam dupla triplx.quia proportio nonu-
placft prxeise dupla tripix:nam componitur
prxeise ex duabus triplis, fcilicct nouem ad tria,
& trium aJ vnum, quarum vtraque eft tripla.

Effierem. Tertia regula : Si aliqua potentia
moueat aliquod mobile per aliquod fpatium in
aliquo tempore , eadem potentia , vel xqualis,
moucbit medietatem mobilis per idem fpatium
in medietate temporis & femper in propofito
intelligitur per mobile totalis rcfiftcntia.qua im-
peditur motor ad mouendum.Et fcicndum.quid
illa regula eft falfa,ficur prxccdentes,nili prouc-
niac velocitas k proportione dupla,vel multipli-
ci ad duplam.

Et medis. Quarta regula eft, quod li aliqua po-
tentia moueat aliquod mobile per aliquod Ipa-
tium in aliquo tempore , medietas motoris mo-
uebit medietatem mobilis , per idem fpatium in
cquali tempore. Et illa regula eft vniucrlalitcr
vera;& poreft probari per cranfmutarain propor-
tionem,fcilicer per illam:quid licut !e habet to-
tus motor ad medietatem motoris, ita fe habet
totum mobile, ad medietatem mobilis: igitur
permutat im licut fe habet totus motor ad cotum
mobilc,ira fc habet medietas motoris ad medie-
tatem mobilis. Exilia regula fequuntur alix.
Prima , qtn\d li aliqua potentia moueat aliquod
mobile per aliquod fpatium in aliquo tempore,
tertia motoris mouebir tertiam mobilis, & quar-
ta quartam : fle probatur omnino eadem ratione
licut di&a regula. Secundi fequicur.quod li ali-
qua potentia moueat aliquod mobile per aliquod
fpatium in aliquo tempore , dupla potentia mo-
ucbit idem mobile per duplex fpatium in xquali
tempore.

Eijith*. Quinta regula , fi aliqua potentia

427

moueat aliquod mobile , per aliquod fpatium in
aliquo tempore i non eft ueceftarium , quod ea-
dem porentia moueat duplum mobile in eodem
tempore per medietatem fpatij : quia poflibite
eft , quid potentia mororis nullo modo excedat
reliftenttam fecundi mobilis : verbi gratia, li fex
moueac quatuor eadem potentia, nullo modo po-
terit mouerc mobile duplam , vt o&o , quia iam
a proportione minoris inxqualitatis proucniret
motus.

Si veri. Sexta regula , fle fecundi rcmouet
quoddam di&um Zenonis ibi. Propter hoc regu-
la eft illa , quid fi aliqua potentia moueac ali-
quod mobile per aliquod fpatium in aliquo tem-
pore, non oportet , quid medietas motoris mo-
ueat ipfum mobile , per idem fpatium , ncc per
aliquod ipiius : cuius caufa eft, quia poflibilc eft,
quid porentia medietatis motoris nullo modo
excedat rclifteniiam mobilis , vt ii 6. moueat 4.
inoror vt j. nullo modo mouebtc 4. quia ipiius
ad 4. eft proportio minoris inxqualitatis.

Propter hoc.\ ite remouet quoddam di&um Ze-
nonis, qui dicebar, quid licut modius granorum
milij cadens deorfum , caulae fonum , ita etiam
quodlibet granuin cadens deorfum caufat fo-
num,qui fc habebit in tali proportione ad fonum
caufatum i toto modio , quemadmodum illud
granum fc habebit ad totum modium. Et non fo-
lura Zeno Ite dicebat de grano milij, immi etiam
de qualibet parte eiusquanrumcumquc modica.
Hoc remouet Ariftotelcs dicens, quid per prx-
cedenrem regnlatn patet quod eft falfum:quia li-
cet totus modius cadens deorfum caufcc fonum,
tamen podibile eft, quid vnum granum nullo
modo fulficit diuidere medium : igitur non opor-
tet,quod vnum faciat fonum, & per confcquens
multo minus de partibus grani.

Sivero 4 duo. Septima regula : Si aliqui duo
motores moucanc duo mobilia , aggregatum ex
motoribus moucbit aggregatum ex mobilibus
xque velociter , licut vnus motorum moucbai
vnum mobilium. Et poreft probari ifta regula ex
prima quinti, qux dicae. Si/ini quot libet quantitates
aliorum totidem aque multiplicet, ftngula .JingShe furtt
aquales , aut quemadmodum vna tarum ad fui com-
parem , ita aggregatum ex omnibtu tjs ad omnes Mu
pariter fe habere.

Non igitur y fic eft. Otft.nia regula: Exdem re-
gulxqux di&z lunr de moto locali, funt ponen-
dx de motu alccrationis , fle de motu augmenta*
tionis; ita vt quantum ad comparationes prx-
didtas , eft idem indicium de illis moribus, heue
de motu locali.

Explicic expolitio feptimi libri Phylicorum
Ioan.Scoti.

Q_v iEsTio VII.

Vtrum recute fint njere, quas ponit Ari-
Jloteles in illo 7. de comparatione
motuum, mobilium in fine?

Atiftor. eof. f uxt jf j 6. Auerrocs Be reliqui interpre-
tes D Thonv Uti, 9. Albere. traS.c.tof.e. Vide

authorc* citatos qutft.6.

Rcvitvr primi quid non : quia ex
prima regula. quam ponit veram, poteft
fequi fecunda, quam ponir falfam : igi-
tur neutra eft vera j cu.n illa, quam ponit falfam,
N n 4 non

«4-

if*

Text.jS.

Text.jp.

4

42-8 Lib.VII. Phyficorum

BOn fit vera. Confeqoentia tenet , quia cx vero
non (equitur falfum , fic antecedens probabitur
in.quxftioue.

Secundo , quia ibi ponitor ifta regula : Si ali-
qua potentia inooeat aliquod mobile per ali-
quod fpatiunfin aliquo icmpore, eadem poten-
tia tnouebit medietatem mobdis in eodem tem-
pore in duplo veloeiAs : mod6 hoc cft falfum:
quia velocitas (equitur proportionem potenti*
mororis ad refiftcntiam moti : modo non opor-
tet , quod potenti* ad medietatem rcfiftenriz fit
proportio dupla ad proportionem potenti* ad
refiftenmm , immd quandoque cft maior Sc
quandoque minor.

Oppofitum arguitur per Ariftotclem fc Com-
menr. texr. Commenr.;y.& j6. qui ponunt illas
regulas veras. In quxftione prim& recirand*
funr ili* reguhe , quas Ariftot. ponit ede veras.
Secundi inquiretur an illae regul* habeant veri-
tatem, fc rertfd mouebunrur dubia.

Quantum ad primum fciendum a qubd Ari-
ftor. ponit fex regulas, quarum quaruor primas
ponit ede veras, fc alias duas falfas. Prima regula
eft.pofito quod A fir potentia motoris, fc B mo-
bile , tunc fi A moneat B aliqua velocitate , mo-
ucbit medietatem B in duplo velocius. Et ifta
fubdiuiditur per definitionem velocioris ; quia A
moucbit medietatem B per duplum fparium in
aequali tempore , & per.idcm fpatiutnin fubdu-
plo tempore.

Secunda regula, qu* feqnirur ex prxcedcn-
ti cft ; Sr A moucat B , aliqua velocitate du-
pli porentii , monebit B dupla vefocifate , quia
eodem modo fe habet illa potentia dupla ad B,
ficur fc habet illa potentia fimpln ad medieta-
tem B: igitur vrrobique proueniet eadem velo-
citas i Arift* du* regul* funt falfx , vr poftea
probabitur.

Tcrria regula: Si aliqua potentia moueat mo-
bile per aliquod fparium in aliquo tempore /me-
dietas mororis moucbit medietatem mobilis
rque velociter, quiaendem cft proportio totius
motoris ad totum mobile, & medietatis motoris
ad medietatem mobilis.

Quarta regula : Si A mouear # .aliqua veloci-
tate,& C moueat D, xque velociter aggregarum
ex motoribus moucbit aggregatum cx mobili-
bus xquali velocitate.

Quinta regula, qu* cft negatiua.cft ifta : Non
oportet , qu6d fi aliqua potentia moueat aliquod
mobile aliqui velocitate , qu&d medietas moto-
ris moueat idem mobile in duplo tardius, quia
polii bile cft.quid medietas motoris nullo modo
excedat refiftcntiam mobilis.

Sexta regula : Non oportet, fi aliqua poten-
tia moueat aliquod mobile aliqua velocitate,
quod eadem porentia moueat duplum mobile,
duplo rardiAs ; Sc iftarum quatuor primarum re-
gularum , tertia Sc qdarta fuut ver* ; Sc hxc de
primo.

Qu-int&m ad fecundum , prxmirrend* funt
aliqux (uppofiiiones. Prima fuppolitio eft.qu&d
velocitas morus fequitur proportionem poten-
ri* mororis ad relillcntiam mobilis; & hoc pro-
batum fuit (upra,4.qtixft.u.ita vi femperpropor-
ti.i velocitati! fic licui proportio proportionum,
» quibus proueimint ill* velociratcs. Secunda
fuppolitio cft.qu&d proportio extremorum com-
ponirur ex proportionibus intermediorum: verbi
gratja,fi A,B,C fini tria ordinata fecundum ma-

gis , fc minus , ita vt A fit maius quim B,$c B
maius quam C , tunc proportio A ad C compo-
nitur ex proportione A ad B,fic B ad C, ficut pa-
tet 5. Euclidis. Tcrria fuppofitio cft , qu6d pro-
portio compofita ex duabus proportionibus vnl
maiori, & alii minori, cft minor quim dupla ma-
ioris , & maior quam dupla minoris ; & hoc cft
vniuerfaliter verum in omnibus quantitatibus;
vt proporrio fex ad vnum componitur ex pro-
portione fex ad duo.qux cft tripla, & duorum ad
vnum,qu* cft dupla; igitur proportio fex ad
vnum , fcilicct fcxrupla , cft minor quam dupla
tripi*, fc maior quam dupla duplx. Quarta fup-
pofitio , omnes ill* potenti* funt xqualcs , qu*
po fiunt rnouere idem mobile, vel xquaic xquali
velocitate. Quinta fuppofitio : Si aliqua poten-
tia moueat aliquod mobile aliqua vclocitatc.po-
rentia xqualis moucbir idem mobile xquali ve-
locitate , exteris paribus , ita fcilicct qudd fic
xqualis applicatio motoris ad mobile. Pater,
quia femper cft idem iudicium in propofito de
eadem, Sc xquali.

Iftis fuppofitis,notandum,qu&d quinque mo- Ctmtvuj,
dis poreft fieri comparatio mobilium admoucn-
lia. Primo modo, comparando diuerfa mobilia
rcfpettu ciufdem motoris. Secundo modo.com- 2*^ ^
parando diuerfa mouentiarefpc&u ciufdero mo- nfi.
bilis. Tertio modo.comparando diuerfa mouen-
ria diuerfis mobilibus. Quarto modo , diuiden-
do vtrumque , fcilicct comparando motorem ad
mobile, fic poftea comparanJo partes motoris ad
partes mobilis. Quinto modo congtcgando
vrrumque, fcilicct ptirniN comparando diuerfa
mouentia ad diuerfa mobilia fingillatim, fc poft-
ca aggregatum ex iftis ad aggregatum ex illis.

Nunc ponirur prima conclufio dc primo mo* 4.
do comparandi. Proportio motuum non cft ficui PriminpU
proportio mobilium refpc&u eiufdem motoris;
fic per confcquens prima regula, quam Ariftotc-
les ponit veram, eft falfa. Probatur, Sc fit A po-
temia.fc B mobile ficut prius: tunc ponarur,
quod A fir plufquam duplum ad B , fc B cft
xqualiter duplum ad fuam medietatem , qux fic
C , tunc proportio A ad C eft compofita cx pro-
portione maiori. qnim dupla, fic cx dupla prxei-
se per fecundam fuppofitionem: igirur per ter-
tiam fuppofitionem . cft minor quam dupla ma-
ioris, fic maior quim dupla minoris : igirur vclo-
ciras proucnicns cft maior , quim dupla duplx,
per ptimam fuppofitionpm : Sc per confcquens
non oporrer , quid fi aliquis motor moucat ali-
quod mobile aliqua velocitate, qu6d moucat me- y '
dictarem in duplo velocius : verbi gratia , fit A . £
ficut fex , B ficut duo , C ficut vnum ; tunc pro-
portio A ad C.fcilicet fcxrupla, cft maior, quam
dupla duplx , Sc cft minor quim dupla propor-
tionis fex ad duo, fciliccr triplx.

Secundo ponatur, quid A fir minus quam du-
plum ad B , fc- B fir xqualiter duplum ad C : igi-
tur proportio A ad C, eft compofita ex minori
quim dupla : Sc cx dupla per fecundam fuppofi-
tionem : igitur per tertiam, proportio A ad Ccft
minor quam dupla duplx : igirur velocitas pro-
ueniens erit minor quim dupla ; Sc per con-
feqttens non fequitur fi A moucat B , aliqui
velocitate , quod moucbit medietatem Bt duplo
velocius.

Tertio , quia fi illa regula edet vera , tone fc- f-
queretur , quod quilibet motor polfct rnouere
quodlibct mobile quantumcumquc magnum ; Sc

per

Qusftio VII.

per confequcnsregnla affirmarim oppofita ne-
gatiux, quam ponic Ariftotclcs, eflct vera ; con-
fequens eft Talium , quia tunc a proportione mi-
noris inzqualitatis nerer morus. Probatur con-
fcqucntia , polito quod A fac potentia , & C' mo-
bile , <Jc D mobile duplum ad C , Oc E fit mobile
dupluin ad D , 6c lic vitri ; tunc ponatur , quid
potentia B moneat D in duplo tardius , quam A
moucat C ; tunc arguitur lic, B mouct D , aliqua
velocitate : igitur per regulam , quam tu ponis,
B moucbtt £, fcilicet medietate D, in duplo ve-
loci&s , fed politum eft quid A moueat C, duplo
velocius, quam B moueat D : igitor A & B lunt
potenti* xquales ; fed B potcll mouere D : igi-
tur per quintam fuppofitionem, A poteft moue-
re D , & per confequens Ii aliqua potentia mo-
ueat aliquod mobile aliqua velocitate , ipfa mo-
uebit mobile duplum fubtlupla velocitate : &
habetur confequens.

Eodem modo probatur , quid A mouebit C,
& ita de aliis , licet continue tardius , Sc tardius;
& lic patet , quid proportio motuum in veloci-
tate non eft ficui proportio mobilium rcfpc&a
ciufJem potenti*.

Notandum tamen , quid prima regula habet
veritatem in vno cafu , fcilicet !i motor moueat
A proportione dupli , quia tunc iplius A ad B
efl proportio dupla , & iplius B , ad C proportio
dupla; igitur proportio A ad C eft compotita
ex duabus duplis prxeise per fecundam fupoofi-
tionem: jgitur per definitionem duplx, ipfa eft
dupla ad quamlibet earum .‘igitur per primam
fuppofiuoncm, prouenicc velocitas dupla, quod
erat probandam.

Secundi notandum , quid regula affirmatiua
contradnlloria negatiur , quam ponit Ariftote-
les, habet etiam veritatem iu vno cafu, fcilicet 11
motor moueat i proportione quadrupla: vetbi
gratia, /it A potentia ficut o&o,& B mobile ticuc
duo. Dico , quod in ifto cafu tener illa coiife-
quenria : li A moucat B aliqua vclociiate , me-
dietas B mouebit ipfum ftibduplo velocius , &
etiam quod ipfum A mouebit mobile duplum
fubduplo velocius. Primum patet, quia propor-
tio quatuor ; quz eft medietas de ofto ad duo, eft
dupla, qux eft prxeise fubdupla quadruplx : igi-
tur velocitas eft fubdupla per primam fuppoti-
tioncm,& conlimiiirerper fecundam ; quia txfto
ad quatuor eft proportio dupla , quz eft fub-
dupla proportionis o&o ad duo : igitur velocitas
eft fubdupla prxeise ; & hoc de primo modo
comparandi.

Secunda conclulio, de fecundo modo compa-
randi , Iit illa : Proportio motuum in velocitate
non eft licut proportio potentiarum rcfpc&u
ciufdem mobilis. Ex quo pacet qubd fecunda re-
gula eft falfa , quam ponit Ariftorelcs , li aliqua
potentia moueat aliquod mobile aliqua veloci-
tate, dupla potentia mouebit idem mobileduplo
velocius. Probatur, & fit A potentia vt quatuor,
Sc B mobile vt ynum ; tunc dupla potentia eft
fient ofto : igitur proportio o£to ad vnorn eft
compotita ex dupla , Sc maiori quam dupla , fci-
licet quadrupla, per fecundam fuppofitionem:
igitur per rertiam,eft minor quim dupla quadru-
plx,& maior quim dupla duplx: igitur maior
velocitas proueniet , quam fit proportio po-
tentiarum.

Secundb, fit A potentia vt priiks, fed B pona-
tur ficut tertia, tunc proportio odio ad tria eft

429

contpofira ex dupla , & ex maiori , quini dupla,
fcilicet ex (efquirertia, pcr fecundam fuppofitio-
nem ; & per primam , velocitas proucnicns eft
maior qqam dupla. Verum cftramen , quod ifta
regula habet veritatem, quando potentia A mo-
uct 2i proportione dupla, ita quod B fit ficuti
duo. Piobauir, quia proportio odo ad duo com-
ponitur ex duabus duplis prxeise per fecundam
fuppofitionem : igitut per definitionem duplx
ipfa eft prxeise dupla ad quamlibet carum ; igi-
tur perprimam, velocitas proueniens eft prxeisi
duplicata; & fic patet qu6d proportio motuum
in velocitate non eft ficut proportio potentia-
rum refpcdhl ciufdem mobilis. Secundd patet,
qu6d fecunda regula Ariftorclis,quam ponit ve-
ram , non eft vera nifi vno cafu tantum , quia in
infinitis aliis habet inftantiam : & hoc dc fe-
cundo.

Quantum ad tertium modum comparandi,
fcilicet comparando diucrfa monentia ad diuer-
fa mobilia, eft conclufio ifta, Quorum propottio
eft maior . ab eis prouenit [maior velocitas ; &
quorum eft minor, ab eis prouenit velocitas mi-
nor; vc velocitas proueniens a proportione tri-
pla,eft maior velocitate, qux prouenit a propor-
tione dupla ; Sc vniucrfaliter omnis illa piopot-
tio eft maior , cuius denominatio eft maior , vc
quadrupla , quam dupla , quia 4. eft maior quam
1. Verum eft tamen quod hoc non eft propot-
tionalitcr, nilifolummodb in duabus propor-
tionibus, vt in quadrupla , & dupla ; quia eadem
eft proportio quatuor ad duo , & quadruplx ad
duplam, quod in aliis non tener. Pater, quia fex
ad tria eft proportio dupla , dc tamen fexrupla,
non eft dupla ad triplam in nonAplam , vt patet
ordinanti iftos tres terminos continue propor-
tionales 9, j, 1. quia proportio 9, ad j. eft prx-
eise zqualis 3, ad 1. quia vtraque eft tripla; igi-
tur proportio 9, ad 1 , componitur cx duabus tri-
plis prxeise : igitur per definitionem duplx no-
nuplaeft dupla ad quamlibet illarum hoc
dc tertio.

De quarto modo comparandi, fcilicet quando
tammouens, quam mobile diuiditur; funt dux
rcgulx. Prima regula eft ifta; Si motor moneat
mobile aliqua velocitate , pars motoris moucbic
partem mobilis eadem velocitate, dummodb it-
1* partes , fcilicet motoris , Sc mobilis eandem
habeant denominationem. Et iftam regulam po-
nit Ariftotclcs tertiam ; qux probatur per rranf-
mutatam proportionem : quia ficut fe habet to-
tus motor ad luain medietatem , vel tertiam , ita
totum mobilead fuam medietatem , vel tertiam:
igitur perinuratim ficut totus motor ad totum
mobile, ita medietas motoris ad medietatem mo-
bilis, Sc tertia mororis ad tertiam mobilis. Et fi
obiicirur.qudd velocitas debeat ede minor, quia
virtus vnita eft fortior fc ipfadifperfa. Rcfpon-
dertir, qu&d fi propter vnionem virtus mororis
erat fortior , ita etiam virtus mobilis,idcb
vtrobique manet eadem proportio.

Secunda regula eft , Si partes mororis Sc mo-
bilis non denominentur confimilitcr : tunc fi
pars motoris i numero maiori denominetur,
quam pars mobilis ,tnnc pars motoris moue-
bit velocius quim totus motor cotum mobile;
fed fi denominetur a numero minori , runc mo-
uebit tardius, vel non moucbir. Caufa eft, quia
quanto aliqua pars denominatur a numero ma-
iori , tanto eft minor , vt quadrupla minor eft,

quam

4$o \ Lib. VII.

quim tripla , Sc hoc dc quarto modo compa-
tandi. .

Dc quinto modo comparandi , fdlicet quando
fit comparatio , congregando vttumque , eft pri-
ma regula ; Si A moneat R aliqui velocitate , fle
C moneat D eadem velocitate , tone aggrega-
tum ex motoribus mouebit aggregatum ex mo-
bilibus eidem velocitate ; quia Iimilis motor
mouct limile, quia eadem eft proportio aggre-
gati ad aggregatum , quando eft vnius motoris
ad vnum mobile, vt patet in numeris; nam fi odio
moueat quatuor , fle quatuor moueat duo, vtcr-
que moueat i proportione dupla ; tunc aggre-
gando motores ad mobilia , eft proportio duo-
decim ad fex, qux etiam eft proportio dupla.

Secunda regula.Si A moueat A .aliqui veloci-
tate, Sc C moueat D , alii velocitate ; tunc aggre-
gatum ex motoribus mouebit aggregatum ex
mobilibus quidain velocitate media. Tertia re-
gula,Si plura mouentia comparentur fingillatim
pluribus mobilibus cotrefpondenter , non opor-
tet qu6d aggregatum correfpondeat aggregato:
verbi gratia ,fit A motor ficut 4,flc A, ficut x,flc
vtriufque mobile fit ficut vnum. Deindeabalia
parte fint C Sc D motores, vterque ficut 4 . Sc re-
lidentia vnius ficut duo , alterius ficut vnum:
tunc illa fune ad inuicem comparabilia corre-
fpondenter , quia ficut dcAScB , vnuin monet i
proportione quadrupla, Sc aliud dupla, ita fimili-
ter de C Sc D , Sc taincn aggregatum nonebr-
rcfpondct aggtegato; quia aggregatum ex mo-
toribus A Sc B , c(l ficut B aggregatum ex
fuis relidenti is ficut 1. fed aggregatum ex C, fle
D.eft ficut 8. Sc aggregatum ex reliflentiis eft lic-
ti r j.modi maior eil proportio 6. ad 2. qux eft tri-
!a,quam proportio 8. ad 1. qux clt dupla fuper-
ipartiens tertias.

Quarta regula eft illa : Si ^moueat B aliqui
velocitate ; & C moueat D xquali velocitate,
deinde ab alia parte, D moueat E aliqua veloci-
tate, Sc moueat F xquali velocitate , ira ri B Sc E
fint mouentia , Sc mota; non oportet quid ag-
gregatum ex B Sc E moueat aggregatum ex C Sc
Funt i velocitate .quanta aggregatum c x A Sc
D, moueat aggregatum ex B Sc E,Sc patet in nu-
meris: quia (icut 6. ad 2. ita 4. ad 1. fle ab alia par-
te , ficut 4 ad 1 , Sc 2 ad t ; Sc tamen non oportet
quod aggregatum ex mediis , fcilicet 6 moueat x
xque velociter , quod clt aggregatum exC ScF,
ficut aggregatum ex 16 & 4, id eft , 10 mouebit
aggregatam ex 4 & x, fcilicet 6 : naro proportio
6 ad 1. eft prxeise tripla; fed proportio xo ad 6
eft tripla fefquialtcra , qux eft maior quam tri-
pla, Sc per confequens velocitas inde proueniens
eft maior. Et omnino regulx conformes prxdi-
dis polfunt poni de motu augmcnrarionis,
quemadmodum pofitx funt de motu locali. Ex
prxdi&is omnibus apparet ,^uid velocitas mo-
tus fequirur proportionem porentix motoris
ad teli (lentam mori;& hoc declaratum fuit fuper
quartum;& hoc de fecundo.

Quantum ad tertium, dubitatur primi de mo-
tu redlo , quod non fcquatur proportionem po-
tentix motoris ad refillcntiam mobilis : quia po-
natur quod aliquis pertranfear aliquod fpatinm
motu vniformi iu vnahora, & alius in eadem
hora inorti continue difformi pertranfeat prx-
eise xquale;tunc tftx velocitates funt xqua-
les , quia ipfis in eadem hora prxeise pertranf-
euntur xqualia ; Sc tamen non proucnionc

Phyficorum

ab xqualibus proportionibus , cum proportio
i qua vna ptouenit , fit totaliter deformis , Sc
proportio a qua prouenit alia , fit continui vni-
formis.

Secundo , adamas Sc ferrum fimul innda
non moucntur velocius in cquilibrio qulm al-
terum illorum per fe faceret , Sc tamen aggre-
gati cx illis adxefiftcntiam eft maior proportio,
qu&m vnius eorum ad eandem ; igitur & propor-
tione maiori, & minori prouenit xqualis velori-
tasjfle per confequens velocitas non fequirur pro-
portionem.

Tertii , indatur de motu circulari : quia fi fit
vna rota xnca ad modum rotx fabri , qux atte-
nuetur, ita vt fiat maior ; tunc patet ad experien-
tiam, quid facilius eft ipfam mouere quim priis,
Sc tamen proportio nec eft maior , nec minor;
quia nec augmentarur potentia , ncc diminuitur
relidentia.

Quarti , fi in vacuo elfirnt dux fphxrx ,vna
maior , Sc altera minor, Sc edent politx fupra
planum ; tunc quxeumque potentia fufficeret
mouere quamlibet carum , Sc tamen vna, fcili-
cet, maior , haberer minorem rcfiftentiatn.quim
alia: igitur eiufdcm porentix ad maiorem edet
proportio maior , quam ad minorem ; Sc ra-
men cum eadem putcnrta mouerec ipfas xque
velociter , cim fit in infinitum facile mouere ip-
fas,fequitur quid velocitas non fcquitur propor-
tionem.

Quinti , arguitur de alteratione : quja illumi-
natio eft quxdam nlreratio fuccediua ,& taincn
eius velocitas non fcquitur aliquam proportio-
nem:ergo,flcc.

Sexti , fint duo viuenria xqualis porentix ad
augmcnrandum , vel ad nutriendum , ita tamen
quid vnum fit maius , & aliud minus , tunc fup-
ponitur ex 6. quid velocitas augmcnrarionis
attenditur penes proportionem magnitudinis
acquifirx ad prxexiftens. Tunc arguitur : lft*
virtutes funt xquales : igitur prxeise xqualitet
conucrtenc de nutrimento ; Sc fi fic , fcquitur
quid paruum plus augmenratur.quam magnum:
verbi gratia, in numeris fi paruum fit ficut vnum,
&'magnum ficut duo , fle vtrique addatur vnum,
tunc paruum augmentatur ad duplum , & mag-
num ad fcfquialtcrum : igitur velocitates fune
xquales ; Sc tamen proportiones,^ quibus prouc-
niebant, erant inxquales.

Ad ifta refpondetur. Ad primum « dico quid
illx velocitates funt xquales corrcfpondenter,
fic etiam Sc proportiones , i quibis velocita-
tes proueniunr. Er diceretur , quod in medio
inftanri horx proportio i qua prouenit mo-
tus difformis , eft prxeise xqualis proporrioni,
h qua prouenit motus vniformis : quia fem-
permotus continue difformis, fiuc vniformiter
difformis,correfpondet gradui medio -, ita vt de
ipfo tantum perrranfeatur in eadem hora , quan-
tum perrranfirerur , fi mobile per eandem horam
moneretur vniformiter fecundum gradum me-
dium.

Ad fecundum , dico quid ferrum fundum ad-
amanti non habet centrum fux grauitatis , ideo
fu a grauitas non eft computanda pro potentia
motiua.

Ad tertium, dico quid licit illa res, qux eft
rcfiftenria , non diminuatur , attamen ipfa effi-
citur minus relidens per huiufmodi attenuatio-
nem.

Ad

JrittliU *
frr mcttU
, •ttBifit n-
fiU tttum.

Quxftio VII. 431

. Ad quartum, dico, quAd in infinitum facite cft
moucre aliquam illarum fphcraruro, tamen nul-
la porentta poteft moucre ambas xque velociter:
ImmA quxlibet potentia moueret maiotcra tar-
dius, quim minorem.

Ad quintum de illuminatione, dico, qu&d ali-
quis motus poteft fcqui proportionem potentis
motoris ad refiftcntiam mobilis dupliciter : vno
modo immediatA, licut cft de motu locali, Sc al-
teratione,qux cft cum abiedione concrarij. Alio
modo mediate : quia fcilicet confequitur alium
motum , cuius velocitas confequitur proportio-
nem , fic cft in propofito : quia illuminatio con-
fequitur motum localem ; Sc ided mediate con-
fequitur proportionem.

Ad fextum, dico , quod licit «11* virtutes fine
squales ad conuertcnduro nutrimentum ; atta-
men eadem.vel squalis virtus in minori cft plus
augmentata, quim in maiori.

Ad rationes principales, ilis ante oppofitum
probant conclufiones politas : fed tunc ad Ari-
ftotclem dico ,quAd ipfe intelligit duas regulas,
quando motor monet i proportione dupla , vt
di dium cft in illo cafu i Sc aliter ilis rcguls non
habent veritatem.

Explicunt quxft.7. libri Phyficorum.

ANNO TAT IONES.

a QCirn<l*m , <jhoA jlriffettlrt fex regni*.

ONota, vt iftas regulas intelligas , quAd Ari-

ftotcles per mobile intelligit totam rcfiftcn-
tiam , fiuc proueniat cx medij denfitate , fiue
ex pondere : Sc per moucns intelligit folam vir-
tem inotiuamnon mixtam cum refiftentia, Sc
per fpatium folam quantiutcp» abfque refi-
ftentia :e(Tcc enim fallacia exiftimare fola pon-
dera elTe refiftcntiam : cAm enim lapis iacitor,
non folum lapis rcfiftic , fed denfitas acris , Sc
fic ab eadem virtute velocius mouctur lapis
maior , quam minor : quia fi minuitur lapis,
crcfcit reliftentia ex parte acris , quia minus ei
cedit at?r:cx quo fequitur , quAd motus velo-
cior erit altero tali proportione , qua virtus
moucns vnius excedit fuam refiftcntiam , ma-
gis quam moucns aircrius motus fuam refi-
ftentiam , ita vt in proportione proportionum,
quas habent virtutes mouentes fecundum cx-
cefium ,quo fuas excedunt rcfiftcntias,erit pro-
portio velocioris , vel tardioris motus : fi enim,
verbi gratia.vna virtus moucns fit vt odio, mo-
uctquc pondus vt quatuor , Sc alia fit etiam vir-
tus mouens squalis , fed rcfiftentia fit vt duo,
prior virtus cft in dupla proportione ad fuam
refiftcntiam , pofterior in quadrupla: tunc con-
fidera qu* proportio fit inter has duas pro-
portiones, quadruplam fcilicet, & duplam,

Sc cxceflus quo excedit proportio
quadrupla duplam , erit pro-
portio velocitatis mo-
tus vnius ad
alterum.

FINIS LIBRI SEPTIMI

‘Phyficorum,

LIBER

PHYS1CORVM.

EXPOSITIO TEXTVS.

I . Ttitm i alitjuando fatim fit

Tm.i. '”«*«• lllccll oftitius li-

• ber & vltimus , in quo
Philo, determinat de fini-
tate , & infinitate motus,
quancum ad cius ejuratio-
nem : Se diuidirur in qua-
rtior tranatus. In primo
dcurmtnat, vttum motus fit perpetuus. In fe-
cundo determinat de difpofitionc cutium , qux
cft in non femper , vel femper pofle moueri , vel
quiefecte. Iu tertio oilcndit.quis, Se qualis mo-
tus fit perpetuus, & in quarro determinat de fe-
paratione primi motoris. Secundus tradatus ihj;
'Trimipium autem cenfideratienibiu. Tertius ibi:
sit vero altjt facientis. Quartus ibi : Qjted autem
hac tucejfe. In primo tratlaru funt tria capitula.
v In pritno mouct quxftioncm , vtrum motus fit

perpetuus , recitando didla antiquorum de ifta
quxftione. In fecundo oftendit , quid perpe
tu« fuit motus, Se perpetui ctit motus. Et in
. rerrfo reprobat errorem antiquorum circa di-
catu quxftioncm , foluendo rationes .quibus
probant non perpetui cife motum. Secundum
ibi : Incipi sw>a autem primum. Tertium ibi: Si-
mtUter autem. Primi moucc quxftioncm. Se-
cundi oftendit , in quo omnes antiqui conuc-
nicbant de didla quxftione. Tertii oftendit, in
quo differebant. Quart£ concludit vrilitatcm
qoxftionis. Secunda ibi : Effe igitur nutum. Ter-
tia ibi : Sed tjuonjuor. Quarta ibi : Confidtranium
Vtrum frm- igitur. Primo igitur ponit hanc quxftioncm.
fer fu,t mu- Vtrum aliquando fidius fuit motus , fic quid
tm fr fem- ante millus alius motus erat sSe vtrum aliquan-
tui. * c°”umpetur motus fic , quid poft illum mo-

tum non crir alius motus.Vel vtrptn femper fuic
motus , Se femper erit morus in iis , qux con-
fidunt natura , ficut cft vira in iis , qux viuunt.
Et ifta locutio non eft fimilitudinaria :quia ac-
cipiendo vitam pro operatione virali ; tunc
ficut vita efl propria operatio viucntis, ita etiam
motus efl propiia operatio rei naturalis. Et no-
tandum , ficur innuit Commentator , quid ifta
<|uxftit> potefl dupliciter inrelligi. Vno modo
fic, vtrum aliquis vnus motus, & continuas
fit perpetuus j & fecundum iftum fenfum non
foluetur in ifto tra&atu, fed poflea. Alius fen-
fiiscft : Vtrum ante omnem morum fuit mo-
rus , & poli omnem motum erit motus; & fe-
cundum iftum fenfum foluetur quxftio in hoc
tra&ato.

I. E (fe igitur motum. Hic n*rrat,in quibus antiqui

eonueniunr de ifta quxftione , dicens , quod in
hoc conucncrunt omnes naturaliter loqucnces,
quid motus cft. Quod patet ex duobus1: primi,
quij ponunt mundutn generari , fic corrumpi.

quod non poflet efTe fine motu , & mutatione, .JtW.,

Secundo , quia omnes dcrciminauerunt de ge- »/'*" de

neratione>& corruptione qux funt motus, vd
mutationes. ■*«».

Sed tjUQHjuct. Hic oftendit in quo antiqui dif-
ferebant; Se differunt in hoc: quia quidam po-
fuerunt munJos infinitos, quotum quofdara po-
nunt generari, & quofdam corrumpi : fed alij po-
nunt vnutn mundum : & ilii erant diuerfificati,
quia quidam a pofucrunt (ficut Anaxagoras)
quod i principio omnia entia erant in quodam Texti,
chaos confufo , Se poflea fupcruenir intellectus
diuimts,& fegregauit ifta ab imiiccm»&runc in-
cepit efle motus. Itaque fecundum Anaxagotara
aliquando tempore infinito entia quicfichant>&
poflea tempore infinito monebantur fad la fc-
gregatione. Sed Empedocles ponit infiniticsge*
nerai i,& infinities corrumpi ; Se fic ponit mfini-
ties fieri morum, Se infinities definete motum. Se
per iftum modum , quia fuperueniente amicitia
generali entia natutalia adinuiccm congregan-
tur. Se 'definit motus ,Se mundus ; deinde fuper-
ucnicntc lite vniuerfaii difgregantur ab inui-
cem, & quodlibecinoueturad locum fuum pro-
prium , fecundum fuam naturam , Se tunc inci-
piunt motus. Se mundus.

Confiderandum $ igitur de beC. HlC concludit
vtilitatcm quxftionis de ifta confidcratione di-
em*, quod nccefTarium eft (cire veritatem de ifta
quxftione, non folum ad fcienciam naturalem,
immoaJ fcientiam de primo principio , fidlicct
ad Metaphyficam; quia ex xternirate motus de-
uenimus in notitiam primi princi; ij.id cft, primi
motoris; Se in illo palTii dicit Auiccuna quid per
alium modum non poteft inurfiigari primum
principium, quim in xrernitate ruotus. Se in hoc
Commentator cft fibi contrarius , tamen opinio
Auiccnnx vera cft, ve videbitur.

EXPOSITIO TEXTVS.

T AT cipiamm i autem primum. Hoc eft fecundum J.

X caput huius tra&acus.in quo Philofoph.often- Texe*
dir , quid femper fuit , Se femper erit motos : Se
diuidirur ; quia primi oftcndir.quid femper fnit
motus. Secundo oftendit, quid femper erit mo-
tus. Tertii concludit motum clfc perpetuum.

Secunda ibi : Eadem autem eft ratio. Tertia ibi:S*
igitur hac. Item , primi probat conclufionem ex
parte motus. Secundi ex parte temporis, ibi:
sidhac autem. Irem, primi prxmitrir luppofitio-
nem. Secundo format rationem. Et tertii obiicic
contra rationem, fecunda ibi : Ergo & hac Tertia
ibi : silia enim mouertt. Suppofitio.quam prxmit- N
tir, eft ifta, quid ncceffc eft omni motui prxrfle
mobile ; quia motus cft a&us moti , & mobili*:
modi neccflceft morum, & mobile prxefle aflui
ipforum. Secundi patet indu&iue, quia oportet
combufti

Txpofitio textus.

4-

Tcst. I.

combuftibilc , fic corobuftum c(Tc prius quam
comburatur ,?c fic inducendo in aliis.

Tcir. f. Erga i & ixc.Hic format rauonem-.quta fi non
fcmpcr fuit morus , detur igitur primus motus*
ante quem non fuit alius motus : igitur per fup-*
pofuionem, mobile , fic motum fuerunt ante il-
lum motum. Vel igitur fuerunt perpetui aiue
illum motum» licet line motui vel ambo fiebant
Tut. f. de nouojvcl (altem alterum ipforuin : } fi ambo,
vel alterum ipforum de nouo > fic non poterant
fieri fine mutatione -.igitur ante primam muta-
tionem erae alia prima mutatio,quodimplicat.Si
dicatur quid perpetui ante fuerunt , licet non
mouebantur : hoc cft omnino irrationabile, fic
quafi ab infeientibus ditium quia fi toro tempo-
re quiefccbant , non apparet aliqua ratio. quare
motor fic mobile potiis tunc inceperunt inouc-
re, fic moucri , fic in vno initanti plus quam in
Text. 7. alio. Et confirmatur ibi : Attero 4 magis. Quia
ex quo roro tempore xccrno quiefccbant , aliqua
erat caufa illius quietis , quam oporruit rcmouc-
re.poftquam moucns moucrct,& mobile rooue-
returunodi illa caufa quietis non pollet remone-
ri , nifi per motum : igitur ance primum morum
erat aliquis motus.

Alia 5 enim monent. Hic obiicit contra proba-
tionem. Secundi , foluir. Er tertii , con firmae
folutionem. Secunda ibi : Si igitur. Tertia ibi:
Nectjfe eft enim. Primo dicit , quid quxdarn funr
agentia naturaliter , qu* non poltbiK in contra-
rios cffcdusific alta funr agentia voluntaria, qu.x
potiunt contrarios cffedtis agere ; modi in pro-
pofito conrra rationem diceretur , quod primus
motor , fciliccc Desis , cft caula voluntaria : igi-
tur ipfa eadem exiftens, primi fuit caufii cJuictis,
fiepoftea caufa motus; igitur non oportet remo-
uerrraufam illius quieris.

Text. 9. Si 6 igitur. Hic foloit didam obicdioncra,
dicens, quid agenria libera, Sc naruralia quo-
dammodd conueniunr,fi£ quodammodo diffe-
runt : conueniunt primo quia vtrumque poteft
agere contrarios effcdus.fed diftcrunt,qtiia agens
liberum poteft eflcper fe caufa contrariorum, fed
agens narurale non ; quia agens naturale bene cft
caufa per fc vnius contrariorum , fic caufa per ac-
cidens alterius ; vr per anripcriftaftm, vel aliquo
tali modo. Secundi, conucniunr, fic ad pro poti-
tum, quia ficuc agens narurale non poteft produ-
cere contrarios, Sc diuerfos e/fcehi s, nifi propter
dirpofitionum diuerfiratem.ntcdiamibus quibus
agit, ira iimilitee agens liberum non poteft elice-
re adus conrrarios,vel dioerfos,nifi per mutatio-
nem in voluntate, ira vr aliter velit prius, Sc po-
fterius.-igirur fi prima caufa voluit 1. illud mobile
quielcere,Sc modo vulr moueri,fequitur qudd ibi
cft mutatio, Sc per confcquens ante primam mu-
f ationan erat alia mutatio prior. De cuidentia
huius rationis videbitur in qurflionibus.

NeceJJi e fi enim. Hic confirmat rationem : quia
in illis, qua: aliter fe habent ad aliquid , quam
prius fe habebant, cft mutatio ; fed monens aliter
fe habet ad mobile , quando mouee, quim ante:
igitur cfl ibi aliqua mutatio fafh;igitur ante pri-
mam mutationem, fuit alia murat io prior-
Ad hac - nutem prius. Hic probat ex partetem-
poris, qudd fcmpcr fuit morus ; quia fcmpcr fuit
tempus: igitur fcmpcr fuit motus. Confcquenria
tenet, quia tempus vel cft motus, vel non cfl fine
motu. Antecedens probatur aurboritare omnium
antiquorum, excepto Platone, omnes enim pofue-
Scerieper. 7lm. //.

runt tempus effe xtcrnum.Sccundb probatur ra-
tione, quia fi tempus fuiflet fa&um , ita vr non Vid» eontra-
prius fuerit tempus ,tunc prxfuit fador.fcu crea- diSitnim Zi-
tor temporis, fic illud ex quo creabatur ; fed priirir awU*
eft dilfcrcntia tcmporis-.igitur ante primum tem-
pus fuit aliud tempus, quod iruplicat-Tertii.quia
8 fi aliquod tempus erat primi fadum.illudcrat Text. ii.
Eidum in nunc \ (cd hoc cft: impollibilc, quia nunc
cft continuatiuum temporis : igitur ante primum
tempus fuiftet aliud tempus.

Eodem 9 nutem rft ratio. Hic probat quidfcm- Tett. 11.
per cft morus ; fic cft quafi per eandem rationem
qux crar priis quia fi non lcrtipcr cft motus, fc-
quicur quod poft vltimnm motum ctict aliquis
inotus vltcrior. Confcquens implicat. Confc-
quentia probatur, quia vel poft illum motum,mo-
tor , fic mobile perpetui manerent fine motu;
vel alterum illorum corrumperetur : non primd
modo ; quia iam ndn cll*et ratio , quare potiu}
delinerer mouere in vnamenfura , quam in alia,
nec fecundo modo; quia tunc poft vltitnum mo-
rum datum edet corruptio motoris, vel mobilis;

& fic poft vltimam mutationem edet alia muta-
tio vltcrior.

Si igitur 1 c hic impoffihilia furtt. Hic concludit, Text. 1 J.
quid motus eft perpetuus , & fequirur cx prxee-
dentibns ; quia lemper fuit motus, fic fcmpcr erit
motus;igitur motus cft perpetuus.

EXPOSITIO TEXTVS.

ET non 1 a liqustn do ejuidem efi. Hoc eft J. Cap.
i

6.

Text. r4.

in quo Philofophus reprobae opiniones anti-
quorum, fic folutc rationes, quibus probam mo-
rum non ctic perpetuum. Er primi , oftendit in
quibus defecerunt. Secundi, format rationes, qui-
bus probant morum non ctic perpetuum. Et ter- Antijul f/>,
tii, (oluit illas. Secundum ibi : ContrnrU nutem hie. <* mttm 4-
Tertium i b i : Hori igitnr id. Primi proponit quin- ,fra,r*****>*
que defedus , in quibus antiqui dcfccerunr. Sc- ^nat' *
eundus ibi : At vero nihil. Tertius ibi : Dignius.

Quartus,ibi : Hnbet quulem. Quintus, ibi : Omnino
nutem. Primus defedus crar, quod vterque, fcili-
cet Empedocles, fic Anaxagoras fiditicdixerunr,
alferendo licut dixit Empedocles , infiniries fieri
motum, Sc quietem per litem, Sc amicitiam ; Sc et-
iam licut dixerat Anaxagoras,qudd tetnpore infi-
nito entia quiefcehant,Sc tunc fupemeniente in-
rellcditdiuino incipiebat morus, Sc tempus Pa-
rer,quia illi fiditic dicunt, qui allerunt aliquid in
fcienti a naturali , quod non ell per fe norum , ve i
etiam quod non eft per fe nugis apparens, quam |

fuum opnofirtim. Secundus defedus , 1 quia in Text. tj.
natura nihil cfl inordinatum , immi in omnibus
agenria naruralia funr caufx ordinis: modd ordo /y/, zimsrj
narurx cft, quid entia aliqua fcmpcr fimiliter fe iatab.
habeant, Sc alia entia aliquibus' temporibus eo-
dem modo fe habeant , Sc determinaris tempori-
bus alio modo;non autem cft ordo fecundum de-
terminata tempora, qudd tempore infinito fida
fit quies, Sc folii tempore finito fadus fit inotus ;
quia iflorum temporum ad inuicS nulla cfl pro-
portio. Tertius defedus cft, qudd licet Empedo-
cles probabilius dixerit, qubm Anaxagoras in hoc
quod alternatis vicibus ponebat tempore infinito
fieri mocum,Sc poflea quietem, Sc fic alternarim;
tamen in hoc errabat , quid iftud aflumpfit r an-
quam dignitatem per fc notam ; quod tamen
indiget magna declaratione. Quartus defedus:
quia licet experiamur, qudd in nobis amicitia
Oo fir

7-

Trtt. itf.

Tc«. 17.

If-m* 1 f mi-
nor n,»nSm.

Teci. i».

J»t rum inter
ttntrariaim-

ftjjiilitfi tf
frf.rp tinum.

8.

Text. 19.

434 Lib. VIII.

fit caufa congregationis , & lis caufa difgrcgatio»
nis, tamen Empedocles non a dignabat caufam,
quate iis pius moucbac vno tempore, quam alio?
Item , regnante amicitia , qux redditur pro caula
ab Empedocle, vbi latebat lis ? Item, confcqucn-
tcr de modo expellendi amicitiam ,& de nullo
illorum fecit declarationem, ide6 in hoc defecit.
Quintus defedus : quia tam Empedocles , quam
Anaxagoras dicebant , quod in (empiternis non
cd qii.rtcnda caufa, quate fic (it potius, quinn ali-
ter i vel quare entia fempiterna fic agunt ? idc&
non cil quxrcndum quare fic mouenc intellectus
diuinus, lis, vel amicitia , qux funt caulx fempi-
ternx. Modo dicit Atidotcles quod hoc cd fal-
fum,quu dato quod fit aliqua conclufio perpetuo
vera, tamen bene indiget dcclararionc,vt illa con-
clufio , omnia tr Ungulus habet tres aquales duobus re-
' (fis , bene indiget demondratione , ad hoc quod
fiat ctiidcns.

Contraria 7 amem his. Hic format rationes,
quibus antiqui probabant inorum non ede per-
petuum i Sc lunt tres. Secunda ibi : Amplius vi -
demus. Tertia ibi : Multo aut em magis. Prima ra-
tio cft ida : oinnis motus ell de contrario in con-
trarium , de fubieflo in fubic&um, feu de termi-
no in terminum: igitur nullus motus ell perpe-
tuus. Antecedens patet j. huius. Confcquemia
probat ur, quia inter duos terminos non poted cf-
fe infinitum,

Secunda ratio S ed ida ; quia videmus in cor-
poribus inanimatis, quid aliquod quicfccns poll-
es in unetur per motum alterius ab cxtrinfcco, vc
patet dc lapide quicfccntc : igitur mult6 fortius
polllbilc ell , quod mundus prim6 quiefeat , Sc
pollea moucatur. Tertia ratio , quia videmus
quod corpora animata mouctftur a lcipfisline
motu aliquo prxcxillentc,quia in fe ipfis habent
principium inchoatiuum fui motu$i& per conlc-
quens podquam quicuit mundus in tempore in-
finito ex fc ipfo monetur, quemadmodum pofuit
Anaxagoras. Etiam vocat Aridotclcs corpus ani-
matum , vt hominem , minorem mundum : quia
ficut in mundo maiori Deus, Sc Intelligenrix re-
gunt totum mundum per cognitionem & volun-
tatem , ita fiini litet homo regit fc ipfum , per in-
ullc>5luin,& voluntatem.

Horum 9 igitur id. Hic foluit rlitdas rationes.
Secundam ibi : Af oneri autem id. Tertiam ibi:
A/axime aurem. Primo, dicit qu6d impolEbile
cd motum inter contraria vnum , & eundem cllc
perpetuum : quia fi fiat motus de vno contrario
in reliquum, Sc podea fiat reuerfio, oportet quid
inter idos motus cadat quies media, vt podea
probabitur: igirur non omnis motus de contra-
rio in contrarium ,fed aliquis cd dc eodem in
ident,vt motus circularis, qui poted reuerti vnde
venit, fine quiete mcdiai& fic patet quod motus
circularis per iterationem poted fieri perpetuus,

Sc idud declarabitur.

A (oneri 10 autem id. Hic foluit fecundam, di-
cens , quod non cdinconucniens aliquod mouc-
ri, quod prius non moucbatur : quoniam cd mo-
uens cxtrinfccum, a quo moucatur j fcd hoc non
poted ede de inundo , quia femper ante pi imum
motum tuitfet motus prior , per quem applicare-
tur cxtrinfccum i»oucns;& ideo necclTc ell, quod
eorum qux funt immobilia, quxdam femper mo-
ucmur,quxdam aliquando monentur, aliquan-
do quicicunt : CSc hoc declarabitur in traidatu fc-
qticuti.

Phy ficorum

Maxime 1 1 autem id. Hic foluit tertiam ratio- T
nem, qux cd maioris euidcncix , quam aliqua
prxccd entium. Vnde, quando dicitur, quod 4ni-
mal mouctur fine motore cxtrinfcco , hoc nega-
tur : Sc loquor dc motu locali primo , quia fort£
continens cxtrinfccum tnouet ipfum fecundum
aliquam difpolitioncm , virtute cuius animal in-
tcrmouerur ad fic monendum. Secundi, quia pof-
fibilc cd, quod illx difpolitioncs, fecundum qua»
mouctur animal a continente, moueant intcllc-
dum,&: appetitum: modo totum animal mouc-
tur intclle&u , Sc appetitu ; idcd femper mo-
tum localem prxccdit alius motus. Et decla-
rat in exemplo , fit animal in fomno , mouctur
fecundum phamafiam , fic quando aliquando
furgit , adhuc manente fomno ; Sc idud cd nia-
nifcdurn in fcqucntibus, fcilicct dc Somno, &
vigilia.

A STIO I.

Vtrum ab at emo fuit mundta

motus?

Plato in T Sma» & Critia. AA(\.t. pLyfa.it & iJt ettUa.u

& xx.Mirx.i. Aocrr.Proclm,Su,ipl.Auic.4if.D.Thom.

art.t (j 1 cent iitar.taf. < t. Cjpreali.

Jtft.l y.t. Hcruxm tn rro3.it* srrrnirnrr mnnJi. Rub.l,

Phyf.if.i. Oooimbr. int.PLyfq i' Complut .Jifp.if.ai,

Aucrlarww.i.Pfc/.j.jj.J j.koca.t.eLjff.1.^ 1.

R ° v t t v r primi quid non : quia fe- ,
0332 qucrctur , quid infinita clfcnt pertranfiu,
Conlcqucns cd ii»pofiibi]c,vt patet 7.hulus,tcx.

9. Conlcqucmiaprobatur:quia infiniti dies fuif»
fent prxteriti.

Secundo. fcqucrctur quod vnum infinitum cf-
fet maius aiio.Confcqiuns ell impolEbile, vt pa-
tet j. huius,tcxt.6i.Conlcqucmia probatur, quia
fi infinitx fuillcnr rcuolucioncs Lunx,& infinitx'
Solis, loquendo dc rcuoluiionibus, quas faciunt
contra firmamentum motu proprio}& tamen rc-
uolutioncs Lunx fuilfcnt multo plurcs,quam rc-
uolutjoncs Solis.

Tertii , fcqucrctur quid dc fa£lo clTct multi-
tudo adu inhnita. Confequcns cd falfumjvc
patet $.huius,icxt.6S. Conlcqucntia probatur:
quia infiniti homines prxccmllcnt , quorum
quilibet habuit animam, qux cd perpetua, Sc
fic dc facio clTct multitudo ipfarum attu in-
finita.

Quarti, quia Aridotclcs 1 .Sc 1. Meteororum,
videtur innuere, quid terra fuerat dc nouo habi-
tataj& r. Politiae, vbi imaginatur futlTe pri-
mam domum,qux non pollent clTc fi mundus cf-
fet perpetuus.

Quiuti , fcqucrctur quid clTct aliquod infini-
tum compofitum ex duobus infinitis prxeiri.
Conlcqucns cd impolEbile, vt patet j.huius,tex.

68. immi quodlibct infinitum contineret infi-
niticsinfinita.Confcqucntia probaturiquia tem-
pus sternum componeretur prxeise ex tempore
prxrctito,& futuro.

Sexto , quia magnitudo mundi cd finita } Sc
fic mundus cd finitus fecundum magnitudinem:
igitur cd finitus fecundum durationem. Confc-
quentia tenet, quiacius magnitudo noned aliud,
quam duratio.

Oppofiru arguitur per Aridotelem in princi- g,
pio huius 8.tex. 1 .& inde, vbi ponit, quod femper

fuit

«W"i *4-

i rfU*.

lUa pU

fuit mundus.ic rttotus i nec motus incepit de no-
uo.ita vt ante illum non fuerit alter motus.

Notandum , quid quxftio non intelligitur,
srtrum fit * aliquis vnus motus perpetuus , fcd
vtrum perpetuo fuerit motus ; Sc adhuc hoc non
intelligitur continue , fcd intercise, quemadmo-
dum dicimus » quid perpetua fuerat eclipfis , ex
eo quod in te quamlibet eclipfim fuerat aliaccli-
pfis ; Sc ita intclligitur in propofito , vtrum ante
omnem motum erat alius motps,vel mutatio.

Secundo notandum, vt patet 4. huius, qu. 18.
quod triplex eft duratio i Sc patet magis exprefse
in libro de Confolarione. Quaedam eft tempo-
ralis, qua res exceditur in vtroque termino , ici-
licet ante , & pift. Alia eft perpetua, qua res du-
rat per totum tempus quod fuit & erit. Et tertia
eft xterna, qua: eft tota fimul line fucccftione i Sc
iftam durat ionem xtetnam non comprchendir
facilirer noftra imaginario, cx eo quid ipfa fem-
per apprehendit cum motu.

Tertii notandum , quod de quxftione ponit
fides b noftra , quid mundus & motus incepe-
** ntne de nouo , frilicer, quid Deus creauit mun-
dum de nouo ex nihilo.Secundo fuit alia opinio,
qux pofuir , quod motor Sc mobile fuerunr per-
. petui.fed tamen cum initio temporis moror in-
cepir mouere , Sc mobile moueri. Tertia opinio
pofuir quod moror, & mobile inceperunt dc no-
no ; Sc illa tertia eft impoflibilis tam loquendo
* fecundum fidem , quam loquendo naturaliter;
quia primus motor eft xrernus ; Sc cuin hoc im-
poifibilc eft aliquid ex fe ipfo incipere efte. Quar-
ta eft opinio c Ariftotelis quod mundus eft per-
petuus , Sc etiam motus : Sc ifta eft probabilior,
ftando in principiis naturalibus , Sc pro qua ad-
ducunrur rationes, qux funr contra vum.fuppo-
nendo quid primus motor eft omnino imtnu-
cabiliSfVe pacet in ifto 8. rcxt-4i.& 4f.Sc t a.Mc-
taph.tcxr.19.6c inde, Sc per fidem jioftram.

J. Prima rariocft : Vel Deus ab xterno poruir
producere mundum , vel non : fi fic ; tunc vel
ab xterno voluit , vel non : fi voluir, Sc cum hoc
potuit , fequirur quod ab xterno produxit , Sc
per confequens non de nouo. Sinon voluit ab
xterno,Sc portea voluir, quando prodtixir,!equi-
rur quid Deus fuit mutatus de non velle ad vel -
/e, quod eft contra fuppofitum. Si dicatur quod
non potuit ab xterno producere , Sc poilea po-
tuit, erat icitur aliqua mutatio faSka in Deo, ve/
in aliquo alio : quia impoflibilccft elfc murario-
nem dc contradi&otiv in conrradiflorium fine
aliqua mutatione faCta ex parte rei ; Sc quocuu-
que dato , fequitut qudd ante primum morum
fuit alius motus prior , quod implicat contradi-
ctionem.

Secundo arguitur ; fides noftra ponic , quod
Deus ab xterno vohfic producere mundum, quia
agens volens producere aliquid , Sc potens, non
expedat niti propter aliquam indifpofitioncm
agentis ex parte agentis, vel pafii, vel quia expe-
dat donec pectranfeat tempus, in qfio vult illum
effedum producere ; fed nullum i florum potet }

Heri, fcilicet nec indi fpofitio agentis, vel pafii,
nec ccmoiterc , nec adducere tempus fine motu;
igitur ante primum morum datum , erat alius
motus.

Tcrtid, quia fi mundus , Sc morus incepi f-
fem de nouo , tunc inciperent in aliquo nunc;
fed de ratione nunc cfl , quod fit continuariuum
temporis : igitur ance illud nunc et at tempus, Sc
Scoti oper. Tom. J J.

Quaeftio I.

435

per confequens motus : igitur motus datus non
erat primus.

Quarti , fi dicatur quod illud »u»c,eft initium
temporis, fcd non eft finis alterius ; quemadmo-
dum pun&us terminans lineam eft inirium !i-
nex , Sc non continnatiuum partium eius. Hoc
non valet, nec eft fimile dc pundo,& linea, Sc de
nunc , & tempore : quia pun&us eft res perma-
nens , fed nunc eft quid fucccfliuum , quod non
eftet nifi alteri priori fuccederer.

Quinti, fi motus inciperent dc nouo, tunc in
inftanti inceptionis eft verum dicere,mundus,&
motus nunc funi , & ante non fuerunt , fed ante
eft differentia temporis : igitur ante illud nunc
erat tcmpus.A: per confequens motus: igitur mo-
tus datus non erar primus.

Sexto, in illo nunc, in quo primo eft motus,
verum eft dicere , quid Deus fuit antequam mo-
tus fuit ; fed ante fignificac tempus : igitur tem-
pus fuit antequam primus motus fuit. Er fi di-
catur, quid ifta : Deu* fiut am equum primtu monu
fuit, vel eft poftauum primm manu fuit , intelligitur
deprtoritare fecundum naturam, & nondrprio-
ritace fecundum tempus. Contra , quia aliter
nunc eft verum dicere, quid Deus fuit priuf-
quam mundus , quam fi mundus fuificr ab xter-
no j fcd dato quod mundus fuifTcr ab xterno,
adhuc fuilfec verum dicere , quid Deus fuilTcc
friufqtum mundus fecundum naturam : igitur
nunc aliter eft inrelligendum dcpriorirate.quirti
runc ; Sc non aliter quam dc prioritacc tempo-
ris; igitur Deus fuit prius tempore; Sc per con-
fequens ante primum rempus erat aliud tempus
prius.

Coufirmarur, quia propter hoc, quid aliquid
fit prius alio fecundum naruram , non oportet
quod ipfum fir, illo alio non exiftente, fed pofi-
ro quid mundus inceperit de nouo , Sc Deus fit
artemus, tunc neccfie eft, quid Deus fir, mundo
non exiftente: igirur alio modo Deus prius eft,
quam mudus, fecundum naruramrigirureft priis
tempore. Et antecedes apparerrquia Sol eft prior
luce fui fccundiim naruram , Sc tamen ex hoc
non fequitut, qudd Sol eft,fua lucc non exiftente.

Septimo , Ii Dais produxit mundum dc nouo, e
aur ex aliquo, vel ex nihilo : fi ex aliquo : igitur J
illud prius mutabatur quam mundus mouercrur:

Sc per confequens ante primum motum erat mu-
tatio prior. Si ex nihilo , hoc eft impofEbile , Sc
improbatum primi huius.

Notandum, qudd iftx rationes d fimr proba-
biles, Sc euidentes fatis, fuppofitis principiis na-
turalibus nccaliquz funt ita probabiles ad par-
tem oppoficam : non tamen funr demonflratiux,

Sc infirmiter concludunt contra fidem.

Igitur ad primam cfl vnus modus re fponden-
di , qudd Deus ab xterno poruir , fed primd non
voluir, Sc poflea voluit ; fed ex hoc non /equitur
qudd fuerit mutatio : verbi gratia, in fimili , po-
mo qudd Socrates diligat omnem hominem , Sc
odiat omnem bonum hominem, & omnem ma-
lum } tunc Plato fit primd bonus, Sc poflea ma-
lus , tunc fequitut qudd Socrates primd diligit
Platonem, Sc poflea cum non diligit, S: tamen cx
hoc non fequitut qudd Socrates iit murarus. Sed
illa rcfponfio non valet in propofito: quia fequi-
tut, Socrates primd diligit, Sc poflea non diligit;
igitur Socrates cfl nutatus, vel Plato, vel aliquid
aliud. Ira fequitut in propofito , fi Deus pri-
md non voluir, Sc poflea voluir , I equitur qudd
Oo a fit

436 Lib. VIII. Phyficorum

txi mutatus , vel aliquid aliud cft muutum ; Sc
quocumque dato , (equitur quod primam muta-
tionem prxccllu aiia mutatio.

6, Ideo aliter c rcfpondctur, quod Deus ab xter-
uo potuit , 6c voluit producere mundum ,& hoc
pro illa menfura, pro qua dc fa&o produxitjficur
u ego haberem vnam voluntatem continuam de-
hinc v fque ad cras ad legendum cras;ita /i militer
quodammodo eft in propolito. Tunc ad illam,
qui arguitur comta hoc i dico qubd nulla caufa
cll quxrenda , quare pro tunc produxit , Sc non
alias,ncc indi fpolitio agcntis,vcl padi, neeexpe-
(ftatio temporis , fcd fola voluntas Dei , qux cft
idem, quod iple Deus.

Ad tertiam , fi (tcj tunc mundus, & motus in-
ceperunt in aliquo nunc. Concedo, fcd dico quod
.illud nunc nou erat conrimutiuum temporis , fcd
initiantium » quemadmodum puu&us terminans
/cft initium liuex.vel initiatiuus linex.

Ad quartam, quando obiicicur f contra hoc.
Dico quod nunc non eft res (uccc(7iua,&: qu&d al-
teri i*uccedat ; fcd dicitur difiun&iuc per alterum
duorum , (ei licet vel quia ipfum alteri fuccedit,
aut quia alrcrum illi fuccedit ; modo in propofi-
to veriheatur pro fecunda parte.

Ad quintam , concedo qubd znth non fuit
mundus , nec motus ; modo illa propofirio cft
fiegatiua, Sc ad negariuum non fequitur affirm.t-
tiua: verbi gratia, podto quod nullus homo ef-
fer, adhuc ifta e(Tet vera ; hemo non cft , Sc ide6 ad
illam nulla affitmatiua fequitur. Similiter necad
iftam , Ante mundus , & motui non fuerunt : igitur
unie fuit ali epsid.

Ad fexram ,qux eft difficilis, dicunt aliqui,
quod Deus fuit priufquam mundus, vel etiam an-
te mundum ; folum intelligitur de prioritate fe-
cundum naruram,& non dc priorirareremporis;
fcd oppodeum iftius probant fatis dux rationes
fequentes.

j. A Ii) i efpondent dc , qubd ifta , Dau fuit priuf-

tjuam mundus , eft concedenda dc prioritate xter-
nitaris , Sc non de prioritate temporis , aut fe-
cundum naturam (olum ; fcd hoc non valet:
quia xtcmicas cft toradmul , qux eft ipfe Deus;
igitur in zternitacc non eft prius , ncc pofte-
rius.

Meo aliter rcfpondctur,quod ille modus prio-
riratis forte non cft bene explicabilis per voces
iam compotitas, propter hoc , quod Ca qux con-
cipimus fecundum ordinem prioris, & pofterio-
ris ; nos concipimus cum motu, Sc conhdcrando
differentias temporis; igitur ille modus non eft
aliter explicabilis , quam ifto modo ; Deus fuit
antequam mundus fuit , id eft, Deus fuit mundo
* V!de cen- non cxiflcmc. ( * vide Scotum in fecundo, dislin-
foram in Ii clione prima , queftione tertia ad fecundum princi-
bri princi- pale.)

P‘°’ Ad feptimatn , dico quod ex nihilo propter

infinitatem lux potentia-. Et fi quxracur , prout
quzrit Commentator in quo prxceffit potentia
ante creationem mundi Sc motus. Dico quod fuf-
ficii folam potentiam atriuam prxcefli(le,nec re-
quiritur potentia pa(7iua,nid in a&ionibus natu-
ralibus, qux fiunt a potentia finira.

Ad rationes principales. Ad primam , dico
quod non fequitur , quod fparium infinitum ,Sc
quod motus perpetuus fuit circularis ; modo de
(patio loquitur Ariftotclesin ifto 6.

8. Ad fecundam , negatur confequcntia ; quia,
vt probatum fuit tertio huius , non funt plurcs

reuolutiones Lunx quam Solis , polito qu^d
mundus fuit xternus.

Ad tertiam , dc multitudine infinita, dico g
quod ratio demonftrar , fuppofico quod quili-
bet homo habui (Ict animam fibi propriam per-
petuam ; ita vt plurcs homines non coinmunf-
cafTcnt in eadem anima ; diCo tamen quod hoc
non eft probabile ex principiis naturalibus, ire-
m6 vel quod anima corrumpitur ad corruptio-
nem corporis vel fccuhdum Platonem quuJ cf-
fet vnus certus numeros animarum , vel fecun-
dam Commentatorem quod clletvna anima in
omnibus hominibus.

Ad quartam , dico qubd terra bene fuerat dc
nouo habitata fecundum partem , Sc non fecun-
dum totam.

Ad quintam, concedo , quod cllct vnam infi-
nitum compofirttin cx duobus infinitis continati
prxeise, tamen quodlibet illorum infinitorum,
cft infinities infinita xquiualcnter, vt fi fumatur
dies hodicrna,& dies feptimaprxcedcns illam, Sc
fic in infinmim,& lic dc aliis quibuflibct diebus.

Ad lextam dc duratione dicetur poftea.

ANNOTATIONES
Patris Arretini.

* \ J Tritm Jit aliquis vnm met ut. Nota , quid

V Commentator contra Auiccnnam,& re-
liquos Arabes tenet , quid intentio AriftoteUs
non fuerit hic difpurare »n genere ; an ab xtcr-
no fuerit motus necne, fcd in particulari, vtrum
motus coelorum fuerint xterni : Sc ritio eft , in-
quit , qttia fi folum in genere dctcrminafTet hic
motum femper fuifle , puta ante omnem motura
fuiflc motum, non fatis proballct fucccffioncm
motuum ; quomodo fcilicet conne&crerur ca-
tena, vt femper vnum morum alius antecederer,
Sc alius fublcqucrccur, atque adei mancus faiC
fet fermo Philofuphi. Cxtcrum Arabes omnes,
Themiftitis, Simplicius, D.Thom.Scorus,&: feri
omnes con/enriunt , quxftioncm efTc generabi-
lem ; vtrum fcilicet femper fuerit futurdfquefit
motus. Tum, quia mos eft Aciftotclis cx vniucr-
falibus ad particularia defeendere ; tum quia for-
ma ipfa quxftionis non proponitur in particu-
lari de motu carii , fcd in genere , vtrum fa&us
cft aliquando motus , Sc corrumpitur, an femper
fuit, Sc femper erir ; tum quia media omnia,qui-
bus vtitur ad hanc quxftioncm , procedunt dc
motu in genere ; tum demum, quia text. y $. qux-
ftionem difputar in particulari , Vtrum aliquid,
puta prqnutn mobile, ab xrerno moucatur.
b Ponit fidet nojfra. Nota ex D. Dionyfiodc my-
ftica Theologia, qubd afeendentibus nobis fer-
mones contrahantur,atque adeo quando Arifto-
tcles ad xterna tra&anda fctranftulit , verus illi
(ermo in plurimis defuit; quia humiliter i fcien-
tiarum datore fcientiam non poftulauit,qui a fa-
pienribus mundi obfcondit,qux paruulis , Sc hu-
milibus rcuclac , Sc communicat, vtfic etiam
D.Hicron.eius fuperbia norans cxclamarcttxW-
ftotelts alias natura monftrum , perpauca de diuisdt ,
c.tjue erroribus plena cognouit. Ideo pro veritate
fidei, nota quod Deus cft caufa libera, vt pro-
ducere , Sc non producere poffit mundum,aliof-
que eftectus , qui in tempore produxir mun-
dum , ita vt li ante, vel poftea vcjlcr producere
iuxta libcrnmx cius voluntatis beneplacitum
potuifTct : neque cx hoc audendum cft dicere

mutatum fuifle in voluntate : voluit enim ab
«tetno producere mundum in tempore, id cft.ab
xterno habuit velle ; vt mundus in tempore pro-
duceretur : vt fi modo vellem confiteri craftina
die,& protenderem a&um voluntatis vfoue cras»
fine nouo velle craftina die a&u complerem,
quod hodie volui. Simili modo imaginandum
cft in Deo , in quo vnicum velle femper perma-
net , fine cuius nouitate producit in tempore,
quod ab zterno voluit.

I o. Nota tertii, quod quando dicimus Deum ali-
C«w k »*• quid de nouo producere, ( quod cft creare ) ly de
Potc^ tr*pbciter fumi. Primo modo materiali-
*" ** lcr » *ta vt nihil fit materia effedus producendi,
quemadmodum dicimus , de ferro "fit gladius.
Secundo modo cffcdiuc,ita vt nihil aliquid effi-
ciat ; Sc ifti duo modi funt impoffibiles. Tertio
modo, vt dicit ordinem, ita fcilicct vt poft nihil
poflit fieri aliquid , quemadmodum dicimus , de
no&c fit dics,& hic modus cft poflibilis.

Nota quarto, quod tertius modus adhuc bifa-
riam poteft accipi. Primi , vt dicit ordinem du-
rarionis, id cft, quod prarccdat aliquod tempus,
in quo nihil fir de cffcdu , Sc poftea producatur.
Secundi , vt dicit ordinem natur* : Sc fic adhuc
dupliciter , vel pofitiuc , vel priuariuc. Pofitiuc
dicitur aliquid prius , cuius cfle przccdit fuuin
pofterius,ficut animal in homine rcfpcdu ratio-
nalis ; 5c ad propoficum fi nihil hoc modo prz-
cclliller , efscrque pofitiuc prius natura ante effe
creatur* realc, tunc formalircr conucnirec crea-
tur* non effe ante effe-,Sc per confequcns nunquam
conucnirct effe fecundo modo, fcilicct priuariucj
ficuc prjuatioconuenit materi*. Non enim ex fc
fibi conucnir, fed conucnirct, ni/i a caufa extrin-
/eca, fcilicct forma, impediatur : Sc fic in propo-
firo nihil pcxccdit excreatur*, ita fcilicct quod
« a caufa ercrinfcca, Sc libera, fcilicct diuini vo-
luntate non ditetut creatur* effe, inancrct nihil,
quod tt/M per nullam caufam veniret ; Sc hoc
modo creatura cft creata dc nihilo.

I f . Ex his fequirur primo , quod nulla rario Ari-
jnUtHl/i ftotclis , aur alicuius Philufophi poteft demon-
"LufiS*ri j^rarcrnun^um ab*terno fuifle ; quia demon -
dtma«(ir*rt dcmonftra c verum, Sc verum vero confo-

f«tfi munia nat » & non repugnat : ergo non poteft dari de-
fmfiJittr- monftratio contra res fide) , nam rebus fidei fal-
*■ ^um fcbetie nequir, cum vcciffimx Cmt& diuini

cerr/rudine infallibiles.

Secundo, fequirur qudd Deus poruir mundum
de nouo producere ; quia Deus cft caufa iiJbera,ar
caufa libera nulli ncccfUtate rcnertir , vr pofTtc
non facere: ergo poruir non operari, atque a ded
potuit mundus non fuifle ab zterno.

Terrid, fequirur qudd Deus poteft aliquid dc
nihilo produccrc-.quia poteft aliquid immediati
caufarctid cft, nulla causi prxfuppolita cuiufcun-
que generis caufz; igitur poteft facere aliquid de
nihilo. Antecedens probaturi Deuseft primum
efficiens : ergo fi aliqui J non poteft facere im-
mediate,neque etiam poteft illud facere mediare.
ProbacurconfequentiaiDeus produxir,verbi gra-
tii+A mcdiatcnllud medium cft quid produdum:
ergo fuit produdum mediare, vel immediate : /J
immediate, habeo intentum : (i mediate, rnrfus
quxro dc medio, vr prius ; vel ergo deucniendum
eft ad aliquod immediate produdum , vel dan-
dus cft procellas in infinitum. Tunc vltra,ex hoc
qudd Deus producit aliquid immediati , illud
tale non habet ex fc formalircr effe ncccffarium:

Scoti oper. Tem./f.

Quseftio I.

4S7

ctgo habet effe poft non effe. Probatur confequen-
tia: quia quod formnliter habet f^rncceflarium,
cft fcmpitenmm , Sc c comta 4-Mcraph. text. 17.

ccg° ^ » quod immediate producitur a Deo,
non habet formaliter efle neceflarium , habet effe
poft non effe ; ergo procedit dc nihilo,atquc adeo
poteft Deus aliquid de nihilo producere.

Qjiarto , fcquitur quid Deus dc fado aliquid
creauit in tempore. Probatur*, quia Deus cau-
fax contingenter ad cxcri : ergo non ncccflarii:
ergo non ab zterno ; ergo in tcmpore.Probatur,
quia quod contingenter caufatur , non cft , nec
poteft c(Tc fempicernum ; quia fi eflet zternum,
eflet neccflariura, Sc per confequcns non pof-
let non cfle, atque adei non eflet caufatum con-
tingenter.

Quinto , fcquitur quid mundus , Sc tempus,
& totum vniuerfum fada funt in tempore : hoc
cftdc fide, Sc patet Gcncf. 1. In principio crea -
Htt Dem axlam , & terram. Et ex his omnibus fc-
quitur , quod quando diciinus mundum fuifle
a Deo produdum dc nouo , non eft fic inrelli-
gendum . quid inter Deum , Sc mundum plu-
res prxccflerinr dies , vel anni , vel quid Deus
expedarer aliquam durarionem , vel fucccffio-
nein , vt faceret mundum ; quia in Deo nulla cft
lucceflio ; fed eft fic intclligcndum , quid an-
te mundum przccffir infinita Dei xternitas ra-
1 i ter, quid ctfi mundus creatus eflet centum mil-
le annis antequam fuic fadus , adhuc fuiifet fi»-
«us in tempore, & prxccffilfcr Dei xcerniras.
c Quprta opinio eft slrislotrlis. Nota, quod Phi-
lofophi antiqui quzdam de hac te firmaucre,
qu* noftr* fidei minime aduerfa funt. Primum
eft, quid aliquid ab zterno quicquid illud Iit,
prxceflir : fi enim aliquando nihil prorfus fuif-
fet , impoffibilc poftea aliquid ftarer ; quia nec
fc idem , neque nihil aliquid facere poteft. Se-
cundum didtim eorum , & verum , eft , caufam
efficientem ab zterno fuifle. Tertium, quid ali-
qua eorum, qu* fada funt, in zternum (unr du-
ratura f hoc i pfum Sc nos profitemur : mundus
enim fecundum principales partes duraturus cft,
videlicet fecundum calos, Sc elementa , quam-
uis fine motibus Sc generationibus ; Sc fecun-
dum homines etiam in fine fxculi per Dei po-
tentiam refu rreduros , quos iuxt3 eorum fada,
landionefque diuinas prxmium , vel punitio in
zternum expedat. Quartum didum,quid mun-
dus a Deo genitus fadufque eft : quamuis ab
bac lententia aliqui Arillotelem cxcludanr;quia
Anftocclcs (aiunt) mundum non a Deo fadum
fuillc afleruic : quod f alliUimus eft error, ficuti
criam affirmare mundum ab xr emo fuillc, quod
affirmat , maleque probat Ariftorcles in princi-
pio huius libri : radix aurem tam intolerabilis
erroris , vr alia prxrer Deum xtcmaSrmatTenr ,
fuit hoc apud i pios axioma commune : Ex ni-
hilo nihil fieri pote/} , fed ncceffarid aliqui ptx-
I iippo lira materia mundum creatum fuille. Qua-
re alij infinitum chaos , materiamque xternam.

Cicur Anaxagoras , ex qua mundus fadus eft, di-
cebant. Alij , vt Democritus , xrernos atomos
Alij vnum : alij plura elementa ; alij litem , alij
amicitiam ; qux omnia ex falfo principio false
procedebant.

Nota fccundd,qudd primae rationi pro fenren-
tu An ftotclis poteft addi hoc membrum: nempe, 4’

aut potuir,fcd noluit, & tunc fuitfet umidus, quia
noncommunica/rct bonum quado poruir. Tertia
0° S etiam

II.

«i*

PkHtftfii
• minui nml
/4 dixerunt
"rflr* fiJti

ttnftna.

1

!

r 4

438 Lib. VIII.

«tiam polTct fic colorari: fi mundus incepit , et-
iam tempus incepir i fcd tempus non potuit ha-
bere initium : ergo neque mundus. Minor pro-
barur , fi tempus incepit : ergo dabicur primum
nunc, orne quod non fuit tempus ; tunc vitrli,cui-
libct nunc corrcfpondct mutatum ejft in motu , eo
qu6d non datur tempus fine motu : ergo illi pri-
mo nunc corrcfpondct mutatum effe in motu ; fcd
ante quodlibct mutatum tfft cft motus : ergo ante
illud mutatum effe correfpondens illi primo nunc,
e fi motusrergo etiam Sc tempus, quia motus non
cfi fine tempore ; ergo nunquam dabitur nunc,
ante quod non fui flet tempus ; atque ita tempus
non habuit ptinclpium:crgo neque mundus. His
rationibus dux ali.tr addi polfunt ; & prima fit
ifta ; Caufa in a&u fimul cft cum effcdku in a&u;
fcd Deus «b xterno eft caufa in a&u : ergo de-
buit cffc&us , nempe mundus , ab xterno cife in
a<ft»i. Maior cfi notilfima minor etiam negari
non poteft : fi enim Deus non fit caufa in a&u:
ergo erat caufa in potentia : ergo redu&us cfi in
a&u ab aliqua caufa in adhi : quia id quod cfi po-
tentia tale, reducitur ad a&um ab eo , quod cfi
a<ftu tale : Sc tunc vel dabitur proccifus in infini-.
tum, vel Deus er it mutabilis k potentia ad a&ura;
Sc per confeqticns ab aliquo priori , qux minime
dicenda funt : ergo fatendum eft mundum ab
xterno fuifle , vt alia effugiamus incommoda.
Secunda ratio eft talis : Deus eft exemplar om-
nium creaturarum ; ergo crearurx funt ab xter-
no. Rrobarurtonfequcntia, relatio inter exem-
plar, Sc exemplatum oft realis : ergo inter extre-
ma rcalia : ergo realirer crearurx lunr xtcrnx. Et
confirmatur, nulla relatio eft dabilis fine funda-
mento , & termino : quia ab vtroque dependet;
cum ergo ab xterno in Deo fit relatio realis
exemplaris : quia de nouo nihil poteft Deus ac-
quirere realiter ; ne antea fit minus pcrfe&us
quam poftea : ergo etiam relatio exemplati cfi
xrema A' etiam terminus ad quen* relatio exem-
plaris Dei terminatur, eft xternus, videlicet crea-
turx : ergo creaturx funt ab xterno.
f. d A 'otanshim , quod »77* rationes funt probabiles,
&c.Nora,quod has rationes quafcumquc alias
talia probantes tenemur (oluere, eo qudd pro-
bant id , quod falfiim eft,& contra fidem ; vt fic
Lateranenfi Concilio fub Leone X. obediamus
prxeipienti Chriftiano Philofopho , Ethnico-
rum Philofophorum rationibus contra fidem fa-
ctis rcfpondere, illifquc faiisfaccrc : fic enim ait
/aerum Concilium : Infisper omnibus & fi”gulit
Philo /Iphis in vmuerfitatibus /ludiorum generalium,

& alibi publice legentibus dijlricfi proripi mus ,vt cum
Philofophorum principia , aus conclufiones, in quibtu a
refla fide deuiart nofcuntur, auditoribus fisis legerim ,
aut expUcauerim ( quale hoc de immortalitate animo,
aut vnitaie , (fr mundi atemirate , & alia huiu/modi,)
teneantur ei fdem veritatem religionis Cbr i fi iano om-
ni conatu manifeflam facere , C T perfuadendo ( pro
poffe ) docere , ac omni fiudio huiufinodi Philofopho -
rutn argumenta ( cum omnia folubilia exifiant ) pro
viribtu excludere atque re/oluere. Hadicnus Con-
cilium.

e Ideo aliter recondetur Not3,quod Deus potuit
& voluit ab xterno tnundum producere, fcd non
voluit producere ab xterno , fcd in remporc:
hxc enim duo fiant fimul , quod Deus aliquid
producere pofiir de nouo , Sc qu6d hoc iplum,
quod producit , fit ab xterno volitum ab eo , &
non aliquo nouo velle produ&um : quia in Deo

Phyfi eorum

vnicum eft xternutn , Sc immutabile velle :vr, .
verbi gratia, fi hodie volo aliquid pro cras , pof-
Tum etiam cras eadem volitione ad ipfum velle;
vt excmplificar Scotus. Sic in Deo imaginandum
eft, quod fcilicet ab xterno voluit:quicquid mo-
do vulrxodem velle permanente , quo xternali-
rcr voluit in hoc, vel in illo tempore producere;
nec propter inuidiam hoc fecit , fcd quia fic iple
voluit, cuius voluntas cum cflemialitcr bona fit,
id quod vult , ordinatiflime , Sc quando oportet
vult , nec aliqua quxrenda cfi ratio , quia ipfa cfi
origo, Sc primus fons totius rationis. Vide Sco-
tum in l.d.i.q.i. ad quartum.

f jid quartum quando obiicitur. Nota, quid ob- 1 6.
ic&io cft Commentatoris dicentis diucrum dic
rationem partium temporis, eo quid fluxx funr,

Sc continuo curfu dilabentcs ab ea, qux cft par-
tium linex. Cxterum hxc coioratio , vt fcit£
hic notat Scotus , potius eft fucus : nam fluxus
partium folum facit ; quid idem nunc non per-
manear ficuti pun&um linex; fed tamen nihil
vetat , quominis po/Iit ira initium effc , vt non
fit finis; atque ita nnisvt non fit initium, quan-
doque terminatio, finitioque in omnibus conti-
nuis ciufdem fir rationis , fiuc fluentia fint , fcu
permanentia.

Ad alias duas rationes.

Ad primam, dico qu^dDcus ab xterno eft
caufa in *lta, non tamen a£ta caufans,fcd potens
caufare:caufa tamen a&iua etiam in creatis nulli
fui mutatione reducitur ad altam caufandi. Ra-
tio cft, quia motus, fiuc mutatio non eft in agen-
te , fcd in patiente ; Sc fic Deus fine fui mutatio-
ne caufiit ,Sc crcauit : vide Scotum in i.dift. i.q.t.
ad fecundum.

Ad fecundam , dico verum cfle qu&d Deus eft *7*
exemplar, vel quod in Deo funt exemplaria om-
nium rcruni ab xterno ; qux vel funt idex in
mente diuina, vel funt quidicaccs omnium re-
rum in cfle intclligibili, Sc po/Tibili produlto per
altam intellcdus diuini. Iurellclhis enim diui-
nus fuo alta producit omnium quiditates in effe
cognito ante altam voluntatis ; voluntas tamen
diuina libera ex his pollibilibus eligit, qux vult,

Sc producit inq^rcali in tempore.Vnde quando
voluntas diuina creauit hominem, crcauit illum
ad exemplar , Sc ideam hominis in.diuino intcl-
lelta ; & quamuis in re, ad extra m effe reali oria-
tur relatio realis produCi ad producentem , Sc
exemplati ad exemplar in tempore , in Deo ta-
tnen nulla talis relatio orirur realis , ad produ-
Itam , Sc exemplatum ; ficuc neque fcibilis ad
fcientiameft relatio realis , quamuis fcicntixad
feibile fit ; dicitur camen Deus creator in tem-
pore non relatione reali in ipfo exiftcnre, fcd in
creatura, a qua deuominationeextrinfeca dici-
tur creator.

g De multitudine wfiniradico. Nota , quod hxc
refponfio cft D. Bonauent. in i. dift. i. quxft.t.
vbi dicit, quod Ariftotcles ponens mundum xter-
num ad cuitandam infinitatem altaalcm , neccf-
fceft, aut ipfum ponere animx irrationalis cor-
ruptionem,cum Alexi Aphrodifxo, aut vniratem
animarum cum Auerroc,aur circulationem, id eft,
tranfinigrationem , cum Pythagora atque Pla-
tone; iravt pofiti mundi xternitate hoc argu-
mentum iuxra placitum D. Bonauent. eflicaatcr
infinitatem animarum conci udat ,id quod etiam
dicit hic Scotus. Sed quid ad hoc argumentum
fit dicqndiim , vide ca, qux notauimus fuper i.

Cen t. Scor. diftl. quxft. $. ad quinum rationem
pro fem.Hcnricide Gandauo.

Q__v i $ t i o II.

Vtritm mundus Jit tttmtu , aut aliquis
motta fit *tcmus,vt motus tali ?

Alberr. Magn. trsUt.i.raf.t. S\sim ttm.x.SIttafb.diJ^if.

fiS.t. aum. Et authorei citati j tufl frarrinwi.apud

quorum aliquos difpuutur etiam qutftio dq poflibili.

&[ R g v i t v r. quod noir.quia Deus egit
§5 mundum : ergo mundus non cft xter-
nus. Confequcmia tenet , quia agere
mundum eft ipfum producere de non tjfezA efli.
Et antecedens probatur per Commentatorem in
lib. de Subftantia Orbis, vbi dicit quod Deus non
folum mouct mundum totum , vt quidam di-
cunt, fed agit.

Secundd, per Ariftotelem i i.Metaph.text.j8.
vbi dicit , quod k Deo dependet ccclum , & tou
natura. Nec valet , ii dicatur caelum dependere
k Deo in genere finis , Sc non in genere cfticien-
tisjquia dicunt ibidem Ariftoteles Sc Commen-
tator quod inabftra&is a materia idem eft caufa
fecundum raouens , fecundum agens , Sc fecun-
dum finem, & agentem.

Tertii, omnis mutatio cft de contrario incon-
trarium , vel de contradi&orio in contradicto-
rium ; vt patet quinto huius , text. 9. & 4 6. fcd
nulla talis cft perperua.vt patet inifto odlauo.

Quarti, fi aliquis motus edet xternus, maxi-
me cllct ille, qui eft de eodem in idem ; fed hoc
non eft , quia talis motus eflet fruftra , quia fru-
ftra mouetur aliquid ad id , quod iam habet : Sc
idci dicitur <5. huius , text. 44. quid impoflibile
eft aliquid, quod mouetur, dum moucrur,cire in
illo , in quod mouetur.

Quinti , impoflibile eft illud fieri , quod im-
poflibile cft fa&uni efle ; fcd impoflibile eft mo-
tum perpetuum a parte pift fadiumefle; igitur
impoflibile eft talem motum fieri ; igitur nullus
eft morus perpetuus a parte pift : igitur nec a
parte ante.

Sexti , nullus motus eft perpetuus , quia nec
reuolutio hcftcrna , nec hodierna , nec aliquis
alius motus : igitur nullus motus cft perpetuus.

Septimi, quia videmus quid minor mundus,
vt animal , mouetur poftquam quicuit, Sc hoc ex
fcipfo;ergo, Scc.

O&auo, grauia, Sc leuia ; quia a fua natura in-
trinfcca : igitur poflibrle cft , quod ita fuit de
maiori mundo , quod moueatur poft quietem, &
per confcqucns motus eius non cft perpetuus.

Noni, omnium naturi conftantium pofirus
eft terminus augmentationis , Sc augmentatii
fcd motus cft vnum natura conftantium ; igitur
motus eft terminus, Sc pet confequens non per-
petuus.

Dcciini, nulla eft quies perpetua : igitur nec
motus.Confcqucntia tenet, quia motus,& quies
opponuntur ad inuiccm : igitur quot modis.fci-
licct perpetuo , aut corruptibiliter habet fieri
vnum, tot etiam modis habet fieri reliquum.

Vndecimi, vel motus perpetuus eftct natura-
lis, vel violentus ; non naturalis , quia talis eft
velocior in fine , quam in principio , vr patet 1.
Ca Ii, text.; f . nec violenrus,quia nullum violen-
tum cft perpetuum ,vt patet x.Ccdi,texr.i j.

Qu^ftio 1 1.

439

Vltimo, fi aliquis motus eflet perpetuus , nu- j.
xirac eftct circularis; fed nullus motus circularis
cft huiufmodi ; ergo^cc. Minor probatur ; quia
motus circularis fc habet ad motum rc#um,
quemadmodum linea circularis ad lineam re-
giam ; fcd nulla linea circularis cft in infinitum
excedens lineam rctftam ; igitur nullus cft morus
circularis , qui in infinitum excedat motum rc-
ftum. Oppolitum arguitur per Ariftotelem in 8.
huius, texe».

Notandum ficut in praecedenti quxftione, quod J
fides conttadicir * Ariftoteli in prouofito ; Sc. tflndi
dico notabiliter fidet : quia ftando in lumine na-
rurali non poteft probari , quod quilibet morus
inceperit de nouo , vt patebit foluendo rationes dt »#-
ante oppofitum ; nec etiam rationes probantes •**.
motum cire perpetuum, funt dcmonftratiux, licet
fint multum probabiles.

Tunc fecundum Ariftotelem prima conclufio Atifm *»•
eftifta : Aliquis motus cft perpetuus. Probatur
fic ; quia dato primo motu , vel eius motor , &
mobile fuerunt ab xterno , vel alterum incepit
de nouo : fi alterum incepit de nouo, Sc non nifi
per mutarionem : igitur ante primum motum
datum erat alia mutatio prior ; quod eft impofli-
bilc , fi motor Sc mobile fuerunt ab aeterno ; fcd
mobile quicfccbar , & poftea mouebatur , tunc
erat aliqua caufa illius quietis, quam oportuit re-
mouere prius , quam mobile moucrctur ; Sc hoc
non potuit fieri fine motu : igitur ante primum
motum datum , erat alius morus prior , quod eft
impoflibile.

Secundi , impoflibile eft qu&4 aliquid fc ha- 4.
beat prim& vno modo,& poftea aliter, (ine aliqua
mutatione : igitur ante primum motura datum,
erat alius motus prior, fecundum quem motor fc
habet aliter, quam prius. Maior patet per epdd no-
minis murationis:& minor cft nota, quia prius eft
motor non mouens,& poftea motor moucns.

Tcrtio.quia rationabile videtur, quod iemper
Deus fit in pcrfc&iflimo ftatu ; fcd ftarus eft per-
fedior dominari aliis, fcilicet toti mundo, quini
efte folum : igitur videtur , quod femper Deus
dominabatur aliis , quod non clTct, nifi alia fera-
per fui flent.

Quarto , fi motus , Sc mundus inceperant de
nouo, vel in tcmporc,vel in inftanti,vcl in aliqua
alia menfura ; fcd nullo modo, quia tam tempus,
quiminftans, Sc qualibet aliamenfuca incepit
cum mundo.

Quintb , omnia duo agentia funt ad inuiccm
fuboedinata, fic quod vnum eft fub alio, vel am-
bo fub tertio : igitur eft aliquid agens primum
immutabile, Sc xrernum , a quo omnia alia de-
pendent ; fed ab illo agente immutabili non po-
teft dependere a&io noua, nifi mediante motu
xterno : igitur aliquis cft motus perpetuus.

Vcruincft tamen, quod iftx rationes in lu-
mine naturali funt valde probabiles ; attamen
non funt dcmonftrataix , Sc funt contra fidem.

Ideo ad primam , dico quod mobile incepit de
nouo, fcd inoror fuit xternus. Et quando dicitur,
non incepit fine mutatione : dico quod imm6,
nec cft aliqua caufa inceptionis mundi , Sc mo-
tus , nifi voluntas diuina , qux cft ipfcmct Deus.

Vndc Deus crcauit mundum fine muracionc.

Item, Deus potuit creare mundiim,& ipfum non
mouerc , poftea moucrc nulli mutatione prxee-
dente illum motum.

Ad fecundam , dico quod primus motor non J".

O o 4 fc

44° Lib. VIII. Phyficorum

fc habuit aliter prius • Sc Pofterius, immo eodem
roodo; nec oportet efie aliam mutationem ab il-
la, qua tunc mouir.

Ad tertiam, dico qubd ante creationem mun-
di omnia erant in potefiace Dei, ficut pofiea ; &
idcu.fiatus crar tunc xque perfectus ficut nunc.

AJ quat tam, dico qudd non oportet, qu6d in
tempore , vel in inflanti , nifi ad iflum Iciifum,
quod mundus nunc cfl , Sc prius non fuit , alio
tamen cxiltcnte , fcilicct Deo. Vel potffl conce-
di , quOJ in inflanti initiatiuo temporis fiebat
mundus.

Ad quintam , negatur qubd i motore immo-
bili , non poflit fieri a&io noua nifi mediante
motu ; Sc de hoc fiet quxfiio fpecialis.

Secunda conclafio Ariflotclis cfl ifix : Motus
carli cfl perpetuus. Probatur , quia ccrlum cfl
perpetuum : igitur Sc motus eius. Antecedens
fupponiturex i. Cccli. Et confcquentia proba-
tur, quia nulla videtur caufa, quare primo qui-
cfceret , Sc pofiea mouerctur : nam dicit Com-
mentator quod fi ita efiet , iam videretur quod
ccrlum dependerer ab entibus alterius mundi,
qux cfient fibi caufa quandoque motus, & quan-
doque quietis.

Secundi , quia motor caeli cfl perpetuus , &
immutabilis : igitur Sc cius motus cfl perpetuus.
Confcquentia tenet , quia ex quo eius motor cfl
immutabilis , fi vna vice mouet , femper mouet:
Sc antecedens apparet 7. huius , texi. 6. Sc inde,
Sc 8. text. 40. Sc inde.

Tertio , quia perpetuo fiunr generationes , Sc
corruptiones in iflis inferioribus : igirur morus
ccrli cfl perpetuus. Antecedens apparet, fecundo
de Generatione, rexr.y 8. Sc inde. Confcquentia
probatur ; quia motus cccli cfl caufa huiufinodi
generationis, Sc corruptionis, cuius fignum, quia
approximante $oic fiunt generationes , Sc ipfo
recedente fiunt corruptiones ; modo fi cffc&us
cfl perpetuus, oportet, quod caufa agens,& con-
feruans fit perpetua.

Qum6 , quia motus cccli cfl circularis natu-
raliter; igitur cfl perpetuus. Antecedens appa-
ret 1. Caeli, text.S. Et dico naturaliter circularis;
quia fi fit circularis violenter, confcquentia non
valet , vt de rota fabri. Confequentia probatur:
quia ex quo in circulo nullus cfl puu&us termi-
nans , Sc fuper ipfum fit motus naturalis , fcqui-
tur quod fuper qucmcunque pumilum mouebitur
infiuicies tcuoluendo.

Ad iflas rationes. Ad primam , negatur ante-
cedens , Sc cum hoc confcquentia. Vndc Deus
per libertatem fux voluntatis crcauit ccrlum , Sc
potuifTct ipfum confcruafTe quiefeens , Sc poflea
moucrc , fine hoc quod fieret alia mutatio ab il-
la, qua tunc moneret : ncc ex hoc fcquitur,qatkl
ccrlum ex hoc dependeat ab eufibus alterius
tnundi ; fcd a Deo prxcisc.

Ad fecundam, conceditur antecedens, A: nega-
tur confcquentia. Ad probationem , dico quod
motor immobilis poccfl moucrc poflquam non
mouit, nulla fa&i mutatione alia in motore, vel
etiam in mobili , prxret illam qui tunc mouet.

Ad tertiam, negatur antecedens.

Ad quartam, concedo antecedens, Sc negatur
confcquentia. Ad probationem, dico quod licet
pofTct ita cflc , quantum efl ex parte magnitudi-
nis , fuper quam fit motus , ramea firmiter cre-
dimus , quod non fit ita : immo Deus crcauit de
nouo mobile» Semotum ; Sc illud mobile erit

perpetuum a parte pbfi, tamen non perpetub mo-
uebitur.

Ad rationes principales diceret Ariflotcles. Uf».
Ad primam , Dem , Scc. Dico quod duplex cfl fi"*
rfferr, fiue dupliciter accipitur Agere. Vnomodo
ipccialircr , vr cfl idem , quod producere de non
efe ad ejfe : Sc fic Deus non agit mundum. Alio
modo magis generaliter , vt efl idem quod pro-
ducere, id efl, conferuare ; Sc fic Deus agit mun-
dum,id efl.confcruat ; & hoc intendunt authori-
taces Ariflotcles.

Ad fecilndam confimilircr.

Ad tertiam, concedo quod omnis mutatio fe-
cundum fc totum , vel fecundum partem fui , efl
dccontradidlorio in contradi<fioriura:verbi gra-
tia, motus ccrli, quatenus cfl de Oriente in Oc-
cidentem, efl de Oriente non in Orientem , fcd
in quantum efl dc Occidente in Orientem, & i
contra ; & ab iftis duobus componitur vnus mo-
tus, qui cfl ab eodem in idem.

Ad quartam, concedo antecedens. Ad impro- 8.
bationem, negatur; quia aliquod cfl mobile,
quod finaliter mouctur ad acquirendum termi-
num , Sc illud fi perpetuo moueatur , mouctur
fruflra. Aliud mouctur finaliter propter motura,
ita vt eius vltima perfeclio confiflat in mouen*
do ; Sc tale non mouctur fruflra,fi moueatur per-
petuo.

Ad quarram , dicunt aliqui , quod hoc cfl ve-
rum in permanentibus , fcd non in fuccefliuis:
dico tamen , quod motus coeli non cfl quid fuc-
ccfTiuum.fcd cfl ccclura continue moturo;& idci
negatur minor.

Ad fcxuin.dico qu&d indu&io cfl infufficiens,
quia fi idem dcmouflrarerur compofitum ex om-
nibus rcuolutionibus faftis , & faciendis toto
tempore xicrno.vcrura cfl quod ific motus efiet
perpetuus.

Ad fepriinam , dicit Ariftorelcs quod non cfl
fimile : quia nunquam mouctur animal, nifi prx-
ccdcntc alio motu , fcilicct fenfus ab obic&o
phamafix , vel imaginationis , & cum hoc motu
ncruorum,mufculomm,& iundurarum.

Eodem modo eA dc clementi s,vcl inanimatis,
quia nunquam mouentur furfiun , vel deorfum,
nifi prxccdentc alio motu , quia huiufmodi mo-
uentur a rcmouentc prohibens , rcl a generante,
quorum neutrum potcA moucrc fine motu ; fcd
fic non efiet dc mundo, fi inciperet moucti, quia
talem motum non prxccdcrct aliquis alius, idcd
non eA fimile.

Ad nonam , hoc intelligitur dc termino ma-
gnitudinis,vt ibidem exprimitur, & non dc ter-
mino motus, aut durarionis.

Ad decimam , negatur confcquentia , ncc efl
fimile, vr patuit in ifio 8.

Ad vndecimam , dico qubd naturaliter. Ad
improbationem , tunc efiet velocior in fine.dico
quod non fequitur , nifi dc motibus grauium , Sc
leuium fimplicium.

Ad vltimam,dico qubdnon oportet nifi quan-
tum ad comparabilitatetn, vt patuit 7.huius, pro-
pter hoc qudd fuper eandem lineam circularem
infinita potcA fieri rcuolutio.

ANNOTATIO.

• TH/df/ contradicit jirifioteli in propofito. Noti,

Jl quod aliqui dixerunt , quod Ariflotclis in-
tentio non fuit mundum , vel motum fuific ab j,

xterno, txfUiMtm-

Qusftio 1 1 1. 441

«terno, eo qu&d dixit Hb. 1 . Topicorum, hoc efle
problema neutrum, de quibus rationes non ha-
lemus , nempe , Vtruin mundus fuerit ab xtct-
no, quod non dixillet,fi opinio eius fuiflcr,quod
mundus fuiiTct abxrerno; neque adduxit hoc in
loco ad probandum mundi zrcrnitatcm rationes
deraonftratiuas fimpliciter , fed fecundum quid,
ad contradicendum antiquis docentibus inchoa-
tionem mundi modis impoflibilibus. Ita fcnrtre
. videtur S.Thom. 1 .parr.quzil.46 art. 1 . vbi etiam
infinitae , neque eundem Ariftotclem exiftimafle
illas cilc dcmonftrationcs , etfi 1. contra Genr.
cap. 8 1 . dicat eum exprefs£ pofuifle mundi xter-
nitatem. At vcr& Albertus Magnus 8. Phyfic.
trad. 1 .cap.4. air Ariftotclem in libro fuo de na-
tura Deorum, qui aliter infcribiturdeSubftatiis
fcparacis.afleruiflc mundum k Deo opifice fui fle
creatum; ar forfan intellexit creatum ab zterno
in hoe Icnfu, quod habet caufam, vt creatio non
dicar inceptionem nonam, fed emanationem , &
conferuationetn, quemadmodum ait, Sc Auiccn-
na in fua Metaph. Sc quid mundum Ariftotcies
zremum pofucrir.Ex hoc pater.quod non repro-
bat Democriti opinionem dicentis , mundum
efle perpetuum , alios veri reprobat , A: rationes
eorum foluir, Sc vilipendit , dicendo : Contraria
autem hi/ non efi difficile /oluere ■, &poftea vtitur
fempiternitate morus tanquam probata ad pro*
bandum fempiternitarem primi motoris.

IO. Aliter autem dicunt alij, fcilicet duplicem efle
fadionem ; vnam naturalem, Sc Phyiicam , quz
fit prxfuppofito aliquo fubicdo. Alteram veri
fimpiicem , que creatio , vel fimplex emanatio
appellatur, per quam aliquid ‘procedit de non tffe
ad effi nullo fubiedoprxfuppofito. Vnde fi fiac
fermo de fadione narurali,& Phyfica,motns non
cft fa&us, nec ccclum,nec materia, quamuis om-
nia alia fint fada a Deo , Theologice , Sc fuper-
naturaliter loquendo. Ariftotcies iraque vt Phi-
lofophus naturalis debito modo cft locutus, po-
nendo morus, Sc mundi xtemitatem. Cxrcrum
hxc rcfponfio mihi nunquam fatis fecit, co quod
ponat veritatem contrariam veritati. IdccS alij
dicunt, primi, quid dc mente Philofophi, Sc fui
Commentatoris fuit,poncre multa entia cftcne-
ccllaria , & cozterna Deo , quamuis non dixerit
ca efle omnino improduda.Philofophus enim j.
Meraph.dicit questam neceflar ia habere caufam.
Et Commentator in lib. dc Subftantia orbis cx-
prefse determinat, c<rlum& Iniclligentias,(quas
dicit cite xternas ) produdas. Secundo dicunt,
quod de inrenrionc Philofophi, Sc fui Commen-
tatoris fuit negare ouinino creatione efle pofli-
bilcm , vel aliquid pofle fieri ex nihilo : Sc hoc
patet primi per Philofophum 1. huius, tcxr.J4.&:
per Commentatorem in multis locis irridentem
eos, qui dicunt aliquid creari , vel fieri ex nihilo.
Tertii dicunt quid fecundum Philofophum
nulla fubftanria de fc poflibilis efle poteft, ab alio
perpetuari , ficut paret cx primo de Coelo, rexr.
20. Sc 1 z.Mcraph. rext.4 1 Jc idci fecundum eum
nihil non produdum ab ztcrno,poteft perpetui
manere per aliquam potentiam. Poftremi di-
cunt,quod fecundum Ariftotclem omne poffibir
le quandoque efle , & quandoque non efle, habet
materiarn.ic habet contraria in fc, ficut patet pri-
mo de Generatione.

1 1, Sed quicquid fenferie Ariftotcies ( cum Deus
non fuerit , vt ait Albertus loco fupri relato,
cap. 14. ) errare potuit, &dc fadlo errauit. Vndc,

dico primi, quod opinio Ariftotclis,& fui Com-
mentatoris dc xrcnmatc motus , vel mundi , cft
erronea, fiilfa , Sc hxrctica ; quia, vr iam dlditfn
cft, ita cft in rei verirate, quod nihil aljud a Deo
cftxrernum , veritas autem non cintradioit ve-
ritati ; quia vna cft veritas : ergo nullo modo cft
verum, quod mundus, vel motus, vef aliquid
aliud it Deo , fit xrernum. Et confirmatur per
articulum Parifienfctn , quo dicitur , Quod
dsu efl aenius , quantum ad omnes flteies in eo con-
ternat , ($• quod tempus e/latemum, & ma-

teria ; quia efl a potentia Dei infinita , & quod im-
poffSile efl efle iunouationtm in effeti u finr inrnua-
tione in caufit,error. Itent, cft alius articulus, Quid
coelum nusquam quit fi. et , quia generatio inferiorum,
qua efi finit motat cnli , non definet , eo quod Cirium
fiutmclTc habet a motore fuo , & hic cenfiruat coe-
lum per morum fitum. Vnde fi reflaret a motu , c ■fla-
ret cr ab cire ; enor. Et huic concordat alter art.
quo dicitur , Quod Theologi dicentes , quid urium
quandoque quit fit t , arguunt ex falfit fitppcfitione , (Jr
quod dicere 1 alum efle , CT non moneri , efl dicere cvn-
tradirioria , ep-or. Dico fecundi , quod Philofo-
phus non folum vt Theologus , fed ccuitvin
quantum naturalis male locutus cft ; nec opinio
eius cft cum fidp defetifibilis, immi corrigenda
cft fua opinio , Sc fux rationes foluendx i vt pa-
ter per Concilium Latcranenfc fuperius rela-
tum ; & per articulos Parificnfes , quorum vnus
cft , quod Philo/ophut naturalis debeat /impliciter ne-
gare atemitatem mundi , quia innititur caufis fuper -
naturalibus ; error. Secundus , Quod impojfbilc efi
/oluere rationes Philofiphi de aternirate mundi , nifi
dicamus , quod voluntas primi implicat impofftbilia ,
crror.T enim, Quod ratio Philofiphi demonfirans mo-
tum cali efle eremum, no efl fiphiftic.v, error. Rationes
autem Philofophi fufficiemer foluit hicScotus.

Q_v a s t 1 o III.

Vtrum a motore etemo, immntalili
pojftt proucnirc olfio tioua?

Atiftor. hic ttxt 9. Auetroct Hil. erum. 9. A\bett. tralt t.
tnr.f. Alcnlii l.part. tpstft 4 .memtr. D BoniUtnt.I.
shff. q* 4f . art. t. D. Thoin. U/l.?. 1 . fart qatfl. 1 9.

art.q. Ciicran. AiiLart.t. Ciepor t 4/^.4 {. Altiflioder.
I .fari. eap. If. Fcrrar. 1 tontrm Gsutts. Hcr qiiel.ik 1.
qutfl. 1. Suaicx liff. j. Sistaph. ftS.f. Smif. le Drr vno
traS.i.lifpmr.i.qmtft.i. »um. 4^ Roccu tqtufl j. in g.
Phyfit. Vtdc Auertocm in Deflmiltma l*Jt. A! nan-
di uni iniit, le fntt al Anttninmm , (j Stmerum impe-
rti orer.

R r. v 1 t v r quod ficjqnia motor xtcr-
nus, & immutabilis cft liberx volun-
tatis : igitur poteft producere effedum
nouum ficuc placet libi.

Secundo, quia motor xternus , Sc immobilis
poteft producere cffc&um xtcrnum:igirur Sc no-
utun. Confcqticnria tener per locum a maiori,
quia maius videtur , quod poflit prxiducerc c Ae-
dum xrernum, quam nouum;& tamen xternum
producit ; igitur Sc nouum. Antecedens patet,
quia producic motum ccrli.qui cft xternus.

Tcm‘6,motor xternus, & immutabilis, median-
te causa fecunda , poteft effedum nouum produ-
cere ; igitur &: felolo. Confcqucmia tener per
aurhorem de Caufis ; Sc fcquicur per Theologos,
qui dicunt quod caufa prima poteft fufpendcre
omnem adiuitatem caulx fccuitdx.

Quarto,

44 2> Lib. VIII. Phyficorum

Quarto ,-quia reuolutio hodierna cft effedus
nonus, & umrn immediate producitur a moto-
re * terno, & immutabili ; igitur a motore xtcr-
nb,& immutabili poteft prouenire adio noua.

Oppo/itum arguitur per Ariftotclcmiu ifto 8.
ccxr-9.& ponit hoc Commentator comm.p.& in
i *. Metaph./. quod a motore xterno, Sc immu-
tabili non potdt prouenire noua adio , nili mc-
bimi/U qut- diante motu xterno. In quxftionc primo viden-
Jlumi. dum f qualiter al> vno inotorc immobili poteft
prouenire [nouus effedus. Secundo , qualiter a
diuer/is motoribus immutabilibus poliunt pro-
uenire noui effedus, Et tcrrio.qualitcr fit dicen-
dum fecundum veritatem, circumfcripta ratione
naturali.

*>• Quantum ad primum, notandum quod quod-
Ajt*i *Iikd dameft agens vniuerfalc , quod fcilicet agit in
\uud'rdrti. ^‘ucr^s temporibus , & in eodem tempore effe-
tulsrt. &us diucrfos in locis diucrfis ; aliud cft particu-
lare, quod cftdcrcrminatiuum agentis vniticrfa-
lis ad hunc cffcdum.vel illum immediate.

Secundo notandum , quod Ariftotelcs ponit
primum mororem , & Intelligentias efle agentia
vniuerfalia, xrerna, & immutabilia*; & de agen-
rilrtis vniuerfalibus prxdidx dux conditiones
funt fupponendx, fcilicet vernum, Sc immutabile:
& hoc cll verum de primo motore, fed non de In-
relligentiis, licet hoc Ariftotelcs crcdidcrit:quia
fecundum veritatem funt mutabiles.

EJftdm. e» Tertio notandum , quod adio , rei effedus
Tuiu nouus rite fubftantialis , vel accidentalis.
iiJent. Item, poteft efle nouus fecundum numerum tan-
tum,vcl fecundum fpeciem;ita vr nunquam prx-
cdTccic effedus cofimilis in fpccic fpccialiflinu.
yttur etrr - Tunc ponuntur conclufioncs. Prima conclu-

'rnmt^bUiTta ^ '° c<*: ^*otot act^nus immutabilis non po-
, /errj? mnurt tc^ mo,,crtf immediate nifi motu circulari. Pro-
mfi mttu tir- batur , quia motor xternus , &: immutabilis mo-
enUri. uet infatigabilitcr,& fine perna propter hoc.quia
xnouet line rcfiftcntia; & quilibet alter motas
a motu circulari cft cum rcfiftcntia : ergo huiuf-
modi motor xternus, & immutabilis non po-
teft tnoucre alio motu quam circulari, & hoc im-
mediate. Er probarur antecedens, quia fi mouc-
ret cum rcfiftentia iam mouete per conatum , Sc'
cum fatigatione : & per confequens mutaretur;
quod cft contra fuppolirum, quia fupponebatur,
quod eftet immutabilis.

J* Secundt) , quia talis motor eft xternus : igitur
mouet motu xterno ; fcd nullus alius motus i
motu circulari poteft cllc perpetuus : igitur talis
motor non mouet immediate nifi motu circu-
lari : & prima confcqucntia renet , quia ex quo
cft immutabilis, fcin per eodem modo fc habet
rcfpcdu fiti mobilis, ficut prius.
uMt im • Secunda conclufio : Mobile immediatum ilii

m*Ji.uK frt- molor; (icher cllc impalfibile, Sc non motum nifi
?jl imttffi1'1- circularitet. Probatur, quia tale mobile eftxrer-
u, tf verni, nun», cum moneatur motu xterno : igitur cft i n-
alrerabilc , iugencrabilc , & incorruptibile. Sed
quod non mouratur motu redo, patet, quia cft
corpus fimplex fecundum naturam, vr pater pri-
mo Cceli, text.;.

Ex ifto fequitur, quod motor xternus , & im-
mutabilis non mouet nifi vnico motu vniformi,
& xterno immediate. Prob.mir,quia ex quo mo-
tor cft immutabilis, &: mobile impaftibile;& cum
. motor moucat vna vice , fequitur quod femper
eodem modo moucbir.

Tertia conclufiorSi mobile immediatum mo-

Sf mtbth im-
mtliAtu mt-

rori immobili fit vniforme in fuis partibus, tunc /,„* ,
ab iplo motore immobili nunquam proucniet Ufiivmft,.
adio noua. Probatur, quia fi coelum efiet vnifotr nt * mttr*
me in fuis partibus quemadmodum nos imagina- **

mur de noua fphxra»tunc nunquam aliter rcfpj-
ceret inferiora vna vicc.quam a lia, ni fi diceretur,
quod ifta inferiora mouercntur aliter rcfpcdu f,rm-
ciri i ; fcd hoc cflct impoflibile, quia adhuc opor-
tererquid ifte morus proucnirct i primo.

Quarta conclufiorSi mobile motoris immobi- 4.
lis fit diftorme in fuis partibus, tuncabipfo mo-
tore immobili bene poteft ptoucnire aci io noua.
Probatur* quia licet vniformiter moucat vnum
mobile.tamcn illud mobile aliter rcfpicic ifta in-
feriora vni vicc.quam alia Et hoc propter diuer-
firarem partium mobilis, ficut patet de 8. fphxra,
cuius nunc aliqua ftella rcfpicit vnam partem
tcrrx.poftea pars non ftcllam,dcindc alia ftellara,

&fic confcqucnter : & fic patet ex duabus pri-
mis conclufionibus , quod a motore immobili
non poteft prouenire adio noua immediata, fed
bene poteft prouenire nouus effedus a niorore
immobili mediatd motu xterno per quartam
conci ufionem , & hoc propter difformiratem
partium mobilis. & hoc de primo.

Quantum ad fecundum , prima conclufio eft EfiSmu.
ifta, a diucrfis motibus regularibus poteft pro- EU
uenirc nouitas. Probatur , quia aliter non pof- ^**'*Vf"*
fet alfignari vndeproucnircnt retrogradationes, j?
ftationes, & dirediones planetarum , & propter dminattt.
iftam caufam Sol mouctur velocius , quando eft
in xquino&iali, quam quando eft in Tropici$;&
caufa huinfmodj irregularitaris poteft efte pro-
pter diucrfiutcm partium mobilis, & propter di-
uerfitatem velocitatis vnius mobilis.vcl alterius.

Secunda conclufio : fi motus cceli fint ad in-
uiccm comp.u..bi les, nunquam cft aliqua difpofi-
tio in calo, velafpcdus.vel coniundio, aut ali-
quid huiufmodi , quin alias infinities fuerit dif-
poiirio confimilis , fuppofitoqudid mundus fue-
rat xternus. Probatur , quia fi nunquam fuctat
dilpofitio confimilis, aut non infinities.fcqucre*
rur quid illi morus non funt ad inuicem compa-
rabiles , ita vt ifta ad inuicem conucrtantur. Ex
ifto fequitur, quod cum omnia ifta inferiora de-
pendeant a fuperioribus , quod nunquam eft ali-
quis effedus in iftis inferioribus , quin infiniries
fuerit effedus fibi confimilis fecundum fpeciem,

& fic fiippofitacompaxabilitatc motuum caelc-
ftiuin, non poteft eltc, naturaliter loquendo, ali-
quis effedus nouus fecundum fpeciem.

Tertia conclufio : motus calorum fint ad in-
uicem incommenfurabiles , tunc in quolibet in*
ftanri calum eft in tali difpofitionc , quod nun*
quam anti fuerat in difpofitionc fibi confimili,
nec in pofterum erit ; quia da quod fit , fequitur
quod omnes illi motus funt ad inuicem com-
menfurabiles, quod cft oppoficum politi. Ex quo
patet , quod hoc fuppofuo , motus cali fint in-
commenfurabiles, qudd femper ifta inferiora fint
in tali difpofitionc quod nunquam ante fiierant
in difpofitionc confimili , ncc vnquam poftea
erunt , Sc ideo poftibilc cft, quod fiat aliquis cfte-
dus nouus fecundum fpeciem , cuius nunquam
fimilis prxceftir. Et fi quxratur.an motus calo- Mtt*
rum fint ad inuicem commcnftirabiles , vel non? nm m f*
Relpondcttir , quAd hoc non poteft fciri per ali* \
quam experientiam : nani in infinitum modica ‘
pars, vt millefima vnius partis menfurabilis po-
teft reddere duas quantitates commcnfurabiles,

vel

y

vel incommenfurabilcs , Jc fic patet qualiter a
motore immobili poliunt proucnirediucrfi effe-
rt15 mediante motu zterno propter dilformita-
tem mobilis quant um ad fiiaspartcs.

6. Secundi, propter diuerlttatetn velocitatum di*

neriorum mobilium ; 6c propter irregularitatem,
& propter incommenfurabilitaiem. Sed dubita-
tur , an motor immutabilis poteft nunc incipere
moucre aliquod mobile «ternum , quod nun-
quam adhi mon it : & Ii fic* videtur quod a moto-
re immobili proucniat ndio noua immediate.
Refpondctur primi , quod hoc non cft poffibile
immediati :quia vel ille motor immobilis moue-
ret naturaliter , vel violenter ; non naturaliter,
quia cumpriis non moucbat , oporter quod auc
potentiam augmcnrata,vel rcfillcntia diminuta,
vel la]ccrn,quid moror, & mobile fint ad inuiccm
applicata ; icd nullum illorum poteft fieri fine
motu primo : igitur impollbilc cft , quod inci-
piat primi moucre, alio motu non przcedcntc;fi
voluntarie, non apparet ratio, quare nunc debet
moucne, Sc priiks non ; immb fi nunc vult mo-
uere , (equitur quod prius volebat moucre, &
per confcquens nunc non primi incipit moucre.

Secundi , dico quid polfibile cft ad imagina-
tionem , quid aliquod mobile «ternum incipiar
moucri, poftquam non rooucbatur ; 4c hoc me-
diante motu «terno. Probatur , fuppofito quod
motus ctrli fint incommenrurabilcs ad inuiccm;
tunc polito quod clTet vna rota perperua , cui
moror clfet applicatus ; non potens igitur ipfatn
moucre propter impedimentum, tunc cx incom-
mcnfurabilitatc motuum ccelcftium , poteft pro-
uenire ,quid aliqua fphxra , vel aliqua contun-
ftio eftct propinquior illi totae, quam vnquam
fuerat aliqua alia toto tempore «terno, & ex ap-
proximationepoftet contingere , quod impedi-
mentum rcmouerctur,ic moneretur rora ; verum
cft ramen ficur dictum eft, qtiud hoc cft impolfi -
bile.nifi motu «terno pr*cedcnre;& ifta fune di-
afterendo pr*cis£ fecundum rationem natu-
ralcmjfic h«c de fecundo.

7. Quantum ad tertium, dico quod fecundum
» & veritatem habemus concedere , quid k
truL mot.orc «mmobill ,fcilicet ipfo Deo , poteft pro-
im pttfla. ucn|rc noua immcdiatcjmmode fado pro-
Si» »,*. 4 ft. uenit ab ipfo totus mundus nouiter : &: hoc per-
fuadetur ex hoc , quid Deus cft infinit* virtu-
tis. Secundi , ex hoc quid Deus cft «ternus:
..quia licet ab ipfo proucniat a&io noua , non
propter hoc fcquitur quid ipfe mutetur; fcd om-
nis muratio eft in rebus mutabilibus.qux ab ipfo
proucniunr.

Tcrrio , quia, vr paruit in fecunda parte, ima •
ginabile cft , quid rota quieueiit tempore «ter-
no , Sc incipiat moucri de nouo mediante motu
«terno ; igitur multo magis videtur , quod Deus
fe foio polJir ipfam incipere mouerc , vel faltem
non apparet aliqua repugnantia, ex quo Deus cft
infinitus.

Ad rationes. Ad primam diceret Ariftote-
les quid motor immobilis non cft liber* vo-
luntatis libertate contingenti* , fcd libertate
compIaccntix;& illa eft libertas nccelfitacis.

Ad fecundam , negaret confcquenium : quia
ex proda&ionc noui cfFcdtis videtur fequi ip-
fum efte mutabile, & non ex produ&ione «ter-
ni , capiendo produdionem large pro confcr-
uatione.

' Ad tertiam , negaret confcquenium : vnde

Qu^ftio I V.

44?

non oportet , quid fi prima caufa agat aliquid
mediante fecundi, quid fe iola poflit hoc facere.

Ad quartam , diceret quod rcuolurio hodier-
na non cft aliud, quam ccclum hodie reuolutum,
& dato quid eflet aliud, tunc diceret, quod cft cf-
fedlus partialis continuatus toti motui «terno;
& idci non diceretur cftedus nouus , fcd an-
tiquus.

Qj> A STIO IV.

'Utrum femper moneamur?

Arift.£#r i.Ptyf.t.yjtxt.u. kxtm.ttm.u D.Thom ,UU.\*
SimpI.iM t Phfetm.lO.Viim Bt MrlilT. apud Simpl.A-fi.
. Item Hcrjcl.St Alex.apuJ cucvlcm 'Mnm 11. AII» trxU. 1.
t*f i.yFgid Romanui 1 Uk.i.itt !ttmm 1‘hHef.tir. drfttf»
Conimbric.ac Ruuiui in txfef.ttp j. Rocc inPaiMfbtxji
fttmtttM i.tAf.i.

S\ Rc vitvr quid fic ; quia motus cft
. in rebus murabilibus,ficur vita in rebus
? animatis, vt ponit Ariftorcles in princi-
pio huius 8. rexc. i.fcd nullum animatum po-
tcft elle fine vita: igitur nullum mobile poteft
elle fine motu; & per confcquens omne mobile
monetur.

Secundi, fi aliquod mobile quiefccrct.hoc ef-
fer pro tanto, quid clfirt in fuo loco naturali ; fcd
propter hoc non : quia ccclum eft in fuo loco na-
turali^ tamen mouerur, etiam ignis in fua fphx-
ra mouetur.vr patet t.Metcororum.

Tertii, quia femper centrum grauitatis debet
efte medium mundi : igitur femper terra mouc-
tur ; & per confequcns omnia alia : quia de terra
minis videtur. Confequcmiaprobatur : quia per
calefadionem i Sole continue aliqu* patres lc-
ucfiunt;& per confcquens continue variatur cen-
trum grauitaris.

Quarti, ignis mouerur in fua fphera raptus
impetu, cccli acr mouerur per ventum , aqua pcf
fluxum : igitur k fimili terra mouerur : igitur
cim ccclum ruoueatur,fcquitur quid omnia mo-
ueanrur.

Quinti, dato quid non omnia moucanrur,
attamen hoc per nullum fenfum,aut experien-
tiam poteft deprehendi propter hoc , quid mulri
finit motus infcnfibiles,propterratditatcm,&
paruitarem : igitur ad minis non eft euidens quin
omnia moueantUr.

Sexti , arguitur quid omnia fpecialiter alte-
rantur , quia ccclum continui influit in ifta infe-
riora ; & hoc aliter , & aliter propter varietatem
afpcduum cccli:igitur ifta inferiora continue al-
terantur : quia ccclum eft caufa alterationis ifto-
rum inferiorum.

Septimi, quodlibet iftorum inferiorum , aur
eft mixtum , vel fimplex elementum : fi mixtum,
tunc continue alteratur propter contrarietaicm,
quam includit ; fi fimplex , hoc cft falfum : quia
nullum cft elementum pure fimplex, quio fit alre-
ratum propter continens propinquum, aut re-
motum.

Odaui, quia ccclunj continue alteratur fecun-
dum lumen : igitur & ifta inferiora continue al-
terantur. Antecedens pater , propter varietatem
afoeduum partium ccrfi.quia vna pars cccli nunc
eftintenfius illuminata, & deinde rcmifilis,& fic
confequcntcr. Et tenet confequentia:quiaaltera-
tio in caufa, ponit alrcrarionem iucffcdu.

Noni

4

444 Lib. V 1 1 1. Phy ficorum

Non& , omnia ida inferiora fenefcunt : igitur
continue altcranuir.Tcnct con(cgucntia,quia fc-
nciitus cd altcratio continua ad determinatum.

Et antecedens apparet : quia in hoc cft differen-
tia inter ccdum, fle ida inferiora. Oppofitura ar-
guitur per Auftoielcm S. liutus, cap.j.tcxt.ta. &
inde, vbi probat, quod aliqua lunt qua: quando-
que mouentur, fle quandoque quiefeunt. Secun-
di,patet ad experientiam, quia aliqua quiefeunt:
igitur itacd , quod illa quiefeunt. Confequcntia
tener , quia hoc fufHcit Aridotcli ad probandum
motum cflc, quia videmus aliqua moneri.
itnfm (Mjf> Notandum, qudd qua Ilio potcd intclligi» vel

generaliter de omni motu, vel Specialiter de ali-
qua Specie morus. Irem , potcd intclligi , vel de
poflibili, vel de fa&o, Scilicet vrriim poffibilc fit,
quod omnia moucantur;vel vttum ita cft de fa-
«do.quoJ omnia moucantur Tunc primo tangen-
da cd vna viaidcinde alia Sibi oppoSna.

Omni* frm - Quantum ad primam , ponitur ida concludo.

fn meufsHr. Seinpcr omnia moucntur.lcilicct, vel motu loca-
li,vel alterationis i & Sic de aliis motibus i fle de
corpore cceledi conclufiononcft dubia , Sed So-
lum de idis inferioribus , de quibus probatur de:
quia coelum influit aliter, fle aliter in ida inferio-
ra : igitur ida inferiora continue alterantur. An-
tecedens patet i .Meteororum. Sed quid conti-
nue aliter, fle aliter, patet propter continuam va-
riarionernafpcchium coeli. Tenet confequcntia,
quia influentia recipitur ab idis infcrioribus;igi-
tur fecundum quod cdalia,8e alia, fecundum hoc
illa inferiora alterantur.

^ . Secundo, quia videmus, quid Sol per cius ac-

ccllum calefacit ida inferiora , fle per eius rccef-
Sum ipfa continue fngefiunt; igitur cum fcrnpcr
accedat, vel recedat , Sequitur quod femper alte-
rentur.

Tertii , quia non Solum ccclum influit per lu-
men , Sed per alias influentias. Quod patet, quia
Lutu frigcfacit.fle tamen non lumine, cum de na-
tura luminis Sir calefacere : fle patet i . Meteoro-
rum : igitur ida inferiora , licet non omnia illu-
minemur , poliunt tamen omnia alterari ; imtni
omnia alterantur de fa&o per illam influentiam;
cuius lignum cft ,qu<>d profunde infra vifceracer-
ix generantur metalla, ibi tamen maxime appa-
ret,quod deberet ede quies.

Quarto , li poneretur quod non omnia moue-
rentur, hoc edet pro tanto, quia Sentimus aliqua
quiefccre;fcd illa ratio non vales, quia aliquis cd
motus infcnfibilis propter tarditatem ; vt patet
de motu vinbrx caufato a paruo dylo.ltem.quz-
dam lunt horologia artificialiter, in quibus poni-
tur vnus circulus , qui in minori , quam in anno
complet Suam circulationem. Item, velocitas, &
tarditas Sequuntur proportionem , Sed quacum-
que proportione dati potcd dari minor : igitur
quacumque tarditate dati potcd dari maior; fle
per confcqucns aliquis motus cd infcnfibilis pro-
pter tarditatem nimiam;flc fic apparet probabili-
ter, qu6d omne mobile monetur.

Contra conclufionem obiicitur : quia omnis
motus cd flnitus ; igitur mobile quiefeit in ter-
mino motus ; fle per confequcns non femper
quodlibet mouetur. Secundo , Sequeretur quod
non quodlibct mobile haberet naturam, quod cd
falfum,vt patet Secundo huius, tcx.4.Confequen-
tia patet , quia natura non Solum cd principium
motus. Sed etiam quietis. Tertii, Sequeretur
quod frudta fieret motus naturalis. Confcqucns

cd Sal Sum: qui a natura femper agit propter finem,
vt patet x. huius, text. 75. fle inde. Confequcntia
probatur : quia motus naturalis cd propter quie-
tem naturalem in termino motus , fle tamen per
te nunquam mobile quiefeeret. Quarto, aliquod
mobile mouetur vno motu ; deinde motu icfle-
xo ad terminum vnde venit iigitur in intermedio
quicfcit.vt patet in ido 8.text.6f .

Quintb,non omne mouens mouer ; igitur non 4.
omne mobile mouetur. Confequentia tcnct.quia
femper potentia a&iua , fle paffiuafibiinuiccro
corrcfpondcnt. Antecedens probatur, quiafarp^
cd grauitas lapidis, quando non mouct,& calidi-
tas ignis, quando non calefacit , vt puta quando
paflum non cd approxinutum.Scxto.pcr Arifto-
tclctn in ido S. texe. 14. vbi dicit, qui\d lapis ma-
net,quod non fit durior, nec mollior;flc fic de aliis
qualitatibus per tempus ; & per confcqucns per
tempus quiefeit.

Ad ida. Ad primum, aliquis ed motus finitas;
conccdorigitur terminatur ad quietem. Negatur
confequcntia ; quia adhuc potcd mobile moueri
alio motu,liccc illo definat moneri.

Ad fecundum, uegatur confequcntia : quia na-
tura bene ed principium quietis fecundum prid,
aut a motu locali,licct non fit principium quietis
ab omni motu.

Ad tertium, negatur confequcfiru : quia Suffi-
cit’, qu&d in termino mobile quiefeat quiete op-
pofita motui, quo tendebat ad Suum locum.

Ad quartum , negatur confequcntia: fle dato
quid concedatur confequcntia , Sufficit quod in
intermedio quiefeat Secundum quid.

Ad quintum, negatur confequentia:quiavt in
pluribus mouens non potcd mouerc nifi vnico
motu ; Sed mobile potcd moueri diutrfis moti-
bus Secundo, quia vt in pluribus mouens non po-
teft mouerc nifi vnum mobile; Sed vnum mobile
potcd moueri a diuerfis motoribus.

Ad lextnm , concedo quod manet per tempus,
uod non fit fenfibilis variatio. Sed hoc non ob-
at, quin continue varietur. Et ad authoiitatcm
Aridotclis pod oppofitum, dicitur quod Anfto-
tclcs vulr, quod aliqua quiefeunt fecundum
vt i motu locali , vel quod ipforum non apparet
mutatio fenfibilis,

A d fecundum de experientia , dico qu&d non j,
cd fimile de motu, fle quictc;quia motus percipi-
tur ex hoc : quia ics aliter fc habent prius, & po-
ftcriiis ; modo nunquam aliqua percipiuntur ^li-
ter fc habere, quin aliquo modo aliter fc habeant:
lcd quies percipitur ex hoc, quod res eodem mo-
do fc habent : modo aliqua videntur eodem mo-
do fc habere, quz tamen aliter Se habent pro-
pter diucrfitatem infcnfibilcro , fle de hoc de pri-
ma via.

Quantum ad Secundam, poted teneri probabi- Km
liter , qu&d non omnia mouentur ;fle cft prima
conclufio demotu locali.Poffibilceft omnia mo- nr.
ueri localiter Probatur de inalTa grauium, de qua
minus vidctur:quia dicit Commentator x. Cali:
poffibile cft, quod ad vnam partem terrx fiat tan-
ta additio grauitatis.quod Sufficiat mouere acrem
circumdantem terram; fle per confcqucns tunc
variabitur centrum grauitatis;fle per confcqucns
centrum magnitudinis terra? , fle per confcqucns
tota terra moucbitur;fle poffibile cft.qutSd quan-
doque ita fit de fa&o, propter condru&ioncin ali-
cuius ciuitatts , vel turris , aut propter magnum
pullum aquae ad vnam partem terta.

Secunda

w5 f

Qu^ftio I V.

Secunda conclufio : Non fempcr rft ita de.fa-
(fto : quia non quilibet exceffius grauitatis fuffi-
cit moucre acrem circumdantem terram : ficuc
in xquihbrio fi appenderentur xqualia , non
quodiibet grauc additum alteri eorum facit
motum propter difficultatem, quae eft in dcfccn-
dendo acrem, fed in vacuo quilibet exceffius beofc
fufficcrrt.

De augmentatione autem ». generatione . dc
corruptione , notum eft , qubd ab iftis motibus
aliqua quiefeunt; dealterationc vet& eft prima
concludo, Non fempcr omnia alterantur. Pro-
batur , quia mulra funt , quibus contraria non
fune femper applicata : igitur multa funt qux
non fempcr alterantur. Confequentia tener :quia
omnis alrcratio fit a contrario applicato , vc pa-
tet i. de Generat. Probatur antecedens , quia.yc
videtur , ignis in fua fphxra , fcilicct in medio
fphxrx non habet contrarium applicatum Irem,
partes cenrrales terrat , quibus nullum contra-
rium videtur applicatum. Item, partes interme-
die in mixtis folidis , cuiufmodi funt lapides. dc
metalla. Contraiftas conclofioncs funt rationes
ante oppofirum.

Ideo ad primam , dico , quod Ariftotclcs hoc
intclligit de moro calt.qucm fimilitudinarii vo-
cat vitam , eo qu&d eft cauta vitx illorum infe-
riorum. Ad fecundam, concedo confcqucns:quia
terra quiefeit propter hoc , quia eft in luo loco
naturali. Et (i inftetur de igne ; dico.qudd ibi eft
impedimentum, & de calo non eft fimile; ficuc
dc illis qui tt&c mouentur. Ad tcrtiam.Negatur
confequentia: quia,vt ditium eft , non quxlibet
allcuiatio alicuius parcis terrx , fufficit ad mo-
uendum tet ram , dc hoc propter acrem circun-
danrem, qui refiftit. Ad quartam, dico,quod non
eft fimile.qaia terra eft corpus folidum, fixum, &
manens , & ideo non eft limile licur dc aliis ele-
mentis. Ad quintam, dico, quod poteft compre-
hendi per rationem dedo&am cxfenfu. Ad fex-
ram , negatur confequentia , & conceditur an-
tecedens: quia aliqua funt in iftis inferioribus,
ad qux non attingit influentia cali, licur partes
centrales terrx. Item, multa funt, qux licet at-
tingit influentia cccli, tamen forte pro tunc non
dominatur ad alterandum : igitur pollibile eft,
qu6d tunc quiefeat. Ad feptimam .concedo : mo-
do dico , quod pollibile eft , qu&d nec mixtum
elementum alteret , nec mixtum homogcncum;
fed mixta heterogenea , dc alia coniun&a cum
contrariis continue alterantur. Ad o&auam, po-
teft concedi antecedens de calo , dc de parti-
bus cali , excepto Sole , cuius forte lux non in-
tenditur , vel remittitur per afpe&us- aliarum
ftellarum : fed negatur confequentia , quia mul-
ta funt in illis inferioribus , ad qux non attin-
git huiufmodi alteratio. Ad nonam , negatur
antecedens, quia fimplicia elementa ,dc mixta
homogenea non fenefeuni , nec alteramur nili
contrario applicaro. Et fi dicatur , quod nun-
quam corrumperemur ; negatur confequentia,
quia vincet conftcllatio , per quam applicabitur
corruptioni. ,

EXPOSITIO TEXTVS.

PRincipium i autem confderationu. Ifte eft fe-
cundus tra&atus huius odaui.in quo Arido-
tcles determinae dc difpoiicione enrium,qux eft
iu fempcr, vel non femper moucri, ve^quicfccre:
Swioptr.Tom.il.

445

& diuiditur in feptem capitula. In primo capi-
tulo oftcndit.qudd aliqua entia, qoanduquc mo-
nentur , dc quandoque qutefcum/ In fecundo
oftendir, qubd tn motu, moror, de mobile diftin- •
guuntur. In tertio oftcndit.quod eft deuenirc ad
aliquod mouens,quod ii moueatur, roouebitur a
fe ipfo. In quarto oftendir, quod non eft ncccflc
omne monens femper moucri ad hoc, quid mo-
ueat. In quinto concludit , qudd eft deuenire ad
aliquod inouens immobile. In fexto oftendir,
quAd eft aliquis motus continuus , dc perpetuus.

Et in feptimo oftendir , quod aliqua femper mo-
uenrur,& aliqua quandoque mouentur, & quan-
doque quiefeunt. Secundum i bi: Reliquum eft igi-
tur. Tertium ibi : Hoc autem dupliciter. Quauum
ibi : Addiiia autem. Quintum ibi : Non ergo ne-
eeffe eft. Sextam ibi : Quod nutem non eft ipfum.

Septimum ibi : EJfe igitur quadam. Primum ca-
pitulum diuiditur; quia primo prxmtti it vnam
diuiiionem. Secundi profequitur membra il-.
lius diuifionis. Tertio proponit de atiis rraftate
in aliis tratflanbm. Et quatt& , recolligit deter-
minata. Secunda ibi : Omnia icitur. Tertia ibi:

Omnia fere autem. Quarta ibi : principium autem
rur/iee. Diuifio • quam ptrmitrir, habet duo Dmifir
membra. Nam entia naturalia, vel omnia fc ha-
bent vno modo , vel omnia tribus , vel duobus j iptQmaime-
modis: Ii vno modo, hoc eft tripliciter j quia vel tum.
omnia femper mouentur , vel omnia femper
quiefeunt , vel omnia aliquando mouentur, &
aliquando quiefeunt. Si autem entia naturalia fe
habent duobus modis , hoc eft tripliciter; quia
vel aliqua femper mouentur , dc omnia alia fem-
per quiefeunt , vel aliqua fempcr mouentur, dc
omnia alia quandoque mouentur, dc quandoque
quiefcunr. Si ver6 fe habeant tribus modis,
tunc hoc eft vnico modo; quia aliqua femper
mouentur, d: aliqua fempcr quiefeunt, dc aliqua
quandoque mouentur, dc auandoque quiefcunr,
dc iftttd membrum probabitur effie vetum , vr
poftea patebit.

Omnia i igitur. Hic profequitur membra ditftx S.
diuifionis , dc primi oftendir , quod impoffibiie Text. xx.
eft omnia quiefeerc. Secundi quid impoffibiie
eft omnia moucri , ira quid nihil quiefeat. Ec
tertii oftendir quomodo aliqua quandoque mo-
neantur , dc quandoque quiefeant. Secunda ibi:

Fere autem. Tertia ibi : At veri. Prima conclufio
eft ifta. Impoffibiie eft omnia quiefeere. Proba-
tur deducendo ad aliqua inconucnientia.quia ta-
les negant fenfum , quxrcntes rationem ; modi
infirmitas quxdara intclle&us eft quxrere ratio- infirmltai *ft
nem, vbi habetur experientia fenfus. iattiLOui

Sed contri : quia fxpc fertius errat in iudiciis;

6c per rationem corrigimus errores fenfus : igi- tx.

tur non eft infirmitas quxrere rationem , vbi ha- ptruutiaft u-
betur experientia fenfus. Refpondetur , quid /*'•
quando lenfus errat , & quod per rationem fxpc
corrigitor error fenfus; fed hoc eft per alia fen-
fata, mediantibus quibus percipimus illum erro-
rem ; fed in cafu , quo fenfus iudicet aliquid , dc
per alia fenfata non polTumus experiri oppofi-
tum illius iudicij , tunc firmiter eft alfcnt iendum
illi iudicio , nec vitra hoc eft quxrenda alia ra-
sio, imtn& vitra hocquxiere rationem eft infir-
mitas intellc&us non potentis meJjiari.de per fe
nunifefto.vcl dubio. Secundum inconueniens: 1

quia licet dubium effiet dc ifta vniuerfali , omnia
mouentur , attamen de particulari nulla eft am-
biguitas. Tcrtiuui inconueniens , qnia nrgan9
P p motum

446 Lib. Vl-II.

morum non folum contradicit Ici cuti x naturali,
immo etiam contradicit b cuilibet alij fcicntti,
nani quxlibct fcientia faltem exercendo a&um
fuum,vtitur motu. Quartum inconucnicn.s,quia
motum clle cft principium in frientia naturali,
vt patet primo buiue , text.i i. modo ad natura-
lem non fpc&at reprobate Tua principia , fed
nec ad Mctaphyf. fpedat argnere Tuas fuppu-
litioncs.

9* Fere $ nutem. Hic Ariftotelcs oftendit , quod

Text.i). impoHibile cft omnia tuouerir& ducit ad fex in-
conucnicntia. Secundam ibi : Et dicunt quidum.
Tertium ibi: simplius. Quartum ibi : Atque lupu.
Quintum ibi : Etdeipfi. Sextum ibi : simplius tu-
tem. Primum inconucnicns cft, quod licui dicen-
tes omnia quicfccre , negant renfum , ita dicen-
tes c omnia moueii , dicunt falfum , & contra
fcnlum : immo non folum natura cft principium
motqj.immo etiam quietis, tamen dicere omnia
moueri , cft minus contra fcientiam naturalem,
quim dicere omnia quicfccre.

Et dicunt quidum. Secundum it\conuenicns cft:
& recitat primo dicta antiquorum. Vndc antiqui
dicebant omnia moueri, umen de aliquibus non
apparet fenfui propter tarditatem motus. Con-
tra Primd,quia non cft poflibilc fempee augnten-
tari, vel diminui : fed cft dare quietem intertne-
Tkftr motui diam : vndc ifti,funt motus conrrarij,& inter
me- <luo^,^ct motus cotcarios ncccfl ario cadit quies
* mc^,a » vt poftea probabitur. Secundb, quia (ic
dicere elfct idem , licui dicere quamlibet guttam
cadentem rcnioucre aliquam partem lapuiisjmo*
vii» cmtra. (,oc cft falfUm: quia multa: gutrx difponunt
ItaunT « & vna cauat lapidein difpofitum. Tec-

tio , quia iic dicentes , dicerent qu6d ligna , qux
putrefiunt , vel xdificia, qux corruunt , fcrnper
poft eorum fa&ionem tenderent ad eoruni cor-
ruptionem , alterando : modo hoc non cft ncccf-
farium , imm6 quandoque remanent in ftatu.
Quarto, quia eadem ratione diceretur , quod fe-
men ,quod ponitur in terra, vel iaccns in terra,
ftatim a principio, quanio poneretur, afeenderet
dc terra ; modo hoc cft falfunuquia primo difpo-
nitur ad pullnlationcin , & totum iimui diuidic
poftqnain acquieuir. Quinti), quia lic diceretur,
• quod duo non porentes trahere naucm , trahe-
rent nauem iniufficientcr, quod cft falfum ; quia
videmus , quod duo non lufliciunt trahere , &
cum tertius fuperadditur illi , fufficiunt. Sexti,
quia tunc , quando aqua congelatur , diceretur,
qubJ feinpcr ante dtfponebacur ad congelatio-
. netu ; modo hoc cft falfum, quia aliquando re-

manfit in ftatu, & modi congelatur poftcafimul;
.& omnia ifta exempla probant non quod altera-
tio fiat fubiti, fed quid poft longas quieres inci-
piunt heri huiufmodi altcrationes.

IO. tsfmpliui cum ugrotuuerit. Tertium inconue-

nieus, quia cum infirmus fanatur , iam mutatur
ad fanitatem ; & illa habira quiefeit : quia ii mo-
ucretur,vcl moucrctur in fanitatem i 3e hoc non:
quia iam habet fanitatem : vel in aliud i & illud
non oportet.

At quod /apir. Quartum inconucnicns, quia vi-
demus lapidem moucre per longa tempora , fine
hoc quid fiat durior, vel mollior, quod non cilet,
fi omnia Client in continuo motu,
tcxt.i*. Et de 4 ipfi ferri, Quintum inconticnicns,quia
videmus , quod lapis multo velocius dcfccndcns
deorfutn , quiefeit in tctinino motus , quod non
cffct.fi omnia continue tnoucremur.

Phyficorum

Amplius uutem terru. Sextum inconucnicns;
quia videmus , quii corpora naruiaiia non te-
mouentur a fuis locis, nili per vio|emum,& cum
magno conatu rcfpcttu monctuis.quoJ non efTct
nifitn locis fuis quicfccrent, & recolligit; & pa- ,
ter in littera.

At vero neque. Hic ponit tertiam coinlufio-
nem, fcilicec itnpoflibilc cft entia fc habere duo- «'<;*«
bus modis, ita vt aliqua fcrnper quicfcanc,& ali- j»*>.

qua fcmpermoucantur ,Sc quid aliquando mo-
ucantur , aliquando quiefcanr : Sc ducit ad q>ix- ZumL*
dam inconucnicntia : Primi, quia hoc eft comta
experientiam , vt di&um fuit prius in aliis ratio-
nibus. Secundi , quia augmentatio cft motus in
perfc&am quietem, qua habiia.cft morus. .

Tertii , quia motus violentiis non potcfl clTe ^
perpetuus , quia fit cx quiete naturali. Quarti,
quia generatio,& corruptio funt mutationes; &
tamen non poftunt efle perpetua:, quia funt inter
certos terminos. Quinto, quia fere omnis motos
eft quodammodo generatio , & corruptio ; idcA
cum generationes , Sc corruptione» non poliunt ,
xllc perpetux.nifi per quietes interpulitas.fcqm-
tur,quid aliqua interpolatione quandoque mo-
nentur , & quandoque quiefeunt , quod fure
probandum.

Cenfere f autem omni.t. Hic proponit redu&io- tat*;,
nemdeiftis membris ad loci aliarquia poltca
oftendetur, quid primum moucus cft mobile, 5;
quid primum motum fcrnper mouetur.

Principium 6 aurem mejite. Hic recolligit prar- Toto,
cedentia. Et Pnmi recolligit primam Jiuilio-
nem. Secundi recolligit couclufioncm. Et Ter-
tii recolligit alias duas. Secundum ibi: Qiud
igitur. Tertium tbi : Similiter untem.Vrimb recol-
ligit diuiliouem dc vctbo ad verbum , ficut po-
nebatur prius. .

ftlpod igitur. Hic recolligit primam conelufio-
nem, dicens, quod itnpoflibilc cft omnia quiefee-
re ; quia licet aliqui dicebant quid omnia fune
ens mobile : hoc tamen non obftame , dicimus,
quid aliquid mouctur:& ad faciendum fidem de
ifto,fufhcit fenfus ; quia quxrcrc rationem de ii-
lo , vbi habemus dignius ratione , cft opus male
indicantis, eo quid non poteft difecrnere, quod
cft melius, vel peius credibile, aut quod eft prin-
cipium, vel dcdu&um cx principiis.

Similiter uutem. Recolligit alias duas conci o-
fio nes , & dicit quod ad omnia ifta fufficit fides,
quam habemus pet fenfum.

ANNOTATIONES.

* T"X hti fio quum promittit , habet duo membre.

I_^Nota , quod hxc diuifio habet fer rnem-
bra, vel feptem ; iuxta feptem opiniones anri- ^
quorum dc motu. Prima opinio fuit , quid om-
oia fcrnper quiefeunt , quod fuit placitum Ze-
nonis cum Parmenide, Sc MclifTo; Sc hxc opinio
cft contra fenfum. Secunda opihfo fuit , quid
omnia fempet mouentur , ficut dixit Heraclitus,
qux eft etiam contra fenfum : Sc iftx dux opi-
niones contraria (impliciter aftii nutu , tam cx
parte fubic&i vniuerfalis , quini ratione modi
prxdicati femper. Tertia opinio cft, quid omnia
quandoque mouentur. & quandoque qiiicfcutir,
qux fuic.opinio Anaxagorx Sc Empedoclis', vt
vifum cft fupra. Et ilti duo modi funt feb-
contrari) , ratione modificationis prxdicati aij,-
qttundo ; fed contrarrj cx pane fubic&i, omnia.

Quana

}

QuaeCUo IV.

447

Quarta opinio eft.quhd omnium rerum quxdam
femper quiefeunt ,&c quxdam femper mouentur,
ficut dixit Pythagoras 8c poft Epicurus; vt teferr
Albet tus. Quinta opinio cft , quxdam non om-
nia quandoque moucntur , 6c quandoque quie-
fcunt. Sexta opinio eft, quid quaedam quiefeunt
femper , fc alia monentur quandoque , 8c quan-
doque quiefeunt. Septima opinio cft , qubd in-
ueniuntut in entium diucrfuate tres modi limul,
fcilicet quod quxdam moucntur femper, St qnx-
dam quiefeunt femper , fc quxdam quiefeunt
quandoque, & moucntur quandoque •, fc de hac
in ptxccdentibus , fc fcqucntibus cft principali»
intentio.

b Imrno etiam contradicit cuilibet , fcc. Nota,
quid non foliim Phy ficu» naturam motus fpe-
culatur.vcrbm A Meiarhy ficos de ait iflimit cius
caufis & principiis , fed fc moralis Plulofophia;

& Khctorica de asionibus docet , qux in mo-
tu confidunt , dc quibus fc Dtalc&ica ratioci-
natur : quin criam fc Mcchanicx attes metuum
funt ditc&iux , vt ars cxtiucndatum naulum , 6c
nautica motum nauis confidetant , fc cquedri*
motum equi. Adde quid 8 c Mathematicus qui
abdrahit a moru , nonnullam eius imagina-
tionem habet dum ate a quolibet in quodli-
fij* »«•«* ber pandum Uncam duci. Qui ergo motum au-
omnes vult fcientias , 8c artes de medio

finu. c It 4 dicente; omni a moneri. Nora, quid Niphus
Ij. Heracliti opinionem defenfare conrendit , di-
cens Atiftotclcm hic nihil aliud condemnare,
quam quid omnia per fc femper moneant ur ;quid
* autem a fc.vcl exrrinfecus omnia fuit in perpetuo
motu, id (inquit) Ariftorelcs non ncgat.Crcerum
quomodo fuiliucri podii omnia* continue ntouc-
ri.optimi docet Scotatinqusfl.i. vide cum.

EXPOSITIO TEXTVS.

Tcxt.17. T) Eliqnttm i efl igi(ur eonfiderandum. Hoc cd
XVfccundum capitulum huius tradatus.in qno
Philofophus oftedir,qubd in omni motu monent
& motum di (Unguuntur : 5c Primd proponit in-
tentionem in generali. Secundo ponit quandam
diuifioncm.Tertid profequirur membra illius di-
uifionis : fc Quarto concludit propofitum fuum.
Secunda ibi : Monentium igitur. Tertium ibi : Et
maxime. Quartum ibi : Si igitur omnia. Proponit
igitur, qudd nunc cd confiderandum,vtrbm om-
nia quanJoquc moucantur , fc quandoque qui-
cfcanr j vel vt rum fir aliquod femper motum , fc
aliquod femper mobile.

j 'it nntm- Alluentium igitur. Hic przniittic duas diuifio-
H<*um nes . f-cundd combinat membra diuifionis in in-
Zmnt- uicem,ibi : Quod enim. Primd dicit, quod eorum
qux moucnr, & moucntur, quxdam mouenr, fc
moucmur pex fc , fc quxdam per accidens : fc
accipit hic per ateidem , provt hic dtftinguitur
contra per fe : & primi t ita qudd illud dicitur mo-
uetj per accidens , quod foluin raouctur fecun-
dum partem , vel quod moucnu ex eo, qudd cd
in alio. Secunda diuifio : Eorum qux moucntur
per fc.quxdam moucntur i principio intrinfcco,
&alia a principio cxrrinfeco. Item, quxdam mo-
ucntur naturaliter, fc alia violenter.

14. Qmdtmm. Hic combinat membra ditiifionuin

ad inuicem,quodiiber declarando, dicens Primd,
quod illud quod mouctnr, a fe ipfo mouetur
naturaliter , ficur animal mouetur i fc iplo;

Scoti oper. Tom. / /.

fc vniuetfalitet omne iUud , quod habet in fe
principium incrinfecum fui motus, mouetur na-
turaliter. Sccundb addit » qubd animal contin-
git moneri naturaliter , {c violenter. Et poteft ex-
poni vno modo, quod animal poteft tnoueri vio-
lenter,vt ft proiiciatui futfum. Alia modo, quod
animal mouetur naturalitet,quanium cft ex par-
te animx ; mouetur tamen violenter confidet at i
natuta clementi , de cuius natura cft animal It
dominio-.nam animal eft de natura tertx propter
grauitatem , 6c ideb quantum eft ex parte terra:
animal mouetur violenter. Tertib, declarat mem-
brum , dicens , qudd eorum , qux moucntur ab
alio, quxdam moucntur violcntcr,vt igpis deor-
fum , fc terra futfum : alia naturaliter , vt partes
animalium , fi moueantut fecundum difpofuio-
num , & iunfturarum tnembrotum exigemiam:
quia fr moueantur membra fecundum tunsuras
iuxta confuetum modum natutx , tunc dicuntur
moueti naturaliter ; fc ft oppofito modo, tunc di-
cuntur moueci violenter.

Et a maxime. Hic declarat principale inten- Tcxt. aS.
tum , profrquendo in membris didkx dittifionis:

& oftendir, qubd in omni motu monens. & mo-
tum diftinguuniur. Et Primd in iis, qux rnouen-
tot violcnicr. Sccundb, in iis,qux monentor ex
fe. Tertib in iis, qux mouentur natnralitcf , liebt
non ex fc , cuiufmodi funt grauia , fc lcuifl ftm-
plicia.Secundum tbi :rPoSlea aaffm.Tertiiim ibit
Maxime aurem. Primd dicit, qubd maxime ma-
nifeftum cft in his , qux mouentur violenter,
quod mouens diftjnguitur h moto : quiaibt mo-
uens cft cxttinfccum moto , vt patet in proicliu
lapidis.

Poftea autem. Hic declarat idem in iis , qux 1 5*
mouentur ex fc, dicens, qubd poft illa, qux mo-
lientur violenter .manifeftum eft in illis.qux mo-
ucmur fecundum naturam ex feipfis , qubd mo-
uens diftinguitur b moro, quia in animalibus ani-
ma eft mouens ,& refiduum motum. Sed dubi-
tatur an in animalibus mouens, fc morum diftin-
guantur fecundum fttom , vel non , quemadmo-
dum nauis , fc trahens naucm firualiter diftin-
guuntur? Refpondctur.qubd in moribus anima-
lium primum mouens eft anima, fcd non imme-
diate : quia anima raouet mufculos , fc median-
tibus mufcnlis motis mouec neruos , & ncrui
moti mouenr membra , vt pedes , fc tibias , qui-
bus moris, portatur corpus animalis ; modo ani-
ma,& corpus funtmoaens.dc motum indirtin&a
fecundum litum, fed alia membra, quotum vnutn
eft mouens, & aliud motum , fit ua liter diftin-
guuntur.

Maxime autem. Hic declarat intentum in gra-
uibus, fc Icuibus, quando mouentur naturaliter:
fc Primd proponit efle dubium dc iftis. Sccundd
oftendir quod grauia, & leuia non moucntur a
fe i pfis. Et Tertib oftendir d quibus motoribus
moucantur. Secundum ibi : Et namque. Tertium
ibi : Sed accidit. Primd dicit , quod maxime du-
bium cft deeicmeniis,fimplicibus fciiiccr dc gra-
uibusA' leuibus.de quibus manifeftum cJhqudd
monemur ab alio; quoniam moucntur ad locos
oppofiros fuis locis naturalibus ; fed immanife-
ftum cft i quibus moueantur , quan Jo moucn-
tur ad loca ; ad qux inclinantur fccuudum
naturam.

Er f namque. Hic piobar.qudd grauia, A leuia Tetr-

non moueantur a fc ipfis , per quaruor rar jones.

Secunda ibi : Etfitlere. Tertia ibi:£uare/in ipfo. mtmtmtur i
P p a Quarta ftipft.

ifi.

Te«.jo.

Tatji.

Tot-):.

A HquiJ di-
citur rjft in
fruntin Ju'
fUfittrrflrn-
tiali, vel ee-
tidtotali.

'7-

(7'amia , Cr

irlf/4 4 fUI
mnuMl* v.

448 Lib. VIII. Phyficorum

Qua «a ibi : amplius quomodo. Prima ratio : lllad
non competit graui, Bc leui (implitibus.quod cft
proprium animatorum ; fed moucri k fc eft pro-
.priam animatorum : crgo,&c. Secundi . illa
eju* monentur ex fe, poliunt ex fe quiefeere line
impedimento extrinfeco , prius quam attingant
ad terminum motus, ad quem naturaliter incli-
nantur , vt pater de animalibus: fed grauia,&
leuia limplicia non poliunt qnicfcere , donec ad
illum terminum peruemanr , ad quem naturali-
ter inclinamur: ergo, &c. Tertii, illud quod
monetur ex fe, poteft moucri naturaliter ad di-
uerfas differentias politionis; fed graue, & leue
non mouentur ,niii ad vnara differentiam natu-
raliter : crgo.&c.

Quarto, omne 4 quod per fc mouctur diuidi-
tur in partem per fe moucnrem, Bc partem per fc
moram ; fed graue , Bc leue limplcx non fic diui-
dirur : ergo,&c. Maior pater , quia animal diui-
dirur in animam , qua: cft per fc nioucns, Bc in
corpus/quod cft per fe morum : quia habet in fe * A Ddit quod animal contingit
difpofitioncsa&ualesporcntesrcfiftere.&caufa- JL\rer Nota, in quolibee an
re lucceffionem in motibus proucnientibus ab : — *’ n r

ueatur , roouetur immediate k generante ; fed li
non moueatur, tunc vel hoc cft , quia habet gra-
unarem, & prohibetur ; vel quia non habet gra-
uitatctn , fed poteft habere, & moucri deorfum,
Bc tunc mouerur graue a generante , vel a remo-
uente prohibens.

Si igitur 7 omni a. Hic infere conclufioncm
principaliter intentam , fcilicct quod in omni
motu moucns diftinguitur k moto , fub iftis ver-
bis , tn omni motu i muniuntur monens , & mo-
tum distintu. Probatur pruni, in motu violento
hoc eft manifeftum. Item in motu, quo animalia
mouentur ex fe. Item , in motibus naturalibus
grauium , Bc leuium limplicium hoc cft declara-
tum : igitur cim non fint alij morus, fequiruc
quod in omni motu erunt tnouens, Bc motum ab
inuiccm diftincia.

ANNOTATIONES.

anima : Bc minor parcr.quiaprxtcr formam cle-
menti fimplicis non cft in elememo nili materia
prima , cum difpoluionibus naturaliter coufc-
quentrbus formam elementi , quorum nullum
poteft caufare fucccflionctn in moru nato pro-
ucnirc a forma clementi.

Sed f accidit ad fiar.Hic inquirit k quo mouen-
tur grauia.dc ieuia fimplicia:& primi prxmittic
duas diftinltiones. Secundi , rcfponder cuidam
dubitationi : St tertii oftendir a quibus motien-
turgrauia,& leuia. Secunda ibi: Attamen quatitur
hoc. Tertia ibi : PotentU autem eft. Primi ponit
duas diftindtioncs.Sccundam ibi :Quoni*m mutem.
Prima diltintfio eft, quod quoddam eft b mo-
nens,/iue morum quod de fui natura non mourr,
vt fi dicatur, quod baculus mouet lapidem ; aliud
eft moucns a natura propria,vt quando dicimus,
quid calidum cft cat(faftiuiim,vel etiam mouee
potentia calidum , fcilicct frigidum. Similiter,
quoddam eft mobile ex natura propria in ali-
quem locum, vt ignis in furfum, Bc terra in deor-
fum ; fed aliud cft mobile violenter in aliquem
locum; vi ignis deorfum,& terra futium.

Quoniem 6 autem. Secunda diftindio , quod
aliquid « dicitur in porcncia ad aliquid duplici-
ter. Vno modo in potentia elfcntiali; Bc fic non
habens fcieniiam dicitur in potentia elTenriali
ad conlidcrandum , quia prius oportet generari
fcientum, antequam confideret. Ifto modo etiam
ignis dicitur in potentia elfcntiali ad raooen-

moneri naturali-
anintato duplicem
inucniri motum. Alter cft fecundum quid cft
mixtum ; & fic mouerur ad motum clementi prx*
dominantis. Alter cft fecundum quid eft ani-
matum , vt motus progrelfiuus. Primi morus
principium eft mixtum, eo modo quo dicimusdc
grauibus fe mouere , Bc habere principia motos.
Secundi ,fcilicet morus animati principiom eft
anima. Secundi djlfcrunc : quia ille motus non
fit fecundum cognitionem , (cd fecundam natu-
ralem appetitum, fiue inclinationem ptouenien-
rem^ dominio elementi ; Bc fic cft determinatus
ad vnum, fcilicct ad deorfum : quia corpora ma-
gis habenr de terra ; motus autem ratione ani-
ma: proueniens , fequitur apprehenfionem , qux
non cft femper refpccfu vnius lori , Bc litus : quia
appetitus fcqucns cognitionem non eft femper
determinatus ad vnum. Territi differunt : quia
in motu priori , fcilicct naturali , non poteft i n-
rrinfccd fe fiftere, vt li animal a turri cadar, non
poterit in medio fiftere , fi velit ; fed in moto,
cuius anima eft principium, poteft fiftere per in-
rrinfecuRi.

Ex hoc fequitur primi,quid vterque illorum
motuum cft animali naturalis ; fed naturalior eft
motus , cuius anima eft principium. De primo
motu parer : quia motus naruraiiseft a principio
naturali ; fed in animali cft huiufmodi prino-
pium ram atftiuum , quam pafliimm ad hos mo-
rus : ergo fimr illi naturales. Secundum docet
Scocus in 4. difHnff. 49. quaft.14. Quod in hunc
modum probar;Quandocumque funr aliqua: po*

I?.

"A/UU
dmfttg t/t

dum deorfum, Bc huiufmodi potentia non redu- , tenti* ordinarx, naturalitas potentix fuperioris

citurad a&uin nifi a generante, vt idotftorequi
generat fcientiam,vel k frigiditate, qux generat
gramtatetn. Alio modo aliquid dicitur in po-
tentia accidentali , vt habens grauitatem poteft
moucri deorfum , quando impeditur furfum ; Bc
talis potentia reducitur ad ariura k rcmoucnre
prohibens.

Attamen quxritur. Relponder cuiJam dubita-
tioni ; quia aliquis quxret , qux cft caufa, quare
graue exiftens furfum mouerur deorfum : & eo-
dem mo lo dc leui a contrario. Rcfponder Ari-
ftotcles quod huius non eft alia caufii , nifi quia
illa ex naturis propriis nata ftinr fic moneri, vr
hoc furfum, illud deorfiun.

Potentia autem efl. Hic oftendir a quibus mo-
ucantur grauia,& leuia,diccns,quid fi graue mo-

cft maior, quim potentix inferioris; vt patet
quando graue afecndir furfum ne det ur vacuum;
ergo naturalius eft corpori perfici ab anima, &
quid motu moueatur competenti animx , quim
quid moueatur moru proprio ad centrum, in
quantum graue.

Secundi, fequitur , quid morus progteSiuus
animalis , fecundim quid talis motus anima eft
principium , cft naturalis , immi motus furfum,
quando in patriam fan&i volabunt , Bc non defi-
cient , erit motus naturalis , cft ram en modi fe-
cundum quid viofenrnsrquia corpus eft repletum
humoribus gr offis , qui reddunt hominem pi-
grum, Bc caufant, vt defatigetur animal.

Tertii , fequitur , quid corpora mortua ap-
parem graviora, non quia plus habent materix,

QuaeCUo V.

44<>

U* dtft

aut quantitatis , qufcm b abeant in vita *, Ccd quia
fpititus vitales corrumpunt ut ,64 inducuntur hu-
mores grofti, quanto enim corpora habent fpiri-
tus fubuliorcs,6c humores minus gtoffos, agilius
mouentur s quia anima habet miniis impedimen-
ti : hoc intelligitur, fi extera fint paria.
b QjjfldtUmeft motum fiue m«tmm. Nota, quod
prima diftinftio fic intelligitur : Moucntiuro
quidam moucnt per fc , 6e fecundum naturam-,
quidam vero per accidens , 8e extra naturam.
Exemplum fecundi.vt vc&is, fagitta. vel baculus
mouec grauia, vi puta lapidem \ fed hoc non eft
per fuam naturam, fic per fe ; nam fi baculus po-
neretur extra lapidem, fic nonmouetctut ab alio,
non moueret ipfum lapidem ,fcd cum co quiefcc-
tet. Exemplum primi , vt fi a&u calidum , puta
ignis, calefaciat potentia calidum , puta aquam;
fic eodem modo diftinguitur de mobilibus : qui-
dam enim mouentur fecundum naturam , ficut
ignis furfum , fic terra deotfum : quidam verfi
contra naturam, ficut i contrario.

10, c Stcund 4 diflinlho , ejuad aliquid dicitur in fl«-
TuntU tfl tenti*. Nou.qu&d duplex eft potentia , quidam
difUi t , »d »d aftum primum , qui eft forma, vel diipofitio:
«lia ell ad a&um fecundum , qui eft operatio

. rnnlrnnmt formam . vfl difnofit ionem . ficilt

grane, vel leue fic moneatur ab extrinfcco moto-
re, ipfum tamen exiftens folum in potentia acci-
dentali .mouetur a fua fotma , vel 'a fua gtauita-
re , vel leuitate , pet quam natum eft natutalitcr
rooueri furfum, aut deotfum cffcttiufc , fic pet fc,
fic immediati, fi fuetit gtaue furfum, fic non fue-
rit impediens : leue entra operabitur mox , nifi
aliqnid prohibear.

fumi» *[•

fmidlu &
uitdmtalu

diftrmt*.

confequens formam , vel difpofitioncro , ficut
(cientia eft adkus primus, fic confiderare aftus fe-
cundus. Prior potentia appellatur effcntialis,
quia ad formam , qui eft principium operandi:
pofterior dicitur accidentalis , quia eft ad opera-
tionem. Addifcens ergo eft in potentia ad aftom
primum , fciens autem poteft e Te in potentia ad
a&um fecundum. Similiter calidius eft adkus
primus , fic calefacere a£kus fecundus : frigidum
ergo eft in potentia clientuli, feu ad adlum pri-
mum : fed calidum eft in potentia accidentali,
quia poteft clTe in potentia ad i&um fecun-
dum. Et («militet grauitas , fic leuiras funt a&us
primi , fed motus furfum , fic motus deorfum
funt adus fecundi ; aqua ergo eft in potentia a4
hunca&um primum, qui eft leuitas ; aer vero,
vel ignis aliquando eft in potentia ad aftum
fecundum , qui eft moueri furfum. Inter autem
huiufmodi potentias hzc eft differentia : quia
quod eft in aftu primo , fic in potentia ad a&um
fecundum , poteft ftatim transferri ad aftum fe-
cundum , fi fuerit ci applicatum obie&uin , fic
non fuerit extrinfccum impediens , nec ad hoc,
quod transferatur ada&um fecundum .indiget
motore extrinfeco; calidam enim ftatim calefa-
cit, fi fu ei calefa&ibile approximatum ; fic a&u
fciens poteft ftatim confiderare, nifi fic aliquod
impediens.

Sic etiam a&u grane fi fit fiirfum, ftatim rao-
uetur deorfum, nifi fic extrinfccum impediens.
Illud ver6,quod eft in potentia cftentiali, feu ad
a&um ptimum.non poteft exire in operationem,
fiue in a&um fecundum fine motore extrinfeco,
a quo generatur a&us primas : frigidum enim
non poteft calefacere , nifi pri&s efficiatur cali-
dum ab aliquo extrinfeco generante in eo cali-
ditatem : nec aliquod aftu graue mouetur fur-
fum naturaliter , nifi fiat leue per motorem cx-
trinfecum generantem in co leuitarcm : atque
aded ad hoc , quod leue incipiar moueri furfum,
indiget motore extrinfeco, (cilicetgcnerante in
eo leuiratem , fi fit in potentia effentiali , fiue m
potentia ad adhim primum : vel indiget remo-
uente prohibens, fi fit a&u leue,& in potentia ao<
cidcntali » fiue ad atftum fecundum. Et quamuis
Sati «fer. T«m. 1 /.

fall'

Qjr a s t i*o V.

Vtrum in omm motu mouens , motum
ab inuicem difhnguantur ?

Atiftot. hi* ttxt.t6.fr 40- Auerroci Aid. b.Thom. in lo-
cum Philof.cim. fr «,r*nf jtnt Scotut f.SUtm-

fhjf.tjmtfl.X 4 Ant AmW.ii;W.^*4j?.i.(,rc£ut.i» idifl.6.
ftuft.l ,*rt.\. landunui t.Phyf. <jmtfl.ii. Plaza i. Phyf.

7.Conirrbr.j.Pfey/<«M mn- jCoroplut.
fhjf.yufi.i mrt i.Roccui j -fhjf. I* tfl. J. Vide
authores citatos /if 7 jutfl. j.

Rcvitvr quod non : primo , quia
tunc fcquetetur , qubd intcllc&us non
effet liber i confequens nos experimur
fic patet etiam filfum per Ariftotclcro t.
Periherm.fr q.Afeuph.cip.G.text.C.fr 10. Confe-
quentia probatur : quia de ratione agentis libet i
eft.qufid moueat fc lincdiftin&ione moucnm.fic
moti ; etiam fi fem per mouetetur ab alio:tnnc
determinaretur abillo.quod fortius moueret -> 8c
per confequens non effet agens libetum.

Secundo , quia in omni animali vnum mem-
brum roouet aliud : igitur in fic moucndo vnutn
membrum ab alio, eft deuenire ad aliquod mem-
brum,quod non mouetur ab alio: aliter enim in
membris animalis cllct proceffus in infinitum;
fed illud membrum , ad quod fic deuenitur, mo-
uetur : igitur k fc ipfo,& per confequens non di-
ftinguumur mouens, fic motum.

Tertii, animal diuiditur in partem per fc mo-
uentcrti.fic partem per fe motami& tainen moue-
tur i fc : igitur ibi nondiftinguuntur moucns.de
motum. Ptima pars antecedentis piobatur, fup-
pofito • quod in bruto non fu nifi vnica forma
fubftantialis ; tunc illa eft per fe mouens, & non
remanet nifi materia prima , qui non poteft ellc
per fe mota, cum fit in potentia tantum.

Quarto, animal incipit moueri & Ic, fiue ab ob-
icdfo exteriori : igitur mouetur a fe fine diftin-
ftione mouentis , de moti. Confequcncia tenet:
quia Ariftorclcs ponit , quod animal mouetur
inchoariue ab obie&o. Et patet antecedens,
quando animal mouetur immediate poft exper-
gefactionem.

Quintb, anima mouer corpus, dc moucndo
corpus , mouct fc ipfam : igitur in motu animi
idem eft mouens, Sc motum.

Sextii, arguitur de aliis motibus, quia anima
mouct alterando. Item fe ipfim nutrit , de aug-
menrac .quod non effet nifi idem effet mouens,
& morum.

Oppofitum arguitur per Ariftorclcm 8. huius
text.J4.fr inde, qui declarat, quod in omni motu
mouens , df motum dillinguuntur : aliter enim
non effer via ad probandum aliquos effe moto-
res immobiles.

Sciendum, quid fecundum Ariftotefem in mo-
tu animalis vnum membru mouet aliud, &• mem-
bra mouentia mouentur ab anima. Ideo primd
Pp i vide»

450

?•

Ccr in ani-

m*h a qm»

montAtur.

videntium cft , qualiter vnum membrum mouca-
Dimifi» qui- tur ab alio. Secundi qualiter membra moucamur
fittnu. ab anima:& tertio a quo anima moucatur.

C»r imttr Quantum ad primum , notandum , ficui patet
hu In 7m*lu 4* Mnibm animalium , qubd inter omnia

•fl pnruita- roembra animalis cor cft membrum principa-
litu. % lius , a quo reliqua membra moucmur , & a quo
.depcnJcnr omnes motus dclc&abilium , Sciri-
(labilium , Sc vniuccfalitcr omnis fcnfus.vr patec
i* q.it ‘Pariibm animalium rquod quidem mouc-
turtnotu dilatationis 6c conftri&ionis, fiue tra-
dus.tir pulfus.mediaiHc quo mittir,& influit fpi-
ritus per venas , & alia membra corporis , & me-
diantibus illis fpiritibus niouet mufculos , Sc
mufculi moti moucnt neruos, quibus motis , mo-
lietur totum corpus aninuli&;& fic patet, quod in
motibus membrorum animalium mouens, & tuo*
tum diftinguumur.

Quantum ad fecundum , fcilicer a quo illa
membra moucamur , Sc cft prxeipue dubium dc
corde, a quo cor moucatur. Pto quo cfl notan-
dum , quod ficui elementis fitnplicibus infunc
quidam motus naturales a fuis formis fubftanria-
J ibus , ficut graui inclt moucri deorfum , & leui
furfiim;ica fimiliter quibufdam mixtis, a fuis for-
mis propriis infum quidam morus naturales:
verbi grarii , ferrum a fua natura propria habet,
quod muuetur ad adamantem, fcd igrauiute ha-
bet , quod moucatur deorfum, & in corpote hu-
mano , quidam humores habent a natura , quod
moueant ad mediationem. Ita fimiliter dico in
propofiro, quod cora fua forma » fcilicer a parte
anima:, qua informatur , habet quod fic tnouetur
motu dilatationis, Sc conftr i&ionisj& fic patet i
quo mouetur cor tanquam a motore imme-
diato , fciliccca fua forma ptoptia, qua infor-
matur.

Secundo notandum , ficut in motibus gra-
uium.iSc leuium , licit grane moucatur immedia-
te a fua forma , tamen requiruntur alij motores
primi , fcilicct aut generans , aut rcmoucns pro-
hibens i vt patet in ijlooUauo. Ita in propofito li-
cet cor moneatur Immediate a fua forma propria,
ramen mediate mouetur ab aliis, veputaagene-
rante , vel a motoribus fuperiuribus , qux fune
caufx vniucrlales.

Tettidfcicndum.qubdin huiufmodi motibus
cordis, cft relidentia fuificiens ad caufanditm fuc-
ccdionem , fcilicct grauitas naturalis cordis , Sc
continuitas eius ad alia membra : Sc fic pater,
quod cor diuiditur in pattem per fcmouentem,
lulicet in formam; & in partem per fc motam,
fcilicct in matetiam , qux propter dilpofitioncs
accidentales , quas cor fibi determinar , dicitur
pars per fc mou,coqubd illae diTpoiitiones fulfi-
ciunt caufare dilpofirionem in motu nato pro-
uenire a fotma cordis : Sc ideo ficut forma grauis
mouc ttir a fcipfa per accidens, ita deforma cor-
dis : Sc fic patet , qualiter partes animalium mo-
uenrur ab anima, & hoc de fecundo.

^ Quantum ad tertium.fcilicc^a quo moucatur

Anima i ju» an*ma * dico qubd anima mouer ur ab obie&o cx-
tnauuui : teriori.vcl a fpccic referoata a virtute aliis caufa-

ti ab obiefto exrcriori ; ficut in cxpergefadlion»,
licet uon fit obicdum exterius , i quo animal
mouetur , atmmcn mouetur i fpeiie interius rc-
feruati ; modo in ifto motu mourns didingnirur
a moto, fcilicct fpccics, aut obieftura exterius ah
auimali , quod mouetur , nec oportet illud
agens moucri ad hoc, quod moucat ; ficut non

Lib. VIII. Phyficorum

Graut msut-
tur ,m au Jia-
ti 4 fua fit r-

cft nece (Tatium quod obic&um moucatur ad
h«c , quod imprimat fpecicin fuam. Et fi que-
ratur dc intelle&u , qualiter mouct fc , praeci-
pue quado excreet adlum liberum. Rcfpoudctttr,
quod adhuc mouens didinguitur a moto, quia
intcllcftus mediante forma, qua informatur , cft .
mouens , fcd folus intcllc&us circumfcripta fpe-
cie cft motum : & fic patet inducendo tam in
partibus animalium.quam etiam in motu aniro^,
quod femper mouens diftingtiitur i moto.

Ad rationes. Ad primam.negatur confcqueu-
tia : quia licit moucat fc , hoc tamen cft median-
te fpccic,& fic ibi diftinguuntur mouens, Sc mo-
tum.

Ad fecundam, dico qubd illud membrum mo.
ucns,ad quod dcucnitur.ita vt non moueaturab
alio membro , mouetur i fua forma intrinfcca,&
illa mouetur ab obic&o exrcriori , vel fua ipecie
impreda.

Ad rertiam, negatur antecedens : quia materis
propter difpofitiones , quas determinat animat,
dicirur per femora, coqubd aliae difpofiriones
natx fune caufare fuccelEonem in moribus , qui
proucniunr a forma ani malis.

Ad quartam, di&um cft. Ad quintam , anima
mouct corpus i concedo quod mouet ipfum per
accidens, ira vt torum compofitum fic motum, Sc
(oli anima fic mouens , Bc fic adhuc diftinguirar
mouens, & mutum.

Ad fexram , anima alterat fc. Dico qubd
non alcetat fc, nifi mediante fpecie , vel alii qua-
litate tanquam inftrumcnto , Sc quxeumque
fit illa qualius , femper mouens diftinguitur a
(noto.

Q_V a. s t i o VI.

Vtrum grawa.ftj lenia moneantur ex fil

Arirtoc.g. phyftt tap. 4. unt.it. & tM Cati» raf.i.tttt.9.
Albem» Mjgnus iit ttail.i.taf^ Scoti» x.difi. x.q.10.
Gregot.4$.t.fuafi j. Fetnt. qntfly.e i.tta Gm t.97 .
Ancon. Andt.y. Mrr. qutfi. 1 landan 8 Phy fit. qn4fi.11.
Butid. in tap.+ t.Piyfie»* Augnfl.Niph.»*
rap.Rub iM.quofi.x.AchiWM 3 dt LUmtutu.Commbr.
in tap.+. Phy fit. qua fi . vnira Pcicr. lib.y.taf.6. Valcfut»-
trtu.li.Cr 14.

R c v i t v r quod fic : quia illa monen-
tur ex (e, qux mouenrur quocumque
motore cxtrinfcco ciccumfcripto j fcd
graaia,& leuia (unt huiufmodi, vt patet ad expe-
ricnriam:ergo,&c.

Secundo , illud moucrur i fua forma propria,
fcilicct mcdianre grauirate : igitur grauc moue-
tur ex fc.

Tertio , quia aliter fcqucrctur quod grauc non
mouererur deorfum naturaliter. Confcqucntia
probatur, quia in hoccrt differentia inter motum
naturalem,Sc morum violentum, quia motus na*
ruralis fit a principio inrrin(cco,iSc i fc,fed motus
violentus ab aJio.

Quarto arguitur per Commentatorem in fi •
cnndt huiut, in principio, com. 1. vbi ponit differen-
tiam inter morum localem , Sc morum ah cratio •
ni* , dicens quod corpora fimpl ici a- habent in fe
ipfis principium fui motus localis ; fcd non ha-
bent in fe ipfis principium fuz altcrationis.

Quinrd , fi grauia , Sc leuia non mouerenrur i
fe , fcd ab aliis , hoc maxime etfer i generante,
vel a tcmouente prohibens j fcd hoc non , quia
nec

QuxCVvo V I.

4V

nec generant , nec teraouens prohibens, cft fmuil
eam tUo , quod mouctut ,ncc ipfum infcquiiut:
igitut nullo illorum mouetur gtauc.Si lcuc.

Oppoliuira arguitut pet Atiftotclcra inifltl*
x.vbi ponit , quod gtauia, & lcuunon mo-
uentut 'j fc,fcda gcnciimc.vcl i tcmoucntc pro-
hibens.

Notandum , quod aliquid dicitur moueri 4 h
4Uf«iJ fe muUipUcixet : vno tuodo, quia fecundum Ce
7^2*. totum quamlibet partem fui , cft moucns 8c
tn. f motum i ita vt non fit aliqua pats fui quantitati-

ua,vcl etiam elfcntialias,quam moueat, quin mo-
ueatur ; nec aliqua mota , quin moueat. Tettio
modo dicitut moueti ex fe , quia componitur e*
monente &, moto. Tettio modo dicitut moueti
cx fc,cx eo quAd componitut ex mouente.fic mo*
to »5c cum hoc in fuo motu non indiget mototc
cxtiinfcco i & fic illud dicitut moueri ab alio»
quod ptxtcr formam, a qua mouctut, indiget .vel
indiguit, ad huiufmodi motum, mototc exttiafe-
co.Quatto modo dicitut moueti ex fc, qui a com-
ponitur cx moueme,& moto.ffc cum hoc fuffteit
per fc incipere motum , 8c perficere, & cum hoc
quicfccte iine prxfentia motoris exttinfcci:Se fe-
cundum illum motum ponit Ariftotclcs quod
animalia mouencuicx fc , fed gtauia & leuiain-
animata non.

lmftl pjj Tunc quantum ad primum modum eft ifta

y, conclufio : Impoflibile b cft aliquid moueti a fc.
fuuiUkm [• Probat ur;quta ft aliquid mouctetut a fc prxdidko
itum & modo , fcquerctur quAd ipfum fecundum idem
Cui omnino clfct in a&u Sc in potentia ; confe-
fktf4rttm. qUCni cq imp0(Iibilc, vt patet 9. Met. Sc in Pro*
crinio de Anima. Confequcniia probatur : quia
eo quod mouet ,eft in a&u , dc in co quod mouc-
tor , cft in potentia : igitur fi fecundum idem fni
moueat , Sc moneatur , fequitut quod iitnul fit in
adto,& in potentia.

3 . Secundo , fequetetur quod idetn eflet nobilius

feipfo, quia agens eft nobilius paiTo , Sc monens

i moto. TcrtiA, quia omnis motus cft fecundum

proportionem maioris inxqualuatis.fed eiufdcm
ad fc ipfum & fecundum idem non eft talis pro-
portio i igitur impoflibile cft , qudd idem , Sc fe-
cundum idem fic moucns , Sc motum. QuartA,
probatur i poftetiori ; quia ft aliquid pollet ftc
moueti ^ fe , tunc per nullam viam pollemus
probare aliquas efle fubftantias feparata», quod
cft falfum, vt patet in iftn S .text.i 1 . & inde. Sc 1 a.
Afet*pb.text.$.cr inde. Confcquenria probatur:
quia diceretur ,quod coelum fecundum fc totum
eft mouens,& motum, quemadmodum diceretur
dc vnapura grauirare , ft moueretur deotftitn.
Quinto, probatur in iflo 8. indudtiuc quia caelum
ratione orbis mouetur, & ratione Intclltgcnrix
mouet, Sc fic fecundum diucrfa mouet Sc mone-
tur. Itcm.animal mouctut fecundum materiam, &
mouet fecundum formam i Sc eodem modo dc
grani, & leui.

Omntmejiilt Secunda conclufio eft de fecundo modo:Om-
nc mobile motum, quod fcilicer , eft mobile per
nmftnituf fc. mouet ur a fe ipfo , fecundo modo. Probatur,
quia omne mobile componitur ex moucnte, Sc
moto, Sc patet indu&iue : quia cadum componi-
tur cx intelligentia,& oibe;animal ex corpore.A:
anima, inifta inanimata , Sc elementa componun-
turex materia , & forma ; Sc fic cum quodlibet
mobile componatur cx mouenre, Sc moro.feqtii-
cur quod quodiibet mobile mouccur i fe iflo
modo.

tt mtutntt
&MUI.

T ettia conclufio eft dc tettio modo-, Nihil mo- 4.

uctut a fe tettio modo, mficalum.Prob-tiur, quia r«I«n» *»•-
ptxtet mototem , a quo ccrlum mouetut imrnc- Ut,m * 1 •
diati , non tequititui alius motor cxiriufccus '"**
mediate , vel immediate *. iguut coclom mouctut
^ fe ifto modo.Qubd autem nullum aliorum mo-
ueatur a fe ifto modo , probatur *. quia quodiibet
alioiumtquud mouctut, indiget, vel indiguit alio
mototc , fcilicet , generante , ex quo quodiibet
aliorum incipit dc nouo-,& idcb dicit Atiftotclcs
qubd magis proprie coelum dicitut motum .quira
aliquod aliorum mobilium.

Quarta conclufio eft dc quarto modo: Animal Animali «

mouctut i £e quatto modo , ita vt in fuo motu **"r*i*T tx
non indigeat prxfentia motoris exttinfect ad fiw'*
inchoandum motura. Ptobatut , quia animal in-
choat motum poft quietem fine mototc exrrinfc-
co. Item, animal mouet fc ad diuctfas , iimnb ad
contrarias differentias pofttionis. Ucm, tendit ad
quietem cum volt,quod non eftci.nifi animal cx
fe moueretur , quia animal habet fpccics fenfibi-
lium refetuatas in eius tnemotia , Sc phantafia.i
quibus poft quietem poteft mouetc ad locum
apptchcnfum , per fpccietn teferuatam abfqne
hoc, quod tunc dc fa&o moucatut ab obiello ex-
ttinfcco ptxfentc : femper tamen indiget ,quAd
alias motum fuerit ab obie&o fenfibili.vcl intel-
ligibili.Sc appetibili.

Quinta conclufio , quod ifto modo grauia , & 3.

leuia limplicia non moucntur cx fc , neque etiam
mixta inanimata.Probacur.quia illa non morien-
tur ex fc.qux ad hoc,qubd moucantur poft quie-
tem , indigent prxfemia motoris exttinfcci : fed
grauia, & leuia limplicia, & cum hoc mi fta inani-
mata, indigent motore exttinfeco prxfcntc, ad
hoc quod moueantur poft quietem i igitur non
moucntur ex fe. Maior patet per deferiptionem
datam quarto modo : Sc minor probatur : quia ft
graue deorfam moucatut , Sc prifts non moucba-
tur , tunc vel hoc erat , quia prius non erat altu
graue;aut quia prius erat a£tu graue, fed erat im-
peditum ne dcfccndcret. Si primo modo.runc re-
quiritur ptxfcntia motoris cxtrinfeci, fcilicet ge-
nerantis grauitarem ; quia impoflibile cft y quod
non graue Hat a&u graue, nili ab illo.quod gene-
rat grauitarem. Si fecundo modo, adhuc requiri-
tur prxfemia motoris cxtrinfeci , fcilicet ad re-
niouendum impedimentum illud : quia femper
temoucns prohibens cft motor extrinfccua. Er ft
dicatur, quod graue prius quicfccbat in loco na-
turali,adhuc illud nonobftat : quia tunc requiri-
tur ptxfcntia mouentis furfuin, prius quam pof-
ftt moueri deorfum.

Contra illam conclpftonem vltimam ,&prx-
cedcnrem arguitur ; primA contra prxcedcntem,
quod animal non moucrur ex fe; quia illud non
inouetur ex fe , quod ad lui motum indiger prar-
fentia motoris exrrinfcciifcd animal eft huiul^
modi, quia indiget Oeo.aquo cius motus depen-
det. Secundo arguitur, quod graue mouetur ex fe,
fi aliquod graue ponatur fupra trabem , poflibile
eft , quAd ibidem quicllar, Sc poftea frangat ira-
bem,& moueator deorfum : igitur tunc graue ex
fe mouetur fine prxfemia motoris extrinfcci;
quia iJiud impedimentum non remonetur a mo-
tore excrinfcco, feda le ipfo. TcaiA , arguitur de
leui, polito quod ignis ponatur in aliquo vafe fa-
cilitcrcombuflibili.tunc ignisquiefeir violem er:
quia prohibetur ab illo vale , fed non requiriiur
motor cxtrinlccus ad rcroouendu prohibciisiquia
P p 4 igni»

45 2- Lib.V III. Phyficorum

ignis de fe poteft comburere vas per quod prohi-
betur: igitur ignis mouetur ex fe fine prarfentia
motoris cxtrinfeci. Quarti , ab illo non moue-
cur graue , quod non eft fimul cum graui , & quo
rircumfcripro adhuc moueretur giaue;fed rcmo-
ucns prohibens non eft fimul cum graui A adhuc
ipio circumfcripto non minis moueretur graue
per Tuam grauitatcro naturalem : igitur ab ipfo
non mouetur.

Quinti arguitur , quod graue non moneatur
a gencrante:quia vel mouetur k generante quan-
do eft, vel quando non eft : non quando eft , quia
tunc habet grauitatem , a qua poteft moueri cir-
cumlcripto generante ; nec quando pon eft , quia
tunc non inouctur. Sexti , fi vnus ignis gene-
retur ab alio , Bc iuxta ignem generatum fit
aqua, tunc aqua calefit , Bc non k generante, fed k
genito; ita fimiliter in propofito , fi graue mo-
ueatur deorfum , hoc eft a grauicate generata,
fed non k generante. Septimo , quia tunc feque-
retHr quid generans inrequeretur graue deor-
fum , quod eft falfum. Confequcnria probatur,
quiaoporrer mouens extrinfecum efte fimul cum
moto , Bc infequi motum. Oftaui , fi graue mo-
ueaiur deorfum k generante , quarro penes quid
•ttcndirur huiufmodi velocitas ? non penes pro-
portionem huit/fmddi grauiratis generantis ad
refiftentiam illius , quod mouetur deorfum , nec
alicuius alterius.

Ad ifta refponderur, renendo ficur prius.quod
animal mouetur ex Ce , fed graue fimplex non,
propter duo : quia femper graue fimplex in fuo
motu requirit prxfentiam moti exrrinfcci , fcili-
cet medij , fine quo non fieret fucceflio in mo-
tu grauis. Secundi requiritur motor extrinfe-
cus ad hoc , quid moucarur poft quicrem , fcili-
cet remonens prohibens , aur generans. Quid
«utero moueatur 1 generante , probatur ; quia
quando mobile refifti t , Bc motor obtinet , mo-
rus fit ab illo motore ; fed quando graue con-
tra medium refiftir , Bc etiam leuiras , qua* prius
fuit, Bc generans obtinet per hoc, quod fuccclfiue
intendit grauitatem : igitur morus ilii proueniri
generantc.Secundi quia dans formam dat omnia
confequentiaad illam formam ; fed morus deor-
fum , Bc cius locus deorfum confcquunrur for-
mam grauis ; igitur generans graue dar morum,
ac cius locum deorfum. Sed vc dicit Commenra-
tor j. Caeli differentia eft inter motum deorfum,

Bc alias difpofiriones.quxconfequunrur formam
grauis ; quia poteft impediti ne motus deorfum
immediate confequatur formam, fed impoflibile
eft impediri ne ah* difpofitioncs fequanrur ; vc
calidius, ficciras, Bc huiufmodi , adquasconfe-
quitur forma grauis.

Tunc ad primam.dico quod nulli mobili Deus
eft exirinfecus per indiftanriam, licet bene per
inharremiam.quia ex quo Deus eft vbique, cuili-
bet mobili eft indiftans.

Ad fecundam , dico quod fi graue quiefear fu-
pra trabem , femel graui , & rube Cuniliter Ce ha-
bentibus , perpetuo ibi quiefccrer , & ided ex
quo graue mouetur , oportet quid eiusgrauitas
intendatur, aur quod diminuatur virtus tubis ab
aliquo alterante : & quocumque dato, femper re-
quiritur moror extrinfecus alius i grauiuce.

Ad cerrum, refpondetor dupliciter. Vno mo-
do , quid leuc non remouer prohibens per illam
difpofiiionem .fecundum quam eft motum loca-
liter , fed per aliam difpofiiionem , fecundum

quam eft principium «Iterationis , fcilicet per ca-
liditatem ; Bc idei illa caliditas debet reputari
in propofito canquam moror extrinfecus. Sed
ifta folutio non valet , quia ita diceretur quid
animal moueretur ex fe, quia fpecies , a qua mo-
uetur animal , non eft mota localiter , fed eft
principium alrerationia. Idei dicitur aliter.quid
aliqui tales cafus partiales beni poffiint concedi,
fcilicet quid quandoque elementum mouetur ex
fe fine prxfentia motoris cxtrinfeci A hoc quan-
do elementum remouct per a&ionem propriam
impedimcnrum;fed hoc rari accidit;idci fimpli-
cirer Ariftotcles dixit, quid elementum nonmo-
uetur k fe.fed k motore extrinfcco.

Ad quartam, quiaab illo Ac. Verum eft, quid
ab illo non mouetur immediati , fed k fua graui-
tate naturali ; tamen mouetur ab ipfo mediate A
occafionalirer;ira quid remooens prohibens fuit
occafio Bc caufa quare graue defeendir.

Ad quintam, dico quod quando graue eft. Vn-
de quando graue generatur fucceffiue .primo in-
ducitur remifTa grauiras, poftea intenfa j &gra-
uiras primi indu&a non fufficeret ad mouen-
dum.nifi generans inrcnderer grauitatem A idci
ficut generans conrinui producit grauiratcm;ifa
continue mouer graue deorfum A fi c pater quid
graue non mouetur k generante , nili dum ipfum
eft in fieri.

Ad fexram, dico quid non eft fimilc , quia ifta
caliditas producitur in aliquod paftum , quod Cic
effecftus produ&us k generante; Bc fi c non conCe-
quitur formam generari : Sc propter hoc non
oporret quid fit igeneranre; fed morus deorfum
confequirur.formam grauisA quia dans formam
dar omnia confequentia formam , ideo generans
graue.moucr graue deorfum.

Ad Cepti mam, concedo quid vel generans in-
fcqtiitur , vel quid continue eft aliquod xquiua-
lens : verbi grarii, quando in media regione aer it
ex vapore generaror aqua continue, ficut a frigi-
ditare inducirur grauiras , ita continui deCcenai r
graue deorfum ; BC lici r prima frigidius produ-
cens grauicarem noninfequarur vaporem,ramen
ille vapor continue inuenir medium frigidum, a
quo intenditur continue eius grauiras ; Bc Ii c vel
generans iniequirur, vel xquiualcntcr inucnirur
aliquod proporrionale generanti.

Ad o&auam , dico quid velociras morus gra-
uis igeneranre , fequirur velociraremgenerario-
n/s , quemadmodum Bc velocitas illuminationis
conCcqoitur velocitatem motus localis , quam
ipfa confcquiror. Rationes 'principales folarz
fune per diftin&ioiiera politam in principio
quxftionis.

A NNO TATI ONE 5.

* A Liqui A dicitur moueri i fi multipliciter. y
/a Nora primi .aliquid i fe moueri mu!- jBpJm
tiplicirer dici. Primi quod fecundum Ce totam uni i fi
mouear ,& mooearur eodem motu , Bc hoc mo- mJiifiato
do animal non fe mouer. Secundo modo dicitor
moueri i Ce , quod non indiget motote extriafe •
co,aur inrrinfeco ; Bc^c nihil k Ce mouetur. Ter-
tio modo dicitur k Ce moueri iliquid.quod com-
ponitur ex motore Bc moro tanquam ex pttti-
bas , quarum vna eft mouens , altera veri mora,

Bc hoc modo animalia i fe mouenrtir. Quarto
modo dicitor a fc moueri , quod poreft incipere
morum fuum pollquam quiefeit , nullo motore
extrlafeco

Quaeftio V l.

friati fi*

Utmfiat

exttinfeco concurrente, & terminare motum,
nullo etiam cxtcinfeco fuperuemente ,& hoc mo-
d<?anmulu mouentur a Ic localiter.

Nota Cccundd» ,quatuot efle principia motus,
duo a&iua , &c duo pafliua. Principium primum
a&iuum cft <j»o , & cft id, quo aliquid mouet , vt
calor cft ptincipium alituum calcfa&tonis. Se-
cundum principium a&iuum motus cft quod , ic
eft id,<\uod mouet , fcu motor ; 8c hoc debet effe
compofitum cx matetia ic forma, cuius forma cft
principium q*o,(\cui fic cuiufltbtt agentis forma,
eft principium quo agendi. Primum etiam princi-
pium pafliuum motus cft quo aliquid, quod mo-
uetur , recipit motum. Principium tandem pafli-
uum quod cft , id quod mouetur,feu mobile , quod
etiam debet ede compofitum.

Nota tertii , quod habens aliquam formam,
qu* nata cft elte ptincipium alicuius a&ionis
vniuocx.potcft per illam formam agere in tecc-
ptinum apptoxi matum fic propottionatura; ita
etiam habens formam ,qux nata cft efTc princi-
pium aftionis xquiuocq .poteft per fc ipfam agere
cquiuoce in paftum approximatum.
lo' Notaquatt6 , qu6d ftipfummct habens illam
» formam , que eft principium adionis , fit aptum
receptiuum talis a&ionis , vel cfFc&us xquiuoci,
ic carens co ficut poteft caufare talem effedum
in alio , ita in fe ipfo : verbi gratia, lapis exiftens
fupti eft in potentia , ad t ibi deorfum grauitas
lelpedu iftius vbi eft principium aftiuum xqui-
uucum : quia rcfpcllu cuiufcuroquc vbi non da-
tur principium nift xquinocum ,co quod quan-
do moucns mouet mobile ad aliquod vbi, non
»dc6 ipfum moucc : quia formaliter cft in a£lu
ineodem vbi , fcd tantiim quia virtualitcr :quia
icitur ipfummct gtaue cft receptiuum ipfius cf-
fc&us xquiuoci , fic careteo, fciliccr illo vbi,
caufat in fc ipfo primi iftum cffe&um i ic in nul-
lo alio , nili pnds caufando in fc , & caufarc jn
fc iftud vbi eft operatio grauis, fic calefacere
eft operatio calidi. Iftud polTct clarius fic vide-
» ri , fi grauc manens furfum pofTct propellere

aliud ad centrum; tunc nemo dubitaret , quod
illud grauc fuit caufa Sc principium dcfcenfus in
alterum. Simili modo confidcrandum cft , quod
fit caufa eff-ttiua refpcdu dcfcenfus fui ipfius,
quia cft receptiuum talis vbi , ic fimui caufati-
uumj; ic fic ablatis impedimentis4ftaiim fcquitur

afkio.

E*ti* asta- I» Jmpoffibile eft aliquiefi moueri a fe. Nota , quid
u!r»t^n^nt cnt'a natura^a ,am animata » quim inanimata
fiHmiutrin - habent in fe principium intrinfecum a&iuum
fetam fui motas naturalis ; & quoad animata ab om-
fumum a*, nibus conceditur. Verum quoad inanimata , pro-
m**- baruri Scoro in i. dift.i.quoft.io. fuppofiuilli
diftimftionc Pkilofophi in text. ii. huiuo , 8. Sc
2. de Anima ttxt. 55. de duplici potentia, vni
ad altum primum, ic alteri ad a&um fecundum;
ex qua fic argumentatur : Ignis cft in potentia
remota vc fit frigidus : quia poreft aqua ex eo
generari ; cum fuerit aqua genita , erir in poren-
tia propinqua & accidentali ad infrigidandum,
mfi impediatur : ergo fitnilicer dicendum cft de
graui,& Icui rcfpe&u motus;quod quidem fiadu
cft leue.vel grauc, monebitur quidem, nifi impe-
diarur;quia cft in potentia accidentali ic propin-
qua ; alias non erat graue , neque leue , ergo per
principium adiuum mouet fe.

H. Confirmatur, ficut ignis habens calorem in
a&u pruno, vere effcdiuc fc habet ad calefa-

ciendum , qux eft operatio eius fecunda •, ita
ignis a&u exiftens leuis cfVc&iuc fe habet ad cfle
(uefum , fiue ad aftum fecundum , qui cft feni
futfum. Prxtetea omnis effedus , quando actu
caufatut , a&u habet caufam cfficicnicm , vt pa-
tet 1. Phyfuor.ttxt.n, vbi ponens differentum
inter caufam in aftu , ic in potentia , dicit Ph»-
lofophus:Dijfer««n autem tantum, quod attu txifttn-
tei , & finguUrei , <*r eo quorum funi caufa, fttnul funt
& non funt , vt hic medem cum hoc , qui fanatur ,&
hic odificator cum hoc tdifiiio : qu* autem fum fe-
eundum potentiam non ftrnptr-, id cft , non funt u-
mul cum illis , quorum funt caufx. Vbi Com-
mentator, Inter caufat inailu,& in potenti* dijfe -
rtmiahaceft : quoniam qu* funt in atiujnueniuntur
tum iUu, quorum funt caufajir deficiunt cum illu ; ita-
que non poteft dari operatio in atlu ab olente , quod
non Jit in atlu. Exbocficargumcntatur;dcfccnfus
grauis cft in a£l« : ergo aliquid cft caufans effe-
diue in aduifcd hoc non cft remoucns prohi-
bens,neque impellens: quia tale cft caufa per ac-
cidens,qux reduci debet ad per fcjnon influentia
cccli ,quia cflet negare caufas particulares ; non
gcnerans:quia tunc poteft non cfle ; ergo oportet
dare aliquod intrinfecum ipfi j^aui , vel ipfum-
met grauc per aliquod intrinfecum.quod fit ptin-
cipium a&iuuni talis defcenfus.

Nota fecundo, quid grauc non mouctur a ge-
nerante , nifi dum ipfum graue cft in Jr/ri;at poft-
quam fadum cft , inouetut deorfum a fc ipfo , ua
Scotus hic in tefponfionc ad j. Quomodo raiio-
nes Ariftotclis concludant , grauia & leuia non
moucria fcipfis,vidc Scotumin i.dift.i.queft.xo.
ic ca qux ibi notauinius.

EXPOSITIO TEXTVS.

HOcautem 1 dicitur. Hoc eft tertium capitii-
lum huius rra&acus , in quo Ariftotcles
oftendic , quod cft deuenire ad aliquoc moucns:
quod fi moueatur mouctur a fc ipfo :fic primi
prxmiccic fuppofitiones. Secundi ponit con-
clufioncs ibi : Si trg>. Primo dicit, quid nio-
uentiom quoddam mouet propter fe, id cft .vir-
tute propria , id cft , quod noti motietur ab alio.

Aliud moucrur propter alterum, id eft, in vir-
tute alterius inoucntis , a quo mouctur. Secunda
fuppofitio ibi : aut per plura. Quid aliquando
moucns mouet per plura intermedia , vt homo
mouet manus , manus baculum , baculus lapi-
dem , ic Iapis acrem ; ic quandoque per vnum
medium , vt homo mouet manus , & manus la-
pidcm.Terria fuppofitio ibi : Ftraqut igitur, quod
in huiufmodi nioucntibus ordinatis poftrrmum
non inouer.nifi primo mouenre : veibi gr at ia, ba-
culus non monet , nili mouenre homine ; tamen
primum bene mouet non moucntc poftremo.

Sed non dubirarur ,quia Ariftotcles videtur fup-
ponerc quod intendit probare. Supponii enim
quod fit dare primum niouens. Rcfpondetur,
quod Ariftoreies non fupponit, quod fir dare pri-
mum mouens fimplicircr, fcd qoodlibet vocat
primum rcfpeftu fequenris.

Si 1 ergo. Hic ponit conciufiones. Secundam Tcst j y.
ibi : Si ergo. Prima conclofioeft : In *irouenribus
Sc moris eflemialiicr ordinaris , cft deuenire
ad aliquod niouens , quod fi moueatur, non tno-
ueturabalio. Probaiur : qnia vel in m ouemi-
bus ic moris eft proccllus in mfinirom.vel ad ali-
quod moucns cft ftatus : quod li moueatur . non
mouctur

Texf. \t.

M-

Tc«.J7*

14

Ten.jl.

454 Lib.V III. Phy ficorum

monetur ab alio , fed in monentibus & motis
non eft proccfTus in infinirutn,ficyt probatum eft
feptimo hui iu , ttxt.6. icitur eft deucnire ad ali-
quod moucns , quod h moueatur ,non mouecur
ab alio.

Si ergo. Ponit fecundam conclufionem:ln mo-
■ nentibus &: motis eft deucnire ad aliquod pri-
mum moucns, quod fi moueatur , mouctur i fe
ipfo;& illa patet ex prxcedcnci : quia ex quo non
mouctnr ab alio , nccellc eft, quod moueatur i fe
ipfo.

simplius j mutem. Probat fecundo di diam
condufionem , & eft omnino eadem ratio ficut
prius>licet fub aliis verbis;& formatur lic i omne
moucns aliquod vel niouet ipfum in virtute pro-
pria , vel virtute alterius ii quo mouctur : fi vir-
rure propria , fcquitur quod eft deucnire ad mo-
uens , quod fi moneatur , mouctur a fe ipfo : fi
verb omne moucns moneat virtute alterius,
a quo mouctur , tunc in moucntibus , & motis
eft ptocelfus in infinitum , quod eft improbatum
7 .huim.

EXPOSITIO TEXTVS.

AD diflm i mutem. Hoc eft quartum capitulum
huius tractatus , in quo Philofophus often-
dit , quod non eftneceflc omne moucns moueri
ad hoc , quod moucac : & diuiditur ; quia primA
format rationem. Secundo eam profcquirur,ibi;
Primum igitur. Primo ponit iftam coticluflonem:
Non eft ncccftc omne moucns moueri ad hoc,
quod mouear. Probatur fictquia fi omne moucns
monetur, vel moucrur ncccflatib, vel contingen-
ter/cd neutro tnoJo:ergo,&c.

Primum icitur. Profequitur didam rationem;
& Primo probat , quod non omne moucns con-
tingemer mouerur ad hoc, qu6d mouear. Se-
cundb interponit quandam rationem ad conclu-
fionem principalem : fie Tertio oftendit , qudd
non omne moucns neccfTariA mouctur ad hoc,
qu6d moueat. Secundum ibi : Et rmtiorubiUter.
Tertium ibi : At vero. Primo igitur probat iftam
fecundam condufionem.Non omne moucns con-
tingsnter moucrur ad hoc, quod mouear , quia fi
fic elfcr/cquerctur quod poflibile effer, qudd ni-
hil moucretur. Confequens cftfalfum , vr paruit
traihttu t .huiut,9j.text.x i .Confcqucmia probatur;
quia primo moucns contingenter mouerur ad
hoc , quod mouear : igitur ex quo conringcnter
mouctur, poflibile eft, quod non moucarur ; & fi
non moueatur, non moucbit peraduerfarium, qui
ponit quod omnis inotor mouecur ad huc , qu5d
mouear : & fi primus motor non moueat , nollus
aliorum mouebir , vr patet in przcedcuti capitu-
lo: igitur poflibile eft quod aliquando nihil mo-
uc.itm.quod eft impo/Iibilc.

Et i rationabiliter. Hic inrerponir quandam ra-
tionem ad conclufionera principalem , cum qua-
dam auchoritare Aimagorx. Ratiocf! irta , ali-
quod eft motura , quod k non mouct ; igitur
aliquis eft motor , qui non monetur. Confcqucn-
na tenet , quia qnando aliqua duo funt c con-
iun&a.fi vnum iliorum inueniatur feparatum ab
alio, de reliquum poreft imieniri feparatum ab
ipfo. Et ponit Ariftoreles exemplum , vt mei , &
aqua inuesiiunrur coniun&a in melicrato , ira vt
ficut mei inuenhur fine aqua , ira aqua inyenjri
potell line mellei* amcccdcns patet, quia quan-
do iapis mouct acrcma, eft deuepite ad aliquem

acrem, qui mouctur , & non mouet ; aliter enira
elTet proceftiis in infinitum , & coelum expellere-
tur deloco fuo. Contra probationem obnci^ir:
quia fubftantia, & accidens inueniuntut contun-
di a ad inuicciu vt in homine ; Se fubftantia in-
uenitur fine accidente , vt patet dc Deo*, & ta-
men non propter hoc fcquitur , quid accidens
inueniatur fine fubftantia. Refpondetur, quod il-
la confcqucntia non eft formalis • tamen valet io
propofiro per locumaininori : quia minus vide-
tur,qubd motus poflit inueniri feparatus a moto-
re,quam e contra;cuius caufacft , quia motus eft
pofteriormoucnte ; modo miniis videtor , quod
pofterius inueniatur fine priori, quam quod prius
inueniatur fine pofteriori.

WuU Anmxmgorju. Adducit ad propofitum au-
thoritatem Anaxagorx , qui pofuir inrcllc&um
diuinum impafllbilera, & immutabilem, ad hoc,
qu6d|moueat alia.dc immixtum ad hoc, qu6d im-
perer aliis.

At vero $ fi non. I lic probat , quod non omne Text.jj .
moucns neceflariA mouctur ad hoc qu6d mo-
uear:q«ria vel hoc eflet fecudum eandem fpectcm
motus , vel fecundum aliam; non fecundum ean-
dem : quia tunc xdificator cdificaretur, & fa-
nans fanaretur , Sc fic dc fimilibus , quod eft im*
poflibile. Vude docens feientiam , eft habens
fcicntiain , & addifccus carcr illa ; modA fi do-
cens doceretur , habens A icntiam careret fcico*
tia, quod implicar. Nec fecundum aliam fpeciem
moius, vt quod moucns localiter ,aur augmen-
tans alteretur: & fic dc aliis. ModA hoc eft fi&i-
tic dicere . qirnd tnoucns localiter , aut alterans
necrlfc crt augmentari. Item , fpccics motuum
funt finit* ; iguur fi quodlibct mouens moucre-
rur fecundum aliam ipecicm moius, tunefieree
reiteratio; vt quAd mouens focalirer alrerabitur,
alterans augmemabiiur, Ac iterum augmcnraium
fqrrctur localiter , & fic circumeundo , & jam fic
ponere non cfler aliud quam ponere , quod mo-
urns dc ncceffirarc raoucrerur fecundum eandem
fpcciem morus.fccunduni quam moucr.quod iain
eft probarum.

ANNOTATIONE S.

* XN mouemibuj & motii. Nora , vr obferuac

lh

hic Commcncaror tomm. jg & Eudcmus,
prout refert Simplicius , quAd PJaro in illa perfi-
ftit fcnrcniia , quid omne quod mouer mo-
ucatur , arque adeo piimum monens cum non
mouearur ab alio , moueri i fe ipfo. Er idcA pri-
mum Philofophus vfque ad text. 19. conflituit
cum Platone non e fic proce Ilum in infinitum in
moucmibusA: motis , fed deueniendumcfTeaJ
primum mouens , quod non ab alio , fcd i fe ipfo
monetur; & deinde contra Platonem ex fu a iplsos
concefEone infert pcrucniendum ra ndem ad pri-
mum moucns immobile. JdeAob/erua ,qu dd dc
immobilitate primi motoris aliter fenlit Plato, &
aliter AriftorcJrs. Nam Aridotclcs Pritndcon - ,***;■-
uenir cum Platone in hoc : qu/a eodem modo mAiUtmt
probam primum motorem efle. Secundo conue- pimmn-
niunt in hoc, quod dicunt prinum 1 motorem
c/fc fubrtamiam intel/e^ua/em , fwe Imelligcn •
tiam fcpararani.Tenid conucniunrin hoc, qodd
dicunt motores corporum ctr le/lium cfleindiui-
libiles,& non habentes magnitudinem ; ided nec
finitam , nec infinitam potcnr/a.n habent, qux
fint virtutes c6p*tabilcs,licotguuitas& lenitas.

Sed

Quaeftio V I.

455

hoc MUem.Quixti ibi : mu: em. Qui ut a \b\:At

vero. Sexta tbi£ iyjim igimr.Septima ibl-.guoniaai
*«fr>n.Octa\ia'ibi : M$mfeftum eft igitur. 1’cin.»
conchiliocft-.frimus motor vel non moueiuf,vcl t

mouetut a fe ipfo. Piobaiui , quia fi mouctur ,vtl rM/ zim*
mouctur i fe.velabalio: non ab alto , quia tunc r**‘*
nouclVct ptimuimotor, fed pottin illud , i quo
mouctctot. Si a fc.Uabctut psopofiWKi.Sccundb,
qmamouerc attribuitur alicui ia genere roouen-
tium : igitui ft attribuitur alicui potius debet at-
tribui primo moucmi , quam alicui* alteri *, quia
primum in aliquo genere cll caufa aliorum eiuf-
dem genetis. t

. _ t Necejfe x igitur, Secunda conclufio : Impofli- Tcxt. 41.

ule efle immortale , & perpetuum , & quod fic bile cft aliquid idem clTc moucns , S: motum ; Sc '0

mftiw» fi» »»(IV wnfim nwt «i« IftMUitwhilmitTOu hoc omnino fecundum idem. Probatur , quia ‘m -

Sed difconuenitmt in duobus. Ptitni quia dicit
Plato , quod motores primi per boc quid mo-
uent , monentur i fe , & boc non tantum mtel-
ligit de motoribus corporum coclcUium > fed et-
iam de anima: Sc idci dicit cam clTc immortalem,
freut exptefsc patet legenti Phxdonem , 6c ie Lt-
gihtu librum \o. Dicit enim quod iiucllc&us fc-
patatus in eo, quod ipfc facit rOtinas , imcllc&tts
mouct Ce : quia nibil facit intelligibilia nift in-
tclle&us.ficut nihil facit calidum mft calor. Ad
faciendum autem intelligibilia in eo , quod fune
intelligibilia mouet fc pet intcllc&um t Sc quia
in tali motu non cft contrarictas mouciiiis , Sc
moti , neque diftantla ; Sc ideo dixit quodhbet

*7-

40.

mouct fe.cflc caufara motus localis inhibentibus
intelle&um.

Et quia hoc primitus cft in ccclcftibus; idci
dicebat femen animarum eflein calcftibus, vo-
cans femen animarum animas feparatas, qux de-
fcendunt a (bellis comparibus. Secundum in quo
differunt cft , quia Plato dixit , quod ficut anitna
eft . coniun&a corpori , Sc roouetur per accidens
ad motum corporis , cuius eft a&ui, ita fimilttec
ptiraus motor*, fed oppofitum dixit Artftoteles:
nam primus motor non poteft dici anima mft
«quiuoce. Vndc Ptolcmxus dicit in Almagefto,
diftin.t j. cap.i. quod non debet fumi iudicium
motus corporis ccctcftis ab aliquo corporum in-
feriorum (impliciumtquia corpus ccrlcllc obedit
in omnem motum , quem vult in eo fieri motus
fuusabfquc UflicuditicA* ttiftitia, non autem fic
in corporibus inferioribus a fe motis.
b AliyutJ tft motum , quod uon mouet. Nota,
quid tria cft confiderare in ordine motus , vide-
licet id quod mouctur, Sc id quod mouet ,Sc quo
mouct. Id autem quod mouctur , neeefle cft
tnoucri , nimirum in fenfu compofuo , fi moue-
tur , non autem neceflc eft vt moucat ; ei aurem
quo mouet vtrumque neccftariutn eft , Sc mone-
re , Sc quando mouet , moucri t qma pariter in-
ftramentum mutatur , Sc particeps fic motus
cius , quo mouctur. Illud autem quod non
a eft, id quo mouet , puta quod non eft inftru-
tnentum , vel intermedium mouens , fed moucns
primum, nihil vetat non moueri , atque adeo ede
immobile.

c Qunndo nlitfud duofimt coniunQn , Scc. Nota,
quod Commentator dicit circa hanc regulam,
quid quando aliquid cft compofittim ex duobus
compoficis , quorum vtrumque exiftit per fe, Sc
alterum iliorum fuerit feparatum a reliquo , ne-
ceflc eft vt reliquum fit feparatum : verbi gra-
tii ', rerra Sc aqua funt fimul , Sc vtraque illarum
exiftit per fc;& cim neutrum fit neceftariu »
componi atteri , fequicur quod fi terra fuerit e-
p.irata in aliquo loco ab aqua, quid etiam ccon*
ira. Vult ergo Commentator fic intelligere, quod
fialrqiix fubftanrix per fe exiftcntcspoftiint in-
ueniri fimul,& vna poflir inueniri per le feparara
ab alia,reliqua poteft per fe exiftere non coniun-
Cla cum alia.

EXPOSITIO TEXTVS.

VTOn ergo i ntctjft tft.Woccfi quinrum capitu-
i. xlium huiurrra£btus,in quo oftchdit primum
motorem efte omnino immutabilem : & diuidi-
tur in o&o partes, ieeundutn odio conclufioncs,
quas ponit. Secunda ibi -.Necejfe igitur. Terti» ibi:

illud non mouctur , Sc mouct omnino fecun- \,tnn.
dum idem , quod quiefeeret ad quietem alte* diornUm.
rius , fed omne quod mouctur , quiefeeret ad
quietem alterius. Et ifta ratio fadla fuit in prin-
cipio 7. htdm .videatur ibi. Secundi, quia fi idem
ciVec moucns, Sc mutum omnino fecundum idem,
fcqucretur quod rdere ferret ,5c fetraur tecudum
locum, Sc hoc eadem alteratlonc. Item, fanans fa-
naretur , docens doccierur , vt argutum fuit in
prxccdcnti capite. Tertio fcqucrctut, quod idem
cftct calidum ,Sc non calidum; confcqncns impli-
cat contradi&ioncm. Confcquentia probatur,
quia mouens , vel agens cft in a&u fecundum il- •

lamdifpofitionem , fecundum quam mouet ; fc
mobile caret difpofitione , fecundum quam cft
motus:igitur fi idem omnino fit moucns , Semo-
tum, fcquitur quid idem habebit caliduatcm, 6c
non habebit calid itarem.

Hoc dMtrm.Tettia conclufio:lllius quodmoue-
tur.vna pars cft mouens, Sc alia mota;vt patet cx
prxccdcnti conclufionc : aliter cuimidcm omni-
no elfct moucns, Sc motum.

Quod i nutem. Hic ptoponit quartam conatu- f$.
fionem. Secundi , remouct caniilarioncm ibi: Tcxc. 41.
Amplius non. Conclufio cft ifta : Primi mobilis, Primi moli-
fcilicct illius quod femper mouctur , non cft vc- lu aM** t*rt
rum.quid vna pars moucat aliam partem, Sc ******* m‘
quod e conticrfo pars moucns immeatur!» mota.

Probatur , quia fi fic , fcqucretur quod vna illa- .
rutn partium ellcc primum moucns : confcquens
cft folfum.Confequentia probatur , quia qua ra-
tione vna illarum partium cftct primum mouens,
eaJcm ratione alia, cx quo vtraque mouerct reli-
quam. Sccundo.fcquerciur quid idem moneretur
a fe ipfo: verbi gratia.fi A moucat ur i S,6ce con-
tra B moucatur ab A. Et quia loquitor de mo-
uentibus ordinatis , idei ponit ordinem, dicens,
quod moucns longius ab vltimo motu , eft pro-
pinquillimum primo motori.

Ampli ut non. Hic reinouet ciuillationemrqiira
dicerer aliquis , quid vna pars mobilis primi '
mori eft per fe mouens aliam partem j Sc moqe-
tur per accidens ab alia parre per fe mora. Con-
tra lioc arguitur, quii fi moueatur per acci-
dens, fcquirur quid poteft non moucri; Sc fi
non moueatur , non moucbit per aduerfariuin;
igitur poflibile cft quod primus motor non mo-
ucar , quod cft imp/obatum prius. Secandi, quia
probarum eft , quod notj cft neccfle moucns
moucri ad hoc , quod moucat : igitur hoc maxi-
me cft verum deprimo motore. Tertio, quia pri-
mum moucns vel non mouctur, vel mouctur a
firipfo per primam ftippofitionem : igirnr ab alia
parte mobilis primi moti. Quarti , fcipirrcriir

quid

456 Lib.V III. Phyficorum

mtai n»it dt-
e'iur tmuen

fi Ipfum *x

qutid calefaciens calefieret & quod idem cflet ca-
lidum,& non calidum, quod clt impodibile, vi ar-
gutum fuit prius.

19. At 4 Quinta conclufio : Primum monens

Ten. 4). fc ipfuin , non cx eo dicitur mouerc fe ipfum,
quod quxlibet.vel aliqua pars eius monear fe ip-
(am. Probatur, quia vel primum mouens exeo di-
citur mouere fe ipfum, quod totum mouec totum
btt.qmKi Ai- omnino, vel cx co quod aliqua pars mouec fc ip-
ftufantuM fam . non fccundo modo , quia tunc illud datum
non c(Icr primum vnouens , fc«l potitis illa pars
mouens fc ipfammcc totum a toto omnino, quia
totum quiefeeret ad quietem alterius , vc argu-
tum futt prius , & in propofico per primum mo-
uens fe ipfum intclligit aggregatum ex primo
motore,& primo mobili.

Jpftu* igitur totius. Sexta conclufio:T otius mo-
uentis fe ipfuin vna pars eft immobilis alia
mota. Probatur, quia fi vtraque pars cilet mobilis,
ve! vna moucrctur ab alia, vel h contra : vel qux-
iibet moucrctur a fe , vel ab alia , vel vna a fe , &
alia ab aliis,& ira de aliis modis;fed quilibet illo-
rum modorum eft improbatus : igitur relinqui-
tur,quod vna pars eft immobilis, & alia mora.
Tcxt.44. $1 soniam f autem. Hic ponit feptimam con-

clulioncm. Primo proponir. Secundti probat.
Tertio offendit qualiter rotius mouemis fe ip-
fum pars immobilis vnitur cum parte mota.

• Quarto oftendit , quod mouere fe non attribui-

tur alicui parti totius mouentis fc ipfuin. Et
Quintti foluit dubitationem. Sccuda ibi:Si enim.
Tertia i\>\:Totnm ergo.i Quarta ibi : Si icitur. Quin-
ta ibi : Dubitationem autem. Septima conclufio eft
illa : Cum ut aliquod mouens imtnobile , Sc ali-
quod mouens motum, & aliquod motum non
mouens*, neccffecft quod primum mouens fe ip-
fum componatur prxeise ex duobus , fcilicct cx
' niotore,& mobili, fcilicct primo moto. ^

10. Si enim. Hic probat didlam concluflonem:
quia fi non Iit ita. ponatur, qutid A fit primus mo-
tor immobilis ,ScBftr primum motum , & fit C
aliud , cx quo aduerfarios didi primum mouens
fe componi vna cum A 6cB, tunc arguitur flqll-
lud non eft primum mouens, nec pars primi mo-
uentis, quo remoto adhuc remanet primum mo-
uens fe,Sc alio circumfcripro ipfum non cflet pri-
mum mouens ; fed circumfcripto C adhuc rema-
net primum mouens fc, follicet compofirum cx
A Sc B, Se circumfcripro A.B.C , non efTcr pri-
mum mouens per cafumrigirur C non cfl primum
mouens fc.nec pars primi mouentis fe.

Totmnergi.l lic oftendit qualirer primi tnouen-
tisfc partes vniuntur, dicens qutid vtraque tangit
irliqnam: vel vna tangitur ab alia;& hic loquitur
dc ra&u naturali , qai attenditur fecundum indi-
r flantiam motoris ad mobile.

Si igitur. Hic oftendit quod primi moti nulla
pars mouc: fe ipfam, ita quod mouere fe non at-
trftniirur alicui parti rooucris fc ipfum.Probator,
quia eft impodibile, qutid idem mouear fe ipfum
totum omnino, ita qutid penitus idem fu mo-
uens,& motum, vt probatum fuit prius.

TcxMf • i Dubitationem 6 autem.Hic foluic dubitationem,
qua nioucrur fub conditione , fc ili ter , virum Ct
primus motor cflet diuifibilis , & tam primus
motor.quam primum mobile diuidcrctur, vtrtiin
pars primi motoris moneret patrem primi mo-
bilis, & alia pars primi mororis monerer reli-
quam partem primi mobilis ? Videtur qutid non,
quia non apparet qua; illatum partium primi mo-

toris edet primus moror. Refpondetut igitur,
qutid primus motor eft (impliciter indiuiubilis,
vt poftea probabitur.

Maniftftum eft igitur. Hic concludit concludo- 1 1,

nem principaliter intentam, qua; eft o&aua capi- ftimmi mo.
tuli. Primus motor eft oinnino indiuiftbilis, mtl-
quia vel mouctut a fc ,vel ab alio ; Se quocum- Z?*
que modo dato, eft improbatum puus : igitur re-
linquitur,qutid primus motor eft omnino immo-
bilis.

EXPOSITIO TEXTVS.

Quoniam 1 autem oportet. Hoc eft fex tum ca- Tat 44,

p ‘

piculam huius tra&atus, in quo Ariftotelcs

oftendit primum motorem ede vnuro , & perpe-
tuum.Er primti nrxmittit intentionem. Sccundti
prxmitrit duas fuppodeiones. Tertio ponit duas
concludonrs. Erquartti rccapitul.it. Secunda ibi:
Mamfeftum enim eft. Tertia \b\\/ pfittt rviw.Qnarta
ibi : A ianifeftumeft igitur. Primti prxraittit,qiiod
aliquid eft femper motum. Sccundti , 1 qutid Tut.4-.
aliquid eft femper mouens. Territi , qutid pri-
mum mouens eft immobile , duc fic vnum , duc
plura. Et quartti, qutid illud mouens immobile
eft proprie xternura i Bc hoc intendimus proba-
re principaliter iu ifto capitulo. Ec d dicatur
comti , hoc nihil effer probare : quia flatim ap-
paret qutid ifta confequentia eft nccelfaria : eft
immobile , igitur eft perpetuum ; quia d fit corrupti-
bile , tara edet materiale. Rcfpomlctur , quod
non fequirnr : quia d edet diuidbile aliquod,
quod effer podquam non fuit prius, vel quod non
eflet podquam prius fuit.iam illud non cflet per-
petuum 1 3c tamen non effer materiale , quia pro-
batum eft in 6 qutid omne quod mouetur,eft di-
nidbtie.

Maniftftum j enim eft. Hic prxmitrit duas fup- is.
podcioncs.Prima eft , qutid illius, quod quando* Tax-*»,
que cft,& quandoque non eft, neccife eft cffeali-
quam caudiin: quia impoflibileeft.quod aliquid
tranfear etffeipfo de non tffe ad tffe , vel e contra.

Secunda fappolitio , omne quod mouctur haber ^
niagniradinem.&cftdiuidbilc,fed hoc non eft
ncceflarium dc moucnre. Prima pars paret •, quia 1 '
eft proba (ttm 6. buim , quod nullum indiuidode
mouctur. Et fecunda paisanrccedentis parcc.quia
non eft nccelfc mouens moueri ad hoc, qutid mo-
uear,vr probatum fuit prius.

Ipfius 1 enim. Hic proponit duas concluflones. OmujotJ
Secundam ibi : f^numautem. Prima conciu/io eft
principalis huius capituli : Primum moucni eft
perpetuum. Probaturlic: quia primum mobi- mt, ,f p.

Ic perpetuo mouctur : auc igitur perpetui mo- ftmm.
ucturab vno , 6c eodem motore , vel k diuerfis
motoribus coniundis , quorum vnus generatur
poft alium ; fi primo modo , haberur propoft-
tum, quod primum mouens eft perpetuum ; ii fe-
cundo modo, tunc omnium illorum moucntiuoi,
qui aliquando funt, Sc aliquando non lunr, opor-
tet c(Tc aliquam caufam, quare aliquando funt, Se
aliquando non funt per primam fuppofitionetVi
Se illa caufa non eft nifi perpetua : igitur necelTe
eft primum mouens e/fe perperuum,fiue fit vnum
fioc plura.

rnuntanum. Secundaconclnfo eft ; Primam
mouens eft vnnm,ira rtnon lint ponenda pia - ot%itgsA.
ja prima m ooenrja. Prolutur fle; quia omnia
ponunt xque bene , & melius faluari , ponendo
vnum primum mouens omnium, quam ponendo
plura:

Quxftio VT. 457

plura : igitur tantum Hebet poni vnum primum
moucns. Tenet confcquctitia , quia in naturali-
bus frullra ponuntur plura, vbi omnia atque bene
poliunt faiuari paucioribus ; Ac idc6 potius cflent
ponenda finita quam infinita ; Ac vnum qutai
multa.

ManifeftuM igitur. Hic rccapitulat , quid ne-
ccfle eft primum inouens clTc vnum , Ac perpe-
tuum. Secundi , quid ncccllc eft primum mo-
tum efle continuum. Vnde fi fit continuus , eft
vnus,& e conucrfo ; Ac ideo fit ab vno moucnte.

EXPOSITIO TEXTVS.

Tat. jl.

EX hi t igitur i crediderit aliqui t. Hoc eft firpti-
mum capitulum huius tranatus, in quo Phi-

Iofophus oftendit.quid aliquod eft femper mo-
tum, Ac aliquod femper iimnobile;Ac aliqua fune
qux quandoque quiefeunt : Ac primi oftcudic,
quid de hoc eft manifeftum , Ac quid immanife-
ftum. Secundi, declarat immanifcftum,ibi : Pro-
cedentes autem. Primi dicit, quid manifeftum eft,
quid aliqua quandoque mouentur , Ac quando-
que quiclcunt i Ac idci non reftat dubium , nili
vtrum aliquod eft femper motum , Ac aliquod
femper mobile.

Procedtntet autem. Hic declarat id, quod eft ira-
manifeftum : Ac primo oftcndit.quod eft aliquod
moucns femper immobile. Secundi oltendir,
quod eft aliquod mobile femper motum. Et ter-
tii recapitulat. Secunda ibi , sit vero. Tertia ibi,
jliftitJ e fi Manifejhon igitur. Prima conclufio eft ifta i Ali-
mm hfrmftr quoj cft rnouens femper immobilc.Probatur du-
1 ,lt' plicitcr. Secanda ibi , Vidrnmt autem. Priina ratio
pofita fuit prius ; quia omne quod moucrur,mo-
uetur ab alio ; tunc in fic monendo , vel eft dc-
uenirc ad aliquod immobile , Ac habetur propo-
firum;vel quodlibet, ad quod deuenietur, moue-
tur i Ac hoc eft impoflibiie , quia tunc in inoucn-
tibus, Ac motis enet procelfus in infinitum.

Videmut autem. Ponit fecundam rationem : Ac
diuiditur , quia prireb , quxdam prius di&a re-
colligit , fcilicer qualiter animal mouetur cx le.

• Secundo , dat caulam quare animal non mouetur

perpetud , Ac vniformiter. Tcciid , cx hoc con-
cludit propofitum , qudd primum moucns eft
immobile. Et quarto , remouct dubium. Se-
cuda ibi , Vnde non femper. Tertia ibi , Ex quibut.
Quarta ibi. Non eft autem. Primi rccolligit.qua-
lircr animalia poft quietem mouentur ex fc; Ac
idci crediderunt aliqui fic efle de toto mundo.

Teit.fi. Secundo i recolligit, quid ille * motus , quo
animal mouetur ex fe,non eft primus motus.quo
animal mouetur: immoipfum prxccdunt multi
ali) motus infpirationis, & refpirationis , motus
alimenti, motus digeftionis, Ac motus immuta-
tionis fenfus , a fpecic exiftentein phantafia,vcl

in memoria.

Priame
t**t]i it
itlu.

V nde non femper. Hic oftendit caufam quare
animal non femper mouetur, dicens, quid caufa
eft, quia motor animalis non eft immobilis : im-
mi mutabilis valde; Ac idci quandoque mouct,
quandoque non:Ac fimiliter ; propter hoc, quid
motor eft mutabilis, mouct irregulaciter.

Ex quibat. Hic infert propofitum , quod pri-
mus motor eft immobilis : quia di&um eft, quod
'■ caufa quare animal mouetur ii regulariter diffor-
mirer, eft ifta; quia eius moucns eft mutabile:
igitur cum videamus , quod primus motus eft re-
gularis, vniformis, Scpcrpmius, ncccllc eft pti-
Scoti oper. Tom. I /.

mum motorem k efle immobilem , quia fi muta-
retur , quandoque moucrct vno modo, & poftea
aliter.

Non eft autem. Hic remouct dubium ; quia cx
quo di&um eft , quod motor corii eft immobi-
lis , dubium eft vrriim in cccio c moueatur ali-
quid per accidens. Refpondcrur qu6d fic , vt ly
per accident diftinguitur contra primum , quia to-
tum 4 corium mouetur immediati a primo mo-
tore , fcd tamen non quxlibct pars cius mouetur
totaliter a primo motore : quia orbes inferiores
mouentur ab Intcliigcuriis infcrioribus,vt pate-
bit poftea.

At 4 ver». Ponit fecundam condufioncm,
quod aliquod eft mobile femper motum. Pro-
batur dupliciter ; quia aliquod eft moucns per-
petuum Ac immobile : igitur aliquod eft femper
motum ; quia mobile debet proportionari fuo
motori in durarione. Secundo , quia genera-
tiones , Ac corruptiones fiunt perpetub in iftis
inferioribus ; & hoc diuerfimode ; fed hoc non
poteft efle a motore immobili:igitur prxrcr mo-
torem immobilem ncccflc eft efle mobile fem-
per motum , virtute cuius ageWtia, vr aftra , ap-
plicemur diuerfis temporibus ad faciendum di-
uerlbscftcAus. Er qubd hoc non poflit proue-
nirc a motore immobili patet , quia femper tno-
uens immobile natum eft eodem modo agere,
ide6 ab ipfo non polfiint proucnire immediate'
diucrfi, Ac oppofiti effectus.

Manifeftum igitur fatttan eft. HicrccapitulatjAc
patet in littera.

ANNOTATIONES.

1 T Lle mottu quo animal mouetur. Nota , qu6d

1 animalia non mouentur , quo ad omnes
motus a motore intrinfcco , fed quantum ad ali-
quos mouentur a motore extrinfeco, fcilicct vel
a corpore continente , vel a corpore ipfafubin-
trantc,vr puta ab acre, in quo funr,vcl ab alimen-
to , quod eft in ipfis : Ac hoc propter morum au-
gmentationis , vel ab acre , qui ea fubintrat pro-
pter motum refpirationis : hi enim funt alij mo-
tus fecundum quos non mouentur per fc ipla , vt
augmentum, decrementum , & refpiratio, quibus
mouetur animal. Vnumquodquc enim his moti-
bus naturalibus prxccdcntibus animal incipit
moueri motu locali. Nam calefa&us aer calefa-
cit animal , & infrigidacus infrigidar , Acc. qui-
bus altcrationibus varie afficit , inficitquc ani-
mal , vt mod& benigna fic nutritio , modo ma-
ligna;cuius vtique gratia languidum animal non
perinde fc mouct , ac vt eft fanum. Et per hoc
folutum eft argumentum, quo videbatur motum
probati polle incipere in mundo , cum prius non
ellet , ficut incipit in animali , quod eft minor
mundus. Dicimus enim qutid animalia non in-
cipiunt fic moueri, quafi prius non mouebantur,
fed quia fic incipiant moueri , quod prius non
fic monebantur ; dum coquitur alimentum dor-
miunt , digeftum autem , lurgunt , Ac mouenr fc
ipfa. Quantum ergo ad aliquos motus anima-
lia mouentur a motore cxtrinlcco, quod eft mo-
bile per fc, quamuis quantum ad alios motus
moueanrur a motore intrinfcco , puta ab ani-
ma , qux quamuis non moueatur per fc , moue-
tur tamen per accidens ad motum corporis. Ec
fi dicatur , in animali anima mouetur per acci-
dens,quia exifteus in corporemouct corpus:crgo
Qq cimi

Tcxc. j4.
Aliquod tfl
mobile (,m-
ptr motum.

Animalia ni
monetur . ju» -
ad tumet me-
tu- A meare

intnujoco.

458 Lib. VIII. Phyficorum

cum primus motor moueat coelum , mouetur
per accidens admotum coeli : dico quod non
eft fimile : aliud enim eft moneri per accidens ^
fc, & ab altero, & rnoucri ab altero. Primum
enim reperitur folutn in illis inferioribus , qux
funt generabilia, & corruptibilia, fed fecundum
bene reperitur in orbibus ctrleftibus inferiori-
bus, qui pluribus motibus tnouentur, vi ilatim
explicabimus.

l6, l' Necejfe eft primum meterem ejfe immobilem.
Nota, quod cum di£ic Philofophus primum mo-
uens elfc omnino immobile, non repugnat libi «
ipfi dicenti j.Phyfic. text. 1 6. quod omnemo-
uens mouetur , & primo de Generatione , quid
omne agens in agendo reparitut : quia illae pro-
politioncs ititclliguntur de monente , & agen-
te per contadum, quomodo non mouet primum
mouens.

4 Ftritm in calo moneatur aliquod per accidens.
Nota , quod Ariftotelis rcfponlio eft multum
anceps ; Se dubium eft , an iutclligat motores
ipfos orbium per accidens moneri ab alio , an
Pnmum me- vero folos orbes. Alexander enim , & qui putant
ur/ur lerae- morores °rbiura cfte coniun&os orbibus , vcluti
eidtm. corporibus animas , aiunt & motores ipfos ficu-
ti animar circumferri per accidens circulatione
orMi$,& ita intclligunt hic Ariftotelcm. Ac tunc
profcdb nullum cflet diferimen in hac parte in-
ter animam ,& motorem cceli : quoniam motor
moucndo otbema fc ipfo per accidens mouerc-
tur, cuius contrarium ait Ariftotclcs. Indubie
ergo dicendum eft, quid Philofophus non fenfie
motoiem cccli rnoucri per accidens ad motum
fui orbis, quoniam non ineft illi tanquam forma,
fed eft vno loco immobilis,in quo otbem tnouct;
quare neque ab Oriente in Occidentem , nece
contra mouetur. Veruntamen ait quod impro-
prie , & per abufum pollet dici rnoucri per acci-
dens ab altero, id eft, ratione alterius, nempe fui
orbis , quem mouet : qui quidem mouetur per fc
proprio motu, & per accidens motu primi mobi-
lis ; cum tamen Inrclligentia Iit (impliciter im-
mobili$;qua de causa perpetuo, cuntinuoque mo-
tu, & (ibi lemper limiii mouet.

Xj. ** Tetum caelum mouetur immediate a primo moto-
Primum m«- Nota , quud guiltx fuerunt opinioncs,an pri-
m me- rnutn mouens moneat primum ccrlum immedia-
jJeri T/ ^ 1,1 Rcnerc CAl,^e efficientis ; nam quod moueat
njekl-r. ‘ immediate m genere caufx finalis, de hoc nullus
dubitat, liem quod inoueat mediate in genere
caufie cfticicntisian veri moueat clfediuc imme-
diate, eft difticultas inter Philofophos.D.Thom.
(referente lauello ia. Metaph. quxft. f.anic.i.)
tenet demente Philofophi, primum mouens mo-
nere primum corium elfcdiuc mediate tantum,
fed an ita fenferit Commentator, D.Thomas di-
cit , quod non, atque adeo ipfea Commentatore
diilcmir. Antonius Ziinara Tfjeoremase 6 1 . & in
quaHione de triplici ovtfalitate prima IteteUigemia,
tenet cxprcfsc tam ad mentem Ariftorelis, quam
Commentatoris , primum mouens elfcdliuc im-
mediate mouere caelum , Scotus veri eju 7. Quo-
libet, fub litt.H H, tenet abfolute tam Ariftotc-
lcm,quam Aucrtocm negaftc Deum polle imme-
diate mouere colum , quem fecuti lunt Anto-
nius Andreas 11. Metaph yf. quxft. a. & landu-
nus 1 1, Metaph. quxft. 1 7. tu vide Scocum , vbi
fupra.

Q_v £stio VII.

Vtrum in ordine entium ftt deueni re *d
motorem immobilem ?

Ariftot 8. Phyf tat. 8. Aucrroei /W. Albert. Maga ibii,
tmet j. e*p x. ALgidiui St Paulus Venetus ai text. 6 j.
huius. Mayron 8 laucll juaft. x. kuiui.

Rub. 8. Phyf. eap. t yuaji. unie a. Valef. Ith. j. tentreu.
mtiie. Commbi.8 .Phjfie. esp.%. juaft.i. Roccus 8 .Phyf

r* 9‘

R g v 1 t v r quid non } quia omne mo- j,
uens eft fimul cum moto : igitur li mo-
hile mouetur, & mouens moucbittfr.
Confequentia tenet, quia eorum qux funt liuiul,
fi vnum mouetur , & reliquum ; vel non am-
pliis erunt fiinul. Antecedens apparet in 7-huius,
text. 10. & inde.

Secundi, fi aliquis motor clTct immobilis, ma-
xime ellet motor ctrli ; fed ille non eft immobi-
lis. Probatur, quia coelum mouetur , Se eius mo-
tor eft libi vnitus : igitur cius motor mouetur.
Confequentia tenet , quia moto aliquo coipore
multentur omnia, qux funt in illo. Antecedens
probatur, quia motor eft intrinfccusca-lo, aliter
enim eius motus non edet naturalis.

Tertio, omne per fe motum poteft racucre;
igitur omne per fc mouens poteft moneri. Tenet
confequentia per fimile : Se etiam per Ariftotc-
lem in illo 8. text. 40. vbi ex hoc quid eft daic
motum non mouens , concludit quod eft dare
motorem immobilem. Antecedens probaturi
quia omne per fc motum «ft corpus compofi-
tum ex maceria , & forma : modo forma eft per
fe mouens. ,

Quarti, ficut eft in minori mundo, ira in ma-
iori, vr ponit Ariftotclcs in illo 8. rexr.i 7. fed in
minuti mundo non eft aliquis motor immobilis,
iinmo quodlibet mouens mouetur , ica& in ma-
jori. Oppolituin arguitur per Ariftotelcm in ifto
S.tcxtyj. In quxftione primi videndum eft , li Dniju m-
'eft ijcucnirc ad motorem primum. Secundi, fi /*"■>
ille eft immobilis.

Quantum ad primum,norandum quid illi ter- *•
mini , Primus motor , prima eauftt,vltimus finii »9-
nium,Se Deu* pro eodem fupponuntfticct a diuet-
fis rationibus fumantur illa nominajquia dicitur
Deus eo quid eft virtus inuifibilis mundum ra-
tione gubernans ; quia fic concipit quilibet au-
diens, & incclligcns nomen Dei.

Tunc ponitur illa conclufio : Aliquis eft pri- /ip* t/
mus motor. Probatur , quia in mouent ibus ,& frimmrne-
motis circntialiter ordinatis non eft proccflusin
infinitum , vt patet 7. huius : igitur eft dcucnire
ad primum motorem , qui fcilicec fi mouetur,
mouetur a fe ipfo , & non ab alio. Secundi, quia
dato aliquo cute , aut ipfum eft independcnMUt
dependens ab aliquo alio : fi independens i igi-
tur eft prima caufa , Se per confcqucns primus
motor : quia idem funt,vr prxmillum eft. Si de-
pendeat ab alio ; tunc quxro de illo alio , vel
ipium eft independens , vel non ; fi fic , habetur
propofitum: fi non, tunc quxram ficut prius, &
fic procedendo , vclitur in infinitum , 8e hoc cll
impoftibile, 1. Meraph.text. j. & inde, vel alicu-
bi eft iUuis,& habetur propofitum, quid aliquid
eft independens ab alio, & per conlcquens pri-
ma caufa, Icu primus moror. Tenii, quia in na-
turalibus funt muJri fines libi inuiccm fubordi-

nati,

Quseftio VII. 459

nati , quorum vnus eft propter alterum , Sc ille
propter alterum : runc icitur aut quilibet ilio-
rum finium cft propter alterum finem, aut cft ali-
quis finis propter quem funt omnes alij : fi pri-
mo modo, tunc in infinirum cft procefTus in hnj-
bus , Sc per confequcns defiderium naturale eft
fruftra. Si fecundo modo , habetur quod cft ali-
uis finis vltimatus , in quem omnia alia or-
inantur : & ille cft primus motor, fcu prima
caufa. Quarto , quia in generatione oportet ge-
nerans elle nobilius generato ; fed aliqua cft
generatio , in qua non apparet generans parti-
culare nobilius : igitur oportet ponere gene-
rans v ni aer file, quod in huiufmodi generatione
cft principalis caufa, & illud cft prima caufa, fcu
primus motor. Prima pars antecedentis pater,
quia nihil agit vitra gradum proprium ; quia ni-
hil minus perfc&um poteft producere magis per-
ferum. Secunda apparet in generatis perputre-
faTioncm. Quinti, quia in igne funt piures gra-
dus calidiracis aqux approximari agenti : igitur
qui ratione debet vnus illorum ptimo corrum-
pi , eadem ratione & alter : igitur vel ambo cor-
rumpentur, quod cft impoflibile ; quia in altera -
tione cft fucccftio fecundum gradus formx , vel
neuter eorum corrumpetur , quod eft contra cx-

fierientiam : igitur oportet .quod fit aliquod cau-
ans.fcilicct ipfc Deus , ad corruptionem vnius,
priufquam ad corruptionem alterius. Sexto per-
luadctunquia omnes homines vbiquc,& in omni
tempore , Sc in omni lege aftentiunr, quod Deus
eft: igitur loquitur quhd verum cft Deum efle.
Conlequcnris tenet , quia ex quo a natura ineft
eis huiufmodi cognitio»nonviderur,quod fit fru-
ftra. Sed qu6d iufit a natura patet , ex quo omnes
fine coa&ionc legjs,aut difficultate ftudij, vel la-
boris hoc aderunt,

Scprimd, quia illud eft,fincquo luimana con-
uerfatio non poteft ede, nec permanere ; fed fine
Deo , Sc cultu ipfius Dei non poteft efle humana
communicatio : igitur videtur concludendum,
quod Deus cft. Maior patet, quia communicatio
hominis eft a natura , vr patet primo Politic * ; Sc
minor apparet in alio eiufdcm.vbi dicit Ariftotc-
lcs , quod facctdotium cft pars principalis com-
municationis.

0&au(>,& iftam rationem facit Bragbandam,
quam multi credunt dcmonftrationetn ; Sc capia-
tur ifta , complexura ram bonum , Sc tam perfe-
rum , quo nihil melius & perferius efle poteft:
Sc fit illud complexum A ; tunc arguitur fic : A
poteft ede : igitur Ach,Sc per confequcns Deus
cft : quia hoc intelligimus per Deum. Probatur
antecedens : quia A ede non implicat contradi-
r ionem ; & cum omne illud quod non implicat
contradidionem , fu poflibile , fcquitur qudd A
poteft ede. Confcqucntia probatur ; quia fi A
poteft ede poft non eft, A poteft incipere clfepoft
non «fi i igitur tunc non clTet tam bonum, & um
perfettum , quo nihil melius , & perferius die
poteft , quod cft contra politum. Confcqucn-
tia probatur , quia illud clTcr perferius , Sc me-
lius , quod femper cftct , Sc edet independens
ab alio. Et licet ifta ratio credatur demonftrati-
ua , tamen inter omnes alias eft minoris effi-
cacia: , imrao nihil valet , vt patebit foluendo
ipfam.

Et notandum , quod nulla iftarum rationum
probat Deum ede , prxtcr fex tam Sc feptimam
petfuafioncs , imclligendo per Deum virtutem
Scoti optr. Tom. I /.

inuifibilem , qux mundum ratione gubernat.

Vnde prima probat, quod aliquis cft primas mo-
tor : Sc hoc poteft concedi de ccclo, iu vr moue-
rct fe i pfum per fc , Sc primo : quemadmodum
vna pura grauitas , fi edet feparata a materia. Se-
cunda probat , quod aliquid cft independens ab
alio , Sc hoc etiam conceditur de celo. Tertia
probat , quod aliquis cft vltimarns finis, inquem
omnia alia ordinantur : Sc diceretur , quod hoc
cft calum,vcl perfc&io vnincrfi,aut aliquid hu-
iufmodi. Quarta ptobar , qu&d in generatione
purrefadorum prxtcr agentia , qux apparent hic
inferius > concurrit aliquod agens nobilius Sc
hoc conceditur verum : quia coelum ad hoc con-
curreret. Quinta probar , quod non cft aliquod
determinans ad corrumpendam vnum gradum
formx prius , quam alium xque approximatum
agenti : & hoc conceditur verum de influentia,
qux determinat. Vel diceretur, quid huiufmodi
determinatio proucnir a natura fotmx , de cuius
natura eft , quod aliqux partes fu per ponuntur
aliis, non fecundum fi tum, fed fecundum gradum
formx.

Nunc rcfpondendo ad oTauum dico , quid
per fimilem ratione probaretur quodlibct quan-
tmneunque ineuidens : verbi gratiS , numerus
ftcllarum , collcdiuc fumendo , poteft efte par:
igitur cft par. Confcqucntia tenet ; quia in per-
peruis non differt efte, & pofte. Item , qui ponc-
rcnt.vt Philofophi.quod nihil cftct virtutis infi-
nitx, Sc quid Deus non cftet liber libertate con-
tingentix, reputaret impoftibile, quid aliqua ftel-
la poftet addi, vel diminui. Et antecedens proba-
tur; quia numerum ftcllarum efte |>arem non im-
plicat : eodem modo probaretur cins oppofitum,
fcilicct quod numerus omnium ftellarum fit im-
par; Sc fic poftet probari quilibet articulus fidei.

Ad rationem ergo, quando dicitur yf^oteft efte:
igirur A cft: negatur confcqucntia.

Item , non probatur antecedens , quia non fc- J.
quitur, hoc non implicat conttadi&ioncm ; igi-
tur cft poflibile : quia Philofophi concederent
multa effit impoflibilia.qux tamen non implica-
rent contradir ionem , vt quod linea cftct au*
gmentata ad duplum , vel quod ex omnibus mo-
toribus & mobilibus fieret vnum. Item , dato
quod concederetur A clfc , adhuc non fcquitur:
igirur Deus cft ; quia non fcquitur ram bonum,

Sc tam pcrfc&um cft, quo nihil melius , &: perfe-
rius efle poteft : igitur Deus cft ; quia negaretur
confcqucntia, Sc antecedens de ccclo concede-
retur.

Item,fi quxratur.in quo eft defeftus ? Rcfpon- r»JUi ,U
detur quod in ifto ; quia poflibile accipitur du- fm

plicitcr : quandoque pro dubio , vt fi vnus pro-
ponat , numerus ftcllarum cft par ; alter refpon-
debit , poflibile cft. Alio modo capitur poflibile
pro eo, quod poteft efte ,* tunc igitur per hoc ite-
rum ad rationem , quando dicitur, A poteft efle;
concedo, capiendo poflibile primo modo pro
dubio:quia dubium cft,quin (int plura xque per-
fera ; vel faltcm dubium cft , quin fint quorum
neutrum eft perferius alio , nec aliud cft perfe-
rius illis duobus.Et fi intclligatur antecedens de
pollibili fecundo modo, tunc poteft negari ante-
cedens, vel faltcm rationabiliter dubitatur:& fic
pater, quod illa ratio eft inefficax ad probandum
Deflm efle. Pater igirur quibus inodis conuin-
citur aliquem elle primum motorem : & hoc de
primo.

Qj! i Quan

ii.

460 Lib. VIII. Phyficorum

Primtu mo- Quantum ad fecundam, fle conclufio ilbuPri-
1** immeii- mus motor cft immobilis , fic fupponicur quod
primus inoror ile intrinfccus mobili per appli-
AUturt cacioncm,& nonper inhxrentiam. Vndefeien-

««fnafct dum , qu6d aliquid poteft moueri ab intrinfeco
tlilwmtiuf Vn° rao<^° :<lu'a vna Pars intcgralis mouerur ab

alia , vt membrum animalis mouerur a corde.
Alio modo;quia mouerur a forma propria exten-
fa , & fic non mouerur cadum , quia, vt pacet in
iftoS.nullum tale poteft moucre.non concurren-
te alio motore extrinfeco. Tertio modo, quia
mouctur a forma indiuifibili appropriata : & fic
mouctur coclum.Nunc probatur conclufio : pri-
mo,quia motor coeli cft indiuifibilis, vt fuppofi-
rumeft, & patet in ifto8. text.45. Sc inde; igitur
cft immobilis, vt patet 6.huius,texc.j 1. Secundo,
quia vel mouercturper fe.vel per accidens : non
per fc; quia vel eodem motu quo mouec.vcl alio;
fcd neutro modo,quia non eft necefie omne mo-
liens moueri, ad hoc quod moueat, nec per acci-
dens,quia quod per accidens cft, poteft non e fic;
& fic primus motor poteft non mouere, quod cft
impofiibilcjqnia cius motus eft perpetuus. Item,
nullum tale mouctur per accidens , quin depen-
deat ab aliquo alio motore i vt patet de forma
animalis;aliz rationes videantur in littera.

6, Ad rationes. Ad primam, dico qu5d omne mo-
uens cft fimul cum moto , vel ficualiter , vel per
indiftantiam : mod6 primus motor eft indiftans
mobili, Icd propter hoc non fcquitur , quod mo-
ueatur admotum mobilis.

Ad fecundam , quando dicitur motor caeli cft
fibi intrinfccus ; concedo, per indiftantiam , vel
applicationem;& ex hoc non fequitur,quod mo-
ucatur fimul cum ccelo ; fed confequcnria bene
valeret de iis , qua: funt intrinfeca per inhircn-
tiam, vel etiam vt partes intcgrales.

Ad tertiam, negatur confeqtientia; quia omne
illud , quod cft per fe motum , componitur cx
a£Iu,& potentia, fcilicct forma & matcria;aliter
enim noneflet per fe motum , fcd per fe mouens
non fic componitur , immb aliquis propter cius
perfedlioncm eft adlus purus , vt primus inoror.
Et fi arguatur , quod primus motor aliqua pro-
ducit de nouo : igitur eft rautabilis;negaturcon-
fequenria.

Ad quartam , dico quod non cft fimile , ficuc
etiam dicit Commentator.

non;& fi fic,quis cft ille,& etiam quis eft primus
motus ; & confiderationes funt annexe ; quia
rationabile eft , qubd fi aliquis motus fit perpe-
tuus , quod ille fit primus. Deinde proponit,
qu&d tres funt fpecics motus , fcilicct motus fe-
cundum quantitatem, motus fecundam qualita-
tem ,& motus localis.

ImpojfibiU x enim eft. Hicj>rofcquirur; & pri- Textu,
mo oftendit , qudd impofltbilc eft motum au-
gmentationis,vel diminutionis efleprimum mo-
tum. Secundi oftendit, quod impollibilc eft alte- fnm*m m.
rationem efic primum motum. Tertio oftendit, tum.
quid motus localis eft primus rootus.Secundum
ibi. At vero fi nitentur. Tertium ibi. Si ergo necef-
fe eft. Eft igitur prima conclufio , Impoffibile cft
augmentationem efic primum motum. Proba-
tur , quia ille motus non cft urimus, quem necef-
fario prarccdit alius motus : fcd augmentationem

fcd augmentationem
nccefiarii prarccdit alius inotus ; crgo,&c. Maior
cft nota , quia impoffibile cft augmentationem
efic, quin /it altcratio prxuia , per quam alimen-
tum , quod in principio cft diffimile , 8c contra-
rium, in fine efficiatur fimile.

At vero fi altentur. Secunda conci ufio:Impof- *•
fibile cft alterationem efic primum motum. Pro-
batur.quia alterationem nccefiarii procedit alius
motus ; igitur altcratio non cft primus motus,
Confcquentia nota eft , & antecedens probatur;
quia alterationem prxcedit motus localis , quo
approximato paflb alteratur.

Si ergo necefie eft. Hic oftendit, quid motus lo- Uum
calis cft primus motus. Et primi probat condu-
fionem, fecundum opinionem anriquorura. Se-
cundi, fecundum opinionem propriam ibi, Am-
plius. Vbi feiendum, qiuSdquida.mainiquorum*
reducebant omnes adlioncs naturales ad rarita-
tem , & denfitatein , tanquam ad principia, quo-
rum denfitatem dicebant fieri per congregario-
ncm,& raritatem per difgregationemrmodo tam
congregatio, quam difgregatio funt motus loca-
les : igitur fi ifti motusfunt primi, vt antiqui po-
ncbant.fequitur quid motus localis cft primus.

Amplius $ autem. Hic probat conclufioncm fc- Te*tf7.
eundum opinionem proprians; & primi ponit
quandam diftin&ioncm prioris. Secundi probat
conclufioncm , ibi : <2 uare quoniam. Primi dicit ttr.

quid aliquid poteft dici prius alio triplicitenvno
modo , quia poteft efic fine alio , fed c conucrfo

EXPOSITIO TEXTVS.

7. T T T vero 1 & alio faSfo principio. Ifte cft tertius
Text. j (. V tr.uftatus huius o&aui, in quo Philofophus
oftcndic,quis & qualis (ii primus motus : & diui-
Vldo ttntra. ditur in quinque capitula. In primo capitulo
iiOimt Zi- oftendit , quod primus motus eft motus localis.

In fecundo oftendit, quid non contingit alium
motum a motu locali efic perpetuum. In tertio
oftendit, quod non contingit alium motum a
motu circulari efic perpetuum. In quarto decla-
rat , quid poffibile cft motum localem efie per-
petuum. Et in quinto concludit, quid inotus lo-
calis circularis eft primus, & perpetuus. Secun-
dum ibi ,Qua amem loci mutatio. Tertium ibi,$u*d
autem contingit. Quartum ibi , Qua autem. Qdin-
yiJe contra- tum ibi, Quod autem lationum. Primum capitulum
difhonl z$. diuiditur : quia primo prxmirtic intentionem.
mMrA- Secundo pxoCcc\uit\\Tt\\>i:Impojfibile autem ^.Pri-
mo proponit , quid confiderandum eft , vrrim
contingat aliquem motum efic perpetuum, vel

aliud non poteft efic fine ipfo : & iftud dicitur
prius , a quo non conucrtitur fubfiftendi confe-
quentia. Alio modo aliquid dicitur prius alio fe-
cundum fiibftantiam,id cft,pcrfcdlioncm.Etter-
tio modo dicitur aliquid prius alio, tempore.

Quare quoniam. Hic probat, quid motus loca-
lis eft primus motus odio rationibus. Secunda
ibi. Neque igitur. Tertia ibi, Adhuc tempore. Quar-
ta ibi, Quoniam autem. Quinta ibi , Omnino autrm
videtur. Sexta ibi, Quapropter viuentium «//.«.Septi-
ma ibi. Et quia. Odtaua ibi : Maxime autem. Pri-
ma ratio cft ifta ; quia b omnis motus localis eft
perpetuus : igitur ille cft primus. Confequcnria
tcnetjquia fi aliquis motus eft primus, rationabi-
le eft.qu&d motus perpetuus fic ille. Antecedens
probatur, quia vel eft vnus morus perpetuus, vel
confequcnter phires r»erpctu6;iioii confequentcr
plures, ita vc nullus fit perpetnus;quia femper in
naturalibus , de poffibilibus illud eft ponendum, W®®!

quod cft dignius:mod(*> dignius eft ponere rnura ^

motum continuum, & perpetuum , &cum illud ‘ ^ ,f f.
cft poffibilc,vc poftea dcclarabitur;ergo,&c.-

Neque

-

Quxftio VII.

461

Tot fl.

Text jf.

Pjjltrictrt

•trtticn,
funt prior»
t*rfta„nt.

Tcn. to.

Neque igitur. Secunda ratio , quia ille motus
cft primus, qui poteft clle ii ne aliis , &- non i con-
traifed motus localis poteft dic line JJis , & nul-
lus aliorum poteft clle fine motu locali: igitur,
&c. Maior patet ex dillindionc. Et minor eft no-
ta , quia augmenratio non poteft cflcfinc motu
locali i nec ahcratio line applicatione agentis ad
paiTuin,qux fir per motum localem.

Adhuc 4 tempore. Hic ponit tertiam rationem,
qux cft eadem omniuo cum prima , quam repe-
tit, vr foluat dubitationem circa hoc inciden-
tem. Vndc probatur qu&d motus localis lit po-
liremus omn um. Vndc videmus, quod inani-
malibus motus localis fequitur omnes alios mo-
tus , quia animal non mouccur localiter nili cum
cft perfe&um poft augmenrationem , Se. alrera-
tionem tSc generationem. Kcfpondctur , quod
ineodem fuppofito ali) motus bene prxccdunt
motum localem , attamen omnes illos neccf-
fc cft prxccfllllc motum localem alicuius alterius
mobilis.

Quoniam autem. Sequitur quarta ratio ; quia
generatio non e poteft clTe prior motu localt:igi-
tur nec aliquis alius motus. Antecedens pater,
quia generatio fit mediante alteratione prxuia,
quam prxcedit motus localis applicationis agen-
tis ad pafTutn.Confeqfienria tener, quia magis vi-
detur ,qu6d generatio debet cilc primus motus,
quam aliquis alius, pro tanto, quia oportet illa
clle generata , in quibus inueniumur alij motus.

Omnino 5 nutem. Quinta ratio arguit , quod
motus localis eft d prior fecundum pcrfc&ioncm)
quia illud eft prius fecundum pcrfc&ionem in
naturalibus, quod cft pofterius via generationis
in procclTu naturali fcd motus localis eft huiuf-
modi : ergo, &c. Maior paret,quia natura proce-
dit dc imperfc&o ad pcrfc&um. Er minor appa-
ret : quia primo «nitnal generatur, deinde altera-
tur, Sc augroentatur priufqnam poffic moucri lo-
caliter;&: vltimo monetur locahrcr.Contra illam
sarionem obiicitur, quia fi probarer , lequcrctur
quod diminutio , & corruptio ellcnt pertctliorcs
jiliis motibus nacuralibus:quia fune pofteriores in
procclHi naturali^ecundo, quia generatio eft for-
nix fubftantialis \ fcd motus localis fecundum
multos eft accidens inhaerens mobili \ modo for-
ma fubftantialis eft pcrfc&ior accidente : igitnr
generatio eftperfcdhor motu locali. Ad ifta. Ad
primum didtur, quod argumentum inrelligirur
in procclTu ad complementum, & perfectionem:
quia in tali via pofterius eft pcrfe&ius.

Ad fecundum, dicitur quod, daro quod motus
localis fit res di (lincta , quAd non debet compa-
rari fi»nplcx forma ad fimplicem formam.fed to-
tum.compofttum ad cotum compolitum,fic quod
animal cum omnibus fuis difpofitionibus me-
diantibus , quibus potcftfe mouere localiter, eft
perfedius, quam ipfummct mediantibus difpofi-
tionibus, quibus folum poteft feaugmentare , &
alterare.

Quapropter viuentium alia. Sexta ratio eft , il-
le motus cft prior Iecundtim perfectionem , qui
inuenitur in magis perfectis ; fcd motus localis
cft huiufmodi : crgo.&c.quia non folum inueni-
tur in iftis inferioribus , immo etiam inuenitur
in cocio.

Et 6 qui*. Septima ratio : ille motos eft prior,
qui competit perpetuis , & femper perfedis ; icd
motus localis cft Iu nui modi, quia in eo quod ali-
quid tnoiictur locatirer.non opoitct quod mutet
Scoti oper. Tom. / /.

fubftantiam ; fed tamen fi aliquid altemur , vel
atigmentetur , vel diminuatur, ipfum mittatur
fecundum fubftanriam,vc! fedtfndum partein.vcl
difpofiriucmain ahcratio difponit ad touuprio-
ncin fubftantiaicm.

Maxime 7 auirm.OcUu a ratio , illcmotus eft Tcir. it,
prior digni rate.iSc perfectione , qui proucnic 2
dignori motore , quam aliquis aliorum mo-
tuum j fed mortis localis eft huiufmodirergo.&c.

Minor pater , quia motus localis, faltem aliquis,
proucnic a motore immobili.

ANNOTATIONES.

* /~\ V uUm antiquorum. Not»,qu6d Dcmocri-
V^ti ,& Anaxugorx opinio fuit, quid rari-
tas , Sc denfitas non folum edent omnium quali-
tatumlprimx, verum & propria generationum ini-
tia. Nam raritas fiebat fecundum Democritum
per atomorum difgregacionem ,& denfitas pet'
carundcm congregarioncm.pcr quod peni tus dif-
ferebant ntixta , vt lana a ferro : & a raritate
emanabat calidum, humidum, Icue , molle, Bcc.
a denfitate veri frigidum , liccum , gr.iuc , du-
rum. Deceptio autem Dem crici erat, quia non
fpeculabatur caulas nifi rarionc materix ; & qui-
dem ex parte materix rarum ,& dcnfutn, qux
illi conucniunt ratione quantitatis, prxccdunt
exteras qualitates i 6c lic experimur quid mo-
bile dum per calorem dilponitur , rarefit ; &
dmndifponitur per frigus, condcnfatur. Si au-
tem confidcrationcra ad caufas retulillct agen-
tes, agens potius per calorem rarefacit mate-
riam , quam e conucrfo rarcfa&io fit caufa calo-
ris. Cxccrum quia vfquead libros de Generatio-
ne nihil dc his definitur, accipit tanquam proba-
bilem opinionem illam ,vroftendat motum lo-
calem * non folum alteratione priorem clle , fed
etiam generatione , quam quis poteft putare an-
teire mocui locali , quia per generationem fit*
fubftantia, qux prima cft rerum omnium Vtx-
dicamcnroruin.

b Omnu motm localis efl perprtnuj.K ota qu6d, (im-
pliciter loquendo, motus localis cft ptior naturi,
& tepore omnibus aliis moribus. Quod fit prior
nacura,pacct,quia motus localis, qui cft circularis
iplius ccrli.eft prior natura.qtiia eft caufa alioru,
& ab eo non conucrritur fublillendi confcquen-
tia ,5e etiam ipfc eft fimpliciffimus ; fimplex au-
tem prius cft compofito. Quod autem fit prior
tempore, pater:quia folus morus localis eft perpe-
tuus fecundum Philofophum. Et fi arguas, quod
generationes , & corruptiones funt perperu; fe-
cundum eundem in primo de Generatione, dico
quod iplx non funt perpeeux fccundiim conti-
nuationem , fcd folum per continuam fucccdio-
nem. fcc ided nulla cft generatio, aut corruptio,
qux fit continua , & perpetua , ncc aliquis alius
motus a motu circulari cedi.
c Generatio non potejltjji prior motu locali . Nota,
fecundum Comtnematotem,quod ratio piioris
in rebus generabilibus debet aedpt Iccundu or-
dinem rerum Prxdicamcn torum, qui funt termi-
ni motuum ; vndc t um fubftantia fit prima , fic
vt generatio fit etiam prima , quod intclligi ne-
quit, nifi deprioritarc fecundum naturam. Nam
cum mundus «fecundum Ariftotelem, fuerit ab
xtcrno,non poteft in hoc genere motuum gene-
rabilium, & corruptibiliu lignari prius limplui-
tcr fccundu tetnpus:quia pi ius ficut ante omnem
I E'"«

MotUt htalk

tfl fritr M-

tur», & cim-
ptrt rrniiiw

ali it mttkm.

*>•

Rari» fritrk
in f tntr*iti-
Htm 4,l>,t

atttpt f»n»t

enitn,pi r$m

461 Lib. VIII. Phyficorum

generationem neccflaria eft al terar io fubicCli.ita
illi altcraiioui prarfuit alterans , quod per vene-
rationem recepit cfle ; Sc idc6quii’nam iit mnpli-
citer prior» deprehendi non poteft » nifx ex natu-
ra terminorum ; Sc quia fubftantia eft prior acci-
dente , generatio eft prior aliis motibus. Etenim

Jjuamuis probauit motum localem iimpheiter cf-
e primum fecundum tempus, non tamen fuit re-
uera ante totum genus gcnerationis>& ait erat io-
nis , iiquidem iftorum feries tam perpetua fuit,
quam coriorum volationes ) fcd tamen quia mo-
bile lolius eft «ternum , quod fuapte natura cor-
ruptibilibus antcfertur.intulit lationes elfc prio-
res tempore : quare Commentator non dixit,
qu6d generatio non eft prior tempore, fcd quod
eft prior naturi , Sc per fe i alterat io vero fccun-
diim accidens , propterca quhd ex elementis non
generantur nuxta nili per eorum qualitates. Cx-
tcrum fecundum veritatem confitendo , cccluiu,
feu mundum habuifle initiumrquiarcs condi per

Senerationem ncquiuerant,coqu6d nullum prx-
icrat fubiedhtm , ncccflarium fuit per creatio-
nem, vt primus generabilium motuum eflet altc-
ratio fa<fta applicatione agentis ad pafTum : quia
nihil generatur nili prxuia alteratione.

d Afonu localu eft prior fecundum perfe&itnem.
Nora qudd aliter fumenda eft pcrfc&to in motu
locali , Sc aliter in aliis motibus i quia perfe&io
morus localis,fa!cem primi mobilis, fumiturper-
fc&ionc trium , feilicet fui mouentis , quod eft
pcrfe<ftiOimum,& fui mobilis, quod eftpcrfe&if-
limum mobilium, Sc fuarum proprietatum : pro-
prium enim eft libi , quod lir continuus , perpe-
tuus, Sc regularis, Sc caufa omnium aliorum mo-
tmim.Pcrfc&io autem in aliis motibus fumitur ex
perfectione tcrminorumjlicet ergo terminus mo-
tus localis non lit pcrfc&ior terminis aliorum
motuum, primum tamen moucns localiter perfe-
rius eft aliis moucntibus , Sc ided etiam motus
focalis eft perferior aliis motibus.

EXPOSITIO TEXTVS.

Va nutem loci 1 mutatio. Hoc eft fecundum
Tcxt. 61. V_£.capitulutn huius tractus in quo Philofo-
phus oftendit, quod non contingit alium motum
a motu locali eile perpetuum. Et primo prxmittic
intentionem. Secundo , profequitur ibi : Omnes
enim. Primo, dicit quod nunc confidcrandum eft,
quis motus lit primus, & perpetuus:& apparebit
quod non contingit aliquem motum a motu lo-
cali elfc continuum, & perpetuum.

Tcxt. fj. Omnes i.enim. Profequitur , & vult probare
iftamconclufioncm.quod non contingit aliquem
motum a tnotu locali elfc continuum , Sc perpe-
tuum. Probatur tribus rationibus. Secunda ibi:
Contrarij autem funt. Tertia ibi : simplius autem.
Prima ratio eft , nullus motus terminatus certis
terminis poteft elfc continuus ,6c perpetuus ; fed
omnis motus alius a motu locali eft huiufmodi:
ergo Ac. Maior patet:qula omne terminatum eft
finiiumA tamen motus continuus, Sc perpetuus
eft infinitus. Et minor apparet inducendo fecun-
dum diuerfas fpccies motus:quia alteratio eft in-
ter qualitates contrarias', auginentatio, & diini-
nutio inter magnum, Sc panium, generatio inter
ellc,& non eftcA etiam corruptio.

Contrartf autem funt. Hic ponit fecundam ra-
tionem. Et primi prxmittit fuppofitionem. Se-
cundi, temouctcaiiillatioiKm,ibi:5«w»torr4»xfw.

Suppofitio eft talis, quod illi mortis funt contra-
rij , qui funt in contraria , id eft , motus quorum
termini funt contrarij ; & ipli funt conrrarij , vt
tobatura eft quinio huius tcxt*48.Tunclic: Ni-
il cui aliquid eft contrarium poteft elfc conti-
nuum , & perpetuum ; fcd omni motui alteri a
motu locali aliquid eft contrariumrcrgoAc. Ma-
ior paret ; quia contraria in fe inuicrm agunt , Sc
funt fui ipfius corruptiua. Minor apparet ; quia
omnis motus alius i motu locali, habet terminos,
vel falcem terminum , cui aliquid contrariatur:
modo motus funt contrarij cx contrarictate ter-
minorum,vt patet quinto huius. Et quod termini
aliorum motuum funt contrarij , patet per indu-
(ftionem prxccdentis rationis.

Similiter autem funt. Hic remouet qnafdam ca- 1 j.

uillationcs , Sc funt tres. Secunda ibi : Nec fi
non. Tertia ibi :Non oportet. Prima ratio eft ifta:
fi aliquis dicat, quod propter contrarictatem ni-
hil ob flarer, 1 uin generatio pollet cfle perpetua:
quia corrupt io non contrariatur generat ioni:mo-
<16 nihil prohibet mutationes continuari, quando
vna non contrariatur alteri. Rcfpondetur, quod
licet generatio, Sc corruptio non unt proprie con-
trarix, attamen non poffunt continuari , nec ali-
qua illarum , eo quod funt quodammodo oppo-
fitx : quia oppofitio fufticic ad motus interru-
ptionem.

Noe fi non. Hic remouet fecundam cauillatio-
nem^quia mutatio non interrumpitur, nili mobi-
le quiefcat in termino mutationis i fed genera-
tio interrumpitur per corruptionem, fi interrum-
pitur , Sc tamen in termino interruptionis non
quiefeit : quia quod non eft, non quiefeit , igitur
nihil prohibet generationem , vel corruptionem
cfle perperuam , ex quo non interrumpitur per
quietem. Rcfpondetur, qu£d ad interruptionem
motus non oportet qn6d mobile quiefcat In ter-
mino motus ; fed fuificir quod non moucatur,
quia !i non tnoucatur.poftquam mouebatur, mo-
tus non eft continuus.

Non oportet autem. Remouet tertiam cauilla-
tionem : quia iam didiura eft in fecunda ratione,
qudd vnus motus contrariatur alteri ; & fupri
quinto huius, tcxt. j 4. dicebatur, quies contraria-
tur motui : igitur ex iftis duobus fcquirur , quod
vnum contrariatur pluribus. Rcfpondctur, con-
cedendo quod morus opponitur quodammodo
tamrnotui,quam quieti, vt dicit Ariftoteles,quOd
xqualc quodammodo opponitur excc)lenu,& illi
quod excellitur ; verum eft tamfn quod diuerfi*
mode morus contrariatur motui, & motus quieti;
quia motus conrrariatur motui, vt habitus habi-
tui,fed motus contrariatur quicti,vt habitus pri-
uationi,& idcd non eft proprie contrarieras.

simplius j autem. Hic ponit tertiam rationem, T{XL
qua probat fpecialitcr de generatione , Sc corru-
ptione, quOd non poflunc continud perpetuari,
ita quod continue generationem fequatur corru-
pi io, &c contra; quia fi ita cflcr.fcqueretur qudd
ftatim , quando res eflet fa&a , oporteret ipfam
corrumpi. Confequens eft falfum.quia runc nulla
res permaneret per tempus, quod eft contra expe-
rientiam. Confequentia probatur,quia per gene-
rationem res producitur in eflcA per corruptio-
nem resjmuratur de elfc ad non elfe : igitur li con-
tinue generationem fequatur corruptio Sc c con-
tra, ftarim continue quando res eft, fequetur ip-
fam non cfle, Sc c contra ; Sc per confequens non
maneret per tempus.

EX

\€.
Tm. *f.

Omi mtut

nmtmum.o-
tirtnUru tfl
itfuitut.

*7-

MttmnfUxi
tSfmvnm
mtm n»ti.
tm.

Text. g{.

Quaftio VII.

EXPOSITIO TEXTVS.

QFod autem 1 contingit ejje. Hoc cft j.capi-
iulum huius rra&atus, in auo Arifiorcles
oftcndit , quod impoflibilc cft alium motum i
motu circulari cfl*e perpetuum ,& prxmittir in-
tentionem. Secundo, profequitur ibi : Omne enim
quod fertur. Primo igitur proponit intentionem
non iftius,fed fequemis capituli, per hoc innuens,

2uod ifta capitula funt annexa, & tendunt ad cun-
cm finem: Jicit igitur, qu£>d omnis motus coiui-
nuus ed infinitus, & illccd circularis.

Omne enim quod fertur. Hic profequitur ,& pro-
bat idam concIufioncm,qu6d nullus motus loca-
lis alius & motu circulari potcd efle perpetuus.
Probatur prim6 per rationes Phyficas. Secundo,
per rationes communes,&:diale«dicas,ibi : Ratio-
nobiliter autem. Prima ratio ed i da : omnis mo-
tus localis ed rclhis , vel circularis , vel miflus;
fcd nullus re&us, vel midus ed perpetuus : ergo,
&c. Et prim6, format rationem. Secundo , pro-
bat minorem ibi : Si**** fi. Prima pars di&a ed
tunc, ibi : Qnare ft aeque. Probat minorem di-
flx rationis. Et prim6, odendit quod nullus mo-
tus midus poted efle perpetuus. Secundi , quid
nullus motus rc&us poted ede perpetuus , ibi:
Quodautem. Secunda conclufio capituli ed,quid
nullus motus midus poted ede perpetuus. Pro-
batur : quia illud midum non poted ede per-
petuum , cuius vnum mifcibilium non poted
eilc perpetuum : fed motus reftus ex quo com-
ponitur midus, non pot?d efle perpetuus : er-
go , &c. Minor probatur in fequenti conclu-
uone.

Quod autem id. Hic odendit, quid nullus mo-
tus rectus poted ede perpetuus ; Sc ed tertia con-
cludo. Pro cuius probatione fupponitur,quid
nulla ed magnitudo reda infinita, vr patet j. hu-
ius, texr. 40. & inde. Secundo, quid fupra mag-
nitudinem finitam non poted fieri motus infini-
tus , nili per redexionem. Ex quo (equitur, quid
fi fupra magnitudinem finitam fiat motus perpe-
tuus , oportet quid hoc fit per rcflcxionem.ldci
ponitur quarta conclufio capituli , quod motus
reflexi non funt vnus motus continuus ; immi
inter quoflibet motus reflexos nectite ed ede
quietem mediam.Et hoc probatur dupliciter. Se-
cundi ibi : Maxime autem. Prima ratio ed ifla:
quia motus contrarij non funt vnus motus con-
tinuus; fed morus reflexi funtcontfarij;ergo,&c.
Maior nota ed. Minor probatur dupliciter. Pri-
mi , quia morus reflexi liint ad loca contraria; vc
fi vnus ed furfum.&r alter deorfum, vnus ante, Sc
alter retri , Sc ita de aliis differentiis contrario-
rum. Secundi, quia proprietas contrariorum ed,
quid fint fui inuicem corruptiua : modi motus
reflexi fe inuicem corrumpunt : vt fi Socrates, &
Plato inoueantur contra fe inuicem fuper eandem
lineam.vterque facit alterum quiefccr e, aut vnus
depellit reliquum.

Maximum 1 autem. Hic ponit fecundam ratio-
nem, quod illi motus non funt continui , inter
quos neccflarii cadit quies media : fcd inter mo-
tus reflexrs neccdccd mobile quieicerein termi-
no reflexionis : ergo , &c. Maior patet : quia ad
vnitatetn motus requiritur vnitas mobilis , Sc
vnitas temporis; Sc ideo vbi ed interruptio quie-
tis.non cfi vnus motus. Et ad probandum mino-
rem, prira& prxmittit duasfuppofitioncs. Secun-
di, format rationem, ibi : Qttare neceffe. Pri-

ma fuppofirio ed, quid in morti tria funt con-
fideranda, fcilicet principium, medium, & finiri
& medium , licet fit vnum , tamen poted dici
duo in comparatione : quia medium in conipa-
rarionc ad finem poted dici principium in
comparatione nd principium poted dici finis. Se-
cunda fuppofirio, quod mobile poted dici in prin-
cipio , in medio , vel in fine Ipatij , fuper quod
mouctur dupliciter : vno modo in a&u, alio mo-
do in potent ia.Tunc enim mobile dicitur efle irt
aliquo fpatio in a&u , quando in illo fpatio ed
adxquatc per tempus diuifibile, ita quod in il-
lo fpatio quiefeir. Alio modo in potentia , fci-
licet quando in illo fpatio non manet per tem-
pus ; vt fi aliquod mobile moucacur continui
per aliquod fpatium : Sc fignetur in illo fpa-
tio locus xqualis illi ; tunc diceretur, quod in
illo fpatio mobile e(l non a&u , fcd in potentia
tantum.

Quare neceffe. Hic probat propofitnm , fcilicet 1 f,

quAd in termino reflexionis ed quies media. Et
primi facit hoc. Secundi , mouct dubitatio-
nes, ibi : At vero. Item , primo format ratio-
nem. Secundi , mouct dubitariohem. Terti A,
ponit minorem di&x rationis. Et quarti , con-
clufionctn. Secunda ibi : Inde &. Tertia ibi : Sed
in refleflenti. Quarta ibi : Vnde ftare. Ratio ed
ida : In ido enim figno fpatij mobile quiefeir»
in quo ipfum ed adxquatc in a&u, per tem-
pus :led in termino reflexionis mobile ed ad--
arquarc in adfu per tempus^ ergo , &c. Maioc
patet i quia quies non ed aliud quiimpriuatio mo-
tus in fitbieQo apto nato,& in me» fur a apta nota:
verbi gratia, fi moneatur vfquc ad pnn&ura
B , Sc inde reflectatur vfquead pundtum C , vn-
de venit , necefle ed quid in figno interme-
dio , fi mobile fit in adu , ipfum ibidem quic-
fcat : Sc minor apparet : quia fi in termino re- Iuutm'
flexionis mobile non eflet in a&u , fcd moue-
retur ; vel moneretur motu primo , vel motu fe-
cundo : non motu primi ; quia in termino re-
flexionis illo motu ed complete mutatum : nec
mouetur fecundo , quia nondum illo motu mo-
uetur;& fic quies ed principium fcqucntis>&
finis prxcedctuis motus.

Inde } &. Mouct t. dubitationem : quia fi Text. cj.
mobile ytfmoueatur continue fupra fpatium Bt
CJZ Sc mobile D debeat moueri xquali velocita-
te fuper fpatium E',G;tunc fi in fiutio B,C, £ fu-
matur pars xqualis F tG , qux nt B , C, tunc du-
bium ed: polito quid D incipiat moueri fuper
fpatium F ,G , quando veniet A ad punitum C,
virum AyScD veniant ad terminum , xqu£ cito.

Arguitur quod non: immi quod D debeat veni-
re citiis, quia duorum mobilium xque velociter
motorum fuper xqualia fpatia , illud citius ve-
niet ad terminum ad quem , quod citiis recedit i
termino d quo ; fcd D citiis recedit 1 termino d
quo t quam A : igitur D citius veniet ad termi-
num ad quem. Maior patet ; aliter enim illi motus
non eflcnr xqui veloces : & minor apparet ; quia
quando A venit ad terminum C , tunc D incipit
moueri fuper fpatium F , G. Sed prius A venit
ad terminum C , quam fupra fpatium C , £ ; igi-
tur prius D recedit a termino F ,quim A i ter-
mino C. Refpondctur quid A ,Sc D xqueeiri
venient ad terminos ; Sc quando dicitur quid D
citiis recedit : negatur. Ad probationem dico,
quod non citius yf venit ad pun&um £, quam re-
cedat ab eodem, imrod fimul venit ad B,Sc recedit

Q.q 4

15.

Tc«. tl.

Texr. (9.

Texe. 70*

464 Lib. VIII. Phyficorum

ab E , quia nunquam mobile cfl in figno E in
a&u. fcd in potentia tantum.

Sed in rtfltlioui. Hic ponit minorem di&r ra-
tionis» fciliccr quod in medio reflexionis ncccllc
cft mobile efle in adu per tempus'; Jc vtctitr illo
medio t. inquam duobus , F tanquam initio mo-
tus fequcnrts.Jc fincprxcedemi's;& cxcmplificar,
vr fi mobile D refledatur a pundoC» ad termi-
num vn Jc venit, ncccllc cft, quod fupra lignum C
qiiicfc.ir,Jc fit in adu.

Vtute ftare neeefft eft. Hic infert conclufioncm,
fcilicct quod nccclfc cft mobile qnicfccre in ter-
mino reflexionis, ita quod non ili eodem inflan-
ti , in quo mobile venit ad terminum , recedet ab
eodem in motu reflexionis , fcd quicfccc per
tempus.

At verg 4 ejus olim. Hic mouet dubitationes, Se
funt tres. Secunda ibi : Eodem autem modo. Ter-
tia ibi : M ani feti um autem. Prima dubitatio cft:
quia aliquis diceret, quid intermino reflexio-
nis mobile non quiefeit , fcd manet ibi prarcisi
per inftans Rcfpondet Ariftotclcs quod non:
quia in illo figno (paci) nunquam cft mobile in
adu , fcd in potentia tantum , fuper quod manet
prarcisc per inftans indiuifibile: modi in termi-
no reflexionis mobile cft in adu , vt probatum
fuit prius : igitur oportet quod maneat per tem-
pus iit termino reflexionis , Jc non 1'olum per
inftans.

Eodem autem modo. Mouet fecundam dubitatio-
nem. Secundo , foluit eam ad hominem. Ter-
tii , ponit veram folutionem. Secunda ibi : In
primis ergo. Tertia ibi : Ad rem autem ipfam. Se-
cunda dubitatio erat de pofitionc Zenonis , qui
ponebat , quod impolfibilc cft aliquod fparium
pertranfiri : quia in quoliber fpatio iunr infini-
ta ; modo non contingit inrimta pertranfiri. Se-
cundo , in iis , qua: fuccefliuc pertranfeuntur
vnum poft alterum , contingit enumerare vnum
poft alterum : fcd non contingit infinita cnu-
raerare:igitiiriion contingit infinita pertranfire.

In primis { ergo. Hic loluit ad hominem di-
cens , quid lictu fpatium cft infinitum fecun-
dum diuilioucm , ita Jc tempus , in quo per-
tranfitur ; modi non cft inconucnicns , quod in-
finic x partes (patijpertranfcantur in infinitis par-
tibus temporis. Sed dicit Ariftoteies quod ifta
folutio non (officit , fcd cft ad hocninem tantum:
nam ii fieret ratio de tempore , folutio non valc-
rctrnam 111 quolibet tempore fum intiimaA non
contingit infinita pertranfiri: igitur nullum tem-
pus perrranfibitur.

Ai rem autem ipfam. Hic ponit veram folu-
tioncin, dicens, qu6d in fpatio lunt infinita in po-
tcntia.non in adu ab iiuiiccm fcparata.modn non
contingit infinita pcrtranfiri,numcrando quodli-
bet determinate poft alterum, fcd non numeran-
do,hoc eft bcnepoflibilc.

M tvtifeilum 6 autem eft. Tonir tertiam dubi-
tationem , Se vult probare , quod impolfibilc eft
aliquod ens capere efft poft non efft , nec e contra
non efft poft efft. Et primo probat hoc. Secun-
do , ponit folutionem antiquorum. Tertio, folu-
tionem propriam. Et quarti, infert corollarium.
-Secunda ibi : Non ergo. Tertia ibi : Et fi. Quarta
ibi : Atanifeiium igitur. Eri mi igitur probar,
quod iinpoflibilc cft aliquod ens efle poilquam
non fuit 1 vel non cflcpoftqiiam fuit : quiafi lic;
feqnerctur quid ideqn iimtil,& fcmcl eilet,Jc non
edet , quod cft impolfibilc. Confequemia pro-

batur, Se capiatur totum tempus , per qnod ali-
quod cft, Jc totum tempus per quod non cft.T une
probo quod in inflanti medio limiti cft «Jenon
cft; quia quod eft per aliquod tempus, eft per
quodlibet illius temporis ; fcd hoc cft per illud
tempus, cuius inftans medium cft aliquid , fiili-
cc t principium : igitur eft in illo inilajiti. Et pet
conlimile medium probatur, quod in illo inflan-
ti non cft , quia quod in aliquo tempore non cft,
non cft in quolibet illius temporis ; fcd inftans
datum eft aliquid illius temporis , fcilicet finii;
igitur in illo inftanri non cft.

Non ergo dandum. Hic foluit fecunJum an-
tiquos , qui dicebant ad maiorem probatio-
nis : quando dicitur, illud quod cft per aliquod
tempus , cft in quolibet illius temporis , ve-
rum cft , dicebant ipfi , nili in vltimo inflatui il-
lius temporis.

Et fi fiehtt. Hic ponit folutionem propriam;
& flat in hoc , quod vltimum inftans cft arrri-
buendum pofteriori paftioni : verbi grarii, fi ca-
piatur totum rempus , per quod aliquid non fuit.
Se poftea totum tempus, per quod ipfum eft;
dico quid in illo inflanti medio illa res ha-
bet efft , Jc cft primum inftans fui tfft. Sed fi h
contra capiatur primo tempus, per quod ali-
quid cft , Se poftea tempus , per quod ipfum non
cft, tunc illo inflanti medio illud non cft , quia
non cft dare vltimum inftans efft rei, fcd primum
inftans fui non efft.

Maniftftum autem. Hic infert corollarium ; H
cft illud, quod tempus , per quod aliquid fict>at.
Se eft faduni . non cft maius , quam tempus , per
quod fiebat tantum ; quia folum propter additio*
nem inflantis nihil cft maius.

Rationabiliter 7 aurem confiderantibiu. Hic re-
dit ad probandum , qnod neccflario inter motus
reflexos cadat quies media , Jc hoc per rationes
communes : Se Ium quinque. Secunda ibi : Simul
autem. Tertia ibi : Ampiiut autem. Quarta ibi:
Ampltuj. Quinta ibi : Amplius non. Pinna ratio,
fi inter motus reflexos non clfct quies media, fe-
qucrcrur quod motus naturalis , Jc violentus ef»
Icnt vnus motus. Confequens eft impoflibile.
Confequemia probatur : quia fi aliquid mouca-
t ut naturaliter furfuin.tunc fi rcflcdacur deor-
fum , motus ille dcorlum , cllet fibi violentui:
igitur cum ex illis fiat vnus motus , per te , fe-
quitur quod motus naturalis, Jc violentus ef-
Icm vnus , Jc habetur confequens. Secundo , fe-
queretur quod aliquid tnouctetur ex aliquo ter-
mino, in quo nou cllet. Confequens cft fallunt
de totali termino , a qno inchoatur motus. Con-
Icqucntia probatur, quia ii termino reflexionis
incipit mobile moueri nouo motu ; Jc tamen in
termino reflexionis nunquam cft mobile , nili in
potentia tantum : quia per re motus cft conti-
nuus. Tertii, 8 quia ex illis non eft vnus mo-
tus continuus , cum quorum vno flat quies to-
tius fpecici alterius i fcd motuum reflexorum
cum vno ftar quies totius fpecici alterius : ergo,
Jcc. Maior patet ; quia fi cum vno Hat quies al-
terius , non cft poifibile , quod continuentur.
Minor cft nota , quia cum motu deorfum ftar
quies ab omni motu lurfum , quemadmodum
cum albcfa&ionc Hat quies ab onini denigra-
tione. Quarta ratio 9 qui probat , quod non
poteft efle reflexio ciufdem mobilis de ge-
neratione ad corruptionem, Jc e contra; quia
fi ita cllet , tunc fcqucrctur quod idem mobile

Tm. 71.

imnmum

mia.

Tcxt.7».

Tcn. 7J*

Qusftio VIII.

465

fimul eflet , quod eft impoflibilc. Confequentia
probatur , quia quando aliquid generatur, i pfura
eil , Sc quando aliquid corrumpitur , ipfum non
cft : igitur It continui generatur Sc corrumpi-
tur/eqititur quod continuo cft ,& non eft.Quin-
ta ratio , impoflibile cft , quod motuum reflexo-
rum vltima liat vnum : igitur impoflibile cft,
quod motus reflexi ad inuicem continuentur.
Confequentia tenet per definitionem continuo-
rum, quia c orninu 4 funt , ejuorum vltima funt vnum.
Antecedens probatur ; quia non cft poftibiie,
quid idem Iit vltimum contrariorum , vt albedi-
nis, & nigredinis.

Q_v jestio VIII.

Vtrum Hcceffarib inter quofeunque motui
reflexos flt quies media ?

Ariftot. 1 1. Utt. tMf.i.crelt tmlo, tmf. 1 o.(y t!r rmf. 1 .(fr 1.
D.Thom. I quafl x.mrt.i. Scotai i.iijt.t.

DuranJu» 1 . ii fi. 3 . 1 . Cifter. <J»tfi. vnieu, artit. x.

Calai. Uk.\. it quadripartita inftir. t*f. 1 s. Rub.S. Pbjf'
tradi x. it t .met. StniC traQ. I . it Dtt vat au.6. Roccu*

*• *bf- 1 **M

' Rgvitvr qu&d fic; quia necelTariA
inter quafcunque quietes oppolitas cft

Ag motus medius : igitur inter quofeunque

motus oppolitos cft quies media. Tenet con-
fequentia per limile , Sc antecedens patet per ex-
perientiam.

Secundi arguitur per Ariftorelcm in ifto S.
tcxt.56.qui per hoc probat, quid impollibilc cft
motum rc&um efle continuum , Sc perpetuum;
quia fuper lineam redam noti poteft licti motus
continuus, Sc perpetuus, nili per reflexionem ,&
necellarii inter quofeunque motus reflexos cft
quies mcdia;tnodi illi motus non funt continui,
inter quos cft quies media.

Terrio , nili ita eflet , fequeretur quod motus
conrrarij clTent vnus morus continuus , quod cft
ftnpollibilc : Sc patet confequentia , quia cx quo
inter ipfos non cft quies media.

Quatti , fcqucreuir quid aliquid moueretur
motibus contrariis; conlcquens eft impoflibile,
vt patet 8. Phyficorum , text. 71. Confequentia
probatur j quia fi aliquid afeendat , & poftea
defccndat line quiete media, tunc in inftanti me-
dio, qua ratione afeendit, eadem ratione defeen-
dit : igitur vel vtroque motu fimul mouetur ,&
habetur propoli tum ; vel neutro,8c habetor pro-
politum, quid ibi qtilefcir.

Quinti , fequeretur quid aliquid eflet in ali-
quoloco,& non eflet in illo ; confequens impli-
cat conrradidionem. Confequentia probatur,
polito quid A moueatur de B vfquead C, &
poftea refledatur per eandem lineam ; tunequx-
ro in inftanti medio an A recedit a C, vel non?
Si non : igitur ibidem quiefeit , fic habetur pro-
pofitum : Ii lic ; igitur tunc non cft in C,quia om-
ne quod recedit ab aliquo termino, ampliis non
eft in illo , vt paret in 6. text. 44. fic tamen prius
ponebatur efle in illo ; crgo,flcc.

Sexti , omnis motus prxter circularem eft ad
quietem tanquatn ad terminum : igitur fi fiat mo-
tus furfum , fic poftea deorfum eiufdcm mobilis,
Sc per eandem lineam.fcqnitur quid furfum clfct
quies , fic habetur propoficum.

Septimo , ponatur quod A moueatur de B ,

vfque ad pundum C , fic deinde refledatur per
eandem lineam ; tunc quxro , vtrim aliquando
fuit in C, vel nunquam. Si nunquam ; etgo non
moucbaiur per totum fparium , quod cft contra
politum. Item, tunc A recedet ab aliquo termi-
no , in quo non fuit : fi aliquando , igitur in ali-

3uo tempore A fuit in C , Sc per confequens in
lo tempore A quiefeir.

Odauo, ponatur quid aliqua magnitudo , vt
D fit continua pundo C,tunc quxro vtrum A in
intermedio motuum contrariorum tangit D, vel
non ?Si fic; cum omnis tadus fit temporalis» fe-
auitur quod per rcnipus A tangit D, & per con-
/cquens.pcr tempus quiefeit in pundo C;fi nun-
quam tangit D , fcquirur quod non monebatur
per totum fpatium.quod eft contra politum.

Noni , fi aliquid fiat calidum in fumtno , Sc
poftea frigidum , tunc in inrcrmedio inter cale-
fadionem, fic frigcfadioncm,vcl ipfum erat ali-
quando fumme calidum , vel nunquam ; fi ali-
quando : igitur per tempus , fic per conlcquens,
per illud tempus mobile quicuit;fi nunquam, hoc
cft contra politum, quia alteratio ponebatur ter-
minari ad furamum calidum.

Decimi , polito quid nunquam ftet forma
ignis , nili fub calidicarc fumma ; tunc fi aliquid
calefiat ad fummum,fic poftea frigefiar fine quie-
te media , vt ponit aduerfarius ; tunc per folum
inftans durabit ille ignisjigitur cft dare vltimum
inftans rei permanentis in tjfe , quod cft impofli-
bile, vt patet 8.huius.

Oppofitum arguitur ; quia fi graue proicdum
furfum quiefccret priufquam dcfcendcrct , tunc
fequeretur quod graue quiefccret furfum non de-
tentum violenter. Secundi , quia non apparet
ratio quare magis quiefccret in vno tempore,
quam in alio ; Sc fic vel per vnum tempus qui-
cfccret , vel per quodlibct. Notandum quod *
poftibiie eft , quid fiat motus furfum , Sc poftea
deorfum fine reflexione ; vt fi fiat motus per li-
neam curuam , vt Patet de motu fagittx per ac-
rem. Alio modo fu primi afcenfus , fic poftea
dcfccnfus , per reflexionem ad angulum , Sc hoc
dupliciter : vno modo
angulus rccltitneus rcnccVendo ad angulum
acutum redi lineum, aut

(curuilincum , vel cora-
pofitum ex vna reda , Sc
^ alia curua , vel etiam ad
angulum obrufum , vel ad angulum redum , ve-
niendo per vnam lineam, Sc redeundo per aliam.

Alio modo fit reflexio ad
curuiltncus angulum redum , ita vt

mobile per eandem li-
neam redeat , per quam

^ venit ; Sc ifte motus cft

proprie cotnpofirus cx
__ duobus moribus contra-
riis , Sc dc talibus moti-
~ - bus reflexis intclligitur

quxftio.

Tunc ponuntur concfufiones. Prima conclu-
fio : Non neceflario h inter quofeunque motus
reflexos eft quies temporalis media. Probatur,
quia fi faba proliciatur furfum contra molarem
dcfccndentcm,tunc non apparet vcrifimilc.quud
faba quiefccret , priufquam dcfccndtr , quia fi
quiefccret , per tantum tempus arreftarct mola-
rem , ne defccnderet, quod videtur impolfibile.
Secundo , polito qudd Socrates moueatur ad-

N«tt • rfi at.

tejft inter
quofcuaqnt
metu, refle -

' S * i"'*’

ttm mediam.

466 Lib. VIII

uersus Occidentem in naui quiefeente , tunc in
quolibet inflanti poflibile cft Socratem delinere
moueri , Se luucm poflibile cft in quolibet in-
ftami incipere moueri i tunc ponatur quc'>din
eodem inftanti Socrates delinat moueri, fic nauis
incipiat moueri versus Orientem cum omnibus
comentis infra nauem; tunc immediate ante So-
crates mouebatur ad Occidentem, Se immediate
p6ft Socrates moucbitur ad Oticnrcra:igitur pri-
m6 mouctur vno motu , Se poftea motu contra-
rio, fine quiete media.

Tertio ponatur , qubd aliquis motor moueat
aB8reSaium cx duabus fphxris , vno motu vide-
licet ad Occidentem , deinde fiihxrx infra con-
tentx applicetur alter motor fpccialis , qui mo-
ueat ipfain motu contrario , icilicct ad Orien-
tem * & Hoc in vna hora velocius , & in alia
tardius, tunc in inftanti medio verum eft dice-
re , qubd immediate ante fphxra inferior mo-
uebatur ad Orientem , Se immediate poft mo-
uebatur ad Occidenrem ; igitur primo mouctur
vno motu, & poftea moru contrario fine quiete
media.

Quartb , fine duo corpora lumiuola , quorum
vnum veniat ab Occidente, & aliud ab Oriente}
bctranfeanr localitcriuxta fe inuiccm in Meri-
die ; tunc in inftanti , in quo eadem linea re&a
rranfir per centrum ipforum ad angulos rc&os,
verum cft dicere , qubd immediate ante ifta cor-
pora approximabantur , Se immediate poft elon-
gabantur ; ergo,&c. Item, in puixfto inter-
medio acris immediate ante intendebatur lu-
men , Se Immediate poft remittebatur ; igitur
ille aer mouctur motibus contrariis fine quiere
media.

Quintb , pofito qubd aliquid fiat calidum in
fummo, Se in eodem inftanti , in quo cft fumme
calidum , fit approximatum vnum fumme frigi-
dum : igitur in inftanti inciperet frigcficri , quia
agente approximato pallo fufficiiintcr difpofito
fit a&io ; igitur prius calefiebat , & poftea frige-
fiebat fine quiete media.

Et per idem argueretur derarefa&ione,&con-
denfatione, deaugmentatione , Se diminutionc:
quia ifta confequuntur calcfadionem , Se frige-
fa&ionem.

Sexto, ponatur qubd aliquid augeatur vfquc
ad duplum , & in eodem inftanti fit ap proxima-
rum diminuens ; tunc immediate ante augmen-
tabatur , Se immediate poft diminuebatur fine
quiere media.

SeptimiVonfirmatur idem,fupponcndo qubd
ante augmcntJtionem cft tefolutio quaiundam
partium , Se additio aliarum. Secundo , fiippo-
nitur qubd tunc fit augmentatio , quando plus
additur , quam refoluitur , Se e contra dimi-
nutio } tunc ponatur qubd in aliquo viuenrc
fiat tefolutio vniformis per diem ; tunc in pri-
ma medietate diei fit additio velocius , quam
refolutio , Se in fecunda tardius ; tunc in in-
ftanti medio verum cft , qubd immediate an-
te augmentabatur , & immediate poft dimi-
nuitur : igitur non cft quies temporalis me-
dia :& fic patet conclufio, qubd non cft nc-
ceflarib , Se e.

Sed notandum , qubd ad duas primas ratio-
nes folet refpondcri. Vnde ad primam dicitur,
qubd molaris pcllir acrem fortiter ante le , Se
ille aer pulfus arcftat fabam antequam attingat
molarem. Sed contra , quia vel impetus illius

Phylleorum

acris , quem tu dicis arcftarc fabam , cft xqub
fortis ficut impetus fabx ad moucndum futium
cum refiftcntiamcdij.vcl fortior,vcl minus for-
tis. Si fortior , igitur faciet fabam dcfccndcre,&
per conlcquens non quiefeer ibidem. Si miniis
fortis , igitur adhuc faba afeenderet furfum , Se
per confequens ille aer non arcftabit ipfam. Si
xque fortis, hoc durabit prxeise per inftans,quia
quanto plus appropinquat molaris, tantb aer plus
impellit : igitur in medio non cft quies tempo-
ralis.

Ad fecundam rationem folet refpondcri, qubd
primb Socrates mouctur per fe. Se poftea per ac-
cidens ad motum nauis } modb non eft inconue-
niens qubd inter motus contrarios,quorum vnus
fic per fc,& alrus per accidens, non fit quies me-
dia ; fed hoc eflet impoflibile de duobus moti-
bus per fe. Aliter relpondctur , qubd licet fit
poflibile Socratem delinere moueri in quocum-
que inflanti , & cum hoc poflibile fit naucra
incipere moueri in quocumque inftanti : tamen
impoflibile cft , qubd in eodem inftanti illa duo
fiant.

Contra primam folutionero arguitur : quia
quantum cft de ratione motus, idem cft iudi-
cium de motu per fe, &: moru per accidens, licet
fit differentia quantum cft ex parte moucntiuro:
igitur fi inter motus conttarios, quorum vnus
cft per fe , & alius per accidens , non fit quies
media , fcquitur qubd nec eft inter motus con-
trarios, quorum vterque cft per fe. Sccundb, •
quia ratio Ariftotdis Se quxeumque alia , qux
probaret de motu per fe , eodem modo con-
cluderet de motu pet accidens : igitur fi conce-
datur de vno , Se etiam de altero. Contra fe-
cundam folurionein arguitur} quia nulla videtur
ratio rcpugnantix:quarc non in eodem inftanti,
in quo Socrates delinit moueri , poflit nauis in-
cipere moueri , ex quo in quolibet inftanti po-
reft vtrumque fieri. Secundo probatur, variando
cafum:&: ponatur qubd nauis moneatur vnifor-
miter versus Orientem, & qubd Socrates mouea-
tur motu proprio in naui versus Occidentem
diffovmitcr , velocius tamen in prima medietate
horx rcfpcftu nauis, quam nauis moueatur , Se
tardius in alia medietate, tunc in inftanti medio
verum cft dicere, qubd immediate ante Socrates
mouebatur ad Occidentem ^ & immediate poft
mouebatur ad Orientem : igitur primb mouctur
vno motu , & poftea alio , fine quiete temporali
media.

Secunda conclufio cft ifta : Non cft nccdlc, 7.
qubd inter quofeumque motus contrarios fit K» ff "•
quies inftantanca media, fcuindiuifibilis. Pro-
batur } quia nulla eft quies in inftanti , vt pro- fitra.
baturn cft in fexto huius. Secundo , quia nihil rimfiimt-
poteft moueri in inftanti , falcem localiter } igi-
tur nec quicfccrc , quia non in alia menfura na-
ta cft fieri quies , quam motus. Tertib , quia in
nullo inftanti medio inter motus contrarios ve-
rum cft dicere, qubd mobile aliter fe habeat,
quam ante immediate fe habuit , Se quam imme-
diate poft fe habuir : igitur tunc mobile non
qutefeir. Quartb • quia quxeumque ratio pro-
baret qubd in illo inftanti fieret quics.cadcin ra-
tio probaret , qubd in quolibet inftanti motus
mobile quiefeeree : Se fic pater , qubd non cft
nccelle inter quofeumque motus contrarios dic
quietem mediam inftanrancam , vel non tempo-
ralem.

Tertia

Quxftio VIII.

467

*.

/»/«>. &
dttrfmm nt -
ttjforii tjl
JJ 1111 miiu.

tBtn mi** Tertia concludo : Inter quoflibct motus c na-
tuuMrtUitS- turalcs contrarios nccefle eft «fle quietem mc-
mimmtrf. dum. Probatur , quia omnis motus naturalis
prxter motum cali , eft ad quietem tanquam in
* “* finem : icitur fi in termino non quiefeet , fru-
ftrarctur a fuo fine. Secundi , illud quod moue-
tur naturaliter , non foliim habet inclinationem
naturalem ad mormn i fed etiam ad quietem in
termino motus ; fcd illa inclinatio naturalis in
termino morus non poteft fubit6 deperdi ; igi-
tur oportet quod fit tctnpus , priufquam poffit
fieri inclinatio ad motum contradunt , • & per
confequcns per illud tempus intermedium qui-
efcct.

Quarta conclufio : Quando aliquid mone-
tur « far funi violenter , & poftea dcfccnidit
deorfum per eandem lineam , neccflario inter
illos motus eft quies media , ni fi per obuiatio-
netn alicuius extrinfcci impediatur illa quies.
Probatur , quiatamdiuproie&um mouctur fur-
fum , quamdiu virtus moucus , quantacumquc
fit illa , excedit grauitatem naturalem proieCki,
Se cum hoc rcfiftentiam rtiedij ; fed quando im-
petus mouetis proic&um eft iqualis grauitati
naturali lapidis > tunc lapis definit moucri fur-
furn. Sed probo quod adhuc non incipi: mouc-
ri deorfum , quia nondum grauitas naturalis ob-
tinet fupra medium : igitur oportet qudd tem-
pus tranfeat , priufquam obtineat , Se per con-
fequcns in illo tempore eft quies media ; Se fic
patet , qualiter non eft nccefle inter quotcum-
que motus contrarios dic quietem mediam : ta-
incti femper inter motus naturales contrarios
rcfpcctu ciufdem mobilis oportet , quod mo-
bile quiefeae in medio, Se cum hoc inter mo-
rus , quorum vnus eft naturalis , & alter violen-
tus , ni fi per obuiationem alterius fit impedi-
mentum.

Ad rationes. Ad primam, negatur confcqucn-
tia : nec eft fimile ; quia quietes oppofitx non
poliunt fieri nifi in diucrfis locis ; fed motus pof-
iunt fieri per idem fpatium. Item , poteft dici
aliter , negando antecedens , quia fi terra nunc
quiefeat naturaliter , Se virtute Solis calefiat , Se
leue fiat ab alia parte, tunc aliud eft centrum
grauitatis, quam ante , Se prius quicfccbat terra
naturaliter, & nunc quiefeit violenter , Se tamen
non eft ibi motus intermedius. Sed quod nunc
quiefeit , patet : quia leuitas inducta non fufli-
cit monere terram localiter propter rcfiftentiam
medij rircundanris.

Ad fccundam.dico quod Ariftoteles intclligit,
quod inter quofeumque motus naturales con-
trarios eft quies media ; Se hoc fufficit ad inten-
tionem fuam , quia fi omnis motus cllct conti-
nuus, &: perpetuus , oporteret quod ille motus
eilct naturalis.

Ad tertiam , negamr confequcntia ; quia fi
ignis , Se aqua fint inuiccm immediati , non
propter hoc oportet quod fini communita etiam
de motu : igitur illi motus funt contigui, vel *vr-
.««•/r, vt vocat eos Commentator.

Ad quartam , negatur confequcntia.- Ad pro-
bationem , diceretur' quod mobile moneretur
vno motu compofito ex motu furfum , & motu
deorfum. Aliter dicitur, qudd non mouctur, nec
etiam quiefeit , fcd immediate poft monebitur:
Se videatur plenius ifta folurio in vna qua: Ilione
foper j.quxft.f.

Ad quintam , negatur confequcntia. Ad pro-

bationem , dico quid mobile non eft in termi-
no reflexionis , nifi per fotum inflans : & fup-
pofiro quod non concedantur inflantia cflcitunc
dicitur , quod mobile non eft in a&u in termino
reflexioni/, fcd in porentia tantum. Vel fecun-
dum alium modum loquendi dicitur , quod mo-
bile eft in termino reflexionis in aliquo tempo-
re, & in nullo toto tempore , quemadmodum di-
cimus, quid fphxra tangit partem plani , Se nul-
lam totam partem.

Ad fextam , omnis morus, Sec. verum eft, fcd
tamen poteft impediri ab alia quiere. Ad fepti-
num , dico quid A aliquando eft in £, non ra-
meo in tempore , fcd in inflanti. Similiter dici-
tur ad o&auam , quod in inflanti tangit D , &
non in tempore. Idem ad nonam , quod prx-
cisi per inflans illud mobile eft lumine cali-
dum. Ad decimam , negatur fuppofitom : quia,
vr patuit fuper primum, res naturalis poteft con-
feruari fub difpofitionr peiori , quam fit fub qua
generatur. Vel ad pcnuitiinas tres dicitur ficuc
ad quintam.

ANNOTATIONES

a VT Otandum qmd pofpblte rjl , Scc. Nora prl-

1^1 mi , quid Ariftoteles probat vnumef-
fc primum motum conrinutim , Se perpetuum,
ipsumque circularem : quia inter motus contra-
rios debet iiuerccdcrc quies ; qua occafione prx-
fens excieatur quadi io ; cuius lenftis eft, quando,
verbi gratia, lapis furfum afeendit , Se iterum
deorfum dclcendir , deturne quies in lapide in-
rer illos duos motus contrarios , quibus aliquod
vnum mouctur mobile.

Nota fecundo , quod huiufmodi duo morus
contrarij multipliciter fc habere poflunt : aut
enim funt naturales ambo j aut vnus eft natura-
lis,& alter violentus.

b Non rtciejftrio inter ejuofunejne motui , Scc.
Nota , quod li motus naturales fint a diucrfis
caulis natur j| ibus , non eft nccefle quod inter
illos intercedat quies. Probatur , quia motus in
cipit per vltiimim fui non ejfe , Se definit per pri-
mum fui non ejfe : ergo in eodem inflanti poteft
vnus motus ab vna virtute delinere , Se alia vir-
rus molina in eodem inflanti incipere alium mo-
tum; quod inflans erit vlrimum non ejfe motus,
quiincipir. Se primum non ejfe motus , qui defi-
nit : ira vt fit verum dicere, nunc non eft motus,
calefactionis , verbi grarii , Se immediate ante
hoc erat :Se in eodem inflanti fit vcrtnn dicere,
nunccftjmotus frigcfaCfcionis, Se immediate pilfc
hoc erit : fed hoc dato., nulla intercedit quies
inter calefactionem , Se frigefactionem : ergo
inter inorus contrarios naturales & diucrfis cau-
lis naturalibus procedentes non eft nccefle quod
intercedar quies. Deinde motus augmentatio-
nis eft vnus & continuus ; modi in augincn-
ratione funt plurcs alrerationes contrarix : nam
antequam augeatur vineus , feu animal , de-
coquitur Se digerirur cibus , feu alimentum,
& vertitur in chylum ; Se deinde 111 maftitm
fanguinariam ; hxc autem omnia habent qua-
litates contrarias : ergo fiunt per contrarias al-
tcrationes ; tunc fic : augmentatio eft nTorus
continuus : ergo& illx alterationcs continuan-
tur , Se per confequcns nulla eft quies inter
illas.

e Inter quoji ibet mottu naturales contraria , Scc.

Nota,

Qnemtdi in .
tirmtim tS-
iran*s ni fit
otc*£t mt-
Jinrt fUietf.

468 Lib.VIII.

Nora , quod quando illi duo motus naturales
funt ab vnacaufa naturali, vt in motu dilata-
tionis , Sc comprcflionis cordis contingit , Sc
etiam in motu afpirationis Sc rclpirationis in
pulmone , inter tales motus nccefle cft interce-
dat quies , quia vna , Sc eadem natura non po-
reft in eodem inftanri in contraria mouerc , Sc
fic cor , Sc pulmo neceUario quiefcit inter Kos
duos motus.

Nora fecundi , quod quando illi duo mo-
tus fle fe habent » qu&d vnus cft violentus , &
alter na ruralis , ita tamen quod violentus cft
prior, Sc naturalis pofterior ; vt quando lapis
furfum proiicituc , Sc dcorfum delcendic , in-
ter tales morus necelle eft intercedat quies me-
dia , quia natura non poteft prxbcre vim ad
motum deorfum , ni(i finita virtute , qua la-
pis afccndcbat , atque ita debet mediare quies.
Nam motus violentus fit dum impetus exter-
nus cft maior interno : naturalis autem fequi-
tur, quando impetus incernus vincit externum:
non poteft autem internus impetus fieri maior
externo, quin fiat aequalis , Sc aequalis non po-
teft elle nifi res quielcat ; atque adeo quando
primus morus cft violemus , Sc fecundus natu-
ralis , qui folum fit virtute propria , inter tales
motus contrarios necelle cft , quod quies inter-
cedat.

Nota tertio , quod fi illi motus fint violenti,
vt fi pila rnifla ad parietem , a quo rencrculla rc-
uertatur ad proficientem : vel fi duo ludant pila,
non cft necclTc in his motibus intercedat quies:
quia fi agens violentum fit efficax & magne vir-
tutis , poteft in eodem iuftanri , quo tangit pi-
lam , facere , vt incipiat inoueti i ficut diceba-
mus , quando magnum pondus lapidi afccndcn-
ti occurrebat : fi vero agens non fit efficax , fcd
fit talis natura: Sc debilitaris , quod non poflit
continuare motum : tunc erit quies inter hos
duos motus violentos , vt fi pila percuteret
lanam.

II. d Qtumdo aliquid mutetur furfum violenter , Scc.
Nota , quod fi illorum motuum vnus fit natu-
ralis , Sc alter violentus , Sc prior cft natura-
lis , vt quando pila cadit dcorfum , & refilit
furfum , vel fi prior eft violentus , Sc naturalis,
pofterior excitatura magna Sc forti virtute, ma-
gis quam cius natura requirebat : vt fi lapis fur-
fum afccndens violenter deprimatur a magna
virtute , Sc mole , inter huiufmodi motus non
oportet vt intercedat quies ; quia vel ille la-
pis , quando illi occurrit magnum illud pondus,
quicfcitjvel non : fi non, habeo intentum : fi fic;
ergo etiam illud magnum pondus quiefcit per
tempus ; lioc autem cft contra rationcm,& expe-
rientiam. Minor probatur , quia fi lapis paruus
quiefcit , quando tangitur a magno : ergo et-
iam magnus quiefcit : namqux fe tangunt ha-
bent vicinia fimul : ergo , vel fimul quicfcunr,
vel fimul monentur. Sed non eft dicendum ma-
gnam molem detineri a paruo lapide : ergo
dicendum quod fimul mouentur , atque adeo
in lapide paruo furfum afccndentc , deorsum-
que fic defccndcnte , non cft necelle intercedat
quies.

Er fi contra hxc dicatur , impoffibile cft
aliquid moucri , quin prius quiclcai in termi-
no a quo ; ergo quando aliquid moucttir ex ca-
lido in frigidum , & iterum regreditur a fri-
gido in calidum , ficut prius quiefcit in cali-

Phyficorum

do antequam moueatur ad frigidum , ita prius
quiefeet in frigido , antequam moueatur ad ca-
lidum : quia alias idem fimul moueretur mori-
bus conrrariis, quod implicat. Confequenriapa-
tet , quia quando aliquid mouccur ex calido in
frigidum , & regreditur ex frigido in calidum:
vel calefit quando frigefic , vel poftea : fi poftea,
habeo intenturo , quod intercedat quies inter
motus contrarios : fi autem quando frigefit , ca-
lefit ; ergo mouctur fimul ad calorem , Sc frigi-
ditatem.

Ad hoc , nego antecedens ; non enim eft fem- 1 >•
per necelle , quid id quod mouetur , quiefeat
fub termino /1 quo , vc de lapide depreflo ab alio
maiori pater. Et ad probationem dico quod il-
li duo motus non funt fimul , fcd funt interru-
pti per inftans, quod cft finis vnius , & princi-
pium alterius ; vt quando aliquid generaturprx-
cedente corruptione , non funt fimul genitum,

Sc corruptum, fcd inftans noneffe vnius eft in-
ftans ejjc alrcrius , Sc in illo inflanti fit interru-
ptio.

Et -fi contra dicatur , nihil quod genera-
tur, aut mouctur , intendit illam formain , vel
terminum , vt in vno inflanti duret in il-
la ; ergo debet cfTe per aliquod rempus , Sc
per confequcns erit quies. Dico antecedens cf-
fc verum in hoc fenfu , quoJ narura fecun-
dum fe non intendit formam , vt tantum per
inftans in illa quiefeat. Poteft tamen aliquod
agens cllc tantx virtutis , vt pellat mobi-
le in eodem inflanti , quo attingit virtutem,
vt patet in paruo lapide deprefio a magno ca-
dente.

Et fi iterum dicatur , morus contrarij ha-
bent terminos contrarios : ergo non poilunc
cllc continui , atque adeo nccclTarid inter il-
los intercedit quies. Dico verum elle , quod
duo morus contrarij de fc non funt continui,
pullum tamen continuari in vno inftanri,
quod fit primum non tjfe prxcedcntis , Sc vl-
timnm non effe fcqnentis ; Sc fic non dabitut
quies.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVi autem 1 fuper circularem fit. Hoc cft
quartum caput huius tra&atus , in quo
oftendit , quod nihil prohibet morum circula-
rem cire vnum , Sc perpetuum. Et prim6 pro-
bat fuam conclufionem. Secundi) infert quaf-
dam alias conclufioncs , ibi , Qtur. re neque. Pri-
mam conclufionem probat duabus rationibus.
Secunda ibi , Et qui in circulo. Prima condufio
cft , quod nihil prohibet motum circularem elle
cominuum,& perpetuum. Probatur, quia illum
motum nihil prohibet elle perpetuum , qui eft
ab eodem in idem fine reflexione ; fcd motus
circularis cft ab eodem in idem fine reflexione:
ergo , Scc. Maior patet , quia cx quo non eft ibi
reflexio , non cft ibi contrarictas , Sc oppofitkfc
ratione cuius fiat inrerruprio morus per quie-
tem : Sc minor cft nota ex quidnominii motus cif-
cu laris.

Et qui in circulo. Secunda ratio : Illum m>a-
tum nihil prohibet cfle conrinuum , Sc perpe-
tuum , fecundum quem mobile poteft cfle plu-
ries in eodem fitu fine quiere » fcd fic cft de
moru circulari ; ergo, Scc. Maior eft nora;

quia

uamt>
Uni f*

tfl liti

eW

Qusftio

quia qua ratione poteft mobile reuerti mul-
toties ad idem pup&um , eadem ratione infi-
.«ities.

Quare nejue fi in ft mi circule. Hic infert quaf-
dain alias conclufioneS;& funt tres. Secunda ibi:
Mtoiftilumeft autem. Tertia ibi : Manifeflum eft
igitur. Secunda concludo eft ifta: In fcmicirculo
non poteft fieri motus continuus , Sc perpetuus:
quia in femicirculo non eft idem punflus , qui
copulet ad inuicem medium, & finem; igitur
In fcmicirculo non poteft fieri motus fine re-
flexione , & per confcqucns , nec fine quiete
media.

I f. Mtni/efhsm i tutem , &c. Tertia conclufio;
Tat. 7j. Nullum motum alium It motu locali , con-
tingit cfTe continuum , Sc perpetuum. Proba-
tur , quia nunquam alius motus poteft mo-
uere mobile fine reflexione , vV patuit prius;
modd non poteft die reflexio fine quiete
media.

Adtnifefiumeft igitur. Quarta conclufio : Ma-'
Ic pofucrunt antiqui Philofophi dicentes om-
nia moneri continue. Primd , quia manifc-
ftutn eft , quod non omnia moucnrur conti-
•nuc circularicer , Sc tamen non eft poflibi-
le aliquem morum eflefemper , Sc continuum,
hifi circulalem. Sccundd , quia dicentes om-
nia femper moucri , intendebant de motibus
generationis , Sc corruptionis , Sc cum hoc
alterationis : modo probatum cft.qudd nihil
contingtc moucri perpetuo , Sc continue , tali
motu.

EXPOSITIO TEXTVS.

Tcit. 7*. i tutem Itticnum. Hoc eft quinrum ca-

*t>t- t«ea- pitulum huius tranatus, in quo Ariftoteles

lu eimUris oftendit , qudd motus localis, & circularis eft
tutuum*1 Pr'mus motuum ; & eft conclufio principalis
capituli , qux probatur fic : Inter omnia genera
motuum localis eft primus : igitur fimplicirer
loquendo motus localis circularis eft primus
tnotus. Huius rationis probat minorem. Sc-
cundd , maiorem ibi : Quod tutem et. Probatur
primd , qudd inter motus locales motus circu-
laris eft primus : quia omnis motus localis eft
reftus , vel circularis , vel miftus ; fcd omni mo-
tu mifto , vel redo motus circularis eft prior:
igitur motus circularis eft primus. Maror pater
tx prime Cteli ; Sc minorem probae primi de mo-
' tu mifto. Secundi de moru redo , ibi : 7 \e&t tu-
tem. Primi igiiur probat , quid motus circularis
eft prior motu compofito per hoc , quid fimpli-
cia funt priora compofitis.

Retia autem. Hic probat quod morus circula-
ris eft prior quam rc&us , Sc hoc quinque ratio-
nibus. Secunda ibi: Amplius met m prior. Tertia
jbi : Rationalrilittr tutem. Quarta ibi : Accidit
tutem. Quinta ibi : Amplius tutem. Prima ratio
eft ifta: Ille motus eft prior , qui eft perfeftior
flefimplicior; fed motus circularis eft perfedior,
Sc fimplicior moru' redto : ergo , &c. Maior pa-
ler ; quia in ordine entium fimpliciora funt
priora aliis , vt Deus Sc Intelligemic. Et mi-
nor apparer : quia motus circularis eft fimpli-
cior , co quod regularior. Item , quia eft (im-
plicioris mobilis , fcilicct corporis cccleftis.
Itcin , quia eft i fimpliciori motore • fcilicct
ab Intrlligentia. Item, quia in motu circulari
nondiftinguirur principium .medium , Sc finis,
Scoti eper. Tem. //.

VIII. 469

Sc quia motus circularis eft perpetuus , Sc reftus
non.

Amplius motor prine. Secunda ratio:Cxtcris pa-
ribus perpetuum eft prius corruptibili;fed motus
circularis eft perpetuus, & motus rc&us non:
crgo,&c.

Rationabiliter 1 tutem. Tertia ratio : Ille mo-
rus eft fimplicitcr , Sc per confcqucns prior , qui
eft perpetuus Sc alter non ; fed motus circula-
ris eft huiufmodi. Quod probatur , quia in mo-
tu circulari non diftinguuntur principium , me-
dium, & finis: igitur motus circularis eft per-
petuus. Confequentia tenet , quia ex quo vbi-
quceft principium morus, nullibi terminatur;
Sc ex quo vbique eft finis , nullibi incipit , Sc ex
quo vbique eft medium, nullibi incipit , nec de-
finit , Sc per confequcns eft perpetuus. Et ante-
cedens apparet ; quia in circulo vbique poteft
lignari principium , medium , Sc finis : Sc caufa
huius eft; nam omnia ifta attribuuntur centro;
nam centrum eft medium circuli , nec penes di-
ftantiara centri ad circumferentiam attenditur
circuli magnitudo ; modo motus circularis non
eft a centro , nec ad centrum , fed circa centrum:
igitur in ipfo non eft principium, medium, neque
finis.

Accidit tutem. Quarta ratio : In illis , qux
funt meufurabilia , idem eft primum , Sc mcnfu-
ra ; fcd motus circularis eft roenfura aliorum;
ergo, Scc. Maior eft nota , quia rationabile
eft , quid in vnoquoque genere primum fir me-
trum, Sc menfura aliorum illius generis. Minor
pater 4. huiue , vbi dicebatur quid tempus eft
motus ciicularis , vel confcqucns motum circu-
larem.

Amplius tutem. Quinta ratio:Regulare eft prius
irregulari ; fcd motus circulans eft regularis: igi-
iur motus circulatis eft primus morus. Maior pa-
tet , quia regulare eft fimplicius irregulari ; & et-
iam , quia irregulare componitur ex regulari , Sc
fimplicia componentia funt priora compofitis:
& minor eft nota , quia alij motus i circulari
funt difformesin velocitate , vt motus grauium,
Sc leuium , funt velociores in fine,quam in prin-
cipio.

Quod } tutem et. Oftendit qubd inter genera
motuum motus localis eft primus : Sc primd
oftendit hoc ex opinionibus antiquorum. Se-
cundo , ex communi modo loquendi. Secundum
ibi : Et proprie tutem. Primd dicit , qudd mo-
tus localis eft primus motuum ; Sc hoc rcftan-
rur omnes antiqui, qui determinarunt de mo-
ta; Sc hoc patet induceudoin quinque opinio-
nibus. Prima fuit Empedoclis , qui pofuit prima
mouentia cfte litem ,Sc amicitiam , quorum pri-
mos motus dicebat efte congregationem ,& fe-
gregntionem. Secunda opinio fuit Anaxagorx,
qui pofuit primum mouens efte intelltdhim,
quem dicebat mouerc congregando , Sc di (gre-
gando : modo fi congregatio , Sc difgregatio fine
primi motus , cum illi fint motas locales , fe-
quitur quod motus localis fit primus motuum.
Tertia opinio fuit Democriti , qui ponebar
entia fieri ,.corrumpi , Sc alterari per motum lo-
calem corporum aromalium, qux dicebar reci-
pi in vacuiratibus indufis inter alia corpora;
modd fi itafit.fequiturpropofitum. Quarta opi-
nio fuic quorundam aliorum , qui pofucrunt
entia fieri : & corrumpi raritate , & denfirato;
Sc dicebant raritatem fieri per fegregationem,
Rr Sc

Texc.77.

Vide eenttsu
Jith» mm
Zimoro,

*7*

18.

Texi.78.

jr

19-

Text.7*.

2 0.

470 Lib.V III. Phylleorum

fle dcnfitatctn per congregationem : modo fegre-
gatioflc congregatio fune motus locales : igitur
fi idi funt primi , vt idi dicebant , fequitur quod
motus localis ed primus. Quinta opinio fuit
Platonis , qui pofuit primum mouens elfe ani-
mam mouentein fcimodd anima prxeipue mouet
fe localiter, quod non effet nili motus localis cf-
fet primus.

Et proprie tutem. Hic probat idem , fcilicec
quod motus localis ed primus, ex communi mo-
do loquendi ; quia ille morus eil primus , fecun-
dam quem fi mobile moucatur, dicimus ipfum
moueri , fle d quo li quiefeat , dicimus ipfum
auicfccre , dato quod moueatur aliis motibus;
led lic cd de motu locali, quia fi aliquid mo-
ueatur localiter , dicimus qudd ipfum moue-
tur ; & fi non mouearur localiter , dicimus
ipfum quiefccre , dato quod alteretur , vel di-
minuatur, & tunc recapitulat, fle patet in lit-
tera.

EXPOSITIO TEXTVS.

f^od autem 1 hoc necefe eft. Ide ed quartus
V^iradatus huius oltaui , in quo Philofo-
phus determinat de infinitate , fle perpetuitate
primi motoris : fle diuiditur in quatuor capitu-
la. In pritno odendit qudd virtus finita non po-
ted mouerc per tempus infinitum. In lecundo
odendit , quod in magnitudine finita non ed
virtus infinita. In tertio odendit ,qubd primus
motor ed infinitus : fle in quarto odendit
quod primus motor ed indiuifibilis. Secundum
ibi : Q uod autem omnino. Tertium ibi : De his au-
tem. Quartum ibi : Determinatis autem. Primum
caput diuiditur : quia przmittit intentum hu-
ius tra&atus , prxeipue vltimi capituli. Se-
cund6 proponit conclufionem principalem hu-
ius capitis. Et tertio eam probat : fecunda ibi:
Horum autem. Tertia ibi : Tria enim funt. Pri-
md dicit , qudd nunc mondrandum ed , quod
recede ed hoc , fcilicet primum motorem cf-
fcindiuifibilem, fle nullam habere magnitudi-
nem.

Horum autem. Hic probat principalem con-
clufionem capituli , fcilicet qudd impoflibile
ed , quod viteus finita rnoueat per tempus infini-
tum.

Tria enim funt. Hic probat di&am conclufio-
nem : & primo przmittit quafdam fuppofitio-
ncs. Secundi format rationem, ibi ‘.Quare omne.
Prima fuppofitio cd ida, quod cum ad motum
requirantur tria , fcilicec mouens , mobile, fle
tempus , ponatur quod A fit mouens finitum,
fle B fit mobile , quod mouctur , 6c etiam in in-
finitum: quia dicit Commentator quid fequi-
tur , fi mouens cd finitum, quod mobile ed fi-
nitum ; aliter enim potentiam motoris excede-
ret potentia moti , quod cd falfum ; fle fit C
tempus infinitum. Secunda fuppofitio ed , quod
ex quo A mouet B , aliqua pars ipfius A, vt pu-
ta D, poted monere aliquam partem mobilis,
quz fit E. Et ex ida luppontionc fequitur,
quid D moucbit £ , in minori tempore quim
fit C ; & fit illud tempus minus-f. Quid fequa-
tur patet: quia fignato aliquo pun&o fpatij per-
tranfeundi , illud minori tempore pertranfitur
a parte mobilis , quam i toto mobili. Tertia
fuppofitio , quid illud tempus F, quod ed mi-
nus tempore C, cd infinitum; quia omne mi-

nus aliquo cd finitum. Tertia fuppofitio , quid
refccando ab A continue partes zquales ipfi Z),
tandem ipfum. A confumetur. Item per rcfcca-
rionem partium xqualium ipfi £, tandem refeca-
bitur cotum C , fed per refecationem partium
zqualium ipfi f, a tempore C nunquam tcfccabi-
tut totum C,quia nunquam per ablationem finiti
confumetur infinitum.

Quare omne. Hic a ex di&is probat conclufio-
nem prius politam : quia D mouet partem mo-
bilis , fcilicct£, in tempore finito, fcilicet figi-
tur vna alia pars motoris zqualisipfi D.moue-
bit partem mobilis xqualem ipfi £ in tempore
zquali ipfi F; igitur cum per fuppofitionem hu-
iufmodi partes debeant refecati , tam motor
qu^m mobile, fequitur quod totus motor mo-
uct totum mobile in tempore finito : quia in
tempore multfplici ad ipfutn F , quod cd fi-
nitum : igitur virtus finita non poted moue-
rc per tempus infiuitum ; quod erat proban-
dum.

ANNO TAT IONES.

X ditiis probat conclufionem. Nota , quid- n,
vis huius rationis dat in hoc , quid cum
quxlibct pars ipfius A zqualis ipfi B rooueac
partem zqualcm ipfiC, in tempore finito, fle
illx partes fint finitx , fequitur quid totam
tempus in quo A mouet totum D,ed finitum;
refultac enim ex partibus , in quibus partes
moucbunr partes ; quz quidem tempora funt fi-
nita magnitudine , fle multitudine ; quare opor-
tet effe finitum , atque adeo impoflibile ed mo-
uens finitum mouerc per tempus infinitum. Vel
ftc : detur A mouens virtutis finitx , vetbi gra-
tia , vt quatuor , quod moueac B , mobile qua-
trupcdalc , per C tempus infinitum , fit D pars
ijrfius D virtutis vt vnum , quxmoueac E ,qux
Iit quarta pars ipfius B in tempore F , quod
ed minus quam C, quia totum mobile maiori
tempore indiget , quam minus : tempus ergo
F in quod mouet C , necedc ed vt fit finitum,
cum fit pars totius C.crgo pars duplo maior
quim D moucbit partem mobilis duplo maiorem
quiim £ , in duplo maiori tempore quim F , fle
pars tripla pattem triplam in triplo maiori tem-
pore:crgo tota virtus^ moucbit totum £ in tem-
pore quadruplo ad F,quod ctit finitum : quia ex-
cedit £ proportione finita: & hoccd quod vult
dicere Scotus in illis verbis , fequitur qudd totus
motor mouet totum mobile in tempore finito,
quia in tempore multiplici ad ipfum F, quod
ed finiti ; quz verba placuit explicare , quia
in textu funt corrupta , nec faciunt aliquem
fenfum.

EXPOSITIO TEXTVS.

Qf^od autem 1 omnino non contingit.. Hoccd In-
fecundum caput huius traftatus , in quo Ton*0,
Atidotelcs odendit qudd in magnitudine finita
non poted ede virtus infinita : fle diuiditur,
quia ptitno facit hoc. Secundi odendit, quid
nece contra, fcilicec virtus finita poted ede in
magnitudine infinita. Secunda ibi : Neque igi-
tur. Irem , primd proponit conclufionem. Se-
cundi przmittit fuppoficioncs. Et tertid pro-
bat. Secunda ibi : Sit enim maior. Tertia ibi:

Si enim. Conclufio quam proponit cd ida : In

magni

Qusftio VIII. 471

Miofini-

I» monitu- magnitudine finita non poteft elfe virtus infi-
hira.

***“& Sit enim maior. Hic pt xcnittit fuppofitiones.
Prima eft , quod fempcr maior potentia mouet
idem, vel xqualc mobile in tninori tempore i Ac
hoc eft pro tanto , quia maior potentia moocc
velocius. Secunda fuppoiitio eft , quod potentia
infimtacft maior , quam potentia finita. Tertia
fuppofitio eft , qubd omnis motus eft in tempo-
re . & non contingit aliquem motum cfTc min-
itanti.

Si tnim. Hic format rationcm:quia fi in mag-
nitudine finita cfler virtus infinita , fcquetc-
tur quod potentia finita , Ac infinita moucrent
idem mobile xque velociter. Confequcns eft
falfum , quia maior potentia mouet velocius,
quam minor ; modb potentia ii. finita maior eft
quam finita. Confcqucntia probatur , quia funi-
pto aliquo mobili , quod mouetur a potentia
infinita, quod quidem mobile poteft et iam rao-
ucri a finita , licet tardius ; tunc vterque motus
fit in tempore per tertiam fuppofitionem ; fit
igitut quod motus fa&as a potentia finita fit
in centuplo tardior, deinde fumatur alia po-
tentia finita in centuplo maior quam illa po-
tentia data , fequicur quod illa in centuplo ve-
locius mouebir , & per confequrns , xque ve-
lociter, ficuc illa potentia finita aliter formrtar;
ratio fic ; li in magnitudine finica e liet virtus in-
finita , fequcrerur qubd ipfa moucret fubitu:
quod eft contra tertiam foppofitionem. Confe-
quentia probatur, quia moucret vitra omiicm
proportionem velocius , quam aliqua potentia
finita.

Neque x igitur. Hic probat fecundam conclu-
fionem : & primo proponit conclufionem. Se-
cundo, prxmittic fuppofitiones : & tertib for-
mat rationem. Secunda ibi : Sed tamen. Tertia
ibi : in/init a ergo. Proponit igitur , quod non eft
poffibilc , qubd potentia finita fit in magnitudi-
ne infinita, extcnfa fciiicet per totam magnitu-
dinem-, & liccr ifta conclufio fit nota , eo quod
nulla eft magnitudo infinita;attamon Ariftotcics
incendit iplam probace,dato qubd clfcc magnitu-
do infinita.

Sed tamen. Hic prxmittic fuppofitiones. Pri-
ma eft , qubd licet quandoque in minori mag-
nitudine fit inaior virtus ; vc in modico plmn-
bo maior grauitas, quam in magno ligno: at-
tamen fumptis corporibus eiufdcm rationis.
Ac omnino fimilibas , prxtetquam in magni-
tudine, fcrnper in maiori corpote eft maior vir-
tus. Secunda fuppofitio eft , qubd magnitu-
do finita fic A,B t cuius accipiatur vna pars,
fciiicet B , qux lufticit monere inobile /) in
tempore £,F. Tertia fuppofitio , qubd fi de
magnitudine A, BtC , accipiam partem du-
plam ad partem B , C , ipfa movebit in me-
dietate in minori tempore, quam factat pars
B , C,Ac fic illud tempus minus F, (i : & fi
accipiam partem triplam , tempus etiam in
eripio minus , Ac fic femper augmentando
partem B , C , diminuitur ptopottionalttcr tem-
pus £,F.

Infinita ergo. Hic format duas rationes. Secun-
dam , ibi : Eft autem. Prima ratio eft ad pro-
bandum , quod potentia magnitudinis A, B, C ,
eft infinita ; quia illa potentia eft infinita , qux
mouet idem mobile, vel xquale velocius ,quam
aliqua potentia finita i fed poteutia magnitu-
Scoti tptr. Tam. / /.

Text.Si.

M-

dinis A,B, C,eft huiufmodi ; ergo , Acc. Ma-
ior patet , quia fi eftet finita , iam inourrct velo-
cius , quam mouerec , quod implicat : Ac mi-
nor patet quia omnis potentia finita , qux mo-
ucret mobile D , haberet aliquam proportio-
nem certam ad partem B , C : fed potentia mag-
nitudinis A, B % C , ad partem B , C * fini-
tam , nullam haberet proportionem , immb »p-
fam in infinitum excederet ; igitur inoucrec
mobile D velocius , quam aliqua potentia fi-
nita.

Eft j amem. Secunda ratio eft : quia tunc fc-
queretur , quod vinus magnitudinis finitx > &
vinus magnitudinis infinitx moucrent xque
velociter , quod impoffibile. Et confequcn-
ria pater : quia fi magnitudinis infinitx po-
tentia fit finita , ipfa mouebit in aliquo cer-
to tempore dato , Ac virtus magnitudinis fini-
tx in aiio.ltcbc minori. Deinde accipiatur alia
virtus magnitudinis finitx , in eadem proportio-
ne,in qua tempus fe habet ad tempus, Ac fcquitur
propofitum , fciiicet quod virtus magnitudinis
finiix.Ac vinus magnitudinis infinitx moucbunc
xque velociter.

EXPOSITIO TEXTVS.

DE bie 1 autem. Hoc eft tenium capitulum
huius rra&atus.inquo Philofoplius often-
dic , quod primus motor mouet tempore infini-
to : Ac diuiditur ; quia primo mouet quandam
dubitationem dc motu proiectoium. Secundi
fcquitur principale intentum , ibi : Quoniam au-
tem. hem , primo mouet dubitationem. Se-
cundi remouet cauillofam rcfponfioncm. Ter-
tii ponit folurionem , quam credit veram.
Quarto concludit corollarium : Ac quinri re-
fponfionetn aliam cauillofam remouet. Secun-
da ibi : Si autem. Tertia ibi : Ntcejfe eft. Quar-
ta ibi : Htc quidem. Quinta ibi : ImpoffibiU au-
tem. Dubitatio quam mouet , eft ifta: ex quo
omne, quod mouetur , mouetur ab alio , Ac iti fl-
uens debet tangere motum. Vnde dubium eft i
quo mouetur ptoie&um poft fepautionem i
projiciente.

Si autem. Remouet quandam cauillofam re-
fponfionem. Vnde quidam dixerunt , quod pro-
ic&urn mouetur ab acre ; quia proiicicns pri-
mum , vna cum hoc, qu6d pellit proic&om, pel-
lit acrem ; Ac ille aer pulfus mouet proiefturo; fed
ifta folutio non valet : quia eadem difficultas re-
flat de acre , a quo mouetur poft feparationem i
proliciente.

Necejfi autem. Hic ponit folutionem, quam
credit elfe veram .dicens , qubd ptoic&um poft
feparationem a projiciente mouetur a medio , Ac
hoc per iftum modum , qubd proiicicns cum
pellit proieftum , fimul pellit Ac acrem , cui
imprimit quandam virtutem motiuam proiofti;
Ac fic ille aer inoucc alium acrem , Ac ille alter
alium , Ac fic continue , donec grauitas natu-
ralis proie&afic potent ior ad moucndum deor-
fum , quam virtus motioa acris ad aliter mouen-
dum:Ac fic poteft hic afliguari prima conclufio,
qubd non eft idem aer mouens proie&um a prin-
cipio motus vfque ad finem. Er patet conclufio,
quiaalicer non poteft faluari a quo mouetur pro-
ie&um.

Htc quidem. Hic infert corollarium, qubd mo-
tus pcoiefti non eft vnus : quia ad vnitatein
R r 1 motus

Lib.V III. Phyficorum

motuv requiritur vnitas motoris i modo in motu
protectorum motor e(t continui altus , Sc alius,
quia continue alter & alter aer mouet.

Impajftbile Mttem. Hic rcmouet aliain cauilla-
tionem. Vhdc aliqui dixerunt , qu&d proic&um
mouet ur per antipcnftafiti , fcilicet quando pro-
iedtum pellitur a proliciente in acre , vel aqua;
tunc aer , vel aqua infequitur ira impetu i fe ne
fiat vacuum , quod mouet ptoie&um. Illud non
valet : quia tunc moto vno ad vnam partem, mo-
uerentut omnia • qux funt in mundo ad eandem
partem! quia quodiibet infequeretur aliud pro-
pter naturalem inclinationem ad repellendum
vacuum.

Quoniam x autem. Hic ortendir principale pro-
poiitum : & primd oitendit , quod primum mo-
uens vnum.dC idem exiftens mouet femper. Se-
cundo , quod primum moucns eft immobile.
Tertii , quid primum moucns eft in circumfe-
rentia primi mobilis. Et quarti regreditur ad
hoc quid primum moucns ell immobile. Secun-
dum ibi : Monent nutem. Tertium ibi ; Neceffo
tfi. Quartum ibi : Habet autem. Tertia conclu-
Trimum mt- fio eft ifta : Primum monens vnum , fit idem exi-
umt .xnum ftcns moucl femper , quia primus motus eft
vnus * conr'nuus • & perpetuus: igitur primus
motor vnus . Sc idem exiftens mouet femper.
Confcquentiatenet propter duo. Primi , quia in
quinto hniut, dicebatur , quid ad vnirarem motus
requiritur vnitas motoris. Sccundi.quu in parte
prxcedenti dicebatut , quid motus proiCctf non
eft vnus propter hoc, quod non eft ab codcrn mo-
torc.fcd ditierfis.

Trimum mo- Monent autem. Ponit quartam conclufio-
tum tfl iot- nf m . pfiiftum moucns eft immobile. Probatur
_ dupliciter. Primi fi mouererur , tunc moue-
tur ab alio ; confcquens eft fallum , quia tunc
illud aliud potius eflcc primus motor , quam
Vii* ZimtrM j||c. Sccundd fi rnouerctut , tunc fcqueretur
ntah.ltt.m. ag non fcmper proucnitct fimi-

'4' lis motus ; modi hoc eft fallum ; quia mo-
tus eius eft regularis vnus . Sc continuus. Et
patet confcqucntia , quia primus motor fi mo-
- ueretur , aliter fe haberet quam prius , & per
confcquens alttcr mouerct , quini ante mo-
ucbat.

Neceffe $ igitur. Quinta conclufio : Primum
Tejrr.lt. mouens eft circumferentia primi mobilis , quia
primum mouens oportet poni vbi eft velo-
cior motus ; fed in circumferentia primi mo-
bilis * eft velocior motus : ergo . Scc. Maior
paret , quia proxima mouenri recipiunt fortius
cius influentiam : Sc minor eft nora.quia circum-
ferentia primi mobilis maiorem lineam dc-
feribir.

Tert.ttf. Habet 4 autem. Hic regreditur ad quarram
conclufioncm . fic mouet dubitationem , an ali-
quod motum poflit mouere continue? & dicit
quod non, vt prius ; Sc ideo cum morus pri-
mus fit regularis , vnus fic continuus , opor-
tet qu6d primus motor fit vnus, immobilis , 8c
femper fimiliter fe habens ad illud, quod mo*

vnica conclufio capituli. Probatur, quia fi habe-
ret magnitudinem ,vcl haberet magnitudinem
finitam , vel infinitam ; non infinitam » quia nul-
la talis eft, vt patet tertio hmm\ nec finitam,
quia magnitudinis finit* non poteft efle vinus
infinita : mod& primus * motor eft infinitus;
quia mouet per tempus infinitum; Sc fic manife-
fium eft qu6d primus motor eft indiuifibilis, nul-
lam habens magnitudincm.ad qucmipfemet nos
perducat. f

Explicit txpofttio librorum P hi ficorum UHa i
Magifbo Ioanne Dvns Scoto, Pariftu,

Deo grati at.

ANNOTATIO.

PRimus motor tfl infinitus. Nota , prira6 , quod ig.

aliquid elle infinitum poteft intclligi dupli- Alicui tfr
citer. Vno modo fecandfim ducationem, quia btfiunmfo.
fcilicet durat tempore infinito; Sc ifto modo ¥mum
fecundum Philofophutn Sc Commentatorem
primus motor , fic ali* Intclligenti* ab ipfo,
caelum , Sc multa alia funt infinita , quamuis fe-
cundum veritatem folus Deus fic hoc modo in-
finitus. Secundo modo, quia mouet motu in-
finito fecundum durationem , non autem fe-
cundum velocitatem ; Sc fic etiam fecundum
ipfos folx Intclligenti* , Sc corpora cceleftia
lunt infinita. Tcrtifi , quia motor motu loca-
li vno , & continuo mouet per infinitum tem-
pus : Sc fic fecundum eos quxlibct Intclli-
gentia eft infinita , quia quxlibct lotclligen-
tia fecundum Ariftotclcm mouet orbem mo-
tu locali circulari infinito. Secundo , aliquid
dicitur infinitum , quia impartibiiicer , Sc i fc
mouet motu locali per tempus infinitum , &
fic fecundum cos folus primus motor eft in-
finitus.

Nota fecundi, quod duo funt modi infinita-
tis ,quos Philofophus reputat impoffibilcs:vnus
eft , quo aliquid diceretur infinitum aftu fecun-
dum cxrenfionern < Sc quantitatem molis. Alitu
quo aliquid diceretur infinitum inicqfiue. Et li-
cet aliqui dicant fecundum Ariftotclcm Deum
neutro modo cfTe infinitam , fcilicet cxtenfiu£,

& intenfiuc , Scotus tamen in prima dijlinflio-
ne fecunda , quaflione prima. & in feptimo quodiibet.

Sc in tr attat, de primo principio incomplexo , tenet ad
mentem Ariftotelis Deum cITc infinite virtu-
tis , infinitique vigoris intenfiuc; nec ex hoc
fequitur ipfutn mouere in inftanti. Quia pri-
mus motor non immediate mouet ca?lum:im-
mo motor ipfius ccclicft quzdam Imelligcntia,
quz eft virtutis finit* : cuius tamen virtus
continuatur per tempus infinitum
k primo motore: qui eft infinitx
virtutis , tam fecundum
durationem, qulim fe-
cundum inten-

EXPOSITIO TEXTVS.

Tctt 87 TTX Etermimatu 1 autem. Hoc eft quartum ca-
JL^/pitulum huius tra&atus , in quo Philofo-
phusoftendir, qu&d primus motor eft indiuifi-
bilis, nullam habcnsjmagnitudrnem , Sc ifta eft

QV>ESTIO

Qu^ftio I X.

473

Q_v a s t i o IX.
Vtrum plures fint primi motores?

Ariftoc S. fkjftt. t*xt. «4. Alcnf. t.fmt. fmtfi. 14.
tmtmhr. j. OThom. r»p 44. Albet .traM.f.

fMdft.tf. Gulielm. Patif. f*im* part.dt v»iu*rf». Rob.
t.fkyld, freu J. I. de molor t. Roccus S. phjfif ; fiufl. 7.
Smif. traQ j V* D#* v»*.

f*«-

flicm.

Rgvitvr qflbd fic : quia plures funt
S motores, quorum quilibet eft immo-
£ bilis, & impartibilis : igitur plures funt
primi motores.

Sccundb , plures funt Intclligcntix , quarum
quzlibct mouet motu xterno : igitur quzlibct
mouct motu primo : fed motus primus non eft
iuli a motore primo : igitur plures funt motores
primi.

Tcrtib plures funt Intclligcntix, quarum vna
eft indepcndcns ab alia : igitur omnes funt xque
ptimx, Sc per confequens funt plures primi mo-
tores. Antecedens apparet , quia Intelligenria
Solis non dependet ab Intelligcntia Saturni, nec
bconuerfo.

Quarto , in motu redto poflibile eft , quod
fint plures motores xque primb applicati : igi-
tur etiam in motu circulari : fle cum motus co:
lifit circularis, fequitur qubd pudibile eft, qubd
ille fit i pluribus motoribus xque primb. Anrcce
dens patet, quia poflibile eft qubd in eodem fint
plures foimx elementorum , quarum quxlibct
xque primo mouear.

Quintb, plura funt alterantia xque primbrigi-
tur poflibile eft , qubd fint plura niouentia xqui
ptimb , & per confequens , qubd fint plures pri -
roi motores. Antecedens patet, quia qtutuor
qualitates funt alterantia xque primb , nec vna
iliarum dependet ab alia.

Sextb, voluntas noftra eft primum mouens
refpc&u fuz volitionis, cum iplius fit totalis
caufaprodudliua : Sc cutn hoc eft aliquis alter
motor primus ; igitur plures fune primi moto-
res.

Septimo, quia plura funt vltimo mota non
raoueniia : igitur plura funt primb mouentia
non mota ; Sc per confequens plures funt primi
motores.

Oltaub, quia poflibile eft. qubd eidem mobi-
li applicentur plures motores xque primb fuc*
ccfliue : igitur vnus illorum non dependet ab
alio, Sc per confequens erunt ambo primi mo-
tores.

Nono, quia eidem mobili funt motoresap-
plicati xque primb mouentcs : igitur poflibile
eft de coelo, qubd fint huiufmodi motores plu-
res fimul , Sc xqualiter applicati , Sc patet ante-
cedens de tradlu nauis , cui funt plures ho-
mines applicati , nec vnus dependet ab alio.
Oppofitum arguitur per Aciftotclcm iu ifto
O&auo text.S].

In quxftionc primb videndum eft de qua pri-
mitate incclligitur i cum dicitor primus motor.
Secundo , qualiter poifunt imaginari diuerfi-
mode plures primi motores. Et tertio ofteode-
tur , qubd nullo illorum modorum funt plures
primi motores.

Quintum ad primum, notandum, qubd quam
do dicitur motorem cadi cAe primum, hoc in-
tclligitur dc primitarc cati falirat is , & indepen-

dentix in ordine eflcntialiura monentium , qux
fic fc habent , qubd pollerius non mouet nifi in
virtute primi mouentis, Sc influentis , plus quam
faciat mouens pofterius.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima concla-
fio : Motus ccrli<ft pnmus omnium aliorum
motuum. Probatur , ille motus eft priinus om-
nium aliorum motuum , a quo omnes alij mo-
tus dependent ,& ipfe ab alio eft ipdcpcndens;
fed motus cceli eft huiufmodi : ergo , 8<c. Ma-
ior pater , per deferiprionem motus primi ; Sc
minor eft nota; quia generatio, Sc corruptio,
qux funt primx mutationes iftorum inferio-
rum , dependent b corpore ccelcfti meto , vt
patet fecundo de Generationi , quia fecundum ac-
ccflum , & rcccflum Solis in obliquo circulo
fiunt generationes , Sc corruptiones in iftis in-
ferioribus. Sccundb patet indu&iub in diuer-
fis motibus ; quia animal mouctur ab appetibi-
li fecundum diuerfas phanrafias , Sc influen-
tias , Sc inclinationes , quas recipit i corpore
ccrlefti.

Secunda conclufio : Motor cccli eft primus Afi
motor primitate caufalitatis , & jndependen- ^ ty***
tix; ira vt ille fiteaufa aliorum, Sc indepen-
dens ab aliis. Probatur, quia ficutfe habet mo- mdeptn-
tum ad motum, ita mouens vnius ad mouens dtatu.
alterius ; fed motus cccli eft primus aliorum
motuum : igitur motor coeli eft primus. Ec hxc
de primo.

Quantum ad fecundum , fcilicet quot modis 4.
eft imaginabile , qubd fint plures primi moto- ToHmim$di k
res. Dico qubd tripliciter in generali : primo
modo , qubd fint plura mobilia xque ptima,
quorum cuilibet fit vnus motor applicatus, imaginabile
quorum neuter dependeat ab aliquo, nec ambo
a tertio. Alio modo , qubd eidem mobili fr,m>
primo applicentur fucccfliuc diucrfi motores, n tftl'
Tertio modo, qubd eidem mobili , primo fint
diuerli motores xque primb applicati. Primus
modus poteft iubdiuidi , fecundum qubd dupli-
citer poifunt imaginari plura mobilia xque pri-
ma. V110 modo, qubd fim plures mundi , in
quorum quolibet fit vnum primum mobile; Sc
cuilibet illorum primorum mobilium l?t vnus
motor.primus applicatus. Secundo modo , qubd
in ifto mundo fim plura mobilia xque prima,
ita vt fint plures orbes cccli , & quilibet illorum
fit independens ab alio; Sc fic motor cuiuflibct,
poteft dici motor primus. Irem, tetrius modus
diuiditur : quia tripliciter polfiint imaginari
plures motores applicati xque primb eidem
mobili. Primo modo , qubd vnus motor appli-
cetur ad vnam partem , Sc alrcr ad aliam , Si fic
polfet imaginari, qubd o&aua fphxra eflet pri- /
mum mobile, & qubd cuilibet cius ftcllxcflct
applicatus vnus motor ad monendum. Secun-
do modo , qubd illud totum mobile haberet
diuerfas partes ab inuicem diuerfas , Sc totum
aggregatum moneretur ab vno motore pri-
mo , sc aliqua eius pars moueretur ab alio
motore xque primo , vno alio motu contra-
rio ; vt pater de motibus planetarum contra
firmamentum. Tertio modo , qubd eidem
mobili fint plures motores xque primb ap-
plicati, ita vr vnus non fufficcrcr , nifi omnes
concarrerenc : & fic pater , qubd tribus mo-
dis in generali , Sc fex modis in fpeciali eft ima-
ginabile , qubd fint plutcs primi ntotores; Sc ,

hxc de fecundo.

Rr 3 Quan

t

474 Lib. VIII.

J. Quantum ad tertium. Prima conclufio: Non
Ne» fmmt fuut plurcs primi motores , propter hoc , quod
flum fumi fine plurcs mundi , quorum vm lic applicatus
mtnni. vnus molor prjmus t & alteri alius. Probatur
w i. Caeli , texi. 77. quia fi ellent plures mundi,
tunc terra vniui dcfccndcret ad terram alterius,
& citent plura tempora , & plures Dij : 6c inter
illos mundos cllct vacuum , quorum quodli-
bet cft impofiibile.

Secunda conclufio : In ifto mundo non funt
plures motores , propter hoc ouod fint plura
mobilia xque prima. Probatur , quia ordo cor*
porum mundi in pctfe&ionc, & in caufalitate,
cft fecundum eorum ordinem in fitu , loco , Xc
tempore : fcd nulla funt duo corpora , falcem
carlcllia, quin fint ordinata fecundum fitum:
igitur impoflibile cft , qubd aliqua duo fint
*quc prima} & per confequens neque moto-
res eorum xque primi. Secundo inter corpora
cqrlcftia feruper fuperius velocius mouetur : igi-
tur motor cius non cft xque primus motori or-
bis inferioris } quia tunc ab iplis ptouenirent
motus xque primi , & xque veloces. Sed contra
iftud obiicitur ; quia inter extera corpora cx-
leftia corpus Solis eft nobilius , & perfe&ius:
igitur fecundum fitum corporum carlcftium
non cft ordo perfe&ionis , fle dependentix.
Confcqucntia tenet , quia Sol non cft cor-
pus fupremum : Sc antecedens probatur per li-
gnum } quia fecundum antiquos' omnia allra
tam fuperiora , quam inferiora recipiunt lumen
a Sole : & ideo Ariftotelcs imaginatur in lib. de
proprier, elementorum , quod omnia aftra alia
fuut ficut Ipecula, qux rcfk&unt lumen Solis.
Ad iftud dicitur , qupdjHimus motor mouet ro-
riim ccrlcftum, fcilicet ex omnibus oibibus mo-
tu diurno, fcd ipfc plus influit in fphxrim Solis,
ficut nobiliorem , quam alterius planctx , quia
illam perfectionem non habet Sola motore pro-
prio, fcd illam a primo motore habet } & fic li-
cet concedatur , quod corpus Solis fit nobilius,
non propter hoc fequitur, quod cius motor fit
nobilior.

tf. Tertia conclufio : Non funr plures primi mo-
tores fucccffiuc applicati , ita vr primo vnus
mourar , 5r pulLa alter. Probatur , quia vel ille
mutor , qnt fecundo inoucret , cft denouo geni-
tus , vel antea fuit , & nunc eft nouiter applica-
tus : fi primo modo.tunc non cft primus motor,
fcd potius ille a quo generaretur. Item, tum ille
primus motor cfTct motabilis, quia generabilis.
Si fecundo modo , vel applicaret feipfum , vel
applicaretur ab alio : fi ab alio, iam applicans
ellcc motor prior;&per confequens ifte nou cficc
pnmus.I tem,iam eftet mutabilis, fine a fc, liuc ab
ailio 1 applicatetur. Secundo ,vnus primus motor
fulficit ad mouendum prxeise, cum inoucat infa-
tigabilitcr , igitur fruftra ponerentur huiufmodi
plures motores.

Qoarta conclufio:Non funt plurcs primi mo-
tores xque primo applicati fimul eidem mobili,
ita vt vnus applicetur ad vnam partem , 6c alter
ad aliam. Probatur : quia fic ponere plures mo-
tores cllct propter pluralitatem mobilium xqui
primorum : modo prius probatum cft, quod im-
poffibileeft e Ile plura mobilia xque pruna.

Quinta conclufio: Non funt plurcs primi
motores , quorum vnus applicetur totali mo-
bili ad mouendum v no motu, &i alter applice-
tur parti ipfius ad mouendum motu oppofito.

Phyficorum

Probatur, quia iamiile cllct primus motor, qui
mouerct motu totali , 6c ille motor fecundarius,
qui mouerct partem. Et fi obiiciatur , qubd ab
eodem fierent contrarij cffe&usjconcedo media-
te , vel etiam quorum vnus fit immediati , &
alter mediante alio agente.

Sexta conclufio: Non funt plores primi moto,
res xqu£ primo applicati eidem mobili, nonfo-
lum ad partes eius } fcd quijibct ad totuin mobi-
le. Probatur, quia motor corii mouet infatigabi-
Jitcr: igitur in cius motu non indiget adjutorio
alterius motoris. Secundb fequeretur, qubd mo -
tus cccli non eflet pcrfe&e vnus , cum non fieret
ab vno motore. Tertio , cum quilibet illorum
motorum mouerct libere , fcqucreretur qubd
vnus illorum impediret alium, $c per confequens
proueniret irregularitas motus , quod cft comta
experientiam : 6c fic patet , qubd nullus illorum
modorum , quibus eft imaginabile elTe plurcs
motores, funt aliqui primi moiorcs:iramb folum
vnus primus motor.Ec non folum per di&as ra-
tiones probatur vnitas primi motoris , fcd etiam
ex ordine vniuerfi , cx ftatu in caufis efficienti-
bus,& finalibus; ex vnitate, & peifcdione mun-
di , propter qux omnia concludit Ariftotel.
duodecimo Mctaphyficx.tcxt.f ; . qubd entia no-
lunt male difponi; vnus ergo Princeps hxc
de tettio.

Ad rationes. Adprimain negatur confequen-
tia: quia propter hoc non dicitur motor primus,
qubd fit immobilis , & impartibilis , fcd ex eo,
qubd cft independens ab alio.

Ad fecundam, ncgatuc confequentia : quia
motus xternus dependet a pluribus motoribus,
quorum vnus eft independens , & i quo reliqua
dependent.

Ad tertiam, qubd lic£t neutrum dependeat ab
alio, tamen ambo’a tcrtio/cilicet a ptimo : igjtor
fequitur qubd nullus illorum fi r primus.

Ad quartam, de motu re&o,dico qubd non cft
fimile : quia omne mouensmoru re&o , depen-
det ab alio.

Ad quintam , negatur confequentia ; quia illi
funr motores dependentes.

Ad fexiam , de voluntate, dico qubd ipfa de-
pendet ab aliis in fua operatione , fcilicet a pri-
mo motore forte , fic ab obic&o exteriori me-
diati , vel immediati.

Ad leptiimm , negatur confequentia ; quia
ordo efientialis bene incipit ab vno in de-
pendente , Sc terminatur ad multa , ficut in
numeris.

Ad o&auam, dico, qubd licet hoc fic ima-
ginabile 1 fic verum dc motibus illorum inferio-
rum , tamen dc motibus fuperioribus hoc eft
impoflibilc.

Ad nonam, licet de quibufdam hoc fit verum,
dico tamen , qubd hoc cft impoftibile accide-
re de motu primo , fcilicet de motu cariorum.
In fxcula fxculoiumfit ccrlorum motor primus
bencdidlus.

Expltctant quxfiiones Libri Phyjtcornm leflx

a Rener. Mmgiflro Ioanne Dvns

S c o t o Ord. Mittor. PMriJij$l Anno Do-
mini MCCC.

Deo gratias.

%

ANNO

Quseftio IX.

ANNOTATIONES.

Priraura monens hab« omnia
i. jl nxc epitheta. Primum, quod eft vnus, quia
fi plnra , vel alterum altero perfcdius , & tunc
Deus imperfedus , vel zqualirer perfeda , de
tunc dabitur aliud infinitum extra vnum , quod
non eft dabile. Secundum epitheton , quid eft
immobile , mobile enim moaetur » vt acqui-
rar , quod non habet ; fed Deus eft przfens om-
ni loco , & omnem habet pcrfedionetn : ergo
non mouetur. Tertium , quid eft zternus ; quia
fcternitas nafeitur ex immobilirate ; fed Deus
eft immobilis : creo zternus. Quartum , quid
eft infinitus, non fol&ro intcnfiuc, icd cxtenfiue.

4 75

id eft , infiniti vigoris , & virtutis » & iufinitz
durationis ; quia nullum agens finituro poteft
agere tempore infinito : fed Deos poteft ; ergo
eft infinitus. Quintum , quod eft incorporeos,
quod etiam teftatur Ariftotcles ia. AtetMphy/ic.
vbi dicit ede adum purum , fi autem edet cor-
poreus, edet compofitus ex adu , & potentia.
Sextum , quid eft cauia voluntaria , & libera.
Hzc pauca fecundum ingenioli mei imbecillita-
tem ad communem vtilicarem dodrinam Scoti
ampledi volentium annotanda duxi. Ingenio-
sus veri ledor addat , 8c omittat vt expedire
videbit , 8c vltimo reducat omnia in obfcquiura
Chrifti. Cui fit honor , Sc gloria in zuum zuo-
rura. Arnen.

F 1 N 1 s.

R.P.F.

r

t

t

■ — -

v ,

1 .•» 151

' .. a

T \

i»

1 w

— < 1 i' .x ■

' t V! « ! 'l /. 'I O H » A

i ' • . ■ • , v

■tor.tvi '

*i*> ..M-ohl './* |r> "

• . ,*»%;)

• 1. .xiitjij cr

• vwc . -rJ
; . .. . 7 .;V \ 4 ‘» > ,

I r nsi» 1 f,*".: .ii r»ii<nnr.r:«T

1 .. : -• • , - • . ,

• ••; *i/ ‘ • »

i. , rrvi 317- s 17W "• •’
» t. . 4 “Tri : >?

j, :Si A . 2trf*^ '♦**■

■

1 iti;> ;:wi nr ** *

I >!••• , **•/**• f

. j •. r , ■• •

IOANNlV DVNS

SCOTI,

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,
Quseftiones fuper libros Ariftotelis
DE ANIMA:

e Ab obliuionc poflliminio reilituts, ; innumeris, quibus fcatebant, mendis
correcla •, citationibus ‘Phtlafophi , quibus carebant , notijqucj
marginalibus ornata •, commentario, Jiu annotatio-
nibus longioribus illuHrau atque dtfcuffa.

Per R.P. F. H vcon em C a vel iv m, Ord. Min. Regul. obfcruantix,
prouincix Hibcrniar.in Collegio S.Antonij apud Louanienfes,
olim S.Theologii Lcdtorem emeritum.

%AcceJpt fer eundem , fupplementum , reliquas quaSliones tu difficultates ad libros
de Anima fftdantcs , qua 'ziel ab antiquis , r vel a recentioribus di Sputari
filent, comple ficns , ad mentem eiufdem 'Doiioris Subtilis
J olide refoluens.

Scoti oper. Tom. U. S s

m

Wr ' «■

, "*< \ f

i a ■ " ‘ •

£ ‘ -"V " 'M'

/; - .. ;c v ■ m ■ • • , •

• , vf .V 1

'**? »4 • if"- ' * •*> rv/. "• |

.^1 ,/t .

.

• . • <

■- ‘V • v : lyl uc , . A' *

.

■ v;-

t S> • ®fs

' V ^ VL/

T' -

\6iVi

•■A

f ;

,.YJ

.

. Ui^vV 'V'T

f

• Av* "",

*• t / r

- s:3

„t • T ' * <•: •*

'i . •■•&•.■ it&ri ih -i xi:'*-1*»1' 1 -

- *

.'» j. v ir.y^vi » '

...

' V, ’.r •> *

. . ■ : V

...

..-I::.-: '

AD LECTOREM.

V*. stiones Scoti de Anima diu depde ra-
tas , fipitis dihgtnttr quxfitas , tandem intteni apud
R. P. Lucum fiPaddmgum Ffybemum fiter * Theo-
logi* Trofefforem , & antiquitatis Franafianorurru
magnum indagatorem , quorum bifloriam jolidtpimx
'veritatis argumentis concinnatam prx manibus ha-
bet prxlo paratam , cum varijs alqs jtufdem Ordinis
antiquorum Doliorum tractatibus luce publica donandis. Horum <vnus
erat tRe praRatus DoRoris fubtilis de Anima , adeo incognitus , <vt ab ipfts
Scotislis tam 'veteribus , quam recentwribus vix , aut rarifiime citatum re-
pertas. Semel editus, vt conijccre licet, paulo pofl artis imprefforts. inuen-
t tonem pro more antiquo fine nomine loci , Typographi , vel appoftttonc an-
ni , temporis hp(u ita euanutt,vt a pauci fimis, etiam inter ipfius Authoris
celeberrimos dijcipulos videri , vel legi potueni , quem tamen inuenit prx-
dithP atris in hoc rerum genere [olertipm* induRria,& quia alqs ipfi
occupatus erat , eundem mihi caRigandum tradidit. Opus acctptnui li-
benter, quod feirem Schola Theologorum gf Philofophorurn, maxime Sco-
tt Rarum , futurum grati fimum , pretio fam tr allatum ab obliuione ven-
di care , gj" nono Commentario eius antiquitatem adornare , veluti noua
ve Re induere. Prius tamen quam inchoarem , certum mihi feci opus ejfe
genuinifiimum fui Authoris, non falso ei ajfUtum ; quod quidem facile fuit.
Omnes qui catalogum eius operum intexunt , huius mentionem faciunt : nec
vllus vnquarn de eo dubitauit , g? habetur eius nomine manu fcnptum in
Bibliotheca Vaticana, pluteo 45. num. 869. gf in pluteo 41. vbi ha-
bentur indices quxRionum omnium operum eius per fratrem Francifcum
Ruuer , poRea Sixtum l V. concinnati. Jnter hos recenfentur omnes qux-
fltones huius operis fuo ordine difpofit* , in quarum caRigatione pr&Riti
fequentia.

Textum innumeris , quibus vbique fcatebat, mendis correxi : citationes
Philo fophi , qux vbique deerant, non paruo labore appofui ■, qux videbantur
d placitis DoRoris alibi dijfentire , cum ijs qux in Theologia habet , pro
modulo meo concordaui ; notas marginales adieci , Scholia in textu eius re-
flationem breuiter gf clare continentia inferut , citatis femper locis , qui-
bus DoRor de eadem re in Theologia traRat : quia vero hunc traRutum
Scotiopcr.Tom.il. Ss t tumor

/

480

i unior ante Theologiam fcripfit ,ftandum tudicam ijs , qui in Theologia
habet , fi aliquando , quod rarum e fi , fibi concordari non potuit ( quod
etiam obferuandum e fi in eius Afetapbjfica , vt in Prologo eiufdem bene
notauit Mauritius Hibemicus.) Deinde Commentario fingulas qutflio-
nes expofui , gj’ , qua ad', propofitum occurrebant , difficultates difinfii , &
expediut. Qjeta vero ma terta adhuc reflabat incompleta ( fere enim de
fenfu gf intellettu duntaxat diffutauit Dottor ) adiunxi fupplementum,
reliquas quafiiones , & difficultates ad libros de Anima {jicttantcs , tam
d veteribus, quam d recentioribus ventilari folitas , complettens , con-
formi ter ad mentem eiufdem Dottoris fiubtilis refoluens : breuitatern optaui
cum claritate coniunttam, an ajfequutus fim, tu, benigne Lettor, iudex e fio:
in quibufdam quifiionibus maioris controuerfiu breuis effe non potui, quin
difficultates fugerem. AEqut boni que confle , beneuole Lettor \ reliqua
Dottoris fbtilis opera cafiigata , correcta , annotationibufque illuflrata ,fi
Deus opportunitatem dederit , expetta. VA L E.

Fr.HVGO CAVELLVS.

REVE

REVERENDI ADMODVM PATRIS

FR.FRANCISCI VIVERII

HISPANI, ORDINIS CISTER.

PROCVR ATORIS GENERALIS CVRI/E,

C E N S V R A.

Vpervacanevm ( haud inficior ) opus ciufmodi com-
mendare judicabis Le£tor,nam ad Scoti laudes quis adjunget?
Sed laude ipje fonet
Et laureatiu Jj>iritu
Scriptu coronatur {itu.

Scriptis etiam his fuper libros Ariftotchs de Anima , in qui-
bus cius fubtilitas mirum in modum emicat: nempe de anima agendum fuit,
quo nihil tota natura fubtilius,fiue fubftantiam, huc operationes, hue creatio-
nem , fiuc feparationcm cius contemplemur. Quidni tali propohto obic&o,
Subtiliter fcribcrct,qoem vitra omnem credulitatem, & fere humanum captum,
fubtiliflima in exteris meditatum videmus? fcd & ipfc ftylus, (quantumuis
Erafmianis hmis non placeat ) Subtilitatem redolet vehementer ; nequiret ete-
nim , fi politiorem pro Grammaticorum placito phrafim affcdlarct, talia tam
purc,8c Subtiliter promere : aut triplicanda fibi erant volumina, ne dicam mul-
tiplicanda : & tunc SorSan exponi non valeret pro meritis , quidquid ipSc con-
ciSo, ac pleno Sermone complexus cft. lurc proSecVd ciue tanto Hibernorum
regna gloriantur, nifi quod quodammodo illis ablatus eft, vt vniucrfxCatho-
licx Ecclefix decori fit, Sc Sulcimento Francifcanx Samilix,quam late patet
orbis. Specialis , Sed egregius Doftor totius Thcologicx Sacultatis patronus, Sc,
quod maximi dofti habent, puritatis originalis Virginis matris fingularisafler-
tor , ac propugnator venerandus , Sc nunc pro meritis magnus in regno cario-
rum. Reuercndum quoque admodum Patrem Caucllum, ( cuius nunc pro-
deunt in lucem commentarius Sc Supplementum ad quxftioncs Scoti de Ani-
ma ) quibus ego laudem verbis non habeo nifi Suis , neque enim lucem luci af-
ferre pofTumus,& ei luci,qux lucem ipfi Scoto dedit, fi Scoto lux conferri valuit.
Nonne egregiis eius Caftigationibus,& Notis ad vniucrSatn Do&oris Subtilis
Theologiam gratanter Leiftor frueris?& vtilitatem non vulgarem rei literarix
ex P.Hugonis lucubrationibus acccfliffe negabit nemo; Sc certe tantam, vt Sco-
tus dignum videri poflit commentatorem confecutus, non aliunde emendica-
tum,fcd domi genitum, ex familia Sua, denique ex Hibernia fua,qucm fi lege-
ris, Scotum necdum obiifTe, aut denuo SurrexifSc putabis : ita Spiritum eiushau-
fit.quod vel prxfentis operis prxftantia abunde confirmatjnihil enim in eo de-
fideratur , nifi Superfluit ; quidquid veteres , quidquid neoterici de ciufmodi
fubic&o fcripfcre.hoc vno codiceauthor fubminiftrat, nec profufis,vt ahj, ver-
bis, Sed pro legentium vtihtate.contradlis, difficiles omnes quxfliones enodat
ad vnguem, nihil, eruditionem adiuuans.intadlum relinquens. Ergo quos vni-
uerfi lc&orcs Sola brcuiufcula Ic&ionc laudabunt, opus non cft longa oratione
commendare. Lege, & laudabis. Vale. Datum Romx 14. Iunij 1614.

Vr.EranciJciu Zdiueriut Ordinis Cifler.Vrocurator Generalis.

S s 3 CEN

~

4.82.

CENSVRA

R.P.F.LVC^ VVADDINGI

Hiberni de lequenti opere.

E boc opere non efi quod dubitem Scoti ejfe genuinum,
praterquam enim quod omnes ferme Scriptorum nomen-
clatores eum in Ariilotelis libros de Anima firipfifiij
commemorent , & Pojfeuinus operis citet initium, m tri-
bus codicibus Vaticanis MSS. qui fignantur numeris
869. 890. 5091. e? in akjs duobus •vetuflifiimis fui ipfa 1 Typographu in-
fantia ,fine loci , aut temporis notis , excufis , quaftiones iflas inueni prx-
fixo nomine Scoti. Opus eft mutilum mancum. Que defiderabantur
fisppleuit llluiirifimus Re uerendi fimus Dominus Fr. Hugo Cauellus

Arcbiepifcopus Armacbanus , Hibernia Primas , de re literaria ,

maxime de Scoti fchola doctrina optime meritus. Quid in bac editione
prafliterit , ipfe profatur in limine. cAliqua nos correximus , corruptof-
que textus ex emendatiori codice reEituimus. Prius firipfiffe Scotum
hos libros , quam in Metapbyficam , fufptcari licet ex lib. 9. Metaphyf.
quafi.iq.vbi confulendus efi Scholiafles fchoho 14.

INDEX

INDEX QVyESTIONVM

IN LIBROS ARISTOTELIS

DE ANIMA.

Qv*ST.I.

Trum fcnfus cadus fic
vnus.vel plurcs? 48 y
t. Verum caro fic orga-
num cadusi 488

3. Verum ad cadum ecquiracur medium

cxcrinfecum, Se in quo fiar? 490

4. Verum fcnftbilc politum fuper fenfum,

vel organum fcnfus, fentiatur? 49;

5. Verum fcnfus fic rccepciuus fpccicrum

fine maceria? 49;

6. Verum caneum fine quinque fcnfus? 497

7. Verum ractonc huius, quod dicieur in li-

eera , quod idem ejl altu [enfihilu, &
fenjiliai , adio , St partio fine idem
adus,fiucmocus? foi

8. Verum fcnfus particularis portic fimul

recipere coneraria? j oS

9. Verum neccflc fie ponere fenfum com-

munem! J08

10. Verum fcnfus communjs fic vnus , vel

plurcs? 5 1 1

1 1. Verum corpora ccrlertia portinr agere in

intelledu.Sc voluncacem nortram? 3 17
1 1. Verum potenciz animz.fcilicee, intclle-
diua, Se fcnficiua fine caneum parti uz?

jt«

I 3 . Vrrdm de inccncione Philofophi fueric
ponere incelledum agencem, aliquid
animz nodrz, vel potius fubrtanciam
feparatam! 31 J

14. Verum fpecies maneanc in incelledu

certante adu ineelligendi! 3 18

ij. Verum- incclledus noder fic immace-
rialis? 530

1 5. Verum magis vniuerfale prius incelliga-

cur a nobis, quam minus vniuerfale?
51*

17. Verum in incelledu nortro fine fpccies

priores nacuraliccr adu ineelligendi?
141

18. Verum ineelledus noder portic ineelli-

gere, Gne phancafmacc? 3 j 3

19. Vtrum quidicas rei fenfibilis cantum,

fit obicdum ineelledus nortri? 35 S
10. Vtriiin verum, vel ens,fub ratione veri,
fit obicdum primum ineelledus no-
Ati? 5« 1

1 1. Verilm ens fit obicdum primum intcl-
lcdusnodri? 1*4

at. Verum lingulare fic ab intcllcdu nodro
per fc incelligibilc? 571

43. Verum in elicitionc adus ineelligendi,
ineelledus fic moucns motum, ab ob-
iedo i vel, an ineelledus, Se obicdum
relucens in fpccic , concurrane ad
adum ineelligendi , ve duo agentia
partialia , quorum vnum non depen-
deat ab alio , licet vnum principalius
alio moueat? 5*°

INDEX DISPUTATIO N V M,
Sectionum fupplementi ad quaflio-
nes Scoti de Anima.

DISPVTATIO I.

De anima Jub flantia, informatione.

SECT.i.gj^^Trum anima fic adus fub-
dantialis informans? 383
t. Vtrum anima rationalis fit fpiritualis
fubdantia , St vera forma informans?
384

3. Verum repugnat vnam erte animam

omnium hominum? 5**

4. Diffinitio animz exponitur , St forma

corporeitatis fusi arteritur. 587

j. De fecunda animz definitione, qubd fit
principium vegetandi.fenliendi , intel-
ligendi , dr loco monendi. 5 9 1

i. Quot fine animarum genera, St qualis
animz in illa diuifio? ibid.

7. Quomodo tres animz przdidz dirtin-

guancur? 594

8. Vtrum omnes animz fine indiuifibiles?

59 5

9. Vtrum anima fic tota in toro corpore. St

tota in qualibet parte? 597

10. Vtrum animz rationales fint perfedio-

ne pares? 599

1 1. Vtrum anima rationalis fit immortalis

ab inttinfcco? ibid.

1 1 . Quid Aridoteles fenferie de animz im-
mortalitate? *°°

13-Vtrum

484

1 5 .Vtrum animx immortalius demonftre-
cur ratione naturali? £ o r

14. Verum animx rationales immediati a
Deo producantur; £03

I 3. Vtrum ahxanimx a rationali, ex vi fe-
mims efficiantur, ita ve lroc attingar
earum produdionem? £04

1 £. Vtrum anima fu compotita ex materia,
St forma? 1 £of

17. Vtrum animx immediate informent
maceriam? ibid.

:S. Verum anima (it eadem fuis potentiis?
£06

19. Vtrum pocentix per actus, vel obiecta
diltinguancur? £09

DISPVTATIO II.

De potcnrijj corporeu Animx.

Sect.i. T TTrum fenfus fit aftiuus fpe-
V cici, Se fenfationis; £10
a. Vtrum in quolibet cognofccnte fit ap-
petitus? £11

}. Vtrum obieftum appetitus fit bonum,
qua tale? £ 1 3

4. Appetitio a quo fiat? ibid.

3. Verum appetitus fcnficiuus fubdatur vo-
luntati? £ 14

£. Vtrum appetitus efficiat motum loca-
lem totaliter, vel partialiter? ibid.

7. Vtrum appctitusdiuidaturinirafcibilem.

Se concnpifcibilcm.St quomodo; £ 1 5

8. De paffionibus concupifcibilis,St irafei-

bilis. £•£

j. De vifu. ibid.

T)ub 1 .Quid fit lumen? ibid.

Dub. 1 .Vtrum lumen requiratur ratione me-
dij.obicdi, vel vifus? £17

Vub. 3 Quid color, Se vnde oriatur; £ 1 8
IiiiA+.Quodfit obicdum vifus.St an petat
medium? £19

Dub. 3. Quod organum vifus , Se an videat
per exrramiflionem? ibid.

10. De auditu. Sto

1 1. De olfadu. 611

11. De guftu.St tadu. £13

13. De fenfu communi. £14

14. De fpccicbus fcnfibilibus. ibid.

ij.De potentia nutritiua , vegetatiua , Se

gcncratiua. £i£

DISPVTATIO III.

De intellectu , & voluntate.

De inteljethr tradat* funt 1 j.quxftiones p.vt-
tim in qnxllionibus Scoti, partim in noftro com-

mentario, vt habes fupra ante fcd.t. huius difpa.
racionis , vbi fpeci iicamur ili* quxftioncs , Se ci-
tantur loca, in quibus difcuciuncur.

Sect.i. 7Trum intcllcdus fit nobilior

V voluntate? £tj

а. Vtrum detur memoria ab intellc&u <ji-

fttncVa? £30

3 . De intcllcdione, Se verbo mentis. £3 1

4. De inrcllcdu pta&ico , Se fpcculatiuo.

<13

j. De fynterefi, Se confcicntia. £34

б. De euidentia, St certitudine. £3 j

7. De veritate cognitionis. £j£

8. Vtrum veritas didinguatur realiter ab

aflu! £37

9. De falfitatc cognitionis. £40

10. De opinione , fide , dubio, fufpicionc,

formidine , St quomodo differam?
ibid.

1 1. De fidentia abdradiua , Se intuitiua.

£41

it. Quid Gt voluntas, Se quid eius obie-
thiro? £41

1 3 . De dependentia afluum voluntatis ab

a&ibusintellc&us. £44

14. Vtrum libertas conueniat omnibus afli-

bus voluntatis? £48

13. In quo confidat libertas voluntatis?
£30

1 £ . Vtrum voluntas habear quandoque pu-
ram omiffionem, St prxmio, vel poena
dignam? £(t

17. Vtrum voluntas reflb diuidi poffir in

irafeibilem, St concupifcibilcm? £33

18. Vtrum voluntas hominis fpccie differt

a voluntate Angeli? £34

DISPVTATIO IV.

De Anima Jeparata.

Sect.i. V TTrnm fieparatio fic animxvio.

V lenta? ' £33

t. Vtrnm fpecies, St habitus maneant in

anima feparata? £(£

3 . Vtrum anima feparata acquirat notui

fpecies? ibid.

4. Vtrum anima feparata recordetur eo-

rum , qux coniuncka nouit , vel fecit?
<17

3. Vtrum anima feparata cognofcere poffit
fecrcra cordis, feu afhis liberos inter-
nos aliorum? £58

£. De loco , Se motione locali animx fepa-
rarx. ibid.

7. Vtrum anima feparata moueat per im-
pulfum? £fit

R. P. F.

IOANNISDVNS

SCOTI,

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,

Quxftiones fuper Libros Ariftotelis
de Anima feliciter incipiunt.

Q_v imo L

ZJtrim finpu txftiu fit njnut,
t k! flures t

Ariftl it AmimM.c i Aaie M.f Nntnrtl. ftufi.

f.x.t.i* ts9u Aam.fMM.iol D Thom i/.f fij.srt. ).

Alberr.Mjg.1.4 Caiei.r» r i \.it Amm «.

Agid.rMmii.iol Ian.Iun puft.tj. Apollinari* 40.

Marcell j. it Aium», jujfijt. FctqcIius Ui.f. Fbjjitlf

m.7-

Iditvr qubd vnus:
quia fixlfcnt plures , tunc
clfcnt plure», quim quin-
que fcnfus j cuius op-
pofiuum probat Philo-
• fophus in fine feamdi de
Animn,

Prxrerea : fcnfus cA
Vnus > cuius organum eA vnum.qoia fcnfus fun-
datur in organo -t organum ta&us cA vnum , quia
eA corpus mixtum quod habet vnitarem ab vna
perfe&ionc dominante ineo: igitur, fico. Item,
probarur minor *, quxeumque pars nerui,vel car-
nis ( qui Jquid eoruin fit organum ta&us , ) fen-
tit vnam conrrarictatem , fcniit & aliam : ergo
eA vnum organum ta£his;& pcrconfcqucns vnus
fcnfus ra&us.

Pncrerea ; fi funt plures , aut differunt nume-
ro , aut fpccie : non numero ; quia funt in eodem
fubie&o ; quod non cflet verum , fi folo numero
differrent. Similiter alter eorum fupcrflucret;
quia quando aliqua funt eiufdem fpcciei , a quo-
cumque poteA pati vnum, & aliud. a quacumque
ergo contrarietatc.vel fpccie fenfibili immutare-
tur vnus ratius , c»iam & alius : non funt ergo
vnius fpeciei;nec differunt fpccie. Ptobatiojquia
Seoti 9fer. Ttm. I L

frecies vniuerfi non funt xquales , necetfe pof»
funt fecundum aliquos : ergo vnus cflet alio per-
ferior , fed hoc videtur efle falfum j ta&us enim

fecundum aliquos : ergo vnus cflet alio per-

eque perfere fentit vnam contratittatcm ficut
& aliam.

Prarrerea : fcnfus ta&us facit animal efle ani- As
mal 1 quia cA primus fcnfus. Si ergo in vno ani-
mali funt plures taTus ; ergo vnum animal cric
plura animalia,quod falfum eAiergo^kc.

Praeterea : animal imperfectum eA vnum ab
vnitate vnius natur*, vel formxj fed non habet
formam , vel perferionem vitra fenfuna tadlusj
ergo eA vnus tantum.

Prrterea : fcnfus tadus eA vnius contrarieta- *
tis:crgo eA vnus. Probatio antecedentis i quia
ili* quatuor qualitates tangibiles fic opponun-
tur, qu5d quatdam funt a&iux, quadam pailiux)
fed hoc cA vnacontrarictas.

In oppofitum e A Philo fophus, qtii probat fen- 9 *
fum ta&us non efle vnum, quia non cA vnius t. i* Anti
conrrarietatis : & reprobat folutionem apparen- *«»•*©*•
tem ad rationem fuam.

Prxtcrca : omnis potentia vna habet vnum
fubierum fibi adxquatum ; non fic autem ta-
r us , quia qua ratione diceres calidum , vel fri-
gidum , eadem ratione dicerem hutftidura , vel
ficcum.

Praeterea : omnis potentia vna cA refpc&d
vnius generis obieTi , vnitate prxdicntionis de
omnibus qux a nulla potentia , nifi ab iA»
cognofcuntur , vt patet de colore refperu al-
bi , Sc nigri : qualitates autem tangibiles non
habent vnum genus obicdiuum ta&ui vnj no-
ce prxdicans de ipfis : ergo porentia non eft
vna. Probatio ; qualitates enim a&iu* , & paf-
fiux funt in terra fpccie Qualitatis^ durum, &
molle in fecundijcrgo^c.

T t

RE

1

486

De Anima

RESOLVTIO.

T a cius for multi er ejfe duos ; vnum tum en
fenfum confit t uere , quin qunhtatcs dif-
crettua tangibilium tfie inuicem ctnco -
nutantur in eodem neruo , vel orguno.

4. 1 T) Efpondeo , qti£>d fcnfus tadkus fune for-

XVmalitcr duo , non tamen ita diucrfi , Sc
ditiili ab inuicem fient ali). Probatio primi, quia
h impoflibile cft vnum fenfum talius habere
fimtil, Sc femel duos a&us perfclki (Timos : hoc
enim non conceditur de intellectu , de quo ma-
t.d jd gis videtur. Et ratio huius cft , quia vnus alius
J' pcrfc&illimws adzquat (ibi totam virtutem po-

tenti* ifi primo* a&u:ft igitur cbmpatcretur Iccu
alium adkum pcrfe&iffimum , prior non adzqua
ret ; SC (ic (imul clfet adzquat tis ,& non adzqtia-
TaRm' ptnft tus fuz potent i se. Patet ergo maior;fcd talius po-
olim p*rft lc^ *'mu^ habere duos alius pcrfelliflimos. Pro-
ilu. batio, talius (imul fentit aquam frigidam, & hu-

midam efle, fcd non eodem aAa. Probatio , quia
impoflibile eft alium fentiendi efle refpeUu talis
obiefH.quo remoto, clTet ille alius (cnticndi,fcd
remota frigiditate ab aqua per impoflibile, vel per
potentiam diuinam , adhuc talius fentit humidi-
tatem cius •, ergo fi alius fentiendi humiditatem
aquz, non eft rcfpc&u frigiditatis aqux , vel non
,c(i alius fentiendi frigiditatem, fcquitur quod re-
mori humiditate aquz, adhuc fentit frigiditatem;
crgo,&c. Sunt ergo duo alius perfclliUlnu.quo-
rum vnus ab alio non dependet , vt vifum eft:
crgo,&c.

Przterca , relpeftu obie&orum formaliter di-
uer forum non cft idem alius; fcd humidum,$r fri-
gidum funt obiella formaliter diuerfa : crgo.&c.

Przterca, ab aqua in quanrum frigida recipitur
vna fpecies in organo talius , Sc in quantam hu-
mida alia fpecies in eodem organo ; fpecies enim
frigiditatis non eft fpecies humidiratis ; fcd fpe-
Clcs in organo eft principium alius , vel forma-
le, vel inclinatiuum ; cum ergo ex duobus prin-
cipiis difparatis non ordinatis ad inuicem , non
egreditur vnusa&us;fcqimi»r qu&d alius fenricn
di frigiditarem ,Sc humiditate aquz funt diucrli.

J. Prztcrea.vna potentia particularis fenfltitta cft

tantum vnius generis Phy fici , (icut patet per in-
ductionem 111 aliis fenlibus particularibus;& per
rationem ; quia obicllum debet correfpondcre
potenti* : (i ergo cft determinata , debet habere
obicllum generis determinati: (icut (enfus com-
munis habet obicllum commune plurium gene-
TdiUu ultfi rum fenfibilium. Patet ergo maior: fcd rallus non
v«Mrf/Hwn« cft vnius generis Phyfici,quia tale cft tantiim
Tcxt^it.ie vnms contrarictatis, vt patet per Philofoph. 10.
& S.Metjph. Metaph.dc per rarionem.quia quz funt vnius ge-
eap.io. lieris Phyfili, funt ad inuicem tranfmutabilia, vt
patet in principio Mcraph.talu autc funt contra-
ria, ant media, vt dicitur ibidem ; quz ergo funt
vnius contrarictatis, non funt tranfmutabilia per
fe in alia alterius contrarictatis ad inuicem ; Se
pet confcqucns nec ciufdem generis. Certum cft
autem qu6d qualitates tangibiles non funt vnius
litata contrarictatis per Philofophum i ergo nec vnius
ni generis Phylici , S' per confequcns nec obiella
eftraria*tu. *unt vn',,s fcnfus particularis. [ Vndc Commen-
tator i.de^w/w4^e»w.io8.dicit,qu6d neccflc eft,fl
funt in alius (it vna virtus, vt modis contrariorum quos
M SS. comprehendit, (it vnum (ubidhtm eisrergo prz-

dicacur de eis vniuocc.vt fonus,&c.j

e Tenia ratio poteft efle ratio Commentatoris
fu peri iis pofiia ; ied ilia videtur non valere} cft
cniim duplex vniuocatio, vna cft Logica , fectin-
dum quam plura conucniunt in vno conceptu dupUx.L^k
tantum communi: alia cft naturalis , fecundum
qui conueniunt aliqua in vna natura rcali. Exim- r4tM'
plum.vt in fpecie atoma, de qua loquitur Philo-
fophus 7. Phyf.tex. 14. dicens, illud eft vmuuumfi-
eundum quod aliqua funt comparabilia. Si intclhgat
Commentator de prima vniuocatione;minor (ua
eft falfa,quia conueniunt omnes qualitates tangi-
biles in vno conceptu qualitatis ; (i de fccundj,
tunc fua maior cft falfa , quia plurcs fpecies ato-
ir.z funt ab vno fcnfu fcnlibilcsjvt patet dealbo,

Sc nigro refpe&u vifus } poteft tamen fua ratio
colorari. Quiaprxtervtramquc vniuocationcin firtrtTi/jj
cft vna Mcraphyltca , fecundum quam aliqua vrmuntf
Vniuntur in genere propinquo;& cft media inter uunuL «jiii,
vtramque;cft enim minor prima, Sc maior lecun- ^ “f*M*
da , & dc* ifta veritatem habet fua maior, vt paret mu,T‘
ratione fuperius polita pro ifta parte ante ra-
tionem.

Sed contra iftam maiorem fic intellellam.ad- -
huc poteft argui de fcnfu communi, qui cft vnus, '*

Sc non cft tantum vnius talis generis tanquam
obie&i , nec vnius contrarietatis. Sed dicendum m :n*npi-
qubd aliquid poteft diuctiificarc potentiam infc- ^
riotem , quod non poteft potentiam fupcriorcra, Tf^**"*.
diuerlitarc ergo generis propinqui fcnlibilium 2SSI.
diuerfificat potentias fcnfu iuas proprias, vel fal- tntii,
tem concludit carum diiierfitatem , non c(Te di-
ueriitatem fcnfus communis, qui eft fuperio^
immo indicat dc obic&is,&aClibus fenfuum par-
ticularium.

d Declaratio fecundz conclufionis principalis
eft illa : potent iz correfpondcnr infis obicdlis:

(icut igitur fc habent ad inuicem obie&a ta6us,
quz funt qualitates aiftiuz, Sc pafliuz , ita Sc po-
tenti* ta&iu* : modo ita cft , qudd qualitates
alliuz fundantur in pa(7iuis,& fc inuicem conco-
mitantur, (icut forma in materia fundatur , Sc fe
concomitatur, quia qualitates altiux fcquuntur
com politum ratione form*;& pafliu* ratione
inateriz : ergo & potenti* taUiux fe inuicem
conlequuntur , & vbicumquc, Sc in quocumque
eft vna , Sc alia. Probatur ; exemplum de fapore
qui fundatur in qualitatibus tangibilibus, ex qui-
-buscaufatur tanqu in qualitas fecunda ;& ide6
guftus, cuius obic&um cft fap-or , fundatur in ta-
chrimmci cft quidam talhis,caufalitcr loquendo,
ficut guftabile cft quoddam tangibile.

Ad piimuin igitur in contrarium , dicendum, $•
quod (icut funt quatuor gradus v mentium , ira M h ,l"-1 ■
funt quinque genera potentiarum, quia apperi-
tiuum non conftituit diftinflum gradum viuen- f)OB
tium a fcnlitiuo ; & vbi fcnlitiuum , & appeti*
tiuum , tamen altera cft potentia lcnfitiua, & ap-
petitiua ,(ioit in propolito funt quinque genera
fenfitiua ; quia ifti duo talhis non conftitnunt di-
uerfa genera fcnfuum.immo vbicft vnus,& alios:
funt tamen diuerfx fpecies ta&us,vt probatu eft.

Ad aliud, dicendum cft,quod organum non cft ^ lunM-
vnum formaliter, fed tantum matenalirer. Vndc
in eodem ncruocft alia qualitas, fecundum quam * al.
cft * difcrctiuus htimidi,& (IcciA aliafccundiim
quam cft * dilcretiuus frigidi >St calidi, qniata-
men fc inuicem concomimntur ift* qualitates, jtlM •«»
idc6 non eft organum itadillinltum, ftcut orga
na aliorum fenfuum ; (icut cft neruus , vel vena f4* “ ^
lingu* < fecundum aliam ,Sc aliam qualitatem '*

cft 1

Quxftio I.

cfi organum guftos , Sc tadus ; & lic humor, vel
potus per aliam qualitatem cll guftabilis, &: tan-
gibilis.

9. Ad aliud, dicendum quod illi tadus fpecie
4 i unitu m. dirfcrunt.licut & obicda formalia. Ad obicdionc

dicendum , quod vnus cft perfc&ior alio , id cft,
♦ aJ.diflin- guj cft * diicrctiuus perfedioris contrarietatis,
ftuuu’ Lilicet caiidi,& frigidi.Cum dicis quod tam per-

fedi/entir vnus obicdum fuum iicuc alius; di-
cendum quid hoc cft verum fecundum squali-
tatem proportionis, non aurem fecundum xqua-
lirarem adxquationis , & perfedionis, quia per-
fedior eff immutatio a calido , 6c frigido , quam
ab humido , Sc Cicco. Probatur. Exemplum de
vifu aquilxrefpcdu Solis, & oculi nodus rcfpc-
du obicdi libi proportionabilis , vtraque autem
villo eft xqu£ proportionabiliter perfcda;fed ab-
folurc vna cft pcrfediorajii*

10. Ad aliud , dico quid idei tadus facit cfleani-
jjfusrtuM. mal , quia eft communior fenfuum,& cftfun-

dameurum aliorum Icnfuum , (icur anima vege-
tatiua facit corpus ellc animatum , non quod Iit
perfectior , nec quod fcnlus lir perfedior ; in il-
laaurem qualitate fcnfusconuemunt ambo fen-
fus cadus ; quia in quocumque animali repentur
vnus.de alius, & in quacumque parte orgarn;ideb
non conftituunr diuerfaaninulia.
j i piatum. Ad aliud , dicendum quod non fufficit contra*

rietaj qualitatis adiux,& palliux, qux non con-
ueniunc in vno genere naturali, led tantum Logi-
co, fecundum autem genus naturale differunt, vt
concrarietas tangibilium qua]iratum;& ideo non
eff vnum obicdum. Et hxc fufficianr.

ANNOTATIONES
inquxftioncm primani.

CONCLVSIO»

7 'aflue ejfc duos , fcd vnum tantum
fenfum confit tuere.

1 1* Tl E spondetur quod fenfm udi** Jimt redii ter duo,
AV Scc. Habetur ex Vhilof.ide a4nima,ttxt. 1 07.
ibi : Otnnu finfiu vnitu contraria atu effe videtur / Et
ttxt. 1 0%. Sed quod fit vnum fubieflumficut auditui fi-
mu,fic tatttti, non manifeflum tfl. Sequunrur Aucr-
roc s,Sc /£gidius,ibi,Iandun.f.x7.Auicenna C.nat.
part.i.de taflu.Diuus Thomas lefl.i j.Tolcrus iJe
ofnima, text. 108. citans pro eodem Alberrum.dr
alios.horuin aliqui ponunt plures tadus 'duobus.

Tres rariones Do doris funr fatis clarxifcd fuall-
ux tantim.quia hic nulla eff conuincenspro vna,
vel alrcra parte.

Prxter argumenta Dodoris contra conciulio-
nem. Arguitur primi, no obffat ratio Ariffote/is,
fcilicet quid vnus fenfuseff vnius primx con-
trarieraris ,quia conffat vifum non tantum al-
bum,& nigrum , fcd pulchrum , de deforme per-
cipere ; de auditus non tantam grauem , & acu-
tum percipit fonttm, fed etiam magnum , de par-
oum.Dices alias contrarietares reduci ad primam,
lient reliqui colores ad album, de nigrum.quoruni
participatione contrariantur. Contra.-quia olfa-
dus percipit plures odores bonos, & malos . qui
tamen ad vnam prima conrrarieratc non poliunt
reduci, quia nulla talis eff. Sccundi.idemcft mo-
dus lenium immutandi, omnium qnalirarum tan-
gibilium,de idem organum ac remperamenru tan-
gendi:crgovnustadus.Tcrti6,exPhiJofopho
Scoti oper. Tum. 1 1.

487

sinim*,c i.ponente quinque lamim fehfus. Con*
clulionem harum rationum, (de quidem probabi»
hterltenent Conimb. i.de j4nimo,c.\ 1.9.1. Simpl.
PhiloponXrrv.ioS.D.Thomas \,p.q.7$.ort.).ad j»
de alij Sed tenendo fententiam Dodoris , quam
To Ictus fupra tenet ellc commune, de Ariftotcli
conforme, fatisfaciendum cft argumentis fadis.

Ad primum, rcfpondeo primi, non in illa fola tfc»
ratione fundari conclnfioncm , fcd in aliis qual
adducit Dodor.Secund6.benc iam rcfponfum eff.

Ad replicam, inter odores etiam more aliorii Icn-
/ibilium, funt aliqua primi contraria , etli inno-
minata nobis. .Dices (iiniiirer in tadu effe aliqui
primam contrarietarcm innominatam, ad qua ilii;
dux.qux cenfentur primx, feilidet calidum, de f ri-
gidum, de humidum de liccum» reducuntur, de lic
tadus erit vnus;licur vifus,de alij fenfus.Refpon- intaSuottfi
detur primi, hoc ellc contra Philofophum.cuius
authoritas in re non clara magni facienda eff. Se- r

cudi dico,vbi eff vnacontrarietas prima.de vnus
fenlus , experientii conffat non polle elici Gratii
duos adtis perfediffiinos ; non poteft enim vifus
perfediflime videre limul album.de viride, nequt
olfadus duos odores bonos, vel malos percipere;
nam quoperfediis vnus fenfus tendit invnuni
fenlibiie . ei remiftius tendit in aliud ; cum ergo
radus pcrfcdiifimc limul eliciat duos adus in
frigidum, de liccum.vcl in horum contraria, di-
cendum eff hxc non reduci ad aliam priorem con-
rrarietatem , neque adus illos elici ab vna , fcd i
duplici potentia.

Ad fecundum , nego ellc eundem immutandi 1 J •
modum fpeciftcum, quoad illas duas contrarieta*
res, fed bcn£ genericum ; idque conffat ex iam di-
dis.Ncgo etiam ellc idem tempcramcnrum{quid-
quid Iit de identitate organi marerialirerj fcd re-
quiri aliam qualitatem tadiuam refpedu humi-
di.fie licci.&aliam refpedu frigidi, fle calidi, vr in
aliis fenlibus , vt habet Dodor ad fecundum;
quod fu/ficirad differentiam guftusi tadu , licet
idem Iit organum matcrialc.vcl remotum*

Ad terrium.videDodorem ad primum. In Ec-
clefu fecundum /idem, fune feprem Sacramenta,
tamen ordo non eff vnum facramcntum fpeciftcij
fcd genericc,vt tenet D o d o r 4 . di fi. xqjpteft. vnica ,
num. 10. Sic etiam ites ntmferanrur virtutes mo-
rales , non in fpecie , fed in genere, de quo idem
Dodor i-d i 6.

Impoffdile efi vnum ftnfum habere duos aflue
perfeOifftmes ; hoc enim non conceditur de inttlie-
Uu. Ditius Thomas 1 .part.quaft. Sj.Mrric. 4. te-
net in rei ledam noftrum non polle limul in-
teJiigere plura per modum plurium ; fed ran-
rum per modum vnius ; quia non poteft cog-
nofcere nili per vnam fpeciem limul. Contrij
quia poreff inrcilcdus li muJ duos homines cog-
nofcere. Irem, plura cogno/cerc , faciendo in-
ter ea comparationem. Item , poteft limul al-
bum , & nigrum inrueri , quod eadem fpecie fie-
ri nequif.

Dicendum ergo , licet inrei/edus ( idem eff de 1 4.

fenfibus ) non polfir plures adus perfediflimos inttQcfhua»
habere , quia vnus perfedifHmus potentix , cum
fft limirata,adxquatur;polIe tamen habere duos, ^mr>i
vel fonc plures , non ira perfedos. Ira Dodor
4. dift.4,9 ■ cjnefl. 1 o. a8 Ei. inoppoft. Sc alias ; neque
dodrina allata , qux cft Diui Thomx , congrue-
re videtur ipli 1 .porr. quoji, f 4rr.x. & renen-
ti fupremum Angelum per pauciores Ipecies, rei
forte per vnam cog no fccre omnes quidirares:

Tr a quod

• m

488

De Anima

quod late & efficaciter impugnat Dodori.*/. $.
q- to. Si enim pluia per modum plurium cogno-
Icerc nequit, abfolutc plurcs quiditares fimul
cognofccre nequit,fcd tantum aliquod vnum, in
quo conueniunr.

Terti a ratio potefl eft ratio Commentatoru fupt-
Taiutratit riMJ poftta fili illa ziiietw, &C. V Iit UOCailO trjpicx
trifltK. cft. Phyfica vniuocatioconuenit tantum natura:
fpecificx.qux a parte rei cft v na, non vnitate fin-
gularitatis , vel vniucrfaliutis ; fcd media , qux
conucnit naturx , fecundum (c confidcratx.de
qua vniuocationc agit Philofophus 7. Phyfic.
text.i } 1. Dc vnitate media , fcu minore nu-
nrcrica late tradit Dodor t.diftinO.^quaft. 4.vbi
eam probat feptem argumentis. Vniuocatio Mc-
tlpliy fica elt natura abftrada , non adiunda fe-
cunda intentione i in hac Iccundum Philofo-
phum fupi a , latent xquiuocationcs , fcilicet vt
vniuoco Phylleo comparatur. Vniuocatio Logi-
ca conucnit realitati , ptovt adiungitur intentio-
rii fecundae , qua pluribus fecundum vnum con-
ceptum conucniat. dc qua triplici vniuocationc
vide Antonium Andream 4.Mctaph.qu*ft. 1 .

I f. Declaratio fecwtda conclufioms, &c. Etli fint

Dm finit veri duo tadus , vc ex addudis patet , dicuntur
***"• vnmm tjmcn vnus fenfus. Hxc cft fecunda conclufio,
cluam fonaaliicr non pofuit ,quia vbi cft quali-
tas fcnfitiua calidi , 3c frigidi , ibidem cft quali-
tas fenfitiuaficci,&: humidijfic fic ccnfeniur vnus
fenfus eadem ratione guftus non cerneretur fen-
fus dillindus a tadu , li vbique ipfr intimi af-
fiftcret.

Vena lingua fecundum aliam , & aliam qualitatem
eft organum gufhu , & taftui. Obiicics ex Philofo-
pho i. de Anima, cap. 10. dicit quid gufttu ejl qui-
dam tail tu. Kefpondctur , ita cite fuppofitiue,
Gnjlm.cr ta * quia guftatio fit pet tadum ad guftabilejdiffcranr
ihu,du$ ftn- tamen rcalitcr tadio,& guftatio. Quod veri per
lm% aliam, & aliam qualitatem tenditur in guftabile,

Sc tangibile, patet i quia contingit tangibile:ver-
bi gratia, calidum , perfede fentiri , quando qui
dulce , non fentitur.vcl quando fentitur vt ama-
rum , vt in febricitante. Ex quo colligitur non
eandem qualitarem.vcl temperamentum vtnque
competere, de quo poftea.

1 6. Ad primum, &c. Sicut funt quatuor gradus viuen

§fifatH*rfuM t;um t viucntia exdiuerfis viuendi modis di-
ftinguuntur . hi autem ex diuerfa vitx perfedio-
jiufoteMt ‘T nc’ V1* quadruplex cft , vegetatiua, fcnfitiua.lo-
comotiua , inccllcdiua ;& hxc fe habent ficut
fuperiora, & inferiora, quia priora fine poftcrio-
ribusrcperiumur,non c contra : 'verbi gratii, ve-
getatiua fine exteris tribus i fenfitiui fine loco-
motiua progreflionis , vt in pifeibus faxis adhe-
rentibus idc quo vide Ariftotclcm i.de Anima,
cap. 1. Vis appetitiua non conftituit diucrfum vi-
tx gradum i fcnfitiuo ; fi tamen viucns lumatur
non ab operatione, fcd a vita fubftantiali.rtiplex
tantum cft , ficut & triplex anima. Quod vero
quinque fint potentix , docet Ariftotelcs 1. de
Anima, cap. $. & Diutis Thomas 1 .part.quaft. 78.
art. 1 . Colligit fic cx obicdis, vegeratiuam, fen-
fitiuam , locomoriuam , appetitiuam , intcllcdli-
uam. Prima agit in obicdum intermun , vt in
digcftionc,& conuerfionc alimenti : exterx in
externum obicdum ;& fi habetur intra imago
cius corporea , erit fcnfitiua : fi fpiritualis, intel-
lcdiua : fi tendatur in ipfum , vt in finem $ erit
appetitiua: fi vt in terminum motus , locomoti-
ua. Gcncratiua reducitur ad vegetatiuam , quia

verfatur circa femen, quod fit ex alimento fuper-
fluo,cui imprimit vim formatricem. Non eft du-
plex appctitiua,licut cft coghitiua duplex, fcnfiti-
ua , &intcllcdiua : quia ip appetitu nihil recipi-
tur, quo modus tendendi diuerlificciur j fccuseft
in fenfu,& mtcllcdu.vt didum cft.

Qjr A S T 1 O II.

Vtrum caro Jit organum tafhis?

Ati(\.t.dt Animo, t.M.ttXt. IO?. Cr'l*y.iJt tifl. animal, e 4,

Bi lib.ddpar/ib.auima/.e. I (Jr t .Themift.il» Paiafk,r.t.\f.

40.Simpl.tfXf. 1 1 6.Gal./j*. I JU v[h farttum.iap. ! 4. &
ll.ffi HIA-*.? & lib.ii.t.i 8i lib.i.Jt ttmfrrtm. Aucti.
tom.ii 6c lib idt partiit animal. S. Philop ad ttxi.
H4.Aplno«lilxut /ii t Antma,e.dtttnraH» .D.Thook
X.dt Anima.it i3.ji.Alb Mag.i.i* Anima, t }i.ictnclia<

, lib.dtanim fatult.t.i.VchliuttihAx.lf.JifJiijtXraot.
dub i.Su» X.ltb.\.dt Anima.c.iy. Zunm, & Daodiuu» 1.
dt Antma.eirta f.l i.Coaimb.ifa/.f I.

I d e t v a qu^d fic , fecundum Philo- i,
fophum x.de Part. animal, cap. 8. di- VMc
cit enim quod caro cft inftrumcmum «P1
tadus, ficut pupilla vifusjpupilla autem eftorga-
nnm vifus:ideo,&c. - Vm.hmM

Prxtctca , caro animalis eft animata : aut igi- it.it t».
tur anima organica , aut non organica i non po- *
tcft dici quod anima non organica ; quia huiuf-
rnodi cft intcllcdiua tantum i multa amcinfunt
animalia habentia carnem animatam fine anima
intcllcdiua : ergo anima organica i &: per confc-
quens cft pars organica animalis.

Prxtcrca , vbi cft fcnfns udus, ibi eft orga-
num tadus ; fcd non in omni parte animalis, in
qua cft fenfus radus , ibi cft ncruus, & ibi tamen
cft caro ; ergo caro magis cft organum udus,
quam ncruus. Probatio minoris ; in capite cft u-
dus , & non ncruus. Prxtcrca aliqua lunt ani-
malia , qiix non habent neruos, vt pilees ; tamen
habent (cnfum tadus:crgo,&c.

Iu oppofitum cft Commentator , dicens qu6d
organum tadus cft ncruus cocxtenlustoti cor-
po. , & non caro ; fcd cft medium in tangen-
do. Hoc etiam probat Philofophus in propofi-
to; quia fenfibilepofitum fuper fenfum non fa-
cit fenfationem ; fcd pofitunt tangibile fupta car-
nem facit fcnfationcm:crgo,&:c.

RESOLVTIO.

Oronnum t Atius non cj fe CArnem purAm , fid
neruum, vel CArnem neruofAm.

* A D iftam quxftionem dicendum, quod l.

l\ caro non cft organum tadus , fcd ali-
quid intra carnem , vel neruum , vel aliquid
loco nerui extenfura corpori. Probatio con-
clnfionis:

Qitia oportet organum * fenfuum particula-
rium continuat i organo fenfus communis : quia
fenfus communis habet iudicare dc fpeciebus
receptis in organis fenfuum particularium : ca-
ro aiuctn non continuarur organo fenfus com-
munis , quod cft in cerebto , vel in corde »im-
mo nerui , vel venx dcriuatx a corde , fccun-
diim Philofophum , vel cerebro, fccundiim Me-
dicos, continuant organa fenfuum particularium
organo fenfus communis, & ipfi nerui,vcl venx ci
continuantur:crgo,&c.

Prrtcrca,

fe 2.

QuxtVvo W.

4*9

Prztctei, quzdam Cunt virtutes natutalcs,
quzdam animales. Natutalcsbcnc fundamur in
carne, quz eft corpus mixturo.in quo funt quali-
xares a&iux fic paftiux , faltem vittuic. Virtutes
aurem animales fundantur innetuis fic venis, (ed
virtus tadiua eft virtus animalis ;crgo,8cc.

Vlteriiis eft fciendum, quod cft quzdam caro
neruofa,quzdam puta •, nevuofa autem non tan-
tum eft medium, fed etiam organum. Illi autem
nerui coextcnduntut toti carni animalis -, non
quia fint in qualibet parte carnis , quantumcun-
que i unda nerui , ka quod non fu caro pura in
animali i fed quia iuxta , vel prope quamlibet
partem carius , funt aliqui ramufculi nemorum,
qui extenduntur per totum corpus ad modum
tetis : & hoc patet in folio arboris ad fenfum.

Per illos tutem ramufhtlot,vel neruos deriuantur tefti.
na 4 corde, vel cerebro per totutn corpus. Cato autem
pura cft tantam medium in tangendo, vt probat
Philofophus i .de Anima, text.t 1 6. neccffitas au-
tem ponendi fenfum udus , vel organum elfe
cocxtcnfum toti corpori, cft, quia qualitates tan-
gibiles polTunt agere in quamlibet partem cor-
poris , cum quzlibct pars fit mixta ex quatuor
elementis, in qua reducuntur ad medium ; fic prt
confequens eft in potentia ad receptionem , fic
paflionem naturalem ab excellentiis fcnfibilium
qualitatum. Si ergo in vna parte non cflet or-
ganum tadus diferetiuum huiufmodi cxccllen -
tiarum , tunc illa pars cito pollet corrumpi ab
eis , fic fimiliter alia , in qua eflet organum. Ad
cognofccndum ergo conucnicntia ad confcrua-
Vide Atift.i. tionem animalis , fic fugiendum nociua , eft or-
dc hift.amra. ganum tadus jta cxtenfum,& etiam inttinfecum

propter eandem caufam , nc dc facili corrumpa-
tur ab excellenti tangibili.

Ad fnmm m. Ad primum , dicendum quod , vt dicit Com-

mentator, Ariftoteles tunc nefeiuit naturam ncr-
uorum , poftea autem inquifiuit fic probauir i. de
Anima, text. 109. carnem non cfle organum : ta-
men poreft curulius dici excufando Philofo-
phum,quod non contradixit fibi,quia ftatim p&ft
iniit, de Animalibus , fubdit , quod caro non cft
primum organum ficut nec pupilla cft primum
organum vifus,fcd pupilla non cft piimum orga-
num vifus, immo eft interius ; eft tamen aliqua-
liter inftrumenrum : ita etiam caro eft inftru-
menrum , fcilicet ficut medium. Vel poteft dici
qufid intellexit de carne neruola , quz non ran -
tum cft medium, fed organum.

Aifte&dmm. Ad fecundum , dicendum quod caro animalis
eft animata anima vegeeariua immediate , fenli-
bili aurem anima mediante ncruo toti carni co-
extenfo, fic interius exiftente.

4. Ad aliud, quod vbicunquccft ra<ftus in anima-

Ad tertium. Ii , ibi eft neruus in ratione organi , non autem
requiritur quid fit ibi neruus formaliter in qua-
libet parte carnis ; fed fufficit quid fit iuxta , vel
prope realirer, vel virtuaiiter ; A: fic cft in quali-
ber parte virtuaiiter, quia virrute nerui prope
cxiftenris quzlibct pars poreft fenrire tangibile.

Ad propo/itioncm,dicirur quod in piftribus cft
aliquid proportionale neniis, & hoc lu/ficir.

jtdpurrum.

ANNOTATIONES
adquzftionim fecundam.

AD iftam qsuftionem dicendum, quod care non eft
organum, (id merum , ficc. Circa hanc conclu-
lionem varix funt fenrenrix ; qui Jam renent cor
Scoti oper. Tom. 1 1.

eftie organum udus. Thcmiftius cup .40. Simpli- ori*»um.ta.
cius text. \ 1 6. fauct Ariftot . de SentEl. cap.i.& de fim, rurum.
Sen/u,cap.i. Alij volunt efle carnem , & cutem,

Auettocs 1 .de Fort. animal, cap. \.&%. Vhilopon.
ad rrarf.i 14. Suat Jib.^.de Animxop. 17. citam alios.

Sed conclufio Dodoris communis cft , quam te-
nent Galen. lib. 1. de Vfit partium , cup. 1 6. & 1 8 .

& lib.^.cap. 9. Albctt. hi c tr. j. cap. j t.$4.D.Thom.
i. de Anim. leti, j x. Conimb. i .de Anim.cap. 1 1.

444/1. 1 . vbi citam alios. Satis probatur , & expli-
catur a Dodorc , fic cft cxprcfse Ariftotelis ibi
text.109. vbi ponit carnem medium , fic ncruum
organum.

Quatuor argumenta , quz adducit Suar, con- J •

trahanc conclufioncm, facile foluuntnt exiis,
qux habet Dodor , neque multum diftcrunuab
iis, quz ipfe contra fc adducit : idcb ca non (ol-
uo feorfim. Conimbr.vtumque fententiam con- Caro qutmo-
ciliant , neque Dodor omnino negat carnem *
fentire aliquo modo , fed ad $. ait , Virtute nerui ' tn,nt '
prope exiftentie poteft qualibet pars fentire tangibile.

Quibus verbis admittit aliquo modo carnem
fentire. Prima autem fententia omni caret fun- "
damento, quia experientia condat , non tantum
in corde , fed in omni parte corporis tadum in-
cile. Quando ergo Ariftoteles vifus eft illi fen-
tentiz fauifie, tantum voluit peculiariter tadum
corrcfponderc cordi , quia eft necclfarius ad vi-
tam, fic fundamentum aliorum lenimini , fic vna
cum corde perit : vel voluit tadum in corde ma-
xime vigere.

Per illos autem ramuftulot , vel neruos det tuamur
teftina 4 corde , vel cerebro per totum rorpiu.Quidam
exponunt Atiftotclcm idc6 dixifie tadum clfcin
corde , quia a corde nerui dcriuanrur : fed Co-
ninibr. multis probant 1 . de Ortu , & Interitu , i
cerebro deriuari : fed quia ab hac quzftione ab-
ftinuir Dodor , neque ad rem multum facit,eara
pertranfeo. Verius tamen puto a ccrcbro deri-
uari ; quia ex dilledione , condat cx cerebro dc-
fccnderc, vel cx fpinali medulla , quz foboles cft
cerebri , c qua velur rami ex arbore , hinc inde
dilpcrguntur.fii: quo h cerebro, vel medulla lon-
gius abeunt , eo tenuiores funt. Item , obftnido
ccrcbro , edicitur quis fenfus & motus expers,

Cc remedia tunc applicantur , non cordi , fed ce-
rebro.

Ad fecundum , Caroanimalis eft animata anima 6.

fenfttiua mediante neruo , ficc. Confcqucntcr ad D*utn&*/"-

conclulioncm quzftionis , necat carnem habe- f*

r b • 1 1 ^ .non ftntiunt.

re animam lenfitiuam , habet tamen vegetati-

nam , qualem habent dentes A: olTa ; quia nu-
triuntur , vr renet Phil. iJo^Gcner. animal, c.tp. 4.

C7 de Part. cap. (. Sed in homine caro , fictit Sc
rciiquz partes ad veritatem naturz /pedantes,
animi rationali informantur ; quia in co non
cft diftindio vegetariuza (cnfiriua & rationali.

In pi/cibm eft aliquid proportionale ncruis , quod
fufficit. Condar dum /cranrur pifces , appare-
re ramufirulos i fpinali medulla prodeuntes per
roram carnem dilpcrfos , quos neruos dici , dc
cllc , vix dubium cft, ialrcm /unr aliquid ner-
uis proportione currelpondens. Sic Phil. 1. de
Hilior. animal, cap. 4. air , quod in aliu eft /an-
guis , & vena , in alii j quod his proportione rr ffton-
deat. Sed cum dc hac re dubitalli-m , occurrit
Jocus Arillotclis f. de Hift. animal, cap. j. vbi cx-
prefse tribuit neruos proprie iumpros , pifeibus:

Sunt ( inquit ) quantillos halent articulos , priuatd- p,'tei h+lmt
que pedibus , C“ manibus funt, iis pertenues issctrttque vires sueun.

T t } kabert

A rtrehrt
merus diri-
mantur.

t5 1

490

De Anima

habentur (rmw)qU4 prcpter in pi/cilnujpti utxtupin-
n.u pojiti funt , tf prxiipue veniant in coniptiiam.
Vbi non negat neruos in reliquis partibus pi-
fcium 1 fed quod non iu apparent ad oculum*
ficui iuxta pinnas.

Solvuntur argumenta contra conclufioncm
principalem.

7. Obiicitur contra conclafionera quxftionis;
quia cxpcricntiH conflat camcm , & cutem fen-
tirc , fi pungantur. Rcfpondctur cum Phil.a. de
Anim. cup. 1 1. & Scoio hic ad tertium , id fieri
per ncruuni , cfto non fit immediatus tangenti.
Obiicitur fecundb , in ftomacho » & venis fit ta-
dfcus vbi nulli funt nerui. Refpondetur efle ali-
quas fibras ncruis proportionnras; idque ad ocu-
lum patet in ftomacho. Obiicitur tertio tadhis
datus cft animalibus , vt fe tueantur a nociuis,
vt ait hic Do&or num. f. ergo in omnibus par-
tibus corporis cft * & non tantum in neruo.

NVmi fer Refpondetur neruos , vel cotum ramu/culos, per
n

omnes particulas corporis diffundi , quod mf-
ficit. Obiicitur quarti ex Arift. j . de Hift. nnim.
cup. 4. & 1. de Part. c.tp, 1 .j. 8. vbi dicit carnem
e(Ie organum. Neque dici poteft cum Com-
mentatore quod tunc non nouir naturam ner-
uorum, quam exa&c indagauir tractans de ani-
ma , quia poft libros de Anima fcripfir de ani-
malibus,vt patet ex ordineoperum cius. Refpon-
detur dupliciter ex Scoto ad primum. Hic adde,
cfto quid fcripferit Atiftotclcs dc animalibus
poft libros de Anima , tamen imgis liandum cft
iis , qux in hac re habet de anima , vbi ex pro-
fcftb examinat , quam de animalibus , vbi tan-
tum refert, vel non examinat. AdJc etiam quid
dePurt. unim.cap. 10. dicit carnem non cllc lcnfo-
rium udus ; ergo in illis libris non ell libi con-
flans , fed concordat cum Scoto nd 1 .

Q_v isno II/.

Pirum ad t Lictum requiratur medium
txtrinfecum.w in quo fiat?

Ariftor. 1. de A*ims, ttxt. Ifj. Auicenm t. Sinet b. rep.\.
Aucrrocf t.df Anime cemm.i 1 j. Philop. Simplic. The-
miff. circa text. nj. S. Thom. Sucflanut Se *rcx«jue
Caici. ibid. A/bcrr.Magn. radam ttafi 3. eef. 3 r Dandi-
nu* di[rtffitne j<r. \’io:cmahi p.a.de ftn/lb <■. j 1 landun.
x.de Anim. f.tS. Oonimb. tind. te(. 1 1. f.t.ert.t. Auer/a
de Anim. f j j.

) Iditvr quid non : medium debet
i cflc denudatum i fcnlibilibas illius
fenfus, cuius cl l medium, vt patet in-
dudiuc,acr, vel aqua,qu.r funt media
extrinfecamonfunt denudata a qualitatibus tan-
gibilibus ; er go,&c.

Prxtcrca , fi qualitas tangibilis poteft imme-
diate fenriri fine medio cxtrinfeco, illud non re-
quiriruri Icd in hyeme Cernimus acris frigidita-
tem immediate line alio corpore , quid Iit me-
dium, vel obictium ; crgo,&c.

Prxxerea , Contigue fient , quorum viti me /itrtt
firmi ; fed tangens, &: ratium lunt conriguajcrgo
eorum vlrima funt Cimul : quorum autem vltima
funt limul , eorum non cll aliquod medium ex-
trinlecum,quia eorum vltima funt in eodem loco
primo i ergo, Scc.

Prxtcrca , quxeumque putentia immutatur a

fenfibili mediante alio , prius immutatur a me-
dio cxtrinfeco * quim ab obicdo ; quia medium
cft ei propinquius ; fed ta&us non prius immu-
tatur a medio cxtrinfeco* quam ab obic&o , fed
fimul i ergo, &c.

Inoppofitumeft Philofophus,& Commenta-
tor. Ratio Commentatoris eft ; quia animal vi-
uens in acre non patitur ab acre ; vel viucns in
aqua non patitur ab aqua. Cuius ratio cft > quia
pafTin naturalis cft a contrario : locus autem
non cft contrarius , fed conformis locato; qua-
re, &c. Vlteriiis dicit, quod fi fentirentur talia
media, hoc non eflet vt pura funt , fed propter
admixtionem alicuius vaporis , vel alicuius cor-
poris cum ipfis.

Contra confequentiam prima: rationis argui-
tur fic : Corpora noftra non habent locum natu-
ralem , nifi ratione clementi dominantis ; led
quando vnuni elementum locatur ab alio , alte-
ratur ab eo : elementa enim alterant fe lecon-
dum fuas extremitates , fecundum quas fcinui-
cem locant ; ergo non obftantc locatione talium
corporum, adhuc poterit animal pati ab cis.

Prxtcrca, quod cft in potentia tale, patitur ab
co,quod cft a&u tale ; corpora noftra funt in po-
tentia ad excellentias qualitatum tangibilium,
cum finr ad mediuin redu&a Sc temperata ; er-
go, Bcc.

Contra fecundum fic : generatio poteft fieri
cum tnixrione in fimplicibus ; fed generatio re-
quirit alterationem ; ergo poteft fieri altcratio
in aqua ,& ab aqua fine admixrionc alterius cor-
pdris. Prxtcrca , aut aqua calcfa&a eft aqua pu-
ra, aur quid mixrum j fi pura , ergo non requiri-
tur ad fuam alrcrationcm aliquod corpus libi ad-
mixtum ; fed ipfamct porerir alterari;& per con-
fequens alterare fenfum , ficur mixtum ; ergo in
» xflarc quando cft aqua calefa&a , & in hyeme
quandoacreft frigcfadlus, non fiinr elementa
pura in regionibus noftris. Prxtcrca , fequere*
cur quod qualitates tangibiles non fune corpo-
rum fimplicium , fed mixtorum ramum.

Prxtcrca , fecundum ipfum ; fi cfTer vacuum
ibi , pofler e/Ic morus animalis progrclliuus : er-
go pes cax/gcret terram, & eius frigidiratcm;non
aurem acrem, vel aquamicrgo porcll elementum
limplcx immutare raftura.

RESOLVTIO.

Qualitas inhatens poteft fentiri fine medio
cxtrinfeco ; & idem eft de qualibet adbtt-
rente ,fi fit in corpore fluido, vt inaqua,
vel aere : fecus fi in corpore non fiutdo ,
modo fit humi dum, fi autem ficcum fit,
immediate fentitur.

a Ty E fpondeo ergo, quod ta&us poteft com- f.

XVp

^ parari ad qualitatem aliquam inhzren- fa*
rem accidentalem , vel adhxrenrem , id eft, non *£jJJ fi"
in proprio fubiedo, vel in alio libi oppofiw:pri-
mo modo poteft Heri ratius line corpore extrin- '

feco medio, ficu t paret de dolore apoftemaris, qui
fentitur valde vehementer , non aurem nili per
tatium, vt paret indutiiut. Loquendo autem de
qualitate adhxrcntc quodammodo fentitur im-
mediate line corpore medio , alio a corpore cui
adhxrcc , immediati tangente ; ficu r paret de
qualitate exiftente in corpore non terminaro, fed
fluido i vt eft aer , vel aqua , quorum qualirares

imme

Quaeftto HI.

49\

immediate tanguntut fine cotporc tr.cdio alio a
corporibus fubi edis. Si autem qualitas adhx-
tens fit in cotpotc terminato non fluido j aut ex-
trema tangentis , Se udi, funt humida, vel ficca:
fi humida , tunc Cernitur qualitas illius corporis
mediante alio cotpote,Ccilicct fubie&o huraidi-
tatis illius, fine fit aer, fiuc fit aqua : fi autem ex-
trema Cunt ficca , tunc immediate Cernitur qubd
extrema fint ficca. Poteft etiam cite vel propter
caliditatem corporum Ce tangentium confutuen-
tem humiditatetn corporum circumdantem , vel
propter Cortem applicationem cotum ad iuuiccm
eam violenter expellentem.

4* Ad argumenta Commentatoris. Ad primum,
dicendum quod elementa poliunt confidcrari fe-
cundum fuas qualitates adi u as. Se paCTtuas,& fic
non funt fimilia, fcd contraria , fe inuicem al-
terantia,vel fecundum quod vnura locat, & con-
tinet aliquid, & fecundum qubd funt partes vni-
uerfi.

Ad aliud , dicendum quod aqua ptua poteft:
calefieri : cuius oppofitum dicit, licet ignis non
poflit infrigidari , quia ignis inter elementa cft
maxime adiuus. Calor rcfpcdu aliarum quali-
tatum haberrationem formx, vt dicitur quarto
Mtuororum : fic ideb cft minime paffiuus, non fic
autem aqua, quz cft materialior.

Ai primum Ad primum principali in eppoftum dicendum,
Ctfituadum. quid medium debet eCTe denudatum a qualita-
tibus tangibilibus omnino , vel fecundum fuas
excellentias. Ita fe habent ifta , aer Se aqua , in-
quanrum funt media. Si enim haberent aliquam
qualitatem in magna excellentia , tunc magis
lentircntur quam aliqua per ipfa. Immb impedi-
rent fentiri alia ; fient patet de aqua congelata,
vel valde calefada ; Se acre valde frigido.

Ad tertium. Ad aliud , dicendum quod fi duo corpora fe
tangentia fint ficca in vltimis , tangunt fe fine
medio , Se iunt contigua , Se eorum vltima funt
fimul : fi aurem humida funt , eorum vltima non
ungunt fe immediati, fcd mediante corpore hu-
mido.

y . j4d Aliud, dicendum quod aliquid poteft ede prius

Adjuini. alio, vel caufa litate , vel tempore, vel firu : ita
dico quod potentia prius immutetur per medium
extrinfecum , quam organum poteft efle verum:
& hoc fecundum firum , & fccundbm caufalira-
U fuatuer tem in aliis fenfibus a radu, ficut in vifu. fmmu-
iTfikm priiu tacur cnint prius medium i fenfibili fecundum
fitum.quia cft ei propinquius ; Se fecundum cau-
"immu ” ^i(ate(n4uia immutatio medij eft caufa immu-
tationis organi , licet non prius tempore ; quia
vifio fic in inftanti. fn auditu etiam eft prior im-
mutatio Se caufaii rare , Se fitu , Se tempore ; Se in
aliqua fui parte, fciliccc in remota ab organo:
quia fonus fe multiplicae mediante motu locali:
ficut etiam in olfadu, &guftu : in quo guftu
medij cxrrinfcci immutatiocftcaufaimmutatio-
nis organi, licet fimui tempore immutetur /ali-
tia , quz cft medium exrrinfecum , Se organum:
fcd in rjdu medium extrinfecum prius qui-*
dem ficu imnutrarur; quia eft propinquius , non
tamen prius tempore , fcd /iraul tempore , per-
cutitur c/ypcus , Se clypeatus , non aurem fi-
inul caufaiirare ; ( nam clypetis percuUiis per-
cutit clypeatum : ) nec ac r vel aqua in quan-
tum funt media cxtrinfcca immutant organum
(«dos , licet bene immutent in quantum obie-
da ; Se hoc ided , quia medium exrrinfecum in
udu cA accidentaliter requi/irum , propter hoc

qubd non poteft animal vluete fine cis. nec ta-
dus eft nili In acte , vel aqua modo pixdicto 1
non quia de ncceffitate tangat pet artem , Se
aquam , tanquam pet medium cflcntialucr te-
quifitum , ficut cato, vel ficui requiritur ad alios
lenfus : innuo magis fenfibilitet tangerentur fen-
fibilia cxtrinfeca fine talibus mediis » quam in
ipfts. Licet ergo non peius tempore , vel cau-
falitatc immutetur potentia tadiua a medioex-
trinlcco.quamabobicdo, prius tamen fecun-
dum fitum immutatur , Se hoc fuflicit ad tale
medium.

ANNOTA TT O N E S

in quxftioncni tertiam.

T) F.sfotuUo ergo , tacitu , 8cc. Quali tat inhererts 6.
iy feminor immediat c£cc .Non intedit organum
tadus fentire qualitate, vetbi gratia, calot em fi-
bi, fcd parti vicinz inhzrentcm. Primo, quia alij
fenfus non fentiunt qualitates fibi inhzrcntcsj
non enim feni it lingua fapida fuum faporem.

Secundo , tadus maiorem calorem femit quam
fibi inhxrcntem : ergo non fentit inhxrcntcuv,
quia hunc folum femitet. Antecedens patet in Mmu* tm-
manu applicata igni , quz fentit intcnlum ea- t*l*tm igni
lorcm , & amoto igne liat im fentire definit ; igi-
tur non erat calor inhzrcns , quem lenticbat. j&rjjp
Tertio , tadus fentit duritiem , Se mollitiem, m j ^,(,t
quas conflat non fibi , fcd rei tadz inhzrcrc.

Quod vero hzc fit mens Scoti , patet ex addu-
do exemplo de apoftematis dolore , quem fentit
tadus, nempe exiftens in parte vicina pattis infc-
dx, cui inhxrcc nociua qualitas.

Obiicics : dum obiicimur Soli , fentimus ca-
lorem , non calefacientis , quia nullus eft in So-
le ; ergo nobis inhxrentcm. Rcfpondctur , nos
fentire calorem acris , Se exhalationum , Se fan-
guinis ealefadi. Conai , ponamus aliquem im- Cmfm Uli
mediate Soli applicati , fcuticr calorem. Se non •fpHtuum
a caufis relatis , nec a Sole. Rcfpondctur fenti- ^‘J™****
re calorem virtnalcm , quatenus Sol producit in
eo fpccics intentionalcs caloris ; Se impertinens
cft ad fenfationem , qubd rcalcm , vel materia-
lem calorem producat ; pollet enim inors fcqui
ex foia operatione intcmionali fcnlibilis , vt ha- *
bet Dodor 4. dijl. 44. qua/l.). nurn. vbi tenet vt
probabilius , ignem inferni tantum intcntiona-
liter adurum in corpota damnandorum, de quo
poflea.

Przterca , fanguis runc calefieret , cuius calo- 7.
rem nerui vndique per corpus difpcrfi, ftariin
fen lirent.

Obiicics fecundo ; calor in organo poteft in
aliofuhiedoeiufdcm rationis fpccics intentio-
nales producere : ergo Sei n fuo organo. Nego
confequcnriam , quia ficut non poteft realiter
ftiuin fubiedum, bene tamen aliud ciufJem ra-
tionis alterare: ira dicendum de actione inten-
tionali i eft enim concomitantia inter has adio-
nes , vt vna non poflit efle vbi naturaliter ne- A/htmtu-
queat efle altera; verbm non fe cyncom itantur r4lu &
Iccundum proportionem graduum , immb con-

tingitinrenfam efleadionem, tbircaiiscft re
mi/la, vt habet Dodor Cupra : verbi grar ii.ouan-
do manus intense frigida applicatur igni , ibi cft
intenfusdolor; Set amer» /cmiffiil calor, propter
excellentiam frigoris1: quia contraria a contra-
riis magis /enriuntur , inquit Ariflotclcs in Pro-
bltm./ett. J. q.8.

Te 4 Obiicics

tAtmr fitum-
tium

491

De Anima

Obiicies tertii» , contca id quod ait Do&or,
doloicm apoftcmatis fentiri a ta£ku •, quia dolor,
& voluptas funt appetitus attiones , vel paf-
fioncs i & hoc fecundum tenet ipfc Doftor 4.
^.44 .tjHtft. *.videipfum<pM/f.x. n.y Rcfpon-
detur de caufa doloris non conuenitur.Galen.ti.
Methodi , cap. 7. ait clfc notabilem mutationem
primarum qualitatum , vel diuiftonum continui.
Alij diftolutionem temperamenti. Ali) hanc cum
diuifione continui : tatius autem fentit primas
qualitates , 5c etiam diuilionem continui , feu
motus localis , licet non vt feniibile proprium,
fcd vt commune : phantafia apprehendit ex tali
ta&u inconueniens , circa quod appetitus habet
nolitionem , qui polita , caufatur in appetitu
dolor, quem Doftor vocat padionem , quia non
eft liberum eo carere , polito nociuo : vel po-
tius , quia appetitus paUiuc fe habet ad eam , eft
tamen qualitas. Si quxras quxnatn eft eius im-
mediata caufa ; puto elTc nolitionem difeonue-
nienris iam politi in effe , qux eum caufat ficuc
atftus habitum , de quo infri ad qua)}. 1 1. num. 8.
vide Schol.nofbum j.di/f. 1 ytt. 1 1.& ydift.+y.
quaff.i. Earcnus dicit Scotus ta&um fentire do-
lorem , quarenus fentit eius caufam. Locutio
igitur eft caufalis , fcu virtualis , non formalis,
quando dicit ra&um fentire dolorem.

S. Obiicies quartd , contra id 'quod ait radium
fentire tangibilia immediata libi , qnia feniibi-
le politum fuper fenfum impedit fenfationem, x.
de Anim. texi. 1 j. 98. 1 1 6. R efpondctitr ad hoc,

1-Af-

Ad primum , medium debet effe denudatum a qua-
litate tangibili. Non eft fenfus , quod non lit ca-
pax illius qualitatis fecundum c^rcale, fed tan-
tum fecundum effe jnicnrioualc , eo modo quo
orgamtin vifus non podir recipere colorem fe-
cundum cftc materiale fcd tantum intemiona-
Mtdiim ** le > ex x. de Anim. text. 1 16, de que Scor. x. difi. y
teret qmati- quafl %. ad j. num.xG. Conflat enim experientia,
ttte tipbili. acrem, quo mediante fent io calorem ignis, ef-
fe calidum. Senfus eft ergo ; medium qua rale,
carere qualitate tangibili ; Sc li habet eam, obie-
&nm eft cenfcndum non medium.

Xtidlam , fr Ad qu.trtum i in vi fit fimul mutantur medium, &
trjenS vifm organum. Ratio , quia tranllario fpcciei vilibilis
f,mnl mu' haber qtnrrarium , nec fit per motum lo-

tsmtur, cnfie m r r , ■ P

dt auditu (X calem ; & lic fimul tempore in propinquum Sc

tlfudu. remotum diffunditur i licut Sol fimul partes pro-

pinquas , 3c remotas medi) illuminar i at non
fimul muratur medium & organum auditus,&
oi fodas ; quia inceruen/r in his motio localis:
catifarur enim fontis rea lis per impemofam me-
di) morionem. Vndc experientia conflat fonum
prius audiri a propinquioribus , quini a remo-
tioribus. An verd fine rcali medi j excitatione ,
mittar fpecies, podea dicetur. Similiter cuapo-
ratio , fcu fubdancia fumea deferens odorem,
habet fecum comitem morum localem. An ve-
rd ad fenfationes horum fenfuum , requiratur
nccclfario medium exrrinfecumpdicctur quxdio-
ne fequenci.

9 • Circa id quod Doffor ait, num.yin corpore qua -

ftiortit , radium fentire corpora fluida immediate.
Irem corpora confidentia ficca , non tamen con-
fidentia humeda , non conuenic inter Dodores
D. Thom. in text. j ty Caiet. Sc ali) tenent ad
Dutaerpc. corpora dura tangenda , requiri mcdwm. Auer-
•m f$** modii roes ctmm. 1 tf. quem fequitur landun. vniuer-
t**iuat*r. faliter ad omnem cadum requirunt mediumi

quia verd hxc fententia videtur cxprcfsc contra
experientiam de taftu aqux , Sc acris. Refpon-
detur quod aer in fua naturali difpolitionc non
agit in nos , quia eft locus nofter naturalis •, ncc
fentitur, & talis eft feropee nobis immediatus.

Idem aiunt de aqiu refpe&u aquatilium : quan- ,
do ergo aer calefacit , vel infrigidat , ille non
eft naturalis , fed aliis corporibus vt exhalatio-
ni > aut vapori mixtus ; & fic fentitur , non ta-
men immediate , quia aliqua pars actis naturalis
mediat.

Contra hxc : Se primd contra fecundum , po- Lmu
nantur pifccs in acre , certum eft qubd aget iu '*'* *git
cos , nulla aqua medii •, quia non eft iplorum
locus naturalis. Secundo , etiam locus natura-
lis agit in locatum, vt elementum vnum in aliud
contentum. Tertib , elementum in fua naturali
difpolitionc habet qualitates a&uas exceden-
tes eas , qux funt in mixtis ; ergo agit in ea.
Quartd , falfum eft , quando elementum eft ex-
tra fuam naturalem dilpofitionem , habere fem-
per corpora alta fibi mixta ; quia Sol calefa-
cit aerem , Sc aquam , nullo alio corpore eis
mixto.

Contra primum , nempe ad dura tangenda 10.
requiri femper medium ; quia fequeretur quod
gladius ablcinderer alicui capur , acre femper
medio inter ipfum , Sc collum ; Se lic aer eflet
immediatum inftr umentum. Sccundd , ingentes
lapides fuftentarentur in acre, quia non tange-
remur in aere , quia non tangerent immediati
terram. Tertio, ferrum ignitum fuppolitum car-
ni, illam vrir nullo medio a?re.

Dicendum ergo cura Dodlore, corpora loli-
da ficca fe tangere immediate ; ctli non fecun-
dam Ic tota ; Sc hoc fecundum tantum voluit
Atiftotclesrrvf. 11$. Et ratio eft, quia regulari-
ter funt inxqualia ; at verd Ii corpora lolida line
humida , immediate non fe tangunt , vr ex Phil.
iam citaro, tenet Do&or ; Sc experientia t citatur.

Caiet. dat friuolas folutiones ad rationes alla-
tas. Ad primam, admirrir acrem cile medium,
tamen gladium ait cftc immediatum inftrumen-
tum ablcillionis. Contra, id quod immediate le-
parar partes continui , occupans locum inter eas,
ed immediatum fcifdonis inftrumenrum. Ad fe-
cundam , admittit modicum acrem fuftincrc in-
gens fiippofirum laxum , virtute vniuerfalis na-

rurx. Contra, mera chimxra eft boc diccrc,cunt
nec ratio , nec experienria faucat , fcd vtrumque
fit in oppo ficum.

Dicimus mericd , grauia afeendere furfum, &
leuia deorfum , nc detur vacuum ; quia expe-
rientia id condat : at hic nulla experientia e/t.
Prxrerea, applicetur ignis illi acri intermedio,
Sc corrumpetur, ni fi lingas incorruptibilem ede.
Sed obiicirur ex Caiet. Si duo corpora fecun-
dum fuperdeiem fe tangerent immediate, Sc al-
terum tolleretur j aut aer circumflans immedia-
te repleret rorum fparium inter illa , Sc daretur
motus in indanri ; aur non replerer ,Sc elfet va-
cuum. Refpondctur, naturaliter vnum nonpof-
fc fecundum omnes partes fimul feiungi ab
altero, fcd b enS fuccelliuc,qtwd fufhcit:

Sc lic fuccefUuc poted vnum planum
fuppvni alreri,Sc illud tangere
immediate.

Qvst

r

Qnxftio I V.

i f

ItfiaatU «.

Q_y isrio /V.

Vtrum ftnfikilt fo/itum fyper /en-
fum, n/el organum fenjus,

/enti at ur ?

Atifiotelet lih.xJe Anime.ee/. g trxf. 7 f . free/i rtrt.it.

Sinftut Thomxi ikid. Uti. if. Aibcmn Magnos x.fetu
• fitmnu d» Hemint^tufljitudM. y£gidiui t.d* Anime, in
€*f i\.& l&.x.fttxemenmff.ix. Vccrqoc Caictanus x.
4t Anime, in te/ t i.hndun.iiiJ ya/yl.xy txaellus jneft.
fo.Apo{lio.f»4l.j4.Fmar.f«jyf 19. Toletux jV/ Ani-
me ja;. I X.ftdp.i. Commbrx.de Anime.ee/. r 1 .jnajt. j .
Rubia» ydt Anime . te/. 1. ftujt. 3. CompIutcrUc» dnf.
9-dt Anime, jndjf.j.

I. •?8£35| Ide t v r quAd fic : quia culcellas
$$$& Icindcns ncrutttn caulae maximum do-
locem , maiorem , quim fi feinderet
carnem : nrruus aurem eft organum tadus , qui
fcnrir dolorem;ergo,A:c.

Prarrcrea , aliquis humor potabilis politus fu-
per medium guftus , fcilicct fupra carnem lin-
gux.fenrirur : ergo raulrd magis politus fupec
organum. Antecedens parer. Probatio confc-
qucmix, quia caro, quar crt medium in guftu, eft
corpus mixtum, & comparum : potabile aurem
non eft ita mixtum, vel materiale ; nec compa-
rum ; ergo /pecies potabilis materialius reci-
pitur in medio , quam in organo : quia vnura-
quodque recipitur fccund&m modum rccipicn-
tisjfi ergo fpecies potabilis recepta in medio cau-
fat guftum , multo fortiOs pocaoile politum im-
mediate fuper organum caufarguftutn.

Prxterca , Tonus habet ejft realc in omni par-
te m edi) ; Ted auris poceft audire in omni par-
te medij , exiftenria etiam in parte libi coniun-
da ; ergo , &c. Probatio maioris , quia quod
Glaber ejfe intentionile tantOm , non maner ab*
lente generante; Ted Tonus manet in omni par-
te medij abfenre corpore Tonatiuo : ergo habee
in omni parte medij rftzcilc. Minor eft maniTe-
fta;ergo,&c.

Praeterea, odor in fumalieuaporatione habet
ejfc realc , Ted quando fuinal is cuaporatio intrat
naTum,Tentirur odor;ergo,&c.

Contra eft Philofophus , & omnes commu-
niter concedunt , in tantum , quod dicunt ali-
qui qudd !i cultellus Tcinderet immediate ncr-
uum, in quo eft TenTus tadus , homo non Tcn-
tiret.

Iftam autem conclufionem Tic probant ali-
qui. Oportet Tenliim habere proportionem
non tantum ad obicdum , Ted ad medium,
ad hoc quod exerceat adum Tuum , ira quid
ficuc ab excellenti Tcnfibili , &: improportio-
nabili TenTu , non immutatur Tcnfus , nec et-
iam a temilTo in proportionaro ; ita nec Tcn-
tit Tuum obicdum , li medium iit nimis , vel
parum protcnTum ,v«l nimis remotum , vel pro-
pinquum ; quia ergo obicdo polito fuper or-
ganum , non Teruatur debita proportio medij:
idco,&c.

Contra iftam rationem arguitur lic : Caro im-
morata ab obicdo tangibili, immutat immediate
organum tadus. Similiter acr propinquus pu-
pilla: immediate immutat cam ; ergo propin-
quius medij non tollit ejus immutationem. Alia
ratio eorum eft h*c: Species in organo habet
tjji ab obicdo ; ergo mediante corpore medio.

4 91

in quo habet eft minus materiale , quam in ob-
/edo; magis tamen , quam in organo , quia ab
extremo in extremum dcucnitur per medium.

Conrra iftam rarionem arguitur fic : Caro ha- $ .*
bet efte materialius , qtiim acr ; & per conle- Kmittncr.
quens calor in carne, magis quam in acre; Ted
calor carnis poreft immediate immutare orga-
num radus , quia eft cius medium ; ergo multd
magis calor acris.

RESOLVTIO.

Senftbtle pofitum fupr» fenfum vifus±
impedit fenfnt!onem:in altis autem
fenfbus , quo fenfu id verum
Jit , explicatur.

• O Efoondco , quAd in vno TenTu , Tcilicct
JLVvifu ,cft cau la Ipccialis, quare Tenii bile
politum fiipcr TenTtim non Tacit TenTum : quia
color non videtur nili in lumine, 8c roquiritad
hoc vc videatur medium illuminatum. Si autcin
color poneretur Tuper organum vilus obumbra-
ret i pium 1 8c ideo /equitur quod uon pollet vi-
deri. De aliis autem icnlibus conclulio PhiloTo-
phi rede exponenda eft. Circa quod Tcicndum,
quod eft duplex immutatio Ten/ibilis; vnacft na- tmmur*rH
turalis , Tcilicet quando immutatur TenTus i Tcn- iu*

libili lecundum illud tale efle , vel iccundum ^ ■
eundem modum eftendi , quomodo eft in rc ex-
tri;vt cum Tcnfus cados calefit ,vcl alinsfcn-
Tus aliqualiter alteratur , vel mouetur fecundum
locum. Alia eft immutatio animalis fecundum
quam immutatur intenrionaliter , vel fpirirua-
%lirer a fcnfibili , licet habeat modum eftendi
extra reaJcm, Se materialem : modo ita eft, qu&d
aliquis fcnTus immutatur fpiritualiter tantiim, ^^^1^
vt vifus : tadus autem vrrique immutatione im-
mutatur. Quid naturaliter , probo ; quia orga-
num eft corpus mixtum , licut medium , quod
eft caro : ergo eft paflitium naturale, & recepti
uum pa/Iionis naruralis : qualitates autem tan-
gibiles fune naturaliter adiux ; ergo , 8c c. Si- Tsffut im-
militcr immuutur intemionalitcr : quia fi tan- mMU,ur ”*/
ttim naturaliter immmarcrur ratione , qua mix- S» mittoU
tum naturale , non plus fentiret qualitates tan- t4r.
gibiles , quim lignum ,vcl lapis ; qu* naturali-
ter immurantur:quia ergo cadus Tentic huiufmo-
di qualitares:ide6,&c.

Prxtcrea , hoc patet ratione Theologici ; in 4.
damnatis poft relurrcdionem generalem erit Senfiu tr&m
TenTus tadus , Se omnes TenTus in adu Tuo ; Se ia- Jam natinm
men tunc tadus non immutabitur naturaliter;
quia ifta immutatio eft corruptiua ; ergo tantum ***"'*’
intcntionalitcr ; tamen illa etiam maximi aftli-
diua;ergo verilfimf poterit ibi cftc vna , fine
alia '.tamen in ftatu illo non eft intcntionalis
immutatio fine rcali , Se naturali immutatione;
quiacaufatur ab ca. Immutatio ergo intentiona-
lis Tcnfus, non eft naturalis , ctitu fine naturali
poOlc efte , fcilicct in damnatis. Naturalis ctiani
poteft efte in inanimatis, qux non fentiunt , qua:
tamen naturaliter immutantur ; Se ideb tangibi-
le pofitum fuper organum tadus , cum non in>*
mutet nili naturaliter ,ipfum non facit fcnTuna
tadus , fcd fpccies tangibilis tecepta in co iu-
tcntionaliter facit fenfum tadus. Sic ergo hn-
mutatio animalis in organo mdus , vel aliomm, jmmutMt;t
bene facit fenfum ,non autem naturalis ; fid rm* natmMn, nem
WHlaiiv nuiurtilu in organo non facit finfnm , itmio fmiit ftnfmml

Diqi

494

De Anima

*'f (rufum,
•x [luatur.

rn&tt b impedit ; quia fi fine naturali polTcr ertc
inicntionalis, nugis fenrirccur fcnfibilc ; fient
patet in damnatis : tamen immutatio naturalis in
carne, qux eft medium, bene facit fenfum caufan-
do immutationem fenfibilem in organo non de
fe tantum.

J. Rcfponfioncs in oppofitum bene probant,

fu frr qibd immutatio animalis eft fimilis cum immu-
Jem(um,Hifu. tatione suturali pro ftatu vitx , nec fine illa po-
tert efte , quantum ad illos quatuor fenfus , de
quibus fuit argutum , licet de vifu aliud fit pro-
prer rationem loperius tactam : non tamen pro-
bant quod immutatio naturalis inquantum hu-
iufmodi , faciat fenfum , quia magis impedit vt
vifum eft : fed fi fentiat huiufmodi fenfibilia
tangentia organum , hoc eft ratione immutatio-
nis animalis per fe , qux caufatur a naturali |im-
mutationc fecundum quam tangunt organum;
& ideo fecundum hoc , eft vera propofirio Phi-
lofophi ,qubd fenfibilia tangentia fenfum non
faciunt fenfum ; quia ratione immutationis na-
turalis , fecundum quam tangunt organum , non
faciunt fenfum.

ANNOTATIONES

in quxftioncm quartam.

f, p EjponAro , quod in vno finfu ,/cilicet -vifu , Scc.
XV Sententia Dodoris folum vifum requirere
neccilario medium extrinfccum , reliquos fenfus
non. Alij nes fenfus indigere medio volunt, fed
Communior id de omnibus afterir. Et-probatur
cx Ariftotclc i. de Anima, fr.rf.7j. 98. 1 1 6. Ita D.
Thomas,Caictanus in vltitmtm locum Conimbric.
cap.i \.qu*f}.\.*rt.i. radium tamen, & guftum cx-
S»'.w vifml cipiunt. SedSuarcs lib. $ . de Anima , cap. ij.fe-
uetrjfurii pe- quitur Scotum, S: adduda hic, Sc quxft. prxced.
eit medium. ± Oodore, Sc qux in annotationibus dida funt,
id conuinccrc ridemur. Er certe fi ponamus ma-
num in medio ignis , chimxricutn eft dicere,
qudd cutis eius mediante aere , fentir calorem,
Sc oporrcrcr dicere qu6d aer ille non pollet ab
igne corrumpi. Item , in olfadu vaporatio odo-
rifera fubic ad cerebrum ; & fic ad organum , ex
Atidotele i6.Problem. quxft. f. fonus etiam ve-
hemens propinquus penetrar vfque ad au ditum.
Dcgtidu , res eft clarior, quia ad /aporem per-
cipiendum requiritur humi diras ex Aridotcle 2.
de Anima , ttxt. 104. vr guftabilc humcChim in
poros lingux transfundat vaporem Iapidum; &
hac ratione infirmi, arente lingua , /aporem non
percipiunt.

7. Ad Aridotelem bene refpondet Dotior,ipfum

Sesfibiie pe(J. incelligcndui h ellc, quod fcnfibilc politum iiiprr
ei fuper /eu. fenfum , quarenus eum immorar rcalircr, non fa-
fum. ort.ex- cit fenfum ; potelt tamen facere provt immutat
pnttur, inrentionahrer,vt ex ditiis pater. Suarez ait pro-
loquium illud , quod tribuitur Aridoteli, verum
cllcji intelligatur fenlibilc inhzrens nonpoffc
fentiri ; quod pater in audiru , olfatiu , Scgudu;
quorum fenfibilia inepta funr inhxrerc organo:
quia fonus ineft rannmt acri : fapor, Sc odor, quia
non funrqualirares atiiiuc , non difponunt fub-
ietium , fed fupponunt libi proportionatum , cu-
iulinodi non eft organum horum fenfuum. De
tatiu aurem, patet quod non fentit tangibilia libi
inhxrcntia. Qux dotirina placet , & eft confor-
mis Scoto, prxtcr id quod ait , organum gudus
non ellc fitbietiumiaporisinam inter omnes par-
tes animalis videtur nulla ellc melioris fapotis.

quam lingua. Ratio c rgo eft, quod qualitas fen-
fibilisinhxrens , ficui non agit realitcr ,ica nec
intentionaliter m fubiedum ; vt fuse probaui
quxftionc prxced cnii.

Ratio D odoris de vifu optima eft ; quia non g.
poteft videre nili obicdum illuminatum, neque
illuminari poteft nifi per medium. Obieduvifus
eft color fecundum effe materiale , fcu naturale,
cuius fubiedum eft fupeiftcies corporis termina-
ti , fcu opaci : at fecundiimr^ intcmionalc ,tc-
ceptiuum eft corpus perfpicuum , fcu non tenni-
natum fecundum fe totum , vt habet Do&or 2.
dijlint 7. < . quxft. 8. ad j . mm. 16. fi autem color
cum fuo fubicdo terminato fupponerctur ipfi vi-
fui , obumbraret illum , vel clauderet palpebras,

Sc fic impediret illuminationem,& confcqucnter
Icn lationem.

Obiicitur, quia,tcfte experientia, & docet Ari-
ftoteles de Seu fu , & fenfib. tap. 1 . in tenebris ful-
gor quidam apparet ift oculo. Item, cum digito
comprimitur oculus , humor quidam concretus
cernitur. Rcfpondctur ad primum , fulgorem il-
lum cum oculus in tenebris atteritur, diffundi
ad ipfum organum , Sc non videri fccundfim il- ftdf-em a.
lam partem qux in organo eft. Ad fecundum, per oafum.
idem patet : fi enim aliquis humor cernitur , di-
ftat ab ipfo organo , Sc illuminatur medium di-
ftantix.vt videatur.

Rcfponfiones ad rationes pro refolutione hu- 9 •

ius quxftionis reicdx funt cuidenter qnxft.prxc. ^
annor at. j. Ex didis pater primd , ad cadum ne- ^

cellario nullum requiri medium ; quando autem ^ **
intercedir , debet clfc capax primarum qualita-
tum , vr iftx fen liantur. Quoad alias qualitates,
vr durities , afperitas , hoc non fufticir ; fed re-
quirirurefte molle, qualis eft cutis, tela. Degu-
ftu , forte non tantum non eft ncccflarium me-
dium , fed impedit fenfation em : quia fapor , ex-
perientia terte, non videtur diffundere fpccies
citra materialem conradum. Idem iudicium eft
deaudiru.&olfavhi. Itaque /olus vi/iis neccftariA
requirit medium cxrrin/ecum : folus radus per
accidens requirittreliqui omnino re/puunt.

Immutatio natur alio in organo , non facit ftnfum, _

immo magu impedit. Conftar experientia, quando
radus habet calorem magnum libi inhxremem, f^.
quod imperfede /emit calorem : c contra quan- wm
do intenfum habet frigus ( vt videre eft in manu
congelara igni applicata ) per fetie fentit calo-
rem i h quo tamen parum immurarur naturali-
ter, proprer frigus intenfum re/irtens. Cau/a
forre eft , quia quando impeditur agere na rurali-
rer per contrarium prxfens , agi r intcnfiiis tunc
intentionaliter , diffundendo Ipccies : Schine ei
quo d manus illa, eo cafu, magis doler, licet minus
immutetur naturaliter ; quia dolor, licut Sc vo-
luptas /equitur adionem intcnrionalem,non rej-
Icm , Je quoDotior +.d. n.q.^. vbi habet vt pro-
babilius , corpora damnatorum ramum pamira
atiionem ignis intctionalem.Vide eum iMift.tf.
itum. 8. Sed quare tunc manus doler, cum doior
fequaturapprehcnlionemdifconuenientis fenfi- """r***
bilis vt habet Dotior i.dift. if. num. 8. &fiq.Sc
hic fentibile conuenicns eft ? Rc/ponderur , calo-
rem tunc conucnienrem cflc, modum tamen vio-
lenter ipfum caufandi , re fidente ford contrario
inconucnientctn efte;/ic expuitio puris ex apoflc-
mate conueniens cd,tamcn violenta e xpullioin-
conuenicns eft , 8c fic apprehenditur, caufatquc
dolorem.

QVA

s

HUC.

r

Quzfllo V.

4 95

I

•%

i

i

:

Q__y isrio V.

ycrum fenftu Jit recepti um Jjeacrum
Jine materia ?

Arift iJ* Amim*,r.iX.ttxt iti.fr 114 Phitop.SimpI.Thc-
miUiUf.Auctc Si TbcopbaSr**Je*i text.l l 1 CoDUT.br.
/* txfef.t injdrtn t.Q- t*kt,(y fd.lib.t.6. j tMrt.t.

t» I D 1 T v r qu bd non ; omne quod re-

c,pir aliquid ab agente , parirur ab eo,
'***£ fccunddm quod eil ens adu i fcd agens in
fenCum eft obiectum materiale , vel forma cxi-
ftens 111 materia;ergo,&c.

Prxtcrea , fenfus recipit fpecicm obicdi,
cum conditionibus materiar, qux fuut hic , Sc
nunc i ergo cum materia ; quia condit iones ma-
teri* non reparantur ab ex Prxtcrca , udus cft
vnus fenfus , & ramen recipit caiorem materia-
liter. Sc naturaliter, vel rcaiuer, non intcnuona-
lircr fb/um;ergo,&c.

Prxtcrca , exemplum Philofophi de cera,

& figura , non videtur cile conuenicm j quia
fimilitudo fic fequitur, qubd ficut cera confi-
guratur annuio, ita fenfus obicdd ; fcd rigu-
ra non cft aliquid abfoiutum fuper ceram i er-
go fpecies ratione cuius coniigurarur obie-
ro , non erit aliquid abfoiutum luper poten-
tiam fen/itiuam : hoc cft faifum , cum iit ali-
quale principium femieudi. Probario alfumpti;
quia (t fi gura eilct forma abfoluta, cllet acti-
ua magis , quim paffiua i Sc ficccra cederet figu-
ra magis , quam e couuerfo ; quantitas autem,
cuius figura cft terminus, cft magis palfiua, quam
a&iua , cbm fequatuc compolicum ratione ma-
teriar.

Prarrerea , hoc probo /ic ; quandocumque ali-
qua pailioconfequirur aliquod fubicdum ,cir-
Cumfcripro omni abfoluto alio a fub.cdo.il-
ia paflio non erit abfoluta ; fed figura confe-
quicur quantitatem , circum feripro Omni abio-
luro , alio a quantitate ; quia pofita aliqua quan-
titate finiti, flarim ponitur aliqua figura, quia
figura fecundum Euclidem non cft aliud, quam
terminatio quantitatis ; ergo , Scc. In oppo-
fituin principalis condufionis cft Philofophus
2. de slninut.

RESOLVTIO.

y^Accidit fenfus recipere formam fecundum
eundem ejfendi modum , quo eft in agen-
te > & fer fe tantum requiritur , vt in -
tentionaltter recipiatur , vt contingit in
*• vifu .

RE 'ponJeo , aliquando patiens recipit for-
ti

tuim Jm- XVnum Iccundum eundem modum clfcn-
flnirtr mi- di , quo cft in agente : Sc hoc cft quando cft eo-
‘ dem modo difpofirum ad formam , quo cft for-
& mtmim! mim agente, vel quo matem modo agentis cft
•aliter. difpofita ad eam : Sc iftud accidit in adionc na-
turali, in qua agens ,& patiens communicant in
materia j aliquando autem patiens non cft eo-
dem modo difpoiitum , & tunc recipit fine ma-
teria ; non qubd forma in ipfo recepta fit fine
materia , vel prius fuerit fine materia : fcd quia
recipit formam non cum materi 1I1 difonfuio-
ne prxccdcntc, vel non recipiendo difpofitio-

nem mater/* prxcedenr/s pet oppofirum ad
aliam , modo quo patiens recipit fornum rea-
Jem , vel materialem ; quia cum di/pofttione
materi* prxccdente ; modo ita cft in propoli-
to,quod fenfus non cft eodem modo difpod-
rus ad recipiendum fpecicm , vel fornum ob-
icdi fcnlibtlis \ vel fient materia ipla j Sc idcd
recipit Cpeciem cius fine materia , Sc fine difpofi-
tione marerix.

Sed contra , potentia fcnfiriua , vt didum cft, y •
eftidem quod ejfe anirax ; fcd ejfe non poteft id
recipcrealiud ab agente pure corporali , fc-dtan-
tiim ib agente fuperiorijergo cumobieclum fen-
fus fit corporale , nec potentia fcnfitiua poterit
abeo fpecicm recipere. Dicendum ,quod anima
poteft mediante corporeo organo aliquid ab ob-
ic&o corporeo recipere, licet aniina non poffic
immediate , vtconcludirargumenrum. Quia er-
go potentia fcnfitiua propinqua hon tantfim cft
anima , immb includit organum ; ideb poteft ab
obiedlo fpecietn recipere , ftante identitate rca-
li ipfius potentix nudx cum anima ,&c. Immb Ptfnfiyr*-
fi effet rcaliter diucrft ab anima , licut quali-
tas quxdain abfoluta , fequeretur quod ipfa cum
organo fine effentia animx pofTet icmirciquia
pofita causi totali , ponitur eius effefius ; po-
tentia fcnfiriua cum organo cft totalis caufa fen-
tiendi. Sed fo rtt dices, quod potentia fenfiti-
ua non pollet exire in adum , nili in virtureani-
mx, qrix eft caufa principalis, d.uo qubd eius
potentia ellet qualius abfoluta. Contra } quoti
per fe poteft habere efle qualitercumque , fiuc per
zwniramt fiuc per miraculum, per fc natura-
iircrfinc alio poteft agere ; ficat Jratct de ac-
cidente in Sacramento Altaris, quod non habet
ejfe infubicdo,& tamen naturaliter agit. Mo-
dus enim edendi , vel fubfiftendi non impedic
naturalem a&ionem , ficut etiam oculus reditu-
rus per miraculum naturaliter noteft videre :mo-
db ita cft , qubd accidens abfoiutum per miracu-
lum a fubiccto ablolui poteft , quantbm ad ede
adu , & ideo fi potentia eft qualitas abfoluta, po-
terit agere fine cius fubicdo,quod cft aniina.

Sed contra , potentia fcnfitiua non cfl fepara-
bilis ^ corpore ; anima autem fecundum Tuam ef-
fcutiam cft feparabilis , fcilicet humana. Dicen- ***fnua fo
dum, qubd potentia propinqua ad fcntichdum,
qux eft totalis caufa elidendi adutn , fuppofito 'ut.eryuxii
obiedo.eftnon feparabilis i quia talis includit
organum corporeum , quod cft aliud ab ejfe ani-
mx •, Sc fic ipfa potentia differt ab anima : fcd
potentia fcnfitiua prxcisb , qux cft remota , ta-
lis cft feparabilis .ficut Sc ejje> quia idein funr.

Sed caufa quare fcnfiriua dicitur magis infepa-
rabilis, quam intcllcdiua, eft jquin fcnfitiua di-
citur per refpedum ad adum fentiendi, quia S'rfitiuarre*
potentia fcnfitiua cft , qui homo poteft fenti- ^ n‘
te i Sc intcllcdiua, per quam poteft intellige-
tc; modo ita eft qubd ad adum fentiendi con-
currunt per fc dux caufx partiales ex parte ho- •

'minis, fcilicet potentia fcnfiriua, & organum j
& ideb vtraque requiritur , & neutra fufficitj
Sc ideb fcnfitiua potentia vt fic infeparabilit
cfl ab organo: fed potentia intcllcdiua eft to-
talis caufa inrelligendi ,ncc requirit aliam cau-
fam per fc cx parte hominis :idco dicitur fepara-
bilis » non enim pet fe vtitur organo , unquam
inftrumento.

Ad primum in oppofirum : dicendum , qubd j.
fi imclligatur nuior , qubd patiens formam JJ p,,***,.

recipiat

496

De Anima

Ai fandi.

Ad tertiam.

6.

Ad jh artum.

recipiat fecundum eandem difpofuionem , qni
eft in agente, non eft verum, tuli dc patiente pal-
fione naturali , Sc vniuoca ,non autem intenuo-
luli , ficut eft in propofuo de ienfibili. Si autem
intclligatur,qu6d agens non agit nifi fecundum
quod eft m adu , non fecundum quod e(l in po-
temia.A: pet confcquens patiens non recipit ali-
quid ab agente nifi fecundum quod in adu , ita
quod receptum eft procedens ab adlualitate agen-
tis,non potentialitatc,verum cft;fcd non conclu-
dit ptupofitum fub ifto iniellcdu.

Ad aliud : dicendum qu6d conditiones mate-
rix poliunt accipi provt opponuntur vniuetfiu-
ti , fc funt conditiones fingularitatis j & Ci c ve-
rum eft, quod fenfus recipit Ipcciem cum condi-
tionibus materiae. Alio modo, pro difpofitione
reali , qui materia recipit formam naturalem , &
rcalcm \ qux difpofitiones funt qualitates adiux,
fc pafliux : ifto modo non eft vcrum.qudd fenfus
inquantiim huiulmodi, & per fc recipiat fpcciem
cum maceria.

Ad aliud , dicendum qu6d tadus inquant&ra
fenfus, non recipit calorem materialiter, vel rea*
liter i fed immutatur intentionaliter tantum in
quantum fenfus i liccc illa immutatio non poflir
kparari a naturali mutatione pro ftatu vix j fc
non recipit fpeciem fine materia, vt lic.

Ad aliud .dicendum, concedendo argumen-
tum , quod fimilitudo non tenet quantum ad id
dc quo procedit , quia figura ccrx non eft forma
abioluta , ficur fpecies , vt bene probatum eft,
fed eft fimilitudo : ita qti&d ficut mediante figu-
ra , cera allimilatur annulo , fc cera figurata eft
fimilitudo formx annuli , non materix ; quia re-
cipit ramum formam , non materiam : ita me-
diante fpede , fenfus aflimilacur obicdo , fc <pe-
ties rantum rcprzfcntar formam obicdiuam,
ficur fpecies coloris rantum colorem, non parie-
rem , vel fiiperficiem ; quia per fc non faciuntad
fubiefta immutationis , licet magnitudo, & figu-
ra faciant ad differentiam eius } aliter enim im-
mutar magna quantitas >qu£m parua , quia for-
tius ; & plura colorata ,reJ alba, quam vnum;
ideo , fcc.

annotationes

in quzflioncm quintam.

CONCLVSIO.

St» fis accipit firmat , fi» finies fine
mater ia: & Jenfibtle agit reahttr,
dr intentionaliter, <jr fingnla
bene exflicantnr.

t.

RE fpondeo,

f

aliquando parient recipit
^forinam fecundum eundem ellendi mo-
dum , Scc. Ex quxftionibus praecedentibus pa-
ret , non requiri zdionem r calem in Cenfum ad
QeiJfitrrd. fcnfationenr,fed id ede omnino per accidens. So-
/, frmM <* crgo explicandam ctl, quid eft formam re-

marmM, . . fecui ^dum matcr/ani , fc fine materia , vt lo-
quirur Ariftoteles i. Non eft fenfus fimulcum
materia , formam recipi , neque Cepa raram i ma-
teria i fed recipi cum materia , eft habete in hoc
paflo , ea fdem conditiones agendi, fc patiendi,
quas habet in fua materia, feu fubiedo , quod eft
agens : verbi grati d , calor recipitur fecundum
maceriam in radu ferta non quatenus eft fenfus ,)

fiuetol

qwia habet cafdem conditiones in eo , ac in fub-
iedo calcficicnte , (cilicct calefaciendi , 6c fri-
gori refiftcndi;at recipitur fine materia in cor-
pore damnati; quia ibi tantum eft cius fpecics in-
tcntionalis , cui non cuimenit calefacere, vel fri-

?(us expellere ; qux conditiones competunt ci in
uo materiali , quod eft iguis ; quia fpecies con-
trariorum in eodem compatiuntur, vi habet Do-

0«^44+i.

Forma aurem qux recipitur cum illis condi- Firmura»
tionibus, quas habet in fuo fubiedo.vr in exem- rg'">9
pio , dicitur realis , fit naturalis , quia habet prx-
didas adiones independenter ab anima; quando
vero recipitur fine illis conditionibus, dicitur
animalis intentionalis ; quia eius adiones ab
anima , eiufque inrentionc dependent. Vide Do-
dorem x.d.n.q.y Aliud exemplum de colore,
qui fecundum ejje fuum materiale, quo vifibile eft
in fuperficie coiporis opaci, fc fecundum efft in-
temionalc , eft in oculo , St aere , alifive corpore
interminaro ; fc iuxta hoc intclliecndus eft Phi-
Jofophus i .de Anima, t ex. yjtx. i i.ibi.celaru quidem
fu/itptinum eft , quod calere vacat ,feni nutem id qued
fonoicft dicere quod in organo honim fenfibiliuis
non eft color, nec fonus materialiter , fed tan-
tum intentionaliter. Vide Scotum iJcft.yquaft.

8. ad j.

Ex his patet fenfibile habere duas adiones di*
uerfas : alteram in contrarium , qu* eft realis,
naruralis , fc materialis ; alteram in fcnfum.qu*
eft animalis, immaterialis, & intentionalis. Vide satm.
Dodorem4^.u.9.j.w.i9.vbi cx loco citato Phi-
lofophi , docet qubd eft rcccptiuum formx fe-
eundum effte realc ; non effe regulariter recepti- l{Mimi*i
uumciuldcm ab eodem fenfibili , fecundum tjfe
inremionale. Puto idei dixxtfe,regularittr,qu\a,
vt hal«et hic quaft. j. taStvs vtraque adioneim-
mutatur a fenfibili. Dixi ni eodem finfibili, vt no-
taui quefl.prnced. organum guftus fapidum eft,
tamen faporem rcalcm non recipit a fuo gufta-
bili , ficut tadus calorem rcalem accipit a fao
tangibili.

Sequitur etiam, ad/onem fenfibilis in conrra- *»
rium clfc vniuocam ; quia cius terminus eft ciaf-
dem rationis , fc fpeciei cum forma caufaiuis;at
adio eius in fenfum, eft xquiuoca; quia rerrai-
nus,fcilicct fpecies intentionalis, eft alterius ra-
tionis a forma producent is. Vide Scotum 4X4^«

<puft. ; .num. 1 .

Adqunrtum de figur* cera, fcc. Tota hxc qux- y,
ftiocft circa didum locum Arillotelis a. deAtd»
ms , texi. 21. vbi dicit qu5d fenfus finfibiles fu*
mntrridfomiM recipere pet eft , & perinde ntqve nth
nuii fignum fine ferro , x el nuro , fufiipit cera , 8cc.

Vbi vuJc,quddftcur cera fufcipithguram ,non
eius materiale, vt ferrum, fi c fenfus Tufdpit fpe-
cies qualitatum fen/ibilium , non autem ipft*
qualitates materiales, fenfu explicato. Inccliigc
Philofophin n loqui delcnlibus deperfe, vel rc-
gulatitcr ; qu ia Jc radu iam ollendi , quid viro-
que modo recipit formam.Toler. f.de Anima, q.x.
rener vr probabile , radum non indigere fpede.

Probat primS ; quia intensi calidum non fentit
paruum calorem , fc ramen ibi reciperetur fpe-
cies fi daretur ; quia non repugnat calori in eo-
dem. Secundo , alias poftet Seri taiftio i di danti i
& lic calor tangeretur fine contadu. Tertio, il-
lud fentirur quod eft caufa doloris } fed hoc, fc
qualitas realis eft huiufmodi.

P. Hurtado , de Arrim a , difi. ix. rmm. 9. idem
atterit

r

Qusftio VI.

497

a/Teritde tadu & galla, quia obieda horum fune

eis pcopomonitiicrgo fu perflua fpecies.

Ad primum , acfro imemionahs tangibilis»
fupponit realem : Se quia miniis calidum non
poicll r caluer alterare magis calidum , non fen-
(itur ab eo : & hrc ed caofa quare radio
fic fucceffiue. Ad fecundam , ex hoc parer , quia
tadus non alrcrarur a dilhnti » ideo non ran-
git didatis. Ad terriura , odendie vt fic , (pe-
dem ellccaufam doloris , Se non qualirarem rea-
Jcm » quia cum minima qualirare reali difconuc-
nienti, aliquando ed magnus dolor. Ad almd.ne*
gaturede proporriouata , quia nimis materialia:
experientia conflat guftum>vr percipiat faporem,
debere mutari ; at non mutatur per laporcm ma-
terialem , quia non ell adiuusjergo per fpecicm,
Tadus etiam non fentit per mutationem realem}
tum quia calor qui Icntirur , maior eft eo qui in-
bxret i rum etiam quia durities & mollities non
producunt qualitates reales in tadu^ergo per fpc-
cies /enriuntur.

Q^v j£ s t i o VI.
Virum tantum fint quinque fenftu?

dam confornicarem ad obicdum.; quod non po-
ce/t f. icere potentia organica, nili per receptio-
nem Ipccici obicdi in organo, quo ell conformis
obi edo : & ed etiam deternunanua potentur ad
cognofcendum hoc, vel illud obicdum, fecunium
quod a diuerlis obiedia imprimitur diucrlafpe- '
cies in organo, per diuerlas immutationes orga- Immutati»
ni ab obiedo : ed enim duplex immutatio in gc- '

nere } quzdam naruralis » quardam animalis. Na- 4

curalis ed fecunddm quam , vel per quam forma
recipitur in patiente fecundum illud ej/e reale , &:
fecundum difpolirionem materio: conlimilcm il-
li > qu;c cd in agenre; animalis autem ed fecun-
dum quam recipitur fecundum tjfe inrcnrionale
Ipecies obicdi agentis In potentiam animalem}
ida autem fpccics lic recepta non denominat
fubiedum : vndevifus non dicitur coloratus pro-
prie , ticut paries dicitur coloratus ; quia non re-
cipit colotem naruralirer : fenfus autem non
rancum recipit colorem, vel immutatur naturali-
ter ab obiedo } quia tunc inanimata, qo* lic na-
turaliter immutantur, poflcnr fentire.

Si autem immutantur aliqui fenfus naturali- 5*
ter, cum hoc tamen immutantur intentionali- Immutati»
ter , immo magis intcnrionaliter , quitu natu-
ralicer } immutatio enim naturalis impedit titunjj
animalem, & fenfationem , vt vifum cd ; fi enim
elTct immutatio intentionalis fine naturali,
ficut cd in vifu , magis fcmirctor , & verius»
quam cum ea.Ex diucrfirarc igitur immutationis VuJ,fumitu»
organi ab obiedo , Se conformationis , fumatur

Atiflot.t.4/ Anima ttat iiA. Piat oioTktairra. Credor.

Nyfl" Onu. C.t» Caut. 1) Amor. iu Aftt.e. it. D Auguft.

Iik.it jiunt. ammtraf.ii. Ongcnes Innui ). •» Ltmii Sc
lumil j.ia Caa/. D.Hicrnn i» Pfut. I41 D Grcg.in ElC-

chicl.fcc/F». j7.Damafc lA.xJffaaP.il D.Thom.t.f«r. r 'df ~ "~7 ' , -------

1»»;i 7S arf. j Conirabt.jj/» Aruma.taf.i.^.vnic.Auctia “c mmciemta fcufuum 1 quia aliquando fen- . ^ •
f.fi.a» Animula.). fus iipmutantur tantum intcntionaliter , ali- y

1 d e t v r quod non \ quia potenti* di-
ftinguuntur pcc obieda \ fcd obieda fen-
foum funt accidentia cxtrinfeca , qux
non funt tantum quinque generum, fcd plurium}
crgo.ficc.

Przrerea, magnitudo, & figura funt per fc
fenfibilia , & differunt a colote plufquatn fo*
nus } quia funt in alio. Si alio Prxdicamento}
non autem color , & fonus ; ergo cum fit alia
potentia fenfitiua rcfpcdu coloris, alia refpc-
du foni , videtur quod alia delirat e(Tc figu-
r* , 6c magnitudinis ab aliis fenfibus particula-
ribus.

Przrerea, vnus fenfus ed tantum vniuscon-
uarictatis ; fenfus tadus cd plutium contrarie-
carum : etgo non cd vnus}8c pet confequens funt
fex fenfus. Ptzterca , quhd non fint quinque,
quiainfetius non didinguitut ‘a fupctioti , nec
ponit numerum cum eo}fcd gudus cd quidam ta-
dus-,ergo,8cc.

Contra cd Philofophus , qui h\c i .de jduitM,
probat ex intentione in illo capitulo : quod avum
non funi ftnfm nifi quinque.

guare »d».
rakilt iu kyt-

RESOLVTIO.

Ej (fetantur» quinque fenfus \ & explicatur
vnde hic numerus colligatur: vide Do-
lorem x .d. $ .q S .ad } .

Jiuando cum hoc naturaliter. Si primo modo,
iced vifus } fi fecundo modo , auted tranfmu-
tatio naturalis cx parte obicdi , aut ex parte
organi. Si cx parte obicdi , aut fit-talts immu-
tatio mediante moru locali , & fic ed auditus,
qui immutatur a fono fc multiplicante in aere wr* Jtn’
vfquc ad auditum , mediante motu locali ; aut
fit mediante motu alterat ionis : fic cd odoratus,
qui fentit odorem procedentem ab odorabtli,fc-
cundum qubd cd alteratum pet calcfadionem;
vnde mhyeme vix odoratur corpus odorabile,
przcipuc fi fit congelatum : non autem accipi-
tur aliquis proprius fenfus fecundum quod im-
mutatur per morum in quantitate } quia quan-
titas ed lcnfibile commune, non proprium ; &
idcb fecundum eam non debet alfignari fenfus
proprius. Si autem immutatio fit naturalis ex
parte otgani , fic habemus gudum & tadunv,
fcd differunt } quia organum tadus immutatur Tuli-iim
a colote, vel qualitate fcnfibili , quz ell eius medi sit »
obicdum immediate , vel faltcm potcd ab ca fnpUlt im-
immediate immutari : gudus autem non po- t*-

ted immediate immutati i faporc , qui cd cius
obicdum , fcd mediante humore faliuali con-
iundolmgu*. Ptobatio idius fecundi} quia fi
immutaretur immediati a fapore, fempet iu-
dicaret faporem talem , qualis ed , hoc atitem
cd falCum in febricitantibus , quibus videtur

o^T*io Efpondco}dicendumqubd probatio Pbi-

IV

imu IVloVopbi non cd Aptiori} quia ptobatpro-

P°^uum c* numeto organorum *, organa autem
funt ptoptet fcnfym , 5c non i conuctfo. Pro-
bandum cd ergo a ptioti fic *. omnis potentia
cognofcitiuacftvcit operationem fuampet qvtan-
Scoii «p er. Toni. / 1.

Pelriiirsnti

dulce amatum , propter amaritudinem bumotis 1UMTt J":,t
comundi } quate , &c. Ptobatio ptirot } quia
in quodeumque -palTum adiuum eiufdem ratio-
nis agere potcd , & altud eiufdem rationis adi-
uum in illud agere potcd , fpccialitet fi pafltuum
fit cxttinfccum. Quod dteo ptoptet tmcUc&um,

& voluntatem , quz pofiunt pati tn nobis in-
ttinfccc.qux tamen obieda monent iutcUcdum,

8c voluntatem vnius hominis , non monent
V v ptoptet

'• *0i<jitized jM Gooole

49&

De Anima

propter Hoc , nec potiunt monere intelle&um,

& voluntatem alterius i tunc enim diucrforum
pollet cfle ena intellc&io numero ; modb ira
cft , quii calor in acre , vel alio corpore exttin-
feco , Se calor in carne , que cft medium intrin-
fecum , funi eiufdcm rationis*, quia vnus gene*
ratur ab alio generatione vniuoca ; ergo (i ca-
lor catnis poteft agere immediate in organum
tadus , ita poterit immediate calor extrin-
fecus. * Hoc autem quod didum cft de iden-
titate caloris carnis & animalis , videtur fal-
fum, quia habent diuerfas operationes , fcilicec
calor carnis confumerc , Sc calor animalis gene-
rare carnem. Nec poreft dici qubd agat vt inftru-
mentum anime ; quia quaeratur quid recipit ab
anima, &c.

Praeterea , calor magis materialiter recipitur
in carne , quam in acre, cum fit materialior:
prgo fi calor carnis poccft immediati immutare
organum talius , quod cft rcceptiuura fpeciei
fine materia, multo magis calor aeris i quia, vr
probatum cft , immutatio materialior magis im-
pcditjfpiritualior cft fenfibiiior.

OrA,if/i«™ * R* nr^tAis n.Ie. nrdn nn

* Hic de •
ficte quod
clt in MS.
Vaticanis
fol 13.C0I.3.
lm.^.

•vi it Scot i.

d j.q S.ad 3.

TtSut fti-
vmiftnfm
gmertiitnr.

6.

Ai f rimam.

Ex prxdi&is paret ordo potentiarum *, quod
vi Ius cum immurerur tantum intenrionali-
tcr, cft nobilior fenfus, & cetriorrpoft hunc
autem auditus, qui minus materialiter immu-
tatur ; quia mediante motu locali , qui tantum
cft primus motuum rpoft hunc olfa&us , quia
immutatur materialiter ex parte obiedi , quod
cft remotius a potentia qu&m organum : poft
hunc guftus i quia immutatur marerialiter ex
parce organi , fcd non immediate cum fuo ob-
iero ■, fcd mediante humore intrinfeco. Vlrimus
autem quoad nobilitatem cognitionis cft talius,
quia immediate ab obie&o fuo materialiter im-
mutatur. Eft tamen primus ordine generationis,
vel imperfectionis , vel communitatis, quia eft
fundamentum omnium aliorum , & communis
omnibus habentibus fenfum.eciam imperfedum.

Ad primum in oppolicum , dicendum quAd
obicdum fenfus eft tantum accidens de tertia
fpecie Qualitatis. Vnde 7. Pbyficor. dicitur quod
ilia fecundum qux fit alterari o , non differunt k
fen/ibi/ibus ; cerrum cft aurem per Philofopham
ibidem ,c. de Quatit qutWafteratiocft in tertia fpe-
cie Quali taris. Similiter in Prxdicamentis dici-
tur quod in tertia fpecie Qnalitatis eft paftio , Sc
pafTibilis qualitas, qux etiam dicuntur pafSones,
quia pjflioncm inferunt fenfibus : iflr autem
qualitates differunt formalirer , quantum ad im-
mutationem fenfuum ; Se ideo fecundum hoc ac-
cipiuntur diuerfi fenfus , non autem fecundum
genera accidendum, vt fupponit argumenrum.

Ad fecundum , dicendum, quod magnirudo,
ffHu7t & figura non differunt k propriis fen/ihiiibus fe-
mtm k». eundum rationem obicdiuam formalem , S: pro-
htitt fmfiu priam , qux requiritur ad diftindioncin poten-
frtfriH* ri<r (cnfiriux proprix , licet ab folutc , quantum
ad fuam entiratem rcalem, diflinguantur ab eis ,
magis quam ipfa inter fe. Circa quod fcien-
dum , quod fcnfibiha communia media funt
inter fcnlibilia propria , qux immurant fenfus
proprios per fe , &r primd , Se fcnfibilia per acci-
dens, qux nec per fe , nec p rimo immutant fen-
fus i quia fcnfibiha communia non immurant
per fe fenfus proprios , quia faciunt ad differen-
tiam immutationis : aliter enim immurar mag-
nitudo magna , Se pania , Se vnum quam mulra,

Sc c/rcu.arc , quam triangulare , Se quicfccns ,

quam motum : fcd non faciunt ad fubftamla n
immutationis fenfus ptopri) ,nifi ‘mediante fen*
fibili proprio *, Sc idcb fecundum illa non debet
fumi ahqua potentia fenfitiua propria.

Ad aliud , dicendum qubd talius cft pluret
fenfus fecundum fpcciem , non antem fecundum ^

?;enus *, idcb funt tantum quinque geneia fen-
uum , ficut funt quinque genera potentiarum,
licet non fint nift quatuor gradus viuentium.

Ita in ptopofito ,quia vnus fenfus fupet alium
ron conftituit diftindum gradum tangentium. ^

Vel poteft dici , quid ta&us cft vnius genens
Phyfici:ralia autem non folum funt illa, quotum
vnum per fe tranfmutatur in alterum, fcd etiam qi.
illa , qux tranftnutantur in tertium j omnes cmm
qualitates tangibiles funt tranfmutabiles in mix-
tum. Vel poteft dici , quod habet vnum genus
propinquum innominatum , quod poreft dici
qualitas tangibilis ; ficut omnes fenfus habent
vnum genus propinquum innominatum , quod
poteft dici fenfus in communi.

Ad aliud , dicendum , quantum ad modum AJjnuti
immutandi , qui eft realis in vtroque , qubd gu-
ftus eft tactis , quia goftabile tangit realiier or-
ganum , vel medium guftus , & guftatur tangen-
do tamen quantam ad obiella formalia, funt di- Gnjha
uerfi fenfus ; fapor enim eft obicdum fcnfusgu- »«**«' fw
ftus , qoi quidem fapor cft qualitas fecunda cau* f"
fata k primis ; fcd obicdum tadus felit qualita*
resprimx. Aliter etiam pofter dici, quod gu-
ftus eft quidam rallus ratione mcdij requiiiti
vtrobique , quod eft idem re, fcilicec corpus hu-
midum , guftus enim capit faporem mediante
humido , fcu humore faliuali coniundo i rallus
etiam fit mediante acre, vei aqua, quandoextre-
nu rangenrium fe , non funt ficca , vt diUum cft
fupra , tjuafi. 4. tamen illud diltum medium in
tallu eft accidentale , non autem inguflu.vt di -
dum fuit fupra.

annotationes.

ia quxftioncm fex tam.

CONCLVSIO I.

Quinque funt tantum fenfus extern t, quorum
Juffctentta ofenditur.

Ai tiSJum.

QuArt mtg-

iy Ejfondeo quod probatio Pbilofopbi non tff 4 f,
priori i quia probat ex numero orgenorutn, & C.
Phllofophus 1. de Anima , text. 1 lS. dr /equtnri-
but, probat tantum quinque eft c fenfus exrrrnos, s*c»Am
jJque i pofteriori j vt ait Dodor hic : in hoc fen- G>4,w f*
fuum nutnero conueniurir omnes Philofophi,

& Theologi , et fi aliter , & aliter a variis deduci- j^n'.
tur eius fufScienda. Scoius, vt videtur exteris
clarius rem explicar , nec multum differr in hoc
a D. Thom. i.part. quafl.yS. artic.j. Modus di-
cendiipfius confidit in hoc difcurfu; quii quia- f*

que tanrdm feinr fcnlibilia , qux diucrfomodo
per fe immutant fenfus , Si nullum eorum i plu-
ribus fenfibus percipitur ; ergo tantum fu nr
quinque fenfus. Antecedens probatur,quia quod-
dam obiecium pure inrcntionalirer immutat fi-
ne allione materiali comitante , Se fic cft ob/e-
dum vi/ibile : aliud intcnrionaliter , fcd cum
materiali immutatione in ipfo ; Se fi hxc eft un-
ium/ario , erit obiedum au dibile; fi altetatio,
erit odorabile ,quod ordinarie calefit antequam
percipiatur ; Se ided , vtait D odor hic, hy eme
odorabilia

Quzftio V.

r

odorabilia parum fpirant odoris \ aliud ver 6ob-
ic&um immurat inrentionahrer , fimul cumiin-
muiarionc lubiech , feu organi ; Se Ii hzc immu-
tatio cft per candent qualitatem fenftbilem, eft
tangibile ; Ii per aliam , erit guftabife , cuius *n-
remionaiis immutatio comitem habet hum e&a-
tionem,fe u liumorem faliualcm:8c hincell,qu6d
aliquando (vt hic aduerrit Dodoc) dulciafa-
piunt vt amara , quia humor ille tahs cft, vt con-
tingit in febricitantibus. Hic difcurfus fatis
probabilis cft, nequehic dari potett comifncens,
vel euidens (quicquid dicant quidam interpre-
tes Ariftotelis, qui purant tres ab eo pro hoc ad-
duci dcmonrtrationrs) vt oftendic Tolct.rap.j,
i.Conimbr. f.de Anima, cap. x.qvnic.ab hoc
difcurfu recedentes, alium,vt videtur ,minus pro-
babilcm fequuntur.

9’ Obieilionti contra quinarium numerum fenfuum

expediuntur.

Arguitur primd , pauciores elTc fenfus quam
quinque.Ariftotcles x.de Anima, cap. to.& x.de
Partibus j. ait quod guttus eti quidam taftus. Se-
cundA , vna potentia motiua cft in omnibus
membris: ergo idem, Ac vnus fenfus in omni-
bus organis. Tertio , vnus intellcftus lufticic
ad omnia imeliigibilia ergo. Quarrb , tot funt
fcnfus.quot infunt animalibus perfeftis cx Ari-
florelc x.de Anima, cap, i x. Sed quibufdam perfe-
' Ais non infunt quinque ; quia calpx non vident,
e* eodem, i. de Hift, animal, cap.*), balxnx etiam
non videntif^d mufculo pifculo duce vtuntur,cx
l>lin./sb.9 f4p.6x.vmlc cft illud Claudian. lib.i.ad
Eutrop.

/rnnunjsvn^ne ptem portio moderamine cauda,
Temperat,®" tanto ceniungit foedera mcnflro.

Ad priinum.communis Interpretum Ariftutc-
ToRuta-u- liseft taftumaguftu rcalitcc diftmgui. Itaipfe
habet , x.lib.text. i ix.& lib.^.cap.i, Quod primb
j ini»itur. palct cx Jiacrf0 obiefto. Secundo, ex diuerfaim-
mutatione.vt vifum cft. Tertib.cxdiuerfitate or-
gani, quia taftus ett per totum corpus. Ad locum
AriHotelis , fenfus cft , quod guttus cft quidam
taftus fuppofitiuc , quia femper fupponit ta-
ftum.

lo. Ad fecundum , potentia motiua eodem modo
roouct membra , Sc alia extetna \ Sc operationes
fcnfuutn habent obiefta fpecie diuctsa Sc modos
tendendi fpecie diuctfos,ita quod operatio vnius
fenfus nullo modo tendere poflit in obicAum
alterius-, ex quibus arguitur diftinftio fpccifica in
fcnfibus, non autem in motiua potentia.

^ , Ad tettium ,qu* fparfa fum in inferioribus,

vniti contingit in fupetioti ; cum ergo intclle-
+ Aus fit longe fupetiotis ordinis fine multiplica-

a lione , in omnia intcUigibilia , Sc fcnfibilia ten-

dit. ldch enim organum non potett rccipete
fpecies omnium fenfibilium , quia tequitit de-
tet minatam difpofitionem ad tecipicndum fen-
labile fine materia Sc non potett habere illud
^ fimul cum matcria,tcgulatuei loquendo, de quo

dixi quajl. praced. Sc videndus eftDoftot x.diji.^.
quoji. %. ad 5. at intelleAus non cft organicus , vt
docet Atiftotclcs 4. de Anima, text.i 1.14. 16. 19.
Scfic non tequitit vllam determinatam difpofi-
tionem ad bzc , vel illa intelligtbilu recipienda,
fcdtecipit omnia-, Sc nonopottet ipfum cttt non
tale tealitet , quale illud cft quod tccipit intellc-
§««»* vnm ftua\itct,Gcut contingit in fcnfw, potett enim in-
iun telligcic fe,1 habitus, At aftus,fibi inhzc cnicv,quia
rsr tecepta intelligibiVitet , non petunt oppofi-
lu? Scoti Opfr. Toto. / /.

499

tam difpofitionem enti intelligibili reali ; vt fpe-
cies coloris in oculo , petit oppofitam dilpoStio-
nem ad colorem realcm : Sc ided oportet poten-
tiam fenlitiuain communiter denudari a fuo fen-
libili,ex Philofopho xAe Anima, te vt. 7 1 .1x1.

Ad quarrum , tantum vult Ariftotcles tot effc 1 1.
fenfus , Sc non plures , quot in perfcAis anima-
libus inuenimus : fuBicit ergo in pcrfcdilE-
mo, nempe in homine , tantum reperiri quin-
que, vtabiolute negemus ede plures. De talpa Talpa k*i,t
Simplic.& Philopon.x.de Anima, Albert.lilr.xx.de xiCnmimftr-
Animal.cap. vltim. parant eam habere vifum im- /ritum.
pcrfcAum. Probat Albertus,quiaalimenra qux-
runt. Hzc probatio parum valet, quia odoratu
pollent quatere. Puto tamen verum dicere hos
authores,quia,vt admittit Arittorelcs ciraros,ha-
bent oculos cute obdu Aos. Przterca vidi Loua-
nij f»Ai magna inundatione, talpas natantes
versus terram non inundatam , quod non pudent
facere iinevifu : fi enim cxcus in mari natct,non
fcictan versds terram , vel altum mare fc con-
uercit. Itaque Atiftotclcs forte ncgauir talpx tan-
tdm vifum pcrfcAum : fi etiam imperfcAum ne-
gauit, negetur Sc ipfe.

Quoad balxnam Conimbr. fupri dicunt non BaUnm videt
omnino carere afpe Au , fed grau i fuperciliorum cr muftalo
pondereobrui oculos. ne vada videat : Sc idcb vti-
tur illo pifciculo, nulli ratione probant. Probari
poscit , quia alioquin fruttti natura dedidet ocu-
los,quos balxnx dedir.

Illud certum cft , omne animal habere taftum.

Ira Ariftotcles de Senf. (}r Senjibili cap.x. & j. de
AaimaU.zdt. & lib.x.text, 1 7. nonnulla carent gu-
ftu , fcilicct impcrfeAa , cx eodem loco citaro.

Oppofitutn tamen cft probabile \ ex eodem x.de
Part.<ap.\i.(tr j. de Anima text 6 4. Sc experientia
faciet , quia omnia animalia difeernunt alimen-
ta fibi congrua a nociuis. Ad hoc pro alia narte,
dicecctur.impcrfcAa Capidis non mutari , led ca-
lidis , & humidis , & |>er taftum iftadifcerncre; t

animalia perfcAa habent omnes fenfus, 4: dc pi-
fcibus probat Ariftotcles 4. de Hifl.%.

CONCLVSI

11.

In perfettione , vifut efl primus, auditus
fecundus , olfactus tertius , guflus
quartus.

ORdo ptnfuum in nobilitate, &c. Rcfolutlo u,,
OoAoris hic cft communis. Adde eius ra- ftufui
tioni de vifu , qubi eius obieftuin cft intet fen- inpttftllio-
fibilia pctfcftidimum , quodque ad maiorem di- "*•
ftantiam attingit , quira alij (cnfus. Ad auditum
etiam adde,qu5d eius organum eft fubti\ius,quu
aereum.

Obiiciesprimb ,Kinc fcqui auditum c(Tc per-
feftiorem vifu \ quia huius organum eft aqueum.

Sccnndb, videtur auditum e(Tc exteris impeifc-
Aiotem , quia eius obicAum cft qualitas ttan-
fiens. Ad primum .mixtum illud non cft femper
nobilius, in quo prxdominatur elementum no-
bilius-, fed in quo cft pet fcftiot mixtio. Ad fecun-
dum,ctfi in effi qualitatis, fonus fit impcifeAior,
in tatione fenfibilis,& modo immutandi , pei fc-
ftiot eft aliis tubus fcntibilibus.

Cokclv

/

5co De Anima

CONCLVSIO III. rctn difcurfum de his apud Suar, j .de Animo,

CMf.X).

homo in fenfibus nbfolute excedit uliu

aninmltn. CONCLVSIO IV.

PEtes vtrum fenfus pctfcdliorcs fint in homi-
ne , quiim in brutis ? videtur qudd in brutis,
iuxta illud vulgatum:

Nos Aper Auditu .lynx vi fu. fimi a guflu,
fluitur odor otu, procedit urunt* taflu.

I J. Tenendum tamen, in omnibus Tentibus homi-
nem fuperare extera animalia abfolutd, ctfi fe-
cundum quid excludatur ab aliquibos.Arillotcles
X.de stnimA1tt.xt.94. fjr ftq. dr \ .de hif. animol. 1 y.
Deta&u paret iuxta omnes eius conditiones , dc
quibus Ariftotcles x.de Animo.otp. 1 o.fic quia ho-
mo habet perferius temperamentum primarum
qualitatum ; & fic efl magis denudatus & quali-
tate tangibili excellenti , Sc per confcquens, me-
lius illa percipiet. De guflu eadem ratio valet,
quia cum tadku multtim conuenir, Sc hominis
complexio perfedior indiget meliori cibo, Sc
proportionato guflu diferetiuo alimenti. In
odore exceditur k 'vulture , & cane fecund&m
quid, fcilicet quoad facilitatem , vel ad maiorem
diftantiam. Sed perferius odorandi organnm
habet homo i quia tamen cft iuxta cerebrum fri-
gidum, obturantur odorandi viz,diftillatione ce-
rebri : Sc quo humidius,& frigidius efl cerebrum,
eo minus bene odoratur. Vide Albert .lib.x.dt
stnim.cup. 1 1 .Hinc qui acutius olfacit, hebetioris
cft ingenij, quia habet cerebrum ficcius.
tenfu, Prxterea , quia bruta tantftm percipiunrodo»

'urhaltHu res iundlos faporibus ; fcd homo alios perfcdlio-
; res , quales funt florum , Sc aliorum multorum,

qux dcle&am , quia temperant frigiditatem ce-
rebri , vr ait Ariflotelesdr Sertf. & Stnfibili c*p. $.
Dc auditu , patet in homine cflc perferiorem ,
quia percipit Tonorum differentias ,non tantum
naturales, fcd etiam artificiales , habe eque orga-
num fubtiliflimum.

1 4, Idem eadem ratione de vifu dicendum : Sc de
omnibus probatur , quia natura Tcnfitiua in ho-
mine , coniun&a cft rationali , St lic efl perfe-
rior quam in brmo. Quoad aliquos fenfus ta-
men (vt dirum efl) excedunt bruta quidam ex
indifpofitione organorum corporis humani ; Sc
quia operationes vnius membri , quandoque im-
pediunt operationes aliorum. Per quod patet ad
vulgatum illud. Qu5d fi quis reneat brutorum
quorundam fenfus aliquot efTc abfolutc perfe-
^ riores, nihil efl quoconuinci poffir.

mZfu **"' ^c,cs fecundo , qui fenfus perferiores fune
fit mtium it ad feientiam acquirendam/ Rcfpondetur odo-
ftmium. ratum , Sc guflunv parum deferuirc : inter alios
tres . qui deleruiunt , vifus excellit. Prima pars
expcricnria patet. Tarus excedit viium vniucr-
filitate lubieri , quia diffufus per cotum cor-
pus : & quando efl perferus, arguit bonum tem-
peramentum. & complexionem totius corporis:
Sc ideo dicit Atiflotcles x.de sJnimaje.xt.94. mol-
les carne cflc ingcniofosrcuius ratio cft, vt cxpli-
Mtlbmest* cai DThom./eff.j. quia mollities arguit bonam
nr , tn£tnts - Cf,:wplFuonem,Sc organorum difpofitionem. At
vifus excedit vir-uerfalitate obicri,quia czlcftia,
& terreflria.fcnfibilia propiia,Sc communia fen-
tit ; idque facilius .dillantius , & immaterialius:
ideo maxime deferuit munitioni , auditus aurctn
maxime api us cft ad difciplinam , quia pcrci-
t pit voces explicantes conceptus. Videlongio-

I*.

Quinque funt fenfibili 4 communi a ,(jrperfe

cupiuntur * fenfibus ; an vero per pro-
prius necne , incertum.

* A ^ ftc*ndum , magnitudo & figura non dif- I J.

x\. ferunt a propriu fenfthilihm , ikc. Pr 0 in-
tclierione huius. Nota ex Ariflotele 1. desini -
ma.cap.6. qu&d fenfibile efl triplex ; proprium,
quod vno tantum fenfu ,& fine errore percipi-
tur , vr color ; commune , quod a pluribus
per fe , vt motus k vifu , Sc taru •, per accidens,
quod per fe non mouct fenfum , fcd prout vni-
tur fenfibili proprio , vt fubftantia. Secundi.

Nota ex eodem quinque cilc fenfibilia commu
nia, motum , quietem , numerum , figuram,
magnitudinem. Ad rarioncin fenfibilis commu-
nis (ufticit pluribus fenfibus cognofci i nec re-
quiritur, quod omnibus cognofcatut. Quidam £■**«*
rciiciunt motum , Sc numerum ad hoc numero,
negantes eos a fenfu percipi pofle. Sed verius m„nt **
efl fub fenfum impcrfcdle cadere : fentio enim
aquam tranfeuntem , Sc manentem. Verum efl,
quod motus fecundum collationem partium pre-
rcritarum cum futuris , non efl fenfibile , fcd
tantum intclligibile. Similiter numerus , vt di-
cit icplicanoncm vnius pofl alium ,non percipi-
tur a fenfu, fed vt dicar plura difereta: verbi gra-
tid , tres panes ,k fenfu etiam bruti percipitur.

Quies vrrd eatenus cognofcirur a fenfu , quate-
nus modificat immutationem eius, vt rem appre-
hendar cumconfiftentia,non cum motu.

Circa id quod Dodlor hic air ; fenfibilia com-
munia cflc media inter propria , Sc per acci-
dens ; varietas opinionom cft an imprimant
fpecics iii fenfus i Sc affirmat Iandun. t. de Am-
tna, quoji , 1 S. imprimerefpccies communes in fen-
fus , qui fenfus , non qui tales , vel tales fen-
fus. Hocfalfum efl , quia motus cognofcirur i
vifu, qui talis fenfus ; ergo non per immutatio-
nem fenfus vt fic. Alij dicunt fenfibilia commu-
nia imprimere proprias fpecics in eos fenfus, qui
ea percipiunt. Albert. t. de Anima,text.). cap.f. Sc
tribuitur Scoto q.d. 11. quoji $.«»»».57. fcd falso
vt imttenti Iitcram eius patet ; quia ibi nil dc hoc
tefoluit.

Alij tenent non imprimere. D. Thom. i.port.
quoji. 17- *rtic.x.& quofl.yS. urtic. J.odx. Et
ratio efl, quia non potcfl fenfibile commone
imprimere fpecics ciufdcm rationis, in omnes
fenfus, 3t quibus percipitur ; quia fenfus ditrerfi
adluari nequeunt fpecicbus ciufdcm talionis,
quia organum cuiufque fenfus , eiufque tem-
peramentum commcnfurantur fuo proprio fen-
fibili , eiufque fpecie : Sc hac ratione colligi-
tur numerus fenfuum , vt fupri oftenfum efl»
neque poteft fpecics diuerfas imprimere , cim
fit vnum , & idem fenfibile , Sc eodem modo
agens.

Sed fi nullas fpecics imprimunt fenfibilia
communia ; explicandum cft quomodo perci-
piuntur k fenfibus , plufquam fenfibilia per acci-
dens. Prohoc,nora, quod vnitas ad numerum
reducitur, & diftanria ad nugnirudmem. Magni-
tudo igirur k auolibet fenfu percipitur per mo-
dificationcm fpeciei proptij fcnfibilis , quia

vt

Quseftio VI.

M*r

ptftnnlitrr

tm

44 fltili

frtfruu ht'

vc fcnfibile proprium agat , requirit quantita-
tem i & fic in prodndionc fux ipccici includit
reprxfcntationem magnitudinis, feo quantitatis;

* & quia hxc non ed line figura , tcprxfentatur

fimul figura. Reliqua tria communia aliter cog-
nofcuntur. Vifus percipit ea per coaptationem
ad ea quz per fe fentiuntur : fic numerus vide-
tur , quia (dures fpccies imprimuntur : motus»
quia res mota cernitur propior, vel remotior
ab aliquo alio corpore : ide6 nauigans non vi-
det motum , fi nihil videt k quo magis , vel mi-
nus didet. Videri etiam poteft motus conti-
nua variatione fpecierum vifibilium. Quies vi-
detur rem videndo in eadem didantia , Sc confi-
dentia. Tadus numerum fentit , quatenus h di-
uerfis fcnfibilibus afficitur, motum vt a pluti-
bus ciufdcm tangibilis partibus fuccediuc tan-
gitur : quietem contrario modo ; tres alij fenfus
eodem modo numerum fentiunc; figuram forte
nullo modo : inorum difficile (entium , nifi qua-
tenus corpus fonans , vel odoriferum fucceffiud
approximatur , vel rcmouctur. Sed gufius nihil
horum difcernic.

Sic fenfibiliaomniacognofcunrur fine fpecio-
bus ab ipfis iinprcffis per modificationem fpe-
cierum propriorum fenfibilium.

Ide modus dicendi probabilis ed » fed cum
admittar fenfibilia communia cooperari ad fpe-
cics proprij fenfibilis , videtur xque probabile,

Jjuid imprimant proprias fpecies imperfe&as,
ubordinaras lpecicbus propriis ; Sc hz poffiinr
cffceiufdem rationis , in diuerfis fenfibus, ficut
Sc illa modificatio ; quia fenfus non his » fed
propriis fcnfibilibus cornmenfurantur : per quod
pater ad rationem oppofit* fententiz. Hzc
notare volui pro notitia communium feiifibi-
lium.

Q^v j£ s t i o VII.

Vtrum ratione hui m ■ quod dicitur in Ute-
ra, quod idem di a&us fcnfibilis,
& fcnfidui , aflioif fajfio fint idem
a Cius, fine motus?

Ariftor.j.Jr Animi, /tcf, i}j& ) .Pkyft.l/3 i S d? il.it 9.

Itci. itf.D.Thom. in i.Jifi 40. fiufi.i.*rt.4.& 1.
tent Gtnt fjf qmfl.j.dt Pettnt. an. 9. aJ 7. Caicr.

1/4 rt. 1 mafi t j. an.i. A ureol. »t. di fi. 1 . /futfi.x. f*r ).
Biccon.ftu/l.i.an.t. Algeat jhfl.ifjf.i . Vafcnr. x.f.d j.
j 1 fiart. 1 . Ancon. A nAt.in hb.fix Prtntip. Paulus Venetus
j . rbyfit. j j. Mj/Jui j. feft. i.f.4. Fctr.f a.

Sortem. ). SUt*pb.ju*fi 4. Conimbr j. Phyfit. raf.i.f.f.
Suarez diffitu. 1 8. Uttofh. Hutud. dijfi. 1 1. Pkyfie.ft&.t.
Auetfa q.x(.Fhyfi(.ftQ.6.

Rchtvr quod fic ; fecundum Phi-
lofophuvn ,idem tj} aflui motiui , & mo
bilis , adus adiui ed adio in mobili ;
adus ed paffio : ergo , Scc. Przrerea , adio ed in
patiente ; fed fi adio non effer idem quod paffio,
c/fer contraria libi , Sc ftc non elfet in patiente,
cum contraria non poffinc ellein eodem: ergo
ed idem quod paffio. Probatio maioris , quia fi
adio edet in agente, cum fundetur in motu;runc
agens in quantum agens mouerecur; quia illud
tnouetur , in quo ed morus ; confequcns ell fal-
fum-.crgo & antecedens.

Pr.rterea,Philofophus probat f. Pbyft cor. quod
ad adionem, Sc pallio nem , non ed morus ; quia
Scoti optr. Ttm. //.

50i

ad motum non ed motus ; fedida probatio non
valeret , fi adio , & paffio pun edent motus : er-
go , Scc. Prztcrea , adio ed duplex vt didiur 9.
Met. vnatranfiens in materiam exteriorem , Sc
alia immanens : fed adio tranfiens cum motn ed
continua , Sc per confequcns fucceffiua; fed om-
ne fucceffioum , aut ed rempus , aut tempore
menfurarum : ergo Sc talis adio. Sed non porcd
ede tempus, quia ed in genere Quantitatis : ergo
ed tempore menfuratunr.fcd omne menfuratnm
tempore cd motus, ergo, &c.

Contra , potentia aditu , Sc paffiua funt cf-
fcntialicer dillindz ; fed potentiarum diucrfa-
rum funt diuerfi a&us edentialirer ; ergo 6c
adus talium potentiarum funt edcntialiter di-
uerfi adus , potentiz adiuz » ed adio , & paf-
fiux potentiz ed paffio : ergo , &c. Przrerea,
ignis agens in duo ligna , aut agit vnica adione»
aut duabus;fi vna;aut illa erit in agcnre, Oc fic ha-
beo propofitum ; fi in pado, tunc erit in duo-
bus lignis ; Sc fic fcquirur quid vnum accidens
numero erit in duobus fubicdis , quod cd incon-
neniens. Si autem duabus adionibus agit , pura
calcfadionibus , tunc idem agens numero habe-
bit plurcs adiones numero differentes, Si eiuf-
dem Ipccici.

Prztcrea, fi adio ed in palTo, ita quid adio,&
paffio fint< idem motus , Icqauntur illa tria in-
cqnucnientia pofita in 5. PhjficerHtn, quid diuer-
forum fpccie fic idem adus fpccic , Sc numero;
quiaadiuum,& paffiuum fpccic differunt. Simi-
liter dodio eric doctrina , Sc adio erit paffio; Se
vlterius.quidagerecrit pati. Prztcrea, fi adio,&:
paffio funt idem motus , accipiamus vnum mo-
tum lingularem , verum ed, quid hic inorus eric
paffio ; hoc autem cd iuconucnicn$;crgo,&c.

RESOLVTIO.

Attioncm , qux e(l rrxdicxmentum , ejfc in
Agente , explicatur quomodo , cr quando
fit in patiente ficut pafiio , & tdem cum
pafione?vidc Do florem 4.d. i j .<]. i.

1 H EfponJco.Dico duo ; primi , quid adio,
XV fecundam quid cddVxdicamcnrum , cd
in agente fubicdioc.Sccundd,qudd aliquo modo
adio , Sc pallio funt in patiente. Probatio primi
licsrelatio non feparatura fundamento fuo, vel i
ratione fundandi : aliqua autem relatio, vt de fe-
cundo modo, fundatur fuper adionem, Sc paffio-
nem,lic ut relatio calefacientis ad calcfadum,pa-
tiis ad lilium , vel faltem rationes fundandi illas
relariones,funt adio, Sc paffio , vel fecundum efie
ficut in patre , Sc lilio i vel fecundum fitri,vt in
calefaciente, Sc calefadoi vel fecundum fadi-
uum ad faciendam, ficut calefadiuum ad calcfa-
dibilc, vt parer f. Afetxpb. ergo talis relatio non
poted feparari ab adione , Sc pallione tubiedo:
fed talis relatio ell in agcntc.vtcll agentis ad pa-
tiens,vel in patiente , qux ell patientis ad agenti
paternitas enim cd in patre, filiatio in filio ; ergo
Sc adio ed in agente.'

Prxtera, omnis refpedus rcalis cd in eo, quod
realiter refertur per cum , licet hoc non op*r-
r eat de refpcdu rationis , ficu r patet de fcibili,
quod non refertur ad feientiam , fed fcientia ad f ^
fcibilc. Adio aurem ed refpedus realis agentis

ad patiens: ergo ed in agente fic tclaro. Proba ■ Ut.u* /<v,
tio minoris per Boetium de Trinitate, Jicenrcm,

V v $ quud 4-d.l J-q ••

50i De Anima

fer abfiluti.

quhd feptetn Pr* Jicamcnta non dicunt res abfo-
lutas : ergo formaliter important t efpedum rea*
lcm : illo autein reipcdu refertur agens ad pa-
tien$;crgo,ficc.

4. Przterea , impoflibile cft aliquod caufatum

fieri de non agente agens • nili immutetur ad
aliquam formam in eo exiftentcm ; forma enim
fecundum quid cft mutatio , cft in eo quod
mutatur ; fed illa mutatio non eft ad formam
Z>* ntmsfHi- abfolutam , quia de non agente non fic aliquod
ttmtmfit i agCns pcr aliqUid exidens ineo abfolutum. Sed
certum eft quid non fit agens formaliter, nifi per
adionemrergo adio eft forma rcfpcdiua exiftens
in agente.

Przrerea , nouem genera accidentium ha*
bene tfft in fubicdo ; in hoc differunt a fub-
ftantia i fed relatio habet in fubicdo tjft , licet
in refpcdu ad terminum , adio cft dc illis ; ergo
habet ejfr in fubicdo , fic fic fecundum fuam ra-
tionem formalem eft in fubiedo : non autem
poteft dici quid fit formaliter in patiente ; quia
accidens exiftens formaliter in lubicdo .denomi-
nat ipfom t fic ideo fi eflet adio formaliter in pa-
tiente. patiens diceretur agens ; ficut paries dici;
tur coloratus.in quo eft color formaliter; hoc eft
falfum; fed folim agens denominatur ab adioue:
ergo eft in eo. ficut in fubicdo.

Przterea , creatio eft adio in creante : ergo fi-
militer adio agentis creati eft in agente. Pro-
batio antecedentis ; quia fi eflet in creatura, cum
creatio partio non differret a creatura, tunc crea-
tio adio non elfet prior naturaliter creatura; hoc
autein eft falfum , quia cft cius caufa. Confe-
quentia patet , quia ficut fe habet agens increa-
tum ad fuam adionem , ita agens creatum ad
fuam : przterea. per auchoritatem Auiccnnz di-
centis,quod fecundum aliquos moucrc, motio.de
motus fune idem fecundum clfentiami fed fecun-
dum veritatem hoc cft falfum ; quia moucrc non
dicit refpedum motus ad mouemcm , vt dicunt,
fed monentis ad motum, vt paflum : nec motio
dicit refpedum monentis ad partum, fed padi ad
mouens ; moucrc autem eft agere ; ergo agere eft
rcfpedus agentis ad partura , non e conuerfo , vt
dicunr alij.

k Dicendum eft ergo fecundum prxdida.quid
adio cft rcfpedus quidam agentis ad partum , in
agcnre exiftens ; fic partio rcfpedus quidem pa-
tientis ad agens in pariente exiftens ; motus
aurem cft forma fluens materiz , inter vtrum-
que; vel eft fluxus formz fecundum quod ponit
ifto» duos modos inrclligendi motum Commen-
tator $. Pbyficor. fic dicit ibi , quod ifte fe-
cundus modus eft famofior , fed primus eft ve-
rior. Secundum primum modum , motus eft in
genere fui termini , vel formz : morus autem fe-
cundum alium modum cft in genere Ad aliquid,
in primo modo relationis , quz fumirur fecun-
dum numerum , vel vntim ; quia rcfpedu termi-
ni aquo , importat talis fluxus multiplex, rcfpedu
termini ai quem , vnitatem.Eft autem intelligen-
dum, propter conclufionem principalem , quod
refpedus, quoad przfcns , cft in duplici differen-
tia. Eft enim quidam refpedus intrinfccus ad-
ucniens ,qui de neceflitate aduenit pofitis extre-
mis , fic talis tantum eft de genere Relationis,
SufrtBm ia- ficut pofitis duobus albis , dc nccrrtitare fcqui-
trm »■*>,& tur fimi lit udo. Similiter ,pofita adiua, fic pafli-
generatione infaUo ejji, dc necediratc ponitur
paternitas, & filiatio. Alius cft refpedus extrin-

6.

iJ a3ie,
p*flio,cr n

fecusadueniens , qui non ponitur de neceflitate,
pofitis extremis : talis cft icfpcdus importatos
in fex aliis Przdicamentis tclatiuis ; polita enim
re quandali , vel temporali , fic tempore , non de
neceflitate ponitur quando ; fed requiritur vel ad-
iacentia temporis ad temporale.

Hoc vifo , fcicndum kqu6d agens poteft com- 7*
parati , vel ad terminum produdum , vel ad paf-
fum.fi comparcrut ad terminum produdum,fiue
fu in fieri , Uuc in fallo ejfe , vt calefaciens ad ea-
lefadioncm , fiue ad calorem , quod eft idera,
quantum ad hoc. Tuuc fic includit relationem,
vel refertur ad infum produdum relatione , quz
cft de genere Ad aliquid , qui aduenit pofitis ex-
tremis de neceflitate , fi comparetur ad patiens
ifte refpedus quem includir no eft dc genere Ad
aliquid, non enim polito igne agente abfolutc , fic
lignis, dc ncceflicate fequitur calefadio , vel ralis
relatio , fed requiritur appropinquatio extremo-
rum ; non eft ergo de genere Ad aliquid , fed de
genere Adionis ; talis ergo refpedus extrinfe-
cus aducnicns, qui eft agentis ad patiens, in agen-
te exiftens, cft adio, quz cft Przdicamentum.Sc
fiiniieeft dc paflione.

Quantum ad fecundum articulum , eft fcicn-
dum , quod adio quzdam eft de genere Adio-
nis , fic ifta cft proprie dida adio, de qua di-
dum eft immediate ; fic cft quzdam adioada,
vel produda , quz non cft de geuere Adionis:
ficut intclligere,fie velle, funt quzdam formz 1
abfolutz, non de genere Adionis , fed funt adz,
vel produdz per actiones intcllcdus , fic volun-
tatis , quz funt dc genere Adionis. Iftam diui*
fionem ponit Simplicius fuper Przdicamcnta;
quzrcns quar c fatere ponitur Przdicamcntum,
fic non fadio. Et refpondec quod hoc idcieft, g^m*‘
quia fadio dicitur dc adionc , fic cffcdu adio **
nis : vrrumque enim dicitur adio , fic fadio , fic
ertedus eius. Certum cft aurem quod effedus
adionis eft adio, non quz eft Prxdicamcntura,
fed fada. Commentator etiam j. Pbjfutr, dicit,
quid agens , fic pariens , fic adio , fic paflio diffe-
runt ; fed adio fada inter illa cft eadem fecun-
dum authorirates ; ergo ifta eft quzdam adio fa-
da in patiente, quz differt ab adionc, quz eft
Przdicamentum:&: dc hac adionc fada loquitur
Philofophus x.de Anima dicens, quod ideo, quod
imprimitur i fentibili in fenfum , eft adio. Cer-
tum eft aurem quod non imprimitur in ipfoali-
quid dc genere Adionis.fcd cius effedus, qui cft
in fcnfu , imprimitur ; ergo cft aliqua adioada
prztcr illam, quz eft dc genere Adionis.

Sed poteft quxri, quare fic nominatur?Refpon* S.
deo , quid adio , quz eft de genere Adionis, eft
refpedus in agente tantum, quia latens nos quan-
tumcunque dc fe manifcftatur pcr efteduro, qnx
cft adio ada ; fic quia fic res nominamus in aliis,
ficut per fenfuin apprehendimus.vt communiter
dicitur;fic idei.ficc. Ponitur exemplum dcchari*
rate, quz licet fit habitus nobilis , quia tamen cft
latens in anima , nominatur pcr effedum, qui cft
diledio. Eft ergo duplex adio fecundum iamdi-
darfed adio ada eft illa.quz eft in patiente, quz
eft effedus adionis proprie didz, fic idei non eft
adio Przdicamcnrum , quz cft in agente : nihil ^ ^
enim cft caufa fuiipfius.Ec differunt in hoc, quid JJHItftr
adio, quz eft Prxdicamentum , cft fecundum cra-},j*lU
quam, vel pcr quam ab aliquo cft aliud s adio au- dt/bUm»
tem ada eft feciidum quam aliquid eft ab aliquo;
erte autem a quo eft aliud , fic quod cft ab alio,

funt

Quasftio VII.

5-

Ad primum.

Ad fetidum.

funt rationes oppofitx ; nec eidem polium con-
uenire •, ficut idem per fc non poteft efle produ-
cens 5c produftum , pater, & filius rcfpertu eiuf-
dem ; pater enim cft, a quo e(\ filius, & filius
qui cft a patre. Non cft ergo verum , quod di-
cunt aliqui , fcilicet quod motus, vt eft ab agen-
te. c(l artio, nifi incelligatur de artione arta,
que cft clfertus asionis, hoc enim eft proprium
produrto , vt produrtum cft , per artionem efte
ab alio i fed potiis debet dici c conucrfo , quod
artio cft k qua , vel per quam ab aliquo cft
aliud.

Ad primum , dicendum quid verum eft, quod
idem cft artus motiui artiuc , qui eft artus pafli-
ui, vel mobilis fonnaliter : fcd ille artus non cft
artio , quz cft Przdicamemum, qux cft in agen-
te fotmaliter , fcd cft artio produrta cftcrtiuc ab
agente.

Ad fecundum , dicendum quod artio arta eft
in patiente , vt dirtum eft , non autem illa , quz
cft Prcdicamentum. Ad probationem , dicen-
dum , quod artio illa, quz eft in agente, non eft
motus, ideo non fcquitur quid omne agens in

2uantum huiufmodi moueatur ,fed potius quod
t inotiuum.

Ad aliud , dicendum quod confcquentia Phi-
lofophi non tenet pet illud medium, quod artio
fit motus ; fed tenet per fimile, fic : fi admo-
tum non eft motus ; ergo k firnili , ad artionem
non eft artio i ex qua confcqucnter vlccrius fe-
quitur : ad artionem non cft artio : ergo ad
artionem non eft motus , quia artio eft caufa
motus effertiua , vel formalis , qua agens agit,
vel dicitur agens. Vlceriusdicitur per hoc, quod
elTct procelTiis in infinitum in artionibus, quia fi
ad artionem elTct motus, ciim iftius motus artio
fic aliqua caufa, oporteret przfupponi aliam
artionem , aliam ab illa , ad quam cftet ille mo-
tus { & tunc quzram de illa artione, quz eft
caufa illius motus, vtrum ad illam fit moius.vcl
non ? Si non, eadem ratione , nccad primum. Si
fic, erir proceftus in infinitum. )

Przterea , tenet per locum k minori confe-
quentia Philofophi; quia cum motus fit artus
potenti* pifliuz , fi ipfa poteft exire in artum
fuum, qui cft morus fine motu prxccdente, mul-
to fortius potentia artiua poteft in artum fuum,
qui eft motus, fine motu przcedcnte.

Ad aliud , dicendum , quod Philofophus non
intendit ibi diftinguere artionem ,quz cft Prz-
dicamefitum in illos duos , ita quid vterque fit
de genere Artionis *, immi vterque modus ibi
potitus , eft extra genus Artionis ; vtraque enim
artio tam manens in agente, ficut imelligcre , &
Atti» imm* velle, quam tranfiens , eft artio produrta. Sed
differentia eft, quantum ad hoc, quid talium
artionum quzdam eft perfertio agentis , licet
non fecundum qu6d agens eft , fcd fecundam
quod perfertibilc eft, ita quod idem fecundum
diuerfas rationes fic agens , & recipiens : quz-
dam aurem eft perfertio cxtrinfeca operantis,
ficut tranfiens.

c Ad aliud, dicendum quid artio, quz cft
Przdicamemum , quz cft rcfpertus extrinfecus
adueniens, manens in agente, ngn cft fucccfliua,
quid mcnfuietur tempore, vel fit tempus, fed
tantum quia cocxiftit tempori ex confcquenti:
quia cocxiftit motui, cuius eft caufa, & manet
cum motu , non tamen cft motus , quia nihil eft
caufa fuiipfius,& motus menfuratur tempote.

50*

JJfUMttum.

Ad quintum.

Ani» quin-
tuf linier Ju-

non tamen opor tec , quid propter hoc illa artio *" "*•

menfuxctur tempore , ficut Angelus cocxiftit
tempori, non tamen menfuratur icmporc. ^

ANNOTATIONES
io quxftioncm fcptitnam.

CONCLVSIO I.

^AElio non efl ab folatum , vt confli tui t Pre-
dtc amentum , fed re fle Cius exlrin-
fecus , & in ngente.

1 T> Efpondeo, dico duo -, primo , quid artio
XV. fccundim quod eft, flcc. Philofophus i.de
1 38. tf* fetp. ait artum fcnhbilis , &
fenfus efte eundem, & artionem paflionemquc
eflc in patiente. Pro huius rei explicatione no-
tandum, ex Dort. 4 .d. i j .cjtuj}. i . mtm. 1 1, artio-
nem varii fumi. Primi, pto operatione, quz ta-
men cft qualitas, vtoftcndic i.d. q.cjusji. C.num.

3 1 .& qmfl.y.nunt. i o. Secundi, pro rcfpertu pro-
ducentis ad produrtura totale,vc patris ad filium.
Tertii , pro rcfpertu inducentis ad indurtum,
vel educentis ad edurtum ; & ifti rcfpcrtns funt
intrinfeci , quia poficis fundamento & termino,
neccftarii rcfultanr. Quarto , fumitur pro re
arta, includendo rcfpertum,quem explicat hoc,
quod eft tfftab alio, quod colligitur ex Philo-
fopho j. Phy fic. ttxt. n. & tenet Simplicius hic
citatus k Dort. Quinti , pro rcfpertu tranfmu-
tantis ad tranfmutatum ; Sc in hac fignificatione
conftiruic Przdicamemum Artionis ; quia in
prima acceptione eft forma abfoluta , in fecun-
da & tertia eft dc genere Relationis*, in auarta
cft in genere Quantitatis , vel Qualuai is, fecun-
dum connorarutn : idque colligitur ex Philofo-
pho iam citato , vbi ait quid allio efl ofw , & fi -
nis aQiui ,ttxt. 19. id cft. res arta. Vndccumibi
dicat Philofophus artionem efte in paflo ,fumic
eam pio conhotaro illius finis & operis , quod
idem cft ac res arta ; vel pro rcfpertu cius , qui
eft cftc ab hoc. & fic cft paffio. Vide Dort. fupri
* mtm. ij. oftendentem hoc efte demente Phl-
lofophi , de quo latiis agit 3. Phyfic. exponendo
text. 1 S.& feijutmcs.

Ex quibus fequirur, quid quinta fignificatio-
ne conftiruir Przdicamemum Artionis. Prz-
rerea 3. Mttaph. diffinitur potentia artiua quod
fit principium tranfmutandi aliud , inejuantum aliud-,
ergo rranfmutatio erit artio; produrtio autem,
vel cdurtio formz fubftantialis , non erit tranf-
muratio , quia hzc non rcfpicir aliud in quan-
tum aliud , ita vt fic maneat , fed potius dc vno
facit aliud.

Secundi, notandum ex Dod. ibidem, num.q.
artionem non cftc formam abfoluram, tum quia
ad eam cfTec artio , & fic proccffus ; tum etum,
quia fi poneretur in agente, hoc prius fcmoue-
ret quam aliud , quod cft abfurdum : fi veri in
pa(7o hoc , prius moueretur forma abfoluta
artionis , quam quantitate , vel qualitate : tum
tertii , quia Boetius dc Trinir. tenet feptemvl-
tima Przdicamenta non cftc res abfolutas;ex
quo fcqaiturartionem eflc rcfpertum,quia non
datur medium. Pro quo

Tertii notandum , refpertum alium efte in-
trinfccum , alium extrinfecum : illepofiris fun
damento , & rcxmiuo ncccftarii rcfulrar,vt pofi
V v 4 111

Quid efl pe-
titi» *3m»r

ABi» nen eft
*kj*lutnm.

RtJpeUu» im -
trin um , (jy
txtnufrcm,
tfuemtde dif-
ftrutH.

504 De Anima

tis duobus albis , fimilitudo , qux impediri ne-
quit. Hic non ita, fcd requiritur applicatio vnius
ad aliud : vt pofitis locabili , Sc loco, non (equi-
tur locatio , nili fiat applicatio ; & pofitis veftc
& homine, non ponitur iiatim habitus, vel habe-
re-dc quo 9cotus fupra num.y.tfr j .d. i .queft. i .art.
i.adio autem cft refpedus extrinfccus.quia po-
fitis agente , & pallo , non refultac nili approxi-
mentur : qu6d vcio rclpediua fit , prxterfupri
allata , ex co patet , quia intelligi nequit , neque
concipi, nifi concepto cius termino.

1 3* Prartcrea agens , & patiens funt correlatiua;
ergo & eorum abQrada. Antecedens patet, j.
Metaph. uxt. zo. dicitur quod agens , Sc patiens
referuntur fecundo modo relationis , dc quo
Atiio ^O^or ^idemquad.i x.Confcqucntia cft clara.

^ Nunc probatur conclulioDodkoris, quoad pri-

mam cius partem-, nempe adionctn vt confti-
tuit Prxdicamentum , (enfuiam explicato ,elle
in agente , per fuas rationes. Ptima , quia rela-
tio cft in eodem cum fuo fundamento; ergo &
ad io cum fua potentia. Secunda , adio realiter
refert agens; ergo in co cft. Rcliqux rationes
funr clarx, & efficaces ; quibus adde prim^.for-
num non denominare nifi fubiedumcui ineft;
efgo adio ineft agenti , vel patiens erit realiter
agens , adione (ibi inhxrente. Secundi , in eo-
dem non funt refpedus oppofiti,faltem ad idem;
& vniuerfalitcr , adio & pallio funt huiufmodi,
vel habent huiufmodi rclpcdus annexos; ergo.
Vide Antonium Andream 9. Aietarh. quoji. 4.
Fab. Thetr. 41. & loannem Canonicum j. Phyfic.
qui latiusdc hoc agunt.

ABitprtr* Secundam partem fuadet , nempe adionem
quodam fcnfu elTein pallo, fumptam fcihcct pro
flilofJb rca^a- Quid veri fic fumatut , patet cx pruno
notabili, Sc cx Simplicio , Sc Commentatore a
Dodorc citatis.

Per hoc pater ad argumenra, qux adducuntur
ex Philofopho ; quia quando videtur dicere
adionem clle in palTo , loquitur de adione ada,
vnde 1. dc sin ima , tt.vt. 104. ait: Atque vt adit
pajjioque non in agente ,fed in eo quod patitur , fic &
ipfiu* fenfwilu adio im feufitiuo e fi. Vbi cxprefsc lo-
quitur dc operatione, qux eft adio ada, manens
in fenfitiuo ; quod clarius habetur in tranflatio-
ne antiqua, ibi : fic finfibilu adm , & finfitiui , in
fenfitiuo eft: fcd fcnfttiuuni eft agens ; ergo fi fu-
mit adionem proprie didam, in agente cft. Sed
dc hoc non loquitur , fcd de operatione , qux
eft immanens , & fic in pallo cft , quod eft
ipfum agens.

Soluuntur Argumenta , contra doctrinam da-
tam de atlione , & paflione ,ea-
rdmatte fuhieflo.

Arguitur prim& ex Philofopho , text. 10. di-
citur non effc inconucnicns vt idem adu fic
commune duobus, fcilicet agenti , & patienti;
quia agentis eft, vt d tjuo , patientis , vt in quo : &
' adducit exemplum dc dodionc, qux eft a docen-
te; fcd eft in difccnte. Item 9. Aietapb. text. 16.
habetur fic : quorumque prater adionem eft aliud
quod fit , horum adio in eo quod fit efi , vt adificatio
in eo quod deificatur. Item z. de Anima , text. 140.
ficut ( inquit ) adio & pallio in patiente eft, non
in agente, fic & i piius fcalibilis adio in ipfo
fenfitiuo exiftit. Rcfpondctur , ifta loca inreili-
gi dc adione,qux cft operatio, vel res ada : quod

'T

fatis iam ollendi ex ipfo Philofopho addudis
eius locis , vt videtur , adpropofitum expreflis;

Sc exemplum dc adione lcnlibilis , & fcnlitiui
(vt habet tranllatio antiqua) qux cftin fenfitiuo
fecundum Philofophum , fatis dcmonftranc lo-
qui Philofophum dc operatione , quia non eft
alia adio fenfibilis , & fenfitiui ; fpccics enim i
folo fenfibili producitur. Exemplum de dodio- Sfit4ntn,
nc eft morale , quia docens nihil Phyficc efficit
in difccnte : fcd operationes difeentis dicuntur
docentis ; quia iplc ligna quxdain exhibet, qui-
bus difccns mouctuc vt tales operationes cogni-
tiuas efformet.

Ad fecundum locum ,mal£ citatur ; quia non j*

dicitur qu6d adio cft in co quod fit , fcd adus:
fed fi poneretur adio , perinde eflct.quia dere
ada , (eu dc operatione rranfcunre ibi loquitur
Philofophus , Icilicct de xdificationis termino.

Vide Scoiuminillum.tex.Sc Antonium Andream
9. Aietapb quaft.q.

Ad rertimn.illc locus cft potitis ad oppofitum,
maxime iuxta rranllationcm antiquam , vt iam
dixi. Adde ibi Philofophum tanrummodd difpu-
tarepro & contra, dc nihil rcfoluerc.

Arguitur fecundo, adio eft motus,). Phyfic.
text. 19. ibi : cum igitur vtraque ( adio , & pallio)
fit motu* : Sc text. 11. id habetur c!ar£ ; fed motui
cft in pallo, ^.Phyfic. 18. ergo. Rcfpondctur, pro-
cedit tantum de adione pto tc ada: fcd dedi-
ftindione adionis i motu , agetur conclufione
fcqucnti, & illa loca cxplicabuntui.

Arguitur tertii , adio cft ens fucccfliutnn,
filtem quando agens fucccfliuc agit i ergo eft
motus, Sc per coufequeiis , in mobili quod eft
palliim. Refpondctui menfurari adioqcm non
tempore , fed xuo , quia refpedus non cft fuc-
celliuura. luScoius hic ad vlt.

CONCLVSIO II.

Motui fumptus pro forma fluente efl in P ra-
die amento termini ; fumptus pro fluxa
forma , in Ad aliquid.

h \ K Otue autem efi forma fluent , &c. Hic do- if*

lYlcet motum ellc in Prxdicamcnro fui
termini : verbi gratia , fi cft ad Qualitatem , eft *******
in illo genere : fi ad Vbi , fimilitereft 'mlrbi\ fed
intclligcte rcdudiuc , Sc hoc Tumendo motum
pro forma fluente, fecundum Commentatorem.

Si vero litmatur , & fecundum eundem, pro flu-
xu formx , ait Dodor elTein genere Ad aliquid.

Hoc difficile videtur, quia ille fluxus formx , eft
paflio, hxc autem eft refpedus extrinfecus adue- .

nien 1,4. d. 1 ) . qua/1. 1 . & d. 4 \ . quaft. 5 . ergo non i
eft in Ad aliquid : fcd in proprio genere Paflio- t
nis. Rcfpondctur ex ipfo Dodoic quaft. i. nnn.

16. qtiod refpedus fundatus fuper motum , cft
intrinfecus aducnicns ; quia motus eft ipfa for-
ma induda , vel eduda ; rclpcdus ergo paflionis
proprii didx fundatur lupcr porentiam ad
tranftnutari ; ficut adio fuper potentiam ad
tranfmutare; terminus autem non rranfmurarur
per adionem ; quia non fupponirut ipli , inimi
adio, Sc paflio pollent abftrahcte a motu Sc mu-
tatione, vt tenet Dodor 4. d. 4). quaft. f. num.y.
Exemplum eft dc materia prima , coi fimul tero-
pote concrearetur forma; nam in priori natutx ^ fifirU.it
tantum habet maceria rcfpcdum produdi ad t» , e
Deum, qui cft intrinfecus aducnicns ; infecundo frgtotffrfi
inftanti *"*■

I

Quztlio VII.

SOS

infanti narunt, quo informa tura forma , habet
tefpedum extrinfecus aducnientem pxtSonis , fi-
ne quo bene poffet i Deo conferuari: quo cafu
habetur adio , Sc pallio fine motu , vel mutatio-
ne, quia ibi non cAtranfitus i priuatione ad
habitum , vel formam , qui ad mutationem re-
quiritur.

' _ Contra , quia fequirur non e(Tc ibi ad io nem,

' vel paOionem ; quia fecundum Dodorcm funt
refpedus ttanfmutantis , Sc rranfinutati : ergo
yMutimfli- vbi non eA mutatio , non polfuntelfe. Refpon-

rf»

detur Dodorcm ibi prcfsc loqui de mutatione ,
vc fumitur ab AriAotele, quatenus fecundum
eam res aliter fc habet nunc quim antd:quo
fcnfu requiritur fubicdum prxcedcre formam
tempore i at latius, fumenJo mutationem , Sc
forte iuxta Philofophum fu dicit quod fubicdum
fit prius uatura, quam fotma, vt mutetur , Se
patiatur, Sc in illud agatur , de quo optime Do-
dor i. d. i. quoft. 4 . *d f. Si (imen omnis prio-
xitas receptiui tollatur, non erit adio,nec pallio:

& ideo creatio adiua entis limplicisvt Angeli,
vel primae pattis compotiti, non ell adio, neque
creatio padiua eorum pallio , vt habet Dodor
ibidttn i quia nulla eA ibi mutatio.

CONCLVSJO III.

K^1tfio,p*Jfio , & metus realiter inter
fe differunt.

Hinc incidit dubium ,
d

, vtrflm adio realirrr
l differat a paflione , ve! motu ? Cotmnums
Thomiftarum negar. Item, Suarcz 2. tem. Aie-
tdpb.difp.49. fed. 1. habetur ex Ariftorelc $.Phyfic.
text. 1% vbi comparat adionem , Sc p.iflioncm
vi* Thebis Athenis , & Athenas Thcbas;qui
Jocos, inquit P. Hurrado in Pbjfic.d.n.fid.4.
nullam expolitionem admittit. Tenendum ta-
men hxc tria inter fc reaJiter diftingui. De
fagi*, adione, & paffione pater ; quia funt in fubfcdis
realiter diflindis , ex didis , Sc alioqoin idem

tum ad hoc adio , Sc patii o funt idem materiali-
ter iu motu i quia poutu motu,vterque refpedus
adionis , Sc paffionis refultat : qui ramemnrer
fe,Sc a motu realiter differunt. Secundo; pro
refpedibus mutuis diAanrif Thebarum ab Athe-
nis,Sc e contra ; Sc hi differunt inter fc, Sc 2 fpa-
tio realiter , non miniis quam fimi/irudwcs hu-
ius , Sc illius albi , differunt inter fe. Se ab albe-
dine in qua fundantur. Exemplum illud itaque
magis eA ad oppofitum ; vnde fubdit Philo fo-
phus , text. u. Neque fi (parium vnum disljutiurn, *

Jic ($• diSldre hinc idue , Qr iliinc huc idem erit. Ex
quibus verbis habetur aperte ooftra glofa,
quidquid dicat P. Hurrado ; Sc clarit)s text. ix.

Neque dedi* cum di/ciplinn , neque dtiie cum poffioue,
idem proprie eft ,/id cui hoc infunt , met tu. Vbi ne-
gat cxprcfsc identitatem adionis cum palTwne,
fcd tantum rcfpcdu morus, cui quali infunt.

Hxc foluiio cA ad mentem Scoti diri quoji. 1 .
num.id. vbi explicat vltima verba Philofophi
adduda, /rxt.ii. Cui hoc infunt, (adio,Sc pallio) A8i*.&p*f-
metue eft: non enim infunt motui, vt fubiedo,
fcd adio ei incA rerrainatiue , Sc pallio qua/i ^ m"'J/
fubiediuc ; quia e A in eodem tubiedo, nempe in
paffo. Quod vero non ini it fubiediuc pcoprit,
parer, quia omnis refpedus morus ad agens, eA
indudi ad inducens , Sc confequcmer mrnnfe-
cus adueniens ; pallio autem eff extrinfecus a d-
ucnicns. Rcfoluit Dodor nihil ceni ibi haberi,
demente Philofophi, Sc idem ait Thfen.3. Pby-
ficor. tjutft. x. dicens Philofophum hic magis 111-
quifitiuc procedere; ipfe autem cum Scoto fen-
t it cirans pro eodem /Egidium.

Aitqoarcum de adione immanente, Sc tranf- 10.
cuntc, aduerte iflam diui/ionem i Philotopho AiK*4mUi-
no n poni refpedu adionis de genere Adionis; mrUtruuf.

, . , x . r * imtrtonfttm,

conuemt aliquando pcrhccre jpium agens, non , &

qua tale , fcd qti a perfcdibile , vc voluio ; quan- v tumui.
doque aliud, vtcalcfadio, in alio producens
calorem. Vnde adio non eft vniuoca ad has

ferunt.

'9-

efler realiter verberare, & verberari; & eidem
ratione pater de adione comparata ad rootutn;
quia hxc tantum eft in paflo. Dc inoro & paf-
fioncfuadetur, quia funt in diuerfis generibus.
Przterca, vbi non eft motus , nec mutatio fen-
fuuro fecundum Ariftotelem, ibi eft paftio, vt di-
dum eft. Tertio, & efficacius; quia rcfpc&us paf-
lionis non fundatur in motu , nec in termino
a&ionis, vt optimi docet Scotusquojl.d.i ). quoji,
i.num. 16. quo cafu non differret i motu ,qtiia
infeparabilis efTct ab ipfo lecundiim eundem 2.
d. 1. quoji. 4. fcd fundatur immediate in potentia
pafEua mutandi ; ergo non eft vnde identificerur
motui. Quatio , fi fumas motum pro fluxu for-
mz , etit rclpe&us inrrinfccus adueniens , vt di-
tium eft; ergo realiter differt a paftionc , q«*
eft cxtrinfccus-aduenicns. Si vcr6 motus fuma-
tur pto ipfa forma ptoduAa .vcleduifta , cum
hzc fit fubftantia, qnantitasi qualitas, vel Vbi
(quia ad hxc cantum datur motus, fecundum
Philofophum ) nec pafTio in aliquo horum fun-
detur , led in mutato ; fcquitut quod eft diftiu-
&10 rcaWsintct ea, tc motum.

Ad locum Ariftotclis , dupliciter poteft con-
fiderati via Thebis Athenas , Sc e comta: primb
pro fpatio intcriaccntc, & certum eft , quod
quantitas illa fpatij eadem eft , & quod vtraque
via quoad hanc, eft materialiter eadem, & quan-

adhones , & ad aelionem de genere Adionis. Si
tamen fumas a&ioncm dc genere Adionis, vc
diuifum , erit vniuoca ad immanentem , id eft,
cuius terminus manet in agente; & ad tranfeun-
fem , cuius terminus eft in alio. Communirer ta-
men fumirur adio immanens pro operationibus JalThim»-
quz funt verzqiialirares.vc probat Dodor i.d. ne*s,fr j*4.
j .quoji. (.• vX tertium, Sc fufius quotUib. 1 3 . Utut.

Pro quo nota ex eodem r .diti, ^.quoff. 6. *d
prunum prine, ad adionem proprid didam ti ia
requiri. Primum erte in continub fieri. Secun*.
dum refpicere aliquod fufceptiuum in quo eft.

Tertium aliquid producere. Duo prima conuc-
niunt operationibus ; Sc ideo dicuntur adiones
dc genere Adionis , fcd quia tertium quod cll
cftentialc adioui proprie did* , dceft , non funt
adiones abfolutc. Vide Dodorem quoti.
ij. &

Dices, ex didis fcqui in diuinis nullam cfte
adionem de genere Adionis ; quia ibi non eft ;n T>r*onfit
refpedus extrinfecus , alioquin poifet non efte, »fht i* re.
quod repugnat omnibus quz in Deo funr ad in- AHimu
tra.' Confcqucns eft falfum , quia filius prodo- ** lmir* '
citur adionc de genere Adionis , Sc Spirirus
fandus fimilitcr. Rcfpon Jecur , concedendo fe-
quelam , quia nulla poteft clTe adio de genere
Adionis vbi nullum eft potcntiale , & Filius m
diuinis dc nullo potential.1 producitur, vi late *f
probat Scotus iJiti.j.qunJl. 1. Przterca, adioni
proprie

Ad oflhtitm
frtfrti , triM
requiruntur.
t I.

506

De Anima

Adio no»
nun furatur
Itmpert.

proprie di&x cortefpondct pallio > qux procul
eft a diuinis.Producit ergo Deos ad intra per rea-
Iero relatiunem , & ad extra per relationem ra-
tionis ; quia non habet refpe&um realcm ad
cteaturam , alioquin aliquid edet ineo paflibile,
non ncccllarium , quod repugnat : de quo Do-
&or i . d. 50.

c AJ vltinium, negat adionem menfurari tem-
pore : Sc tatio cft , quia non habet partes , ficur
nec alijrefpcdus. Dicitur autem tempore men-
furati , quia tempori cocxiftit ; quo fcnfu Ange-
lus tempote menfuratur. Si quxras.qua ergo
mcnlui a proprie menfuratur.

Rcfpondcuir, quod xuo , vt colligitur cx Do-
lore i.ditl. x.tfiujl 4. vbi prxter motum , ponit
fere reliqua omnia creata mcnfurai i xuo. Quod
ait hic adionem e(Te caufam motus, videtur non
xdc verum ; quia pofito motu refultat rcfpedus
asionis ad mutatum ; ergo ptius cft motus.
Rclpondetur , adione conlhcuitur formalitcr
agens, per quod fit motus, qui non prxfuppo-
nitur acliuni , quia hxc infurgit extrinfccus in
•gente dum fe accingit ad agendum , fundatur-
que in fua potentia. Contra , adio cft ab agen-
te : ergo non conftiruit illud. Kcfpondctur , rc-
fultat ex eo qubd cft agens , non tamen ex agen-
te , quia per cani fit agclns ; fic ignis fi calore ca-
reret , produceret cum, & calor taljs non produ-
ceretur a calido*, quia conftitucret ignem cali-
dum : bene tamen ab illo quod nunc cft cali-
dum, per ipfum : fed pro illo priori, non fuic ta-
le: fic adio refultat ex eo quod per eam modi
eft agetis , pro illo tamen priori , non fuit tale
formalitcr. Contra, pro illo priori dabar cllc:
ergo agendo. Rcfpondctur brcuius , agendo fe
conftitucbat agens, & confticuendo agebat : fic
relatio diuina conftituit referendo , Sc refete
conftituendo. Prxtcrea , neque prius cft perfo-
nam clfc, quim referri , vel i contra ; ita non cft
prius agens efle , quam agere , neque agete,
quam clfc.

t.ie Aninu

Q^V ^STIO VIII.

V 'trum fenfus p articularii pojfit fimul
, recipere contraria ?

Ariftot. X.dt Anima, r«^.v//.D.Tbom. i.farr.qua/t fg.4r/.
t.&qutfl ts.*rtA. flt fM/f.74 ~M- Caict.fc Sotm i.

j V//' j.dr 4ium , t*f. 7. Vide Scot.i»

4- *V- 44- jmfi. j.

I o r t VR quod nori:impoflIbi!e eft /dem
1 nioueri motibus contrariis ; fed fi
fenlus particularis fimul fentirec contra-
ria , moneretur fimul in conrraria. Probatio,
priiis enim origine mouctur fenfus a fenfibili,
quam fcntiar;fc ided fi fimul fentir contratia*
fimul mouctur i contrariis ad conrraria.

Prxtcrea, fi ira eftcr.vr (fidum cft, fenfus mo-
1 neretur fimul a duobus contrariis ; aut ergo fune
xqualis virtutis illa contraria,& runc impediunt
fc, ne vtrumque fenriarur: aut ajterum cft maio-
ris virruris; fc runc illud iolimi fcntircrur , quia
maior motus impedit minorem.

In oppofitunt cft Philofophus. Refpondco,
qiuW hoc eft poflihilc , quia poffibile cft duo
/cnfibilia conttaria fimul offerri fenfui : aut ergo
fenfus vtrumque femir, Sc fic habeo propofitum.

Si alterum ,ergo eadem ratione, & altcrumjqtfta
fuppono quod fini xque propinqua , Sc xqualis
virtutis ad mouenduni.

Prxtetea, expetimur ad fenfum,quhd per vnum
manum fentimus calidum , per aliam frigidum.

Si dicas , fenfus tadus non eft vnus , non valet,
faltem rcfpedu vnius contrarictacis , quia cft
vnus rcfpcdu eius ; calidum , Sc frigidum funt
vnius contrarictatistergo , &c.

Prxtcrea , potentia difccroens inter duo,&
cognofccns eorum differentiam , neccdarid co-
gnofeir vtrumque ; fed vifus cognofcit differen-
tiam albi, Sc nigri : crgo,&c.

Contra hoc arguitur fic: fi fentir album ,Sc
nigrum *, aut vna lcnfatione , aut pluribus : non
vna , quia intellectus eft potior fcnfu : attamen
non poteft plura fimul intelligere, inunofiin-
tclligat magnitudinem, oportet crte vnam aftu:
ergo, 6cc.

Prxtcrea , diuerfitas aduum confcquirur di-
uerfitatem obicdorum ; obieda funt pluraj ergo
& adu&.Pt xtcrea.diuctfts motoribus funt diucrfi
motus : diucrfa fcnfibilia funt mouentiadiuetfa;
ergo , &c.

Prxtcrea, de Senfu , 8c Senfato dicitur ,qn6d
vnum fenfum fentire diuctfa obieda vna fenfa-
tionc cft fimilc; & vnam lineant terminari ad
diuctfa punda : hoc cft inconueniens : crgo.&c.
Sed non plui ibus fenfationibus. Probatio * quia
fi ab eadem potentia poliunt egredi plurcs ope-
rationes fimul , pari ratione Sc infiniti ; fed hoc
cft inconueniens : ergo fc primum. Probatio
confeqncntix per Philofophum 4. Phyfic. Si duo
corpora poliunt clfc limul , pati ratione infinita;
quia ficui dimenfiones infinitorum coiporum
fimul fe compati non polium, fic nec duorum.

Prxtcrea, impoilibile cft idem corpus fimul fi-
gurari di uer fis figuris ; ergo, ncc idem fenfus di-
uerlis fenfationibus fimul. Probatio confcquen-
ri*; quia fpccies in organo allimilantur figurx
incera, fecundum Philofophum in hoc fecundo.

RESOLVTIO.

Stnfum vnicd fenfatione fentire contraria,
quando rfta tniet fe dicunt habitudi-
nem. Vide Do florem 4. d. 49. q.

10. ad t. in oppof. Sc
44* quarft. 3 .

* Icendum ,quAd aliquando vnici fenfa-
JL-^tionc fentir vtrumque ; fic ut quando co
gnofeir vnum in habirudinc ad alterum , vt fci-
licet differentia, vel contraria, vt 1 fiajib* ; fi fi,nf
fimi lia alteri, aur pluribus, fcil icer quando fexuit
vtrumque abfolutc, & fecundum fe.

Ad primum in contrarium .dicendum quod
intellcdus nofter vnica intelledione non poteft
plura obieda inrclligcrc fi fune difparata, fed
hoc rantum poteft fiib vna ratione obicdiua; fic
etiam vifus poteft album , 5c nigrum cognofcere
fimul fecundum quod conucniunt in quadam
differentia , vel contrarietate.qux cft viu ratio
obic&iua cognofccndt fimul vtrumque.

Prxtetea, idem ad fecundum, Sc tertium; quia
vt fimul cognofeuntur , habent rationem vnius
obiedi , A: vnius ipototis.

Ad argumenta alterius partis , dicendum ad
primum, quod confequciitia non vaicr. Ad pro-
bationem

4*

Utfm finiit

vmtd ftufs-
tutt.vii* 4.

da44 1-

Al ftinuon.
Dt o ni l . i
J S «•»!)•

*AC\

bationem Philo fophi , qudd non efl ftmilc.quia
non eff maioris porenciz facere infinira corpora
effe fimul , quini duo : cantam enim repugnan-
tiam habent dimenfiones duorum corporum ad
inuicem , quantam dimcndones infumorum, fcd
maior vinus requiritur ad femiendum fimul
plura, guim vnum : St infinita, quam duo.
AdfeMem. Ad aliud ; qudd dmilirudoquantdm ad hoc
currit , qudd ficut cera per dguram aOimilatur
annuto , dc fenfus etiam per fpeciem obretio,
feJ non quantdm ad propod tum , vt ratio con-
cludebat i quia dgura e fi terminus intrinfecut
quantitatis ; St ided vnius quantitatis corporeae
efk ramum vna dgura : fpecies autem non eff
forma es Cenfu intrinfece procedens , fcd ab ob -
ietio extrinfeco in fenfum.
i b Ad primum principale in oppodtum , dicen-
dum qudd fenfus non mouetur propter hoc con-
trariis motibus ; quia motus contrariorum in

tTMttrumlii non ^une conrranJ-^cuf ncc in medioi im-
fiofuuffwut minus , guim in medio: tamen in eodem
imtrsry. puntio medi j fpecies porefi effc albi , <3L' nigri;

dt hoc idcd cll, quia fpecies fendbilium non re-
cipiuntur materialiter in fcnfu dcuc in re^trri,
vbi tantum fune contraria.

Mmwabi Ad fecundum, dicendum quod illi motus pof-
fi imptistint, ^unr e^c z(la*lc* i d obietia zqualiter, non mu-
t*trnii*»*!ti tStur;vel inzquales,d /nxqual/rer. Ad improba-
mm-4- d- 44* rionem , dicendam qudd duo motus re ales cor-

Quazflio VIII.

IO v 11 1. joy

plura, confli ruendo inter illa differentiam , vel

jUfi

fnatif.

giuefl.j. poralcs fe impediunt, non autem intentionales
«cur in propofito. Sed conrrl , hoc etiam vide-
mus in fpirirualibus : fi inrelligere vnum obie-
tium impedit intelletium ab intelligendo aliud ,
tc dc fenfum i fenricmJo , St e conucxfo. Dicen-
dum ergo quod quando vnus alius efl ira inten-
fus, qubd adxquar bbi potentiam , tunc euacuar
totaliter alium aHumeiufdem porentix:/i aurem
fit minus intenfus , St citra terminum porenrix,
liccr aliqualiter impediat alium , Se e conuetfo,
non tamen totaliter depellit , fcd fecum compa-
titur. Vnus ergo atius fentiendi xnum obie-
dhim obtenebrat alium , non tamen femper
obfufeat.

ANNOTATIONES

in quxftioncm o&auam.

CONCLVSIO I.

Senfus plura fimul cognofcerc potejl.

®’ 3 T^\ Icendum , qaed aliquando vnicd , ficc. De

JL-/hoc agit D.Thom. i.p*r.<juaff.tj.4rt.+.
tra&ans de inrelle&u noftro , fi: quaft. 5 8. an. j .
tranans de intelledhi Angelico , refoluit poten-
tiam plura per modum plurium non poffe fimul
cognofcerc , fed bcnl per modum vnius; fic hoc
per vnam tanrbm fpeciem. Notandum pro hoc,
notitiam dupliciter contingere effe perferam.
Primbcx parte potentix; vt quando adxquatur
ipff. Secundo ex parte obiefti , vt quando per

»> gmf ipfam cognofcitur quantum cognofcibilc cll.

lV»fn «1 Certum cft potentiam non polfe cognolccrc plu-
%a Ofurtit. ra.fl cognitio vnius fit ei adxquatl , quia nulla
potentia potefl excedere notitiam libi adxqua-
tam.Sed de cognitione non adxquata potent ix,
concludo Doftotis , nempe fimul cognofci plu-
ra, & contraria, per eam, experientia patet, quia
fimul videmus album , fic nigrum , fi t audimus
fonutn grauctn, fic acutum, fic imcUiglm js fimul

•ft”
•& 1"i*

ctmfrfiui.

comparando ea inrer fe. Qudd verd per modum
plurium cognofci polTunt , patet ; quia quando-
que vnum cognitorum non confertur ad alia i vt
quando video, vel intelligo duos homines, al-
bum, Se nigrum , nulla fatia inter ca collatione.
Sed tunc oportet hzc cognofci, per plurcs atins;
quia vnitas atius dependet ab vnitate obietii ,
cui commen furatur, vr fusd probat Dotior i.d.
j.quaft. 10. contra D. Thom. tenentem Angelum
vnica fpccic poffc cognofcerc plurcs quiditntct
in effe proprio.

Verum difficile efl quomodo plura , vel con-
contraria, vnici fenfatione cognofci polfuntiSc
rationes addutiz in contrarium i Dotiorc, fatis
vrgent, qudd intellctius plura per modum vnius
eidem intcllctiionc nofcat difficile non cfl;quia
attingendo connexionem extremorum, St feren-
do iudicium, necctlirid inrelligit eodem atiu,
ipfa extrema ; repugnat enim videre cvn formi-
tatem, vel difFormitarem przdicati cum fubie-
tio , non vifis terminis ; at fic vifus non indicat
componendo, vel diuidendo, quia conferte vnum
alteri , 8c de complexione iudicium ferre , ad
perfetiam potentiam cognitiuam fpetiar. Non
videtur ergo qudd plura per modum vnius , vel
per vnum alium cognofcerc pofSt, quia fic ju-
dicarer.

Pro hoc , nora quod pofl receptionem fpc-
cici idtentionalis , f equitur atius vitalis, qui di- **&*& j
citor apprehendo; quia per eam trahitur quo- ******
dammoJd obicHum in potentiam : d aliud ob-
ieflum apprehendatur ,fequi potefl altus aHus
vitalis, quo comparator vnum ad aliud; Sc is di-
citur compodtio , quia illos duos conceptos in-
ter fe componit , affertiuc, vel negatiue. De quo
Ariffoteles j.dr minima ,text. n. vbi ait intel- Tnt
1 ellum plurcs conceptus componere , Sc vnum 0tu
facere ; ifla eft fecunda intellellus operario.

Quando aurem comparat inrer fe ipfas compofi-
tiones , condderans vnam ex alia inferri poffc, eil*
tertia e/us operatio, nempe difeurfus.

Nora fccundb , ex Dctiote q.J.^ quaff.x.iu- 8-
dicium varie fumi. Primb , late pro quacumque
notitia , maxime quando aliquid quomodocum-
que in ordine ad aiiud , cognofcitur ; & dc dixit
Ariflocclcs 1. de Anima trexr. 14 fenfumcom-
munem iudfcarc de fenfibilibus altorum fen-
fuum. Alio modo ftriHb , pro vero complexo * .
per aliud, id eff, per terminos, vclprincipia,hoc
eff, quando collato vno cum alio, potentia iudi
cat ira effc , vel non efle. Iftx acceptiones ha-
bentur apud Auguft.n. Ciuit. i-j. & Hk. 8. tttp. 7.

Vide alias iudicij acceptiones iu Scoto citato.

In prima acceptione, nondiffett abapprehen-
fione , St reperitur in fcnfu , Sc brutis. Pro quo
Nota rettib , ex Scoto i.d.6. quxfi. 1. adi.
quod apprehendo etiam aliquando comparati-
us efl ; contingit enim apprehendi poffibile
Su?d veri cll Impoflibilc, fic hoc fineerrote:
quia hic in iudicio tantum repetitur , non in ap-
prchcnfione : fic fic intclligitue illud z. Phjfic.

«bflrabenftkm non mendacium. Hoc modo , ibi
bene probat Doftor contra D.Thom. Angelum
fme crtore appeti i (Te xqualitatem Dei , fic vo-
luntatem effc impoffibilium , vt vult Philof. Amehmfio
Etbic. ttxt. j6. dr lib.i. Af agnorum Mora!. cap.xC. *,iqk*m4*
vbi ait , quod appetimus immortales clTc. lfta
comparatiua apptchenfm communis efl fenfui
cum intcllcllu ; conflat enim , quod interno

fcnfu

jr:

508

De Anima

*

fenfu aliqui fingunt fc efle Papas , vel Czfares,
quodque in eo dele&antut , & fimul aera huic
fi&ioni conformia, atque corporea cffbrmam,&
fine indicio ftri&e fumpto.

9. Neque dubium mihi cft hac Sedis vacantia
per mocicm fcl. recordat. Gregor. XV. multos
iftud in fe expetiti : vt ergo aliqua plura intelli-
gantur cum comparatione ad inuiccro , non re-
quiritdt iudicium ftri&c fumptum , fcd fufficit
apptchcnfio plurium fub quocumque ordine, fic
vnico a&u apprehendit vifus album , & nigrum,
vt contraria , vel differentia ; non iudicando ita
c(Te, nili fumendo iudicium late i quomodi Ari-
ftoteles z.Tcpic.cap.i. dixit indicare clfc genus ad
femire , & inutl-gere. '

D.Thom. i.p. videtur tribuere

humanae, cogitatius compofirioncin , & diuifio-
ncra, & conlequenter difeurfum, quem fic intcl-
ligit Caier.fc Sot. 1P0Fler.cap.vlt. aliique Tho-
miftx ; quod fi vecum eflet, facilius intclligi pof-
fet , quomodo fenfus etiam extetni , aliquam fa-
cere polfint collationem obic&orum ; verum ta-
incn efle non exillimo , de quo videri poteft Sua*
rea $. de Anima ,cap.y.

At obiicies,Si vifus vna fenfatione videt al-
bum,& nigrum ; ergo fpecies vrriufque concur-
rit ad illum a&um i quod videtur impoiTibile;
quia funt contrarix. Fateor hoc efle difficile.
spuit» «■- Refpondctur tamen , illas fpecies non efficcon-
Hrmriui mtn trarias;quia funt in eodem fubic&o:& ficut
funt unita- non rCpUgnant in eodem cfTe fubicdlo , ita ne-
que ad eundem a&um concurrere; & ficut in
a&u primo non repugnant, ira nec in a&u fccun-
Bumnui fi- do vitali : vnde verifimilius cft damnatos a con-
tnul i etn - irariis fimul paliuros , iuxta id lob.24. jii ni •
P*B*' mium calerem tranfeat ab mjuk niuium , idque in-
rcntionaliter tantum, non naturaliter, vt vult
Scot.tanquam probabilius, 4.^ 44 <7.5.

CONCLVSIO II.

Explicatur quomodo vifus fimul videat
album , & nigrum.

l°' b A ^ primum principale, &c. Hxcfolutiofa-
./"\.tis difficilis ell ; quatenus ait vifiim co-
gnofeere albuin , 5 c nigrum , vt conueniunr in
vna ratione obic&iua conttarietatis , vel diffe-
rentis. Primo , quia fenfus non cognofeit vni-
uerfalc , nec ens rationis, vt probat Scot. 4.^.4$.
9.1.«.! 1. A: Ariflot. x .Pbyfltext.^.c^ i.de yinima
tert.60. dicit, quod itutUeEim efl vniuet f*liumtfen-
fMfi»guUrium.Scc:ndbtA\ttzcct\c\z,8c contraric-
ras funt relationes ; fenfus autem vifus , relatio-
nes non attingit, quia non funt colorator.

Refpondctur, bcotus tantum vult vifum vi-
dendo album fimul cmn nigro, ipfoa&u exercito
videre non cflc nigrum ; ficut cum album tan-
tum videt, formando eius idolum, exerciti iudi-
cat ellc albuin. Itaque non habet iudicium di-
ftin&um ab ipfa albi vifione.vcl rcflcxiuum.quo
videat differentiam , vel contrarictarcm horum;
hoc enim proprium eft intcllc&ui. Sic vifus per-
dpi rdiflannaui^c magnitudinem , vt offenfum
cll fupra quafl.6.annat. $ . quodammodo eogno-
fcir tenebras 1 . de stnima , uxt. t o t . vbi dicirur
quod difccrnimus tenebras , & lumen.

Ad primum, verum eff lenium non cogxxofce-
re vniticrfale , fcd naturam a parte rei ncurram,
vt habet Scotus z.d. 1. alioquin pollet

Vtfmt ntuii
album , nin
tfft nigrum.

difccrncie in' er radios Solis, quod falfum efle -<*[•» m
experiendi patet ; fi enim fenfibilia communia ***'*
non differrent , dc quibus fupra qw/?. 6. non di-
(Ungueret vifus hoc coloratum ab alio eiufdcro nttmtmf
rationis : fed ad intentionem argumenti iam ex-
plicui, quomodo Scotus non loquatur de vni-
ucrfali.

Ad fecundum , fenfum non cognofcere rela- s«/« j*.
lionem, nili materialiter, quomodo (uprigiut/7.6. mJ*
explicui, motum, quietem, numetum ab co vide- fi* "***•
ri, non per collationem, verbi gratia, partium **nt
motus intet fc ; fcd quia nunc propior,vcldi-
flanttot quam antea res apparet. Vndc.ficut ibi
di&um c&, fenfibilia communia fentiti fine pro-
pria fpccie, per modificationem fpccici fenfibitis
ptoprij ; fic dicendum cft de albo, vt contrario
nigro, & ficut vnici fenfatione videt vifus album
cum fua magnitudine, figura, numetu, motu, vel
quiete, dc quo fupra quaJi.G. Ite mirum videri non
debet, fi vnica fenfatione videat album ,& ni-
grum. Vide Scocum q./etj.advU. vbi habet fen-
fum communem cognofcctc aliqua differte, nou
tamen ipfaru differentiam.

1

Qji A S T 1 O IX.

Vtriim nece fc fit ponere finjum commu-
nem propter illos duos affus pofttos 1.
dc Anima , fcilice t propter cognitio-
nem fcnfationu propriorum fenfuim ,

O* propter difiinfiionem fenf bilium
propriorum .

AriflotV/ ftn.nt, (y vigil, tap.t & ) .it Anima,taf .x. Calca.
hb. 4..// vfn f*rtium,c,if (i hh.it fympt ornatum tau fu,
t.K. fimeti. hb. x.ie partib.animal.t. 7. 8i hb.x.C»0tdj,\\.

D Gtcg.NylT. hb.i.it virtbu* aaima.t. i. D.tbom. ) «

Anima, ii i.p.f.jt. art.A ai (ttuuium. Fernclio»

IA. \.thjfi*Ug.e.\ 1 .Conimbr. j .it Anima,, r. j.y i.Aaerfi
y.SJ.Wr Anima. Complutcufci i»$.l 5 it Anima 7.1.

V 6 d non, propter primum a&um pro-
batur: quia fenfus particularis fufficit
ad cognofeendum a&um propriam : er-
go ad hoc non requiiitur fenfus communis. 1.
Confcqacntia pater. Trobatio antecedentis, cum
a&us proprius fit medius inter fenfum, & obic-
&um, opottet quod fit propinquor fenfui , quira
obie&um ; cuin ergo lenius proprius percipiar
obic&um proprium ; quod tamen cft rcmotiuSj
fcquitur.qund multo magis a&um proprium.

Praeterea, operatio fcnlus oroprij non cft fenfi-
bile per fc ; ergo a nullo fcnlu poteft femiri ncc
proprio, nec comtnuni.Confcqucmia pater. Pro-
batio antecedentis; fenfibilia per fc funt qualita-
tes prima:, vel fccundx.vcl aliqux qualitates; fed
a&ns fenfus proprij neurrum eorum eft;ergo,&c.

Prxtcrca, fi ponatur fenfus communis ad fen-
riendum nos videre, cum videre non fit nili re-
fpe&u coloris, oportebit ipfum fentirc colorem;
fed hoc cft inconueniens, vr videtur , quia tunc
eiufdem ubie&i effenc dux poccnrix cogniiir
ux.fciliccr vifus & fenfus communis.

Prxterea, fenfus communis ant fentit aflum 1.
proprium.aur requiritur alius fenfus illuma&nm
cognolccns. Si fentir a&um proprium : ergo ei-
dem ratione & fenfus proprius , quia vterque
cft potentia organi. Si autem fenfus alius requi-
ratur ad femiendum a&um fenfus communii:

quxio

•k •’

qnxrodeillo,vrrAm fcntiat artum proprium, Sc
tunc erit procellas in infinitum in lenlibus ; vel
eft flandum in aliquo fentiente artum pro-
prium.

Przccrea, quid non requiratur ad cogno-
fccndum differentiam fcnlibilium propriorum;
probatio : potentia cognofcens differentiam ali-
quorum, comparat ea, quia differentia cil quxdam
comparat io;fcd folus intellcrtus,vel falrem cogi-
tatiua.funt potent iz comparatius , & collarius,
non autem fenfus communis.

Przterea , habitudo differentis eft quz-
dam relatio ; relatio atttem non eft fcnfibilc
per (e : ergo a nullo fcnfu poteft differentia
lenti r i.

In oppofitum omnium prxdirtorum cft-Phi-
lofophus a. de Anima , textu 14;. & , libro 5.
text. ji.

RESOLVTIO.

Philcfophus ponit fenfum communem ad

cognofcendum a cius propriorum fen -
fuum , ac di/cernendum inter
propria fenfbilia.

j, * 13 Hfpondco,fccundimPhilofophum , ha-
' XV bcncur du* viz ad inncfligandum neccfli-
ratem fenfus communis , fet licet per duas opera
tiones przdirtai : & poflunc ad hoc fic forma-
ri rationes. Prima fic : cum potentia fir proprium
principium operationum animz , oportet omnes
operationes animz ad aliquam potentiam redu-
ci : cognofcerc different i afil albi ,& dulcis , eft
operatio animz , hoc autem non reducitur ad
porenriam intcllcrtiuam , qux tantum habet
cognofcerc de rebus intclligibilibus ,& eorum
diflWcntiis.vrintclligibiliafimt; differentia au-
rem albi , & dulcis cognofcitur ab aniina, non
tantuin vc differunt per fuasquiditates , qux per-
tinent ad incellcrtum,fed etiam vt fenfibiiia fune.
Quod patet, quia brutum, in quo non eft inrellc-
rtus, cognofcit eorum different iam,vt vnum fen-
fibile alteri przeligar, vel przacccptet:crgo hanc
differentiam cognofcerc pertinet ad potentiam;
fed hoc non pertinet ad renfum particularem,
quia ad hoc quAd aliqua potentia fcnfitiua cog-
no fcat differentiam a!iquorum,oportec eam prius
ordine naturz vtrumque abfolurc cognofcerc;
fcd nullus fenfus parricularis cognofcit fenfibi-
le alterius fenfus , led tantum proprium ; non au-
tem per fc poteft cognofcerc duo fenfibiiia pro-
pria : ergo nec poteft inter illa cognofcere diffe-
rentiamrergo fcqnirur ex przdirtis.quAd hoc per-
tineat ad aliquem fenfum communem.

4. Secunda via fic patet: Experimur fcnfibiliter
via nos fentisc. Irem , hoc probatur ratione : polito
f-fiofitoim* effertu ponitur eius caufa; fcd perceptio conuc-
*,M,* nictitis cumconuenicnti eft caufa delertat ion is
fecundum Aiiiccnnam , dclertatio autem eft in
artu fentiendi tam in nobis , quam in brutis : er-
go eft in nobis, &c in ipfis perceptio artus fentien-
di nobis conucnientis. Manifcftum eft auteni
quod brutum non percipit fc frntirc.nifi per fen-
fum, quia non habet intellcrtum ; ergo per aliam
potewi.un.fenfitiiiam , non autem per aliquem
fenfum particularem ; quia fecundum Pelutn nul-
Ja virrus corporalis, vel organica eft fuper fc, vel
fuper artum fuum reflexiua ; potentia au.tein fen-
fitiua eft Qrganica: ergo fcimts particularis non
Scotioper.Tvm.il.

Quxftio IX.

5°9

cfl proprie operationis percepriuus : ergo com-
munis fenfus eft tantum cognofeiriuus operatio-
nis fenfus particularis. Hoc autem habet fie-
ri per hunc niodum. PrimA enim fehfus pro-
prius a Icnfibili proprio immutatur ; immu-
tatio aurem cuiumbcr fenfus ad fenfum com-
munem terminatur, ficur plures line* durtar
a circumferentia ad idem centrum terminantur;
fenfus autem communis fic immutatus a diuerfis
fenfationibus, vel immutationibus particulari-
bus,iudicat,& cognofcit artum cuiuflibet fenfus
particularis , & vi teri As cognofcit differentiam
fcnlibilium propriorum. Viz przdirtz futuuntur
a Philofopho.

RESOLVTIO.

* Antemna colligit dandum ejfe fenfum com-
munem ex conferuatione Jpecicrum fenfi-
bilium in abfentia obi e Hi, & ex circulat i > *

motu virga, in cuius fummitate appareat
coi or a reliquo cius colore diucrfus,alnfque
experientiis.

Q Ed fequendo Atticennam , prima via fumirur j .

OCic: natura non deficit in neccflariis;fed ad vi- Tmia via
tam animalis perferti requiritur conferuatio fpc- l" fi* /* **•*'
cierum fcnlibilium, etiam in eorum abfentia(qiiia m"*t'
aliter non pofTent moucri progreffiuc ad fcnlibife
diftans,& abfensjdc mediantibus fpecicbus fic re-
feruatis, ficutapprchcnfiofcnfibilis abfentis per
aliquam potentiam fcnfitiibun fentit , non autem
per particularem ; quia talis fentit przfcntc fenfi-
bili.tantum;ergovel ipla eft fenfus communis.vcl
falrem przfupponic ipfum ficur imagiuatiua , vel
rememoratiua.

Alia via Auicennz fumitur cx eo , quod ad Hgunavle*
fenfum videmus , fcilicet quod fi attendamus ad
guttas pluuiz fibi [mutuo fucccdcnrcs , apparebit *
nobis vna linea de omnibus illis guttis quali con-
tinua. Similiter ,fi moneatur circularitcr aliqua
virga in cuius fummicarc fit color aliquis, appa-
rebit nobis circulus quidam in fummitate cius
propter circularem motum percelerem fommi-
raris.vel coni illius virgz.Ex noc fic poteft argui: ,

Impoffibilc eft fenfum parricularcm percipere
fuum fenllbile vbi non eft ; fcd fumnmas virgx
motz non eft femper in eodem loco, in quo ap-
paret circulus ; quia circulus apparet quali im-
mobilis, illa autem femper mouctur;(imilc eft de
guttis: ergo ille circulus in illa ltnca non perci-
pietur ± fcnfu particulari : ergo a communi.Simi-
Ic eft de homine exiftente in naui mota, qui iudi-
cat ad fenfum ripam moueri.

Ad primum argumentum , dicitur quAd ante-
cedens eft falfum. Ad probationem , dicendum Ad primam.
quod non quzeumque propinquitas facit ad Se nfmtiMfem-
hoc , quAd propinquum fentiatur , fcd tantum

1 . 1 -i 1 1 rcutra U,//#*

proporrionabilitcr ; quia ncc nimis remota, nec rfm ^

nimis propinqua. Vnde medium inhzrens , vel "j,o.u.4^

conitmrtum non rcquiritnr lalrcm in vifu: modo

ita eft qinNd artus fentiendi fenfibilc proprium

eft medium inhzrens , quod eft in fentiente , id-

cA non fentirur , quia non eft potentia "reflexiua

fuper fe.nec fenrtt aliquid in fcexiflcns.

Ad aiintl , dicendum quod organum eft ali- jd fiimadt.
qualiter coloratum per Ipcciem, & per vifio- Smjatn a»
nem, quz mulsum nflimilatur colorato, a quo eft [npk*ln\
primogcnitafCc per confcquens poteft dici^uod
Xx non

5'°

De Anima

MM 4D fintu
fltrtmf

7 ■

Ai quartum.

non unt&ra eft fenfibile per fe qualitas prima,
vel fecundat fed etiam aliquid caufatum squali-
tate prima, vel fecunda, vt fcnfatio,& vitio.

Ai unium. Ad aliud , dicendum quod fenfus communis

$*nfm tim*- fcmic & vifioncm > & colorem. Ad probatio-
— r— ** ncm ^ qUin{j0 Jjcitur quod impoflibile eft duas
potentias difpatatas cfle refpe&u ciufdem obie-
, dicendum quid noneft inconucnicns.fi fen-
tit ordinate ita quod vna iit fupetior * vel com-
munior alia ; (ic fe habent fenfus communis , &
fenfus proprius. Ideo etiam verum eft , quod
idem non eft obie&um xque primb vtriufque.fcd
obic&um primum fenfus ptopri) , fic cuiuflibcc
potenti* eft illud quod adrquat ipfum , vt co-
lor vifum ; illud tamen non adxquat fenfum
communem, quia poreft aliud obie&um fentire:fie
ideo non eft eius obie&um per fe ptimum.
b Ad aliud «dicendum quod imaginatio fen-
tit adum proprium : imaginamur enim nos iroa-
ginari , fic imaginatos fuilfe , & memoramus nos
mjut/uv. mcmoratos fuitle , Sc fomniamus nos fomniare,
ficut experimur manifelH. Ita poteft dici qu6d
fenfus communis fentit a dium proprium fecun-
dum modum aliquem prxdi&otum. Sed per

J idem modum eft poflibilc ? Dicendum, quod
icut ab a&u imaginationis defluunt quxdam
fpedes in organo fenfus particularis, flue inte-
rioris , flue exterioris , in qua fpecic eft fimilitu-
do illius adus.il qua fpecic poteft potentia ima-
teufiu fimu- ginatiua tunc immutari. Sic eft de fcnfu commti-
m* n' ’ *lu‘a c‘us a^u ^c^u‘r fpecies in

* et[lf organo fenfus particularis , a qua fpecic retinen-
te fimilitudincm cius , poteft fenfus commu-
nis immutari ; Sc hoc non eft rcflc&i fuper a&um
proprium dirc&c , fed mediante fpecic ab eo
defluxi.

g. * Ad aliud «dicendum quod fenfus communis
Ai quintum, non eft potentia collatiua proprie ficut memora-
Stnftu t{ $.m- tina, vel cogitatiua : memoria enim cognofdt
mt tnulluti- fuuni obiedam vtdiftans aprxfenti , non cog-
mH4f jiofccndo tempus medium; eft enim prztcriti,

vt prxteritum eft ; fed fenfus communis lic con-
fert vnum feniibile alteri , qudd fimul fentit ipla
fenfibijia , fle fentit ipfa diflcrrc fine intermedio
aliquo : Sc talis collatio , id eft , compoluio , fic
a. de Anima, diuillo non repugnat ei ; ficut non repugnat fen-
fui proprio affirmare, vel negare proprium ob-
ie&um de aliquo, vt dicirurr $.de Anima.

Ad aliud .dicendum quod licet fenfus com-
munis cognofcat illa qux differunt , Sc cogno-
fcar album differre ab aliis , non tamen cogno-
fcir habitudinem differenti* fecundum fc,fed
eimu • ranrum in fundamento fuo. Ponit exemplum de
>f« tcfntfcit inccllcchi : quidquid intelligir , intelligic fub ra-
»hf ia tIonc vcn' non tamen quod inteiligendo ali-
it hrtnrU v. qualitatem intclligat iplam rationem ve-

li; quia tunc reflexiuus clfct in quolibet ad a
/uo i ira licet fenfus communis cognofcaf ali-
qua differre etiam fub ratione differenti* , non
oportet quod patiatur propriam immutatio-
nem ab ipfa differentia fecundum fe , qux eft
quxdam relatio ; & ideo non fcquinir qubd rc-
jatio fit fcnfibiiis per fe,licer ipfa relata fint fenfi-
biiia per fe.

tetc.ijf.

Ai ftxtum.

ANNOTATION

in qiKtrftioncm nonam.

E S

f 1

'nillrjt.t.

ctfc fenfum communem. Prima, quia btutacog- pj.. .
nofcunt differentiam albi a dulci ; fic fic dc aliis
fcnfibilibus propriis: ergo per aliquem fenfum «*»*/
communem , id eft , attingentem omnia aliorum
fcnfuum obiccU. Secunda via , quia experimur
nos fentire, id autem non poteft competere fen-
fui particulari, quia non rcflc&itur fupra fc : ctgo
communi. Hanc rationem affert Philofidr Semnc,

& Vigili** f. i. Si dicatur ad primam viam.ipfam
animam pet Jiucrfos fenfus difccrncte omnium
fcnfuum obic&a.Contrahoc eft, quia pet eandem
potentiam, oportet ea cognofcat ,vt ea difccinat}
vifus difeernie duos colotes , Si auditus duosfo-
nos.fcd neuter difeernit inter fonum.fic colotem.

Si quxras , quomodo vna potentia corporea io,
poteft tam diucrfa obic&a attingere 1 Varie varij
refpondcnt. Thcmiftius i. de Anima , cap. 8. ait
fenfum communem non recipere fpecies diuct fo-
rum fcnfibilium.fed iudicare dc cis eoum politis. t
Sed hoc eft fallum , quia non iudicat,nifi cogno-
fccndo, neque cognofccre poteft ; nifi per fpcciei
in fe receptas. Secund6,cognofcitin abfcntiaob-
ie&orum externorum fenfuum , Sc tunc non funt
fpccics in fenfibus externis;ergo in communi.Alii
renent in varias partes organi recipi diucrforum
fcnfibilium fpccies.Philoponus de Anima, fol.yy.

Hcc refponfio fupponit fpecies recipi in organo, fuuvitfn.
cuius oppofitum , nempe in ipfa potentia recipi, /•'«*•*■»
forte verius eft. Melius dicitur fenfum comrau-
ncm tam diuerfacognofcerc, quia eft potentia
pcrfc&ior virtute continens pcrfc&ioncm fen-
fuum externorum. Vndc Augu&.n.fip.GenAd Iit.

1 6. comparat quinque fenfus riuulis,a fcnfu com-
muni,vt a communi fonte manantibus.

CONCLVSIO
Senfu

externos non co\

fttos afius.

II.

■>gnofcere

Circa fecundam viam Pbilofophi controner-

C ‘ " ' ' ' ‘ ®

1 E frendeo feartdjtm Pidlcfiphittn, Scc. Dua-

L.bus viis colligit Piulo/uphus dandum

fia eft ; an fenfus cognofcant fuos adus ; Sc
quidam affirmant etiam de externis. Thcmiftius
de Anima ,c*p.i.con.4. Aucrroes text.t $6. Caie-
tanus, Venetus, Agid.$.de Animj^cap.i. Commu-
nior fententia id negat dc externis, fed aflcrir in-
ternum fenfum cognofcerc externas fcnlarioncs.
ItaDiuus Thomas i.parr. tjueft. 87. *rr.}.*d y(jr
Art.+jod x.Scotus 4-dii}intt.4\ <puj}.$.nkm. < i. vbi
ait fcufationem exteriorem imprimere Cui foe-
dem inferiori fen fu i «mediant e qua, in parte fen-
firiun ponitur recordatio. Prima pars fuadetur
primb,quia lcn latio particularis fcnfus,non con-
tinetur fub fuo obic&o: verbi gratia, vifio fub
coloraro, auditio fub fono,&c. Secundi, fenfus
non cognofcit fe : ergo nec fuum a&um ; quia
eadem videtur rario. Tertii, fenfus non fende
qualitatem fenfibilcm fibi inhxrentem, vt odea-
Ium eft ef.\ jmnot. j.creo nec fenfarionem fu ara.

Obiicies, Ariftotelcs 3 .de Animx, text. 138. ait /#*.»■

quod vifus videt fe videre ; qfiia quodammodo Juvidtnrt
colore delibutus eft. Rcfpondctur vilioncm a vi-
fu cognofci non per reflexionem, vel fpecicm
eius.fed quia eft vitalis a&io cognofcitiua,peril-
lam in a&u exercito, videmus nos vidcrc,& poft-
ea cxperimenralem habemus notiriani, non fo-
lum quid eft album, quod vidimus, fed etiam quid
eft vididcnlbum , cx quo habetur, qubd aliquo
modo vifa eft vifio:Sc fic intclligcnduin puro Sco-
tum 4 di/I^sjuafi.}.

J- ■ . rl
ZZ/I* ir/>tS5iL

II. Ecfi quoad fecundam partem conuenhtur,

nempe fenfationes externas percipi a fenfu in-
terno. Quod etiam experientia condat, quia re-
cordamur rei vi far * Sc vifionis. Controuertitur
tamen an id fiat per fpecies proprias fcnlationum:
& rationes iam addu&c ad prunam partem, fua-
dentquAd non.Prxtcrca/cqucrcmr quid viden-
do albom, dux fpecies imprimerentur fenfuijn-
terno . fcilicet albi, Sc vifionis , Sc confequentcr
haberet duos a&us ; quod cd contra experien-
tiam. Item , fi haberetur propria fpecies fenfa-
tionis , formaretur proprium cius itlolum, quod
cd contra experientiam.

infarto n- Propter hxc fatis probabile videtur fenfatio-
*'**• •» P" nes externas percipi i fenfu tn*cino per fpecies
*P^"orum fcnfibilium modificatas , quomodo fu-
im frmfm per- Per,us diAum cft , fcnfibilia communia percipi
opimet pereafdem fpecies alirer modificata* : nec hoc
crt contra Scocum , quia ibi in vtramque partem
difputat , nihil refoluens , vr vrrf. Aliter pottfi
Ad, icccdcre videtur ab illo dicendi inudo Ptx-
terea , 4. Attintt. 4 .• . quoji. ).***». 0. & 1 1. do-
cet quantum non elfe fuper fe reflexitium ; fcd
hoc non multam facit ad rem , quia cogno-
fcendo aliorum fenfuum fenfationes , non re-
fic&crctur.

CONCLVSIO III.

Probabile phnniafiam fentire fevjat tones
externas per proprias flectes.

Qua?ftio I X.

>»•

SMotitnei ptr

M"* jp-

tui videri mi
mirrnm frnfm,
fr timlt*.

IntdleSm mi
fUtmfmmfic-
* vifim mi
t*l*rti.

Sf*'irmi tri-

fafiMit.

jrem

P”* ir fui.

PRobabile tamen videtur , quod iftx fenfatio-
nes per proprias fpecies videntur. Primd,
quia id videtur Aiiftotcles tenere lib. de Som. cap.
vir. vbi ait yfitmmam pote Ratem finttre Car i fiam,
& fimalacbram eim , per quam potedatem inrclli-
git imaginatiuam , & Hb.A Mem & Reminifi.
air fieri memoriam fcnfitiuam , dum imago rei
permanens percipitur. Prxterea , locus ille ad-
dutius de vifu , id a fortiori probat de fenfu in-
cerno. Secand6 ,intelle&us fe habet ad phantaf-
ma , ficut vifus ad colores : de quo Scorus 1 . Afi.
3 .eptafi. \.*d j.cfr q.Attincl. 4 j .quoji. 1 .& ideo opor-
tet intelligentem phantafmata rimari : dc quo
idem 1 .Attin#.} jjuoJI. 6. aum. 1 j.ctgo nihil intcl-
ligit inrcllcAus pro hoc datu, quod non phanra-
fiatur phantafia : ergo cum intelligat intclle&us
fenfationes , cognofcuutur etiam a phantafia.
Tertii , quia illa modificatio ed concurfus ali-
quis fenfationum ad fui notitiam ; 5 c non vi-
detur quomodo hoc die pofCc , nifi productio-
ne fpcciei ; quia idc concurfus cd vitalis , Sc afii-
milatiua potenti* ad fcnfationem , vt ad obie-
Aum , quod proprium ed fpccici officium. Quar-
ti, dsJficilccd, quomodo vna fpecies numero,
obieAa diuerfa (pccie reprarfemer , cuiufinodi
funt album, Sc eius vifio, Sc fic dc aliis. Hxc pars
maqis viderur ad mentem Do&oris 4.^.4
& hic ad \ .&+.

Ad rationes in contrarium, qux facis vrgent,
aliqualiter rcfponderi poted. Ad primam addu-
Aaropro prima parre, fcnfationem quodammo-
do cfle fub obicAo fenfus,(|nia,air Aultotclcs fu-
pra, vifio cd quodammodo colorata.

. Ad fecundam, ipfe fenfus non ed qualitas fen-
fibil is, neque intcntionalis fimilitudo eius ; fecus
ed de fenfatione. Ad tertiam, qualitas per fc pri-
mi fcnfibilis inhxrens , non fentitur propter ra-
tiones ibi addtiA.i* ; at bene poted feniiri quali-
Scotioper. Tom. II.

5"

tas fecundi fcnfibilis , lic^t inhxre.it { qnia fuffi-
cit qualitatem primi fcnfibilem non inhxrcrc.de
fic ed in prop^firo ; quia fenfario ed fenfibilis
per fubordi nationem ad qualitatem primi ien-
iibilcm : verbi grana , vifio ad albedinem. I’r«-
terea , idci qualitas fenfibilis inlizrcns non
fentitur, quiamcd cum conditionibus marcrix:
qua rarione , vt oculus videar , debet clTc denu-
datus omni colore , de quo dixi fupra quoji. 4. Sc
fenlano iuhxrcc intentionaliter fine conditione
niaterix.

Ad primam , pro fecunda parre, non ed in- AnfirtMt
conucmcnsin fenfationibus externis , duas fpc-
des interno fenfui impnmi ; neque cd contra ftmffrrr
experientiam duos actus ab eodem elici, ctfi fie-
pius hoc non contingat quando comingir,
non femper aduerritur. Ad fecundam , tale id o-
luin formarur , fcd quia magis occuparur poten-
tia circa obie&um fenlibilc , quam circa f en ra-
tionem cius, quia in hanc per qunndam confc-
quenciamad illud ,tcndit} idei non ita paten-
.er experimur nos efformace tale idolum , vel
fitnulacrum. Fateor rem clfc difficillimam , ne-
que rationes pro hac, vel illapartc qnidquam
conuincerc pofle. Suarcz j.A Anima, cop.u. fusi
contra hanc partem difputat , cuius rationes iam
aliqualiter foluirous.

h Ad quartum , Acendam quod fient ab atta i magi- I J.

itatiotns , &c. Hoc faris obfcurum cd , Sc difficile:
quia tamen conie&uris tantum proceditur, vide-
tur non eile alium modum cognnfcendi proprij
aAus in imaginatiua ; quia eius fenfatio non
producit fpedem in ipfa j Sc cum cognofci ne-
queat fine fpecie, non videtur vbi ponenda fic
hxc fpecies, ni fi in fenfu communi , qux ali atn
fpcciem imperfecUm producit in imaginatiua»
quia potentia non fentit nifi per fpcciem. Fa-
teor hoc mihi non aded fatisfacere , fed non oc-
currit pro nunc alius explicandi modus. Fere ad-
mittitur fpeciem imprimi i fenfatione in ipfum
fenfum internum , idquealiqualc habet funda-
mentum ex folutionibus argumentorum num. j.

Sc tenendo non ede plures fenfus internos , fed
tantum vnura, id nccefie cd dicere , iuxta hanc
folutionem.

Quia Scotns in hac folucione mentionem fa-
cit duorum , vel trium fenfuum internorum,
explicandum venit, quot fint ponendi fecun-
dum ipfum ,dc quo parum reperio abipfo feri—
ptum. Notandum omnia hxc , fenfum commu- Vatio fn> tia
nem , imaginatiuam , xdimatiuam, cogitatiuam» t,T1+m.
memoriam , phantafiam , Sc rcminifccntiam lig-
nificare potentiam aliquam corpoream , didin-
Aam a quinque fenfibus externis. Sed an iftx po-
tenti* fint inter fe didinAx ,& quot fint , non
parua controuctfia ed inter E xpolitoTCS Aiifto-
tclis K.de Anima tcap. x.& 3. dc quo videri pof»
funt Conimbr. cap. 3 .tjaafi.i . Fctraca 3 . A Animat
ejaafi. t .T olet us faafi. 6 .

Piima fcnrcnria ponit qnatuor fenfus inter-
nos , quam Coniuibriccnfcs dicunt c(Tc conmm-
nem Philofophorum.Tcncnt Diiius Thomas 1 p.
tf 1utft.7i.art. 4. Caietanus ibi. Ferrara citata». Aucr-
roes 3. A Anima , con. 6. Secunda fementia tan-
tum ponit fenlum communem , & phantafiam,
quam identificat cogstattux, xdimatiux , Sc me-
mori*. Ita Pcrcrius 3. A Anima , cap. 5. quoji. 1 , .

Venetus iii. Alij ponunt quinqnccum Auiccnna
lib.ft.part. 4. Albcrtus tratt.4. cap.-:. Anton. Andr.

I .Alet^uafl.f.

Xx 1 Con

I J

1

512

CoKCIVilO

De Anima

IV.

>*.

Sctttu nuf-
1**m fnit
fenfm

inuri:,.

* 7 -

Verius videtur vnum tantum ejfe fenfum
internum, qui vanis nominibus
appellatur.

O Midls rationibus ha tum fcmentiarum,ciim
entia non flue multiplicanda fine ncccflica-
tc, i .Pbyf.uxt.so. & tib. $ . uxt 48. videtur tenen-
dum,vnum tantum fenfum internum ponendum»
qui tamen propter varia eius munia , varie ap-
pellatur.Hanc tenent noder Alcnf.ip*rr .qtuft.yo.
in a. Tartarct. i.dc /inimajn fin. Suarcz ; .de ylni-
ma, cap.) o cdmquc puto Scoto conformem, quia
nullibi, quod fciam, ponit plures fenfus internos
didinftos. Philip. Faber Tbw.ico.multu in ludat,
vt probet fecundum eu.trcs ette : fcilicct fenfum
communem , phant aliam , feu imaginatiuam , Sc
memoriam.Sed nihil prxdat,nequc Scotum fide-
‘p Tabet liter citat. Dicit enim Scotum 1 .dlilittH. $ . cjuaft.
retuum. x, §, Dic0 f , a(Tcrcre compofitioncs facere fpecic-

rum, qux fune in imaginatiua, munus efteimagi-
narim ; nihil tale habet *, fcd xftimaiiuam , qux
ponitur ad cognofcendas intentiones non fenfa-
tas,merit6 ibi contra Henricum rciicit Secundo,
dicit Faber Scotum 1 . d. j. 9.6. Secundo, /ic n. 1 ..
ponere exprefsc fenfum communem diftm&um i
phantalia; fedScotusibi potius oppofitum infi-
nuat ; tum quia ibi videtur dicere fpecies confcr-
uari in fenfu communi , propter quod tamen po-
nitur phantalia ab eo diftin&a , tum etiam , quia
pro eodem fumit fenfum communem , & virtu-
tem phanradicam.

Adde qu6d eodem mon. 16. dicit fpecies
feruari in imaginatione, feu parte fcnimua.quod
idem eft ac fenfus communis. De memoria nul-
lum locum adducit Faber ex Do&ore , nec addu-
cere potuit. Solum tenet vt problema 4. diihnB.
4I< t-dari, vel non dari memoriam fcnliti-
oam ; fle fi id allertiue teneret , non idcb teneret
eam k phantalia , vel fenfu communi didmgui.
Ciim igitur Scorus ijUft. ■ 6.Sc paflim, pluralitate
fine necctticate admirtendam elfc , cum Philofo-
pho neget , neque vllibi plures fenfus internos
diftin&os pofuerir, vnicum tantum pofuil1e,cen
fendused. Fateor , hic ad quartum videri pollet
ponere imaginatiuam, vr didimdam a fenfu com-
. muni ; verum nihil alfcrit , fcd exemplum addu-

cit iuxta communem fententiam , de harum po-
tentiarum didinttione , non refoluens quid eflet
tenendum.

Hxc fcntenria fufficienter probatur, refpon-
dendo ad rationes , quibus ali) pluralitatem po-
nunt in lententia Diui Thomx , 1 dc6 ponitur
phantafiadiftin&aa fcnfucommuni, quia hic fa-
cile recipit Ipccies, iifqoe vtitur in prxfcnda ob-
ie&i , illa aurem eas conferuat , Sc vtitur in ab-
fenria obiedti ; ifta aurem funt adeo diftin&a , vc
ab eadem potentia prouenirc nequeant. Ponitur
cciicogirariua,feu xftimat iua abhisdiuerfa.quia
cognolcit intuitiuc per fpecies in/cnfacas : verbi
gratia, ex Icnfibilibus lupi fcnfacis,cognofcic ouis
rationem nocitii infenfaram : memoria aurem,
quia cafdcm fpecies infenfaras ferita r , fle abftra-
idiu^ eis vtitur , k rribus relatis potentiis diftin-
iS. guenda eft. fraque ratio multiplicandi has po-
fetmtit etsf. tentias,ctt receptio, Sc confe ruario fpecicrum,flf
earum vfus inniiriuus,& abftra&iuus.

*> '»tneften ^°c conchidir,quia porrntia cogno-
fmfi. fccns abftra&iuc , cognolcit etum intuitiuc , feu

in prxfentia obic&i •, quia fenfibilia externa tan-
tum mutant dum funt prxfentia tSc ccttante eo-
rum prxfentia, ceflant fpecies, & immutatio : er-
go cum phantalia , Sc memoria lic mutemur «et-
iam intuitiuc cognofeunt , Sc confcquentcr non
didinguuntur a fenfu communi , Sc xdimatiua,
in eo quod non cognofcant intuitiuc , fed tan-
tum abftra&iuc ; quia phantalia fimul cum fenfu
communi immutatur , vel nunquam immutabi-
tur i quia nihil habet, nifi quod tunc recipit. Et
idem cd de memoria rcfpc&u xdimatiUx. Prx-
terca.quod ponitur vna potentia ad recipien-
dum, ahera ad conferuandum fpecies, contra ra-
tionem videtur. Primb , quia lic ponendi cflcnc
duo vifus,duo auditus , duo intcllc&us, Scc. Se-
cundo.li vna recipit fpeciem.non poted transfer-
re in aliam feruandam,quia accidens non migrat
de fubic&o in lubicftum.

Tandem, illadiftin&io fpecicrutn in fcnfttat, DmUhmm
Sc infenfatas, falfa videtur. Pro quo Nota, quod J i eitim 'm.
tria folent di dingui genera fpccierum. Scnlat*
dicuntur, qux rem rcptxfcntant eodem modo,
quo fuit in fenfu externo i vt fpecies interna pa-
rictis.Conipoiitx Ipccies lunt, quando ex limpli-
cibus fit vnum ; vt cum imaginamur montem au-
reum , fpecies talis compofiti non funt in fenfu
externo , fcd tantftm partium eius. Species infen-
fatx rcprxfcntant rem fenfibus externis fub vna
ratione notam , fed fub alia ignotam ; vt cura
ouis apprehendit lupum,vr inimicum, fpecies rc-
prxfentat colorem , figuram tSc alias huiufmodi
qualitates fenfibus externis notas;fcd inimicitiam
prxfcntat oui ignotam , fle lic fpecies reprxfen-
tans inimicitiam dicitur infenfata.

Videtur quibufdam non dari huiufmodi fpe-
cies infenfatas; quia in exemplo dato, inimici-
tia lic nbdracto modo , non poted per fpccirm
fcnfibilemreprxfcntari; quia non aliter reprx-
fentare poted fpecies illa , quam fub ratione ta-
lis figurx , coloris , Scc. Ratio ergo illa inirai-
citix,vt modus quidam fundatus in Ipecic fen-
lata rcprxfentatur .quomodo per Ipccietn pro-
prij Icnlibilis modificatam , rcprxlentantur len-
fibilia communia. Ouis ergo per ipfim fpcciern ttmAed
Icn/aram cognolcir lupum, vt inimicum ,licut
auis etiam inexperta pluuix,pcr fpccicm ven-
ti,fugit pluuiam. De quo Scotus

Sed probabilius forte eft talem fpcciera
dari , neque latis intcliigj poreft, quomodo line
ea reprarfentari pollet inimicitia , vel ratio noci-
ui , deledabilis , aur triftabilis. Prxterea , ea-
dem eft fpecies interna fenfara lupi,inoue,&
alio lupo ; & tamen k lupo apprehenditur vt ami-
cus, ab oue vr inimicus : ergo ab alia , Sc alia fpc-
cic , quia eadem fpecies non poteft rcprxfcnrare
contraria; ergo prxter fpecies fcnlatas , habenr
alias non lenlaras. “

Admifsd ergo illi diuilione, non inde fequirnr 10.

potentiarum diftin&io;quia vna.de eadem vtrif-
que fpccicbus veirur : nam illa porcntia,qux cog-
nolcit extrema fenfibilia lupi , cognofrir etiam
ipfum cllc inimicum. Quod patet, quia xftiroati-
uanon j>oteftkognolcerc lupum vt inimicum,niii
cognolcat ipfum lupumrergo vtrique Ipccicui-
tiir,fcnfari,& infcnlati.

De Ariftorcle, quid in hac re Icnferit, dubium fuit ^
cft,de qux libet fcntenria ipfum iecum rrahir. cxp. * **"’'’*

1 .de Memori* , pro hac lententia ftar, quia ibi Io- ^ӣ0*
quirur de omnibus internis fenfibus ranquam dc
vno. In aliis locis videtur faucrc aliis fentcnriis;

fed

1%

QuSEftio X.

fed explicari poreft, quod cantum voluerit ditias
potentias diftingui ratione» vel ad futmnum for-
malitcr,& fecundum diuecfa officia.

Scotus hic ad quartum Se quintum fauere vi-
detur lententi* ponenti eres fenfus interiores»
fed ex propolito rem non tra£Ut;fcd rcfpondcn-
do argumentis» vtitur communi fententia , non
examinans eius veritatem J Vel explicari poceft
de diftindtionc Arenali harum potentiarum.

CONCLVSIO V.

Senfut non indicat proprt'e,neque componi/ ,

'i vel diuidit.

2.1.

C A D quintum ,
/\dic '

» ad aliud dicendum , &c. Ideo
L dicit fenfum communem non e (Te ita
collatiuum » ficuc cft cogitatiua , vel tneinoria
(intellige quomodocumque ifta inter fe diftiu-
iutSmti- guantur : ) quia memoria cd praeteriti vt pix-
'r «•**»•- tcriti » comparans obic&um cum a&u , quo fen-
dtfmn - (itum cft , non cognofcendo tempus medium»
nec prxfcns , fed bene a&um iam habitum, quo
mediante cognofcitur cius obicchtm ; at fenfus
communis conferendo vnum fenfibile alteri » fi-
inul cognofcic vtrumque , eorumque differen-
tiam , line aliquo intermedio , vel a&u ipfius
prxuio. Ciim ait talem collationem clTc com-
pofirionem , vel diuifionem , loquitur de his
late fumptis i quia nullus fenfus proprie com-
ponit » nec iudicat ; fed eodem a&u , quo co-
• gnofeit fuum obic&utn , exercite cognofcit cllc

tale , Se differre ab alio non tali ; qua; cognitio
non eft iudicium proprie fumptum » fed mera
apprehendo , qualis conucnic etiam feufibus ex-
ternis , vt hic dicit Doiftor.de quo dixi q. praced.
annor, i .

Ad vltimum. Ad aliud dicendum , Scc. Vult di-
cere fenfum non cognofcerc relationem in aftu
lignato , fed tantum in exercito i quod tantum
eft cognofcerc fundamenta relationis : quod
optime exemplo declarat; iuxra quod intclligi
debet quod dixit quefi. praced. ad primum : vifuin
cognofcerc albuin , Se nigrum ve conueniunt in
vna ratione differentia; , vel contrarictatis ; non
enim fenUC , quod ipfam contrarictatcm , vel
differentiam videat direftc.quia fic reflcfterctur;
fed quod aftu exercito videndo hxeduo, vi-
det eodem aftu» hoc non cllc illud , vt ibi ex-
plicui.

X.

t.de An. c.j
6i*.

Stnfm ttm-

Q_v s t i o

Vtrum fenftn communii fu 'zmia,
'vel plura?

Jdexand. t.de Antm. cap. 19 Philop. lA.x. tirta ttxt 144.
Simpliciut tino ttxt 15 j. Tbemirt. Ub.de sUmrr.iy kt-
rninife. eaf. 6. fr IO. Gaten. hb. 1. de Uufcul. metu.
Aucr. \.dt Au ima, temeto. 6. D.Thom. i.pjj.ft. ner. 4.
Alenfik t.p.q.y. tnemb. 1. Rub. ) .de Anime, tap.% trad.
de fenfib.mtirn.q I. Simet Anima, r^.jo.Hiuud.

Anima. feB.y.&t. Fonfeca f. Metaph.ral. 18
q 7. ftU 4. Conimb 5. de Anima . tap.yq l.art.i. Auctla
JS t -feB.y Complut. difp. tq.q.U

I I d t t v r quod plures ; quia vna
. potentia cft tantum vnius otgani;
‘ fed fenfus communis non cft ran-
I tum vnius organi icrgo,&c. Probatio
minoris, per Commentatorem dicentem » quod
Scoti oper. Tom. I /.

W

fenfus communis cft plures fecundum inftru-
menta.

Prxterca. Minor paret per rationem» quia or-
ganum debet cllc in media proportione inrcr
fenfibiiia ; fed nulla proportio media vna poreft
reperiri inter omnia fenlibilia ,qux fuutobicfta
communis fciifiis ; quia vnius contrarieraris eft
tam6m vnum medium ; fenlibilia aurem funr Ji-
uerfarum contrarietarum ; crgo,&c.

Prxterca , impollibilc cft idem effe in aftu per
plura in aftu;creo idem fenfus non poreft cllc in
aftu per plura fenfibiiia ; fed fenfus communis
reducitur ad aftum per plura fenfibiiia particu-
laria : ergo, Scc.

Prxterca , vnus fenfus cft tantum vnius con-
craricracis; fed omnia fenfibiiia non funt tantum
vnius contrarictatis ; ergo fenfus communis,qtii
eft refpcftu omnium, non cft vnus.

In oppoficum cft Philofophus.

RESOLVTIO.

Senfum communem effe vnum , non pr ad i e ti-
tione, fed fingularitate , eiujrjne
/ organum effe vnum.

a T> Efpondeo.quod fenfus communis non eft
XV. vnus vnitate prxdicationis , fed vn itare
fingularitatis vel catifalitatis : eft enim caufa & medevlmr
radix omnium fcnfuum particularium. Probatio
propofiti, quia quod cft vnum prxdicatione tan-
tum non habet operationem diftinftatn ab ope-
rationibus particularium contentorum fub ipfo;
fed fenfus communis habet operationem diftin-
ftam ab operationibus fenfnuin particularium,
quia diftinguit inter fenfibiiia lingularia diucr-
forum fenfuumjcrgo, 8cc. Eft etiam vnus vnitate r «

aftus , qui eftdifccrncrc album a dulci , quod eft
aftus eius.

Sed dices , qubd licet ciufdcm porentix fit
difccrncrealbuma dulci , tamen alterius cftdif-
cernere album a fono.

Contra, fi aliqua potentia difccrnit alburni
dulci , ab illa qux difccrnit album a fono , tunc
fcqucrctur quod eadem ratione dux porentix
non fubordinarx cognofccrent album;quia nulla
putentia difccrnit inter aliqua, qux non cogno-
fcit quodlibcr eorum ; fed hoc cft impollibilc de
duabus porentiis non fibi inuiccm ordinatis ; er-
go, Scc.Eft etiam vna potentia fenfus communis,
vnitate organi.

Dicunt tamen quidam, qu6d cius organum cft 3 •
camum vnum , vnitate aggregationis. Contri,
cinn fenlus communis fit potentia organica , fi
organum cius cfiet vnum aggregatione tantum,
fcqucrctur quod potentia elfct vna aggregatio-
ne cantum , 8e per confcqucns non cll« (im-
pliciter diftinfta a particularibus fenfibus » ex
quibus aggregaretur : cuius contrarium eft pro-
batum.

b Dicendum ergo , quod organum eius cft 0rZ*,:" f**-
vnum vnitate natur* , non quidem limplicis, %
fed mixte , Se quali medix inter naruras aliorum vnm/ *
organorum : fic enim fc habet organum fenfus
communis ad alia , fient centrum ad lineas pro-
cedentes ab eo ad circumferentiam , vel ad 0rXMKii f"»*
ipfum terminatas, quafi radix communis organo-
rnm particularium , Se potentia fcnfuscommu- tlZJuZ"* ?d
nis ineo exiftens cft ficuc Rex fedens in folio eireutnftrtu»
iudicans de a&ibus particularium fenfuum ad "*m
ipfum terminatoru rcprxfemantium fibi propiia “"m'

X x 5 obieda.

De Anima

514

obic&a. Sed vbi eft fituatum illud organum ? De
hoc eft controucrfia inrer Medicos & Philofo-
phos:dicam enim Medici qubd in capite. Quo-
^ rum ratio eft .quia leni us communis accipit luam

immutationem ex (entibus particularibus, & ideb
debet efle tituatum eius orgamun prope organa
particularium fcnfuum;fcd organa omnium par-
ticularium fenfuum funt in capite ; crgo,&c.

4. Prxterca , expertum eft , qubd per Ixlionem
Organum Int fenfus communis , lxditur phantaua , quod non
vbi fi tum > clTct verum, niti cllet prope organum phantafix»
quod eft in prima concauitate cerebri, fecundum
Auicennam.

Cap, 1. & de Oppoticum huius vult Philofophus in Ut. de
fcUK?IC,d^ Somto , & Vigiliu , dicens , qubd primum fenfi-
Parc an c 1 c*uam 'n ®°rdc* Priterea , alibi vult quod
fclib.j.c *. primum animalis membram eft cor , &ideb ibi
retidet potentia fentittua , qui eft fenfus com-
munis. Priterea, organum fenfus communis eft
radix organi ta&us , qui fe diffundit per totum
corpus . organum autem fenfus tadus contigua-
tur cordi : ergo organum fenfus communis eft
in corde.

Rcfpondeo , poteft dici qubd fenfus commu-
nis habet ab alio ortum , & ab alio complemen-
tum ; quia ortum habet i corde organum fenfus
communis , ticut Sc omnia organa fenfuum par-
ticularium. Imaginandum eft ergo, qubd a cor-
de ad cerebrum procedunt quidam venx , vel
nerui , in quibus originaliter continentur orga-
na omnium fenfuum; fed in cerebro faciunt co-
num , a cerebro autem procedunt nerui ad or-
gana exreriora facientes bafim , & tic organum
lenius commuvis habet ortum a corde ; fed in
cerebro habet fuum complementum. Et hoc vi-
NMuigsni detur ad fenfum cx hoc , quod homo exiftens in
'• Pmt** narui mota , iudicat res exteriores moueri , qux
'meutr')'* tamcn firot immobiles ; hoc autem non eft per

*m fenfus exteriores , vt probatum eft fupra , nec

per motum cordis , fed per motum capitis : ergo
fenfuscommunisqui hoc iudicat, eft in capite.
Hoc eliam Patct cx ^oc » homines dolent
dtUt tlpt*} “P111 cx excellenti, in quo vires fentiriuz
interiores multum laborant , non autem ita fen*
tiunt dolorem cordis.

f . De obicdo autem fenfus communis , dicunt
$H»<i tbuaa aliqui qubd tit fentibiic commune ; quia omne
eem' fentibiic per fc eft obiedum alicuius fenfus; fen-
tibile autem commune eft per fefentibile: non
autem eft obiedum fenfus proprij , quia excel-
lens lentibilc corrumpit fenfum proprium, ex-
cellens autem fentibiic commune, vt magnitu-
do , Sc figura , non corrumpit proprium fenfum;
ergo relmquiturqubd tit obiedum fenfus com-
munis.

Contra , nullus fenfus proprius decipitur cir-
ca proprium obiedum ; fed fenfus communis
magis diftinde cognofcit illud quam proprius;
ergo.&c.

* Dicendum ergo, quod aliquod fentibiic com-
mune communitate prxdicationis , non aurem
t.ie An. ter. commune, vc accipit Philofophus i.deslnim*,
ii CAf>S' 6' ,,cu' n,JSnlrutfu . (igiira, Ccc. poreft di-

• dcAD.c*7. Cl obie&wo proprium fciifiis communis . illud
tamen eft Innominatum : Sc poteft vocari fenti-
bilo, ticur didunt fuit fupra dc obi edo radus,
quod poteft dici tangibile in communi ad di -
uerfas qualirates tangibiles , quod non eft no-
6. minatum.

AJ friatum. Ad pritnum in oppotitum , dicendum ad mi-

norem qubd Commentator per illa plura in-
fteumenta loquitur dc organis fenfuum particu-
larium, qux funt continuata organo fenius com- cr/«*a fa.
munis, vt funt cius inftrumcnta in nunciando fm *m,
tibi immutationes fentibilium propriorum : non ‘U"M" /*■
autem loquitur de organo ienfus communis,
quod eft vnum for mali ter , licet fit plura in- iittr. *
ftrumentalite: , ratione prxdida ; Sc hxc eft in-
tentio Commentatoris , dicentis qubd eft recc-
ptiuus a fentibus particularibus , tamen eft agens
in iudicando de adibus , & obicdis cotum. Ad
improbationem dicendum , quod ticut in orga-
no olfadus alicuius animalis dominatur aer , tic
animalis viuentis in acre , in organo olfadus
pifeis dominatur aqua , quia odor fentitur per
vtrumque ; eft autem aliquod animal quod odo-
ratur , & per aquam , Sc per aerem ; & per con-
fequens habens organum propon ionatum vtri-
que; ira organum Ienfus communis, cum tit ra-
dix aliorum , eft virtualiter continens omnia or-
gana fccundbra fuam complexionem ; eft tamen
formalitct determinate complexionis diftindx
a prxdidis.

Ad aliud , dicendum qubd non eft inconue- 7,
niens idem efie in adu accidentali , pet multa AJ/nikm.
exiftentia in adu ; tic eft defcnfu refpcdu obic-
dorum. Contra , omnes fenfus proprij poliunt
timui fentire fua fentibilia ; fed fenfus commu- N
nis timui immutatur cum fentibus propriis : er-
go poteft fcnrire timui omnia fentibilia, quod Snfmtim .
videtur tmpoflibile. Dicendum , qubd fenfus ■-
communis , dato qubd timui fcnti.it omnia fen-
labilia , non tamen xque perfede , fed perfe-
dius fentit id a quo perfedibs immutatur ; Sc
hoc non eft incomieniens , vt didum fuit fupra.

Sed dices , qubd poflibile eft, qubd quilibet fen-
fus proprius rerfediflime immutetur a fuo db-
iedo ; & tic fenfus communis perfediflim£ fen-
tiet omnia fentibilia. Dicendum, qubd non eft
poflibile , qubd vifus ita perfede immutetur
fient poteft immutari a colore , quando timui j» JJSj:
auditus immutatur perfede i fono , nec e con- dem mu*,
uerfo , propter magnam attentionem animx in fa*
vna perfeda immutatione : & ideb non poteft
ita perfede attendere in alia; & dato qubd per*
fcdiflime ticut poliunt , immutaremur timui 1
fenftbilibus propriis ; quia tamen vnum fentibi-
le dc ratione fua nobilius , & fortius imprimit
fuam fpecicm, quam aliud, ticut color, quimfo-
nus ; ideo fenfus communis perfedius immuta-
tur ab illo, quam ab aliis.

Ad aliud , dicendum qubd plus requiritur ad f
diuertificationem potentis ftiperioris , quam in- jj tnf^u
ferioris , quia fuperius eft communius ; licet er-
go fenfus proprius non fit cognofcitiuus pro-
prie niti reipedu vnius conrrarictatis , poteft ta-
men fenfus communis efle refpcdu plurium eo-
gnofeiriuus. De ordine autem aduum fenfus fmfbt n»-
communis poteft tic dici , qubd primus adus •*wl-
cius eft reflexiuus fuper adum fentiis particula-
ris ; quia ab illo adu immediate immuratur fen-
fus communis. Secundus eft iudicarc de ob/e-
do fenfusproprii fecundum fc , 3c abfofutc,non
tantum vnius , ted cuiuflibet ienfus ; & iftum
aduin attribuit tibi Auicenna , licet non Philo-
fophus. Tetrius adus eius eft cognofcerc diffe-
rentiam plurium fentibilium propriorum ad in-
u icero , Sc ille adus fequiruralium : priusenim
eft, cognofcerc aliquid fecundum fe , quam co-
gnofccrc vt differens ab aliis, quia impoflibile

eft

A itrJt frt-
trJunt vnu
tmnium er-
guntruni.

Quajftio X.

5*5

efl cognofcere differentiam aliquorum , non co-
gnitis exrretnis-

ANNOTATIONES

ad quzftionem decimam.

CONCLVSIO I.

Senfum communem ejfe vnum fingulnritnte,
& c AU f Alt t At e, non prcdicntione.

2' •» T) Effondto , quod fenfu» , Scc. Optime pro-

XVbat fenfum communem non efle prx-
dicatione vnum ; alioquin non haberet aaura
diilindum ab inferioribus fenfibus ; eft ergo
vnus fingularitatc , & caufalitate i quia habet
vnum actum, quo ab externis diflinguirur , nem-
pe difccrnere inter omnium aliorum fcnfuum
obieda. Tenendo etinm hanc nondiflingui a
phantalia, xflimatiua , Sc memoria rcaiiter,adu$
proprij harum potentiarum ipfi tribuuntur.

CONCLVSIO II.

Organum fenfus communii complete
rejiciet in cerebro.

b Icendum ergo , quod organum , Scc. Opti-

1 declarat organum fenfus communis

comparatione ad centram refpedu linearum, &
ad Regem fedentem in fuo folio.

De litu organi controucrtitur ; Philofophus
citatus a Dodorc , ponit illud in corde, ldcin
habet de luuentutt , cap. a. Sc alias padim. Gfllcn.
autem lib. de Symptomatum c ah fit , cap. 8. & lib. de
Vfu pnlfuutn , in cerebro illud collocat. Scotus
videtur vclje concordare has fentcntias,vt fi fer-
mo fit de principio remoto fentiendi , tribuatur
cordi , vbi efl officina natiui caloris , vbi etiam
procreantur fpiritus vitales, fine quibus nullus
fit motus , nec mutatio j proximum tamen or-
ganum fenfus communis efl in cerebro. Veriim
Arillotclcs de proximo fentiendi principio locu-
tus efl , vt eius loca intucmi pater. Videri po-
tcfl 2. de Gen. animal, cap. 4. & lib. j. cap. x. fcd
cum Galeno tenendum efl, organum fenfus com-
munis completi in cerebro refidere. Probatur
primb , ratione ilU Scoti , quit nimium fludcn-
£ HMnjlujf . tes dolent capite. Secundd lxsa phantafia me-
uidtUnt em- dicamcnta capiti applicantur , non cordi , vt ha-
fit», peniti bec Galen. lib. 3 .de Loris patient ib ut, cap. 4. Tcr-
f*m e er de! ^ foranus jn capite caufatur , & cor in fomno

non quiefeit ,ex ipfo AriflotcleW* Reffiratione ,
cap.vit. Quartd, Ixfo cerebro animal priuatur
fenfu , Sc motu. Quintb , ex anatomia conflat
neruos per quos fpiritus animales miniflrantur,
oriri i cerebro. Aduerte ipfum Ariflotclem de
Senfit , & S en f hi li , cap. 1 . radicem vifus , auditus,
Sc olfadus in cerebro ponere, licet alioruin duo-
§tpnr/mmrr~ rum fcnfuum in corde collocet. Quod Dodor
•** » eerjg ait $ neruos quofdam , Sc venas oriri a corde ad
deriuontmr. cercbrum , fumpfit cx Ariflotclc 3. de Hift.cap.f.

fcd forte intclligit dc quodam neruorum initio,
quia cor prius generatur, quam ccrchmm, vt ha-
bet Galen. lib. de Formatione fcetm , & tunc habet
aliquos fenfus , quia animam habet fcnfitiuatn,
Sc confequcntcr aliquos neruos , Sc venas , qu*
poflea ad cerebrum afcendunt.In effe ramen com-
pleto neruii cerebro originem ducunt, vt cx ana-
romia conflat.

Obiicies illud : A corde exeunt cogitationes , Sc II.
id : quid cogitat i t mala in cordibtu ve f Iris. Rcl pen-
detur, intelligi de anima , vel de appetitu, qui rc-
fidet in corde, faltem fecundum Ariflotelem.qui
in eo ponit omnes fenfus, & 3 .de Anima. te xt . 1 9.
ait fenfum,& appetitum efle idem , quod de fub-
iedi identitate intelligi debet. Vide Conirub. in
Etbic.difp. 6.q.i ,art. 1 .

Obiicies fecund6, animalia , qux feda viuunr,
fentiunt in vtraque parte-, quia nioru animali
rientur,& per appetitum ; ergo per fenfum com-
munem cognofcunt: ergo non refider in capire.
Rcfpondctur,in illis imperfedis non habere cer-
tum locum, vt probat argumentum.

CONCLVSIO III.

ObieElum fenfus communis eft fenfibile
commune, & explicatur quo fenfu
id verum fit.

c T*X Icendum ergo , quod aliquod finfibile , Scc. 1 1 .

Nota fenfibile dupliciter dici polle com- tXflih eum.
munc. Primd, quia a pluribus fenfibus exter- w,Mmt
nis percipitur, Sc fiefunt quinque fenfibilia com- "f/ ’*'m'
munia , dc quibus agit Phii. 2. de Anim. cap.fjfr
6. Secundo , quia prxdicarur de multis fenfibili-
bus : verbi gratia , de colore, fono, Scc. Scnfibi-
le commune hoc fenfu , efl obi edum adarqua-
tum fenfus communis , neque haber aliud no-
menific tangibile, vt comprehendit omnes qua-
litates rangibilcs,c(l obiedum tadus, neque ha-
bet aliud nomen.

Dices , hoc nihil aliud efl, quam cognofcere
omnia fenfibilia propria externorum fcnfuum:
ergo non habet vnum obiedum ; ac per confe-
quens non efl vna potentia. Refpondctur , ficut
vifus cognofcit multos colores, fub ratione vna
fui obicdi , quod efl coloratum lucidum , ita
fenfus communis cognofcit omnia fenfibilia
aliorum fcnfuum fub vna ratione fqi obicdi j
quod quia nomine caret , vocamus fenfibile
commune. Vnde non dicimus fenfibile commu-
ne efle obiedum fenfus communis , vt abflrahir sffibile ttm -
ab his , Sc illis fenfibilibus , quafi in illa non ten- "**«* w
derct , ficut vniuerfale , pro hoc flatu, vt abflra- P^eiipoo.
hit a lingularibus , cll obiedum inrelledus } fcd
omnia ifla particularia fenfibilia fcnrinntur a f,njm4
fenfu communi fecundum proprias fuas ratio- * mutuam.
nes, & habent vnam rationem immutandi , in
qua conueniunt ,& per quam fpccificant poten-
tiam , ficut plures colores comicnicntcs in vnica
fimili ratione fpccificant vifum.

Contra , non habent ifla vnam rationem , in * J*
qua conueniunt , nifi per inrellcdum , alioquin
daretur vniuerfale ii parte rei ; fcd fenfus com-
munis habet vnum obiedum rcalc : ergo non
fumitur ab vnitarc , in qua conueniunt fenfibi-
lia propria , quia efl rationis. Refpondctur , ifla •bieS»
habere vnam rationem a parte rei indifferen- /"’/** rtm'
tem , feu communem ncgatiuc, in qua conuc- mmnu'
niunt \ & quia nomen non habet impqfitum,vo-
camns fenfibile commune. Sic vifus habet vnam
rationem communem omni vifibili a parte rei,
qux c(l lucidi colorati. Ita Scot.x.d. 3.^.1.

An antera prxtcr fenfibilia propria , fenfus
communis fentiat aliorum fcnfuum fnndiones;

Sc fi fic, an per fpccics proprias , vel ner modi-
ficationem fpccierum ipfoium fcnfibilinm pro-
priorum, didum efl fupra, q.G.annot. 3. An etiam
Xx 4 cx

An imagina-
tio fatit ca-
fumt

«4-

Memori, i' an
kabmt afts t

Mrmoria an
katft bruta !

frouiJiutia,
an arguet ia
fbrmita nu~
minam f

»r-

Si >frn i e mu.
mu laJitmr,
ntn Ufinu-
f trnu .

Tctt. t ij.

516 De Anima

cx fpccicbus fcnfatis » ipfc eliciat fjpcciem infen-
fatam, jd ell,qux in nullo fuit fenlu externo , di-
xi procedenti Annot^x. quod verifitnilius vi-

fum cft.

Hic peti poteft.an fcnfus communis, fcu inu-
inatio facit cafum ? Ad quod iclpomlctar af-
rmatiuc. Ita SjCQt. i.dift.i*. ftoft. j.D.Thom.
contra Gcnt. cap.99. Ratio cft .quia cx vehementi
imaginatione fit magna commotio humorum, &
fpintmim vitalium, & excitatur fxpc exccfliuus
calor, & generantur morbi, & quandoque fcqui-
tur mors cx nimio dolore , cx falfa imaginatio-
ne orto.

CONCLVSIO IV.

In omni animali eft fenfus communis,

CT probabilius dari memoriam
in brutis.

PEtcs fecundiS , an fcnfus communis ftt omni
animali » Refpondctur affirmat iuc ; quia om-
ne animal fugit nociuum , & profcquirur vtile,
quod fupponit operationem fcnfus communis;
quia iflar rationes ab externis fcnfibus non co-
gnofeuntur. Sed non omnia animantia xque
perfede habenr illum fenfum ; quia multa ca-
rent multis adibus cius : ideo Arift. j. de sln.c.i.
negat apibus , & formicis memoriam , & aliis
negat phantaftam , hoc cft , fenfum communem
fecundum quafdam eius operationes. De memo-
ria, an detur in brutis, vel in parte feufitiua
hominis , controucrtitur ; & ex variis adibus
brutorum, quales funr prouidemia , vindicatio,
beneficam» , conferuatio fpcciei,& difcipliuatio,
videtur efficaciter colligi in cis cllc memoriam;
idque probabile cft, Serenet D. Thom. 1 . Met.
led.i. Suar.}, de Anim.cap. } 1 . Scot.4. dift. 47.9.}.
non negat hanc partem, vtSuarcz ei imponit;fcd
problematicus cft. Si teneatur pars negatiua,
faluat omges illos adus, line memoria ; quia ha-
beri poliunt per fpccies rerum dclcdabilium, vel
triftabilium in plumalia exiftentes. Vndc for-
mica hoc anno genita , erli experta non lit hye-
malem penuriam , non minus facit prouiden-
tiam pro hyemc futura, quam alix , qux praece-
denti hyeme vixerunt ; non cft ergo ncccflc po-
nere in his memoriam , quia non cognofcunt
prxterirum qua tale. Si tamen ponas , Scocus
non vetat , inuni dicit , quod melius faluantur
illi adus , ponendo eam. Vide ipfum ibi , pro
fufiori huius rei notitia , vbi varia Philofophi
loca, tam pro memoria intcllc&iua , quam icnfi-
tiua expendit.

Peti poteft tertib , anlxdi contingat fenfum
communem , ill.rlis externis fcnfibus ? Rcfpon-
detur affirmat iuc.id teftantc experientia in phre-
neticis , & dementibus , in quibus fxpc omnes
externi fcnfus vigent fani. Ratio huius cft, vt
habet hic Dodor, ad primum , quia lenius com-
munis habet propriam difpofitioucm , fcu toin-
lexionem , diftindam ab alus , & iic poteft in
oc lxdi , aliis non Icfis, iic ut vnus externus fcn-
fus ;eadem ratione lxditnr,faluis reliquis.

Circa rationem , qua Dodor probat fcnfibile
proprium , non effe obicctuin fcnfus communis;
quia fcilicet fi iit excellens corrumpit fenfum, vc
habet Arift. x.de sdnim.dr lib.f. explicandum cft,
quomodo hoc contingar i quia fi immutatio cft
tautiiminccnrionalts , non erit corruptiua, icd

potius pctfcdiua potentix. Refpondctur, addo- Quanti 6-
nem illam intcntionalem fcnfibilis cxccllctuis» «.

communiter fecum habere actionem aliam phy-
ficam Ixfiuatn organi ; in tadu , & guflu mifcc- fmfuUt
rur adio primarum qualitatum : in olfadu cx*
halatio calida : in auditu vehemens acris pereuf-
fio qua pulfatur organum : in vifu croi (lio vapo-
ris nociui. Si autem nulla talis naturalis adio
comitaretur intcntionalem , non corrumpere-
tur fenfus. Pollet tamen fcqui dolor , quia hic
intentionalein tantum adionem fequitur. Vnde
poli ludicium, ignis tantam intciuionalitcr aget
in corpora damnatorum , qui tamen magnum
caufabit dolorem ; fed non corrumpet fcnfum.de
quo Scot.4.d 44.9.J.

Circa rationem ad oppolitum de obicdo fen-
fus , fcilicet quod fcnfus non decipitur circa pro-
prium obicdum : ctfi Philofophus id habear «.
deyln.cap. 7. magna occurrit difficultas. PriraA,
quia iple Seot. t.d. 9. 4. ;/»m. 1 1. docet intelle-
ctum corrigere fenfum errantem : verbi graria,
vifum iudicantcm baculum , cuius vna pars cft
in acre , & altera in aqua , cllc fradum ; & rem
remotius diftantem clfe minorem quam cft. Se-
cundo, ictericis alba apparent pallida, ratione
indi (politionis organi. Item ratione medij, Sol
matutinus app.ucc rubeus , ob imcricdos vapo-
res ; & ratione intccualii , turres quadratx emi-
nus videntur rotunda: , & ratione obicdi,in fpe*
culis aliter collocatis , vel factis, diucriimode
res videmur, nunc maiores, nunc minores, nunc
huius, nunc illius figurx. Ex quibus videtur fal-
fum cllc lenium non falli circa proprium feri-
fibile.

In hac re Academici tenuerunt nihil certum
ede in lentibus. Contra quosdifputat Tertullia-
nus lib.de yininut^ap. do 1 .lenfil>n*,cr Cicero in 99.
Academim. Epicurei autemc contra fcnfus nun-
quam errare volunt : contra quos idem Cicero,

& Auguft.8.C/W/.ca^.7.

Pro rcfulutionc , Nota, in Icnfu non polle cf* 17.
fc proprie errorem , quia non cft capax iudicij;
errare tamen dicitur , quatenus pbr ipfius noti-
tiam intelledus in erroneum iudicium induci
pollet. Secundi nota , fenftbilc aliud dic pet
fe, fiuc lit commune, liuc proprium ; aliud pet
accidens : cuiufiuodj cft fubftantia rcfpcdu vi*
fus. Certum cft autem quoad huiufmodi fcnfi-
bilia per accidens , quia per fc non nioucnc fcn-
fus , facile committi errorem : nam fi lupus pel-
le ouis tegeretur, otiis putaretur. De fennbilier- Snfantf*.
go per lc poteft cllc quxftio. Nora tertii, non
polle falli fenfum circa fuum fcnfibile ir com* _ JirTT/
muni : vi fus , verbi gratii , non poteft falli,iudi-
cans hoc cllc coloratum,& fic dc aliis. Ratio cft,
quia potentia non excurrit extra limites obicdi
adxquati. Dc peculiaribus ergo rationibus, fub
obicdo adxquaro contentis , cft quxftio ; & hoe
tam dc fenfibili communi, qu^m de proprio.

CONCLVSIO V.

Poteft falli fenfus in particulari tam circa
fcnfibile proprium , quam commune , fi
adftt impedimentum , vel depnt requi-
ftta.

Dicendum cft cam circa fenfibilia propria, |g.

quam communia in particulari , len-
ium polle falli. Patet cx addudis ; contingit

Qujeftio X I.

£ms/i ten-

liHfit ftnfnm
f*3< rires fmo
UitUm)

Htm futat

botuli tuim
fon tfti * «-
fttfro/lum:
& fumodo
eomgitnr ob
mtiUt&m/

QtomeJe f,m-
[m im rrrtrf
dnatufi

In t tuitu vi-
b<u ttitrti
flarent ut

enim fpeciem aliter reprscfcntare rem» quam eft,
ex tndifpoiitionc organi, medij, vel diftantiaob-
iecli : fi tamen impedimenta tollantur , Sc ad-
finr requifita , nullus erit in feftfu error : Sc hoc
tantum voluic Ariftotcles.Etratio cft, quia agens
naturale rc&t agit fi nullum ponatur impedi-
mentum ,&adfinr necelfaria. Aduertendum ta-
men facilius decipi fenfum circa fenfibile com-
mune » quam circa proprium : vnde vifus a lon-
ge videt albedinem;fed decipitur circa eius quan- •
titatem. Ratio cft , quia fenfibile proprium vir-
tute proprii immutat fenlum ; led commune
non , ni fi per connexionem ad proprium. Prae-
terea «forte non habet commune propriam fpe-
ciem , ficut habet fenfibile proprium : dc quo fu-
pra tj.6. annot . j . luxta hoc mtclligi debet Arifto-
teles Anima, text. 1 61. dum ait circa fen-
fibilia propria errorem non.com ingere , aut pan-
cillimum.

Obiicies primo , fi fenfus errat , nulla erit cer-
titudo in fcientiaqux dependet a fenlibus. Re-
fpondetur,vt plurimum non errant fcnfus;&
quando errant .corriguntur ab intellcchi. Sic
( inquit Scotus t.d. j.f. 4. mem. 11.) inrclle&us
corrigit vifum putantem baculum , cuius pars cft
in aqua > ede fra&um , per hanc propoiitionem
in ipfo quicfccntcm, independenter a fenlibus;
nullum durius frangitur ad talium mollit Jibi cedent ts.
Ex quo neccflarid fequitur baculum in aqua non
frangi.

Obiicies fecundo, fpecies talis cft, quale obie-
ftum ; quia eft eius fimilitudo naturalis ; & fen-
fatio correfpondet fpeciei , Sc hzc commenfura-
tur rei cognitx ; quia fpecies vnius non reprx-
fentat aliud ; ergo nullus poteft elfe in fcnfu er-
ror. Refpondctur, quia fpecies dependet a con-
curfu potentix , Sc etiam a medio taliter»& aliter
rem reprxfcntat , ex impedimentis potentiae, Sc
medij : verbi gratia, fpecies baculi , cuius pars eft
in aqua,& pars in aere , reprarfentat baculum
curux , vel frackx figurx : enor ergo concingir,
quando obie&um rcprxfcmatur cum aliqua qua-
litate,vel circunftantia.quam non habet ; vt cum
febricitans cibum dulcem putat amarum, ratione
biliofi,& amari humoris,quo guftus eft infe&us.

Obiicies tertii , vifus videt colores apparen-
tes in iridc,& in collo columbx,& in paricte,pcr
reflexionem lucis ex vitro rubeo , vel vinum ru-
beum continente ; ergo falfum eft, quod diceba-
tur , fenfum non falli circa rationem fui obie&i
in communi ; quia color apparens color, non eft,
fcd apparet , vt habet Ariftotclcs de Senfu ,

& SenfibiU , cap\ j. & j. Met cor. cap. 4. vbi di-
ftinguit inter veros , Sc apparentes colores. Re-
fpondet Diuus Thomas a . Meteor. cap. 4. colores
In iride , Sc nubibus , cllc veros. Sed id difficile
creditu cft , quia color verus eft qualitas perma-
nens , refultans ex primarum qualitatum per-
mixtione, vt habetur cx Ariftotclc lit/. dc Colori-
bus ; de quo quidquid fit , in aliis duobus exem-
plis , cum in repofira nulla fiat variario ; fcd cx
diuerfo firu varij videntur colores in collo co-
lumbx : Sc fimiliter in pariete cx varij coloris vi-
tris Soli oppofitis,manifeftum cft ibi non efle ve-
ros colores , quia non cft afEgnare cautam mix-
tionis primarum qualitatum.vnde generantur.

Suarez de Anima, eap. 1 $. rcfpondct colores
apparentes videri a vifu. Contra, quia guftus non
guftat faporem apparentem, nec audirns Ionum
apparentem , Sc fiede aliis fenfibus ; ergo nec vi-

517

fus videre poteft nifi verum colorem , fi boc cft
eius obicdhim.

Relpondctur, quoad illos colores iridis, forti
efle veros, etli id inmus verifimile fit ; fcd in aliis
illis exemplis, & fimilibus, colotes illi apparen-
tes funt ipfum lumen, vt tenet Scotus t tlijl.i }.SC
poft cum infinuant Conimb. ije Amma,c.-j.q.\.
*rt. 1 . Si tamen ca varia oppofitionc verorum co-
lorum ad aliquod corpus terminatum , oriantur»
vt in exemplo de pariete, qui apparet rubeus ex
vitro rubeo oppofito radiis Solis illud permean-
tibus , fimul cum lumine , ibi cft fpecies coloris
veri ( vt tenet Scotus ibid.mtm.y. ) oui videtur; Sc
lumen non cft aliud fecundAm ipfum ibi ,quam
fpecies ipfius lucis. Quod probat , quia fi tantum
clfcr fenfibile, & non ratio videndi , pofitum fu-
per vifum , impeditet viiionem , dc quo di&um
c ilfux/l. f .Sc lumen fecundum Philoiophum de
Scnfu,dr SenfibUi , paulo poft principum, Sc Cora-
mentatorem, debet efle in oculo, vt recipiat fpe-
cies colorum.

Mulla obiici poifiinr contra hoc ; fcd ibi feri
apud Do&ocein , virtualiter expedita reperies.
Vide criarn Philip. Fabr. Tbeorem. 66. qui citat
Zabarcllam , Sc Picolomineura pro eadem Sep-
ti opinione , a qua non videtur diflcntire Caic-
tanus t.part. tptajl. 6 7. art.\. vbi concedit lumen
cllcimcntionale, & rcalc eminenter , vel virtua-
liter , Sc fic conciliat in hoc Diuum Thomam, Sc
Scotum , qui tamen inconciliabilcs funt; quia
Diuus Tboinas i£#,dr iule Anima, text.yo, non di-
ftinguit lumen a lucc : Scotus autem lucem efle
fenfibile tantum, Sc lumen e(fc fpecicm eius , at-
que etiam fcnfibilcmquaUtatem.

Q^y jl s t 1 o XI.

ZJtrum corpora caleflia foffmt agere
in intelleelum rnfirum 3 vel
•voluntatem i

Leo Papa tfifl 9t-e.it .& fiff.Attg. 1 j JtT rinit.tof^.Bifil-

tremi 1.6. in Htxamtr.DiooyCeof 4 de Dimin nam. Cunei!*
Bracar. l.tau.9.^ to. Theoiot.Ub.6.odntrsin Grseei D*
T hom. 1 .p.y . 1 1 f . a* .4.& 1 . a . f .9 ot. f . Con i mb. x.tU Catio ,
eof.\. 4. Au«la/«ma x. Pkilofofh. qutft.) j*

ftihent 10..

Iditvr quod fic : Aftrologi dicunt
multa vetadeagibilibus ab hominequx

dependent cx intellc&u, & voluntate;

hoc autem non edet nifi pollent agere in intcile-
dum,&: voluntatcm:ergo,&c.

Prxterca, corpora ccclcftia poffunt raouere
phantafmata noftra.ipfa autem poflunt moue-
rc intcllc&um ficut fenfibilia fenlum , fecundam
Philofophum; ergo i primo ad vltimum falrem
mediate poflunt corpora ccclcftia moucre intcllc-
fium noftrum.

Prxterea ,dc voluntate , hoc probatur fic : fi
non pollent moucre vo!uncatcm,hoc eflctfpecia-
liter propter Ubertar em , qux tolleretur inrali
motu ; fcd non propter hoc tolleretur : crgo,&c.
Probatio minoris: quando duoa&us funt eiuf-
dcin rationis , fi vnus cft libet , Sc alius ;quia li-
berum,& non liberum fpccic differunt: fcd fi
attus voluntatis eflet i corpore ccclefti mouenre
voluntatem , edet eiufdcm rationis , Sc fpeciei
cum illo qui cft tantum a voluntate; quia adus
eiufdcm

Ct/trtt affo-

ttHtn , Juni
lumtm.

Lumf tfl $t-
eitt lutu.

5»8

De Anima

eiufdcm potenti* Immediate clt rcfpcfhi ciuf- propolitum iquia corpor» ctrlcflia non poliunt
j l:_a: . *. i — j.— . mnmrrunt immediati agere in animam noflram >cumfmc

dem obicdi : 5c lute duo immediate concurrunt
ad vnicatcm fpccificain aduum i fcd certum eft,
quod auus voluntatis tantum eft liber: eigo &
adus voluntatis motx a corpore calcfti edet
liber.

Praeterea , idem eft diledio, & deledario > fcd
dcledatioeft a corpore calcfti : ergo & diledio,
quae eft aftiir voluntatis. Probatio maioris, qtya

1

ei improportionata; fed mediante nhamafinate
elati

s.de Anima,
c.v!t. vel Lib.

J.C.J.

tantum , quod eft obicdum rcprxfatuinm tan-
tum}; fcd phan talia noftra non poteft lufticicmcr
mouerc intcllcdum noftrum , neque volunta-
tem ; quia prxfentc phantafmate , adhuc oportet
obicdum iutcllcdus ibi afliftens abftralierc an-
^tequam inielligat , quod fir per conuci lionctn

V|t|*. 4MII1 • Vf- ( l o ■ I (

vrerque adus eiufdcm potenti*, & rcfpcdu ciuf- • primam intclledus ad phantafmata b , qu* con-
dem obleAL fcilicct boni vt conuenicntis. Pr*- uerfio imperatur a voluntate, & elicitur ab intcl-

ledu agente :ptarfcntc etiam obicdo intcllcdui.

dem obiedi, fcilicct boni vt conuenicntis.
tcrea , illi adus funt itdcm,qui immediate ab ea-
dem caufa caufantur, fed illi funt huiufmodi,quia
caufantur ab apprehenhone boni conuenicntis in
quolibet:ergo,&c.

Oppofitum vult Philofophus.Dicendum.auod
fi fola phantafia moueret mtelledum , &: volun-
tatem per conlequens , ita qu6d intclledus ,&
voluntas rlTcnt par* potenti* pafliux , vt mo-
nent feipfas ad adus fuos •, fequeretur qnbd cor-
pora caleftia pollent illas potentias diredione
mouere.Probatioromnc corpqs corruptibile mo-
net de ncccflitate in virtute corporis incorrupti-
bilis, quod eft fuperins i & lic*t pollet clTc motus
corporis inferioris fine fuperiori,non tamen diu-
Curnus, fecundum omnes ; fed organum phanra-
liz eft corpus corruptibile, & phantafia poicntia
organica : creo fi ipia mouet intcllcdum , vt in-
telligat feiplum , ficintelledus fic motus mouet
voluntatem, fcquicur quod direde corpus coele-
fte pollit vtrumquemouere.licct mediante phan-
tafii ; Sc fic fequitur qu6d mala phancafia de nc-
ccllita.c caufabir malam voluntaiem.

Sed dices, qu6d in poteftate voluntatis eft cau-
fare bonam, vel malam phantafiumi&: per confe-
quens licet phantafia fic formata moucat volun-
tatem ad bonutn . & ad malum , tamen totum
erit voluntarium ratione prim* voluntatis phan-
tafiam formantis. Contra illum circuitum, circa
quem impij ambulant, arguitur fic:Quod mouet
motum ab aliquo tantummodo, mouet dencccfli-
tate,fedfi monetur de ncccflitate , voluntas mo-
uct phantafiam ad phamafiandum bonum, vel
malum, qu*mouerur tantum abintcllcdu, vel
phanra(mate monente de ncccflitate , chm non
fic liberum ( non enim eft in poteftate noftra
quin vifis tangatnur.fecundum Auguftinum)lde6
voluntas mouebit phantafiam de ncccflitate ad
phautanfiandum bonum, vel malum.

RESOLVTIO.

4

Ct*p« ** w*

g»mt i» imttU
Ittim.ve! V+

Sc ipfo prxfcntato voluntati , poteft illud vel-
lc,vcl nolle propter fuam libertatem ; igitur cor-
pora caleftia nortpoffunt fufficicnter,&ditcdi
agere in intclle&um,& voluntatem.

Ad primum in oppofitum, dicendum quod Ai primam.
Aftrologi vt in pluribus , verum dicunt; k hoc
idcO> accidit, quia homines vt in pluKbus, fe-
quumur fuas phanufias , in quas poliunt dire-
dc agere corpora caleftia: tamen hoc non eft
ncccuarium , modo homines virtuofi fcqucn-
tes iudicium rationis reprimant huiufmodi paf-
fiones. Vnde dicit Ptolcmrus in Almagcfto,
quod fkpiem eJomin.il imr mfirit , id eft , difuofitio- ty Intimi.
ni caufatx a corporibus ccelcftibus , & noc per
libertatem arbitrij , & replum iudicium rationis
palfiones refrxnantis.

Ad fecundum, dic endum quod phantafia non J.
proprie mouet neque intcllcdum , neque ali- JU /««A

•*

quid jn ipfo imprimit , fcd tantum portat, aut

rrnr.rfn.r >r (iKi . nuo nwfmf f . in. ' . 1 -

Corpora caleflia non agere dire fle , vel in-
direOe in tntelleftum , vel voluntatem
agunt tamen mediate in eos per immuta-
tionem organorum fenfuum^ (jr phanta-
fia \ nunquam tamen nece f< itant volunta-
tem. Vide Do&orcm i.dift. 1 3 •
num.fi.

Dicendum igirar ad qu*ftionem,quod cor-
pora carleftianon poliunt direde mouc-

rcprxfcntat libi obiedlum , quo prxfcmc , m- mu
tcllc&mcx virtute fria a^liua elicit fu urn aflotn;
ficut prarlente fenfibili , fenfus aflum elicit
rcncicndi,&: in hoc tft conucnicntia , non quia
phantafmata lini obie&um intcUcdus , ficut len-
libilia fenfus , qu* imprimunt , fecundum ali- ^
quos, fpcciemfenlibiiem in fcnfu ; ramen re- Tuii
quiritor phaurafma ad intelligendum obi edum; npmm,
quia ficut quidiras abfolura , vel vniuerfale,
quod eft diredum obie&um iotcllcdus , non
habet clTc exiftens , nili in fingulari , vt ho-
mo in Socrate : ita non poteft rcprxfcma-
ri inrcllcdui fecundum fpeciem intclligibi-
Icm pro (latu vix, nili in prxfcntatione limi-
litudinis ipfius fingulaiis , quod fic in phan-
tafmate.

c Ad aliud , dicendum concedendo, qu6d fi f.
voluntas moucrctnr a corpore carlcfti , ficut /iinim.
pollet moucri a Spiritu lando , qued adus cius
elTct eiufdcm rationis cum adu tantum i vo-
luntate elicito : quia quod poitft caufa prima
mediante fecundi , illud vel eiufdcm rationis po-
teft fine fecunda: & ideo fi voluntas poceft eli-
cere adum volendi , cum fit caufa fecunda,
adum eiufdcm rationis poteft elicere Spititus
fandus , vel cum Spiritu lando,quicft caufa pri-
ma; fed coipus calcftc non habet caufuluareni
fuperiorem eliciendi adum eiufdcm rationis
cum ipfa;nam ii corpus calcftc haberer caula-
liratcm fuper illam , eliceret adum ciufiJ:m ra-
tionis cum ipfa . 6c idcd dicendum eft ad nuio-

J

UuUnon 4- uere inteMedhim noftrum, neque volumatcm;

quiapur~ corporale non poteft directe agere in
fpir>tua)e, eo quod agens eft nobilius patiente;
intellcdus autem, & voluntas funt pure fpiritua-
les : ide5 corpora caleftia non poflunt direde in

rem , quando dicitur , qudd fi vr.us adus ed li*
bcr,& adus ciuldcm rarionts eft liber* qoo^

....... .#1... I.L.. n«. .fl .nM Illi . r. A .

eas agere.

Prxcerca , fecundhm prxdida poteft probari

verum eft , fi vnnsxflcr liber per elfrnrian» » &•* £gintufp-
alius eiufdcm rationis , quia liberum per eflen*
tiam, & non liberum fpecicdiffentnt^: illo no-
do voluntas ,qu* eft libera pci efltnrum ,fperic
di/fert ab aliis porcnriis qu* non funt liber* rcr
clfcmiam , fcd liber* per participationem : libe-
rum

«A,

Quseftio X I.

rum autem per parttciparionem non differt fpc-
cic i non libero , licut adus videndi , qui eft im-
peratus a voluntate, cil liber per participationem,
non tamen differt fpccic abadu videndi non im-
perato , fed ncccffitato. Aliquando enim accidit
videre de ncceflitacc , licut quando apertis ocu-
lis przfcntarur obicdum i modo ita eft quod
adus a voluntate elicitus non efl liber per eifen-
tiam , fed tantum potentia volitiua ; & ide6 fla-
ret quod aliquis adus volendi caufatus immedia-
te a corpore ccclefti , vt a caula necelfaria , eflet
eiufdcm rationis cum velle elicito immediate i
voluntate \ quia neutrum illorum cd liberum per
clfcntiam. Hoc diceretur ad vim argumenti , li-
cet in illo cafu aliter effet dicendum fccunddm
aliquos.

d Ad aliud, dicendum qu6ddiledio,& deledatio
jUpurtum. funt adus diuerfi.Ad probationem, dicenduqu&d
Ufttr*» eb- identitas obicdi non fufficit ad identitate adus;
*®*** f* f’ quia intclligerc ,& velle funt refpcdu eiufdcm
JT formalis , fcilicct entis in adu inquan-

M tum huiurmodi ; fed diuetfiras obiedi bene fuf-

ficit ad diuerfit.ucm adus. Sed dices vitta, quod
funt adus eiufdcm porenciz cum identitate ob-
iedi. Dicendum, qu6d hoccltdiuerfimodciquia
diledio eft in voluntate , & a voluntate ; delcda-
Di Unit , & tio autem eft in voluntate, fed non a voluntate,
Altani» mi fed potius ab obicdo. Probatio, quia eorum
[•»tU*m. contraria, quz funt odiam , & triflitia, non funt
idem , nec funt ambo it voluntate caufara , fed al-
terum tantum , fcilicct odium : quare voluntas
complacet fibi in adu proprio ab ipfa libere cau-
fato tanquam conucnicnri , non autem fibi com-
placet in triflitia ; immu efl volitioni contraria.
Quare quilibet inuite triflatut, complacet au-
Triiuim St tem fibi in odio ; ergo triflitia tantum caufatur
fi»c»uf*iurt abobfcdo, non ajroluntate; quia tunc eflet im-
mediati in potcflate voluntatis ; 6c per confc-
quens necdelcdatio ; feJ obicdum conucnicns,
cum perceprione»cum fit prxfcns,caufat delcda-
tionem,& obicdum contrario modo difpofitum
caufat triflitiam.

Ad aliud , dicendum qu6d deledatio non im-
mediate caufatur ab apprchcnfioneconuenien-
ris , fed mediante adu diledionis coniungente
potentiam obicdo fibi conuenienti ; (jux con-
iundio efl prior ordine naturz ipsa deledatione;
licet non tempore : eodem enim modo quo vo-
luntas coniungitur obicdo fuo przfenti per
adum diledionis, vel fruitionis, fit quxdam dul-
cedo in potentia volitiua, & hxc efl deledatio.

annotationes

in quxftioncm vndccimam.

CoNCLVSIO I.

Cadi non agunt immediate in intellettumy
vel voluntatem , fed mediate , &
remote fu , libertate volun~
tatis feruatd.

b 1^ Icendum igUta ad queSUonem , Scc. Ratio
Uconclufionis fumpta efl ex Philofopho,
£vjnW« r*. qui fuse probat contra antiquos i. de simma, cap.
Ji 4fSe « v*- z vel fecundum aliam dillributionem lib. 3.

cap. 3. intelledum e(Tc fpiritualcm , & non cor-
poreum : condar autem , quod corpora non oof-
ftunt direde in fpiritualia i quia hzc non funt

Cerrum; itor

inietltftm,
que Jam tnt*-
ritri ttrrufm
•Xfenuur.
VucmtJe A-
ftroleji iuJi-
*mmi J* httri-

numtrmibut.

519

capacia accidentium corporeotum ; nec illa pro-
ducere pofTunr fpiritualia accidentia. Addidi,
qu6d necindircdc, fed intclligc immediate, vel
proxime: quia remote, vel mediate agunt ccr-
li in has potentias fpirituales , quatenus immu-
tant organa fcnfuum ad gradum cisconucnien-
tcm,verdifconucmcntem,qiia immutatione red-
ditur, intellcdus facilior ; vel difficilior ad fuas
operationes : 3c confcqucnter voluntas : conflat
enim ex deordinatione fenius , deordinati intcl-
lcdum , vt videre cd in lunaticis ,& phrenett-
cis.in quibus eft imaginatio confufa; & hoc fen-
fu intelligitur id Philofoph. 1 . deslnima , text.66.

Corrumpitur inttUrchu quodam interius torrupto. De-
ordm.it ur etiam voluntas, quia difficulter diflcn-
tit ab appetitu fenfitiuo,dcordinate tendente in
aliquod obicdum , qui ex immutatione ccrle-
dium corpotum , ita inclinati potcd.Vndc Aftro-
logi iudicare poffunt de moribus hominum ; vt
quod funt fuxuriofi .crudeles , ex condcllationi-
bus natiuiutis «aliifquc influentiis ; non quod
neceflario aliquem adum malum , vel bonum eli-
ciant , fed quod fic , vel fic funt inclinati. Potcft
tamen voluntas fua libertate contra prauas incli-
nationes, didamen reda: rationis fequi, ad quod r-

multum facilitatur exercitio virtutum , quo ac-
quirit habitus temperatiuos paffionum ; fic li-
bertas minime tollitur per influentiam ccelotum.

• Ita Dodor x. diilincl. 1 4. quejh. 3. DiuusThomas
\f*rt. quoji. 1 1 communit, de quo Augufti-

nus 1 j.7 rimt. cap. a. Bafilius bomil. 6. in Hexamer.

Dionyfius cap.^.dediu.Nom. Vide Conimb. 1. de
Catio , cap. quoji. 1. 3. 4. QuoJ vero voluntas
adibus imperatis producat virtutes morales in
concnpifcibili , & irafcibili .docet fusc Dodor
3 .difliu£l.\ §.vbi contra Diuum T hornam odendic
etiam virtutes morales cius adibus elicitis in ip-
famet produci.

CONCLVSIO II.

Conuerfto intellegas ad hac obiefia prx aliis ,
ejl imperattue d voluntate.

b /A lre comurfio imperatur a voluntate , &c.

Difficile ed , quod hic ait primam conr
uerfionem inteliedusad phantafmata imperari a
voluntate. Pro quo noca primo , id quod ex
Philofopho 3 jde sinima,tex. 1 .tfr 19. habetur, nem-
pe quod jjyeculamttr in phantafmatibm , & quod bfotuUri im
phantafmata fe habent ad intelledum ,Juut intelligibi- tiiMufm*to
lia ad /enftra , ita debere imclhgi (vt explicat Do- * '
dor 1 .diftintl. t .queft. 6 n. 1 9.) quo J quando intcl-
ligimus vniuerfalc , phamafiainur cius lingulare,
non qubd phantafma, vel phantafiario concurrat
ad adum intelledus , vt habet Scotus 4 dift. 43.
queft.x.ad \ .proopin. (quidquid fit an phantafma
concurrat ad fpccieminiclligibilcm de quo quejf.

1 7. ) fed propter connexionem potentiarum, vna
pro hoc (latu debet prxccdcre , fine hoc fit ex na-
tura potcnciarun) , fiuc ex peccato ; & fecundum
putat ipfccx Augudmo verius ijHjlind.$. quafi. 3.
num. 14. & x.dijltncl.\.qu*ft.%.ad 1 prine. & difi. 1 1 ,
qjiefl. 1 .ad 1.

Nota fccundb.ex Scoto 1 Jifl.^.quefl.x.man.iq. fluar* h>e
& alias fxpc , ide6 intelledum hoc prius , quam >r"" Vl*m
illud cognofcerc , quia phantafma huius fortius
monet ; neque hoc cd , vel ede potcd a volunta- J
re , cimi tunc non habeat intellcdus adum intd-
ligcndi , 6c nihil polEi cflc volitum , nifi pi.e-

cognituna. *

520

De Anima

cognitum. Idem habet 1J.41. 9.4. Sc communis
fementia cft cum Philofopho primam cogitatio-
nem non cfle in manu noUra,quia,vt ait Augufti-
ntis 5. de Lib. arbitr. impojftbile e/i ejttinvijit tanga-
mur. Falfum ergo videtur , quod hic tenet Do-
dior, primam conucrfioncm ad phantafmata, im-
perati a voluntate , quia voluntas nihil itnpcrar,
nifi ilbi propofmim ab intcllediu , cuiuimodi ne-
quit efle prima conuerfio ad phancafmaTa.fcu pri-
ma. cogitatio.

j 0< Sed ngquc fibi, neque veritati contradicit Sco-

tus. Pro quo notandum cft, qu&d duplex cft con-
ucrlio ad phantafmata ; vna qux cft abfolurc pri-
ma cognitio , nulla fa&l comparatione ad alia:
& hxc ( vt! dixi , ex Philofopho , Auguftino , &
Scoto , ) nullo modo imperatur a voluntate , ra-
tione iam affignara. Alia cft conuerfio, fcu cog-
nitio, qui potius hoc, quam illud attenditur ab
inrellcdtu : Sc prima huiufmodi conuerfio fubcft
voluntati , quia poreft intellectum conuerrere ad
vnum obicdura,& diucrtcre ab alio;3c fecundum
hoc , inielligitur id 1. de Animet, text. 60. &lib.\.
cap. 1 8 Jntelligimm dum volumsu,Sc quod ait Augu-
Quemtit vt- ftinus 1 1 .Tritu t. $ . & lib. 1 j . cap. 17. quod 1 olstntaa
Uttorrn/tm C0Pu^4t P*rentw cum prole. Exemplo declarari po-
tumpnU. Ic^ : ptxdeftinatio Sandtocum ad gloriam fecun-
dam vnam opinionem, cft propter Chriftum.fcd
eledtio horum prx illis , non \ dequoSuarcz iJp.
traC.lib.i.cap.i^.e conuerfo hic. Prima conuerfio
imelledtus non eft a voluntate.Sccunda,fic,fcili-
cer conuerfio ad hoc.prx aliis.

j |# Sed fateor difficile valde cflc,quomodo volun-

tas poflit intellectum ad hoc , vel illud obie&um
conuertere. Et ratio iam cft tadta , quia nil po-
teft velle quin prxcogniturn fit. Scotus 1 .diftinft.

4 ixpuft.a. quinque modos dicendi recitat, Sc bre-
uiter,fed efficaciter refutat. Pro refponfioue ad-
uertendum eft , intcllcdtum pofTe habere vnam
intellectionem pcrfcdlam ,& plures imperfectas:
conllat enim , quid vifus in cono pyramidis vi-
det aliquid perfedtc,& diftinde,& aliaadiacentia
«MtmtJt vt- confuse , Sc indiftindtc ; de quo Scotus 1 . dift. 5.
Imatmdmtr- qtutfl.Qatd ;.<£* +diftin8.e{V.epiaft.xo.ad 2 .in appofit.
tit iMiUtUi. Tunc ergo volunns conuertit intcllcdtum, quan-
do ex pluribus aliquo modo , vel imperfecte in-
tellectis, ipfafibi complacet in aliquoituncenim
ex potentiarum fympathia intenditur cognitio
circa id quod eft a voluntate volitum , & in quo
ipfa fibi complacer, Sc fic voluntas conuertit in-
rclledtum ad illud,& remittitur, vel omnino cua-
nefeit cognitio circa aliud ,quod eft i voluntate
nolitum,vel in quo non fibi compLacer,& fic vo-
luntas aucrtit intcllcdtum ab illo ; & exemplum
huius apparet in oculo, quando figitur in aliquo
ex pluribus vifis.in quo appetitus fibi complacet.
Hic modus in re tam difficili , Sc obfcura carre; is
prarferendus videtur, eo vel maxime, quod ali)
modi non aflignanr aliquod cognitum, ad quod,
vel a quo conuerfio fiat.

j tm Diccs:Doctor hic loqui v idetur de conuerfio-
ne ad phantafmata refpedhi fpccici intclligibilis;

Sc hanc imperari i voluntate, quia imperatum, id
ift, conucrfioncm, dicit fieri ab intelledtu agente; .
ergo noftra gtofla non farisfacit , quia loquitur
non de fpeciei intclligibilis productione , fcd de
cognitione obiedti per eam. Refpondcrur : iam
often fi ex ipfo Dodtore conuerfionem adphan-
rafmara confiftcre In eo, quid phanrafiemur in
lingulati, quod intelligiinus in vniiterfali ; quod,
non ad fpeciei intclligibilis productionem, fcd ad

cognitionem per eam producendam, fpedtat. Nce
obftat , quod dicat conucrfioncm illam fieri per
intellectum agentem i quia qua talis efficit etiam
notitiam , Sc non foliim fpecicm. Ait enim Pbi-
lofophus i. de Animet, text. 18. quod inttUtC m
agent eft, ano eft omni* facere, cr intellectu pofibilss,
ano eft omnia jieri, quod tradtat Scotus qtuft. 1 pnl.
ad . .PbiJicorum,Sc fuse probat ejnodi. 1 5 .vbi tamen
problcmaticus cft an cognitio cfticiatur ab intel-
ledtn agente, vel poffibili : fcd iuxta cum hic, di-
cendum,quod ab agente.

Quod hic ait Dodtor , obiedto voluntati prx- 1 .
fentato per intcllcdtum ,ipfam pofl'c illud velle, ‘
vel non velle ; quia non determinatur per intcllc*
dtum.latc tradir ijift.if. contra Gofrcd. Hcnric. ** **«*•
Sc alios. Tradit etiam j.d»/?.$6. 11. contra

Diuum Thomam ,<Jari poflc rcCtum didtamen ZiMu.9
prudenriz in inrellcdtu fine redta cledtione fc-

?(ucnti in voluntate, quia ipla eft domina potens
emper velle , nolle, vel neutrum facere, non u- foitvdim>
men poteft nolle bonum, neque velle malum, vt Um.
habet Dodtor e^.dift ^.ejuaft. ic>m.».quamuis du-
bius manferit i.dift.i^iuft^j& iAift.6jjtuft.i.zn
voluptas pollet velle malum.

c Ad tertium, quod ait caufam primam pofTe asmvotlt,
producere actum volendi in nobis .etiam habet ft»

1 .dift. t jjjuaft. \.%.ad 1 .de fecunda via , fundator in P*

eo, quod velle , vel intclligere non eft producere
volitionem, vel intcllc&ionem , alioquin Deus
non haberet a&us improduClos , vt ben£ docet
ipfc t. dift yejHaft.7.nHm.)y.& ^.dift.njjuaft.^julj.

Sed eft habere in fc huiufmodi a&us , qui licet
aCtiones dicamur,funt qualitates abfolutar.vt ha-
bet Scotus x.dift ^jfHaft.G num.ii.&^.diftAij^.i,
ad i.& fuse ijuodlib. 1 5.

CONCLVSIO III.

Dclettatio dicitur pufiio , & effeitur ab
obi eft 0 , fcd medi a volitione .fic ut
triflitia media nolit ione.

d A D quartum , deleclatie eft in voluntate ,ftd 14,
j[\ potius etb obictlo Delectationem non cf- LdtSuni-
fc operationem , fcd quafipafljoncm , conftantet
tener D odior %.dift.^.epuft.^.& $.dift.x j.www.9.

& jf.dift.^^uaft,-}. Aduerte tamen non cffepaf-
fi onera dc genere Paflionis.fed qualiratem,vt,hi-
betcxprefscDodloryiwWyi^f.i 5 .dift. 1 f.

mon.tf. dicitur tamen pafEo;quia inprxfcnria
conuenicnrit obicdti.non cft in poieftate pafG
ea carere : qua ratione operatio, qux qualitas cft
abfui ut j , vt iam ex Scoto dixi, dicitur adtio»ob
fimiliiudincm cum adtionc. Circa hoc aduerte
ex Dodtoi c j Jifl. 1 j .num. 8. quod adtiuum, & paf-
fiuum non fune rclatiua , fed naturx abfolutc,
quodque res obiedtx ex natura fua,funt potentiis
conucnicntes , vel difconuenienres, Sc potenti*
ex natura fua funr ad eas inclinarx, vel ab cis
aucrfx : nec cft hic quxrenda ratio, nifi quia hoc g utmi»
cft hoc , Sc illud cft illud : pofiti autem approai- T
marione per notitiam , fi obiedtum eft di /con ne-
niens, appetitus habet cius nolitionem.quamfta-
riin fequirur triftitia ; fi conueni(ns,volitionem,

&; fequitur deledtatio.

Aduerte fecundi, ftridtius vtendo terminis,
rriftitiain ,Sc gaudium pertinere ad voluntatem,
led dclcdlationcm.A: dolorem ad appetitum fen-
fiiiuum.vt habet Scotus \.d. xj. n. iz. firpius ta-
men hxc confunduntur.

His

V

Qusftio, XII.

521

itltr , rn-

ielt-
Satio , &
etmtb*».

DelrSotit.
& itltr an
immediati
si tbieflt

taufetur.

Ciitlum n!
eamfat im-
mediate it-
Itrtm,

1 6.

Alum in-
leBeSui itu-
turrert ni
Alum vtli-
t*tit , nen »/J

imprtbabtlt.

His pofilis .difficile valde crt , quod hic ait
Dodor, delegationem ( idem cd de dolore .gau-
dio, triditia) non ede a potentia ,fcd ab obic-
dio. Veriim ita tenendum cd. Primo, quia poli-
ta nolitione difeonuenientis obicdi applicati,
habetur aliquid a nolle di Aindum, quod cfl tri-
Aitia. Secundi, Deus,& beati habent inulta nol-
le. minime tamen tri flantur. Sed difficultas non
parua e(l, an gaudium, & triditia ( idom de dele-
dlationc , & dolore ) (int immediate ab obicdo,
vel ab cius cognitione. Ali} hoc.ahj illud dicunt.
Mihi videtur volitionem,& nolitionem quando
adlunr, caufare has padiones. Colligo ex Scoio
primo, quia 4 d.t 4.^.1. ait proximam caufam tri-
Aitix ellc nolitionem : Secundo in q.d. 44 ? *•<$*

1 -d. 1 .quaft. 4 Vcxplicat id Augufl.4* tft plenum %au-
dium fini Trinitate: vt fit fcnlus caufalis ; vult er-
go fruitionem caufare gaudium. Tertii , certum
cd, quando obiedum cd priuatiuum, vt formale
peccati , vel poena damni , quod non poted cau-
farcentitatcm pofitiuam trillitix. Item, quando
obiedum cd corporale, nequit efficere fpiritua-
le, vt caufa totalis ex Scoto 1. d. 4. quaft. n.ad x.
Confirmatur ex Dod. 4 d. 1. quali. j. Sacramen-
tum non caufat gratiam Phyficc , quia vt corpo-
rale, non cd ad id proportionatuin : ergo idem
hic. Confirmatur lecundo, quiaentia rationis,
& impoflibilia , & pura omiffio poliunt ede ob-
ic&a delegationis , & triditix , qux tamen nul-
lum cffe&um realcm caufare podiint. Quarti,
hic ad quartum docet Dodof , quod obiedum
tu perceptione caufat dele dationem, & ad quintum,
deletlatio non immediate 1 au fatur ab apprthenfiont
conuenienu t , fed mediante dilellione. quibus lo-
cis exprefsc videtur a fler ere obiedum non im-
mediati caufare dtledationem , vel dolorem.

Dui volinoncm , vel nolitionem, quando ad-
funr, efle caufam gaudij , & tnditix ; quia du-
bium cfl an ad has padiones requiratur obiedum
ede hbcrc volitum , vel nolicum , de quo Scotus
}d. if.nnm. ij. Mihi viderurid requiri , neque
Scotus ibi quidquam in contrarium aderit; fi ta-
men teneatur obiedum vr cognitum, immedia-
te caufare has padiones in appetitu fenfitiuo,
vel naturali , oportet confequcnter tenere noti-
tiam conuenientis , vel difeonuenientis appro-
ximari, caufatccas. Neque reiicit Scotus vt im-
probabilem illam fententiam , qux tenet adutn
inrclledus concurrere ad adus voluntatis x.d.
xy. num. z i. De quo quidquid fit , non cd vnde
improbetur , quod podint concurrere ad didas
padiones, qux non funt ad os eliciti ab appe-
titu, quando non inueniuntur alixcaufe .qui-
bus adignentur. Sed , vt dixi , puto verius has
padiones non caufari , nili prxuia nolitione
difeonuenientis , vel volitione conuenientis ; 6c
tunc quodammodo caufantur, lictu habitus per
adus. Sed in hoc differunt, quod non maneant
poli adus, k quibus generamur , licut manent
habitus.

Cum Scoto in lue fententia conucniunt Oc-
cam 1 . d. 1 . quasi. 4 . art. 4 . quasi. 1 . Gabr. ibi art.
1. Alphonfus a Toleto ^Mll. t. quali. t.art.x.Sc
omnes Scotiflx , ctfia nemine hoc nodro mo-
do explicatum viderim. Fauct Ariflotclcs 10.
Etbic. c*p. +.&$. vbi ait dele&ationem non ede
operationem ; Sc fic cura intclligit Ncmcf. 4.
Phil. cap. i x.

Sed communis Thomidarum 'tener oppofi-
tun». Vafquez i.x. dijf.iq.cap.x, vnico hoc argu-
Scotioptr.Totn.il.

Ai meritum
r.on nquirl-
tmr Ubertat
immeitata.

mento , contiincit fuo iudicio Scoti fententiam
ede manifcfl£ falfam ; quia delectatio , & trifti-
tia, funt metitorix, vel demeritorix; fcJ nulla
pallio cd talis : ergo, &c.
f Sed hoc aigumcntuin videtur valde futile;
quia ad rationem meriti , vel demeriti , non re-
quiritur libertas immediata; quia hxc ramum-
modO conucnir adibus elicitis voluntatis: & fic
omnes adus intcllcdus,& aliarum potentiarum
carerent merito ,& demerito ; quod manifedi
faifum cd , & vt videtur contra Tridcnt. /?#?<».

«f. 10 .& can. »4. & yx. vbi doccr omnia opera
bona ede meritoria gratix , & glorix. Quod ait
padiones non cllc meritorias, faifum cd, dc ab-
folute prolatum , non xdificat ; Sandi enim , 8c
Scripcurx clamant padionbm Chridi merui Ile
nodram redemptionem. Si dicas padionem non
fuifle meritoriam , nifi quatenus acceptata fuit
libere ii voluntate , fateor ; tamen fuppofiia ac-
ceptatione voluntatis, ipfa in fe memoria ed,
alioquin, vt dixi, adus omnes boni a volunta-
te imperari nullius eflcnr meriti; quod abfurdum
cd, &, vt videtur, contra Trident.fupr}.

Dicendum ergo, qu6d padiones , verbi gratia, 1 8.

difciphnitio paffiua, humi cubatio , & limites,
meritorix funt, et fi non fine adus eliciti volun- poffituet iit
tatis , quia fudicit , quod mediante adu volun- merittnt,
tatis liberx fint ; imm6 puta omidio , quam da- jrjT*
ri probabilius cd. meritoria cllc potcd,ct(i adus
non fic i quia fufficit a liberratc voluntatis de-
pendere; fufficir enim , quid quit pofjir tranfo**-
di , & non fit tranjgrrffru, Ecilefi 1 y . Bene ergo dat '
deledationem meritoriam ede , licet non fit
adus k volunt arc elicitus , quia fubcfl voluntatis
imperio : nec requiritur , quod fit immediate li-
ber , fed mediante voluntatis adu. Vnde in vni-
uerfum omnes adus interni , 8c externi in arbi-
trio hominis politi , polTunt ede boni , vel mali;
quia conformes , vel difforroes legi , & rc£he
rationi. De quo Scotus x. d. 4». quaff.q. num.

16. & la/iut quodl. 18. vbi doccr adus externo*
habere diltiudam bonitatem , vel malitiam ab
internis.

Q_y jt s t 1 o XII.

Vtrvm potenti x anime , fcilicet intel-
leffiua , & fenfiiiuA , fint tan-
tum pajfiua ?

Aiiftor. a. ie Anima, rap. 1. ) 9. Aoguft 9. Trin. ttp.

vlt. ty 1 1 . Tnn. raf.i. D Thom. 1. 4t Anima ,UB. 6.
& x.par qntfl jy.trl. j. & •jy.art.Z. Caiec ibi-l &; }.i*
Anima, r.i.C.onimb.\.ie An r.ij.y.f 4rf. j.Capftol.4 /.
49-1-4- Compliuenfesi»J^.7.rf* Anima, q 1. *iac Doch
ih 1. dip .^.quefl .f.num. io. fnrir. x.ttat. Grnt.eaf. 6.
CodcfrcA qutdt s.qutft.f. Iandan. Ub. it Amma,qu*/f.
1 t.tylrb. \.q utft. 1 j. 914. Vcnctut in fum. de Ant~
ma, tap. }.

1 d E T v r qu6d fic : fecundo de jlni-
^ m* » dicitur quod fentirt eft quoddam

^ *^c,n Urt'9

Prxrerca, cum potentix reducantur ab aliquo
extrinfeco ad adum , illx erunt palliux tan-
liim ; nam fi edent adiux cum hoc qu^d funt
padiux , fequerctur quod fcnlus podet fc fenti-
rc,& pollet fentire fine obiedo exteriori. Si-
tnilitcr intclleclus intelhgcrc , quia adiuum,
Yy Si

511

De Anima

& paflGuum fine extrjnfeco fufficiunt ad adum
eliciendum ; hoc eft falfura : ergo, ficc. Hanc la-
tionem facit Philofophus contta Empedoclem
l. de Anirn *.

Ptxterca , fi fic ; omnes operationes eiufdera
|>otcntix erunt eiufdera fpcciei, ficui omnes vi-
fiones i fcd hoc eft falfura : alia enim eft vifio al-
bi , alia nigri, cum fpecie differant album , & ni-
grum. Probatio confequentix ; quia manente
eodem adiuo, & pafliuo , manet eadem adio,
vel idcmclFcdus , vt dicitur j. Meuph. fi autem
eadem potentia eft adiua.fic pafliua, manet idem
principium adiuum fcnfationfs : igitut & eadem
fenfatio.

Prxterea , cognitio fit per aflimi lationem , &
tonformitatem potentix cognitiux ad obic-
«ura , fed vcraaffiinilatio fit tantum per iropref-
fionem fpcciei , vel fimilitudinis obiedi in po-
tent ia , qux impreflio eft caufara cffediuc ab ob-
iero , fie recepta in potentia: igitut funt tales
porentix rcceptiux.

In oppofitum eft Commentator i.de Anima,
e*p. i. dicens ,qu6d funt adiux,& paftiux ; paf-
fiux recipiendo impreftionem ab obicdo, adi-
ux iudicando.

t.

Prima [*»■

S C H O L I V M.

Sententia tenent int e Udi tuam ejfe p a (tinam,
& Jpeciem ejfe formale principium eli-
cit tuum attut, refutatur : de qua
Do&or i.dj.q^.an.f.vidc
annotationem i.

* A D iftam quxftionem , dicunt quidam
jLjLqmNd funt tantum paftiux : diuerfiinode
tamen hoc ponitur i diucriis. Quidam enim di-
cunt ipfas erte pafliuas refpcdu fpcciei imprcftx
ab obiedo; illa autem fpecies informans poten-
tiam cognofeitiuam fibi fubiedam , eft princi-
pium clicitiuum , ficut ratio eliciendi operatio-
nem cognofccndi ; ipfa autem potentia non eft
principium eliciendi adum iftius cognitionis,
fcd totum compotitum cx potentia , & fpecie
principaliter in ratione fpcciei ; potentia autem
non habet in adu huius caufanJo , nili rationem
principij paftiui primo rcfpedu fpcciei , & ex
confequcnti refpcdu cognitionis caufawc ; prin-
cipaliter ver6 tauquama principali, & formali
principio operandi ii fpecie imprefTa ab obicdo.
Ponitur exemplum de igne, qui, fecundum eos,
non eft principium adiuum calefaciendi , fcd
compofitum ex igne, & calore, in ratione tamen
Caloris , qui eft principium calefaciendi adrac,
ficut ratio formalis calefacientis , ignis autem
ratio tantiim materialis. Hanc autem politio-
nem fic probant : Quando de potentia cllcmiali
aliquid reducitur ad potentiam accidentalem per
quod fit talis redudio , illud habet aliquem
adum primum , qui eft ratio eliciendi adum fe-
cundum ; fed potentix prxdidx funt in potentia
edentuli ad adum cognofccndi : igitur redu-
cuntur ad potentiam accidentalem per fpeciem
eis impreftam : igitur illa fpecics eft ratio eli-
ciendi adum cognofccndi.

Prxterea , indeterminatum ad plura non de-
terminatur ad vnum.nili per aliquod fibi impref-
fum determinans; potentix prxdidx funt inde-
tcrminatx.quantum eft defc ad adus diuerfos:
igitar in cis eft fpecics imprclfa ipfas determi-

nans ad agendum : tale autem fic determinatum
ab alio eft in potentia tantiim pafliua;ergo,(kc.

Contra iftum modum arguitur fic : Adio nu- A*jWaiar.
gis debet atttibui formali principio agenti quam
materiali, fecundum Commem. 8. Mnaph. quia
non attribuitur materiali, nili propter formale*,
fi igitur fpecics eft formale principium eliciendi
adum cognofccndi , & potentia materiale tan-
tum ,fcquitur quod adus intelligendi , & fen-
tiendi magis debent atuibui fpcciei , quara po-
tentix, quod falfum eft : quia fpecies non femir,
nec intclligit ficut potentix. Prxterea, fcquitor
quod , cum fpecies illx per potentiam diurnam
polline elfc fine fubicdo, quod eft ipfa potentia,
etiam poir» intelligere fine potentia intelledi-
ua , & fentite fine fcnfu , quia quod poteft per
feclTe, per fc poteft agere ; hoc autem eft fallum:
ergo , &c.

Prxterea, ab eodem adus elicitur, &: intendi- FmwU i*
tur }.Ethic. ab eodem generantur lubitus, & in-
tenduntur; fcd per folam potentiam intenditur
adus cognofccndi ,quia organo , fpecie, medio,

& obicdo, ftantibus m eadem difpofitionc in
vno adu cognofccndi,ficut in aiio.foia potentia
intenfius fc ferente ad cognitionem obicdi, fle
ab aliis imenfionibus fc retrahente .fequitut in-
tenfiorem elfc adum cognofccndi : igitur, ficc.

Prxterea , impoftibile eft illud per fe ordinari 4*
ad operationem, tanquam cius principium, quod
fc habet in potentia contradidionis ad princi-
pium principale ,& formale illius operationis;
ficut lignum , quia eft in potentia contradidio-
nis ad calorem , qui eft formale principium ca- j&twa
lefacicndi cftcdiuc , ideo non ordinatur perfe t)i ,* ^r-
ad calefacere ; fcd potentia cognitiua eft in po- »«"•***■
tentia contradidionis ad fpccicra obiedi co- **
gnofcibilis : poteft enim illam habere, fic quan-
doque non : fi ergo fola fpecics eft principium
formale eliciendi cognitionem , Sc potentia ma-
teriale cantum ipfa per accidens ,& non per fc
porerit dici cognofcere, fcilicet per rationem
fpcciei, qu^ eft libi accidentalis;hoc aurem eft in-
conueniens ; ergo , &c.

1

S C H O L I V M.

jhnPlam

ejfe d jjecie , atque caufari ai obtefto ,
quam tractat Dod. i .d. ; .q-7.ll.

11. 1 io. vide annota-
tionem fecundaro.

Lij ponunt, qu&d funt ficut paftiux, fci* f*

b A L / r 1-W l-r

XA. licet , non dillingucndo fpccicra ab adu
cognofccndi re,fcd tantum ratione ; quia fpecics Ma‘
eft illud quod ab obicdo imptimitur in potentia;

& vt eft in potentia ; fcd illud idem eft adtis
cognofcendj.caufatus ab obicdo tantum cftcdi*
uc : fic quia porentta cognofcitiua eft tantiim te-
ceptiua fpcciei , ided eft rcccpriua adus cogno-
fccndi non clicitiua. Probant fic pvopofitum:
quando aliquid eft in vltima difpofitionc ad
adum aliquem , prxfentc adiuo , illum redpir;
potenti^ prxdid; funt huiufmodi, refpcdu adus
cognofccndi : igitur prxfeme obiedo adiuo, il-
lx recipiunt adum cognofccndi i lea ab obicdo
recipiunt fpcciem illius : igitur fpecies in poten-
tia cognofciriua non eft aliud abadu cognofccn-
di, & per confequens potentia non clicitadutn,
ficut nc c fpccicm, fcd tantum recipit.

Prxteica,

Quasftio XII. 52$

Pttetetex, /eeunde de Anime,texr.t fenfusin

adu ,& fenfatio in adu idem 4tinc,(icur fonatio
& auditio; fcd fonatio non eft, nift generatio
fpedei fotri ; igitur auditio non eft nili receptio
fpeciei. Sicut igitur refpedu fpeciei eft in poten-
tia pafGua tantim ; igitur refpedu adus cogno-
fcendi. Item Anguft. j. de Trinit. dicit, quid for-
ma imprelTa vifui ab obiedo , dicitur vifio. Sed
contra hoc fpecialiter defeendendo, arguitur fic:
• quia fpecies recepta in fcnfu ,eft eiufdctn ratio-
nis, cum ifta qux recipirur in medio , cum adi-
uum , 8* pafliunm iint ciufdcm rationis , fcilicct
obiedum adiuum, & organum, & medium, qnx
funt palfiua, vt patet i.de Anime, ttxt 1 1 8. igitur
ficut fpecieseft vifio quando e ft in organo, ita
quando eft in medio ; quia eidem causa manen-
te , manet idem effedus : hoc aurem eft manife-
ftc falfum ; quia medium pollet dici videns ficuc
vifio ; ergo, 8cc.

Prxterea, in organo cxci.vcl vigilantis ad ali-
otuli hperit, qua intense diftradi, vel dormientis oculis aper-
epertidum tis ficut leporis , imprimitur vifibilis fpecies, ta-
dtmu^uMTt nouljm jftorum vj det ; ergo, &c. Irem, dor-

men Vident f b. . r

Dumum nn m|cns non audit , tamen excitatur ad Ionum;
sudi t dum quod non fieret , nifi in cius organo imprimerc-
excitsiur t tur fpecies foni : igitur aliud eft receptio fpedei,
& auditio. Item , illi contradicunt fibi , vt vide-
tur ; dicunt enim quid in patria Deus videbitur
ab intelledu caulato, non tamen per fpccicm;
igitur aliud eft fpecies i vifione. Irem , Deus
poteft adum imaginandi , & intelltgendi fine
ipcciebus obie&orum caufatis ab obieris in po-
tentiis caufare, vt patet in vifionibus Propheta-
rum ; ergo, &c.

S C H O L I V M.

Potenti.tt Anima ejfe vere acliuas , & non
tantum pafituas. Fide Dodor «. d.
quarft. 7. num. to. & an-
norationcro 5.

7* c "I"\ Icendum ergo, quod porentix anima: re-
JLyfpcdlu fnarum operationum funt adi-
ux; aliter nimis vilefccrcnt , vepatebir. Probo
autem primi, authoritate Philofophi j. de Ani-
me, cep.p.text, 1 9. probantis quid anima eft prin-
cipium cffcdiuum, non folii m vegetandi , fcd
etiam fcnrtendi ;& idem eft de adu imdligendi,
licet ibi non exprimatur: 8c exprefsc dicitur 9.
Mttaph. quod fenrire,& intclligcre funi adus
manentes in agente; certum eft autem quod ma-
nent in fcnticnre, & intclligcnte , non autem in
obiedo cxtrinfeco : ergo obiedum non eft caufa
adiua faltem toralis talium , fcd potius homo
fentiens, vel intelligens mediantibus fuis poren-
tiis.Itcm.dicit Commentator fuper 1 .de Anime,
quod didx potentix funt patientes in quantum
impreffionem fpeclei recipiunt ; & agentes in-
quantum de obieris i ud icant. Secundi, hoc pa-
tet rationibus fic :

Agens in quantum huiufmodi,eft nobilius pa-
tiente, in quantum huiufmodi j. de Anime, Cei fi
obiedum fenfibile ratione formx accidentalis
eft agens , & potentia animx , vel anima patiens
cognitionem per eos : igitur etiam forma acci-
dentalis quxeumque feufibilis eft nobilior ani-
ma , quod eft falfum. Prxterea , operationes vi-
tales funt adiux a principio vitali intrinfeco;
fcd omnes adus fentieudi, & intelligendi funt
Steti eptr. Tem. / /.

operationes vitales ; ergo a principio intrinfeco

cfre&ut.

Prxterea , fi fentirc eft pati , fentiri eft agere, 8.

& intclligi ; fcd agere eft nobilius, quam pati fi-
bi oppofitum: ergo intclligi eft nobilius .qu^rn
intclligere; & per confequeus inanimata ,qux
non intelligunr, fcd imclligonrur.fum nobilio-
ra homine , qui intclliglr. Prxterea , nobilior
differentia generis conftitult fpeciem nobilto- »
rem ficut rationale hominem , irrationale bru-
tum ; fcd potentia adiua eft nobilior differentia
potentix, quam palliua, vt patet j. & $.Metepb.
fed vegetat iua eft potentia adiua : fi igitur fenfi-
tiua.&r imellcdiuafunt tantum pafliux, vegeta-
tiua erit nobilior cis ; quod falfum eft ; ergo,&c.

Sed quomodo poliunt clTc adiux cum hoc, fefitetU
quid funt paffiux fecundum Philofophum f Di-
cendum , quid eft vna paflio rcalis , qux eft ob- ,M ***'
icdio formx a contrario ; 8c paffionc tali non
patiuntur huiufmodi porentix, vt patet 1 .de Ani -
me. Eft alio pallio , qux eft perfe^io patientis,
vr pater ibidcm:fcd ifta fubdiuiditur: quia qux-
dam eft perfodio prima , ficuc a dius primus ha-
bilitans , & inclinans potentiam ad a&um fe-
cundum. Alia eft perfodio fecunda, qux eft
operatio; & fecundum hoc eft duplex modus po-
nendi potetias didas clTc pafiiuas.Vnus eft, quod
potentia recipit immediate adutn fecundum
cuocata , 8c determinata a fpecie obicdi fibi
prxfrntata in organo potentix fcnfitiux ad fen-
tiendutn, vel in phantafinate ad intelligcndum
talia , cum fpccie in potentia nullatenus exiften-
te ; iftura autem adutn fecundum elicit ipfa po-
tentia , ex virtute fua, adiui fpccie prxfcntatd
euocantc ipfam potentiam , & determinante ad
cognofccndum illud obicdum, cuius eft fpecies,
non tamen aliqualiter ipfam potentiam infor-
mante.

Sed videtur dubium , quare Philofophus vo- 9.
car didos adus magis peti , quam agere. Diccn- jtOm tenu-
ium , quod hoc ideo eft, quia denominant for- nurum <ju»-
malitcr fuas potentias, quas informant, in quan- ^
tum in eis recipiuntur , non autem, vt ab cis cli- ****’
ciuntur ; non enim aliquid dicitur formaliter
tale , quia illud efficiat ; ficut Sol non dicitur
calidus , licet calorem efficiat : fcd quia talem
formam rccipir,ab illa forma denominarur;quia
igitur potentia fenfitiua , vel incellcdiua dici-
tur formaliter fentiens, vel intelligens, vel ho-
mo per eas, vt (ic denominantur, de eis loqui-
tur Philofophus ; idcA Philofophus magis attri-
buit pati, vel recipere talibus potentiis , quim
agere. Irem, quia magis notum eft tales adus
elle in potentiis fubiediuc , quam in potentiis
cffediuc , ficut de ntorugrauis, qui magis pe-
tit cire , inqtiantum eft in graui fubiediuc,
quam inquam ihn ab iprocau(atuscftcdiuc;fic
enim res nominamus , ficut cognofcimus;
ide&,&c.

Dicunt aliqui , quid licet ifta lignificcntur
per modum agendi , tamen res fignificataeft ve-
ra paflio , ficut e conucrfo ; honorari ,& amati
fignificantur per modum patiendi ; tamen hono-
rarus, vel amatus nihil patitur ab amante, vel
honorante ; quia honor non eft in honorato im-
preffiis , immo eft in honorante, fecundum Phi-
lofophum.

Sed coftrra , prudentia eft habitus dirediuus *0,
in agibilibus diredionem rationis eliciens ;
fi autem ifta intcllcdio caufarur immediate
Y y 1 ab

514

De Anima

ab obie&o fic, requirerentur habitus prudcntix,
quod falfum cft. Nec valet fi dicas , quod habi-
tus requiritur tantum , vt difponat potentiam
ad recipiendum adum ptudcnuz ,quia habitus
eft i quo quis vtitur , cum voluerit , vti cft agere;
perficit etiam agentem, & opus cius bonum red-
dit ; non autem paflionem tantum. Item , inrel-
le&us ell fumme difpofitus ad recipiendum in-
tclle&ionem •, quia non habet contrarium, hem,
aftus intellectus przccdentes habitum pruden-
lix.vcl alium, fune eiufdem rationis cum fequen-
tibus ; tamen przccdentes non przfnpponunr
iftam difpofitionem habitus in intcllc&uiigitur,
nccfcquentes.

O Uethiem- Contra conclufionem in fe poteft fic argui:

um artiuua- omne motiuum ncceflarium alicuius paffiui. cft
tmftuntu. moijuun, omnium pafliuorum eiufdem ratio-
nis i quia omnis potentia habens aliquid com-
mune proobic&o primo • & adxquato , habet
omnia inferiora pro per fe obie&o ; potentia
nioriua habec pro obtego primo adxquato po-
tentiam pafliuam : igitur haber pro obie&o per
fc quamlibet potentiam pafliuam eiuidem ratio-
nis :fi igitur per fcporcntia fenfitiua, vel intel-
leltiua cft motiua fuiipfius ad adtum,cumfir
eiufdem rationis cum potentia fenfitiua, vel in-
telle&iua alterius hominis, fcquitur quod eadem
ratione poterit roouerc fenfltiuatn per intellc&i-
uam aberius.

*jt At contra modum rarionis fic : voluntas in
quantum volens ,cft libera ; fed dicitur forroa-
litcr volens per fe inquantum pafliua , vel rece-
ptiuafuz volitionis : igitur inquantum pafliua
cft libera ; quod cft inconucnicns ; quia liberum
inquantum huiufmodi , habet dominium fui
aftus, Sc non cft fubditum.

An mulle- Ad priinui»,diccndum,qu&d maior cft cantum

frtiuctu
artum in

!'P*ntm

recipiunt, vel fecundum alios, propter hoc quid
in potentiis funt dux paflioucs •, vna refpcdu ob-
ictfti, a quo recipiant (pccicm.fichxc eft prima A ___
fecunda tefpe&u fuiiplius.vt elicientis adtumco- ihf[^ ^
gnofeendi i & hzc cft receptio cognitionis. fi*.

Ad aliud , dicendum , qu6d untum concludit Ai["U*m
contra Empedoclem , ponentem fcnfutn realitet
cflie compofituni ex fenfibilihus; Se pet ctmfc-
quens (equitur, qudd pollet lcntire, cum habeat
fenfibile icalitcr przfcns. Nos aurem ponimus
fenfum recipientem fenfationem efle aliud a fen-
fibili.

Ad tertium , dicendum quid confcquentia **
non renet , nifl de operationtbus tranfeuntibus
cxtri,vc patet per Philofophum ibidem de arti-
fice excmplificando, Sc de ligno Sc arcas lcd
operationes intri manentes poliunt diuerfifica-
ri ab obieris potentia pafliua manente eadem;
vt patet de vifionc albi , Sc nigri , que diucrf*
dicuntur fpecies , quia caulamui a diuerfis
fpccie.

Ad vhimum, dicendum, quod affimilaiiobe- Ai
nc requiritur ad cognitionem, fed non fufficir ad
cognitionem, nifi aci (it iudicium de obiedto, cu-
ius habetur fimiluudo impreffa , vel expicfla;
iflud perficit aflimilationcm, & confor mirat ero,
quz conftiruit cognitionem. Coiifiimatur con-
clufio principalis per Philofophum x.de Animi,
text. i » j .<£ /fyquod odorare non cft pati ab odo-
rabili, quia tunc aer puller odorate; led odorare
cft feni ire: ergo fentire non cft pati ab obir&o.

Item, $ . tiufdnn dicitur, qu6d fentire non cft mo-
rus, quia eft aflus pcrfc&i, perfedtam autem per
fe non cft recipiens, fed potius agens : igitur
magis eft a&io.

rtui fsufi vera de motiuo, cuius motio tranfit in paflum

pnimetre ... .J /- _ • -n . ■

extrinfecum , non autem de illo , cuius operatio
cft manens intra ; non enim oportet, qui>d fi mo-
uet fe , quod poflit moucrc aliud. Vel poteft di-
ci , quod licet potentia motiua in communi ha-
beat pro primo obic&o potentiam pafliuam in
communi , non tamen fcquitur , quod potentia
motiua ,qo* eft huius fenfitiua habeat proob*
iedto nifi fcipfam.

Ad aliud «dicendum. quid volitio qui dicitur
▼olens.eft quxdam qualitas fpititualis.libcra ta-
men per participatiuncm , vel quia in fubie&o
libero cflentialitcr , quod cft voluntas ; vel qui*
a principio elicitiuo libere , fcilicet voluntate;
ficut ali) aAus imperati a voluntate dicuntur li-
beti participatione. Dicendum igitur, qu6d fi ly
inquantum teneatur reduplicatiuc , ita quod dicar
illud cui additur , efle caufam inhzremiz prz-
dicatiad fubic&uin ,falfa cft maior ; quia voli-
tio, vt dilhim eft, non eft caufa , qui voluntas fit
Voluntas »fi l,f,cra , fed c conuerfo. Si autem teneatur fpeci-
ficaciue: hoc cft dupliciter; aut enim fpecificac
voluntatem ad hoc quod fit eliciens volitionem,
Sc runc maior cft vera ; quia volunta s fub ifta ra-
tione dcterminata,qua eliciens volitionem cft li-
bera; fi autem vt recipiens formalirer volitio-
nem , vt accipitur in minori , fic maior eft falfa;
quia neceffarii , non libere recipit volitionem
ciicitiuam libere i fc produ&am.

Ad primum principale .dicendum quod pro
"*• tanto dicuntur pati , quia hmufmodi potemix
Ai primum. non (|)cun,ur formalirer fentire , vel inrelJigere
inquantum efficiunt , fed inquantum illos a&us

ANNOTATIONE

in quxftioncm duodecimam.

CONCLVSIO I.

Sententia tribuens totam affinitatem quoad
alium intelligendt /pectet, refutatur.

* A D , Scc. Prima fenren-

f~\ tia tribuit toum a&iuitaicm fpcciei,

ponicquc intellcdum

mateiiaic tan-

tum, ncut

aqua

rdlumprincipium materia!
eft relpc&u calefactionis.

/*W*r3*«

tfimri

necatoris ipli inhxrentis. Ita videtur tenere D.
Thom. i .f.ir aiurt.i6.art.i. & quaR.jj. art. j. *d
i. & Sf. artit, i. ad $. Thiencn. a. de an.
text. 7i.laucll. quali. ii. fed tantum loquiiurdr
f*nfu. in eandem incidit Caiet. i. par. quali. 14.
art.yquaR.-jy.art.i.dr tjH*fi.$7.art.i.\b\ ait, quod
tora fario agendi cft ^ fpccie.

Hanc refutat Scotiis dvcquatuor rationibus ^
fatis claris ,-quas etiam haber 1. diR. ; . qmfl.j.
num. 16. Adde ex ipfo ilii, quod efferus zqoi-
uoctis , cuiufmodi cft intcllc&io comparata ad
fpcciem , eflet perfeftior fua caufa. Secundi
habitus non ponitur ad recipiendum , Sc maxi- ^
me in fubie&o fatis difpofito , quale cft intel-
IcdVus ad fuam intellectionem , fed habitu vti-
murcum volumus. Terti'6, non fieret difeur-
fus , neque reflexio intcllc&us fu per fuos a&us,
neque fierent intentiones Logicx , quia intcl-
ledus non pofler conferre vnum fubiedtutn ad
aliud ; ex qua collatione tales intentiones fiunt,
vide Scorum loc» a/.vbi rationes illius fententix
Coluit num. ij. & 57.

»• A'k

TI??? 9 «2-

Qusftio XIII.

14-

*> AU) ponunt quoi funt ficut , fcc. Adum incd-
ligendi,& fcmiendi non diftingui} fpecic te-
nent yf.gid. quodl.}. quaft. 11. & 13. Venetus t.
de udnima , ttxtAo. Nyphus lib. dtftnfu contra Ion-
durium. Caietan. i .de Anima, cap. j Gjbi.$ d. 14.
quaft. 1 . loan. de Ripa apud Capreolum ibi ; qui-
dam tamen horum de fcnfu loquuntur, fcd ea-
dem cft de intclledu ratio.

Hanc refutat Dodor quinque rationibus da-
ris,& rflicacibus;& idem prxftat 1. d.yq. 7. num.
\6.& 1 8.Quibus adde, quod cx Phil0C1.de Ani-
ma,text. 1 li.fentiretft quoddam pati,\ bi Sc text. 1 3 8.
139. haber exprefsc , qu6d fpccies caufatur 2 fen-
fibilij ergo non eft adus i quia refpedu adus,
potentia cft adiua, refpedu Ipcciei non.
c Dicendum ergo , quid potentia , Scc. Hxc eft

fcnrenria communis ,Sc vera , potentias animz
ciTe adiua* refpedu fuarum operationum, quam
hreutia, tfft conclufionem probat Dodor 1 .d.yquaft. 7.11.10.
Auut. & ex impugnatione duarum fententiarum prz-
cedentium , efficaciter probatur ; Sc hic adducit
optimas rationes pro ca , Sc cft exprefsc Arifto-
telis 1 . de sinirna, cap. 1. vbi ait , animam efle prin-
cipium inttUigendi, & patiendi , ficut Sc vegetandi,
non immediate, fcd per potentias fuas.

Sed contra , ex eodem Ariftotelefifr.j. text. j.
vbi ait intellectum efic puram potentiam,& non
cfte aliam eius naturam , quam qudd poflibilis
fit. Rcfpondetur , etfi verfio Argyropili fic ha-
beat , Philoponum , Themiftium , Sc Pcrionium
aliter vertere. Verum, fuftinendo illam verfio-
lnttlUciuf nem, tantum vult intcllcdum fine fpeciebus efic
eft fur a ft- puram potentiam, non fimpliciter ; fcd in gene-
tmti*: txpt- fciujcJligibilium ; vnde fubdit , nihil eft ad ute-
rum, qua inttlligit, fcilicet donec informetur fpc-
cicbus. vide Scotum 1 .d.^.quaft^.n.qS.

, - Obiicies fecundi cx eodem Ariftotele , quia

ffrttfrj rjf a- 2- Anima , cap. 1 . abfolure vocat fenfum paffi-
Biuus 4 Hui, uum. Rcfpondetur , comparare eum ad obie-
ftd pjjfium dum, non ad operationem. Secundi , ram fen-
mwAw ai fus > quam intcllcdus dicitur paffiuus j quia pa-
a*rum- tiuntur rantim in receptione lpecicrum,& qua-
tenus operationes eliciunt, non carenus operan-
tur ; fcd quatenus recipiunt cas,vt habet Dodor
Jnttlligtmft 4-d. i i.quaft. 3 .ad f . & , .d.]. quaft. 7. num. 3 7. quo
%u*ddd fati, fcnfu dixit Philofophus inttUigtreefft quoddam pa-
txfeaitur. ^ vide Dodorcm 1 .d. 3 quaft. 6. ad 4. & quaft. 7.
num.qj.

*g»tur iuxta Scotum , tenendum eft princi-
pi*»/ ip*- pium integrum produdiuum operationum , efic
ratituu. potentiam ,& fpccicm fimul. Ita habet 1 .d.\.q.

7. num. 10 .Sc cft Ariftotelis loeu citatu, Sc Auguft.
ibi ab ipfo citati q.Trinit.cap.vlt. ibi : Liquido te-
nendum rem , quam cognof cimus generare in nebis no-
titiam fui, quod ab vtroque (obicdo fciliccr, Sc po-
tentia ) notitia pariatur. Sc 1 i.Trinit. cap. z.l:xr*
viftbiltftt vi fio , non tamen ex fila. Idem habet D.
Thom.i.par.quaft.i^.art.i.&quaf.f^. art i. Iic£t
locis antea citaris, totam adiuitarcm tribuar, vt
videtur folifpeciei.

1 Ad primum i florum dicendum, Scc. Contrarium

*** ^uid* 'i^ciur tabere Dodor 1. d.9. quaft. 1. num.
idtiZl*?"’1 1 i ■ »bi cx hac propofitioncj Qjiod eft molinum re-
f*t,ft emat fitllu alicui tu pajfi , tale eft rejpeltu omnis pajji tiuf-
faftam tiufie ftern rbtionts , infert Angelum ficut poteft in fe
ratituu. producere intelledioncm. ita & in alio Angelo-,
hic autem videtur oppofitum habere j led non
haber, quia in fec inda folutione, dicit id falle-
re in potentia feutiriua ; & hoc.vr puto, quia
non cft applicata nili fibi. Si dicas ; ergo intcllc-
Scoti oper. Tom. J /.

5^5

dus humanus poterit inrelledionem in alio ho-
mine producere. Rcfpondetur , pro hoc ftaru
dependet a fuis pluniafmatibus ,qux nonmo-
uent nifi ad operationes in eodem luppofito,& i
multis adionibus impeditur , qux ci conucni-
rene fecundum fe , non miniisquam Angelo •, vt
motus non organicus ,qucm fecundum Ic exer-
cere poteft anima, vt habet Dodor 4 .d. 1 o.qrj. &
fufiiis d.49. quaft. 14. & alia huiufmodi.

Q_v £ s t 1 o XIII.

Vtrum de intentione Pbilofiphi fuerit po-
nere intcUcClum agentem aliquid
anima naftra, 'zrel potius fub-
fiantiam feparatam?

Ariftot. j. i» Auimu.cup f./#*Mt.Auerr. UbtUt dt beati J.
animt.caf Auiccn. y, Atrt Mph.caf.+.Schb natur.far.q,

Alcr. lib.t,Je Anima, eaf.x o. Pliilop. 3. de Anima, taf,

^.Simplic i dt Anima, taf i.faaft. 7, are ».D. Thom.i.
far. quaft 19. ari. j. Alendi x.f.juaft ^y.m/m^.i.Gandau.
fuedt.i.^uafl 1 1. Hcruz.m t.difl. 17.9.1. Caprcol. in 4.
dift a9-qu*ft-4 Fcrrat.t .eent.Gtnt.eaf. 7 S. Conimb.3.
dt Anma,taf.^.qutft.t.art.l. 6t 1. Aucifa ttm. x. Fhit.

%aa.ft.qXf, B. 6.

Idetvr aliquibus fecundum Philo- j _
fophain cfie aliquid animx noftrx , vt
patet per rationes Thomx in fecundo
contra Gentiles, cap. 77. (j- 78. fcd contra-
rium videtur aliis efic de intentione Philofophi.

Quod probant fic: Adiuum, 3c paflioum qux
non funt vniuoca, non funr eiufdetn narurx; fcd
inrelledus adiuus, &: poflibilis non funt vniuo-
ca fecundum Philolophum j quia agens cft in- j de Anima
corruptibilis , paffiuus intcllcdus , cft corrupti- c‘*' cclt
bilis } crgo.&c.

Prxtcrca, nunquam ars, & materia, vel lumen
& color , fune ciufdcm naturx ; fcd inrelledus
agens comparatur ad intelledum poffibilcm
animx noftrx , ficut ars ad materiam, & ficut lu-
men ad colores , fecundum Philofophum 3. de
Anima, text.17. ergo ,ScC.

Prxtcrca, fubftantia nobilior habet nobiliorem
operationem:intelledus agens eft nobilior poffi-
bili , fecundiim Philofophum in 3. igitur habet
nobiliorem operat ionero;fcdabftrahcre quod at-
tribuitur agenti , non eft ita nobilis operatio,
ficut inrelligere, quod attribuitur pudibili : igi-
tur habet operationem nobiliorem quam abftra-
here , fcilicet intclligerc ; & per confcquens cft
quxdam fubftantia intellediua feparata ab intcl-
lcdu poffibili.

Prxtcrca, Philofophus in 3. text. t8. & 19. ^

dicit quod cft femper in adu feparatus, Sc im-
mixtus , &c. certum eft autem , qu5d anima no-
ftranon cft femper in adu intclligcndi; igitur
non cft aliquid animx noftrx fecundum Philo-
fophum.

Dicunt ergo illi, quod Philofophus per ratio-
nem pofitam in 3. de sini ma non intendit pro-
bare, quod in anima noftra fit aliquis inrelledus
agens ranquam pars cius ; fcd quNd cft in ca,
ficut moucns in moto , non per elfcmiam • fcd
per influentiam, vel quantum ad cius operatio-
nem , ad quam concurrit intcllcdus agens i Sc
hoc tali ratione : Quando poi entia reducitur ad
adum , ad iftum actum concurrit Sc agem,

Yy i Sc

516

De Anima

*.r\vyfic

uit.70.

?•

. tihic.

& patiens ; fed anima de potentia inteUigentc
fit a\ i quando a&u intclligcns : igitut ad adum
inteUigendi non tantum lufhcit mtellcdus pof-
fibilis , fcd requiritur intcUedus agens.

tyxtctea , agens , 8t matetia nunquam coin-
cidunt ; intcUedus agens > 8c paflfibilis funt ficut
agens, 8c matetia fecundum Vhilofophuin : igi-
tut non funt eiufdem naturx partes fecundum
eflcntiam.fed tantum, vt di&utu eft, per influen-
tiam •, ficut mouens eft in moto,fic inteUcdus
agens eft in anima.

Ali) dicunt quod eft habitus principiorum:
quod fic poteft inteliigi •, quia ficut habitus eft
quo quis vtitut , cum voiuetit ; ita inteUcdus
agens efi , quo homo vtitut tefpedu poflibilis,
cum voiuetit fe ad inteiledum poflibdera con-
uettete.Vcl fic poteft inteliigi i quod ficut vnum
contrarium, fcilicet perfettius, dicitur te-

fpedu impctfediotis , qux dicitur ipriiMtt* , fic
inteUcdus agens, qui e(lpctfcdiot,dicitut ados
tefpedu poflibilis.

Item , dicit quod lumen facit potentii colo-
tes, adu colores ; cuius contratium videtur Phi-
lofophus innuere l.d* Anima, text. 71.71,
Dicendum , quid ficut appropinquans agens
ad patiens dicitur agere , vel difponcns mate-
riam vltimate dicitur informate -, quia flatim fe-
Lamtnfmtii quitutadio, vel informatio ; fic lumen dicitur
flrrn facete colores adu, id eft*, adu vifibiles tnquan-
tuin difponit medium ; quo fado color flatim
poteft mouctc vifura,& color fic mouens vifum,
efl adu color , non quidem adu primo tamdm,
fed etiam adu fecundo. Item , ex liteta Philofo-
phi in illa parte, quoniam in omni mouente, &cc.\o-
lunr aliqui, quod non mouet feipfum ; quod per
rationem Philofophi patet.

adum inteUigendi dicitur agens ; vt recipiens
autem , dicitur poflibilis. Dicuntut autem dux
potentix a Philofopho, ficut fcicntihcum*8c ta-
tiocinatiuum , dicuntut dux potentix diuctfx
genete , qux tamen funi idem tc , vt dicunt , fed
differunt talione, fecundum quod eadem poten-
tia confidet at neccff»ria,8c contingentia-, Sc iftx
ratio fupetiot , 8c inferior fecundum Augufti-
num.

A.NN OTATIONES
in quaedionem dccimaratcttiam.

* igitur, quod mouens , &C. Clare

xj co

RESOLVTIO.

JntelleCium agere in feipfum de quo 1. d. 3 .
q7.num s.8d 17 Item , agentem , (jr
pof tbilem realiter minime dijlingui. 1. d.

3 . quxft 1 o. Sed melius i.d. 1 6. (jr quod -
lib. 1 y art.i.

. a T^lccndum igitur, quod mouens ad adum

f* me- 1^ primum, quod efl generans, realiter dif-
uti artum fert a moto , quia nihil generat feipfum ; fed ad
primum . hd adum fecundum potefl aliquid mouere feipfum,
i a ^,CUt Brauc fcipfum mouet ad vbi , licet non ad
tH ’ formam fubflantialem grauis; fic etiam inrcllc-

dus , & voluntas mouent fc ad adus fuos; modo
ita eft fecundum Philofophum, qudd intelledus
agens mouet inteiledum poflibilcm ad adum
primum , non tamen ad adum fecundum ; ided
realiter differunt fcipfis, 8c ided fi inteUcdus
poflibilis efl aliquid animx noftrx ,opoitct po-
nere inteiledum agentem fubftantiam fepara-
tam , fecundum ipfum ; 8c huic concordat facra
Scriptura, qux ponit Deum ipfutn , efTe illud lu-
men quod ponit Ariflotclcs inteiledum agen-
tem , vnde Ioannis primo ,/pfi eft qui iUuminot
0 mnrrn hominem venientem in hunc mundum , & in
Pfiilmo 4. Multi diainr , quis oftendit nobis bona . 6c
refpondct, Signstum eft fupernos lumen vultus tui
Domine , &c.

Ati| dicunt tamen, & probabiliter, quod intcl-
ledus agens , A poflibilis non differunt re , fed
ratione, vel officiis : quia intelledus , vt eliciens

J.q.7.n.l?.

S .de An.cj.

onftat prima pats refolurionis , nempe
aliquid agere in feipfum , ficut , cum aqua redu-
cit fc ad ftigidiutctn , cum Angelus fc mo-
uet : verum eft nihil agit in fe adione vniuoci,
id efl, inducendo in fe formam eiufdem talionis,
cum illa pet quam agit » fcd beni adione xqui-
uoca, id cfl,quando non agitur pet fotmam ciuf-
dem rationis , cum illa , ad quam agitur ; vt in
exemplo. Neque fcquitur hinc .aliquid ctfc timui
in potentia , & in adu tefpedu eiufdem ; fcd
agens eft virtualiter tale in adu, quale efl pa-
tiens forroaliter in potentia, vt in exemplo. Vide
de hoc Scotum i.d.j qusft.7.ad i. pro i.opin.& i.
d.i.queft.S.ad d.l.qutft.io.ad !.<$■ d.iyqusfl.
l .ad 1.

Obiicies duo loca Ariftotclis ex 8. Pbyftc. ttxt.

)o.&7 .text. i. x. quorum primo dicitur , quod
mouens fc, habet duo : alterum mouens, altcium
motum. Secundo dicitur quod nihil mouet (c
primo. Recondetur, cum Scoto citato, ly prini
dupliciter fumi: piimo.vt idem fit quod per fe
totum, id eft, non fecundum partem , 8c fic acci-
pitur yPh)ficjext.i.& (s.Phjfie. text. 44. vbi dici-
tur,quod monetur in aliquo tempore primb,mo-
ucri in quolibet illius temporis. Secundo , acci-
pitur primo , vt dicir cauialitatcm prxeipuara,
fic primo Pofter. in diffinitione Vniucrfalis.

Quando ergo dicit Ariflotclcs , quod nihil g,
mouet fc primd , loquitur dc hac duplici primi- u«m f»
tatetotalitatis, 8c caufalitatis , flcrcfpeducor-
poris-.natn fi mouciurprimitatc totalitatis.cim
motio fit homogenea , non conucnit toti.nifi
fingulis partibus conueniat , ac per conlcquens,
f» pars quiefeit , totum quiefeit : at fccundiira
primitatem caufalitatisptxcifx, fi corpus fc mo-
uet,non ccffabit motus , quicfccntc parte , alio-
quin caufalitas prxeifa non conucniret toti.

Verum ergo eft, quod nihil fe mouet primi
vttaque primirnte , motione corporea ; bene ta-
men alteri primirate , quomodo grauc mouet fe
primd ; quia quxlibct cius pars mouet , & mo-
uctur :qudd fuse ptofcquirur Scotus fupra; fed
in motione fpiritoali.dc qua agitur, non curtir
argumentum.

At dices fenfarionem efTe motionem corpo-
ream. Rcfpondctut fenfum mouere fc primo,
ficut grauc priraitate toralitatis ; quia quxlibct
pars eius mouet & monetur: at non mouet fe
primo primitate caufaliraris , ficut nec graoe;
quia non conucnit illa motio fenfui» vt diftin-
guirur i fuis partibus. •

Ad aliud , quod alterum efl mouens , alterum
niotum. Refpondctur id contingere tantum
in motione locali, vel vbi partes funt hetero-
genex, vel motio organica. Ita Scotus x./ 1.
qtuft. 10.

Circi

Quasftio XIII.

5*7

Qui putent
mtetUUum
lentem effe

futute mf

Duruud. 0*
Alter tm w-
/Ml i nulle-
S»m egenti.

8.

luteSrffui eft
lumini im-

tnnfictu.

Anime eft
ftrm «

Animem effit
ftemamht-
mnii tfl de
fdt.

9-

Circa fecundam partem , Grxci quidam pu-
tant intelledum agentem & poflibilem clfe (ub-
ftatias feparatas.Ira Theophraftus.fleThemiftius
Anime. Arabes quidam putant intelledum
agentem cifc aliquam fubftantiarum feparara-
tum/vt Auempaces & alij,quos refert Albcrt.j^r
Animejr.tfl.1. cep.+. Aucrrccs } Je Anime text.f.
io.it. Auicenna $. Met. 1*0.4. vult vltimam In-
telligentum.qux prxfidet fphxrx adiuorum, fle
pafliuorum cfle agentem , qux gubernat animas
nodras, 6. Natur. par.^. cep.f. ait eam influere
fpecies in animas. Faoer Ariftotelcs 3. de Anima,
text. 1 tf.cr 10. vbi ait intelledum acentem paffio-
nc vacare, & feparabilem,ciim fitfuoftantia adus.
Alex. z.i ie Anima, text. 10.11. idem iudicat fecun-
dum mentem Ariftotelis.

Plotinus (vt referunt Conimbr.). de Anima, c.
f.quafl.i.) renet agentem , fle poflibilem clfe duas
fubftantias.flc illam femper intclligcre , hanc ali-
quando ociari. Alij omnino negant dari intclle-
dum agentem, ita Dutadus fle alij, quo-

rum meminit Albert.oi fumma die homine fi.de irt-
ttOefht Agente.

Dicendum eft prim6, contra Philofophos il-
los , intelledum clfe inttinfecum homini. Ita D.
Thom.i part^uafl.7^. Scot.4 .d. 4;. quaft. 1.
num.n. vbi rciicit rationes D-Thom. Probatur
ratione Scotiihomo formalitcr intelligit vniuer-
fale.flc entia rationis, fle experitur fe refledere fu-
per fuos adus;fed hxc conucnirc nequeunt cog-
nitioni fcnfitiux ; ergo habet cognitionem fpiri-
tualem : ergo anima eft eius forma, alioquin non
eiret capax illius intellcdionis; vltcrius.crgo in*
tclledus eft illi inttinfccus, alioquin adus non
clfet vitalis. Secundo , illud eft forma hominis
quo conflituitur in fpecie. Tertib,li tantum afli-
flerct vt motor, corpus non edet viuum. Quarti
Ariftotelcs i .de Anima,cap. i.dcmonfltat animam
efle adum corporis ; quia ipsa viuimus « moue-
mur.Se intelligimus. Idem habet 1 1. Afet.c*p$.
vbi air caufam formalem aliquando manere line
fuo crfedujvt in anima rarionali,fle i. de Anima,
cap. 1 . ait omnem animam efle formam ; fiuc hoc
ratione dcmonflrctur, flue non ; fcilicet animam
efle formam hominis : (altem id de flde eft , quia
definitur inVicncn.Cocil.C/em.vn.f .Ferri yde/iim.
Trinit.& in Lateran./^8./*d» Leone X.& ente e in
Latera n.fnt Innoc.I t L fle habetur cep. Firmi ter, de
fnm.Tr in.

Quod fi dicas , illa nihil probare de inrelledu
agemc : verum cft non cfle definitum , talem dari,
neque fpccies ab aliquo intrinfeco principio fle-
ri ; certum tamen eft intellcdum agentem elTe
potentiam animx ,&c habetur ex Ariltorele 3. de
Anima, cep. f. Cuius ratio eft» quia cum anima ab
intrinfeco fu intelledualis , debet habere ab in-
trinfeco ncceflarium ad incelligendura , nempe
fpecies, 8c confequenter principium earum, quam
rationem profequitur D.Thom. i.p«rr. quefl. 7^.
etrtic. 4,Scor.iaf.| .quefl. 6 .num. ta.&i.d.}. quefl. 1 1 .
Secund6.fi fpecies fierem ab aliqua Intclligcntia,
non egeret phanrafmate.Tcrti6,ad fpecies fenfi-
bilcs non ponitur aliquod exrrinfecum ptinci-
piunqergo.flcc.

Ad locum Ariftotelis in.oppofirum, varix
funt expolitiones, ficut fle varix tranflationes.
D.Thom. fle alij exponunt fnbSlentie a lm,\d eft,
fecundum cflentUm , agens eft adus , fcu poten-
tia adiua ; fle eatenus dicitur paflionc vacare,
quia non concurrit ad incelligcndum vt reci-

piens , fed vt agens ; fcd verius eft ex hoc textu
agentem non condiftingui contra poflibilem, fcd
contra potentias fcnfitiuas, vt ibi exponunt Co-
nimbriccfcs; quia vrerque inrelledus feparabilis
eft, fle immixtus, fcilicet corporeis organis fle
paflione vacat corruptiuL Vnde quando text.
>7.10. ait fiparatm vero , id filum e fl immerteleptr-
pe tuumque , flec. inteDelbu vero pejfutm extingui-
tur. In prima parte per fiparetwn , vtrumque
intelledum comprehendit , fle per intclle-
dum pafEuum , qui corrumpitur , phantafiam
intelligit, qux intclledus dicitur; quia intclle-
dui miniftrat,fle rationem participat, \ qua fle
dirigitur ex 1 .Etbic.cap.vlt. &1.6. cap. 7. fle fic ex-
ponit tpfc D. Thom. hunc locum , fle conuenic
Scotus 4J.4 f.quafl.i. ad {.Falluntur ergo autho-
res pcnultimx fcntentix^fTcrcntcs Philofophum
pofuilfc , quod intelledus agens mouct pudibi-
lem ad adum primum , neque id ex eo probant
illo rexru. quoniam in omni mouente , vt explicui
num. 1 .& 1. Ad locum Ioan. ibi citatum , illumi-
nae Deus omnem hominem , naturaliter dando
intelledum , fle fupcrnaturalitcr dando princi-
pia huius ordinis aliqno modo proxime , vel re-
mote in fe , vel in aliis ; de quo non eft huius loci
agere. Per idem ad illud ex Pfalmo 4. intelledus
eft lumen quo Deum naturaliter cognofcimus.

Dicendum fecundo , falfam ede fententiam
Plotini, quia prxter materiam, fle formam, ponit
duas fubftantiasin homine, quod merum eft fig-
mcnrum.Secund6,ali* fubftantix neceflaridfunc
formx informantes, vel naturx complerx;flr neu-
trum poteft dici. Tertio, chimxra eft , fle contra
experientiam , non cellare ab adu intelledum
agentem.

Dicendum rerti6 , contra Durandum , dari in-
rclleduin agentem, ita Ariftoteles citatus , cuius
ratio id probat.flc fequitur Schola Theologorum
fle Philofophorum. D.Thom. 1 poTtqua[l.7*).art.f.
4. Alcn.i pdrr.queJl.Cy.rmm.i. Scotus locis iamci-
tatis:an autem diftinguatura po(fibili,(quod for-
te tantum nrgauit Durandus) poftea dicam.

Dicendum quart6 , pro fecunda parte conclu-
fionis huius quxftionis , agentem fle poflibilem
non diftinguirealiter.Ita Scotus i.d.i6.\bi negat
potentias animx inter fe , vel ab anima diftingui
t alitet ,dr quodl.tf.artic.i. vbi in particulari , vc
probabilius tenet , vtrumque intelledum cflo
idem realiter.Scquuntur Maior i.dijl. 1 0.queft.vn.
Abul.faW.13. q 70. Nyph./i^ i.de inteBtilutr.^.
cap. xi .ToI .traQ. 3 .de Anima, quefl. xo.Conimbr. 3 .
de Anima,cap.f. quefl. t. vrramque partem proba-
bilem putant. Rncio huius eft, quia pluralitas eft
fugienda, nec fine neccflirace vrgenti , admit-
tenda, t.Pty/icjext.f o.&). Phy fic. text. 3. de
Anima,text.6o. Hic autem omnia quxatrribuun-
tur agenti, poliunt conucnire poflibili ; ideo fune
vna realis potentia, fed propter diuetfa munia, di-
uerfit nominibus appellara.

D.Thom. i.part. quett.79. artic.7. & i.dijl. 17.
quefl. 1. nrtic.i. oppofirum tenere videtur; fle fc-
quunttir eius difcipuli. Fundantur in quibufdam
locis Ariftotelis cap. 4. & f-lib.}. de Anima, fed
tantum hxc probant intelledum noftrum habe-
re varia munera , fle quatenus cum phantafmate
elicit fpecies ,vcl cum fpccie operationem , dici
agentem , fle quatenus recipit operationes , dici
poflibilem : danda tamen eft diftindio fotmalis
inter vtrumque intelledum, vt illa loca facilius
foluantur.

Y jr 4 Non

ImitU iBhi
,.f.„ ...

pMlHT.

QucmeJ»
Dem illumi-
nat emntm
krmmemt
IO.

XryViVvrr/f-
tim fentftid.

JntelleBut
Mjtm &p»f-
Jiiilu "t* di -

/linfMMHtHT

reeltter.

I I.

Aftm

frffibilH, dtf-
fe,um fer.
metue e.

518

De Anima

Non tepctio cuius fuit illa opinio , quam
refcti hic Scotos , fcilicet mtelle&um agentem
efte habitum ptincipiotum. Meminit cius D.Bo-
na.i.<i.i4.«rt.i. quajl.4. Albctt./iimm.d* homine q.
an detur intt&ctlw agens ? fed cuiufcumque fit» fal-
s.vt tenet Scotus

fa eft, quia habitus ptincipiotum,'
i.d.^.quaft.i fiuc fu ipfe mtellc&us, fiue aliquid
in co ptodu&um , telpicit tantum principia pra-

ftica , eliciens cicca ea, di&amina, quibus tefta
QijiJ */l ha- y oluntas conformatur , vt Omne malum eft fugien-
bitmi primi- JMrn;flcol Confiientia eft habitui tonclufionum pralK-

fit-um r

quid

fitimiat

carum, quibm conformanda efleletlio retia . At intel-

lc&us agens citca omnia intclligibilia vetfarur
producendo fpecies, vel operat iones-, non eft igi-
tur habitus principiorum. Alij cum Hcnrico,
quem Scotus loco citato refutat .ponut habitum
principiorum in voluntate:in qua fententia clari
patet non e (Te intellcfkum agentem. Forte illa
fententia fundatur in eo quhd Ariftotclesj.de
Anima, text.t 8. vocat intclle&um agentem, habi-
tum. Sed hoc nihil eft , quia loquitur de habitu
Urgc,& comprehendit omne id,quod eft princi-
pium agendi in anima*,quo fcnfu fpecies funt ha-
bitus.cx Scoto t .d.).q.6.

1 1 Non foluit Doftor argumenta initio quxftio-

Bfnin Uti- nis polita . quaft innuens nihil erte certum de in-
tur habitui, ternione Philofophi.inquo pofucrit intelle&um
agentem. Placuit ergo illa folucre , quatenus fa-
ciunt contra ea, qux difkafunt.

Ad primum iam refponfum eft fecundum Ari-
ftotelem.vtrumque intellcflumeftc incorruptibi-
lem-,^ quando ait intellc&um extingui, loquitur
de phamafta.

Ad fecundum, catcnusintelleftus agens eft ars
refpc&u poflibilis , quatenus hic eft veluti tabula
rala , donec excipiat fpecies ab illo , quibus quaft
artificiose depingitur •, neque hinc fequitur di-
ftintliorealis.fcd ad fummum formalis.

Ad tertium , farcor inttUigert efle nobiliorem
effetam abftrataonc fpccierum ; fed vterque
conucnic eidem intclletai : ficur calefacere , &
ignire , eidem igni i erfi non refpcta eiufdcm,
quoad extnnfeca.

Ad quartum iam dixi vtrumque intellctam
efte polle fepararum , Cc neutrum e(Te immixtum
corpoteis organis.

QwU m4. Ad quimum. Relpondcrur cum Scoto i -difl. j .
una trinti- quaft. 7. num. 19. materiam nudam , & efficiens
tln tam tffi- non coinciderc , fccus eft de materia fecundum
fin» t

finitionem habitus , qui eft de difficili mobilis
difponens potentiam ad agendum ; fed fpecies
dilponit iniellctam ad iniclligendum •, u ergo
eft manfma cclTantc ata ,eft idem quod habitus
intcUctauus. Hoc aurem patet efte falfun\ •, pet
induttionero in habitibus intelle&iuis , qui funt
fapiemia,intcllctas,ars,8c ptudcntia.ltem ,pafcet
pet tationem , quia fpecies prxccdit atam intcl-
ligendi, habitus autem fequitur.

Prxterea.ft fpecies vniusobic&i manetetcef-
fante ata ,e Idem ratione fpecies altetiusifed im-
poflibile eft plurcs fpecies fimul manere in eo-
dem fubiefto, quia, cum fpecies affitnilcntut figu-
rx fecundam Philofophum x.de .ifiMM, fcqucre*
tur quod idem fubietaro poffit configurari di-
uerfis figuris , & ad diuerfa obietta, quod falfura
eft*.igitur,8cc.

Conttk , quando aliquid dc potentia eflcntiali
reducitur ad potentiam accidentalem , o ponet
quod hoc fit pet aliquid fibi fotmaliter impicf-
furo, quod habet rationem atas primi, quod tau-
tum eft in potentia propinqua ad fcnfum-.fedcef-
fante aftu intelligcndvnrcUctas eft in potentia
accidentali ad iniclligendum , non autem elTcn-
tiali tantum-, ftcut erat ante inteUigert \ igitut
habet fpecicm fibi impiclTam , vel falrem cx-
preffam.

S G H O L 1 V M.

Sententia qu e videtur Anicenna.fpecies non
manere fofl aftum in tntelieflu ; & retj-
ciuntur rationes D Thom. contraeam.
Vide Do&orcm i.d.j.q.6.a 11.13.

Dicendum , quod fecundum aliquos opi-

n'

quid, quale eft fubietam j condat enim quf>d
pallio accidentalis prxdicatur dc fubieta per fc
fecundo modo,& non polfer prxdicari per fc.nifi
fubietam elTer cius efficiens , quia foliun ratio
caufc materialis non facit ncccflitatcrn , vt hoc
dicatur per fe de illo.

nio Auicennx 6.naturaliumtpart.p. cap.6. Ofimt J+
eft, quod fpecies non funt in intellcta noftro.ni- «“«•
fi quando a diu confiderat , per hunc modum,
quod quando intelletas nofter conuertit fe ad
intcllteemiam fepararam.runc tantum iniclligir;
quia fpeciem ab ea recipit. Et ratio huius eft,
quia quando potentia eft de fe cognofcitiua, non
requiritur in ea fpecies, nifi prxfentc obietajfic-
utquia organum fenfus dc fc non elt organum
cogniriuum , ideo eft in co fpecies, etiam abfen-
tefenfibili ■, fed intelletas nofter eft de fe po-
tentia cognofcitiua , ideo non indiget fpccie,
nifi prxfentc intrllc&iuo feienter exillente. Si 1 EthicA».
autem arguatur : in anima eft aliquis habitus, vel “M*
poteft efte ; habitus autem eft quo quis vtitut,
cum voluerit, fed prxfcmiam obie&t non ha-
bet cum voluerit ; igitur abfente obieta adhuc
poteft manere habitus feientix -, hoc autem non

eft fine fpccie inrelligibili : ergo, &c. Itcm.fi prr-
fente obie&o tunc tantum eftet prxfens fpecies,

Q_v isiio XIV.

Vtrum fj>icies mantantia 'mtelkClu , cef-
Jante attu mttlligtndi ?

Aliftor.j.d* /laima.text. 1X-J7-CT }«• Auic.tf. Kafuralp.^.
Anguft.to. Coufif.taf.%. Magillcr 1 .fime.

D Thom 1 rMM.6ffM.r74.6c l.f f -79- *».<• & de verit.
tf.io *'< i.Dttian«L l.di/t.i 7^. Bacon.f.t. /*r»/#f.Hcn-
ric.fi' M.4.qitaH .7 & X.Godfied 1 j .& pmdL l J.
Commot.j it Amma,e.\

l o t T v R qnAd non : quia omnis quali-
cas manliua in intcilc^lu, dilponEs tum ad
imcthgcndum, eft habitus iiucllciftiuus,pcr de-

cimi acquirere fpeciem fit addifccre , femper ho-
mo ad Jifceret, cum intclligeret a&u ; hoc autem
eft falfum.

Refpondent ad hoc, quod ex frequenti con*
uerfione inrclleftus noftri ad ipfam intclligcn-
tiam, generatur in aninu noftra quxdam habili-
tas , vel facilitas ad iniclligendum , qux vocatur
habitus : non oportet ramen qu6d talis facilitas
in fit ei per fpeciem remanentem abfente obiero.
Contra illa lic arguit D.Thomas:

Contra primum fic : • Intel lc<ftus recipit fpe-

ciem ab imclligencia feparara : ergo fruftra ani- 1
ma vniretut corpori.Quod probat fic : corpus eft

propter animam, non autem propter r^rcius;quia tn t.74.

poteft

Quaeftio XIV.

/f. vidi Do-
dottm 4 d.

4^7.1.0.14.

T

poteft c(Tc fine corpore : igitur proptet cius ope-
iationcra,qux cft mtclligcre : fcd h portet anima
iniclligcre per conucxfioncm ad Intclligcmiam
fepararam , non indigetet cognitione fenfitiui,
que fit per organa corporalia ad imeUigendumi
& pet confequens , ftuftra daretur fibi talis cog-
nitio, que fit mediante corpore, & ftuftra vnire-
tur corpori, hoceft inconucniens:igitur,&c.

Contra principale fic : Receptum cft in reci-
piente per modum recipientis ; (ed mtellcdus cft
potentia rcccptiua multo nobilior fcnfitiua, & ad
nobilitatem pertinet recipientis recepta con-
rctuare i fcnfitiua potentia referuat fpecies fenfi-
biliuin, etiam in eorum ablentia.vt experimento
Nttmpll Palct *n mcmor‘a»& phantafia:igitur,&c.

Sed videtur ,quod iftx rationes non conclu-
intiBijet fiat dum ; prima non valcr.quia fecundum illam , fe-
qucrctur quod poft refnrredioncm anima fruftd
vniretur corpori , quia intclliget tunc perfedius
qufcm mod6-,& tamen non orietur fua intellcdio
i cognitione fcnfitiuainon igitur corpus, vel cog-
nitio fcnfitiua eft propter intellectionem.

Dico igitur, qubd anima vnitur corpori, vt
conftituat cotum perferius , quam fi eflet fola;
quia eft pars tantum, non autem corpus fibi vni-
tur propter operationem, vt fupponunt.Similirer
propter hoc vnitur fibi corpus, vc per fenfus cor-
poreos cognofcat finguiaria ; fcd per conuerfio-
nem ad Intelligentum feparatam cognofcir vni-
uerfalia.vt diceret Auicenna. Ratio etiam facun-
da non valcr.quia eadem ratione fequeretur , in-
tcllcdus fcilicet eft nobilior & durabilior quam
fenfus ; igitur inttBigere cft firmius in imclledu,
qttim fintirt in fenfu. Similiter intellcdus cft fir-
mior ligtio;igirur firmius retinet fpeciem , quam
lignum figuramjquxfalfafunr.

Dicendumclt ergo, quod opinio Anicennx
fuic, aliquas ipecies ede in imellcdu , etiam ccf-
fanrcadujdicir cnini quid in intellcdu fune fpe-
cies i pium dicoutucsiSi fabdi c quod cum jiuel-
Icdus recipit aliquam fpeciem ab imaginabili*
b us, no recipit aliain eiufdemfpeciei. Sed admo-
dum politionis fux videndum , fciendum quid
ponit duplicem conucrfionem intellcdus , vnam
ad feufibilia, a quibus recipit fpecies incclligibi-
Jes, qux funr fingulares rcfpcdu intcllcdus.quem
informant; Sc vmuerfales refpedu lingularium

52-9

Exflirstmr
ftHtrntiM A-
«r tcenru.

RESOLVTIO.

Speciem manere eeffante acia in intellett»,
de jho ftie Dockor 1. d. 5. quxft. 6.
num.t 5 .& fcqcj.

b T) Efpondco , quod fpecies potcil manete,
X\.ceilante actu. Quod probatur (ic:quod eft
caufa alterius, & prius naturaliter eo, non tamen
nccefiaria, poteft efie fine cffcdu i fcd fpecies in-
tcliigibilis eft caufa prior adu ituclligcndi ,nec
eft nccefiaria; quia quod eft formale principium
intclligendi , id eft , qubd eliciatur adus intelli-
gcndi.fiuc fit intellcdus, fiuc fpecies. cft liberum
per participationem , caufalirate ,nc fcilicct pro-
ducat effedum : ergo non cft caufa ncceiuria
producendi cffcdunniiuclligiinus cnitn citra vo-
lumus,vc dicitur i .de Anim4,ttxi.6o.Voxe(t enim
liberum per crtcnriam, fcilicet voluntas impedire
liberum perparticiparioncm a fua caufalitatc,ne
producat cftcdum fuum ; ergo fpecies poicftcfte
fine adu.

Prxtcrea , principium formale poteft efie in
adu fine adione , ficut adus primus fine fecun-
do ; quia poteft impediri adus fecundus ; fpecies
autem eft formale principium intclligendi in in-
telligentc:ergo,&c.

Pixtcrea, quod eft perfedionis in potentia in-
feriori.debet clfc in fuperiori potrncia.fed perfe-
dionis in imaginariuapoienria eft habere obie-
dum prxfcm in fua fpecic, abfcnteobicdo reali
extr infcco. Quod patet, quia in hoc excedit po-
tentias fenfitiuas particulares, Sc exteriores : igi-
tur potentia intellediua poteft habere obicdum
in fpecie, remota ciusaduali conlidcratione.

Prxrcrea, aliquid poteft reduci dc potentia ef- '

fcntialiadaccidcnraiem fineadu;fed per fpeciem
informantem inrciledum, reducitur dc potenria
clientuli ad imcl/igcnduin ad potentiam acci-
dentalem.

Ad primum in oppofirum, dicendum quod fpc - 6.

cies poteft dici habicus , large fumendo habitum atf fumum.
pro forma, vt cft principium operandi , prout di-
ftinguirur habirusa priuarionc, Scidifpofitione,
fc tenente cx parre materiar , qux eft dc difficili
mobilis ; non tamen oportet quAd fit habitus in-
rcJicdiuus numeratus 6. Etbic. vt ratio piocede •

hrfedimU
ejl ttnftruA-
n ftecin.

qux vniucrfaliter rcprxfcntant.Aliam conucrfio-
nem ponir reipedu ImeiJigencix Cepa rarx, a qua ligendi in imelligcnte,

i recipit Ipecies; fcd ilix non manenr.mfi ad adus ; habitus aurem fcientix , vel alius ibidem

prxfcntiam influenrix illius, vel inreiledus agen
ris , quod idem eft , fecundum ipfum ; quia i pfc
Deus cll lux illa, qux illuminat omnem hominem ve-
nientem in hunc mun ium t Scc. Sicur igirurlnx ac-
rem illuminat, & ad eius prxfcntiam tantAm ma-
net lumen in acre , fic fecundum ipfum illa lux,
qux Deus eft, vel Intelligentia feparaca, illuminat
de necellitare naturx animam noftram fead ani-
mam conuertens, fux lucis fpeciem imprimendo
prxfcnte adu anima, Sc obiedo. Si autem argua-
tur fic contra eum: Aut illx fpecies fic infhixx‘ab
Intelligentia, Se caufatxa fenlibilibus , funt einf-
demfpeciei,aur non ; li eiufdem,alrera earum fu-
perHui r ad intelligendu:li alterius, fpecies inBuxq
non valent ad inteiligcndum inferiora, nec c con-
uctfo. Dicerer ad hoc, quod vtrzque funt eiufdem
fpeciei,non tamen fnpcr fluunt influxx;quia per
eas vigoranrur fpecies alix, vt per ipfas inrelle-
d/ is intenfius , Sc clarius poflit confirmari in in-
t elligendo.

t Speeiii qm

bat ; quia Ii fpecies fit formale principi uni intej- h*K-

concurrit ad luhflantiam r*>/ .

Scot.r.d.j,

tjC.a.ty.

nominatus non concurrit ab fubflantiam actus,
fcd rantilm ad modum : habilirat enim poten-
tiam ad benr, vel male operandum j ideo Ipecies
non eft talis. Si autem In fpecies tantum teprx - Scot.i.d.t,
fentatiua obiedi , non aurem informans poten • <7 *•
r/am agendi, nec imprcfla.fcd expre fla, adhuc non
oportet quod fit habitus fcientix , vel alius de
przdidis;quia fpecies, fcilicet talis, non difponi r
potentiam ad openndum.necad modum operan-
di,licut habitus talis, qui cft fcicntia.vcl alius, qui
cft difpofitio perfedi ad optimum, fcd ranrum eft
affixa potentix, loco obiedi reprxfentans ipfum.

Ad aliud, dicendum qudd none/1 fimile dc AJfttaJma.
fbecie, Sc figura corporali ; figura enim cum
fit forma realis , non compatitur fecum aliam.

Species autem eft figura fpiritualis.Sc non habet s'c t.d. j 7.
ede tale in anima , quale habet effe obicdum in
re rxrri , vr didum eft fupra.Sc ide& fecum com-
patitur aliam fpeciem, fecundum Auguflinum 9.
dt Trini tMe.

ANNOTA

5*0

De Anima

7-

ni£tni.

V»

A.NNOTA.T10NES

in quxftioncm dccimamquirtam.

* T^V Icendum } qubd fecundum aliquos, opinio Aui-
XJ cenn. &c. Species in vniuctfum negant»
ptxtet quofdam antiquos Philofophos.Durand.
i. d. y q ueft. 6. Bxcon. que ft.i.Prol. Goftied. quodl.9.
tpuli. I 9 .& quodl. I ? j . Hcntic. quodl. y.q.7.%.

Sed in hac quzftionc fupponitut eas dari. Quod
fuse ptobu Scotus t.dift.yquafl.G.a num. y Ac cft
communis confenfus DD. Alcnf.i. partxjuefl.x^.
tnemb. x & j.D.Thom. i.part. quafl. 5 j.an.j.D. Bo-
na u. i.d. 5. art.x, quafl. i . Ricc. ibi art. j . quafl. x. Ac
Auguft. 1 t.Trin.cap.x. dicit ingeni) tardioris efle
de his dubitate.

Sed hoc fuppoftto ,D.Thom. Ac a\i) tribuunt
Auiccnnx ,qubd negaoetit fpecies manete , ccf-
fame a&u intelligendi. Quam fententiam du-
plici ratione impugnat D.Thom.Sed Do&or cla-
re oftendit impugnationem nullius cflbraomcn-
ti.Secundb explicat, Ac foluit Auiccnnam , qubd
non negauerit omnes fpecies manere poft aftum,
fcd tantum illas, quas acquitit intclle&us per
conuctfionem ad intelligentiam, manentibus ipe-
ciebus.quas accepit a fcnfibilibus.Pro quo addu-
cit vatia loca Auicennc 1 .d. yq. 6.11.14.

C O N CLVSIO.

Species munere pofl aftum in-
tcHigends.

g ** O Effondto , quod Ifxtits , Acc. Rcfoluit cum
me- lX. communi , quam tenet D. Thom. * . part.
tunef^ia- q§9.art.y(jr 1 .contra Grm.c4p.74 Species manere
thin. poft aftum intelligendi, probat que quatuot cla-

tis,AccfHcacibus rationibus. Idem habet Auguft.
to.Confejf. -icap.S.A: Magiftet i.d.j.Eft etiam ex-
prcfsc Atiftotclis 1 .de Anima, cap.y vbiait intcl-
le&um pofle efle in a&u primo fmc fecundo , &
Hb.de Mtm. c.i. tenet dari memoriam inrelle&i-
uam.Scotus 1 .d.y quefl.6. num. 16. pio eadem ad-
ducit ex Philofopho duo loca , vnum 1. de Ani-
ma,text.t$.& j j .qubd habens habitum fciencjz,
QuiJ fotrn- cft in potentia accidentali ad fciendunt; quod cft
>'• otttJrn- nullo intrinfeco carere , vc exeat in a&um,nifi ab
tMi.ua-tffiB- aliqUo extrinfeco impediatur , vt ibi dicitur» id
autem dicitur efte in potentia cfTcnuali, quod ca-
ret concaufa inttinfcca. Alter locus eft 5. de Ani-
ma.text.18.17. jS.vbi dicitur qubd inielUlhu potefi
tfftfapitns de ft i fcd nequit fapiens efle fi non ha-
bet obic&a fibi prxfent ia in effe intclligibili;quod
fit per fpecies. Alia duo loca Atiftotclis adducit
Scotus ad idem 4 .dift. 45/9.). quibus probat dari
memoriam intellc&iuam , quam ibi fuse probat
dari. Vide ipfum eiiam ibi quafl. i.\ bi probat ani-
mam feparatam cognofccrc quiditates , quas an-
tea in via cognouit , quod aliter eucnire nequit
nifi ex confciuatione fpecicrum.

Obiecfiones contra conferunt ionem Jfecierum
foluuntur.

j Obiicinu pro oppofita parte , primo. Habitus

Jsi tfiait opinariui non manent inanima feparata ; ergo
1 n •- neque fpecies. Rcfpondetur. Si illa anima non
nt rnofipsT*- habet aliam notitiam perferiorem de obiedlo
opinionis, incompatibdem cutn opinione , qubd
hxcnunei.qnia non cft quare definat clfc.

Obiicics fecundo, fpecies in anitna feparata

manent fruftrx , quia non mouent nifi conuct-
fione f atta ad phantafma , Ac ficut ab hoc depen-
det in/im,At ita In conferuari , At operari. Rcfpon-
detut cumScoto 4 .difl.+y quafi.x. qubd tunc **•««■*
non edent ftuftra, fcd pet eas portet anima intel- ^J“**d*v ••
ligete, ficut antea, neque dependent in conferuari *

'a phantafmate,ficut nec habitus ab aftibus , qui-
bus gignitur •, neque etiam in fieri dependent ab /•
eo, nifi quando anima eft vnita. Ac pro hoc flatu;
vnde anima feparata acquirit nouas fpecies ,n
habet Scotus ibi , ficut Ac Angclus.de quo agit x.
d.yqueft. n.

At dices •» non erit tunc vnde intclligetc inci-
piat anima pet tales fpecies i quia non cft recut-
iendum ad fenfus particulares mouent es, neque
ad phantafma efficacius tnouens , quia iftanon
funt. Rcfpondetur cum Scoto,tunc inchoari in- t*Uf
tclle&ionem a fpccic efficacius moucnte; qubd fi
«quales fint fpecies , ab ea ad quam magis ioclv \fum ^
natur potentia : neque forte potfibilc cft quin al- pnm,m».
terum horum adfu. Quomodo autem prima co- utetbmmi
gitatio fit in potcftate voluntatis , di&um eft fu-
prk quefl. 1 1. «innor. 1. Ac videri poteft Dottor x.

d. 4x.j«</*.4.

Obiicics tertib , i.Corinth. tj. dicitur qubd |0>
fcicntiacuacuabitut ,crgo Ac fpecies. Refponde- fiutsU
tut .tantum vult Paulus qubd aducnieme beati
feientii, non erit ncccflatiura miniftetium fen- "l4^
fuum ad fcicntiam,Ac quoad hoc certabit feientia
hic acquifita. Ita D.Thom.ito UB.y Magiftet, D.
Rb1uu.R1c.Dur. & alq tul.j 1 .manebit tamen ha-
bitus. Ac fpecies fcicntiarum. Vnde expedit vt
ait Hieron.in prologo bibli, t,vt hic difiamut in terrst,
quorum feientia nobifeum maneat in cadit. Vide $co-
turo 4.i.45^.i.vbi de hac leexaftc tra&at.

• Q^v jEstio XV.

Vtrum mtellcchu no fer [it immateriali.

Auguft. lik.Je Tnn.tMp.6 Bi in lih. RetraO. en p {4 C.rcg.4.
Dtnlcx.enp.C lih.%, Mrrot. e*p x6. Damalc. lib. i.jMd
enp.ix. NylTcn .in lib 4» Optfutt k*minia,cap.4.& ij.D.
Thom artie. x. & x.r*«. <i#nr. 79 1 alios Scali-

ger extreumt.^cf. nmm jy. Conimhr. tr*il. de Anime,
jefoeet* lifp.i arf.y.Complut. dift, 1 6. de Anime q.^.%.
vide Doftoicm in tL/puiMu^-T.

Rcvitvr qubd fic, fecundum Cora-
tncntalo,cn' yde Amma,comm. n.omnc
recipiens denudatum eft natuta recepti;

* quia vt ipfc probat .aliter idem reciperet fcipfum,
& cfTet tnouens, & motum; fcd intelledus noder
intclligit fotmas exiftentes in materia , recipien-
do earum fpecies, vc vult Philofophus 5. de Ani-
ma, text. 17.1 8. & inigitur, Acc.

Prztcrca , oportet incellc&um ad hoc quAd
inrclligat , recipere formas vniuctfales Ac abftra-
das;fed fi elTet materialis, reciperet eas partienb*
riter ran;um,Ac vt particulaces:igitur,Acc.

Prztcrca , anima eft forma corporis aut fecun-
dum fc totam ; Ac fic nihil eius eft materia ; quia
materia non poteft efle forma alreriusiaut fecun-
dum aliquid fui tantura; illud autem dicimus
animam, fccondum qubd cft forma ; Ac ipfam re-
cipiens dicimus animatura. Et hoc confirmatur
fic ; proprietas conueniens toti ratione vnius
partis tantum.Ac non alterius, non conucnit toti
primb , vt patet yfupra 7. Phy fic orum itext.i.

verbi gratia , motus faltus , Ac progrcfEuus con-

uenic

Quseftio XV.

oenic animali ratione anima: tantum, non autem
ratione corporis» quoti quitum cl\ de fc mouctut
tantum deorfum.quiagraue eft. Similuct, motus
dcotfum conuenit animali ratione corpoiistan*
tum :&ide6 ncuttum eorum conuenit animali
primi» , fcd informare conuenit animae ratione
forma: non ratione materix, quod oportet di-
ccrc.lt lit compofitto ex matetia,flc forma ; & fe-
quitur quod non fit primb a&us corporis ,quod
eft contra definitionem eius.

1. Prxterea , ii (it compofitio , aut forma anime
eft adxquata (ux materix , fle tibi propornonata,
aut non. Si fic , igitur non poteft corpus infor-
mare fubftantialiter i fi non , igirur fecundum
vnum gradum perficit materiam , & fecundum
alium corpus ,id eft, fecundum gradum quo ex-
cedit materiam propriam : cum igitur anima fe-
parara nullum corpus perficiar , ille gradus ei fu-
pet fluerer. Prxterea , operatio correfpondet po-
temix ; fcd operatio intclledus noftti eft imma-
cerialis ; quia eft refpe&u obiedi immaterialis»
fcilicet vniucrfalis , quod vt eftobic&um inrcl-
lcdus , eft immateriale ; quia fecundum Philofo*
phum $. de Anima , text. i a. ficut res funt fepara-
biles a materia, lic funt intclligibiles:igitur,&c.

It ipptfuum. Conrra i fecundum Boetium , forma fimplcx
fubiedum ede non poteft ; anima autem eft fub-
% iedum multis accidentibus : igirur, &c. Pnrter-

ca , anima poteft pati ab igne infernali , Sc reci-
pere operationem propriam »quxeft principium
patiendi.

SCHOLIVM.

luxta fundamenta Pbilofophi , atque alio-
. rum afferentium ad pluralitatem iniini-

duorum requiri mater tam , probabile vi-
deri animam , & Angelum habere ma-
terias. Fide Do&orcm z . d $ . q. 6.j. Sc
annorar.j.

q. * T> Efpondeo , qudd probabiliter poteft di-
Xvci , qudd in anima fit materia , St fecun-
dum fundamenta Philofophi , Sc eorum qui po-
nunt conrrarium; quorum vnum.qubd pluralitas
indiuidu orum in vna Ipccic requirit materiam in
illis indiuiduis ; quod paret ix. Aittatxt. 49. vbi
dicit qudd non funt plura prima innuentia ccr*
Ium in eadem fpecic , quia primum non habet
Dehoe t.d. materiam. Hoc eriain parer per aduerfarios po-
J.94.J. nenres mareriam principium indiuiduationis,fcd
in fpecie animx rationalis funt plura indiuidua,

Sc ipfa i corpore fepacata:igitur,Scc.

Dices lic : contrarij dicunt qudd anima bene
habet mareriam, quam perHcir, vel quam eft apra
nara perficere , fcilicet corpus : Sc ratione aptitu-
dinis ad diuerfa corpora perfetiibilia , ipfa fepa-
rara poreft pluridcari , non aurem habee mate-
riam ex qua fir.

ms nuit. Contra eos ; anima non eft propter corpus ,
fcd potius c conuerfo : ergo nec diflintiio Sc
pluralitas animarum , eft proprec diflintiio-
nen 1 corporum , fcd potilis e conuerfo. Vnde
Commentator i.de Anima, & 7. Afei. dicit, qudd
membra leonis differunt a membris cervi, quia
dilferunr animx eorum , Sc non d conuerfo. Prx-
rerea , deltrutiis fundamento , vel termino rela-
tionis vel non eft rclatio:fed inclinatio i(ta,apri-
rudo ad corpus eflqnxdam relatio : igirur de-
liratio corpore poli mortem , non cfl talis in -

5$i

ctinacio anime ad corpus. Et confirmatur , quia
entis ad non ens non poteft efle relatio realis;
relatiua enim funt fimul naturi , anima feparaca
eft , non autem eius corpus , quod informauit:
igitur ,flcc.

Prxterea , ft diftin&io animatum edet tantum
ex parte corporum , Deus non pollet cauface
duas animas fine corporibus , fi per corpora di-
ftmgucrcntur , ncc etiam per inclinationem ad
illa:igitur,flcc.

Prxterea, omnis forma refncftiua prxfuppo-
nir aliquid abfolucum prius (e , in quo funda-
tur i fcd inclinatio illa ad corpora eft quxdaro
foima rcfpe&rua fundata in animx edentia, qux
fic inclinatur : ergo edentia animx eft prior illi
inclinatione; prius autem non diftinguitnr per
pofterius , ficut nec conflituitur, fcd c conuerfo:
crgo,&c.

Prxterea , ifta inclinatio non eft de edentia 4*
animx quia anima eft abfoluta in fc : igirur po-
reft imelligi intellc&n edentuli fine tali incli-
natione i 6c per confcqucns diftinguitur vna ab
aliaellcntialitcr fine inclinatione ad diuerfa cor-
pora. Prxterea , anima non habet talem inclina-
tionem.ad ralc corpus:igitur,flfc.

Secunda ratio principalis eft hxc: Sicnt ope- StrMnJ*
ratio arguit formam , ita proprietas materialis Mm
materiam; fcd proprietas materix quantum ad
fuum tffe , Sc quantam ad fieri , repetitur ve-
rius in fpiritualibus, quam corporalibus ; pro-
pricrasenim materix, quantum adefii eft, quod
eft ingcnerabilis, Sc incorruptibilis ; fcd in quan-
tum ad fieri qu6d cantum producatur per crea-
tionem ; bxc autem magis repcriunrur in fpiri-
tualibus. Similiter fubflare accidentibus ficut
qualitatibus corporalibus corpus fubeft , ita ani-
rn* fpiritualibus , ficut habitibus animx. Quod
autem hxc fit proprietas materix , patet per in-
du&ioncm: non enim eft proprietas compoliti *
nili ratione principiorum ; nec etiam formx,
quia cius eft adhiarc , qux eft proprietas contra-
ria; igitur ratione materix ineft alicui fubftare
accidentibus : ergo , Scc. Tertio fic : Angelus ha-
bet materiam : ergo anima. Probatio anteceden-
tis ; quia in quocumque genere funt principia
communia , non ramum appropriara , fcd etiam
realircr differentia , oportet omnia illius gene-
ris ex eis effe compofira ; talia funt principia
in genere Subftanrix. Probatio : atius Sc poten-
tia funt principia copimuniflima in quolibet ge-
nere; aiftus aurem in genere Subftamix eft for-
ma , Sc potentia in eodem gener e,cft materia./gi-
tur materia , Sc forma funt principia commumf-
fima in genere Subliantix. Idem paret 8. Afer,
igitur cum Angelus fic fpecies fubflantix , elt
ex cis compotitus. Sed ad hoc diceret Philofo-
p luis, quod Angelus non eft in genere aliquo, fcd
extra:idcd,Scc. o

Quarto, idem fic oftendo; ficut impoflibile
eft aliquod agens fecundum agere ,nifi coagcnte '
primo , ira impoflibile eft aliquid pati nili in vir-
tute primi palBuiffcd cerrum eft qudd Angeli,

Sc animx patiuntur , Sc bona , ficut boni Angclij
Sc mala etiam ab igne corporali, ficut nuli An-
geli : ergo, Scc. Ad hoc etiam eft authoritas
Commentatoris 8. Afrt. vbi dicit quod corpora
cxlcllia non habent materiam generabilem , fcd
habenr aliquam, ficut eft difpolitio in materia in-
telletius. Irem, Doctius fu per Prxdicamcnta di-
cit , qudd rclitiis extremis, Piiilofoplun agit de
fublUir.ia

5^

De Anima

fubftantta compofit» ; anima eCV dc genet c Sub-
ftantir:ctgo,8cc.ltera, Boetius deVniutt>& Vno
4icu> qubd amnia fic Angelus quodlibet iftorum
eft tnum coniun&ione materix , fic fortn*. Pof-
funtenim aliqua\efle vnum coniun&ione ,qux
tamen non Cunt vnum continuitate » vt dicit vl-
tetius.

RESOLVTIO.

In anima & Angelo iuxta pradicla funda-
menta , efi materia em fdem rationis
eum materia corporalium. Vide
annot. (? Do£k. i.d. 1 4.

5, * \ D quxftionera , dicendum qubdfiex ex-

iYplicationcita debet et Ve , quod in anima,
vel Angelo eft matetia ,qux eft eiufdcm rationis
cum materiacotporalium. Quod probo ftc : quia
non diceres eas diucrfarum rationum , nifi vna
eflet pctfeftior, fic nobilior alii. Si fpiritualis eft
nobtlior cotporali;aut igitur eft petfc&iot in po-
tentialitate , vel in adualitatc',: fi in a&ualitate,
igitur non eft materia prima , qux nihil a&uali-
tatis habet : fi in potcntialitate : igitur eft im*
petfe&ior, cuius oppofuum/upponcbas.quia po-
temialius eft impcrfcdkius. Prxterca, Auguft.i 1.
Confrjf. Duo frtifli Domine, vnum prope te fiilic. An-
gelicum naturum ; & vnum prope nihil .fiilicet mate-
riam primam ; fed ii alia eflet imperfectior , fciltcct
Angelorum,non eft prope nihil;crgo,8cc.

Prxtctea , in Unca Prxdicamcntali eft vnus
ptoceiTus i ^rimo ad vltimum ; quorum qui-
libet eft tantum vnus , ficut vnius linex duo ter-
mini tantum , quorum quilibet eft vnus tan-
tiim ; fed termini linex Ptxdicamentalis, fic con-
tentorum m ca funi a&us primus , fic ma-
teria prima: igitur cum iit vna linea , eft vna

materia prima : (i enim eflene duo principia po
tentialia , fic duo otdincs entium fuper illa fun-
dati. Prxtctea , ii vna eflet nobilior alia , cum
nobilioti petfedibili petfc&ione cflcmiali rc-
fpondeat perfedio nobilior , fcquitut qu&d ma-
tetia corpotum crrleftium perficiatur forma no-
biliori , quam materia corporum inferiorum;
fed materia corporalis corruptibilium aliquo-
rum perficitur anima rationali ; igitur matetia
corporum carlcftium perficitur anima rationa-
li , vel perfedione nobiliori ; fic per confc-
quens corpota ccclcftia funt animata. Ad hoc
eftauthontas Commentatoris x. Met. fuper illo
capitulo fecundum antiquam (ranilationem:

bilium*, fi igitur in Angelis, vel anima , eflet ma-
tetia prima , appetetet natutalitct iftas formav
tanquam exiftens ad eas in potentia natutali.

Ptxtcrea, cuilibet potemix naturali pafliux cot-
tefpondet potentia a&iua in natura» vt patetpri-
mo Caeli & MnnAiXx igitut in fpititualibus.fit tllii
inferioribus fit matetia eiufdcm rationis,, cum
matetia infenoiura fit in potentia pafliuaicdu-
cibiU per agens naturale ad fotmam natutalcm,
eadem ratione agens naturale poterit potentiam
fpiiitualiumpaUiuam reducere ad a&um poten-
tiarum naturaltum-,8c fic etiam conumpete-,&fic
erunt corruptibilia.

c Ad primum iftotum , dicendum quid illa Scotii,^
non eft definitio maiciix fecundum fc, fed vt eft w®-4-
annexa formx.Sc contrarictati naturali •, quia ni-
hil cot rumpitur naturaliter , nifi qu6d alteratur:
fic dc tali forma naturali fic materia fibi corte-
fpondente loquitur ibi Philofophus, oftendendo
qux requiruntur ad generationem naturalem,
matetia autem cceli , fic fpiritualium non eft an-
nexa tali fotmx , fic contrarictati; fit ideb.ficc.

Vnde Auicennaibi fupra dicit , quod coelum eft
incorruptibile, non tationc matctix , fed ratione
fotmx ,cui non eft conttatietas : tatio autem ma*
tcrix fecundum fc nec eft quid, ntc quale , nec quan-
mw.ficc.fed eft potentia vnumqi\odque.

Sed contra ; omnis potentia palfiua eft poten- J
tia contt»di£lionis,9. Met.text.com. 17. potentia ^
matctix in quocumque fu matetia , eft potentia ri*fu «£■
pafliua : igitur in quibus eft materia . ibi eft po- i>-
tentia contradifikionis , fcilicct ad efle nontft:
igitur omne tale ell corruptibile. Dicunt aliqui, C*JT“
quod non eft inconueniens corium .quantiim eft
dc fc e(Tc corruptibile fecundum quid , quia ra-
tione materix ; tamen connexio macerix, fic fot-
mx eius eft necejfaria ratione fotmx tantum;
quia igitur talis connexio non eft contingens tx
parte vtriufquc extremi : fed ratione matctix
tantum;quod tamen requiritur ad hoc, quod ali-
quid (k (implicirer corruptibile, ideo cirium non
eft (impliciter corruptibile; immd magis incor-
ruptibile ratione partis principalis : & it a dicitur
dc Angelis fic anima.Nec eft inconuenicns, quid
aliquid diuifun fecundum fe confidctatuin fit
dcfe&ibilc.quod tamen annexum ali) cftnecefla-
rium:excmplum dc anima viatoris fic bcati.vel in
gratia confirmati : fic materia corii quantuiticll
dc fc,c(lin potentia comtadi&ionis^amen a fot-
ma cceli determinatur ad vnam panem tantum.

Ad aliud , dicendum quod inteliedus no- 9 •

fler eft in potentia naturali , & defideriam q.t-

Quoniam in fundamento natura nihil efi diftinttum: naturale1, habet ad omnia imclligibilia imtili-

i.quxdefccft genda , fic ad bcatitudinem contcqucndam;fc- 1 4

& hoc exponit dc matetia prima ,
indiftinda: fic Auicennain Phy fica fua tap.\. di-
cit , quid in corporibus fuperioribus fic infe-
riotibuscft materia eiufdem rationis. Materia ,
fhqim, fuhitlla forma qua non corrumpi tur\eft vna
d* fubittla forma, qua corrumpitur, eft apta nata fufii-
pere omnem formam , & fi non recipit hoc efi ratione
fua forma.

Sed contra prxdi&a poteft fic argui ; quia
tunc fcquerctur qudd Angelus & anima elfent
corruptibiles, fi effent matetiales •, hoc eft incon-
ueniens : ergo , ficc. Probatio confequentix»»i4-
ttria efi ex qua ros pote )1 effe & non ejft.y. M<t.& x.dt
Gtnerat.text 10.1 i. Prxterra , quod conucnit ali-
cui cfTcntialiter.conucnic fibi femper &: in quoli-
bet tempore; fed materix conuenir cflcntialiter
appetitus formatum generabilium , fic corrupti-

cundClm Auguft. tamen ex puris ptopriis libi, ‘‘
vel creaturx cuiufcumquc non poteft ad hoc
attingere ; non igitur omni porentix jutfiox
naturali correfpondet adiua naturalis, qtizpof-
fit effcdiuc ipfam reducere ad adum ; fed fufli- *
cic potemix pafliux naturali , quod i natuta
fua habeat , qudd poflit recipere illam perfe-
dionem, ad quam porentiam habet natmalcttH
fic hoc fiueab agente naturali , fiue fupernatu-
rali ; ficut homo de natura fua habet poten-
tiam ad fidem , fic duritatem ; non tamen po-
tentiam habet qui dc natura fua tanrum,ficex
virtute propria dfcdiuc poflit eam habere ; fed
a Deo gratiam infundente. VndcAugullin.de
Vera religione , pofle habere fidem fic duritatem,
eft de natura fidelium ; habere autem eft gratix.

Sic

QuseftioXV.

511

i

i

Sic in ntODoftto, nutem fpicitualium > quantum
eft de fe.eu in potentia ad omnes fornus lublian-
tiaies tam corporales, quam fpirituales •, fcd non
eft agens naturale quod illam potentiam ad actum
pome reducere ,quia eft coniun&a fotmx in fc pa-
rabili,vt vifum eft.

Ad primum principale , dicendum quod beni
earct materia fcnfibili,8c forma naturali •, non ta-
men oportet quod careat omni forma fpirituaii
KtiSfim Jo- perficiente materiaro •, quia ficcatcrct fcipfo. Vel
pAtHrius- aliter, dicendum qubd tcccptiuum dicitur aliquid
^ rec’Pcrc» vc^ fccundiim effc naturale ; &'fic opor*

gftrud.y q. tci «fle denudatum a natura recepti , vel fc -
1*1,. eundum efft intenrioualc ; & tale fi eft recepti -
uum organicum, ncccflatium eft ipfum denudari
3t natura rccepri.non totaliter, fcd ab excellentia
recepti, ficuc fenfus radius ab excellentia tangtbi-
lium ; fi aurem eft rcccptiuum non orgunicum,vc
intellcdhis, maior non eft vera i quia tunc denu-
daretur it propria natura, cuius imcllcdlum potcll
rccipcte.

1 0> Sed quare magis rcccptiuum organicum, quam

g«4r» mi- non organicum '. Dicendum , quod m corporah-
fim tthrtm bus rcccptiuum habet oppo ii tam difpofitioncm
"•wfl »*- refpe&u recepti , ficut recipiens colorem iuten-
afm tum tlonaJitcr t debet eflc non terminatum i led co-
lor receptus materialiter in obicdlo , habet eflc
terminatum. Similiter fenfus eft in medicacate,
obie&um autem in excellentia , non fic autem ctt
in intelle&u;idcb,&c.

Ad aliud , dicendum quid minor eft fimplici-
ter falfa ; quia quid aliqua recipiantur particula-
riter tantum, hoc non eft propter materiam tan-
litm eius in qua recipitur , fcd propter marcriam
extenfam. Vnde maceria , fub quacumque for-
ma ponatur, recipir aliquid fecundum conditio-
nem illius formx, vt patet, fi materia acris, qux
propter formam aeris recipit calorem (pirituali*
ter, fiat fub formacorporii terminari , rccipic ca-
lorem materialirer.iion inrentionalicer.

Ad aliud , dicendum quod iecundum diuer-
^0S gradus ,n ^orm‘s'pJ°res fonnar polium vnara
£p/t' mf ’ marcriam tam informare,pcr hoc quod forma
s.»r. 4. d. ii. prxcedens tenet fc ex parte materia:; & hoc ter-

frrinX

Ai {,. unii.

conucniat ratione totius , fcd fufficit qubd ratio-
ne lux formx.

Ad aliud, dicendum quid non eft inconuenicns Ai quartum,
eandem formam perficere plures materias , fi in
perficiendo excedat fuam, vel alum materiamific
dc anima refpc&u corporis; videmus eniro quod
anima per diuerfas perfcCliones vnam partem
corporis perficic,& aliam etiam alitet difpofitara.

Sic in propofito non videtur inconueuiens quod
per fonnain eius perficiar diucrlas materia* non
xque primo -, &; qux non funt totaliter vmus ta*
tionis.quia viu eft coi potalis,& alia non.

Ad aliud,dicendum qubd forma animx excedit Ai quintum.
fuam materiam, non tamen eft diuifibilis, nec ha-
bens eradus reales, ficut fotma accidentalis , fed
ipfa fimplex exiftens informat materiam iam pro-
priam,^ corpus, ficut tota clVcntia animx infor-
mat vnam partem corporis,& aliam.

Ad vitimum, dicendum qudd non concludit; AdftxHm.
quia Angelus intelligit lingulare, non tamen vni-
ucrfalc ; igitur (equitur fequndutn hoc, quod fua
clfentia cftct lingulari s,& materialis, quia intclli-
git materiale.

Prxterca,auc intclligis de omni modo ope-
randi,quod correfpondcat operatio potentia, vel
operanti : falfum alfumis , quia operatio lubet *t

modum rranfcuntcm , operans autem eft fub-
ftantia , vel potentia pet manens ; aut de mo-
do determinato. Si autem incelligis de alio
modo , quam deiftodequo alfumis in minorit
nihil eft ad propolitum : fi autem de primo, peti?
principium. <

ANNOTATIONES

in quxftionem dccimamquinram.

C O N C L V S I

I.

minar porcnrialirarem eius , di/ponendo iplam
ad formam fequcnrem.licur £ conuer io, vna for-
ma poteft plures materias informare per hoc
quod alrera fe rener ex parte formx > feilicct illa,
qux eft fibi immedi'arior,&inrimior;&fictorurn
compotitum ex forma , &r materia animx, infor-
ma r corpas,non ratione materix, fcd tanrtlm ra-
rioneformx principali ter informantis materiam
' dicendum

PO~

S i eundum Philofophum , & Dium'» Thomnm
probabile eft in anima e jfe mate-
riam primam.

* E spondee , quod probabiliter poteft dici , quod

T*& firmo propriam. Ad maiorem igitur rationis diccndu
ftom infer. jpfa tota informat corpus;& ifto modo f
feftjjcj > qtiAd fecundum fe totam, non tamen ra-
tione totius, fed ratione parris, & fic ly, fecundum
f e.ptcdicans rationem informandi, non fecundum
fe roram informat.

I f . e Ad confirmationem dicendam, quod zquiuo-

cat deprimo ; vno enim modo dicitur vt opponi-
tur ei , quod eft pe r accidens : alio modo, vt op-
ponitur ei', quod eft fecundum partem. Loquen-
do de primo illo fecundo modo, vera efl maior ;
fcd primo modo falfa efl; quia quod alicui e/Ien-
tialitcr conuenit , ei primo , dc non per accidens
conucnit;ficut rationale conuenit homini primo
iflo modo fumpto, tamen conuenit fibi ratione
rnJrefn. pjrtis,/cilicct animx, non ratione totius. Iflo mo-
do *mmj primus adus corporis, quia efl adus

Client i.ilis cius ; & ideo non oportet quod hoc
Scoti tf er. 7im. II.

in anima fit materi n, & _/?< undam fundamen-
ta Pbilafiphi , & eorum qui ponunt contrarium , fci-
licet Diui Thomx t. p*rt. <ju*ft. /o. *rr. 1. Do-
£tor non ponit hanc conciufionem vt luam , fcd
tantum ait probabiliter deduci ex fundamentis
Philofophi.ArDiui Thomx :air enim ille f .Met.
tea;r. r i. loco hic citato , Sc alias fxpc , quod vnum
numero funt, quorum materi* eft t na, 8c Ditius Tho-
mas ipart. quaft-j. art.t.& i.& qtuft.yo.art.4. ex
Philolopho vult materiam ede principium indi-
uiduarionis;A: ided negat plures polle clle Ange-
los eiufdcm fpeciei, quia materi i carent ; de quo
fiisc Scotus i .diftinft. ; quoji. 7. ergo cum finr plu-
res numero animx rationalcsjcx illo fundamento
/equitur qudd habent materiam . Qu6d verd di-
cunt animas numero diflingui per a ptitudinem,
vel inclinationem ad corpus ; efficaciter reiicir
Dolk" r, primo ; quia anima non effipropter cor - Anima
pus.ergo nec dillinguitur per illud ■ Secundi, illa fl’"g"untnr
inclinatio ad corpus non exiilens , efl relatio ra-
riQnis.TcrtidJnclinarjo illa eft forma refpediua ; nrftj* **
ergo fupponit fundamentum , nempe hanc ani-
ma miergo non dillinguit cam.II.wc vrger Scotus
a. dijh$. queft.7. ».4+. anima non plus inclinat ad
hoc numero corpus,quim ad illud ; ergo non fic t
vna miuicro per illam inclinationem.

Z * Videtur

"De Anima

1 j . Videtur etgo.cumPhilofophus.&DiuusTho-

raas dicant id quod non habet materiaro, multi-
plicari non pofle , 6t (imuV admittant cftc plutcs
indiuvdim animas rationales , cx hoc eorum fun-
damento , admittendam efle materiam in anima
rationali.

Secundum fundamentum , de proprietatibus
materiae, CciUcct quod fit in generabilis , de incor-
ruptibilisl, potius conucnit lubftantix fpitituali,
quam corporali. Praeterea , proprietas lubftandi
accidentibus , qux conueniuut compofito ratio-
ne materie, & non ratione formx , cuius cft tan-
tummodo a&uare , xque bene conucnit rcfpe&u
accidentium fpiritualiutn , ficut corporalium i de
fic ponenda ctitjnateria fubftans fpiritualis. Hoc
fundamentum commune cft fequentibus Philo-
fophum. Tettium fundamentum ipfe Scotus te-
iicit •, quia facile eflet, eo negato ,luftincrc Phi-
lofophum. Quartum fundamentum, ficut repu-
gnat agent fccundum.agere nifi in virtute agen-
tis primi ,ita d c paflum fecundum pati ,nifi in
virtute pafliui primi •, cdm ergo amrnz patian-
tur habent pafliuum primum , fcilicet materiam.
In hoc tangitur difficultas , an fecundum Philo-
fophum admittenda fit cteatio »quia erat com-
ata thihftm mune Philofophorum diebim : ex nihilo nihil Jit.
almi fit & fecundum Scotum non negauit Philofophus
, creat jonetn ^ xterno , dc quo lari t.dUHmh,x.
quoji. x.& i ^M/f.i.neguut tamen crea-

tionem in tempore, de quo Doikor ibi, Sc \JiJi.8.
quoji. 6, num. 8. vbi oftendit ex ipfoPhilofopho,fic
Commentatote quod pofueiunt Deum ncccfla-
rid caufare , 8c fic ncceflatia ciant , qux ab ipfo
immediate erant. Sed quando producit aliquid

bibe ex propria fcnteniia , fcd vt explicatiuam
ptimx conclufionis , per quam (oluitut quzftio,
nempe fecundum fundamenta Pbilofopbi, &
DiuiTbomx , probabiliter potfe dici in anima
efle materiam •, licet Diuus Tbomas teneat non
efle •, explicat autem bac (ecunda concluftone,
qualis\matcria cilct illa , f\ poneretur : refolnens
quod eadem fundamenta fuftinendo , dicendum
eflet eiufdcm efle rationis cum maiciia aliarum
rerum.Ex quo infertur» fi quis Scotiftabanc fen- d» tmtu
tentum vellet tueri , non teneri rcfpondeie iux- *f#**J*« U»
ta Scoti principia, vel dodrinam, fcd lupponen-
do illa fundamenta Pbilofopbi , dc DiuiThomx
tenenda efle ■, fcd neque tenciut ifta fuftinetcded
ranquam arguendo ai hominem cx cius conccf-
fis.vcluti per confcquc miam banc fentemiam de-
fendere , quidquid fit de eius veritate tenendam.

Sed pro maiori huius rei declaratione fit fcquctu
dubium.

Vtrum Animo, vel Angeli Jint ccrfertti

mediante motu , fecundum ipfos, cft contingens,
dc difformis , licd vniformis fit ,dc necclTarius
provt eft d primo motore. Vndc licet concede-
ret Philofophus animam de nouo accipere ejji
(dubium enim cft quid dc eius inceptione fenfe-
rit ) non idcb poneret eam creari ( ctfi fecundum
eius principia non poneret eam effici ab aliqua
hrunJi pti. caufa naturali : quia 1 1. Metaphyfic. text. 1 7. po-
•n faTia t" n,r c^*c 'ncorruPt,^^cm » fecundum ip-

firtfrUnSo, ^um non forma naturaliter produci-

tjjtt frtsto) ' bilis > /cd dicerer eam produci, ad produ&io-
nem compofiti , ficut fecundum cum produci-
tur forma ignis , quod , explicando ipuim , tra-
dar Scorus 4 . difitnS. 4 f . quoji, x. num. 19. £*
quibus videtur qudd aflerit animam de materia
aliqua produci, fic habere primum pa(Iiuum,ficut
& primum adiuum.

Coiicivsio II.

tJMMtri» animj , fi damr , tjl nufiem
r alienis cum materi» corf oralium.

b 1 P qnaftionem , dicendum quod in anima , vel
f\ Angelo e fi materia , qua ejl eiufdcm rationis
jut* feri» fui- cum materia corporalium. Probat conclufionem
rribus rationibus clans , & ex Commentatore, Sc
d.m mmm Auiccnna , quatenus aiimt materiam cceleBium,

* fiiblunarium e(Tc eiufdcm rationis. Tenet
Scotus xAifiinQ.iq.quofi.4. vbi habet eriam aliam
rationem , nempe, quia non funrduo Unes viri -
mi, neque duo prima efficientia i ergo neque dux
matenx ptimx. Vide Diuum Bonaucnturam *.
stifttnB. j . quoft. 1 . art. 2. qui hanc partem tenet , &
optime explicat.

A duci te Dodorcm no n ponere conclufionem

Refpondetur bretmer, de quo latius in mate-
ria de Angelis , ctfi quidam Philofophi potue-
rint anitrum efle cotpotcam,quos fccuti funt
Sadducxi negantes rcfuric&ionem moituorum
A Apollinarius Alexand. ex 5. Triport.
tap.o, 4.ac Tertullianus lih.de Amma,f corne Chri ,

Jli, tcftc Aaguft .hor. %b.& epijl. » J7. Oppofitom
tamen cft omnino tcuendum,cum ratione fupri
pofita in annotat, ad quoji, ij.ex operationibus
eius fpiritualibus, tam intcllcdus , quam volun-
tatis ; tum cx Patribus Ambrof. lihJe Noe, & Ar-
eo. Dionyf. 4. dediuin. Nem. Auguft. 6. de Triait.

6. & 1 Retratl. j6. fic aliis , atferentibus ani-
mam efle fpiritum. Et videtur definitum in Juomf
Concil. Latcranenf. r op. Firmiter, de fumm. Trini, frr/tm-d
tote , vbi dicitur Deum ex nihilo cendidijfe creo-
turarn corporalem , & jpirituolem , Angelicam , & ►

mundanam , deinde humanam tx jpiritu , & corpo-
re conflitutam , fic c. Neque obftat di&um 1 om-
nis Thcflalonic. Epifcopi, quod afferc , fic non
imptobat,y I J^nodut^AQ j princjiflereniis ani-
mas, fic Angelos efle corporeos i quia Concilium
approbauic quod mtendebatur.vfum fcilicet ima-
ginum i nec curauit de ratione, quam ille Ioan-
nes adduxit, nempe Angelos, &c animas clTccot-
porcos, Patres etiam qui quandoque vocant Pmn^nf-
animam rationalem corpoream , pie exponendi tttoeiumif-
fusit,qu6d comparatione Dei, funt face corporea
aliqualircr alligatx. Ira loquuntur BafiJ. Athan. ^ ^
Damafc. Methodius, Hicronym. Author lihri £c-
cUf.dogmat. vr referunt Conimbr. a>dr Animo,

CMp.l.puft.l.

Verum, ctfi hxc pars fir omnino tenenda,non do » yt,
tamen cen/etur definita , vel dogma fidei : ptirod
quia omnes fere Schoiaftici poft illud Cociliaa
Latetanenf. fcripfetunt, fic tamen nullus eorum
indicauit hoc dic diffinitum. Secundo, Caicr.

Eugub.fic ali; non fuiilent aufi renere oppofitum,

/i ira cllet. Tertid , quia multi Patres illam par-
rein renuerunt, Orjgcn. lih. 2. Periorcbon , eop. x.

Cxfarius dixi. 1 .pofi medium in fine operum. Naxiso.

Elias orat. 1 . $. nihil enim mihi, qui dicunr Ange-
Jos habere corpora fubtilia , vel aerea. Idem te- pi„
nere videntur Balil. lih. de Spiritu fitntto ,cxp. 16. fsntu
Athanaf. lih. de communi eflimia Patris , & Filif, ia
fine , vbi vocat Angelum animal rationale, &

Methodius /em. de ke/isrrtQ.

Ex Patribus Latinis idem exprefsh Auguft.

JMj.

Quajftio XV.

M.8 $ . <jq. tptafl. 47. & 7 .de Cenef. ad Ut. j 7. & alias
fipe. Bcnurd. ferm.x. in Cam. ait Patres in hoc
«fle varios, seque ignorare quid tenendum. Sed
Ub. j . de cenfid. cap. 4. tribuit eis corpora i ait ta-
men , Si qnij dixerit id inter opinabilia ponendum ,
m>n contendo. Claudianus exptefsc lib. 5. deflatu
anime circa med. tom. 4. Bibi Patrum. Vafq 1 .part.
dijj/ut. 1 9 'y, idem tribuit Fulgcntio cap ^.de fide ad
Petrum. Hilar. can.f.in Mattb.tfr Callian. coUat. 7.
cap. 1 j. negant aliquid creatum efle omnino in-
corporeum,& in terminis ita loquuntur. Quarti
Gar rauca in aunot.ad lr I I.Synod. afl. j.xcnex hanc

i p controtterium uon c(Tc definitam , quia Conci-

lium ibi ramum intendit Deum omnia in tem-
pore condtdiilc , reliqua autem obiter dixir, fine
intentione diffinitionis. Idem renet Cation.j.dr
loc. cap. j . quafl. 4. fin. Sencnf. Ub. f . bibi, annet. 8.
&: communiter cxpoficoresD.Thom. x.p.qu ji.
art. \.& quafl, f t.arr.t.

Stantibus ergo tot Patribus pro illa partc,fine
exprefla Sc clara Ecclcfix definitione , non cft
ccnfenda damnata ; quia tatnen communirer Pa-
trum fententia oppofitnm renet, & confenfus
Theologorum accedit , reprehendendus ertet qui
illam vellet tueri , Sc maxime , quia non facili
fe liberaretab illis diffinitionibus, quin periculo
cis comraueniendi maneret obnoxius.

7. Sed quidquid circa hoc rcnearur.non idcd pe-
riculum vllum cft , fi reneatur in anima, Sc An-
gelo efle nureriam ; quia tunc minime fcquirur
efle corporeos , fed materia illa cenfcbitur fpiri-
tualis, ( vel fort£ verius, nec fpirirualis,nec cor-
poralis , vr pofte.i dicam } fed ab vtraque abftri-
hens : ) fed /piiittialis dici poteft negatiue , quia
110 n corporea.

Ad primnm i fi orum , dicendum quod iiLt non efl
definitio materia , &c. Licet Dodor, vt iam do-
taui , non a/ferae in anima , & Angelo d.ui ma-
teriam , fed ramum iuxta fundamenta 1’hilofo-
Jnonimoejfr phi ac D. Thomx id ncganris 1 .pxrt. quafl. ;o.
«yjlr *nie’ *'* Pr°kJkdirer 'd dici ; quia ramen

"ft. foluir exade parricftlarcs obiediones , quas fa-
tiium mtu • cic in contrarium , Sc argumenta principalia,
nmiten. pcc exquifitam , Sc fiibrilein dodrinam , neque
conclufionem improbar , vel impugnat , vide-
tur tacitb in eam confcnrire, infi enim in more
eft dum opiniones aliorum refert , qu&d impu-
gnat, quas nbn app robae.

Pro folurione argumentorum , qua* conrra
hoc fieri pofTunc , Sc fiunt. Nota cx D.Bona-
urnrura t. di fi. j. t.porr. ortie. 1. quxfl. 1. mate-
riam dupliciter confidcrari polle. Primi, fub
priuarione omnis formx fubftantialis Sc acci-
dentalis , Sc fub hac conliJcrarione nuda , eft
eiufdcm rationis in corporibus corruptibilibus,

Sc incorruptibilibus , in corporalibus , Sc fpiri-
tualibusi quia non cft vnde diftingnatur, fi om-
nem formam excludas. Quod bene fuadeut ra-
to mi* d. 0- tiones Scoti hic adducta:. SecundS conlidcsa-
U/itrt fm rur i„ analogia ad formam ; Sc fic diucrfimodS
arre,,‘fifur fecundum dhierfas /ciemus. Phy-
in inferi*- ^cus CJm con fiderat vr principium generat 10-
•tt (j. /i- nis, Sc corruptionis , fcu vr rcccptiuam tnobi-
eriitu. jj5 for mi t ^ pronr t rati fnuuabi lis ab vna foc-
triimif n)a jn . qUO fcnfu non cft vna, vel eiufdcm
rationis cutn materia non rranimurabili ab vna
forma in aliam, cutufmodi cft materia corporum
carhftium.

Philofophus fuperior confider.it eandem vr
mutabilem , ad fixum tantum , non ad formam:

Scoti oper. Tem. J f.

535

& ibi videretur elfc alia ratio materiae •, Meta- Mnia f—
phy ficus autem confidctat eam , vt fulcimentum mndkm u*-
formx in ratione entis ; Sc qhia in hoc , eodem *fi

modo refptcit omnes formas , fecundum Meta- "" Jt" r **

1 /■ * , ttfnu in tm-

pnyucum , vmca cft ratio maicnx , quoad oro-
nes formas tam fpirituales , quam cotporalcs.

Nam ficut materia corporalium dat fuis formis
exiftete , Sc fubfiftere, etfi hoc diucrfimodc a di-
uerfis explicetur j ita Sc materia (uiritualium fa- V

cic quoad fuas formas j neque refert quod in ra«.
tione iubftandi , hic detur plus & minus ; quia
in fpirirualibus fuhftat materia formx (ubfianr
tiali , eiiifquc habitibus ,& ad ibus : in corpo-
ribus incorruptibilibus formx , quantitati , Sc
fitui : incorruptibilibus vhra hoc , comrarictari
qualitatum ; nam hxc non tollit materiam ede
vnain , & eiufdcm rationis quoad illas formasj
efio aliqux perfedius cam participent , ficut ra-
tio animalis perfedius participatur ab homine,
quam i bruto ; Sc tamen cft vna , & vniuoca ad
virumque.

Secund<S,nora ex eodem, quia Angelus minus
habet de mobilitate rcfpcdu formarum , qux cft
proprietas nurcr/x , dici aliquando immate-
rialem.

Tcrtib , nota ex eodem , materiam nude con- Materi* un,
fideratam , neque corpoream ede, neque fpiri-
tualem , fed ad formas vtriufquc generis indif- nrfHf
fefentem ; qua rarione dici poteft corporalis, &
fpiritualis virtualiter; quia fpiritualitas, & cor-,
poraliras in ea ab cxtrinfeco venit , ficut Sc cor-*
rupri hi liras , vel incorruptibilitas compofiri ex
ca,vt expliciho. quam do^frinam habet Sco-
tus. nde od primmn i fletum. Et ne hinc inferas
Angelum e(Te corruptibilem , quia cius materi*
capax cft aliarum formarum , Sc conlequenter
pritiationis formx Angeli.

Noia quarro , ex Scoto hic iam citato , Sc 2. 1

difl. 14. quod ccclwm , quantum cft ex parte ma- Caliq*,ftn.
tetix , corruptibile cft ; quia illa quantum cft de
fe, capax cft alia rum formarum , Sc priuationis lin'
formx cccl i ; & idem cft de A ngclo , fi refpicia-
turad cius mareriam tantum ; quia tamen forma
vtriufque talis eft naturx, vt a nullo contrario
vinci pu/fit , neque dependet a di/pofirionibiis,
quas agens naturale poder expellere, id c6 deno-
minatione fumptaa parte fatnofiori , nempe i
forma, fimpliener verumque eft incorruptibile; *
quia neutrum pera&joncs agentium naturalium
corrumpi poteft :non quod forma compleat ap-
petitum materix , quia repugnat hoc fieri nili
dando ei a&um oppofitnm pii nationi cuiufque
formx ; at nulla forma poteft hoc prxftarc , nili *

virtualiter faltem contineat omnium aliarum
formarum perfediones, quod eftimpodibile. de
quo Scortis lcc.cit.dr 1 .difl. 1 4.

C O N C L V S i

III.

Non ejfe improbabile, etiam iuxta Seotumjn
an ima, (fi Angelo efifc materiam.

18.

Dicendum igitur videtur probabile elfc ani-
mam , Sc Angelum componi ex materia, Sc
forma,iuxta fundamenra Pbilofophi.ScD.Thom.

( etfi ipfc id loco citaro exprefse neger ) a qui-
busnon videtur Scotus in hoc alienus, et iam fi
in fundamentis non contremar. Secundam par-
tem iam oftendi ex menrc Scoti. Hanc non au-
deret» ponere nifi gcauillimos Uotlorcs pro ea
2 z 1 reperi

i

1

5$6 De Anima

renerirem. Ita tenuit Auiccbron lib. Fontis vira,
referente D.Thom. iqsart.quajl^o.art.iJ^ opufe.

1 f’eMP-S' Eandem tenet exprete D.Bonaucntura
l.diji. J. l.part. art.t.quajt.i. Ric. ibiar/.i. qu.x.
Aureo!, apud Capr .quafl. i art x. Alenf. i.p.q.io.
mrmb.i. crfi aliter rem explicet. Albert. etiam i.
dsfi. j .artic. 4. admittit exprete hanc fentemiam,
vbi ait Angelum compofirum efle ex partibus cf-
fentialibus : & polita rriplici differentia mate-
ria: , quam fupra adduxi , ex varia mutabilitate
ad varias formas , negat ibi effc materiam , vt
in generabilibus , fcd cinn fit proprietas com-
munis fpiritualibus , & corporibus , fuftinere
formam , neccffc eft ( inquit ) ponere fubflan-
tiam communem in cis. Non vult tamen hanc
proprie vocari materiam, fed fitndamcntum;quia
materiam proprie didlam, tantam ponir in gene-
rabilibus exprefs^ Boetius lib. de initate & Irno:
sfugeltee , dr anima [Unt vnum comunUionc materia,
a fortiori idem volunt Eugubinus de Perenni Phi-
lo/bpbU , cap. 27. jo. 41. qui plurcs Philofophos
citat, quos fequuti funrNyphus lib.^Je Damonib.
cap. 1 j. Francifcus Gcorgius Ub.i .Pr0blcm.cAp.s7.
qHAft. 4. Caier. ini. Ad Ephef. qui renet Angelos
cffecorporcosific enim exponit Caict .id i. Ephef
Secundum principem poteflatis euris hui tu (pintas,
id eft , ( inquit ) aerei fpiritus : vnde dxmones
cllc aereos fpiritus , indicat confonare verx Phi-
lofophix , fibi tamen contrarius x.part. quaft. 50.
art. 1 . id negar.

11. Pro eodem etiam cirari poffunt Patres fupri
jtnimt t4 addidi , qui idetn tenent. Licet enim minus vc-
\riluit "ile ra corum °P'n‘° » quatenus corporeitatem
nrfth. tribuunt his fpiritibus , vt fupra vifum cfl ; ve-
ra tamen videtur , quarenus virrualiter allerunt,
in eis effe maceriam, qui enim corporeitatem
eis tribuit , hoc ipfo tribuit materialitatem , $c
aliquid vitra , nempe formam conflitucntctn il-
lam materiam in cfje corporis i de quo Scortis 4.
d&.iituft.i. num J4 neque enim hoc tribue-
re potefl aniina rationilis ; quia c6rpus Chrifli
In triduo mortis erat idem corpus fine anima
rationali , vt ibi fuse ex Patribus probat Do-
dor ; cflo ergo quoad hoc fecundum , eorum
opinio roticienda fit , reneri potefl quoad pri-
mum , quatenus aflruunt materiam. Auguft it.
CcnftfT.%, vbi air, omne mutabile habetinformi-

* ratem, qui formam cnpir.tf’ n. Confejfxx plicans

id Genef. > . In principio crcAttie Deses talum , dr
terram , id eft , ( inquit ) in verbo creauit inauriam
informem cor por alis, <$■ jpiritualit creatur A. Nazian.
Orat. {4 An fia. Sint ( ane illi incorporei,attt quam pro-
xime ad htc accedentes. In quo infinuat habere
materiam , alioquin diceret effc puros fpiritus.
Daiuafc. lib. 1. cap. 17. vpear Angelum craffum
materia conflantem. Exprcfliiis Boetius citante
hic a ScotO pro T. con. rat. 4. & lib. i. de Trinit.
cap. ). vbi air exprefs^ , quod nulla forma fufei-
pit accidentia : igitur cum Angelus , & anima ea
fufeipianr , aliquid habent prxter formam Ad
idem eil Auicenna 1. Metaph. cap. i.ibi : Omne
tjttod eft in fuhictlo , eft in fubietta materia. Sc 4.
Metaph c.i. Omne quod incipit cjje,dr pottft non effe,
habet materiam.

11, Rationes prxcipux pro hac conclufione funt
iilx , quas Dodor fupra adducit cx Philofopho,
fcilicet ex indiiudualitatc , qtixprouenic fecun-
dum eum ex mareria ; ita vt vbi non efl mate-
ria , repugner efle plura numero : in quo c«m
fcquitur D.Thom. Item, cx poflibilitare, quia

fecundum Philofophnm 8. Phyftc. text. jo. mo-
uens fc habet partem motam , partemque roo-
uentem. 1. Metaph. i'x. ait quid materia ineo
quod mouctwr , intelligere netejfe eft , & Commenta- m L*ht
tor 11. Metaph. text. jo. ait , quodeaufa poten- rutaum.
ri* ( fcilicct naflutx ) cfl mareria , & 8. PlyjJic.
text. 1 y . quod Jimplex eft , caret potentia. 1 tem, quia
fecundum Philofophum prone quod in tempore
fit , habet fiium palfimim , ficut & adiuuro,quia
fi i folo Deo immediati edet , neccflurium cfTct. *
^Scd quia hoc fundamentum omnino falfiim eft
p-t oftendit Scotos i.difi. 8 qtuft. f. mtm. 1 j. dr
difi. 49. & 43. probans Deum omnia ad extra Ii- «
bere producere ) non defetuit ad probandam
conclufionem abfolurc, fed tantum in via Ari-
ftotclis , qui forte non admitteret Intelligcn-
tias incepiffc , neque poflibiles efle, fcd ncccf-
farias. His adde nullam effc rationem , quare .*»/»/* 7
tnareria denegetur fpiritualibus , maxime cum *""4
in eis rcpcrianrur proprietates , quas Philofo-
phus materix tribuit ; funt cnlm ingenerabiles,

& incorruptibiles , & mutabiles , etfi non ad
formam fubftantialcm ( quia qux fctncl infor-
mar materiam , fibi appropriat , ita vr inde pel-
li nequeat , ficut facit forma ccrli ratione fu-
pra aUtgnara ) fed ad accidentalem , quod fuffi-
cit in fubftantiis, vr arguatur fubeffc materiam,
vc conflat in corporibus ccclcllibus. Qu5d vc-

non fir ratio , qua efficaciter probetur mate-
riam eis denegandam effe, neque incomicnirns
ex cius pofitionc fcquatur , patebit foluendoob-
iediones.

Obicftiones D. Thoma contra pr adi fiam
fententiam [cluuntur.

Prima cx D. Thom. 1. part. quafi. jo. artic. 1. ij,
impoifibi!ceflqn6d forma fpiritualis, Sc corpo-
ralis recipi poflint in eandem partem nutcrix;
alioquin eadem res cflct corporalis , & fpiritua-
lis : ergo in aliam , & aliam partem i fed non cfl
materia diuifa, nifi ppr quantitatem : ergo mate-
ria fpirmialium erit quanta, quod repugnat. ,

Secunda ex eodem : intelleftio cfl immateria-
lis : ergo&: fubdartia cuius eft j quia operario
cuiuflibct rei eft fcaindum fubflantiam cius.An-
tcccdens patet , quia vnumquodquqimclligitur,
quatenus abflrahitur a materia ; quia formxio
materia innt indiuiJualcs.quasintclledlus appre-
hendere nequit.

Tertia cx Dionyf. cap. 4. de diuin. Nomin. vbi
vocat Angelos incorporales, & immateriales.

Ad primum, parer ex rertio notabili. Materia
quantum cfl dc fc, capax efl formx fpiritualis»

& corporalis , fed in fc neque fpiritualis eil»
nec corporalis ; ficut fupcrficics neque alba efl,
neque nigra , fcd ad vtrumque indifferens j non j \utnie fwi
cfl ergo verum , materiam necclTarib diuidi per kutritut^
quantitatem , quia entitariue , fui hxccritite
diuiditur hxc materia ab illa , Sc formalitet ii-
uidirur ab eadem per quamcuquc fonuam.quam
fuftcnrat , fiuc fit quanra , fiuc non quanta. Ar-
gumentum procedit ex alia falfa opinione D.

Thom. nempe materiam fecunditm fc , effe pu-
ram porentiam , & nihil habere entitatis } quam
folide refutat Scotus i.difl.i i.qna/f.i.

Ad fecundum , fi quid valeret, vt bcn£ aducr* 14,
ric Durandus i.difi.t. «yn.7. probaret etiam homi-
nem effe immaterialem , qnia quxdam cius ope- Ctiftttu
ratio eff talis. Refpondct Caict. d. q.fo.artic.i. njjlUMri

fuppo

Quseftio XV.

fupponere D. Thomam naturam Angelicam elle
completam. Conttk, tum quia qiuft./iq.Artie. i.
do hoc agit, difputans an Angelus habeat corpus
naturaliter fibi vnitum : non ergo id fupponit.
Tum etiam, quia fi (upponeret, nihil ad rem, quia
non fupponit alteram partem non e (Te materiam,
cum hoc probet ; non ergo magis fequitur ex il-
lo argumento, vtramque partem Angeli clTe im-
materialem , quam vtramque partem hominis.

Vsltuti» rry- Succurrit V alentia i qiuft. 1 .part.^, ra-

tionem D. Thom* bene probare incentum;quia
fupponit illam operationem clTe omnino imma-
terialem , ita qubd non dependeat vel oble&iue
a corpore.

Contra , quia quod anima dependeat it phan-
tafmatc , non eft ex natura, fcd ex peccato ; vnde
in gloria non dependebit ab eo. Secundi, etiam
Angelus dependet a concurfu corporis ad co-
gnofeendum corpus , vt probat Scor. a. di/1. j.

11. Ad probationem antecedentis , quod
non negatur : verum notveft vnomquodque in-
tclligi per abftra&ioncm a materia ; & fingula-
riaintelligi poliunt : vroftendam9iMyi.11.

1 J. Ad tertium. Rcfpondctur cum D.Bonauentu-
ra fupra ( 5c eandem folutionem inlmuat Rich.)
Dimyf. txpo- Dionyfium loqui de materia tranfmutabili ad
formas fubftantiales,feu corporeas ; quia de ma-
teria incorporea, vel non corporea , nulla inci-
A thtnmf.tx- dit ipfi quarftio , Sc fic intelligitur Arhanaf. lib.
fnutnr. de Tejlimomii Scripture yde natur ali communione ,/eu
de tJfemU Prurit , & Fihj ; vbi ait, Angelw efi*ni-
nutl rationale mater 1 a expers , Sc Sophron. orat, de
ftnflu Angelis , tom. 1. Eiblivth. vbi fimilia verba
ftofn haber. Alia folacio colligi poteft ex eodem D.
Augei* di - Bonauentura , vt dixi net. 1. quia Angelus quan-
“**“ doque immaterialis dicitur , co qub^ eius mace-

ria inter alias minima; fit mobiIiraris,quoad for-
mas ; quia neque ad formam fubftantialem , ne-
que ad litum , neque ad qnanrirarcm , neque ad
qualirates , a quibus dependear forma , mouc-
ri poteft , cum ramen omnes hx mutationes
conacniam materi*. Adde D. Thomam renere
epteft. 1 6. de Male, artic. 1 . ad a. probabile elle, fe-
cundum Dionyf. dxmoncs cltc corporeos. Ex
quo (equitur Dionyfium in illa (ementia non ef-
le firmum.

Soluuntur *li.e obiett tones contra eandem
fententiam.

XS. Obiicitur adhuc primo ; quia fequitur Ange-
Aoftlm.fuo hin 1 Sc animam effe corruptibiles , quandoqui-
fnfm ttrru- dem hubcnc materiam , qux , quanrum eft de fc,
pnlitit dui non pjus petit hanc formam , quam illam ; con -
fcqnensell damnatum in Lasnan. fub Leone X.

JeJf. 8. Rcfpondctur , corruptio proprie fumpta
opponitur generationi , Sc lic quod non e/l ge-
nerabile , non eft corruptibile. Nec referr quod
materia capax fit de (e aliarum formarum , quia
futheit , quod forma eam ira occupet, vr nul-
lam aliam informare linar : quomodo caelum eft
incorruptibile , efto cius materia fu capax alia-
rum formarum. Vide D. T honi.i.pnrr. tjuefl. 6 /.
etrt. 6. vbi habet etiam fi anima cllet ex materia,
qudd adhuc cllet incorruptibilis.

Obiicitur fecundo, fequitur hinc animam, &
Angelum polTc delinere aliter quam per anni-
hilationem , Sc con fcqacnter corruptibiles elle;
quia non eft tertius delinendi modus. Sequela
patet ; quia pollet Deus feparare partes, ex qui-
Secti oper. Tom. II.

cifur

tcrislui

5 $7

bus componuntur •, qno cafu definerent elle,
ficut definit homo partibus fepatatis. Rcfpon-
decur , fupra notaui nos non teneri hanc qux-
ftionem abfolutc propugnare , fed iuxta funda-
menta Philofophi , & D. Thom*. F.t cum imita
hzc fpiritus indiuiductur per materiam, repu-
gnat eum feparari ab illa , ficut repugnat ali-
quid manorc.non manente fui ratione indiui-
duante : negandum ergo efiet pofic Deum talem
feparationem facete.

Secundo , pec D. Thomam , repugnat mate-
riam primam fine forma fetuari j vnde in illo
cafu definerent elle per annihilationcm alterius
pactis. Sed hoc nihil eft , quia fuftinendo hoc
falfum , quod folidc refutat Scor. i.d.i i.qu*ft.x.
diceretur qubd iungeret Deus aliam formam illi
materi* : & fic nulla parte definente, definerent.

Itaque , fuftinendo conclufionem , fecundum
przdi&a fundamenta , prior folutio pt*fcrenda
eft, Sc tanta erit , vt videtur, cius probabilitas,
quanta illius fundamenti, ad quam ncccllarid fe-
quitur : immb, forte maior.

Sed quia (vt di&um eft ) conclufio huius qux- 1 7
ftionis non videtur difplicuiilc Scoto , quin ten- A» f de.
feri poflit aliqualirer probabilis , fine aflertione
poteft dici, non cftc denegandum omnipoten-
ti* Dei , quin fic pollet dcftruere animam , S: ge”*? A*‘
Angelum i quia ponendo partes elle duas enti-
rares abfolutas , vt bene probat Scor. 1. dift. 1 j.
tjtuft.t. poteft Deus eas feparare. Sed tunc non
«fiet corruptio proprie dida ; quia hzc ranriim
conucnircompofitoex corrariis, vr renet Scotqs
4. dift. 4;. yuft. 1. mm. i j. Sc corruptibilitas eft
pallio compofitj ex elementis , ex eodem 3 .difi.
n.tntm.p. fed magis proprio diceretur annihila- si Anget*
fio, quia fine vlla actione agentis naturalis de- ff[e,

fincrcr vnio partium , vel rerria entitas , fi ibi Ttr
derur : dc qua Scotus in rigo- nZZtIZr

rc tiu deficto non cllet corruptio , nec annihila- rtrrmtrm.-vei
tio , eo lenfit , quo ifta communirer vfurpamur.

Sicut delirio panis in conlccratione, fecundum
communem , non eft annihilario, neque etiam
in rigore corruptio ( quia ex vi politionis alte-
rius fonnx ipfi repugnantis , ex narura rei non
definit ) fed dillincta ab his , cui nomen impo-
litum non eft a Philofophis , quibus fuit igno-
ta. Ad argumentum ergo , non videtur abfirr-
dum admirrere , dato cafu , illam dc/itionem k
Deo Geri polfe , qux quafi media clfct inter cor-
ruptioncm,6£ annihilationcm, ficut li fepataret
nureriam a forma cccli. Sed contra hoc

Obiicitur rerrid , dato illo cafu , formx ani ■ 1 8.

m* Sc Angeli fepararx a materia , conueniunc
omnia illa fundamenta qu* Doclo r adducit , de
quibus in prima annotatione , quia habet fu am
indiuidualita rem , Sc proprietates materir ; quia
ingenerabitis , Scc. Et in ea eft r^tio agentis
Sc paOi , quia pollet velle , Sc intelligerc : ergo
iuxta illa fundamenta animx forma ftparata k
materia habet materiam; (Sc fi rurliis ab hac fiar
feparatio, idem argumentum curret : ) vel dicen-
dum erit quod ab initio eam non habuir.Refpon-
detar, tam dixi fecundum primum ex illis fmi- Si fima ni-
damentis dc indiuiduationc , cafum elle impof- *»**[***>*.
fibilem : fed co admillo, potcR iterum fine af "ri* f'?*'—
fertione dici, non conuenire illi fic Jcparatx illa '*-&* * *iM
fundamcnra,qiii.i non haberet rationem bgentis,

Sc patfi defedu materix, neque hocAaro illo mi-
raculo,vel forte impofRbili, mirum videri deher,
quia fecundum D.Th. Sc fuosji per pollibile.x ei
2 z } in polii

1

5*8

De Anima

impoflibile fcpararentut voluntas & intelledhis
ab anima,qux funt, fecundum eos.quxdam acci-'
dentia cius, non haberet rationem agentis, & paf-
fi , fcd indar trunci nihil faceret ; de quo late
Scot.a. d. 1 6. Item » fecundum eofdem, n Ange-
lus careret fpeciebus , quz funt ipfius accidentia
communia, nihil polfet intelligere, aut vellc,fal-
rem abftra&iuc , neque pollet in fc producere
fpecics;quia,fecundum eos, caret intellcdhi agen-
te: de quo Scot. i.d. 3.9.1 i. Sed in cafu nodto
non videtur minor dependentia formx a fua
materia quoadj fuas operationes , quam animx,

& Angeli ab illis accidentibus : igitur defedtu
materi* , videtur quod eo cafu , forma fimplex
nihil reciperet ; quia,vt ait Phil. i.AIet.ix.ineo
quod monetur, intelligrrt mattrutm%necrfc eft.

1 9* Secundi. Rcfpondetur,&: innuit D.Bonauent.
d. fine, quod eo cafu dato, illa forma fimplex
i materia feparata , eflet agens & patiens , eique
conuenirent extera , ex quibus arguitur mate-
riam fubefle fecundum Philofophum , neque in-
de feqttcrctur tunc ibi elfc materiam , fuppofiro
miraculo, fcd qubd fecundum rerum naturam,&
principia Philofophi ibi ponenda eflet materia,
quod fufficir. SicBonauentura argumento con-
cludenti accidentia fepatata , iuxta przdi&a fun-
damenta , habere materiam , rcfpondct tantum
probare quod fecundam naturam fuam petunt
materiam, cui inhxrcant , cftd miraculose fepa-
rara ita fc habeant ac fi nihil a materia depen-
• derent<

Dices , ergo fimiliter illa fundamenta tantum
probant animam rationalem fecundum naturam
fuam , petere materiam , nempe corpus ; Sc per
confequens feparata nullam habebit materiam. .
Rcfpondcrur exigere materiam fibi proportio-
natam , fcu non corpoream , cuiufmodi non eft
corpus ; perfe&io enim vniucrfi , ficut petit fub-
ftantias corporeas, fimplices , & compefiras , ita
videtur petere fubftantias incorporeas vtriufque
A 4perf,ai* generis , qua ratione vtirur Caict. Et fi daremus
ntpt vm-erfi accidentia corporea compotita ex materia , Sc
fonm » 'dem concedendum eflet de accidcnti-
fp iriem*Ui . hus incorporeis : ergo eodem modo proccden-
fimt iett <y dum videtur in fubftanriis hic Sc ibi. Si vero te-
nmpofitu. neatur cum Occam 4.17.7. & Tmtl.de Euchorift.

CMp.i 8. Maior. 4 ^. ii.ejuofi.x. can.

Gotfr. 4 .p.fnm. in mM. de Eucbor. nullum acci-
dens fubie&ari in alio , argumentum ab acci-
denti erit pro nobis confirmans primam folu-
tionem.

3 ®* Obiicitur quarto , qnia fequirur formam ani-
mx Sc Angeli educi polle de potentia matcrix;&
per confequens Angelus , Sc anima erunt gene-
rabiles , faltem Deo fupplenrc vicem caufr na-
An fermt tur.rlrs , quod videtur inconueniens. Refpon-
detur , definitum eft cop. Fi»miter,de futn.Trin. in
Cone. Lateran, Angelos Sc animas ex nihilo COn-
urit r ditos , Sc fic de fadko non lunc geniti ; an autem
de potentia Dei eorum formx cducibiles fint de
potentia fux materi*, non eft definitum : veri-
fimilius tamen eft id non efle poflibile ob perfe-
flionem harum formarum ; quia etiam quxdam
formx accidentales , vr gratia , educi nequeunt
dcporenria fubic&i. iuxta multorum probabilem
Icntenriain, quam tenet Scor. i.d.i .q.] .&■ d. i<5.
9.1. Alei», i.p.9.9. num.8. Bon. x. d.x6.ort. 1. 9.4.
Ric. ibiort. 1.9.4. Capr. 4 .d. i.tj.^.ad arg. Scoti.
Maior. qusfi.t. Palud qsuft. r. Qudd fi teneatur
educi polle dc potentia Dei abfoluta , nihil inde

concludetur contra refoluta in hac quxftione.

Obiicitur quiutb, Scot. 1M.1 1.9.1. num.G. po-
nit fubftantiam corruptibilem cum Philol. 4.

Met. cnp.f. per hoc quod habet materiam , quia
materia eft quo res pottji ejfe , vel non ejfe\ vt ibidem
dicitur. Vndc , inquit , Nulla forma ftmplex efi
corruptibilis , vbi per formam fimpliccm , intclli-
git animam rationalem:cr 4-d.43.9iM/?.!. num. 13.
luftinendo fecundum Philofophum animam ra-
tionalem non efle immortalem , dicit non inde
fequi , quod habeat partes feparabiles, vt mate-
riam , Sc formam : vbi admittit efle fimpliccm:
ergo fecundum cum non eft ponenda materia in
anima.

Rcfpondcrur , ira eft ; verum non reputat im-
probabile , iuxta hic allata , fi quis teneat ani-
mim,& Angelum habere materiam ; Sc hoc tan-
tum intendunt qtix hadfcnusaddu&a funt.

Obiicitur fexti , fequeretut qudd Angelus
eflet capax quantitatis ; quia habet materiam.
Refpoudctur , ficut forma materialis aducniens
nutet ix , facit cam incapacem accidentis corpo-
rei, ita forma fpiricualis facit eam incapacem ac-
cidentis corporei , qualis eft quantitas ; de hoc
Scot. tjHodl. 9. vbi dilputat an Angelus poteft in-
formare materiam. Hxc dc hac difficili quxftio-
ne ; qui verb hanc partem durius cenfuerit, vi-
derit ne in fuo fcnfu nimis abundet, nimifquc fit
fapiens apud femetipfum.

Qjr £stio XVI.

Vtrum magis nyniuerjalc prius intcl-
Hgatur a nobis , quam mirius
nmiuerfdef v

Arift-l. PoRer.tap.x. <7 4. <7 i.Uft.eap u

D. Tbom. » prooemio Phyf. in tpufc.dttntt , gr rfftnris,
e*P-7-& x.pnrt.q.ly ort j. Auiccnna xMb.fiu Mttnfh.
esP. i. Simplicia* i .rhyfii. cop i. Tlicminim in fu* to-
rofkrofi , fufor t. Ub. Phy fit. tof.+. Kichardut in l. d. 14.
nrt. j.9.4. A\en(n in CrmmtMnn* frtmi & quinti Mtt.
Cipreolutnt^.i. d.^.q t. nd 7.Fcrr. \Jsb.centrnGm,
e*p. 48. Venctu* , Njphu* , & lauellu* 1. Phyfit. etf.x.

Soncinaf t.kiftaph. 7. 11. Caict. Opu fc. dttntt, crtffin*
lio, in principio, yfgidiot 7. lib. Motnpk.q. I. Rouiui 1.

Pbyfie. eup.x. 0. j. Vide Dodotem in diqutntu.qnofi.Xy
Cplib. 1. Phyfit. qutfi.j.

R c v 1 t v r qubd fic , 1 . Phyfic. text. j. |.
dicit quod innata eft nobis viacogno-
fccdi inorioribus nobis ad notiora na-
turz,& fubdir : Sunt /tutem nobis primo notu cenfnfit
magis, cr nutgis vniuer/alia, minus autem vniuerfabt
funt nasum notiora , tfuia funt perferiora, igitut, kc.

Prxterca, quod primo intcllc^ui imprimitor, Scoc-t.df.
prius intclligit; fcd fecundum Aoiccnnaro , ens 94x41.

Sc vnum , qux funt maxime vniucrfalia , prius
inrelle&ui imprimuntur quim omnia alia igi-
tur, &c.

Prxrerea , illud vniuerfale prius intclligitut
cuius lingulare prius fentitur ; fed fingularemi-
gis vniuerfalis prius fentitur quam minus vni-
ucr falis, fccandum Auic. in Aietaphyftca fua fic fe- 5«ot D
eundum Philof.i.P%Jc.rext.4. voi dicitur, quod i7'
pueri appellant primb omnes viros patres : Sc
prius i remoris fentitur aliquid efle corpus, quam
animatum, & quam homo.

Contra , compofita funt nobis prius nota fe-
cundum Commentatorem t .Pbyfie. text. 4. expo-
nendo illud, Magis confmps funt nobis notiora , vel
priiis nota , id eft, magis compofita fcd miniis

vniuer

Quaeftio XVI.

vlrimufcitm-

vniherfalta funt compofitiora , quia habent fe
pet additionem ad magis vniuerfaUa ; igitur, &c.
PrctercA , qux funt difficillima nobis ad cogno-
fcendum , non funt nobis prius nota , maxime
vniuerfalu funt nobis difficillima ad cognofcen-
dum, vt patet a. Met. crgo,&c.

Praeterea, priora fecundum naturam,funt no-
bis po(\crius nota,vt dicitur x.Pbyfic. fcd vniuer-
faliora funt priora natura, quia ab ipfis non con-
ucttttur confcquentia, & quia etiam per ipfa de-
finiuntur fpccies,& minus vniuerfaUa ; ergo,&c.
X. Dicendum , qu6d aliud dicitur prius alio tti-
jlipU di- pliciter , fcilicet generatione , pcrfc&ione , &
2” 'f t*"1 adxquatione. De duobus primis habetur y.Met.
juuririmr. uxt-1 5 • de tertio i text. i i.vbi dicitur,quod
mLjuMitn*. vniuerfale eft, quod conuenit alicui primo. Ec
vocat vniuerfale, Sc primum adxquatione,ip(ara
propriam palfiunem , qux prxdicaturconuerti-
bilitcr dc fubicdfco. De duobus primis diccn-
£nid i»xno- dum ad prxfens. Vherius feiendum , quod non
funitmfmi, eft idem cognofcere confufum Sc conrusd, nec
crinfuii' diftindbum Sc diftiu&c : nam confufum poreft
, diftin&c cognofci , ficut animal , quod eft con-

grui tofw- fufum rcfpccV.t hominis. Similiter diftin&utn
fitrt tonfuii, poceft confuse cognofd, ficut homo cugnofccn-
& diffindi* anjma| # vej qu^d (it animal. Illud autem eft
confufum , qutfd eft indiftinftum , diftinguibile
tamen ficut genus. Cognofcere autem confuse
eft cognofcere quid dicitur per nomen , vel co-
gnofcere in fuo vniucrfali tantiimifcd cognofcc-
rc quid diftin&e- eft cognofcere id per principia
propria pofira in fua definitione.

RESOLVTIO.

Prius cognitum nobis tempore cognitione con -
fuf* , eft minus vniuerfale , quam mugis
vniuerfale. Vide Dofl. i . dift. 3 .quxft x.
num if.&annoc ».

5» 4 Icendum i^icur ad quxftioncm primo,

JL>/quod mitius vniuerfale eft quod prius
notum eft nobis , priorirate temporis & cogni-
tione confusi , quam magis vniuerfale. Proba-
tio i omne agens fecundum vfrimum porcurix
fui producit pcrfnftifJimuin cffc&um, quem po-
reft producere j quia ad oppofitum , qudd non
producat effe<ftutn pcrfc&iifimum , quem polTit ;
Icqu/tur quod agit cftra vltimum potentix fux;
fcd omne agens naturale agit fecundum vlti-
mum potem 11 fui { quia non agit dcJibcratiuc-,
determinando fibi quanrirarcm effetius , fcd de-
terminatur ab alio : igitur agit pcifctiiffimum
etfetium quem poreft : inrellctius autem quan-
tum ad atium primum inrclligendi , Sc omnia
qux concurrunt ad caufandum intentionem ef-
fetiiuc, liuc phantafiu , fine fpccies intclligibilis ,
funt agentia naturalia : igitur incclletius in pri-
mo atiu intclligendi pricedentc atium volunta-
tisincclligit pcrfctiiffimiimintelligibilc,in quod
potell , quod terminat atiionem pcrfctiiftimam
quam potell habere ,• tale autem intelligibile eft
fpccies fpecialilfima ; ergo, Scc.

Prxrerea , fecundum Auicen.Sc Commem, f.

A/et*ph. ixp. 4. A lecaphylica eft vjrima fcientia
in ordine dotirim, igitur principia aliaru fcien-
narum prius tempore a nobis cocipiumur, quam
Metaphyfica ; principia autem aliarum fciemia-
rum lunt minus vniuerfaUa , quia Metaphyfica
eft de vniucrfalifiimis : igitur , Scc.

559

Prxtcrea.fi prius intelligimus magis vniuerfa-
le, quam lingulare, quando fingularc aliquod fu-
bitb mouctlenfum , erit magnum tempus ante-
quam poftimus cognofcere eius fpecicm fpecia-
liflimamiquia oporteret prius cognofcere omnia
eius fuperiora eftencialia , qux cum iint multa,
non poliunt in inftanti cognofci : hoc autem pa-
tet manifefte efic falfum ; crgo,&c.

Pr*terea,fi priis magis vniuerfale intelligitur, 4*
aut eadem fpecie cum miuus vniucrfali , aut alia:
non eadem , quia illud non eft proprium reprx-
fentatiuum alicuius quod xqualiter rcprxfcntat
ipfum & oppofitum , vel difparatum ; fcd fpecics
reprxfcnrans animal ,quod eft magis vniuerfale,
xqualiter repr^fentat hominem, Sc afinum;& per
confequens per illam cognofceret fimul vtrum-
queintcllc&us , fi illa fufticerct.quod falfum eft:
igitur non eft cadcnv.fi autem alia.tunc erunt tor
fpccies in hnelle&u, quot funt fpecics generis, fi
iilx debent cognofci, vel quot funt fuperiora vni-
uerfaliora cfTcnrialia, antequam fpecics fpccialif-
fima intelligatur, quod fallum eft ; igitur, Scc.

Prxrerea , illud cognofcitur pofterius rempo- Jhiud,»
re, cuius abftra&io eft difficilior jquia eius cogni- v»/-

lio intcllc&ualis abftraftiua cfl difficilior ; fi-d Tl*1" 'fi

/cd *

abit radio colori!, qua: c(t vniucrfalior.cftdiflici-
lior quam albedinisjquia adiflimilibus abflrahi- vimur/din.
rurquiditas coloris , fcilicet ab albo , & nigro,
qux funt oppofita j albedinis autem quiditas a
duobus albis, qux funt fimilia ; ergo, Scc.

Prxrerea, poflibilccft intelligcrcroinus com-
mune,non cognofccndo magis commune; igitur
non oportet femper vniucrfiilius prius 'cognofci
ab intclicdu. Probatio amecedenris ; quia Geo-
meter cognofcir lineam, & inulta de Jinca pi obar,

S: tamen nefeit vtrumfit fubftanria.velaccidens:
ergo, Scc. Ad hoc etiam eft auchoritas Philofophi
1 .Pbyficjext. 3 . Sc 4- dicent» quod diffinitur» pritu
ccgna/iitur, qr.am pirtft definitionis , d i ffi n i r u m eft
miniis vniuerfale , cum fit fpccies , quam genus *
Tuum, quod eft pars diffinitionis ; igitur, Scc. s

R E S O L V T I O.

Prius cognofci mugis vniuerfuie cognitione
dtftinfld , de quo Do flor t. dift. 3 .
q.i. num. 2 4.1 3.

b ^ Ecundo, dico quod prius cognofcitur ma- f.

tDgis vniuerfale l nobis cognitione diftin- M*ru W-
tia. Probatio , prius diftintie illud cognofcitur,
quod intrat diffinitionem alterius , rvod
ahud diftmtic cognofcitur; fed ens quod eft vni- eiflindd.
uerfaliffiinum, inrrar definitionem omnium,cum
conceptus entis includatur in conceptu cuinfii-
bet , ipfum aurem non habet conceptum ni fi di-
(lintium; quia non habet in quo polfit confuse,
vel indi ftintic cognofci : igitur, Scc. Simile au-
tem eft de aliis vniuerfalibus : quantd cnifn ali-
quid eft vniuerfalius,ranrd poreft plurium defini-
tionem intelligcrc, Sc diftintiius cognofci , etim
pauciora fuperiora habeat , in quibus cognofci-
tur confuse. Przrcrea, fecundum Auiccn.i .A/er.
cxp.i. Metaphyfica eft prior ordine cognofccndi
diftintie, qux tamen eft vniucrfalior ; igitur^cc.

Nec tamen contradicit libi Auicenna , dicens OrJim J»-
quod eft poftrcma ordine dotirinx, allia hoc or- R'1** frttt-
dinc procedimus a cognitione confuta ad diftin- ditmr *
tiam;modo eft ita, quod principia aliarum feien-

liarum propriarum ordine dotirinx funt nobis
1 Z z 4 nota

540

De Anima

noti ex confufo conceptu terminorum , ficut
Geometer ex confufo conceptu line* , & pun-
&i procedit ad cognofccudum eius difKnitio-
nem , & paflionem : & ideo Mctaphyfica cd po-
ftcrior ordine dodrinz , cuius tamen principia
funt didinde cognofccnda ; fcd fcientia Mcta-
phyficz acquifita, rcuertendo ad alias fciemias
Ordo 7«s i magis didinde cognofcuntur earum principia.
tegnitune fcientia Mcraphyficx prius didinde cognita , Sc
rttirtdUmr Pr'or 0rclmc didind* cognitionis ; licin

rim eo - propouro , fpecies prius cognolcuntur indidin-
gnitimf di- dc , fcilicct cognofcendo quid cd , quod dicitur
fiinSam. per nomen ; vel in fuo vniucrfali , fcilicet co-
gnito vniucrfili didinde , tunc per eius diuifio-
nem & comradidionctri per additionem diffe-
renti* , fit reditus ad coguofcendum fpeciem di-
di nile.

RESOLVTIO.

Prius prioritate prrfeflionu cognofcitur
Deus. Fide Do&orem i.dift. } quxft. i.
num.t 9 fcd cognitio f en fib ilium fortius
mouent ium ftnfum , efl prior prioritate
perfeftionit iuxt* proportionem obiefli ad
intellectum.

6. ■ c rT*Erti&, dico qu&d pritks prioritate per-
1 fcdionisa nobis cognofcitur, quod cd
perfoditis. Circa quod feiendum , quod aliqua
cognitio poced ellc perfedior alia , vel fecun-
dum perfedionis complementum , vel fecun-
dum proportionem ad obicdum;ficut vifio aqui-
li cd perfedior primo modo , vifione mea i fcd
vifio mea rcfpcdu candelx ed perfedior vifione
aquilx rcfpcdu Solis. Ida diuifio habetur 40.
de Animalibus a Philofopho , dicente quod magis
de/i de rami i4 J cire modicum de fubslantiis fi parati tt
tjuam multum de iuferioribud. Illud autem modi-
cum attenditur fecundum proportionem ad ob-
iedum , non autem fecundum naturam cogni-
tionis abfolut£.

d Ad propofttum cd dicendum , quod illud
quod a nobis cognofcitur priCis prioritate per-
fedionis cognitionis in fc , &c abfolucc confi-
dent* , ell Deus » loquendo etiam dc cognitio-
ne naturali. Probatio, quia illa cognirio cd per-
fedior in fc,pcr quam attingitur pcrfc&ius obie-
dum ; fcd h*c cd cognitio Dei, qtii cd perfcdif-
fimum obiedum ; crgo,Jcc.

Prxtctca , Philofophus 4 .Ethic.cap. 10. ponit
felicitatem humanam , qua: ex puris naturalibus
haberi potcd in cognitione fubftaimarum fepa-
rararum , vel prini* fubdantix fepaiatx , qu*
ed Deus , fcd ponit cam in perfcdiflitna cogni-
tione : ergo eius cognitio qu* in via porell ha-
beri, ed perfediflima cognitio , & perfedior
cognitione quorumcumque inferiorum ; quia
quodeumque indiuiduum fpecici nobilioris cd
nobilius quocumque indiuiduo fpecici infe-
rioris.

Sed qu* ed cognitio perfedior fecundum pro-
portionem ad obiedum , id cd rcfpcdu infe-
riorum , qu* funt intcllcdui nodto proportio-
nata?

Dicendum, quod cognitio illorum fenfibi-
lium.qu* fortiis mouent lenium, ell perfedior,
quia qu* fortius mouent fcnfuin,forrius mouent
intcllcdum, licet altiori modo, quia vuiuerfa-
liusi qux autem magis moucut imcllcduin,fum

Cognitio vna
dupliciter po-

Hior miis.

1. de Partib.
axiiin.c.5.

Vrut efl pri-
mS cognitum
prrfr&ionr.

Telini as in
quo ( cnjnlit
fu&JnmPhi-
bfophumt

magis proportionata intcllcdui , & ideo prius
perfedione tali,lcilicet fecundum proportionem
ad obiedum, intelligitur vniuerfale illius lingu-
laris fcnfibili», quod fortius mouet fenfum.

Ad obicdioncm in oppofitum, dicendum quod jg pr^,-
Philofophus primo Phjpcorum intendit dare mo-
dum deueniendi in cognitionem didindam ; &
hoc ed per cognitionem magis vniuerfalis , &
magis confufi , quod cd prius notum nobis di-
dinda cognitione.

Ad aliud, dicendum quod ens, & vnum pri&s Aifitihm.
imprimuntur intcllcdui quoad eorum cognitio-
nem didindam , quam alia ; & ideo illa cogni-
cionc funt prius nota ; quia non polfunr umifi-
cari per priora, & hoc conceditur.

Ad aliud, dicendum quAd Thomas fidens ii- 8.
iud argumentum deceptus fuit, quia non didin- di ttnmm,
guitur inter cognofccrc aliquid confufum, & **P
confuse, 8c didinde, Sc didindum. Veram enim
cd, qudd cognofccrc aliquid confuse , fcilicct
minus vniuerfale, cd medium inter puram igno* Wr <jf ».
rantiam , Sc cognitionem eius didindam ; & fi c Ifltbm^
cognitio alicuius confufa prior cd cognitione g 1

eiufdcin didinda ; fcd propter hoc non fequmir gm* ***'
quod cognitio confufi , ia ed, magis vniuerfalis,
nt prior cognitione1 miniis vniuerfalis , nifi lo-
quendo dc cognitione didinda i vt didum efl;
immbcd fallacia confequcntis a pluribus caulis
veritatis ad vnam. Cognitio enim confufa alicu-
ius minus vniuerfalis , cd, vel quando cognofci-
tur tantum de ipfo,f«uf r/7, quod dicirur per no-
men, vel quando cognofcirur in fuo vniucrfalio-
ri, vel confufo i non fequicur igitur : cognitio
confufa minus vniuerfalis , cd prior tempore,

Jiuam eius didinda: igitur cognitio fui vniucr-
alioris, vel magis confufi, cd prior.

Ad vltimum, dicendum quod quando aliquod Jlpatm
lingulare cd prxfcns fenfui fecundum debitam
proportionem, tunc intellcdus primi» apprehen-
dit fpecicm fpccialiflimam eius , fcd quando non
ed proportionarum fenfui, ita quod poflir ipfum
didinde cognofccre i tunc intellcdus apprehen-
dit fpeciem proximiorem, quam potcd, quia non
mouet fenfum nifi fub rarione,qux cd lingularis
fpecici communioris.

ANNOTATIONES

ad quxftionCm dccimamfcxtam.

CONCLVSIO I.

Speciem (p ect ait f imam e/fe primum cogni-
tum tiobu cognitione confusa.

1 Icendum igitur ad (jueShonem,&c. Speciem 9-
1^/fpecialilfimam clfc primum cognitum.

Probat Dodor hic contra D. Thom. & luos 1^

(jtufl.U art. j.fcx rarionibusiquarum priores tres
adducit i.dift.). quoji. 1. nura.it. Prima ratio cft,
onia caufa naturalis agic fecundum vltimumpof-
le , & fic agit primo perfediflimum effedum»
quem potcd ; c^go cum intellcdus fit talis , pri-
mo intelligit fpecicm fpccialiflimam , quianoc
ed perfedius vniuerfalioribus , qu* funt partes
cius. Contra hanc

Obi icitur, ex Caiet. de ente ,£$■ efteutia , & alibi
quia ordo natur* incipit ab imperfedioribus:
vnde quod prius ed generatione, poderius efl
perfedione, 7. Metaph. Prxterea.fi valeret argu-
mentum,probaret quod etiam cognitione diAin-
da prius cognofceretur fpccics Ipecialiffima ,

quod

Quseftio XVI.

54»

, quod e(V falfum,& contra ipfum Scotnm.vt fta-
tim patebit. Tcrtib , probaret etiam quod lingu-
lare prius cognofccr etur, quia eius conceptus eft
nobilior conceptu fpeciei : nam fubftantix pri-
mx funt omnium nobiliflimx, vt tenet Ariftote*
les CMp. dt Sukjhntid i & i . Pofter. c. i . dicitur qu6d
notiora nobis funt * qux propinquiora funt fen-
fni. Et ira tenet Durand. t.d.\4].-7. Gregor,
quaft. j. *rtic. i . quos fequitur Suar. 4. de Aninut,
c*p.%.

CamfdMMtu- Ad primum , refpondetur, loquitur Dodor
rJm nn im- naturali non impedito, fcu carente re-

ripfiaijp. fiftentia, vt habet /«c. cit. in 1 . nam fi refiftenttam
mi inuencrit , impedituri produdionenobiliflimi

f$tm pprj. efferus , quem poteft > donec vincat illam refi-
ftenriam : in prouofiro autem, intclledu* rcfpc-
du conceptus fpeciei fpecialiflimx , eft bcn£
difpofitus ; quia fupponitur , qu6d habet fpc-
cicm intclligibilem eius , & phantafiam non im-
peditam , nec aliud requiritur ; & fi fincindifpo-
fitionc , vel refiftentia non ageret ad vlrimum
potentix , fequcrctur , ( vt bene infert Dodor )
qu6d quantitarem effedus fibi prxfcribctet , Se.
ficeftcccaufa fecundum propoli tum. Friuolum
ergo cft, quod dicit Caictanus.ficut leo non prius
generat leonem , fed aliud imperfedius , ira in-
cellcdusnon prius generat conceptum perfcdif-
fimum, fed imperfediorem , Se vltimi'» pcrfcdif-
limum ; quia fi leo haberet in fua poteftace for-
mam leonis , & materiam difpoficam. Se fine re-
fiftentia , primd produceret leonem : imcllcdus
habet in fiia porcftate conceptum fpeciei fpecia-
Jifiinix fubiedum difpofirum, Se carens omni
refiftentia, ideb primo producit illum conce-
ptum ; & fi prim<5 non pofter , nunquam poftea
pofier , quia nihil acquiric quod ab initio non
liabcr.

IO. Ad fecundum , refpondetur , cum Scoro 1.

dift. $. tpufl. a. mox. 16. qtt Ad voras ordo confusi
cognolcendi eft prior, A: idcS primum in ilfoor-
0'J' eamfmft dlnr cft (Impliciter primum.Er probatur ex Arift.
etinfetmdt r> Pbyfic. irart. j . dicente, definitum prids cogno-

fci, quam partes ; & ex Aufcenna 1 . Afeuph. r.5.
fiudente Mcraphyficam efic vltimam ordine do-
drinx, quamuis Ik prima in (ciendo diftinde;
qu is principia aliarum Icienriarum funt per fc
nora er concepru confufo rerminorum,£: poftea
ex Mctap hyfica fciri pofthnt diftindcicognofcn
enim Geometer lineam efic longitudinem fine
/aritudine, non curans in quo fir genere*, vel qux
fireius differentia, quia hoc ad Mcuphy ficum
/pedar.

Dices , ergo falfitm eft agens naturale Primi
elicere effedum nobHiffimum, quem porcfijquia
cognitio di ftinda eft nobilior confula. Er con-
firmatur ex ipfo Scoro /*e. cit. num. 17. dicente
quod ftnet/fm nMtnrnlu eft nb imperfrfio *A perfe-
f}nm,per meJupmtd" ejudd confnte rogtiefcerr eft epufi
medium inter ignorent , & diftinfle cegncfcere. Vbi
fibi contradicir, antea dicenti , intellectum prius
elicere adum per fcdiffimtim. Refpondcttir , in
eodem ordine cognofirendr inrclledum non im-
pedirum prius elicere adu pcrfcdilfimum quem
poteft , tamen pro hoc ftaru poteft alius ordo co-
gnofccndi imperfedior prxcedcre perfidiorem ,
cuitifinodi eft confuse eugnofeere refpcdu co-
gnitionis diftindx ; quia eriam cognitio fenfiti-
ua pro hoc ftaru, prior eft inteUediui. Quod ve-
r6 confufa prior ut, Se experientia conitar, Se Ari-
ftotcles , ac Auicenna docent locis cieatis i vnde

tflfrirr »rj$.
*r JitHuBi
ttfMfteiUi.

Scotus fibi non contradicit , quia loquitur intra
eundem ordinem cognofccndi . non vcr6 com-
parando vnum ordinem ad alium.

Contra, hinc fequitur quod in ordine diftinde 1 1.

cognofccndi , fpccics fperialiflima prius cogno- NiW/ dUUu-
icitur, quam cius partes teonfequens cft falfum, ll*
oc contra Scotum nt.r.um.xa, tenentem vniucrta- ,-9

liora prius coenofci cognitione diftinda , quatn cuntlufie,
minu* vniucrfalia j dc quo ftatim! Refpondetur,
negando fequclam , quia non poteft aliquid di-
ftinde concipi non conceptis in coinchifis,qux
funt cius partes *, his enim non conceptis, cogni-
tiocrit tantum confufa;quia concipitur res.ficut
ciprimitur pet nomen, ficnonficut exprimitur
per definitionem.

Ad tertium, fingulare qua tale.non cognofci-
turi nobis pro hoc ftaru, vt doccoibcne Scoc. j.
d.i 4. tpuft. j .fin. qnia pro nunc n^fc mouettir in-
tclledus noflcr, nifi a phantafiabili , & lingulare
nullum phantafnia gignit. Vide curo i.dijr.}.if.t.

& q-6jt. 1 7. <*- 4. d.4 { . (jtuft.i,. dc quo infrh, q.x z.
vbi dicetur quomodo lingulare prius cognofd-
tur quam fpedes fpecialimma.

Secunda ratio Scoti eft ,quia Metaphj fica fe-
cundum Ariftorclcm , & Auicennam cft vhima
ordine dodrinx ; ergo alix feientix prxccdunr
eam, & nuxime naturalisjcrgo harum principia, Ati*ui rtm.
Sc termini principiorum, cognofcumur prius, dc **** /“**
tamen funr miniis communia , Se principia Mc-
raphyficx vniuerlaliora ; ergo minus communia
funt prius notaex intentione Ariftotclis,^ Atii-»
ccnnar.

Contra hancobiicirur ; quia vel ftiemix or-
dinanrur fecundum cognitionem diftindam, vel
confofam : fi primum , Metaphyficacft omnium
prima,vr didum cft ad fecundum : fi lecundum;
ergo miniis communes deberenr prxccdcre , &
fic libri dc Coelo ,Sc dc Anima prxcedercnc libros
Phyficorum. Rclpondcrur ex Ariftoiclc f. Met. gMi.it/ifrius
fr.xt. 1. ordipe dodrin.v illud cfte prius, quod fa •'dio* dftri.
cilius addifcituc. Et non dixit Philo/ophus quod "*•
diftindiiis cognofcitu r, fic efic prius^non incipit
ergo ifte ordo ab vniucrfiUioribtis , vcJ cumpofi-
1*110 modo, difttndi cognitione, fed fxpiusimi-
mis vniticr/alibus.Vndc Ariftorclcs inninlris Io-
cis prius rradauir qux funtpofteriora fecundum
narttrx ordinem ; pridtenim agit de animalibus ,
quam de plantis ; Sc ramen tradacio harum eft
vniuerfalior, S: prior. Irem, in libris Phy fic.prius
tradar dc principiis corporis generabilis , cuiuf-
m odi funt marcria,forma, priuatio, dc quibus 1.

Phftc. quam dc principiis corporis naturalis , de rhiltftfkm
quibus /il.z.Sc Ite pr.rponi r principia fpeciei, feu /"»>
minus communis principiis generis, icti magis /"'**** mi-
communis. Ciim ergo prius rrader dc fcientiis Trfaw
minus communibus , bene infert Scorus ad eius jfjpr.
mcmcm,miniis communia ellc faciliora, Sc nobis
notiora ; Sc per confequcns prius nota. Vide
Phil. Fabr. Thror. 1 S.

Ad tertiam rationem Scoti refponde r Caier. /
inter illos conceprus non cfte ordinem efientia-
Icm ■, idc6 non eft opus fingulos concipere. Con-
tra, tum quia ibi dicit Caier. qnbd natura proce-
dit ab imper fidioribus ad perfidiora ; runi quia
fo luendo primam rarionem Scoti,dicit nonpof-
fe i pedem concipi , donec prius concipiantur
omnia prxccdcntia in linea Prxdicamcntoli.Scd
adhuc dices etiam contra Scortini /equi, multum
temporis infumi anrcqtram magi < vniucrfalc
concipiatur. Refpondetur, tantum liquitur non

ftatim 1

4

r

jr 1

De Anima

542-

ftatiiri intelligi , quia cum occurrit fingulare in
debita diftanria » prius cognofco.flc diftinguo il-
lud ab aliis fingularibus,vcl minus communibus»

, antequam facio abftra&iones magis vniuerla-
lium conceptuum ; nam fi folum cognofcerem
qua ens, nun dtftingucrcm illud ab aliis inferio-
ribus, quia conceptus emis eft caufa conuertien-
tix.non diftin&ionis. Aliquid ergo temporis in-
tercedit , quando moucor a lingulari , antequam
raagis vniuerfalia concipcrc polfim.fcd non tan-
tum , quantum in oppoiita opinione ; quia fa&a
motione a lingulari obicdo » oporteret omnia
contenta in linea Prxdicamcntali prxconciperc»
antequam illud lingulare» vel eius infimam fpc-
ciein conciperem.

Ad quintam rationem Scoti, refpondet Caie-
tanus Ipccies magis vniuerfalium , quamuis line
indiuidiu generum, vt huius animalis, huius cor-
poris, flec. e fle propinquiores fipnlibus i & lic fa-
cilius abilrahi , quam fpcciem fpccialilGinam.
Contra.in Prormio J/eM/>i.habctur,qund natura
fpecifica tanrum tnouet fenfuin , fle non genus,
neque (ingulare.V ide Scor. x .difi. \ .quxjt. \ .num. 4.
Prxterca , non olFcrtur fenfui indiuiduum gene-
ris, nili mediante indiuiduo fpccici \ quia (enfus
non intuetur lingulare fenfibile determinati gc-
neris,quin Iit determinat* fpccici:flc quia hoc cft
fyotpnpln. propinquius lingularitati ex Fofterjtxt.it,
quiuj jin- cft magis fenfibile: & confcquemer citius,flc fa-
c*^^smouct intellc6kum.Prxterea,vt ait Do&or,
Patcl* facilius abilrahi minus commune, vt albe-
reimi !/•*>. dinrm.qtiam magis comtnunc, vc colorem ; quia

hoc a fimilibus, illud a diOimilibus abftrahitur.

Soluuntnr quadam argumenta adducta i»
fanorem D Thema, t enent it i.p quxll.8 j.
arc.3. 'untuerfaltora ejfe prius nota.

j Primum argumentum : Cognitio primorum

principiorum cft prima.quia cft prr fe notorium,
& ab omnibus admittitur ; ergo fle cognitio ter-
minorum eorundem principiorum:fed inter hos
CtgnSti» fei- primus terminus eft ens ; ergo.flcc.Refpondctur,
rr-rym prin prima illa principia prius cognofci cognitione
noerum *tn t vr djftum eft , fcd fic cognofcuntur

tj pnms. poftqtum acquifira eft cognitio confula multa-
rum rerum : qua ratione, vt dixi , alix feientix
fum priores Mctaphyfica.

gw* tbU- Secundum argumentum: Quod a longe con-
ium i /«••- fpicitur, prius videtur, vt corpus •, deinde vr ani-
./* • inal , tandem vt hoc animal : ergo communiora

Se w rur. COgnofcuntur. Rcfpondetur cum Scoco

1 jlijt. $ .quoji. 1. num. 17. obic&um i n diftant ia im-
proporrionara , non fc rcprxfcntare fenfui fe-
cundam propriam rationem * fcd fecundum ini-
perfc<ftum, fle intellectis fcquens fenfum, inccl-
iigit illud fecundum illam rationem imperfe-
£bm , fle fic dccipirur. Conclufio autem Scoti,
quod fpccies fpecialillima fit primum cognitum,
inteiligitur qtinndo lenius cft in debita diftanria.
Contra, quod in remotis mouct fenlum , effica-
cius mouct etiam in diftantia debita, quia monere
dum remotum eft, arguit maiorem virtutem, vir-
ture illius quod untim mouct , dum eft propin-
quunijetgo cum gradus vimjcrlaliorcs*vc corpo-
ris, moueaut in magna diftantia ,fle fpccies non,
‘ lignutp cft , quod fortius monent quam fpecics

etiam quando lunt propinqui : ficu: ignis qui re-
motiora calefacit , cfncacior cft igne qui tan-
tum calefacit propinqua.

Rcfpondetur , argumentum eft: ad oppofitutn, j y.

Si fuadet quod tpfa fpccies fpecialillima mouct,
etiam quando diftat nimis obic&um,fle non gra-
dus fuperioresiquia cim fit pcrfe&ior in entita-
re illis gradibns , cft etiam fle in a&iuitate ^ ergo
eftq&iuum ad maiorem diftantinm,quim illi gra-
dus, vr in exemplo de igne pcrfc&iori. Ratio au-
tem quare non rcprxlcntat fecundum gradutn
fpccincum, cft, quia per improportionatmn me-
dium non poteft clfundcre fpcciem perfede libi
fimiiem , fle fic tantum rcprxfcntat imperfeflo
modo. Addo, incertum e(Te,vt tenet L)o£lor i.d.j,

7.1. n. x8. quod per diuerfas Ipccies iniclligibilcs
rcprxfcntcntur nunus , & magis vniuerfalia :dc
quo quidquid fit,qtM caufat Ipcciem minus vni-
uerfalis, poteft caufarc fpcciem cui ufe unque vni-
uerfalioris inclufi in eo, vt ibi habet Do&or.

Tertium argumentum:Quod cft facilioris ab- Mini,
ftradionis fecundum Scotum rat.f prius cogno- ""fib fui.
fcitur ; fcd magis vniucrfalc cft huiufmodi,quia •*/»•*
pauciora in fc aftu continet , quam minfts vni- ttm'
uerfalc, & fic faciliis eft iniclligerc vnuminco
non intcllr&is aliis , quoti cft abftrahcre, quam
in minus vniuerfa!i,vcl lingulari, in quibus mul-
titudo contentorum ponit coi.fufioncm.Rcfpon-
detur facilitatem abftra&ionis oriri ex vicinitate
ad fenfum, fle idci vtmicrfaliota, quia magis di-
ftant a fcnfu, difficilioris funt abftratlionis.

Quartum argumencum:Scotus 1 .dift. 3 queft. x.
nwn. 17. ait quid mens fcquitur fenfum in cogni-
tione , fle cereum cft fenfum non cognofcere nili
lingulare ; fle i.Met.quoft.vlt. ait lingulare vagum
rimd percipi ; fcd ficut lingulare vagum fc ha-
« ad diftin£tum,ira magis vagum, .id miniis va-
gum i ergo hoc priis cognofcitur. Rt fpondetur, Snlm m
ienfum cognofcere naturam fpccificam.non lio-
gulare, qui tale, alioquin polfct diftinguere inter **
duos radios Solis, quod cft impuffibile, vt habet
Do&or :.d ytj. 1. Ad aliud, cognofcere lingulare
vagum, eft ipfam fpecicm fpecialillimam cogno-
fccre cum ligno , quia ipfam fingularitatetu pro
hoc ftatu non cognofeimus ; alioquin poficraus
diftinguere Petrum a Paulo, feclulis eormn ac-
cidentibus cxtrinfccis , quod cft fallum. de quo
inftipujt.ii.

CONCLVSIO II.

Vniuer falior a ejfe prius nota , cogni-
tione AtjiinflA.

b Q EcunJo die quod priia cogno fi itur magii vni-
Cjuerfidt , flcc. Hanc conclufionem , nempe
vniucrfaliora priiis cognofci cognitione diftin-
fla , probat Doiftor duabus rationibus claris, &
circa eam nulla eft fere controuerfia. Eardetn ra-
tiones habee ij.\.q.$ n. 14.1 quarum vis liat in
hoc.quod cum diftintlacognirio inferiorum ha-
beatur per diftin&am noritiam fuperiorum m-
cluforum in eis , euidens eft prius fuperioradi-
ftimftc cognofci , fine quibus fic cognitis repu-
gnat inferiora diftin&c cognofci : hic locum ha-
bet illud: Propter quod znumquedque tjl tale , fiiC.
c Tertio , dico quod prius prior i tote perfeQionit.

Pro huius inceiiigcmia notandum cft , qu&l co-
gnitio poteft clTc pcrfc&a dupliciter. Primi , ex Cejntit b-
parte potentix , fc obicCli ; vt quando potentia
circa obic&um nobililfinuim excreer totam fuam •* 41
virturem. Secundo, ex parte proportionis co-
gmtiuuis ad obic&ixognofcibilitatem. Primo
modo,

Quaeftio XVII.

545

i

modo , quo obic&um eft nobilius , co pctfcdiot
eft eius cognitio , vel eft prius cognitum prioti-
late pcrfc&ionis & fic Deus eft primum cog-
enitum intet omnia Secundo modo , cognitio
icnfibilium , quo fortius moucnt lentum , e 11
per fedior , quia eius gradus magis accedunt ad
gradus cognofcibiliutis obiedi , fic fi tot funt
gradus rcrfc&ionitin cognitione, quot funt cog-
nofcibilitatis inobic&o perfere adxquato.cog-
nofeitur tale obic&um. Primam panem probae
ex Philofopho , dc eft cuidens , explicatis termi-
nis i quia cum cognitio eflcntialitcr dcpcndcat.dc
fpecificetur abobicdo , quo perferius eft obic-
&um,co nobilior eft cognitio.

Secunda pars patet i quiaqux fortius moucnt
fenfum , fortius etiam pro hoc ftatu moucnt in-
lelle&um *, dr confequenter funt magis propor-
tionata intelle&ui ; ergo notitia tntelle&us circa
vniuerfale , cuius lingulare fortius eum mouer,
erit magia proportionata , id eft, magis accodcns
ad gradus cognofcibiliratit illius obic&i. Vide
Dolorem

<f, * Ad propofirum eft dicendum , & c. Quod hic

ait Do&or Deum ellc priiks pcrfc&ione cogni-
tum , etiam loquendo de cognitione naturali,
videtur falfum \ quia nullum conceptum pro-
prium habemus de Deo pro hoc ftatu , quia cf-
fentia diuina vt ime, folum mouet naturaliter
fuum intclle&um , dc per \iaui vniuocationis
mouet nos , quoad rationes generales (ibi , &
cteaturx communes. Dc quo late D ocior <puft. i .
Prxl.&eptxdlik. t+.& i Jift. } l>. l6.Arcog-
gnitio propria obie&onun , dc per proprias fpe-
cies acquifita' eft perfe&ior cognitione commu-
ni , de ar quiiita per alienas fpccics. Refpondetur,
. /'-/e. * ctf? pro nunc nullum hahramus conceptum pro-
primn in particulari de Deo, habemus tamen
T>tf pr* mme conceptus proprios dc ec,ira vr creaturx repu-
gnenr .uiiimnodi (ime conceprus omnium perfe-
dionum /impliciter , quorum perfcdifthnus eft
. conceptus cnris infiniti , quia c/l fimplicior con-
crp ibus attributorum , & vellit fubic&um eo-
rum,de quo Scorus i i .ejHxft. i .num. 1 7.fcd

argumentum probat cognitionem naturalem Dei
non efte pet (c&iorem fecundum proportionem
graduum eius ad obie&um;quia hoc in infinirutn
excedit illxm,tc idem eft ruam derognitione fu-
pernaturali creata Dei.

ncrac -, fc d quxeumque fpccics imprimitur ab ob-
icCto in inicllcdu , fub ratione lingularis impri-
mitor •, quia obiedum cxtra.vel phanrafma a quo
imprimitur, eft lingulare:crgo imcllc&us rccipic
lingulas itet ;hoc cll falfum: igitur ,6:c.

l’rxicrca,ptxfciuia obic&i eft caufa prxfentix
fpecici, non autem c conucrfo *, cum igitur obie-
ftum intelligibile (it pixlcns in phantafmate,
non requiritur fpccics in intcllc&u propter pix»
fentiatn obic&i , lcd propter aliud poiutur fpc-
cies in intcllcduiigitur fruftta.

Prxteica , (i eflet fpccics m intcllc&u, plures
portent cftc iimul. Confcqucos eft falfum : ergo,
dcc. Probatio confcqucntix , fpccics tali» lubct
efle petmanens etiam abfente adu intclligcndij
tamen poft omnem adum in.clligendi potcll fuf'
cedere alia fpccies rcfpedu alterius obiedi ;dt (ic
eilct alia fpccics alterius cum prima innui. Pto-
bario falli tatis confequeutis , quia cum illa fpe-
cics non (ic potentia rationalis, vel libera,fed na-
turalis, de ncceflitatc eft adu prxfcmc obiedoj
ctlm igitur femper rcprxfcntci obieduin fuum,
fernpcr homo intclligeiet per illam adu , & fe-

queiecur qubd per plures fpccics illas (emper
pollet plura intc!ligere,quod falfum cftjei

Ctcefuet t *•

tu iufmu, eft

;ergo,dcc.

Prxterca , potentia (emper perficitur proprio
adu i proprius autem adu» potentia- apprehen-
(iux eft apprehendere , non autem fpccies : igi-
tur , fice.

Contra, Philofophus j. de Anima , ttxt. com.6.
t/xt. c 7.dicit,quod anima eft lectu fptiicnm/io
tum tfed inuUititU. d C in eodem, Upu non eft in ani-
ma, &c. & in eodem : anima per irticUtlhmtJi om-
ni* inteUigibiliu , <jr ptr ftnfnm ftnftkilia : hoc autem
non poreft inrclligi,qubd iir omnia per ctfcwiam$
igitur per carum I penes m an. <na e\iftcmes.Prx-
tcrca, per rarionem iic : omne quod reducitor dc
porentiacftcnnaii ad accidciualcm,oportetqudd
noc fit per aliud (ibi imprclfum formaiucr; in-
rclledus nofter anre addifccre, vel inrcJJigereeft
inpotentiarllentiaii ad adum inteJligendi,aqua
pollex reducitur ad potentiam actiJcutalem.qui
fcilice t poreft imclligcre.cum voluci itiigirur Jioc
eft per aliquod forniaiircr Ubi imprciTum , quod
voco (pccicm:igirur,di:c.

Ex Philof. t.
Pb7f.ccx.1s.

RESOLVTIO.

Q^y j£ s t 1 o XVII.

Vtritm in intcDettu noffro fint fpccies
intelligibilcs priores naturaliter
affu intelligendi?

Opinio communis ponendas effe freciei inteDi-
gibtles necejfario ad intclligendum ; dr
foluit argumenta in contrarium. De quo
late i.tlift.j qurft.fi.

• ECpondeo , vna opinio commonis eft.

Arifl.t.dr Amms.ftrt. fo.D.Th um. U3. ix.dr r./.f.fXiW.r.
(frf.tf.mrt. & t.rtntr » Grntti.taf. j (J-jutM.

7*rt. i.frt* verte, f. t A Ibctt.Magn. i.f. fumen.de i emine
em fre3.de Seuft.euerme.Copr.in t J. j f .f. t .erf. t. Duranti,
in t d.jif rf.tS.Comwh t.de Anime, cj? 4 f \.mrt j. Auerfo
rem t phi/efepk f s% feS f .Compl.dijp.it.de Anime, j.j.
Vide Uoclm diipn/n/u f. 14.

1 1 d e t v r quAd non : qtiij quxndo -
• cumque aliqua fpccies imprimitur ah
Ssi/j.y ohiecto in potentia , reprxfentat obie
icCtum tantum fub ilia ratione, nib qua nara eft
imprimi ab ohic&o , quia penitum eft limite ce-
DCtanti Iccundum fonuatufecundum quamge-

_ _quod intellc&u s habet fpeciem fibi iro-
prclfam , necetlarid requifiram ad adum incelli-
gendi. Quod poreft /ic probari ex prxdidis,qaia
oportet quod vniuerfale adu intdleduw,/it prx-
fen s intclledui ratione obiedi ; fed non poteft
efte pne fens nili per fpccicm impreftiuii : igitur,
dtc. Maior parer , quia licur obiedum eft prius
adu inrelligendi ordine naturae , Iic ratio obiedi.
Probatio minoris, quia non poreft aliter efte prx-
fens nili per fpeciem in phantafmare exillenremi
fed non per illam. Probatio , quia v na (pedes
non poreft reprxfentare obiedum fub oppolitis
rationibus i fed vniuerfale, Sc^fingulare habent
oppofitat rationes , fpccies autem in phanrafma -
re eft reprrfentariua obiedi vt lingulare eft ; igi-
tur non vr vniueilalc : ergo ptxter illam , eft ne-
ce (far ia

i

I

544

De Anima

jeelTaria fpecies in intelledu ad rcprxfcntandum
vniuerfalc.Maior illius rationis confirmatur,quia
idem non poteft menfurati duabus menfucis to-
talibus,fpecies autem mcnrurarur totaliter ab ob-
iedo ; igitur eadem fpecies non cll diuerforum
obicdomm.vt diuerla fune reprxfcntatiua.

Sed dices, quod hoc verum eft eodem lumi-
ne, fed luminibus diuerfis poteft eadem fpecies
diuerfa reprxfentare ; vt patet de nodilucis,qu«
in die videntur coloratz lumine Solis, fed de no-
de lucentes lumine proprio ; ftc fpecies in phan-
raftnatc lumine phantaux , vel virtutis fenfitiux
poteft reprxfentare lingulare lumine intclledus
agentis penetrante phantafma vniuerfalc : fed
hoc non videtur ;quia nodiluca.vcl reprxfentat
diuerfa obieda de die, Sc de node ; quia color,(&
iux funt diuerfa, & tunc necelfarib hoc eft per di-
KiBUuca uerfas fpccics : vel fi non fine diuerfa obieda,
9"tTt al,ur oportet dicere , qubd hxc habent aliquam quali-
'8t**ptat$nti utera diucrfam a luce , & colore , virrualiter ta-
men vtrumque continitem; Sc id«6 in die poterit
gignere fpeciem rcprxfentatiuam vnius , fcilicet
coloris, & in node rcprxfentatiuam lucis;fic igi-
tur femper habebit diuerfas fpecies in quantum
f reprxfentantur in eo diuerfa ; licuc in propolito
de vnittetfali,& lingulari.

Prxrerea , cuiuflibet potent ix realis adiux eft
ntrel- a^'° realis , Sc terminus realis ; intclledus agens
igmiit eft potentia adjua realis t igitur eius operatio eft
reali* ; fed intelligere non eft operatio cius , neq
ffttum. terminus fux operationis faltem propinquus,
quia non intelligit', fed operatio eius , eft facere
intelligibilia in potentia adu intclligibiiia;fiunt
autem intelligibilia aliquo adu per abftradio-
nem fpeciei \ abftrahere igitur fpeciem eft adus
eius, & fpecies intelligibilis abftradaeft termi-
nus eius non poteft autem talis fpecies elTc in
phanrafia.qttx corporalis eft, & extenfa, non au-
tem talis fpecies : igitur oportet eam e ile in in-
tellcdupoffibili. 0

Sed dices, quod vniuerfalc, quod eft obiedum
intclledus , fulget in phanrafmate per lumen in-
telledus agentis , &id clfc intelligibilc adu.
Conrri , elte cognirum fplcndens vt cognitum,
eft tantum ede diminutum non realc ; igitur non
poteft ellc terminus operationis realis intclle-
dus agentis.

* ' Prxtcrca.obicdurr. vniuerfalius non poteft re-
^ prxfcntari fubratione fua vniuerfaliori, per fpe-
ciem obiedi particularis ;quia obiedum vniuer-
falc in quantum huiufmodi , eft indifferens ad
omnia particularia fub eo contenta i lingulare
autem eft determinatum ,& etiam vniuctfale, vt
vniucrfale,fed determinatum fecundum phantaf-
nu\ Sc quod eft in co tantum vt lingulare s quia
hic Sc nunc : igitur fpecies in eoexiftens non po-
teft reprxfentare obiedum vniuerfalc ; igitur
oporrer ad intelligendum vniuerfalc , vt vniuer-
falc, fpeciem eius imprimi in intelledu podibili.

Prxtcrea,ex nobilitate intclledus poteft lic
argui: Si non requiritor ad intelligendum fpccics
in intelledu , fed in pbantafmatc tantam , intel-
ledus nofter non habet operationem leparabilcm
a corpore in quo eft phantafma ; quianabec or-

f;anum , Sc li non habet operationem feparabi-
cm , ipfe non eft feparabilis a corpore , Itcut ac-
: gnit Ariftotcles i . de j4nbtut%txgo intclledus no-
fter edet infeparabilis a cotpore ,& commixtus
corpori , licuc potentia organica : hoc autem cll
contra Philofophum,i.d* de 12.

Mttaphyfu* , & hoc eft contra mentem ponenti* Text^ t
animam a corpore aliquando feparari ,& intcl- Ub.j votp»
ligcrcca qux prius intellexit i vt patet de diui- +
te epulone; hoc autem non cdet,nifi roanlif-
fent inanima fpccics in via acquifitx. Ncc vidp-
tur verilimile ,quod anima exuta a corpore, re-
maneat ita nuda , ficut in prima fui creatione,
ita qu6d non pollit intelligere; nifi de nouo fpe-
cies libi imprimantur ; fed rationabile eft ipfara
per fpecies acquilit as in via aliquid pofTe inteili-
gcrc,vt didumcft.Hxc autem pofitio confirma-
tur authoritatibus prxdidis pro illa parte.

Ad primum in oppolitutn , dicunt quod differt
ratio agendi , Sc ratio agentis ; verum eft autem t.
quod fpecies reprxfentat obicdu in illa ratione Ai primm,
agendi fub qua nata eft imprimi:hoc autceft fub
ratione naturxabfolutcconftderatx , non autem
fub ratione agentis, quod qft particulare ; Sc idci
fpecies reprxfentat vniuerfalc. Vel aliter poteft
dici fecundum idos, quod licet phantafma, 4 quo
immediate imprimitur, fit lingulare ; quia tamen
non agit in intclledum polhbilem virtute pro-
pria , led intclledus agentis abftrahentis fpecies
vniucrfales a phantafmatc;idcd poteft illa Ipcdes
reprxfentare vniuerfale.

Ad fecundum , dicendum quhd xquiuocJtio xv r~tg
eft ibi de prxfentia obiedi , Sc fpeciei ; obiedum £««»4/*
enim eft caufa prxfentix realis fpeciei inintel- /*•“* Mi
ledu , in quo eam imprimit , in virtute tamen
intclledus agentis ; fpccics autem imprclTa eft
caufa prxfentix obiedi in effe intelligibili , etiam
vt lic obiedum cll praefens inccllcdui ratione
fpeciei.

Ad aliud , dicendum , concedendo confcquen- -
tiam.Ad improbationem confequentis, dicendum Aiimm
quid fpecies , liccc fit forma naturalis quoad
adum intelligendi , quantum eft de fc, femper
producendum; quia tamen non cll caufa tota
adus, fed requiritur incentio intclledus, & prin-
cipalius ; illa autem non eft femper in adu , idci
no oportet quid femper intellieat. Similiter non iSUfrM
opoi ter, quid oinnes fimul caulem adum inrclli- ■

t»»i| UtfOi-
geret sitim*
fiu, fenfu.ncc

»,f/ ptfrtfi*

Tctt. 1».
II

Tcxc.il.

gendi , fed illa tantum cuius phantafma fortiis
mouet intelledum ad primum intelligendum, vt
patet cum homo excitatur a fomno.tunc intelli-
gic necclTario illud quod prius occurrit, vel cuius
phantafma fortius mouct:fcd per illum adutp in-
telligit quod voluntas fibi imperat intelligen-
dum,& hoc fecundum fpeciem eius in intelledu
confe matam.

Ad aliud, dicendum quod potentia priisprio- /iperm.
rirate perfedionis perficitur adu ptoptio , quam
alieno, non autem femper prioritate generationi»,
quando fpecialircr ad cius generationem plura
alia requiruntur propter fuam perfedionem ; Cc
eft in propofito de adu intelligendi, qui priiis or-
dine generationis requirit phantafma , Sc cogni-
tionem fenfitiuam , a qua originatur , & fpeciem
intclligibilem, fecundum quam formalitcrintei-
lcdusintclligit.

RESOLVTIO.

Opimo negans ffeeiem imprimi a phantaf
mate y vel obietfo , difeutitur , & apfro-
latur.de epuo Doctor i.diftin&.j quxft.6-
num.j

b A Lia opinio eft , quod nulla fpecies a
phantafma^, vel ab obicdo extrinfeco

t.

Qusftio XVII.

imprimitur in intelle&u > nec etiam a£kus Intel-
Jigendi.Quod probatur. Agens zquiuocum fcm-
per cft nobilius pafTo ; fed phantafma, vel obie-
&ura cxtrinfccum non cft nobilius intelle&u,
vel fpecie, vel a&u intclligendi : ergo ,&rc. Pro-
batio maioris ; (i cft xquc nobile .tunc non cft
■ zquiaocuin ; fimi lirer nec fi jmpcifc&ius ; quia
non eflec caufa vnde efferus effec nobilior Se
perfedior ; igitur cft nobilius. Minor patet i igi-
tur, &c.

Sed dices , qu6d vera eft maior de agente
xquiuoco in virtute propria, non autem de agen-
te inftrumenrali ; mod6 phant afma agir in intcl-
leiftu poGabili virtute intclle&us agentis pene-
trantis ipfum , & abftrahcncis quiditatem i con-
dicionibus indiuiciuantibus , qua: fiint in phan-
Tafmatc i ficut lumen attingens ipfum lac quod
eft album Sc dulce , quodammodo abftrahit al-
bum } dulci, dum reprxfenrat vifui lac fub ratio-
ne albi,non tamen lub ratione dulcis.

Contra duo que dicunt ; primA qoAd infelic-
ius agens fubintrat phantafma fui actione , vel
lumine ; fecundi , quod abftrahit quiditatem &
conditionibus iudiuiduantibus , arguitur fic:
Qtlero vtriim per a&ionem incelleius agentis
in phantafma aliquid prxfentatum recipiatur
in phanrafmate , aur non. Si fic \ (equitur quid
illud fic corporale , ficut phantafma recipiens, Sc
extenfum ; Sc per confcquens non potent agere-
in intclie&u podibili per actionem prxduftain.
Si nihil ; ergo phantafma pcrillam a&ioncm non
erit virtuonus ad agendum in inicllcftu poflibi-
li. cuius contrarium dicebant.

Prxrerea , fi dicunt quod phantafma non fo-
lumagic in intclledhtm pudibilem, fed etiam in-
tellectus 'agens , deftruitur eorum principium,
quo dicunt , quod idem fubic&o funt intrllc-
dtu* agens , Sc podibilis i certum eft autem fe-
cundum eos , quAd agens , Sc paffiim non funt
idemfubieifto icaliccr:crgo,&c.Si autem dicunt,
quod folum phantafma agit vt tactum ab intel-
lectu agente, fcquitur wt prius, quod folum phan-
tafina cft nobilius intcllc&u podibili , vel fpecie
inrelligibili per rarionem prxdiCtam. Habent au-
tetn alia verba prxdi&i dicentes, quod inrelleCtus
agens vc fubintrat phantafma, quodammodo di-
ftinguirur fubicCto ab itttellc&u podibili; fed po-
reft hoc quod ipfi dicunt modo ptxdufto re-
probari.

RESOLVTIO.

Phantafma nihil pojfe producere, vel compro-
ducere in intellelfu.fuse quinque ratio-
nibus probatur. Ftde Do&orem
i.d.j q-7-a num.7.

c A Lij dicunt ad rationem prxdiCtam.qiiOd
./xintclIcCtas agens agit in inrellcttum
podibilcm fpcciom, ficut caufa principalis ,fcili-
cct cum phantafinate; non autem ficut caufa ro-
talis a vel ficut caufa principalis cum inftrumcu-
caii.

Sed contra , caufa xquiuoca habens in virtute
fua totum e/feCtum , potcfl totum ctfcdtum pro-
ducere in pado difpofico , & hoc fuftictc , quia
plus non requiritur ad cffeCtum quam quod eft
didtum,fcd inccllcCtus agens habet in virtute fua
totali fpccicm intelligibilem. Probatio, quia ha-
bet aliam authoriratein in phjnrafinate rcfpccku
Scoti optr. Tom. I /.

545"

talis fpeciei; ipfc tamen continet in fe totam vir-
tutem phanrafmatis refpc&u eius, cum fit co vir-
» tuofius; igitur fine phantalinarc poterit illam fpe-
cicnvcauiarc in intche&u podibili , qui cft iam
xquedifpofitusad recipiendum ab vtroqne.

Prxtcrea , fi caufa tmpctfciior effer totalis
caufa perfediotis effertus , multo fortiAs caufa
perferior cft totalis caufa refpertu imperfertio-
ris; fed intellcrtusagens eft perfectior & nobi-
lior inrellortu podibili , vt dicitur j . de Anima,
toxt.t9. raincn intcllertus podibilis eft caufa ro-
talis artus intclligendi, qui cft perfertior effertus
fpecicintdligibili : igitur multo fortius intcllc-
ius agens cft totalis caufa refpertu fpccici. Prx-
terea , inter duo agentia concurrentia ad vnum
cftertum debet ede propottio;fcd inter agens im-
mareriale , Sc fpirituale , quod cft intcllrrtit* - •
agens, Sc corporale , quod cft phantafma, non cft
j roportio-,crgo,Scc.

Prxtcrca, licet artiuum fit aliquando imperfc- I !•
flius paftiuo , ficut obiertuin feniibile fcniii , ta-
men artiuum , fccundiim quod agir , cft nobilius
padiuo, in quantam patitur. Exemplum de igne
agente in coipus mixtum , & igne infernali agen-
te in (piri tum damnat um:fi igitur phantafma ali-
quo modo agit in inrcllertuin podibilcm, fecun-
dum id quo agit , cft pcrfcrtius illo quo intcllertus
podibilis patitur romne aurem illud quod eft in
phantafuiare eft corporale, Sc omne illud quod
cft in inrelledu polTibiii eft fpiritualetigitur cor-
porale eft nobilius fpmtuali,quod falfum cft.

Prxrerea , quanto aliquid corporale ed magis
obediens (pirituali , tanro magis fpirituale me-
diante illo corporali , poceft effertum nobilio-
rem producere ; fed corpora cccleftia magis obe-
diunt fubdanriis feparatis , quam phantafma in-
tcllcdui agenti; & tamen mediantibus illis fub-
ftantix fcparatx non poifunt nifi aliquod corpo-
rale producere; igitur fic intellctftus agens me-
diante phantafmacc , vel ipfo coadiuuantc , noti
poterit fpccicm intelligibilem producere.

RESOLVTIO.

Suflinet Jpeciem intelligibilem non ejfe necef-
fariam, probabiliter loquendo ; foluens ra-
tiones cr authoritates ad oppofitum ad-
ducias , & ponens modum joluendi omnia
argumenta pro opinione communi ; fed re-
folutt communem opinionem ejfe veriorem.

Kxterea.oftendo quod non requiritur fpe- n.
cies, quod eft ad principale ; quia fpecies
prxcedir, per rc, artum intclligendi, Sc habitum;
illa igitur fpecies potcfl delitui , manente tamen
habitu. Tunc quxro , aut tunc intellectus cft
in potentia cifenriali ad artum intclligendi , auc
accidentali ; non in edcmiali , quia habens habi-
tum ftvclicdualem poterit eo vti , cum volucrir;
igitur in potentia accidentali fine fpecie. Sed
propter aliud non ponit fpccicm nccclfariam ad
•dum , nifi vt reducat imelle&um dc potentia
efTenriali adaccidentalemrigitur friiftra.

Prxterea , phantafma non poteft agere in vo- fl>4n-
lunrarcm : igitur nec in intelledum. Anrece-
dens pacet per San^los Sc Doftorcs. Probatio t4‘:

conlequemixiqtna aut repugnat voluntati pati a i4rscot.i.d.
phanrafmate ratione fux immarerialitaris.aurra- »j.
rionelibcrratis:fi primo modo.eidem ratione re-
pugnat intcllcCkui ; quia xque immaterialis eft:

A A a 11011

546

De Anima

«5-

Oh it Hiem:.

non autem ratione libertatis i quia ifta non ob-
ftantc.primd recipit.vcl patitur abobicdo.

Prxterea , lic Ce habent phantafmata ad in-
tellcdum , ficut appetitus fcnhtiuus, fic eius paf-
fjo ad voluntatem ; fcd appetitus fenhtiui pallio
non poteft dircdc.fic per le, agere in voluntatem;
quia tunc homo necelTario peccaret ; ergo nec
phantarma in intellcdutn.

Prxterea .corporale vt corporale non agit in
fpirituale , in quantum fpirituale ; fcd phan-
rafmavt phantafma , cft corporale, inrelledus
cft fpirirualis; ergo, ficc. Ad illam partem ad-
ducuntur authoritares, primo Auguftint \i.fuper
Gfw/iw.diccntis.quod anima d corporali nihil pati-
tur in fi , & in eodem dicitur , quod anima rerum
imagines in /e di fe facit. Ariftotelcsi* }.de Anima,
text.i. dr $9. dicit . qufid anima quiditatesin
phantarmatibus inteliigit ; non dicit autem in
fpcciebus in eaexiftentibus : boc autem idci di-
cit , quia in phantafmatc obiedum eius reprx-
fentatur fufticienter. Quod patet, quia dicit thi-
dem , quod lic fc habent phantafmata ad intcllc-
dum , vt fenlibilia ad fenfum : fcnlibiha autem
funt obiedum fenfus ; idci> phantafmata conti-
nent fufticienter obieda imclledus. Vnde fub-
dit, qubd tum Anima inteQifit .necejfe ejl fimul pban-
tafmata (pecnlari ; in ipfo autem phantafmatc in-
tuetur anima quiditacem fpeciei ablolutc.fic con-
ditiones etiam indiuidui vquia ficut in fingulari
exttfc referuatur natuta communis , fic funt in eo
conditiones indiuiduales , vt principia indiui-
duantia, ficut in Socrate eft humanitas, fic Socra-
teita$i lic in phantafmatc iplius reprxfenratuc
natura communis.fic lingulare , fic in reprxfenta-
tiuo lingularis quod eft phantafma , continetur
rcptxfcntatiuuin naturx communis.

Sed contra illam rationem poteft fic argu>:Quia
fi vniuerfale cll tantum in phantafmatc reprx-
fcntatum.non in fpccic intclligibili , cum phan-
tafma fit corporeum , fic organicum , vniuerfale
non cll in intclledu.fed potius in fenfu.

Prxterea, anima fcparataell a corpore fic phan-
tafmatc ; fic pet confcquens non poteft. inccili-

14-

gete.

Prxtetea, intellcdus ante omnem intclledio-
nem c(lindcterminati(Timus;oportct igitur qu6d
determinctuc ad intelligcndum pet aliquid libi
imprcdum.quod vocofpectcm.

Ad prrtuuni illotum dicendum, fecundum illos,
quod vniucrfalc accipitur aliquando pto tnten-
tione fecunda , qux fcquitut operationem pri-
mam intellcdus , qui intclligitur q inditas abfo-
lute , fic hoc cll .quando intellcdus confiderans
illam quidttatem eflc ptxdicabilem de pluri-
bus , attribuit fibi rationem fpeciei , vel gene-
ris; fic illo modo cll in intellcftu tanquam ali-
quid facium pet operationem intellcdus *. vnde
> de tali dicit Themiftius primo de ^wir/w.quod in-
teUcdus eft, qui facit vniuetfaluaicm in rebus,
fic Ariftoteles t .de Anima ^lodvniMtrfalt. aut ni-
VmiurrfaJt hil ejl, aut pojieriiu efi. Aliquando autem V niucc-
tX:um fit ftr fa\c acciimus pto te fub«eda intentioni fecundx,
inuUtattm. ^ pto quiditate ici abfoluta , qux quantum

cft dc fc.nec cd vniucvfalis.ncc fingularis , fcd de
fe ed indifferens •» fic tale cft obiedum intellcdus
dirc&unv, non autem cd in intcUcdu fubicdiuc,
fcd tantum obiediue.

AifttliUm. Ad aliud dicunt aliqui , quod anima fepatata
imelltgii pet fpecics fibi influxas a Deo. Vel po-
ted dici , qu6d ad ptxfcntiaro obicdi pcc fuum

aduro obiediuum elicit fuamintcllcdionera.fic
port vnam incellcdionera relinquitur fibi habi-
tus per virtutem illius adus , qui habitus habet
inclinare potentiam ad intcllf]»cndum alias ean-
dem rem, fic ipfam reprxfantate , ficut poflet fpe-
cies imprclfa.

Ad aliud, dicendum quod potentia pafliua de-
terminatur per aliquid libi imprclTumifcd poten- di tertim
tia adiua non , fcd foluin per prxfcmiam ob-
iedi exprclfam , ficut Sol habet glaciem dilTol-
uerc.non per aliquid fibi impccfluro , fcd tanttlm
prxfentata fibi glacie.

Ad authoritares Philofophi in contrarium ad- 4i npU
dudas , dicendum quod cum dicitur .intellcdus u m nui.
cft locus fpecicrum : per fpcciem inteliigit Phi-
lofophus adum intclligendi , qui efi veta fpc-
cies , fic cft lunilitudo obicdi: nec animacll Io-
cus fpecicrum ficut fubicdum ; nec hoc dicit
Philofophus : fed pro tanto hoc dicitur , quia »<*,
ficut locatum continetur in loco , non quidem tm.
fubicdiuc, ita quod informet locum, fcd tantum
exprefsiuc ; fic in propofito de fpecie.Nec etiam
dicit Philofophus.quod fpecics lapidis fit inani-
ma imprelfii, animam informans, fcd expreflatan-
tum obiediue, vt didum cft. Similiter animacll
omnia intclligibilia pet adum feiendi , ficut fen- 1,^1;.^
fitiua per adum fentiendi. Vnde dicit in eodem fmtmi
libro, quod idem eft feientia fecundum adum
rei fcitx, ficut idem fenfibile in adu, & fenfiis in
adu ; non autem concludit ifta authoritas , quid
hoc fit per fpcciem imprclfara in intclledu.

Ad rationem de reductione, ficc. Dicendam, quid
potentia paftiua reducitur dc potentia clientuli Alt*
ad accidentalem per aliquid fibi imprelfuns; non ,*4fh--
autem potentia adiua, vt didum cft , fed lulEeit
ad hoc prxfcntiaobicdijtalis autem potentia eft
intcllcdus.vtdidumcftmaliaquxftioncdehoc Suf.^isaa -

fada:igitur,ficc.

Sed poteft quxri , per quem modum patitur
intellcdus ab intclligibili ; cx quo nihil fibi ab
illo imprimitur. Dicitur , quod hoc ideo eft,
quia obiedum libi prxfentatum , fic exprcllom
per phantafma, inclinat fic excitat potentiam ad
intelligcndum, quem tamen adum non elicit in-
tclledus virtute ptopiii, fed aliunde excitatus,
fine fpccic imprelfa.Excmplum dc magiftro exci-
tante intelledum difcipuli per exempla fenlibi-
lia , qui non imprimit aliquid in cius intclledu.
Exemplum etiam de primo mouente , quod mo-
uet vt amatum , fic dcfideratum per modum finis
allicientis appetitum.ptopter ciusbonitatemini-
hil tamen appetitui imprimendo.Tcnc quaropat-
tem volucnsipiima tamen videtur vetiot.

1«.

ANNOTATIONE

in quxftionem dccimamicpiimam.

L

s

CONCLVS IO

D/tndas ejfe ftccics intclligibilet.

T) Ejfondeo, vna opinio communii ejl ,&c lUnC
IA. opinionem , dandas eflefpccies intelligi-
\cs , fuse probat Dodor t.d.j.q. 6. fic ratione»

biles

ibi pofitx ferd exdem funt cum hic addudis.Pti-
ma cft , qubd ncccftatium cft vniuetfalc ptxfcns
effe intelledui priufquam intelligat, neque alitet
poteft effe prxfcns, quam per fpcciem. Dices cum
Hcnrico ejuodltb.^.cf.iA.& tjuodl. j.tj. 14 qubd fuf-
heit phantafma, contra quod fit

Secunda

T

QusftioXVII.

g*4ff f*<*-
ut, -i/

l*ttnt,fr vi-
dentur dit

iS.

•9-

fofrtim nen
fetrjindn-
f«4 li TtfTA-

Jfrntvi/nfl-

Secunda ratio’, quia phantafma reprxfentat
fingulare ; ergo non vniuerfale , quod eA ei op-
politum , quia idem non poteA menfurari dua-
bus menfuris diuerfis , Sc obicda funt menfurx
fpecierum. Adde ez loco cicaro in primo > quan-
do vniuerfale intclligitur , qti&d tunc phan-
tafma reprxfentat lingulare , fecundam vliimum
potentiar ; fed fimul & femel duo oppofita re-
prxfentarc nequit. Ad exemplum de no&e lu-
centibus , clari iis illud expedit loco citaro in

firimo ; habent illa lucem , Sc colorem , Sc hic in*
umine maiori mouct , illi tunc fpccicm non ef-
fundente , quam ramen effundit node , quando
aliud lumen debiliter mouct • vel ambo fuas fpe-
cies caufant , etiam in lumine Solis:fed efficacitas
lumen Solis impedit ne lux illa debilis percipia-
tur , quomodo impedit ne de dic videantur Aci-
1* i qu* tamen tunc multiplicant fuos radios.

Si verd teneatur , qu&d vna tantum fit qualitas
fenfibilis in illis node lucentibus, ipfa virtualircr
continebit lucem, & colorem , Sc duo reprrfcn-
tatiua eorumdem j ita qu6d nunquam idem erit
reprxfentatiuum vtriufque.

Alij tenent Sc fatis probabiliter , Sc fete in
idem incidunt , quod res nodu lucentes , vt
quercus putrida, oculi fciium,fquammx pifeium.
de quibus AriAoteles i. de Anittut , ttxt.yi. ha-
bent aliquid lucis fecundiim partes magis pcc-
fpicuas , Sc aliquid coloris fecundum partes ma-
gis opacas , noduque videri fecundum priores
rantum.eoqudd color cunc non illuminatur per-
fe&e ; interdiu autem color tantum videtur,
quia fatisilluminator.lux autem non, quia a So-
le offufeatur. Ita D.Thom.»«f«rf.7X. citdtt. Com-
mentator, Albcrt.Thieneufis Sc alij ibi.

Alij ided dicunt colorem nodu non videri,

Sc lucem fic ; quia ad hanc videndam , non re-
quiritur illuminatio meJij , fcd ad colorem fic.
ConAat enim qtidd oculi felium in magna aula,

Sc obfcura videntur , neque videtur qu6d pof-
fint rotam aulam illuminare. Verum hoc ni-
hil probat , quia diceretur illos oculos inflat
candelx parux (Sc idem eA de lapillis pretiofis)
illuminare aulam.

Tertia ratio, quia intelle&us agens eA a&inas;
eff enim illudio efi omni* facere. de Anim4.te.tr .

& 18. fed nihil agit in phantafia , quia non eA
capax effe&us fpiritualis : ergo in intclle&u pof-
fibili , in quo nihil aliud producere poteA nili
fpccicm.

Dices producere vniuerfale relucens inphan-
tafmarc i quia hoc cA elTe diminutum, ficut re-
prxfcntatio.Contra , a&io realis petit terminum
realem : ergo agens facit aliquid reale reprxfen-
tatiuum vniuerfalis ; hoc autem non cA phantaf-
ma,vt oAcnfum eAjergo.

Quarta ratio , quia magis vniuerfale, non po-
te A rcprxfentari fecundum fuam vniucrfalira-
tem ad omnia contenta in eo , per fpcciem ob-
ic&i particularis , vel minus vniuerfalis : ergo
per aliam fibi propriam. Antecedens patet, quia
luperius non porcA rcprxfentari adxquate per
parrem fubie&iuara : ergo nunquam concipitur
vniuerfale , vt tale , in phantafmate.Hifce ratio-
nibus probatur dari fpccicm intelligibilem ra-
tione vniuerfaliratis obiedi ; primo ex parte
phantafmarisi fecundd ex a&ione inrelle&ns *
agentis. Tertid , ex parte magis vniuerfalis. dc
quibus fufiusDo&or t.d.f.^.6.

Vlrima ratio.quia intelleftus habet operatio-

Scuti eper. Tem. i /.

547

nem feparabilcm a corpore , altis non pofTct efle
fine corpore.fecundAmPhil.i. de Anim4, text.n.
13. ergo intelligcre potcA fine phamafmate;ergo
per fpcciern.Pcocadcm adducit Scotus 1 .d. 3.7.6.
urt.num. j. varia loca Philofophi , Sc AuguA.i x.
Trin.cdp. 1 4 lib.t j. C4p.n.& lib. 1 3. C4p. 7. & x 1 .
quibus adde loca , Sc rationes ad oppolitum ad-
dutfhs Conclufio harum rationum , nempe dan-
das efle fpecies intelligibiles , cA communis Phi-
lofophorum,& TheoIogonim,Alenf.i.^xr/.f.i4.
vttmb.i.;.D Bonau.i.d.j. *»rr»V.x. 71/4/?. i.Richard.
ttrt. 3 qiufl. 1 . D.Thom. 1 ,p*rt. 7. 3 3 Albcrr.x.

d.j.arr. 13. Scoti 1 .d.3.7.6. Sed hic problcnuticus
cA, licet communem opinionem veriorem putet,
vt conAat ex vltimis verbis huius quxAionis.

CONCLVSIO II.

Nec Jpeciem , nec ntlum intelligendi fieri d
phanfafinAte.

k \ Lid opinio ejl , quo i null.t (petiti , Scc. Rc-

X\ fut.it dare, & efficaciter opinionem quo-
rundam , tenentium fpcciem intelligibilem , vel
a&um intelligendi fieri & phantafmate, vel obie-
fto cxtrinfeco ; qux ex parte cA GofFr. qHtdlib.6.
qtuft.i.&qiiodlib.S. fi. vbi negat a&um intclli-
gcndi effici ab intellcAu.fed i phantafmate. Ra-
tio huius eA;quia tam phantafma, quim obicdum
cxtrinfccum,impetfediora funt fpecie Sc adu in-
telligendiiquia hxc funt fpiritualiaAlla corpora-
lia. Neque dici porcA,qu6d in virtute intellc&us
agentis efficiat effcdlus fe perfc3iores:tum quia
ituclledus agens nihil producit in phantafmate,
vel obie&o ; tum etiam , quia contra hoc proce-
dunt vabdx rationes Scoti +.d. t4 f. t .quibus pro-
bat accidens non ptoduccrc fubAamiam in vir-
tute fubAantix.

Vari* Jentent i*, pb*ntafma concurrat ad
fpccicm tutelhgtbtlem.

c Alij dicunt dd T4tionem prddiflum , (jkod intelle-
fhttyScc Hic tangitur conrrouerfia,an phanrafma
immediate concaufer fpccicm intelligibilem fi-
mul cum intclle£hi agente. Prima fententia cA,
omnes fenfus internos concurrere, & agere in
poffibilem ; ficut & omnes externi in fenfum
communem. ira Apollinaris 5.6. & vi-

detur D.Thom, tf.i%.de Perit. 4rt.<). confcnriunt
Conimbr. 1 .Phy fic. cdp.\-fufi.$. Sed renent tan-
tum phanrafiain fic concurrere }. de Anint4 ,c.f.
t) 6 cum Caict. t./).^.79.xrr.j. drt. t. quia

dignitatis ordo poAular, vt potentia propinquior
dignitate , tantum concurrat cum intcllc&u Ve- *
rum fi teneatur plurcs efTc fenfus internos , vide-
tur idem quoad noc, de omnibus iudicium : quia
omnes fiibminiArit immediate intcllcdut,5t non
impediuntur fitu ne cum eo concurrant. Verius
tatacn cA, vnicum tantum efle fenfum internum,
qui variis vocatur nominibus, propter varia eius
munta.de quo dixi ditnot.i.dd $.9.

Secunda fententia eA Platonis»»» A1eetone,Sc
Auic.6.M*M»r.p.3.r.6 7. fpecies intelligibiles de-
fluere inanimam a fubAantiis feparatis.vel ideis,
quem errorem refutat D.Thom. \.p4tt.cj.%+ 4rt.i.
quia ex eo Sequeretur , quod cxcus natus poflet
videre colores.

Tertia fententia Sc communior , phantafma
concurrere a£liuc ad fpecicm intelligibilem.

A A a x Ita

Quatfk) XVII.

*7-

jak,p*jp»,

vbi, « k—
kint frtfnu
QttUlf

A • tdatit-
n*i kahttu

A ju$ rau-

fwfpuits

Iturum
*M/« VUI-

Unfaliumt

fu*4l.%.*rt. i .vbi ditf t inteitfbm a genum &pb*n-
tafrna tfpt eaufas Partiales (j>eciti , pectendum aliquas:
qux vlcima vetoa non ponerct.fi ipfc ita len-
ti rct.

Prxrcrea , hxc pars negans a&iuitacem phan-
rafnuti refpcftu fpecici , e(l conformis fomen-
ti* Scoti, qui fus£ 4- i.i probat, contra
D.Thotnam, Sacramentum non polfc eleuati , vc
caufet inrtrumcnralicer Phyfice gratiam , pro-
pter improportionem materialis caufxad fpiri-
tualem efFe&unt; Verum hoc non multum vrget,
nec in eo fe fundat prxeipue Do&or , quia i./j.
tpul.ic ai a .dr quefi.t t. «da. tener corpus, vt cau-
fam minus principalem agere in fpiritum , vc
coniproducendorpeciem in intelle&u Angeli.

Ad rationes pro fententia communiori fnpri
addu&as. Ad primam , paret quare requiritur
phantadatio ad fpecici produ&ioncm , Ifne eo
quod concurrat ad eam , id enim prouenit ex
nibordinatione potentiarum. Ad fecundam affi-
milstur fpecies phantafmarj, quia adeiusexem-

f>lar intclle&os agens eam edicit , neque adimi-
ario arguir efficientiam eius cui res affimilatur,
ficut nec diflimilatio non efficientiam ; alioquin
inrclle&us agens non efficeret fpcciem, quia mi-
nus affimilatur ei quim phanrafmari , Sc tamen
fecundum illati) fentenriam communem, cft cau-
fa magis principalis fpecici, & phantafma tantum
indrumentalis.vel minus principalis.

D V B I V M. N

Quarum rerum ffccics efficere potef intel-
lectus agens.

DVbium hoc locum habet , fiue phantafma
concurrat , fiue non ad produ&ioncm fpe-
ciei. Refpondeturptimo , omnium quantitatum
corporalium fpecies poreft anima acquirere. Ra-
tio cd , quia fub fenfum cadunt , fiue emittant
fpcciem propriam , fiue non : de quo dixi ai tj.O.
annat, t.

Secundi, idem ed de qualitatibus fenfibili-
bus ; quia hxc cognofcuntur per fenfum , Sc per
fpecies proprias , fune enim propria fenfibilia.
Tertii, idem dicendum puto de a<dionibus,&
padionibus externis, ac etiam Aequando , Sc ficu,
quia hxc fune fenfibilia communia, vel rcducun-
rurad ea ; Sc experientia patet i fenfu percipi,
quod explicui aitj.6.

Maior difficultas ed de relationibus , an ha-
beantur proprii earum fpecies. Affirmant Co-
nimbric.$.<& Anima , cap. j. quaft.f. faltem quoad
multas relationes, quia phantafia cognofcit rela-
tionem amicitix, odij.&c. Oppofitum forte ve-
rius,& ratio ed oppolita , quia fenfus non cog-
nofcit relationes, fed tantum earum fundamenta;
fub nullum enim fenfum externum cadunt , quia
non funt quanta ; neque internus cognofcit,
quod omnes exrernos effugit. Vide qux dixi ad
inaft.S. ia fisu i (ei improbabile nonedfpecicm
aliquam imprimi fenfui communi, vel phantafix,
quia cognofcit fundamentum illius alterius tela-
rionis odij ; edo id in nullo fenfu externo fue-
rit , quia ipfa potentia ex fenfatis elicit infenfa-
tam fpcciem. de quo dixi q.y.num. ia. Vidcdidta
adcj.K.firt.

De fpeciebus inrclligibilibus generum , Sc
conceptuum vniuerfal iorum , qtifdam tenent
quod ab intcllc&u podibili cum phantafmate
Scati oper. 7 em. / /,

549

fiunr.Ira Conimbriccirati. rrobanr.quia inccllc-
dus agens cum phantaf.nare efficiunt imaginem
fpecici fpecialidim* , quia caafa naturalis non
impedira , primi elicir pcrfcfiidumim cffe&um/
quem potcd (quam rationem fumpferunt ex Sco-
to i ,d. { .qntji .i.ttttm. ij.de quactiam fuscarum
cd tjtsafl practd.) hic autem produ&i non po/Tunc
producere alias -fpecies , quia idem maneas idem
femper facit idem % \.?bffic. eap.6.text.j j. Hanc fen-
tentiam aderunt cdc communem , neminem ta-
men proca referunt.

Oppofitum teneodum cd cum Scoto fac.eitat. l8.

nam.ii. Primi , quia Phiiofbphus j. de Anima,
cap.p. fiepadiro , ponit munus intclledius agentis
cire facere inrclligibile potentia , intelligibile
acia , per produ&ioncm fpecici cius •, quod pod
eum tenet communis. Secundi , poflibilis hac
ratione erit agens , Sc tamen dubium ed an fit
a&iuus, etiam rcfpcidu inrclletdionis : dc quo fu- luttllrfTus
*i Scotus cjtio ilib. i fMrt. i .vbi in hoc problemati-
cos manet.Tcrtii.fi valeret ratio addu <da, feque- £ 'm',™'1'
rxturquid intellcdhis poflibilis tantum (eliceret ^sfumque.
fpcciem generis infimi, quia idem manens idem,Scc.

Et fpecies graduum ftiperiorum i neutro intcl-
ledu fierent , ac per confequens non datentur
omnino.

Ad rationem ergo, dico quid non manent in-
tellc&us agens , Sc phantafia eodem modo pod
elicitam fpcciem natur* fpecificx, ac antea, quia
iam difpofita fimr ad alia nnperfe&iora reprx-
femanda ; phantafma enim ordine quodam mo-
net animum ad otnnium graduum fpecies, Sc pri-
mi ad pcrfcttiorcs.quibus elicitis, mouct ad im-
pctfcdhorcs ; ficut in oppofita fententia D.Tho-
inxdequa late egi qtuft. procedenti , intcllc&us
agens , Sc phantafma non podunt tcprxfentare
gradus inferiores.donec prius reprxfentent vni-
uerfaliores , quibus rcprxfcnratis,poflunt reprx-
fentare inferiores, non ante ■, quod tamen falfum
edet , fi idarario valcacr : quam etiam rcfponfio-
nem Conimbricenfes-dabam ad rationem cis <>b-
ic«dam de gradibus fuperioribus , genere infimo,
vel negabant horum dari fpecies, quod ed abfuc-
duin ; quia quod probat dari fpcciem animalis,
idem probat dc corpore,& fubdantia.

DVBIVM ALTERVM.

Vtrum intellegas efficere pe fit Jpecies pro-
prias fub H antiarum corporearum ?

A Ffirmant communirer Thomidx ,vr videro
edin Soncin.7. Met a. \$.& 14. & lauclio
^.j.quos f*qunnrur Conimbt. \.dt Anima, cap.}.
q.f. art.i Habet D.Thom. de Perit, ej.xo. art.f .&
Opufc. 2 9. f andun Jils. t.q.i o. Fertas Mb. j .<j . j.Caief.
j.p.y.7t».«r/.7. Quatuor vltimi tenet cogitatiuam
exprimere propriam fpcciem lingularis fubdan-
tix. lauclius , Sc Soncinnas putant intclledum
agentem ex eodem accidentis phantafmate , effi-
cere fpcciem accidentis Sc fubdantix.

19-

C O N C L V S I

IV.

Pro hoc fatu nullam habemus ffeciem pro-
priam fubftantia.

OPpofita fenrenria verior ed , <einpe Inrct-
le^lum nodrum pio hoc datu , nullam ha-
bere fpeciero propfiam.vcl proprium conceprmi
A A a 3 fubdantix

Nulli Mi frtb-.
ftrntia f**

1 w« hA^r-
mu 1 trrfrUt
ttn.tfti, vd
fruii».

55°

De Anima

fubdanrix, vel aliarum rerum, qux per Tenon
Tunr fcnlibilcs. lea Scotus i . ejtuft.}. num.p.
& J.n.tfUtfi.i.nmm.t.dr qudft.i.Prol.num. i i.Rich.
a dift. 1 f .cires ) . principale. Hcruxus qnodl.
j.srt.j.a ix. 4 . omnes Scotidx,quos fcquitur

SuitMb.+.de Anima, c*p-A.

Pro explicatione , nota conceptum dici pro-
prium dupliciter. Primo, ita quod huic rei , &
non alus conueniat ; & hoc fcnfu habemus
etiam de Deo conceptum proprium, Tcilicet en-
tis infiniti , fummcboni.&c. de quo Scotus

1 7* SccundA,dicitur proprius , quan-
^fUicT* * ^oab ipTare immediate , vel ab cius propria fi-
militudine , abfquc negatione , vel analogia, ha-
bet urj & hoc TenTu inrclligicur hxc lententia,
Tcilicet quod res qux fubfcnfuro cadunt, vi acci-
dentia fenfibilia, propriis conceptibus cognofcu-
' tur.alia vero, edo materialia fint, minime.

Probatur ptimo , materialis fubftantia , vel
eft materia Oc forma , vel condar ex eis ; Tcd
% neutrius habemus conceptum , vel fpcciem pro-
priam ; quia materiam cognofeimus per ana-
logiam ad materiam artificialium , vclTubie&um
accidet ium,& formam ex cfFc&ibus,& operatio-
ne, per fimihtudinem ad formas accidentales.
Secundi, idem ed de homine, &dcaliisfub-
nMtrrttm ry dantiis corporeis iudicium •, fed de homine con-
firmam rij- ftac non haberi propriam fpecicm , cum eius
anima iit fpir itualis ; fcd tantum per analogiam,
& operationes cam cognofeimus. Antecedens
patet , quia experientia cotidat non efformarih
nobis magis proprium conceptum bouis , quam
hominis.

Tertii , experientia pater , quod explicamus
fubdantiam, per id quod fubdat accidentibus,
vel per ordinem ad fenfibilia ; ergo non habet
propriam fpecicm, vel conceptum. Quarto ex
Scoco d. illa .ejus/} ,i, . A fubdamia immediate im-
mutaret intelledlum nodtum , eius ablcntia cog-
nofcerctut ab co , & fic naturaliter Grircr abfen-
tiam panis in Eucharittia. Antecedens fundatur
Vifiufnifit in Philofopho i. de Anima , text. ioj. dicente.

uifiamuif

S«-

fmfycnat ia
tmtiaamf

quM vtfus cd tenebrx peteeptiuus, quando fcili-
cet lux non cd

Dices, procedere tantum de cognitione intui-
tiua.non de abdradtua;quia hxc dat fine prxfcn-
tia reali obittti. Contra , (altem facit contra D.
Thotnam Sc alios citatos, alTercntcs coeuatiuam
efficere propriam fpecicm lingularis Cubitant ix,
quod ncccftatib intelligunt de intuitiua ergo
cognofcet cogitatiua abfentiam panis in fpecie-
Aa fruntia bus Euchaciltix. Secundo , cognitio abdiadtiua
abftraBiH» fu p ponit tcalcm prxfcntiam cogniti aliquando

habitam, a quo tclinquitut fpecies , per qua poft-
ea in abfemia cognofcitur ,8c qui vidit tantfim
hodiamconfccraiam.non habuit rcalcmprxfen-
tiam panis, Sc tamen eodem modo fc habet quo-
ad notitiam abdra&iuam panis inEucharidu,ac
alius qui vidit holtiam non confcctaiam , ctgo
tatio procedit de vtraqoe notitia i quia abdra-
£kiua fupponit imuitiuam , nih fpccics abdra&i-
ux habeantur pet mfufioncm.Sc non pet inquifi-
tionem.

Quinti , nulla cognitio haberi pottddc fub-

__ ti. ftamia pro hoc datu , nifi mediante accidente

dmi vt ***- fcnfibih , vt pafhm habet l*hilofophus-.tdc6 enim
aitum rrpn- oportet intclligcntem plunrafmata fpcculari,
\i. vn^c HS* cHctcl omnibus fcnfibus, nihil intelli-
fub Rctc poflet \ fcd accidens tale nonpoteft reprx-
jtarimm. fenuiediftin&c,Sc founaluct lubftantiam, alio-

quin c(Tct cius fpecies intclligibilis.nequc virtua-
liter , vel eminenter , quia fic non continet fub-
dantiam , Sc licui fc habet res ad clTc , ita ad cog-
nofci.Ita Scotus i.difl.yq.i.n.y. Qua etiam ratio-
ne optime probat 2. d.}.q. 9. contra D.Thoroam,
Angelum per fuam effentiam non cognofccic *
Deum ex creaturis , medio modo inter cognitio-
nem bcaram.Sc cognitionem nodram.

Confirmatur , quia phancafma accidentis non
rcprxfentat nifi accidens, cuius cd cxcmplariergo
non concurrit nifi ad producendum fpcciem ac-
cidentis.Patec confcqucntia,quia cius vis cficdh-
ua non plus Te extendit, quam vis reprxfentatiua.

Ex quibus infertur intellc&um nudrutnpri-
mi accipere fpecicm intclligibilem accidentium
fcnfibilium , quorum phamafinara eum detemii-
nant. Itaque primi iniclligit fenfibilia propiia.Sc -rr,^**
fccundario fenfibilia communia ,qux proprio- ftnuUmt
rum notitiam modificam , vt dixi ad 5.6. poftea
aurcin non proprio conceptu , fcd cohfufo , &
communi, vel ex difcurfu concipit accidentium
fobic&um.vidcns tranfmutationem accidentium
circa illud : verbi gratia, nunc calidum clfc.nunc
frigidum, cx quo colligit aliquid lbielTe, etfinc-
fciat quid fit didin&c.

Infertur fecundi cum Scoto i.d.yf t.cira JJ.
quicqnid concipimus de fubdamia, abiltabatac a
conceptu accidentis, fi nihil edet commune vnt-
uocum vtrique , quid nullum conceptura quidi-
tatiuum haberemus de fubdamia , Sc fic conuc-
niunt in ente ; Sc ideo abdrahendo conceptum
entis ab accidente, habemus conceptum quidita-
tiuum fubdantixiquia vmuueum, Sc ipsalupetio-
rem. Simili ra»ione probat Scotus 1 .d.4.9.1. n.5.

1 o & d.8 ,<j . $ . rmm.cj. (i nihil clTct vntuocum Deo,

& cteaturx.qubd non plus cognofteremus ex la-
pientia quam concipimus in crea turis. Deum clle StU M**
lapientem , quam lapidem. Ratio cd , quia pto f ""
nunc non polTumus habere conceptum, r.ifi rau-
fatum i fpecie inrelligibili cotum , qux naturali- mW.
ter nos moucm (& funi fola accidentia fenfibi-
lia,vt odenfum cll,)fcd hxc tantam repi xfentant
fuura obicdVum proprium , & qux ellcmialiter,
vel virtualiter continentur in co;rrgofi nihil
ciufdcm rationis vniuocx cd in Dco,& creaturis, £!*■•*
exatuibutis , vt fapientia cognita in creaturis,
quomodocumque cognofcatur , fiue per pro- ^irr ,
priam fpcciem, liuc non, no polTumus imelligete
fapiemiain in Deo , plufquam rationem lapidis,
quia fi przcise admittatur attributio analrga
conceptus ad conceptum , potcdforraalitet lapts
tnbuiad aliquid in Deo,vt ad fuam ideara ;8cfic
tatuiun tribuitur fapientia, fi negetur vniuocaiio
entis Deo, 5: crcatutis.

Sc luuntur obi c Bion t i contra allatam
fententiam .

Obiicitur primi», quia fubdantiaed prior cog-
nitione accidente.7. Mtt.ttxt.4. ergo eius cogni-
tio non habetur ex cognitione accidentium. Se-
cundo accidentia non polTunt concipi, nifi in or-
dine ad fubdantiam t ergo hxc prius concipitur.
Tertio , fubdantiam cognofcivc fubiedhm» , eft
eam cognofci relatiuctergo fupponit cius cogni-
tionem abfolutam. Quarti» , lequeretur fubftan-
t iam non cognofci a nobis quiditatiuc , nec ptx-
dicata eius quiditatiua difccrni ab accidemious*,
confequens eft falfum ,quia cognofcitut homo
animal rationale, &c.

Ad

E "V

Ad primum, fubdantia fecundum fc, cft prior

Quzftio X VII

cognitione accidente, quia petfedior , non ta
/*•*, &p- mcn 9UOJ^ 00 *- Secundd.cli etiam prior cogni-

• tetgai- lionc diftindld , quia accidens pendet ab illa in
• /**- effie, fed boccll prius cognitione confusa , quia
prids fenfibus obi icitur-, Se habita hac cogni-
tione confusa accidentium , deuenitur ad cogni-
' tionem diftinAam fubftantix, quo modo pro
nunc haberi poteft. Ad fecundum , negatur an-
tecedens,cum non fini tchtiua refpedtu fubltan-
tix •, fed eo conceffo , fufRcit quod concipiatur
fublhntia conceptu confufo , non diflindo.
Ad tertium , illa tclatiua cognitio fupponit ab-
/biuram , non diftindtam , fed confotam. Ad
quartum , tantum habemo» cognitionem quidi-
ratiuam confufam de Cobftantia ,eiufque prxdi-
catis elTcntialibus : cognofcitu r a pofteriori i
nobis per effeStus , Se accidentia » Se e xdiueifis
elfedibus , Se proprietatibus , Se accidentibus
deuenimus ad formandum diuerfos conceptus
de his. Se illis fubflantiis , imponimufque eis
diuetfa nomina; Se his conceptibus vtimuc, vt
quidirafiuis, et Ii tales proprie non /inr, quia
Ex MtriJm - non pofTumus alios magis proprios.vcl cflcnria-
liores de eis habere: dicuntur autem qniditaci-
mJfmijiln- UI ' <lu,a non ^‘,nr accidentales illis fubftantiis.

prelfam , quia non imprimitur , nec remaner in
intcllcdu, fed ranrdm exprimit , Se tcprxfcntar.

Alij vocant ipfam intcllcflioncm fpeciem tntel-
ligibitem , Se tmpredam , quia vere imprimitur.

Non negat illa lententia Ipccics Angelo , neque
animx feparatx ; quia in Ius phantafma non cft,
quo intclligibilia reprxfcntjri pertine ; Se ideo
aliquid aliud in eis ponendum cft.

Fundamentum e/i , prxtcr rationes quas hic
adducit Scorus, aliifque multas a citatis DoQo -
ribus allatas, quod entia non funt multiplicanda
fiucncccrtitatc, vt tenet Philofophus t . Pty/ictr.
rtxt.fo. & f . de Anima, text. 60 & f . Phjfic. ttxt.

48. quibus locis dicit , qti6d natura nihil facit
frulhra.arquc paucitatem e(Tc femper ponendam ,
fi fufficiar. Quod vero hic non /in r necc/Tati x
fpecies, paret, foluendo rationes, qux pro carum
necertitatc adducuntur. Sed hoc opus, hic labor Pautitae iK
e/i, neque vllurn repetio qui id prxlliiu t quia %,£?***
ramen Scorus ponit hanc problematice , ctfi ve- P
riorem potet efTe communem , fatagam aliquali-
ter /oluere ptxcipua argumenta communis fen-
tentix, qux funt vrgentilUma , vt videre c/l in
Scoiobic,Se fufius 1. d.yqnaft.6.

quo lenfii Scorus x.d. yjftuf?. 1. num. y. contra
Henricum probay nos habere conceptum qui-
diratiuum de Deo , vt diftinguitur fcilicec ab
attriburali conceptu , cuiufraodi cft conceptus
fummi boni, iufti , Sec.

, CONCLVSIO V.

Probabiliter non funt nec ejfarix flecies
intelligibiles.

. , d p Rettrta , offendo tptod non requiritur {pectet,

X Sce. Tuetur problematice non efle necefta-
cias fpecies intelligibiles ; Se probat quatuor ra-
rionibus ; fed in fine tenet refolutiu£ fenten-
tiara ponentem fpecies , efle veriorem , quam
abfolute tener, Se fuse probat 1 .d.y quaff. (. fed
. Ipccics in vniuetfum negant , Dur. Bacon. Gof-
fred. Hcnricus , citati udqtufl. 14. annet. 1. idem
allerunt Piccolomincus lih. de Humana mtme,
cap.j. TLabateWaltlt.de jfeciehu imtUig. cap i. Buc-
cafcrreus j . de Anima , leli. 1 1. quos citat Philip.

• Faber Tbeorem.jg. vbi minus vere dicit fere om-

nes recentiores hanc fetucmiam tueri , cum op-
pofitum fere omnes recentiores teneant , vt vi-
dere cft in Conimbr. \.dt Anima ,cap. yquafl.\.
de Anima , cap. 1 . Toler. j . de Anima , quafl. 1 1 .
Hurtado de Anima,diffut.\x. feti. 1. Se expofito-
tibusD. Thom. i.par.quafi.^^, art.i . & x.
stetin in- Pro intelligentia huius fenrcntix , aduerten-
tt&i/iiilu , dum, quod fpecies intclligibilia cft imago reprx-
^cntans rcm intclligibilem. Dicitur intclligibi-
pe 4 4 lis , quia ab intellcdiu fit, phantafia aliquo modo
concutrcnte, vt fupri didfcum cft. Dicitur im-
prclTa, quia ante intcllc&ioncm , in iniclle£kum
pofllbilem imprimitur , manetque in eo , a&u
tranfadio. Hxc ergo fentencia negat talem fjpc-
cicm e(Tc ncccdatiam , fed fufticere vult ipfum
phantafma-, quia hoc fufticicntcr tcprxfentat in-
tellcAui obicdum intclligibilc » ita vt podit
immediate elicere imclle&ioncm fine vlla fpe-
cie media , fed ipfum phantafma vocat fpcciem,
quia illuminatum ab inielle&u agente ,tcprx-
tentu obicdum intclligibilc.Vocat etiam cx-

So luuntur argumenta , quibus Sertus fupra
foft primam r e folu tionem , probat dari
flectes intelligibiles.

Ad primum. Rcfpondcrur , quod natura, qux j g .

cft vniuerfalis , reprxfcnrarur per phanrafma. Natum ntu
quia illa natura de fe,nec ed vniuerfalis , nec r/Uefivmi-
hngtilaris , fed indifferens; vt habet Scotus x. d. *?'**$' n,t
$. quafl. 1 . Hoc fenfu vniuerfale fumitur pro pri- **** "i
ma intentione , fcu qniditate, cui attribuirur fe-
cunda intentio fpecici,generis,&c. «fdquaobie-
dium diredlum intellectus , & non cft in imeljc-
dVu fubiedtiuc, fed obi edi i ue tantum : quando
aurem inreileiftus con/iderat talem quidiraiem
clle dicibilem de pluribus , Se rribuit er fecun-
dam intentionem generis , vel fpeciel.&c. Tunc
vniuerfale hoc modo fumptum, cft in ipfointel-
le&u etiam fubie ftiue, ranquam quid facium per
eius operationem;qux folutio hinetur ex Scoto,
ad primum contra hanc fcntcniiam negantem
fpecies.

Ad fecundum. Rcfpondetur , intellc&um V rrimiatel-
ageutem elicere ipfam inrcllcltionein in po/G-
bili , dc quo lare Scotus qu odi. 1 y .vbi problema-
ricus cft , an agens . vel podibilis imcllcftioncm
eliciat. Elicit etiam agens fpeciem intclligibi-
lem in Angelo , & anima fcparata,in quibus non
funt phantafmata ; lcd in anima coninndta id
non cft nece(le,cum phantafmata fu di cient er
excitent , dc determinent eum ad intcllc&ioncm
immediate.

Ad tertium , paret ex foluiione ad primum-,
quia phantafma reprxfentat quidirarem abfo-
luiam primx intentionis. Ratio autem mafoiis,
vel minoris vnuierfalitatis,eft fecunda intentio,
qux firquitur ad illam intelle£iioncm abfolutam
quiditatis-,& h qc cft in imelle&u fubicdinc.tan-
quam eius cftctfcus , ad quam non opus cft fpecie
intelligibili prxcedente -, fed fufficit folum phan-
tafma ad vniuctfaliora , ficut & ad infimam fpe-
ciem teprxfcnrandam , quoad quiditatem abfo-
lntam ; quia ficut natura non cft de fc vniuerfa-
lis, ii a ncc cft dc fc magis, vel minus vniuerfalis.

Ad quartum , iam dixi animam feparatam , Se.
Angelum pofic habete operationes-, quia poflum ei* 1
A A a , habcic

17*

J*-

551

De Anima

habere operationes ; quia poliunt abftrahcre fpe-
cies , qux apiis fune necclfarix , cum careant
phancafmatibus. Quod veri Angeli fpccies ab-
ftraham, probat bene Scorus i. d. 5. quaft. i i ,6c
idem oftcndit de Anima, 4 V.4J quaft.6.

Ad quintum , quod cft apud Uodlorem ad op-
politum , refpondetur ex ipfo luepauli ante h«

7 ext. t. fle

3«

nem, non*requiri aliquid imprcllum in poten-
tiam , vt de effemiali fiat acctJentalis , Ii cft po-
tentia a&iua ; fed id locum rantum habet in po-
tentia palJiua ; lmclle«ftus autem cft potentia
acliuar* quaft. 1 1. Se fufficit phanulma, vt exeat
in a£him.

Ad Textum, ex PhiloTopho.quod anima eft lo-
cus fpecicrum,;. de Anima, texe. 6. & texe, | 7. 9c
omnia imclligibilia itidem. Refpondetur, ex eo-
dem itidem, clTe omnia imclligibilia per adfcus
incclligcndi , Cc elTc locum fpecicrum , non fub-
iediuc ; quia lic locatum nou eft in loco, Ted ex-
prclCuc ; & lic phantafmata exprimunt intclli-
gibilia, Se dicuntur fpecies , vt di&um eft. Prx-
terca, locus hic videtur ad oppolitum , quia ibi
dicit Philofophus animam clfe locuin fpecicrum,
non totam , fed intellediuam j ejuia conftat fpe-
cies erte in fcnfu ; ergo intendit Q>ecies elTc in in-
tcllc&u vt in loco , non autem vt in ftibic&o;
quia e contra funt in fcnfu , fcilicet vt in fubie-
€to, non vt in loco ; quia cas non feruat; Ii ergo
in inrcliciftu non funt, vt in fubie&o, erunt tan-
tum phantafmata. Prxterea , dicit ibi , quid (pe-
culamur quod quid tff , in pbantafmatibm , & non
dicit in fpcciebus.

Septimum argumentum , & fatis difficile ha-
An Jnur bet Scotiis 1 . dift. 3. qutft.G. num 1 4. quo J feque-
. P tetut non dari memoriam , nec nos recordari
27*'*" poircprxterttotum-.quia line fpecicbus id ne-
quit fieri ; confequens eft falfum , vt probat fuse
Scotus 4. d. 44 . quali. 3 . Se quia anima feparata
recordatur prxteritorum. Prxterea, cft contra
Auguft. ibi a Scoco citatum. Refpondetur , dici
poteft , ficut intclligimus pto hoc ftatu, pet fola
phantafmata dum intelligimus v ita 8c dum re-
cordamur. Quod experientia conftat , Se tenet
Scotus 4. d.4,s.qux(l. t. Se licet hoc dilficilefit
explicatu , tamen eadem difficultas videtur clfe
in ipfo adku fciendi , ad quem li lufficit phantaf-
roa fine fpecie, videtur fufticcre ad a&um merao-
tix. Loquendo de anima feparata , dici poteft
» quid accipit fpccies recordatiuas prxteritorum

a Deoi quod facili videtur in opinione D.Thoro.

\ .par. queft, §9. art.i.cr queft. jj.4 rr. i.i>cgantis
animam frparatani.vel Angclum.polTc acquirere
vllam fpcciem , fcd accipere eas a Deo ; & licit
oppolitum vttiufque doceat Scotus 1 .d. 3. quadi.
io.ti.tf- 4. d. 4^. queft. ».pro hac opinione pto-
blematicc tenenda admittetet ptobabilitatem
illius Icntcmii.

Dices, ergo naturaliter Angelus, &: anima
feparata , nullius prxteriti recordantur. ReTpon-
An enim» detut , iu illa fententia neque quidquam abftt a-
mtl Anitln 1, cognofeunt fine fpecicbus infufis , tamen

has eis naturaliter infundi dicicut , & idem di-
cendum dc fpecicbus tccotdatiuis, cafu quo alix
non manerent. Secundi , dici poflet quod in
aninu ,6t Angelo cx a&ibus intelligcndi manet
habitus , qui poftea inclinaret' intellectum circa
idcmobicck tm mftar fpecici imptelTx;8e fic fuf-
ficerct ad a&um memori* Ita Scotus hicad 1.

Comta hanc fentemiam, quod ficut non po-
tcft probati , ita ucc facile imptubati ; iuxta hxc

explicari poteft Auguft. quem etiam hxc fen-
tentia pro fc adducit tf. Trhrit. jo. & 14- vbi di-
cit verbum gigni non cx fpecie, fcd ex habitu, Se
cap. x. tf 18. att verbum gignt cx fcientia,qux
manet in anima.

O&amitn argumentum , ( fcd non eft Scoti)
dantur fpccies fenlibiles, fine quibus fenfus ne-
quit cognofcere fenfibilia ; ergo idem dc intelli- *
gibilibus fpecicbus. R.Buccaferreus/»Lj.<<f^»i-
rna, Picolomineus 3. de Humana mentecap.fi. Za-
barcl. lib.de fpec. intelli^.cap.^. neganr dari fpecies
fenlibiles \ quam fententiam renere videntur
Ca ict.i.de Anima , c. f. Niphus lib. de fcnfu ctmra
landunum , loan. de Ri pa apud Capr. 3 . d. 1 4. queft.

1 . tf Gxbr.ibi quadi. alij, qui fuftinent achini
cognofccndi non diftingui a fpecie ,pro qua fa- fi»
ciunt multa loca Philofophi i.dt Anima, texe, faf-
1 1 8 fentire eft quoddam pati , tf text. 1 38.1 3$. 140.
ait ean Jcra elle attionein feniibilis , & fenfus, Sc
lib. dc Senfu , & Srn/at. damnat Democritum di- iffm
ccmem vifionem ficti pet fpccies vifibiles. Ean- *****
dem tenet Galcn.y.if drcm.Cf Hippocr. 16. Duf.

2 d. 3 . queft. 6. Occam 2. quaTl. 17. 18. vbi Gabr.
quadi t. Greg. 1 .d, 3 .quaft. 1 . & x.d. 7. queft. 3. qui
putant fatis cl!c fi obietta intra debirani lint di-
ftantiam, vt fenfus fetantur in ea. Quam etiam
feiuctidam partim tenent alTctcnres vjfitnem
fieri etnilCsab oculo radiis, non per aliquid in
eo receprtnn. Plato in Timao , Seneca lib. 1. Nat.

Quali. Ladhint .lib. de Opific. Dei,cap.%. & alij, 1

quos citant Conimbr.2.</« Anima, cap -.quafl.q.

moriemur
f retentori?

V-

CONCLVSIO VI.
incidens.

Dantur fpecies fenfibiles : Vifio non fit
per extramtfiioncm.

VErius tamen eft dari fpecies fenfibiles. Iu 4®*
Ariftotclcs de Stnf.& Sfnfik. cap. i.&i.eb
Anima, text.i at. 124. vbi dicit fenfijm accipere
formas ( id eft, fpecies ) abfque materia ; dcqoo
fupta quefl. y. &: alias pallim. Idem habent An-
fclm . in Mtenol.cap 16. Danufc lib.x.cap.io.An-
guft.io. Confeft. 1 o. & af. Alcnf.a.p<*r. a quefl.xi.

I). Thom. 1 .par. queft. f 3 .art . i . D. Bon. 2. d.3 .«rr.

4. queft 1. Ric. quaft. 3 .Scot. 1.4. \.qutii.-j. iwrwj6.

& 1 8. & quaft. G.num. 1 8. & 2. d. 1 3 . & conftat CX
reflexione fpecici viftbilis in fpcculo. VideCo-
nitnbr. 2. dc Anima , cap. G. quaft. 2. 5c Fabr.7lrt*
rem. 79. cap. 3. Qubd vero vifio non fiat per cx-
tramillionem , patet ; quia non fubftantiam ex*
tramit teret oculus, quod elatum cft, neque acci*
dens j qui a fi aliquod, maxime lumen , cx quo fc-
queretur , quod in tenebris videtet , immb quid
nullo modo dc die videtet •, quia lumen illud So-
lis lumine offufcarctur , vt fuptit di&umcll hac
quxftione de lucentibus no&u.

Prxterea, vifio fieret extra oculum ,& fic non
cftct adkio immanens. Quod ergo dicit Philo-
fopli. r,.Mtttor. cap. 4. de Antipberoute, cuius tdo- ^ tin
lum fibi ante oculos appatebat , quia acrem pto- v
pellere non poterat, ob imbecillitatem •, nonob- \nl*r»r-
ftat , quia D.Thoro. *bi ait ipfuro teddete caufatn
cx fememia communi. Secundi, forte fuit tam
lnihccillis vifus, quid in acte, vt in fpcculo fe vi-
debat, Sc maxime, fi humot aliquis cralfus ei de-
fluebat cx oculis, quo ner cralT-ibatur. Vide Co-

uuxAst. fupta queft. ySc Suatez de Anima, cap.17,

Ad

Quzftio XVI IT.

Admififiiiffo-
nebat ftnfi-

4 1. Ad loca Ari ftotc! is io contrarium : Cerni re c(l

Smii rf efl quoddim pati, quia non elicienda, Ced cecipien-
puddampa- ja fenCationem, leniimus, Se idem de intelligere.

ti, expetitur. 5cor +.\& qumft.y. irum.}?.

Ad Ce eundum : Cpecies cfi atius CeaCibilis efCctii-
ue , Sc CenCus receptiue ■, Se Ite quoaJ abfolutum,
efi idem atius. Quomodo autem differat vt atiio
& pallio, dixi Cupra *d qumft.j. Ad tertium , ideo
reprehendit Democritum , quia dixit vi fi onera
c(lc receptionem Cpecici, in oculo.

Sed admiUis fpeciebus Cenfibilibus , negatur
»*» ,n^c dandas efie ncccfTarid intelligibiles , quia
idti intolli - his per phamaCmara determinati potefi in-

giitUi ud- telletius ad intelliecndum , vr fiipra declaratum
muttndm. cfi; Ced fine Cenfibilibus non cfi vnde determine-
tur Ccnfus. Sunt Scalia multa apud alios autho-
res pro fpeciebus argumenta , quibus rcfpondcre
nimis longum e fiet , Sc Cupccfhium , quia allata
Dotioris, quibus aliqualiter reCponfum cfi, fune
omnium vrgentifiima.

Soluuntur argumenta adduci* a Scoto §Prx-
te rea oftendo quod non ,&tc.num. 1 4.
contra fent entium communem
ponentem jpecies.

Quoniam fententiain communem tenentem
dandas effe Cpecies intelligibiles , abfolute tenet
Dodor 1 J.qumfl.6.& hic, licet fit problematieus,
eandem tamen a/Terit eife veriorem , xquum cfi,
vt foiuamus argumenta adduda contra eam lo-
co cirato.qux Dodor infolura reliquit.

Ad primum, non requiritur fpccics, vt poten-
tia reducatur ab etfentiali ad accidentalem ,fcd
vr determiuctur ad incclli'gcndutn;&vc habeat
obiedum adu prxfcns in tjft rcprxfcmatiuo
prius natura .quam intelligat ,& propter alias
rationes allatas pro fpeciebus fupra a num. 1 .qui-
bus noneft irafnfficicmcr fatisfadutn.quin hxc
pars manear probabilior oppofird. Quid li te-
neas per habitum feientix inrcllcdum conditui
in potentia accidentali, erit remota , Sc incom-
pleta , qux non ditferi i potentia eficmiaii.pro-
prii loquendo.

Ad fccundumdidum ed fupra num. 4. &ftqq.
phantafma nihil agere in intcllcdu, fedper eius
determinationem, excitatur intellcdus , vr fpe-
ciem in fe gignar. Dices , non determinat vo-
luntatem producendo aliquid in ca, neque cxci-
rando eam ad aliquid in (e producendum : ergo
idem de inrclledu. Negatur confequcntia \ in-
tellcdus mediat inter phamafmans operatio-
ne voluntatem , & fic cam determinat ad

55$

ipsa Ce determinante formaliter , Sc libere. At fi
quxras, quare potentia appeiitiua dependet i
cognoCcitiua. Relpondetur , quia deCc efi exea-,

Ced v In mata rcfpoofio , quia hxc efi , Sc illa cfi

illa. cttHrMlt

Ad quartum , corporale agere pote fi in fpiri- „t,t
tuale, vr cauCa partialis , minus principalis, quo- litet im fiiri-
modo corpus concurrit cum incelledu Angeli
ad efficiendam Cpeciem intelligibiLm in intcl-
Jigibilem in intelledu ipfius Angeli. Per hxc
pater ad locum Augufi. Ad locum Arifiocelis
(peculamur in phmntmfmmtibm quod quid tfi ; quia
mediantibus illis ,abficahimus Cpecies , quibus
intelligimus quiditates ; Sc quia phanra/iamur
lingulare , ciim intelligimus vniucr/alccius. Vi-
de Scorum ad hxc loca reCpondentem t.d.qumft.

6. num. ip. xo.

4»-

£J*4 nrttjfi-
M f tHeudt
jfritirm in-
uBigiii.rni'

Q_v itsno XVI II.

ytrum intctlefliu nojler pofiit intclligere
fine phantafmatc?

Ariftor. j. dt Animm.tMp.-j. text. jo. & eap.S.rext ]?. Aui-
cen. infimo eemptnd. de Anima , 1'hilop. j. de Anima,
ttxr. jo. Thicoeof. text. j*. Thcmill. & Simjilic. ttnd.
Aucrr. text. jj. j s. Auiiior operit de diuina ftp Itb. t.
tmp.4. Ficinuj Ub. I j. d* immtrtal animor wr-.tAp. 14 Al-
bertus J. de anima , tra/f. 1. tmp. xj>. D T lioin. j par.
quafl. I l.mrt. 4. & t l.qmajt ij^.art.^. & dt veru, juaft.

1 J. mrt. 4. Abuleo. in tap. t . (ion. y«f/ 1. 400. Su arer tom.

1. fiumm.Thtel.tr *a }./<* 4 emp.i.rmm. 7. Conmib. yde
Anima, eap t.quifi.i.mtt.}. Complue, diflwt.io. de Aoi-
ma, 'jiufl. 1.

fuum a£tum, qui ciufdem ordinis fpiritualis cum
ea;phantafia autem determinat appetitum fen-
fitiuum.quia eiufdcm ordinis cum ipfo *, & hinc
paret quare non requiritur fpccics , vel quid ii-
inainnpe mjlc jn appetitu antcccdentcr ad fuum attum,
ftuinare ■ "cut requiritur in pot entia cognofcitiua i quia

inirunrali- hxc non determinatur ab alia potentia prarcc-
qnU diter- deme , appetitus fic. Habetur exprefsc cx Scoto
mnam u ^ num 10< vbi hac tatione docet obic&um

ad volitionem non concurrere , bene tamen ad
intclleftioncm , fcilicci mediante lua fpccicin
abilractiua, vel per fe in intuitiua.

Ad tertium , patet ex iam diftis, phantafma
pro hoc ftatuprxit in teli edum, cumque deter-
minat ad fuos a&us fed ctfi appetitus fcnfiuuus
prxeat voluntatem ,non determinat cam.fed de-
terminatur a potentia cognofccntc oficnfiuc.

«Su»» ,
autem m ap.
ftdtmat

45-

V j d A m dicunt qudd non , propter r.
q ifiam rationem-, quia obiedummtclle- D. Thom t.

S «flus viatoris, qui cft corpori coniun- P**l*®4 »7»

&us , clt quidiras rei nurcrialis, ficur obiedum
fubfiamix fepararx, cft qmdicas feparata i fcd de
natura quidiratis materialis efi quod fit in ali-
quo lingulari , ficut de natura lapidis cfi qudd
fic in hoc Iapide. Vndc nequit perfede cius na-
tura intelligi , vel cognolci , nili cognofcatur in
fingulari, cognitio autem fingularis pertinet ad
fentum exteriorem, Sc phamafiamj igitur ad
hoc, vr perfedeeius narura iutclligatur, oportet
quod intclligaturin phantafmatcicptxfcmantc
cius fingularc.

Alix rationes fumuntur ah experimento; quia
experimur incellr&um impediri in fua operatio-
ne Ixfo organo phantafix, vt in phreneticis. Ex
hoc potefi formari ratio: potentia non organi-
ca non impeditur in adu fuo , propter Ixfionem
potentia- organicx , nifi ad adum fuum indige-
ret adu illius potentix organicx;fcd intcllcdus
cfi potentia non organica, tamen impeditur adu
fuo, Ixfo organo pliant afix : igitur ad adum in-
tclligendi requiritur adus phantafix.

1’raterea , alio experimento : quando aliqua
intelligere volumus, formamus nobis idola iu
phantaliaper aliqua exteriora , & tunc facilius
intelligimus ; ficut pater in docente difcipuluro,
proponente exempla fcnfibilia. Sed fetendum,
qubd licet dux vltimx rationes valeant, prima ‘

tamen aliquibus non videtur valere ; quia titiatur ratio

fupponit quod quiditasfeufibilisramum fit ob- *>«'•
iedum intelledus coniundi , Sc quhd dc natura DTh ,m ^•
cius fit e(Te 'in fingulari , qux videtur cis falfa, .

vt poficaapparcbit.

RE SO

D# bee

j tra-
dnur, (jr re-

55 4

De Anima

RESOLVTIO.

0 finit Aut-
tmnt, in iS-
ftndit dt
■An imm.
q prxced.n.

Sententia /. iuicenn a in prima inteffeffione
tantum recurfum requiri ad phantaf ma-
ta rei icitur. Refutatur etiam altorum
fent entia , quod ille recurf/u requiratur ,
vt intendatur Jfecies imprejfn.

* A viccnna »utrm ponit , in prima
/JLintcllcdiionc rcfpc&u cuiuflibct, neccf-
farium eftphantafma, vt ab ipfo quodammodo
fpecics imprimatur.vt didlum cA <upia,!cd quan-
do eA impreda , & homo vult poAca illud inrcl-
ligerr , non cA ncccflarium phantafina , fcd ma-
gis cA intellc&ui in onus. Exemplum ponituc
de iumento quod cA homini ncccAarium in iti-
nere , fcd in termino fibi in onus. Hoc etiam
probatur Ac : habitis omnibus ncceflariis ad ope-
rationem, Aatim fcquitur operatio ; fcd arftus in-
tclligendi folum dependet .elfcntialiter loquen-
do, ab intellc&u , & obie&o , nili addatur acci-
dent aliter ad intelleclum ex parte voluntatis
imperantis, fed elicitiuc tantum dependet ll prx-
di&isjper fpeciem aurenj intelligibilcm obic-
Aum fit prxfens intelle&ui ; igitur non cA ne-
ccllarium recurrere ad phantafmata propter
adum inrelligendi. Propter iAarn rationem di-
phtnufmMtM cunt a|iqni t quod non eA necelfaria fpccics itn-
'f’0' preAa intelle&ui ad attum intclligcndi i quia ad
folam conuerfioncm intelle&us fuper phantaf-
mata , elicit intelle&qs a£kum fuum ; fcd quia
tranfeume adu, noq manet fpecics, ideb cA ktn-
per neccdc recurrere ad phantafmara in quoli-
bet a£hi intclligcndi-, Si fic dicunt Philofophum
intcllcxide t.&i.de Anima , quid nihil incclli-
Ofinu, Uti gimus Ane phantafinate. Sed quia aliis videtur,
qudd fpecies impretfa intcllcAui requiritur ad
imclligcndum , & quod manet , ccAante a&u,
ideo dicunt quod fit rccurfus ad phantafmata,
non vt iterum fpccics fibi abArahatur , quia iam
habet , fed vt habita intendatur : dicunt enim
aliqui, quod fpccics in inicllc&n habet debile
effe , & uanleumc a&u , paulatim remittitur,
ficui calida aqua amoto igne tepefeit ; quia igi-
tur tunc fpecies habet elle incompletum ,idcb

&HMTt fit
turfm »d

mi ter affer it D ocior ) recurfum ad phan-
tafmata tn omni hutm fatus intellc&io-
■ 1 jie requirt , & hcc ex perna peccati , de
quo i.d.j xjuxft.3 .num.t4-& x.d.quxR.

8. ad t.Sc i. d. j.quxR. 6.^ium, 19.&4.
d. 4f. quxft. 1. ad 3. proopin. 6c i.d.

1 1. quxft. 1.

b TDcd, omiflis aliis ncccfliiacibui, dicunt alij, 4.

lquo J non eA contra rationem a&us inrelli-
gendi intellectus noAri abfolu.c intclligere fine
phanrafmatc; quia tunc recurfusad phantafma-
ta ellet nece Aarius animx feparatx , vt didlum
cA, nec conrra rationem eius, vt cA corpori vni-
tusabfolucc , quia hoc etiam edet neccdarium
Abi vnito corpori gloriofo poA rcfurre&ionctn,
quodfalfum eA; nec contra rationem cius, vt
viator cA, vel coniun&us corpori in via, quia
hoc etiam edet ncccAarium homini in datu in- Rmtmft.
noccntix , qui tunc fuit vutorj hoc autem eft ,*,**‘fW**
falfum, cum anima eius, quantum ad aftdm eius
proprium , in nullo fuilfec corpori fubieGa ,fed *d amiti.
fuper ipfum , & fenfus fuos , tam quoad appee- gmdmf
henAoncm , quam quoad appetitum , habuifTct
plenum dominium , ita qubd potuidec intcllc-
xid'; line phantafmare , vel cum phanrafmatci
Acut Abi placuilfet: fed dicunt quod neccditas
recurrendi ad phantafmara cA nobis influfta
propter peccatum. Vndc fcquitur ad ignotan- tutvfu d
nain nobis mfli&am , & hoc ioflc ; quiaex quo
anima fe dcoi diiuuit , dimittendo diurnum do 1"“"
minium fc ab cius fubtrahendo fubirclionc, r‘
rationabile fuit in poenam hac incidere, Sc amtt- t-.dd • j»

fhantifirte-
10, Vt /pinu
tnitndatur.

dicunt quod ncccdc eA intcllc&um recurtctc ad
phantafmata , fi debeat intclligcrc , vt fpecies
pvxhabita intendatur.

Sed etfi »Aa via videatur rationalis fupcrficia-
litet , tamen confidevami fubtiliter includit in-
conuenicntia. Piimum eft , qubd intcllcAus
podit iteutc iAum recurfum in infinitum , ficu;
pote A multiplicate a&um intclligcndi ininfini-
tum, quantum eA dc fe Ccquitut quod fpecics
tium initltt- illa pottet intendi in infinitum ; & cx hoc fequi-
gn, pfct i*, tut aliud inconucnicns , qubd tunc, ciim per
ttOtiiuntiffi fpCC;e,u tnagis intenfam , magis intclligimus,

•d, «•«»- ^ melius , fi fpectes femper potcA intendi, fem-

pet poterit eadem res a nobis melius iutclligi;

Cc fic nullam tem quamcumque modicam, &
vilem intellcftus no A et poAet intclligcrc quan-
tum intcUigibilisclTct ; quod videtur inconue-
niens, eum fenfus, qui cA potentia inferior,
podii femite aliquod fcnfibilc inquantum fen-
fibilc eft.

RESOLVTIO.

Verior fententin , ( quam tamen hic nonfir-

tere Joininium proprum , quod habebat lupet
corpus fuum.flc (tiper fcnfmn j & hxc cA Icntcn-
tiabcati AuguAmi, tnpluiibus locis, & Hug.
fupei antiquam Hicrarthiam, EuAathij fuper li-
brumEthic. Si Ltucon. fuper libtum poActio-
riorum , fuper illud verbum iDtficiertr nob uvnt
fiiifit , necrjje efi noba deficere fcienti*tm , fa-mim .
illum ftnfam. Ariftotclcs autem quia nihil fciuit
de peccato illo, & inuenit naturam taliter difpo-
Atam .procedens cx fcnfu tantum , credidit hoc
nobis eUe naturale ficut intclligitur ; Sc ideo hoc
pofuit abfolutc , quia ncceAc cA ad phamafnuta
iccurrcrc volentem intelligcoc.

• t*

Si fyttiti in
tntitrrttW
jttr 0/lum
fhtnidfu ,
intrBrflut
nutlnrh thr ■

*dt tMAt i,

f*

ANNOTATIONES

in quxRioncm dccimamodauara.

* A f'icenna autem penit ,tju'od in primuinttllt-
f\.(iione , Sec. Hxc quxAio fupponit dati
fpecies impteflas, quod vetius cfTc oAenfum eft
quiftione ptxccdenti ,vbi etiam probatum eft
imclleftum dependere fenfibus in earum ac-
quifitionc.fiue concurrant adeas immediate, fiuc
non : dc quo ibi di&um cA.

Prima opinio negat, habitis fpecicbus, requi-
ri recurfum ad phantafmata. Ita Auicenna i«
fuecempen.de Anima. Idem habent alij apud Vi-
cecomcrcatum disfiut. de immertalitate anime, te-
net Albert. maxime in fpitiiuahbus jinime,
tralt.i.cap.iy. Philoponus ttxt.\c.& lib.\.c*p.t,-
Thicnenfis text. 59 ThemiA. & Sunplic.3. A
jinima, & Simplic. de animeimnurtaliiatt. Auct-
roes text. 33.56. Tres vltimi admittunt incom-
munibus operationibus imcllcdns , tccutfum
illum requiri , fcd non in abAtada cognitione
Dei , Sc Angelorum. Alij tenent quoad fpecies
elicitas

Quxftio XV1IL

555

elieitts c t phanrafmaribus , intcllcclum c/rj>en-
dece i yhjiicjfmjic, non quoad alias i Cc forma-
tas, 5c idem de infufis. Venetus /ext.fj.

Ah) , referente Scoto hic, renent rccurlum ad
phantalinara femper elYc necelTarium , quia poli
aduna intelligendi non manet fpecies ; vel quia
non e(l necclfaria fpecies. Sed elTc necelfaciam
fatis probatum ed quxdione ptxcedenti , &
qndd 'maneat poli adum , oilenfum c(l fuprk
14. Cc late probat Scotus I. d. ). quali. 6
a num. a).

bituc quaff. 11. Ac tamen tunc affer adu phan-
tatia:.

Secundd arguitur; Intelledus etiam pro nunc
intelhgtt Angelos, de alia fpiriruaha , qux in
phanu/iam non cadunt : ergo non petit laltcm
quoad hxc, conuerti ad phaurahnuia.

Refpondetur, fuSicere qu6d phantafia appre’ &•

nrlir h itu/#* Ii na.il.ri ifliitCnnfrriiilC. Cwf* taftfil*

CONCLVSIO 1.

In intelleflionc neceffariam effe cotsuerjio-
nem adphantajmatn de lege ordi-
naria pro hoc Jiat n.

hendat aliquid timile lingulari illius materialis, ^

quod intelligrpr, vel ad placitum ei appropeia-
tum. Vnde , cinn intclligimus Angelos, plunta- t*fiamm
liamur infantulos alatos , quia fic placuit cos dc - a flr“
pingere ; Ac cdm concipimus Panem xternum, J
phantalianiur virum grandxuum.

Tcrtid arguitur : Rapti in ecllalim intclligunt
fine vllo fenfuuni mini/lcrio externorum, vel
internorum , i Jque experientia condat ; quia

6.

VEca fententia animam pro hoc flatu de le-
go c

quidam , nec ignem applicatum fentiunt ; ergo . -
laltcm hi non dependent d phanrafmate.RcIpon-

1 ge communi in omni intelledione conuer-
t ere (e ad phanrafmata. Ira Arillotelcs i . de sini'
ma, cap. 7. ttxt. f o. & eap.S.text. fp. D. Thom. 1.
par.qtuJI.D4.4rt. 7. trbi Caier. Scotus locu citatu in
rejolutiont 1 .4. j quaJI.G.num. 1 ).&■ i.4 . j . quali.

1 1 .num 9 dr 4.4 4f qtufl . \.ai ).princ.& j 4. 10.
quaff.c.ad ultimum, & 7. Metaph. quaft. io. Qui-
bus locis docet imeliedum pro hoc fhrunon
cognoCcete lingulare fub ratione lingularitatis;
Cc rationem adignar.i/la q.if.qma nihil inrclligir
nunc intelledus, nili mediante fcnfu , & hic non
cognofetr lingulare qui tale, vr habet Scot. z. 4.
S'mf*!srt ut j ,q i Eand. m rener Aug. exprtfe 4. 4e Cen.ad Ut.
mgmfi 'i *f- cap. 7. dum ai f:Qj* tn ia numerum cog ntfcimtu , a! i u i
fu , UcmnJM Jtnfum t 4/;*^ rationem attingit. Proburur ex du-
plici expciimento i Dodorc addudo : primum
cft , quia larsi plumalia impedirer intelledus
op: ratio. Secundum, quia dum cupimus aliquid,
intclltgere , formamus nobis eius idolum ; &
T>um inoUi r,,nc facilius imelligimus. Prima ratio hic ad-
jrmu fimul dudaa Dodorc quae cfl D. Thom. rciictiurquc-
fk* ntafia. ftionc fcqucmi. Ex quibus futuitur ratio pro
mar’ Auicenna. Conflat enim ex his prxtcr fpcciem,

Cc mtcjicdum , requiri concomitantiain adus
pluntalix t nihil 6nim aliud cft connecti ad
phatuafmata , vc docet Scotus u 4. j . quali. 6.
num. 19. quim quhd intclligens vnincrlalc ima-
ginetur lingulare.

. . . ftfla fufra

detur , ecdalim perfedam in qua omnes fenfus naturam afl.
interni, Cc externi ceflanr, virtute tantum diuina
contingere. Quod confirmat exemplum , quod Jttfliturms
Augud.14.ciuit.14. deRediruto Prcfbqtero, qui & M V

rapiebatur quando volebar , Cc podea referebat ]X**t*rafii-

Soluuntur ebiettiones alia contra di -
fiam Jentent i am.

7. Arguitur primo ; magis dependet phantalta a

fcnlibus externis ,quim intelledus ab illa; fcd
poteft phantafuri.non operantibus cxccrnis:er-
go. Antecedens patet, quia intelledus cft im-
materialis , Cc abdradior a corpore quam illa
facultas corporea. Refpondctur , experient i
condat intcllcdum dependere \ cooperatione
phantalic : & oppolitum condat dc cooperatio-
ne fcnfuum extetnoriini ad phantaliam ; quia
A* fkttuBa P^anla^amur • omnibus fenlibus fetiantibus.

4 Secundh , tcfpondet D. Thom. ad fecundum,
firfbu «- phamafmatcprarfentarc particulare, Se idc6 non
JJJJ r CRCl dc,crmi,'«>onc fenfus. Comti.pthno.quia
ttrntftu pbantafma non tcprsfcntat , nift materiam in*
fu lar, , differentem , & non qu^ (jngularis cft •, alioquin

talt. poffet diftinguete inter duo lingularia » feclttlis

omnibus ci cxttinfccis, quod conftat effc fal-
fum. dc quo Scotus i.d.\.qiutt. t.Sccundb ,in-
icllcdus imelligere poieftpatttculaic ,vtvidc-

fe inclamantium voces , quafi a longinquo au- bantur.
diilfe •, Cc idem cenfendum ed de Platone, Ttif-
megido , Cc Socrate, qui leguntur eclhlimpaf-
/i , qudd fctlicec eorum ecdafcs erant naruralcs,
non fine omni fcnfuum fundione. Ratio cft,
quia dependentiam imeiledus a fundione fen-
luum foluere, non ed narurx opus, fed fopra na*
turam. Vnde Nazianz. orat, i.de Theologia ait
impolfib/Je e/le, menttm quantumnu fe inm fac »
corporea ad (ubiimium contemplationem erigat ,/eii-
fuum commercia deflituere. Et D. BcrnatJ. femt.

J 1 .ia Caut. Corporum f Imiliiudinihut /peculando non
inuolui , Angelica puti tat it ejl , Cc addit ede munus
ditunum.

Putant nonnulli in perfeda ecdali,non folum p.
fcnfuum fundiones, fcd etiam vitium natura-
lium , vr vegetatiux , & nutritius , omnino ccf-
fare : & fuadcnr, quia quidam cedat ici diu fine Z/flafii op-
cibo , & potu iacent , nec cordis motus , vel vi-
talis calor in eis fentitur ; habet feenttn ecdalis jtkaktt.
oppolito modo ad fomnum : in fotnno ligantur
fenfus externi, Cc interni , arque intelledus , vel $L"*rf Jrr"
non operantur, vel valde imperfede, vr Ii funt ^

infomtua,& tunc vires naturales melius ope- ^
rantur , vt patet in digedione , & nutritione:

Jjiiia anima non diflrahicut ab aliis facultatibus»
ed incuruatur ai inferiora ; at in ecftali ita ra-
pirur ad fuperiora, vt inferioribus vacare non
podit ; fed D. Thom. z.i.qutft. 175. rf*r. j. negat
in ecftafi vegetatiuam ociari. McJia via vtde-

' “ * ' " ~~t»uut ia

cor incedendum. Itaque vcrifimilius ed has v
res non omnino ociari , fcd Ii ccftafs peifeda vrt*~

cft , valde tenuiter operamur; quod Indui: «d
illam experientiam , quod diu ‘iaccnt quidam
ecftatici fine cibo , & c. Qu'*»d verh valde tenui-
ter operentur, ex eo conflat .quia cum quis im-
mediate poft cibum nimis attente (ludet ,vei fpe-
culatur , impeditur digeftio ;etgo nuilth niagjs
id Iit per contemplationem raptus.

CONCLVSIO II.

Licet pro hoc flatu requiratur conuerflo ad
phantafmata ,non tamen jn flatu gloria,
neque forte in flatu innocentia.
b T Dei omijfn aliis ntreffuatihm , fice. Refuluit
lptimb dc lege ordinaria requiri conucrlio-

I

L

OigSij

5"$b

De Anima

nem *d phwtxfmakiv, quod probatum eft annos,
praced. Sccundb , docet \d non effe necclfatium
mwmcLV 'n C0,t?0lc¥)01'0^0* Ita communis. Vnde sml-
*■< pfe*n- CViii&i in bac vita non indiguit hoc tecurfu,

>*»«. dequoD.ThonM-p*»' i.rtrt.4.

Sed petes quomodo beati conucttcntut ad
phantafmata , vc\ f un cito nes fenCuum , fi oppo-
Citvtm eucnit ecftaticis , qui vnuito minus in
Ojumoi* Deum Cunt abforpti , nempe nondum 'a tottente
voluptatis cius inebriati. Kcfpondetut.exabun-
fUujmm' ®amu gum* net redundantia m lenius , & in-
feriora. de quoD.Thom.x.x. qnafl. 175. «n.4.

Vide Auguft. 1 1. deCen. ad lit. d cap. i.vfyue ad
dt Anima , c4p.S-9.cr fp.l it.

Tertio , docet qubd in ftatu innocentiz non
fieret conuerfio ad phantafmata ; quia anima
quoad a&um fuum non fuiftet fubie&a corpori»
fcd fupet ipfum ,6c fenfus cius , habens domi-
nium , quod per peccatum perdidit •» fic f»c quo-
dararoodo fubditur corpori pro hoc ftatu, quoad
^h**t*fm*t* ^UOS a^Ui* Sccundd, non eft naturale anima dc-
»n fuifftt in Padere a potentiis corporis coniun&i , alio-
fistm inne - quin anima gloriofa fic dependeret , quia gratia
tintuf non deftruit , fcd perficit naturam ; ergo in ftatu
innocentiz non elici .illa dependentia .'quia ni-
hil ibi ponendum » nifi naturale > vel perficiens
naturam , fic cerrum eft illam dependentiam po-
l us vilificate animam.

Tertii), probat Scotos \.d. $.<jiui7. t.num. 14.

II.

T rersium *n ex Auguft. 1 f . 7 rinir. cap. vlt. eji u lauf.t atr ipfitrn
^ucem ****/*** videre nen peflls , nifi vtiepie infirmi-
tafmatat tM’ & eum ftl*‘ > H,fi inupiitat ? At non

potcll v ideri acie fixa veritas , nifi cum indepen-
dentia a phantafmatibus , fic idc6 ccftatici ad ea
non conucrtuntur.ldem habet Eudathius.Hugo,
Silicon, quos hic Do&or citat, fle Comment.fi.
Ethic. quem citat Scotus i. d.^.tfuafl.i^d i.

Sed Scotos dubius manet ,an ifta conuerfio
»d phantafmata fit ex peccato , vel ex natura, fic
fubordinarione potentiarum , vt confiat ex ipfo,
loco tam c it. fic 4. d.41. epuli. 1 .ad), pro ipin.
Sicut enim appetitus dependet .a potentia co-
gnofeitiua , fic dici poteft , qudd intcllcdus hu-
ius ftatus , dependet i phantafia cooperant* , ctfi
non fit dependentia tanta hic,quama ibi ; quia
ibi cfientialis efte videtur , hic non ; alioquin in
ftatu gloriz manerer hzc dependentia. Suarez 4.
de Anima , c *p. 7. dicit hic peti principium : idcd
aliam affignac rationem , quod intcllc&us pro
hoc ftatu non recipit fpecies,nifi dum phantafia
attu operatur ; & idcd non poteft tnrclligerefi-
nc conuetfione ad phanrafiam. Sed non petitur
hic principium , quia idcd adlus fecundus inrel-
ledlus pro nunc, dependet ab afto fecundo phan-
tafir , quia pro nunc talis eft ordo harum poten-
tiarum, quid vna fuhordinetur alteri, qua rario-
&iU:irut ne voiitio fupponit cognitionem. Ncc ratio Sua-
rcz valet , quia forte non requiritur fpecics in-
telligihi/is , vt oftdhfum eft tjua/i.preted.num. 1 4.
fic ibi in annor, fit rameo eo cafu cfler dependen-
tia inrellcftus i plianrafmate. Prztcrda, peroi
Suare quate intelle<ftus non poteft pro hoc fta-
tu recipere fpecicin , nifi operante phanrafma-
tc. Ncc poterit aliter refpondcre, nifi qudd talis
eft ordo harum potentiarum quod vna fuhordi-
narur alteri i fit fic petit principium , Ii illa ratio
Scoti petit illud.

Tertium, quod hic ait Scortis patet cx iam
dictis, firili cer an ifta conuerfio fit ex peccato.vr
perna cius, vel non j fi enim in ftatu juuoccntix

fuiffer , non eft ex peccato , fic quid tenendum,
iam dixi-, fcd nihil, vt ccttum.occuuii dicendum.

D V B 1 V M.

Vtrum B. Virgo Ad intelligendum indiguit
conuerfionc ad phantafmata?

Videtur quod non : quia caruit originali, H;

quod fecundum Scotum.vt videtur, eft cao-
fa huius conuctfionis. Pro alia parte eft i quia
habuit famem ,fuim, fic alia multa, vtttiftitiatn,
timorem, dolorem, qux in ftatu innocentiz non
fuiftent.

Vetius videtur, etfi nihil fit certum.hanc con- c imurfuti
uctfioncm in Virgine non fuifle neccflamm.

Primb , ratione iam allata. Secundo , quia pio- ***
babilc eft habuilTc iuftitiam originalem. Ita Car- tjfojmt*
thuf. lib. de Preton. Gr digni tat . Maria. Canif. lil>.
i.de Deipara, cap. 9 Catdinalem Cufanum. B- Wjhi
lnfinuat Gaiet.r.i.q*/^.t09. ^7!“* *•

*rt x.diccns in ea fuilfc donum integritatis na-
tutz: quod (oli ratione a iuftitia otiginali dillin-
guit.de quo Cordub. Ub.i.qaafUomri/^.^6.

TcrtitS, quidquid fit de hoc (eft cntrotncei-
tum) habuit B. Virgo potiflimos effeftus iuiH-
ti* originalis: ergo inter alios cenfendum eft
hunc hahuilfe , quandoquidem dc oppofito non
condet. Antecedcnsprobatur , quia iuftitia ori-
gmaliseft donum , vel collcftio donorum, qui-
bus anima re&c fubiicitut Deo , fic corpus ani-
mi, ac potcntu inferiores fuperioribus. dc quo
vidcScotum i.d.29 a num. 7.Scd in Virgine, ani-
ma femper obediuit Deo , fic nunquam ab eo le
auertit, tdquccft dc hde,ex Tridcnt fejf.C. ran ij.
partes etiam infciiotcs femper erant conformes
rcckx rationi , neque vllujti vnquam inordina-
tum motum contra eam elicuerunt; ifti autem
ftmt pricipui effedus iuftitiz originalis ; ergo.
Prxtcrea , corpus eius nunquam in proprium
moibum incidit ex Sophron. cpiftola Synodia
qu* habetur in V I. Syn ad. 1 1 . fic docet Suarez JTr»r»“**
tom.i.in i.p.d.f .tib.x. CaicK.Opufc.de fpafmo virgm. *•*

Cplat. lib. 7. cap. \ o. Pto quo facit reueUtio fafta
IJ. Brigitii , quod Chrilius fuit (imillimus Vir-
gini, non folum motibus, fcd corporis pctfcftio-
nc.Ita lib.t.cap.fo .5 1 /teuel .£ .Brigi((a.\tcn>,{\Dt
dolore pcpciit, fine dolore obiit , iuxta commu-
niorem opinionem , ficut Moyfcs iulfu Domi*
iu Num. 17. ix. Dettteron. jx. ix. Cum igi-
tur potiftiinoscffcfluj iuftitiz originalis habue-
rit B. Virgo, iuxta fententiam renentem qudd in
ftatu innocentiz non elfct conuerfio ad phan-
rafmata : hoc tribuendum eft Virgini , curoltt
perfctftius, neque conftec dc oppofito.

Q_y isno XIX.

Vtrum quidit/u rei fenfibdu tantum fit
obiecium intelleClm!

•AnHor j. t. a.im. , D. Thom. iUJ. Uti. 1*1.

‘•'■T.&J.tlart.f. Caict.j.i# Anma, eaf J.
Banct M.i.Aaetfitem.i.pUUt/^yt.

Complue. d’fp. 1 i.dt Anime, jmdji.i.

I d c t v r qudd fic ; quia potentia pafli-
ua rantdm fc extendit ad illa recipienda,
jd qux potentia altiua correlpondcnr,
fc exccndic facienda ; fcd intcllc&us agens
ranrum

Quxftio

tantim illa qu* in phanrafmatibus rcprxfenran-
tur, poteft facere a&u intclligibiliarcvgo imcllc-
£lu$ polfibilis cft in potentia ad illa tantum in-
telligenda.

Prarterca , fi quidicas fcnfibilis non eflct citu
obicctum adxquatum * tunc pollet mtclligerc
fubftant ias feparatas ; confcqucns eft falfum;igi-
tur , Scc. Falfitas confcqucntis patet per Phf-
lofophum ii. MetJpb. & per rationem fpccia-
liter de Deo , quia fi pollemus Deum per cllcn-
tiam intclligcte ciim eflct idem obieftum, Sc fub
eadem ratione, & eadem potentia abfoluic in in-
rclle&ionc noftra, Si Beatorum, a<flus per cohfc-
quens edent ciufdem rationis, & per confcqucns
viatores clfcnt beati.

Contri , habitus Meraphyfie* informans in-
telle&um noftrum excedir quiditates fcnfibilcs
quoad obieftum , quia ens in quantum ens cft
eius obicltum ; igitur intcllc&us nofter habet
obicctum excedens quiditatein fcnfibilem. Item,
Philofophus u.Mftapb.muUa concludit defub-
ftanriis fe paratis, quod non faceret fi eas non ili-
telliecrer , Se i. Etbic. cap. 19. ponit Ariftotclcs
confidere in carum cognitione felicitatem. Fe-
licitas autem poteft nobis aduenire;iguur,&c.

RESOLVTIO.

Sententia D. Thomi, 0 nidi tat em rei mate-
riatu ejfe obtectum intellectui noflri , la-
ti refutatur. De quo V ocior i.tlifl. 3 .q.3 .
num.i.

* \ D hocdicnnt quidam, fecundiim D Tho-
il mam, quid quiditas rei fenlibilis cft ob-
iedum adxquatum intcllc&us noftt i : quod fic
probat. Obic&um proportionatur potenti* co-
gnitiux : modi itacft quid quxdam potentia
cognitiuacA organica, & idei eius obiciftum cft
materiale, Sc quia materia cA principium indiui-
duitatis fccuncKim cos , ideo earum obicQum cA
fignatum. Alia autem potentia cft omnino im-
materialis Sc fecundum tjfe , Sc fecundum opera-
tionem Angeli : & ideo primum eius obic&uni
cft quiditas omnino immaterialis. Alia cft po-
tentia cognofcitiua , qua: fecundum ejje quidem
cft in materia , fcd fecundum operationem non;
fieuc intollemus humanus, qui fecundum tfje cor-
pus informat , non tamen vtitur corporali orga-
no in fua operarionc; Sc ideo quiditas exiftens in
materia fecundum ejfe , eft proprium cius obic-
&um, quam tamen non inteiligit , vt in materia,
fcd vt abftra&a fecundum rationem ab ea.

Sed contra confcquentiam qua dicitur , qu&d
fola quiditas materialis cft obiechtm noflri in-
tclleiftiis, arguirur fic : nulla potentia eadem ma-
nens habet adhim circa aliquid quod non fic
eius obic&um , vel fub eius obiedlo contentum;
fcd intelic&us beatus , Sc viatoris eft cadent po-
tentia , Sc tamen intclledhis beatus inteiligit cf-
fentiam : ergo Deus faltem continetur fub ob-
icdo viatoris, non autem fubquidicate materia-
li : igitur, Scc.

Sed dices , quod intellcdlus beatus inteiligit
diuinam cfTcntiam in lumine glorix , quod non
eft in via : igitur , &c. Sed contra ifttid ; quia
obie&um primum alicuius habitus exiftentis in
aliqua potentia, non excedit potentiam illam;
quia fi excedit potentiam, habitus cius cognofci-
Scoti «per. Tom. I J.

xix. . 557

tiuus excederet etiam potentiam , &eam infor-
mare non potiet, fcd quiditas Dci,& fubftantia-
rum feparatarum cft obic&uin luminis glorix
informantis intcllcdhim per te : igitur Deus non
cxccdit potentiam intcllc&iuatn noftram. Item,
omnis habitus exiftens in intclledlu.prxfupponit
eius obieclum : igitur lumen illud, cum fit in in-
tcllc&u noftro rcfpedtu Dei , prxlupponit qudd
Deus fit cius obie&um.

Prxterea, anima naturaliter defiderat cogni-
to effedtu , cognofcere caufam ; fcd omnia alia
ab ipfo funi cife&us Dei ; igitur ad ipfum Deum
cognofeendum habet naturale defiderium : fcd
naturale defiderium non cft ad impofiibiie ; igi-
tur Deus etiam naturaliter , aliqualiter poteft a
nobis cognofci. Sed diceret Do&or ifte , quod
poteft cognofci ab intellc6tu feparato , non ta-
men coniun&o corpori.Sed hoc non videtur fe-
cundum potentiam fuam , nam via fua proce-
dit de inrcllettu noftro , fecundiim naturam
fuam , vel naturalem modum eius cllcndi , ficut
procedit de naturali modo cflendi , & cogno-
icendi Angeli , Sc poremix fenfitiux. Mod6 ita
ell , quod non cft natus ita femper efle fepara-
tas , fcd naturaliter appetit corpori vniri : igi-
tur fecundum ipfum naturale obic&um cius in
quocumque flatu fit , erit quiditas materi*, con-
iun&a fecundumr^f.liofct fu feparabilis ratione;
quod eft improbatum.

Prxterea , intcllcdhis noller .etiam in via, po- 4*
tcft cognofccrc ens fub ratione emis , qux eft
vniucrfalior , quam ratio quiditarii fenlibilis:
igitur quiditas fenlibilis non eft obieclum adx-
quarutn inrcllcdltis noflri. Antecedens patet, quia
aliqua feientia humana eft de ente fecundam
qudd ens. Probatio cnnfcquentix , quia nulla
potentia poteft cognofccrc aliquid vniucrfalius
luo obicClo adxquato , tunc etiirn non eflct fibi
adxquatum. Exemplum de vifu , qui non poteft * '
cognofccrc vniucrfalius colore,vel luce.

Sed ad hoc diceret Thomas , quod Deum non
cognofcimus , nifi difeurrendo a notitia fenfi-
bilium ad ipfum , Sc per fcnfibilia tantum. Sed
tunc quxro ab eo , vtrum in fine huius difcurftis
intelligimus Deum fecundam conceptum pro-
prium , vel fecundiim conceptum alicuius caufa-
ti tantum : fi primo modo, habetur propolitum;
fi fecundo modo, nonquicratur appetitus natu»
rx , ncc per confcqucns ccflat ; fcd vltcrius pro-
cedit vfquc ad cognitionem Dei , vel procedit a»ti«D.Th.
in infinitum , quod non cft dicendum. Vnde **

ratio fua de proportione ifta magis fcquitur op-
politum , fcilicet fi eft proportio inter poten-
tiam, & obic&uin, quod non fint fimilia in natu-
ra; quia materia Sc forma funt fibi inuiccm pro-
portionatx, & tamen funt maxime ab inuiccm
difparatx ; proportio autem potentix ad obic-
clum etiam fecundum illos , eft ficuc mociui ad
mobile. Ifta autem diffimilia funt, immo quoad
hoc opponuntur. Sed dicerer, potentia a&iuaaf-
fimilatur obieilo , licet non paffiua. Hoc non
videtur, quia deberet affimilari in modo efTcndi,

Si quantum ad nttum mtclligendi ; non enim
oportet qubd inrclle&us fit fimilis in natura, vel
quantum ad modum clfcndi obicclo , fcd fufficic
ad adlum imclligendi, vt fimflitudincm, fcilicet
fpecicm obic&i recipiat, vel aftum ipfum. Exem-
plum de vifu , qui licet fit potentia materialis,
non tamen recipit fpccics cum materia ; idei
multo minus recipit fpccicm , vel immutatur ab
BBb obicCtu

5*

De Anima

oV\c&a fecundum modum cffcndl eius *. ficut
taitux nou cft aVras vifus c\u\ videt ccc\um,&c m-
fexiora , <\ux tamen differunt fecundam corru-
• iptibile , 5c incortuptibile \ fic intelle&us idem
muUo fortius poteft imclligete fenfibile > 8c non
fenfibile.

Alius autem conceptus quiditatiuus rei , nec
cft. omnino fimplex vt primus , fcd compofitus, ftnm ^
6c refolubilis in alios ; vt cft diffinitio tei com- »«•■*"• /,(.
pofitx ex diuerfis conccptibus,talem autem con- '£m
ceptum poffumus babete natur alitet de anima
noftra, confidet ando, qubd entium quaedam funt
entia in potcniia.quxdam a&u ; & illud ens a&u
habet duas pattes imegralcs , quitura vna cft
a&us , 5c fic apprehendimus quid cft a&us. Vlte-
rius procedimus diuidendo , quod a&uura qui-
dam cft primus, quidam fecundus •, 5t fic appre-
hendimus poftca,qui cft primus a&us,poftca di-
uidimus illa qux adu.mtur.5c fic illa componen-
do ad inuiccm, dcucnircmus ad hoc , quod illud
cft corpus organicum Phy ficum , quod ab anima
a&uatur ; 5c lic illa componendo ad inuiccm, ha-
bemus conceptum quiditatiuum animi noftt*.

Hic autem conceptus cft animi proprius , ita
Icendum igitur ad quxftioncm.quod via qubd nulli alij fpirituali fubftamiz conucnit,fcd
1 * generationis, vel acquirendo feientiam, per hoc non cognofco animam naturaliter in fe

11IC ■ . . . I . * r. li i 1 ■ . • 1 n D. • . • ...

hESOLVTIO.

Omne em , tam materiale , quam fj>iritualc,
comprehendi fub obtcclo adxquato intel-
legitis noftri •, (£• explicatur quomodo pof-
fimus pro nunc habere conceptum quidi-
tatiuum compofitum de Deo, cr de ani-
ma. Vide Dottorem i. difh. qu $ . num.8.
& per totam, i.

b

prius apprehedimus cmiditates fenfibilium ; quia
proftatu naturi i ip i z nihil intelligimus , nifi
cum roiniftcrio fcnfuum ; tamen ili* non funt
proprium obic&um adiquatum intellc&us no-
ftri , fcd etiam poffumus intelUgctc fubftantias
feparatas •, & tale obicdum cft prius via perfe-
dionis.Sc fimplicitcr : quia per talem cognitio-
nem attingitur obie&ur^pcrfc&Klitnum , quod
cft Deus & fubftanti* feparat* , 8c alii etiam,
pro ftatu vi* ; licet enim talis cognitio fit xni-
gmatica , tamen perfedior cft fimpliciter omni
alii cognitione rcfpcdhi inferioris creaturi.

Sed contra , aut cognofcimus Deum diftinde,
aut confuse , id cft , in communi conceptu en-
tis. Si primo modo , tunc edemus beati etiam
in via , quia talis cognitio debetur beatis. Si fe-
cundo modo , tunc cognitio cius non cft per-
fe&ior cognitione cuiufcumque diftindla crea-
turi.

Cfnjtgit y, Dicendum, quod aliquid poteft cognofci qua-
flituer a- ^ruP^c,,cr : vno modo per comparationem ad
tntfti . a*iut* » vt cognofcitur homo clTc perfeci flimom

animalium ; talem aurcin cognitionem nccef-
farii» pricedit alia abfoluta. Secundo modo.po-
teft aliquid cognofci per accidens fuum , vt ho-
mo per vifibile ; & hrc non poteft efle prima;
quia nccelfatram eft fi cognofcam difpotirio-
nem , qudd pneognofeam fubicdhim libi fub-
ftratum , falcem confuse. Tertio modo poteft
aliquid cognofci per conceptum communem li-
bi Sc aliis: vt cognofco hominem per animal ; &
fic cognolccrc Deum cft ipfum imperfefle co-
gnofccrc , fcilicct per conceptum communem
libi & aliis: hoc enim impcrfc&ius eft, quam
cognofccre lapidem diftinltc,quia per illum con-
ceptum communem , non inagis cognofcitur
Dcusqiiam aliud ; & idcd non fortirur nobilita-
tem ex Deo talis cognitio.

f:. Quarto modo cognofcitur aliquid conceptu
quiditatiuo : fcd ifte cft duplex ; vnus eft primd
fiim***^ Pr,n,U5 > qui fcilicct non eft in alios conceptus
fKiiimi ft» fcfolubilis, quo Icilicet res cognofcitur inrul-
nrnnt. tiuc in fe , vr cft talis natura , Sc ralcm conce-
ptum non poilumus habcrc-dcDco in via, immd
nec dc anima noftra, nec de aliqua fpiririiali fub-
ftantij. Cuius ratio cft, quia de Deo nullam ha-
bemus cognitionem naturaliter , nili per creat u-
r35 ’ PuJ!**atem creatl,ra, nec omnes /imul pof-
funt fumcienrer Jiuinam eilentiam rcpriieru.irc
•JuiihtatiiK, iJcft, vi vera harr clTcmia cft.

intuitiuc , in fpcciali, vt hic anima, ficut ho
ruo illud quod nunquam vidit. Exemplum poni-
tur ad hoc. Ponamus quod nunquam videtim
triangulum ; viderim tetragonum , 5c cum tunc
polfimus abftrahctc ab omnibus figuris, hoc quod
cft figura, deinde polTum feire quod non cft pro-
ccfius in infinitum in figuris , dcfccndcndo, ficut
nec in numeris ; ex quo polium feire quod opor-
tet dare aliquem primum.

Vltcriiis diuidendo figuram in circularem , 8: 7.
redii 1 i neam , cum figura ptima intclligo quidi-
tatem trianguli, id cft , qux conucnir triangulo
foli.ita quod non alij ; non tamen per hunc con-
ceptum compofitum polTum intclligcrc ttiangu-
lum, vt triangulus cft , fub propria forma per fc
& intuitiuc. Similiter a pluribus entibus pofia-
musabftrahcrehoc quod eft ens abfolute, 5: a
pluribus bonis , ipfum bonum ; 8c quia entia , &
bona funt ordinata , tandem potiunt deueniread
hoc quod iutelligam fummum , quia non cilia
cis procclfiis in infinitum. Sic igitur polium illa
ad inuiccm componere per intelle£lum,&: dicctc ■"* f*i **

aliquod efie ens fumme bonum , qui conceptus *
lic compofitus foli Deo conucnit;& ideo de Deo
pofliimus naturaliter habere conceptum quidi-
tatiuum compofitum, tamen per talem conce-
ptum non cognofcimus cum in Ic , vt cft talis
naturi determinate ; tamen fic eum cognofcerc
componendo, perfc&ius eft fimpliciter , quam
cognofccre quodeumque aliud a Dco,vt didura
cft fupra. Sic ergo patet-, qu£>d obiedlum adr*
quarum inrellcdui non cft quiditas materialis,
quia & fubftantias feparatas aliqualiter cogno-
fcimus, vtdidlumcft.

Ad rationes in oppofitum dicendum , quod S.
maior cft vera quantum ad primam receptionem M 'uitut
porentix pafliux , & primam operationem afti-
ux ; potentia tamen palfiua informata primi re-
ceptione, poteft in plura , quam atftiua potuit in
prima operatione. Suppofiro igitur quddintel-
le&us agens fit aliquid animi , non eft omnino
adxquacus poffibiji , fcd tantdm , quantum pof- £?#»*>.
libilis eft , fcilicct quantum ad primam operatio- nmb* *
nenrcius,qui eft abftraherc i (enfibiiibus phan-
tafinacibus fpcciem , quam fpeciem polfibiiis re- i
cipit , fcd portquam cflrfa&us in adlu per fpe- pkMup*
cicin , tunc poreft abftraherc conccprus , & in- uf
rentiones , ad inuiccm copulare modo prx-
diifto , vfquequo habear conceptum proprium
Dei , vd Ipirirual/um lubftamiarum. Vel di-
cendum

Quxftio XIX.

lendum ad minorem , quod licet Deus non ha-
bear phaniafma , tamen ad hoc quod Deum in-
teliigamus , oportet qu6d phantalia formet fibi
aliquod idolum.flc ad hoc intelledus agens abf-
trahendo de obiedo , & aliis aliquo modo agit
modo przdido.fcilicet componendo.

A» fruitit Ad aliud , dicendum qu6d eadem difficultas
ti videtur de adu diligendi , ficut de adu cogno-
dtfinxtffie- fccodi jfienim cft aduseiufdcm (peciei invia,
* ’4*' Sc patria, viator habens charicatem eflet bea-
tus , licet non xqualiter ficut comprehenfor j id-
eo videtur , qu&d nec adus cognoicendi, nec di-
ligendi fint eiufdcm fpeciei in viatore , fle com-
prehenfore ; quia dato qudd fit idem obiedum,
& eadem potentia , fle habitus idem ( quiachari-
tas nunquam excidit ) quia tamen alia cft appro-
ximatio obiedi ad potenriam hic fle ibi, fle lumen
aliud , & cft prxfentatum aliud \ idc6 poliunt dif-
ferre fpccic. Exemplum de igne calefacien-
te tantum lignum a longe «igniente tamen
ipfutn de prop£ , quia adus difterunt fpecie, fle
genere.

Sed contra dida poteft fic argui fecundum
Philofophum : fic fe habent phantafraata ad in-
tellcdum, ficut fenfibilia ad lenfuiuifed non fen-
timus , nec polfiimus fentire nifi quod cft fcnfi-
bile : igitur nec intelligere nifi quod cft phanta-
fiabile : fle iterum fpeculamur intelligibilia in
phantafmatibus , vt dicitur j. de Anim a , text. a*
& 99’

Dicendum, qubd pro tanto eft fimile ; quia
ficut nos non podumus fentire nifi ad prxfen-
tiara fenfibilis , fic nec intelligere communi -
. ter , nifi phantafma fit in adu fuo , tamen phan-

tafma non cft obiedura imcllcdus , ficut fenfi-
bilc fenfus.

Item, contra principale, ficut oculi nodus
fc habent ad lucem diei , fic animx noftrz intel-
ledus ad manifcftiifima natur* i fcd oculus no-
dus non poteft videte Solem : igitur nec intelle-
dus nofter fubftantias feparatas. Dicendum,
qudd verum cft intuitiu£ , pro ftatu vix : tamen
? poteft haberi , vt didum cft, abftradiuc.fle com-

pofitiuc , ficut nodua poteft videre lucem diei
obfcuram tantum , fic intelledus nofter manife-
ftifftma natui*.

ANNOTATIONES

in quxftionem dccimam-

CONCLVSIO I.

OuiditM rei m a/ er t diis non eft obiedum
intelledus noftri ex nutum
potentia.

IO. * \ D hoc dieunt quidam , Scc. Scmentn Diui

' urt. 1 . quidi tatem rei materialis clle obiedum ad-

squatum intelledus humani. Sequitur Caieta-
nus di Elis Ucu. Capreolus i.d. i.q. 1 .fle plures
Thomift*.

KJU ftttn- Hanc refutat Scotus hic fle 1 &

/m tlnuhiii qH0dlib. 1 1 . crt. t. Prima ratio eft, quia fequeretur
? fani tli <lu6d ®eat* non viderent Deum , quia inrelledus
f*4 tnm. extra fuum obiedum adxqtiatum.fpariari nequit:

vndedici nequit, qobd per lumen gloriz ad Deum
videndum cleuari poreft,fi eft extra cius adzqua-
Stoti oper. T*m. II.

559

tum obiedumsficut nec vifiiselenSri poteft vt vi-
deat fonum. Secundo, cognito effedu Oritur defi-
derium naturale ad cognofeendam caufam, nem-
pe Deum t ergo hoc cft ad pbiCbile ; ergo poteft
Deus* nobis cognofci. Tettifl, intelledus nofter
cognofcitens vt cale,alioquin nullam haberemus
fcientiam Mctaphylic*. Quartb , inoppofitum
hic,Philof. ix.MeupIf.tnulti tradit de fubftantiis
feparatis.flc 10.Etbicxap.10jn earum contempla-
tione ponit felicitatem : ergo fecundam eum,
quidius rei materialis non eft obiedum adzqua-
tum noftri inielledus.Quimfl,comta fundamen-
tum Diui Thomz , fcilicct qu&d obiedum debet
ede proportionarum potenti*-, fl; ided ficut obic-
dum fenfus eft res omnino matcrialis,qualis ipfe
fenfus eft, fle obiedum intelledus Angeli quiditas
immaterialis , qualis ipfe eft ; fic ctim intelledus
nofter fit fecundam ejji in materia* informans
eam, eius obiedum erit quiditas fecundum tjji
exiftens in materia. Contra hoc;quia et fi requira-
tur proportio inter potentiam, & obiedum, hzc
non eft fimilitudo in modo edcndi,fcd potius co-
fiftit in diflimilitudine;quia eft vt proportio mo-
uentis ad mobile.adus ad potentiam, caufz ad ef»
fcdum.in quibus diffimilitudo requiritor in mo-
doeiIcndi.Przterea,ci!im intelledus fecundam D.
Thom. fit tantam accidens, fcquctetur quod nullo
modo intclligeret fubftantii. licm.ncc Vifus cer-
neret ccrlum, quia hoc eft incorruptibile, ille nfl.

Thomiftx in explicatione Diui Thomz in hac
parte, non conucniunt. lancll. ude Anima , tj. de
obicdo intelledus poflibilis, dicit quod loquitur
D. Thomas de obicdo intelledus humani pro
hoc ftatu, dum ait ede quiditatem rei materialis*
qu6dque fecundum naturam potenti*, ponit ens
ede eius obiedum : quod fi verum cdcr,Scotus,fle
ille conuenirent. Verum gloda hzc non videtur
fubfiftere. Pt imo, quia eodem modo loquitur D.
Thomas de inrellcdu humano, aifignando ei ob-
iedum , quo loquitur de fenfu , fle de intellcda
Angeli ;fed de his loquitur i.p. tf.Si.art.t. fecun-
dam naturam fuam aflignanS fenfui vt obiedum
rem materialem •, Sc vt exiftit in indiuiduo mate-
riali, fle intelledui Angeli , quiditatem immate-
rialem. Secund6,rario D.Thomxdc proportione
fecundum modum edendi probat tam pro hoc
ftaiu,quam pro fnturo, quia anima eft fecundum
naturam fuam forma corporis » vel in materia in
vtroque ftatu. Tertii, 1 fq. 1 1 Art.+Adcb colligit
inrelledum humanum,non pofte videre fuis viri-
bus diuinam cdcntiam,quia cognitum eft in cog-
zofccnte fecundum modum edendi cognofcentis:
vnde fi modus edendi cogniti excedat modum
fendi cognofcentis, cognitio no poteft ede ei con-
naturalis.Ex quo habetur fecundum eum,cogni*
tionem rei, quz perit ede in materia, ede conna-
turalcm intelledui humano : Sc habet ibi expref-
Se : Connatarale eft nebu ctgmfctrt natura* , qua non
habtnt ejeniji in materia. Et hoc ibi eodem modo
dicit ede connaturale intelledui, ficut connatura-
le eft fenfui cognofcere rem, vt cft in materia in-
diuiduali.Videtur ergo D.Thom.locutus de obie-
do intelledus humani fecundam naturi poten-
ti*, quia huitifmodi dicitur obicdu connaturale.

Caietan.in didum art.4. etfi ira lubricus fir,vc
vix capias eius mentem , tamen ad 4.c£- in corport
expojitionu admittit fecundum DiuumThomam
obiedum intelledus humani ex natura potenti**
ede quiditatem rei materialisrproportionem au-
tem obicdi ad potentiam cogniriuam , in modo
B B b a edendi.

FumJamraii
tJmi TUmi
dnidtmr.

£«4 proponis

rtquiruur in-
ter fetem /Ai
(j* ,ku8mf*(

II.

Qleffa Inuitt

niteline.

11«

5^0

De Mima

C*iitn>w

niitiUr,

M-

cffcrvli , docet (ccvmdum Dmam Tbonum effe
geneticam , Ceu m cffc genetico , non v cto in clTc
Ipeciftco , in quo K^imcnu Scoti procedunt.

\ ndc (, inquit ) non v alet» Ocuhis eft corruptibi-
lis, ccelum non ; ergo hoc non v idetur ah oculo;
quia eft idem modus edendi geneticus , quia
vtrumque eft mixtum.

Comta hoc primb.quiafcquiuu quod inrelle-
ttus nuUam (ubftamiam i ntelligu » quia eft acci?
dens, quod omninh non eft ciuVduo genetis cum
fubftentia. Et A teneas imcllc&um cffclubftan-
tum , quod verum eft, (equitur non imclligc-
tt accidentia ;imrr\b neque lapides», ligna , vel
alias fubftantiasoon contentas fuh animali. Et
ft dicas , far eft conucnite in ratione genetica
communi fnbftanii* : ctgofic intelligit fubftan-
tias fcpatatas,qvtod negas. ,..q. . . . r ; ... • ■
Secundo » f\ requiritor funilixudo in effc ge-
netico inter obicdum,fic potentiam cogniuuam:
etgo quo magis erunt ftmili a in eodem geuete,
eo magis proportionabumuf , & fic qua funt
eiufdcm genetis proximi , vel eiufdcm Ipcciei, vt
alia animalia , homines , vel animae , facilius. Se
elatius a notho intellcdu imclliguncut ; quod
f alium eft , quia accidentia fenftbilia facilius ,8c
darius cognofcuntnr ab eo , vt oftcnfum eft q.
prtctd. Se etiam ali* fubllantix, vt lapides, ligna,
olant x,quz nihil habent nifi materiale » nam per
. narum cognitionem dcucnimus in cognitionem
hominis.

Quiiitiu fi Tandem rationes Scoti de Beato , quod non
matirislu ni p0(Tct vili potentia videre Deum , Se de dcfide-
!./' derio naturali intclledus vifo effcdu , videndi
caufam , atque de extentione cius ad omne ens
cognofcendmn , conuincunt quidteatem rei ma-
terialis non etVc obicdum adxquatum intclle-
dus ex natura potenti* •, neque glotla Caicta-
ni , vel apparenter id (aluat , rationes Scoti dif-
fimulaoit , qnia diffoluete nequiuit ; funt enim
indiiloluhiles , (i admittatur cum Caietano Di-
uum Thomam loqui de obicdo adequatu ex
natura potenti* , qualiter non eft verifimile fuif-
fe loquutum , neque tamen facile eft oftendere
loquutum fuiffe de intellcdu pro hoc ftatu, pro-
pter rationes fupra contra hoc obiedas.

M-

ttUtS m m-
firi

CoNCLVSlO II.

Em ej 7 obietlum ad.tcju.it um noftri intclleflus
ex natura potentUrO expluatur
quomodo.

M-

* yN Icendum igitur ud tjuuflionem , Scc. Con-

"clndir Scotus ens e fle obicdum adxqua-
tum intellectus noftri. Probatur fufficientcr ex
. rationibus aliatis. Ita haber i . diflinB.). tputfl. $.
nuru. S.tr 4. difi. 49. qnuft.i i.Pro explicatione no-
ta obi edum ede duplex, adxquatum, & eft illud,
chtrffti quod adxquac potentiam taliter , vt in nihil ex-
uJd/tut» m. tra i|Iud tendere poflTtt , fic nihil contineatur fnb
m tum!*"* Hio» «n q»od tendere non podii, fuis, vel alienis
viribus :Se hoc fenfu ens eft obicdum adxqua-
tum inrelledus noftri ; quia non poteft extra il-
lud , Se in omne ens tendere poteft fuis viribus,
vel auxilio Dei Proportionarum aurem eft illud,
j?«f finiri efi in quod poteft potenru (ine eleuarione , vel alie-
tht&mm pro- no auxilio. Et hoc dupliciter conringir , vel /c-
iuttBtBm* ' a,n^m naturam potentia-. Se fic ens linitum
tmtt femn f modd ft relatiuum iit, non habeat terminum
dkmft. infinitum , ) eft obicdum proportiouatum lutei-

lc&us noftri feparati ,vc\ in ftatu gloiis(vt ha-
bet Scotus quodlib. \ 4. »rt. x . v c\ fecundum ftatum
hunc , Se fic lenfibilia , Se qu* in cis continentur
cftcnualuer,vclvmual\tct Ivtfunt omnes con-
'Ceptus graduum fu per iorum) funt propurtiona-
tum obicdum noftri inteilcd«x,vt didum eft
tjtuft* 1 6. & tenet Scotus i .disiind. j . tjiufl. 5.11.14.

&.^uodlib. 14. . 0

. . Nota fecundo , obicdum utroque modo futn-
ptum efle naturale , fcd primo modo vi compre-
hendit omne ens , eft naturale fecundum incli-
nationem quia imclleduvdnclinatur naturali-
ter ad omnia imclligenda , tam creata, quam in-
creata» tam abfttadiuc» quam intoitiuc , non ta-
men ex fe poteft omnia imelligcte. Secundo mo-
do eft naturale fecundum attlngemiam ; quia in*
tcllcdus nofter fuis viribus , concurrentibus na-
turalibus caufis poteft abfolutc in omne ens
hnirum , non habens pro termino in6nittira;&
pro hoc ftatu in quiditatem rei materialis. Vide
Scot um de hoc tjuuj}. t .Prol.td t.prin.

Tertio notandum, & habetur ex Scoto +Jift.\. oHdmi*.
quefi. 1 . num. x ; . in obicdo intclledus triplicem ,,^am-uL
rationem inueniri,.fcilicet motiui , menforatiui,

Se terminatiui ; qua rootiuum Phy (icc concurat
ve concaufa pet te , vel fuara fpccicrn ad produ-
cendam fui notitiam •, vt vero tcrminatiuom non
caufat , fcd tantum terminat rctpcdum attingen-
ti*, vel tendenti* potenti* in ipfum. Hz autem ««finvt*,
rationes differunt, vt patet in intellcdu diuino,
cuius motiuum eft fola fua edentia; fcd termina- "
tiuum etiam eft creatu ra.Pt*tcrca,motiuum dicit
relationem tealcin ad intelledum, in quem pro-
ducit effedum terminatiuum tantum dicit relpe-
dum rationis , quia nihil in eo elHcic , eft enim
veluc menfura rcfpedu intclledionis : menfura-
tiuum in re a terminatiuo non differt.

Quarto notandum ex Scoto 1 AiilinQ.\.t^ufi.\.
nwm.S. quod inobtedo adxquato potenti*, con- /,^>3,^.
(iderari poteft duplex pnmiias , communitatis, fi n/rmi.
fcilicct fic virtualitacis : illa eft vt pixdicetur de
oroni cognofcibili a potentia, ficut coloratum
lucidum de omni vilibili , & fonos de omnicog-
nofeibili ab auditu : hxc eft , vr virtualiter con-
tinear omnia cognofcibilia , fic fola moueac ad
eorum notitiam : & fic effentia diuina eft obic-
dum adxquatum diuini intclledus ; quia nihil
nouit ,ni(i quod illa fotmalitcr , vel virtualiter
continet , fic rcprxfcnrat. Hic non quxrirut de
obicdo adxquato intclledus noftri hoc modo,
in rigore ; quia nullum effe poteft quod omnia
entia virtute contineat,^ ad notitiam eorum
moneat pvxtcrDeum ; Cjui rameni nullo intellc-
du creato naturaliter conceptu proprio attingi-
tur ; quia nullum inlellcdum naturaliter roouet
nifi proprium, ex Scoto 1. itf/f.j. quufi.6. rrnn 1.14.
fic alia entia virtute proprid moucnt.Ncq'iee(ia«
intclligiturconclufio de communirate przdica-
rionis in ^NfW,quia non prxdicaturens in qtfidde
vltimis differentiis, neque de fuis paflionioui, ve
probat Scorus \J j q.n.0.de que» poftea

Notandum ergo quintb ex Scoto ibi mm. 8. ^

ens eatenus cfTe obicdum adxquatum , feu pri-
mum , prim ita re tam communitatis , qtrim vir- - ;
tualitatis noftri intclledus ex narura potenti*,
quatenus onine intclligibile inchidir ens efTen-
tialrtcr.feu in quid , vtDeus, Se 10. Pr-rdicamen-
ra ; vel includitur inaliquo fic includcnrc ens.vt
differenti* vltm»*;vel virtualiter inipCo entet
vel inferioribus eius , vt padloncs entis. Itaque

ens

* 'a r s-

Qusftio XX.

561

«7-

I» tf Vml-
mtiDtt.fr
enatata.

Cmetftat it
Dn.vtlfih-

fiat ia, at »/l

■**» h|EM-
HfnMtfi
Vtt.fr ma-
ti 'JMKtUm,
arfat fahfli-

tia.fr atri -

«ns habet primitatem communitatis ad intelligi-
bilia , qu* ipfutn includunt , Sc funt contenta in
Prxdicatnenris A virrualitatis ad reliqua, & fune
vltirox differenti* A padiones.

Sexti notandum , ens ede vniuocum Deo , &
creaturis, fubllantixA accidenti, vt probat Sco-
tus num.t i. d" tpuj}.\.nam.'). Sc fusi

difi. 8. fufi. j. a num. 4. alioquin nullum concc-

Jitum quidirariuum pollemus habere de Deo , vel
ubdxmia, pro hoc liato , quia ctun tantum acci-
dens fcnfibtle immutet intellc&um noftrum pro
hoc llatu , non poflumus habere concepturo de
Deo , vel fubftantia , nifi abftradum ab acciden-
te ; Sc nullus datur talis conceptus , qui (it com-
munis , nili conceptus emis ; neque hic commu-
nis elTe potell , nili fecundum eandem rationem
vtrifque conueniat.quud cft ede vniuocum. I'rc-
terca, nullus conceptus potell ellc pro nunc na-
turaliter in intellc&u nolito, nili obiccli t ducen-
tis in phantafmate , vel ex virtute phant jfmatis,
ergo conceptus qui non elfct vniuocus obicdo
relucenti in phantafmate , fcd omnino alius, Sc
prior illo , ad quem illud diceret analogiam, non
edet nobis naturaliter pro nunc poflabilis : & lic
fi negetur vniuocatio entis ad Deum , Sc creata,
fiibdanriam ,& accidentia, nullus conceptus na-
turaliter haberi potcd pto nunc dc Deo, vel fub-
dantia. Ratio cd , quia obicdlum relucens in
phantafmare , vel fpecic intclIigibHi inde dc-
riuata \ cum intcllcflu coopcrante non facit
nid fuum conceptum proprium , Sc conceptum
aliorum contentorum eflentlaliter , vel vrnua-
litcr in eo \ ergo (i conceptus Dei , Sc fub-
dantix lit ita analogus ad accidens . vt nihil
iplis commune includatur in conceptu cfform.no
ex phantafmate accident is, pro hoc llatu non po-
tcft naturaliter haberi. Dicendum crgo,qu6d
conceptus emised vniuocus Deo , Inbdantiar, dc
accidenti , Sc talis abllra&us ab accidente virtua-
liter quodammodo continet conceptus Dei , &
fubdamix, quos pro hoc datu de eis habere pof-
fumus, unquam partes fui,quos elformamus cum
aliquo addico, vt ens inlinitum,ens fubftans acci-
dentibus. Vide Scotum 1 a hhtd i 7.

de quo etiam agetur infra » .

Vltimd notandum , obicdum aliud elTe moti-
num , & rermtnatiuum (imul , cuiufmodi cd pro
hoe datu fenfibtlis qualitas , quia imprimit fpe-
cicm , Sc terminat cognofccndi aflum ; aliud ve-
ro terminatiuum tantum , vt ens rationis , quod
non imprimit fpcciem , fcd terminat adum , vt
inimicitia, Ii cognolcatut a bruto per fpecicm
infenfatam , id cft , qu* non fuit in aliquo fcnfu
externo , fcd ab iplo interno fcnfupriut edicitur.
Sola fcnlibilia funt primi generis pro nunc, quia
reliqua omnia non imprimunt fpecics proprias,
fcd cognofcuntur per fpecics abductas a Icnfibi-
libusA fic tantum funt terminatiua.

Soluuniur Argumenta coni r a bAttc
conclujionem.

1 8. Arguitur primi ; obicclum quod ed omnium

Vetmtflthit- primum, ed adxquatum intcllcdlus i fcd Deus cd
Bam trima. w|c> Rcfpondctur , non ede ptimum prioritato
originis , quia fuse probatum ell , 16. pro hoc

datu fpcciem vicinum cllc primum cogrytumA
pro quocumque ll tu Deus nullum alienum in-
tclledum naturaliter mouet, nec primi , nec vl-
timi : neque cft primum primitate adxquutionis,

Scoti ofxr. Tum. 1 1.

UU fmfii
lia attiiftia

fmt mtima
riftrt intiBe-
Bm frt ait.

tantum fui

quoad prxdicarionem » quia non dicitur de omni
intelligibilt ; neque quoad virtutem moucndi,
quia alia entia moucnt intellcdum creatum ; fcd
hanc adxquarionem habet tantum quoad (uum
intellectum, dc quof.j. Pral. cft tamen obicdutn
pt imum priorirate perfedionis , vt explicat Sco-

tUS 1 .diji. 3 ejkaj} i.num.i<j.

Contra primum ,ln tjmocmcjHe genere eft cau -
fi ejfendi dliu in ili» genere , 2 . Aletapb. text. 4. fcd
Deus eft primum cognofcibilium}crgo cau (a cog-
no Icendi omnia aliarergo adxquatum obic&uin.
Rcfpondetur ,etli Deus lic primum cognofcibi-
lium , quatenus dat cffcdiuc omni enti fuam cn-
titatem , Sc conlequcmer cognofcibiliratem, non
eft primum cognolcibile , primitate communiu-
tis » Icj prxdicationis de omni cognofcibili , vel
virtualitatisad moucndum intcllcdum nodrum
ad cognofccndnm omne cognolcibile i quia nul-
lum imellcftum creatum naturaliter mouet , vt
dixi A reliqua entia ad fui notitiam moucnc.Du-
plex illa primitas aliqualiter requiritur ad ratio-
nem obic&i adxquati, Sc ideo Deus tale non cd.

Locus Aridotclis per hoc expeditur, quxnam dc
eius genuina expolitio. Vide Scotum , Diuum
Thomam , Sc Fonfccam ibi, non citatur fideliter:
lic enim habet Aciftotclcs : rnam/jaedcjut vero ma-
xime ipfum aliorum dicitur, fecundum quod etiam oli ii
ineft vmnoc*tio,t\uo& bene explicat ScotusA inde
probat vniuocationem entis ad Deum , Sc creata,
infra tpto/l. 1 1 jotm. . o.

Arguitur fecundo ; obie&um adxquatum pro- I
portionatur potentix fecundum naturam ; fcd
intcllcduscd fecundum naturam fuam informa-
tiuus materix : ergo cius obie&um debet ellc
quiditas in materia. Rcfpondctur,obic&um pro-
portionari potenti* etiam fecundum naturam,
uon ed’c ei allimilati, fcd potius dillimilari i quia
ficut fimilitudo refpicit vnitatem natnrx,vel mo-
di edendi, vt fundamenti, vel rationem fundan-
di:lic relatio proportionis petit diucrlitateni na-
tur* , vel modi cllcndi : vctbi gratia , proporrio
perfe&iui ad perfe&ibile , informantis ad infor-
mabilcjcaufx ad cffc&ura

Arguitur tertio : vnumquodque ficut fc habet *»' farriri-
ad efe, ita ad cognitionem ; fcd omne ens panici-
parum habet ejji ab imparticipato : ergo Sc cog-
nitionem :ergo illud cft adzquacum obie^lum; ntfnfarttri-
quia ratione illius extera cognofcuntur.Rcfpon- fi.

detur cum Scoto 1 Jifi. i .?»«/?. \ Ad i.licct cogno- Wf" '■*-
fcibilitas fequatftr entitatem, Sc participata cog-
nofcibilitas pariicipatam entitatem , non ta-
men ita eft decogtto/ci; quia cogno fi participatum,
non habet ede per coguofcibile imparticipatum,
vt cognitum, (cd vt caufam dantem libi efe. Vide
de his Do&orcm infra 9.1 1 .

f

f.

Q^V A S T I o XX.

Vtrum verum ^el ens fub ratione * veri fit
obieSIum primum intelUZhu?

D.Tbom iJ i.taort.-f.atl j fri.Vf.art. j. ai 1. Capri*
iif.il f. i ai j.io Mol i

iu /ia*. Bannex if.i «4 art.f. Fonlrca i.Matafka.i^.%,
fiU.t. Suir .tom % traB.\ 1 . Aaeif*

ttm.l.rki UfjfA./iet.y. Complui.*^. Amima,i.u

iIditvi quod lic: quia potentix di-
! Ilmclx habent diftintlaobicifla •, intcl-
’ lcftus , Sc voluntas' funt potentix di?

UU b j llind*

De Amma

ftmCtx ,et\s autem in quantum ens, non eft diftm-
fitum *. Vultur non poteft effc vt f\c»vttiufq«e ©h-
iefitum , fed pet hoc qubd diftsnguitut in ratione
veti,8choni.

Vtttetei , cbie&um debet apptoptiari poteri-
t\t v fcd em in quantum ens, eft commune ad ens
fcnfthi\c,6c intelligibilc *. igitur ft ens debet poni
ohic&um intelledus , oportet quod contrahatur
ad ens intclligihilc ;non autem contrahitur ad
ad hoc.nifv per rationem veri-.igitur,6cc.

Contta, ob i e dum formale cft prius ipfo adu
inteUige»*di-,(ed verum non cft ptius adu imclli-
gendi *. idcb non cft primum obicdum intclle-
fltus. Minor patet , quia intelledus facit ratio-
nem veri.

Prxterea, quod non attingitur a potentia adu
ditedo.non cft primum cius obiedutrv.fcd verum
attingitur abimcllcduadu reflexo tantum-, quia
ratio veri cft tatio imelledi , ve\ ipfms intciligi-
biiis tatio autem inteWigihilis non intelligitur
nift pet rcflcxionem:ieitur,&c.

Ad hoc dicunt quidam ,fc't\icetHenricus,qubd
intelledus, fic voiumas diftinguuntur pet rcfpe-
dus ad obieda fua , qux funt verum , 6c bonum.

■ Quod declarant fic : Anima fecundum fe cft in-

determinata ad potentias.fed aliter determinatur
ad potentias organicas , quam non organicas*,
quia ad organicas determinatur per determina-
tionem organorum. Vndc potentia fenfitiua,qux
cft organica, non cft potentia propria animx, fcd
comanda ex anima & corpore : ao non organicas
verb determinatur non per organa, nec per quali-
tates ahfolutas: igitur per rclpcdum ad diftinda
obicda.tfta autem formalia obieda diftinda fune
verum, Jc bominv.igitur,8cc.

Contra , vnutn quod fupponit , fcilicet qndd
i. d-j.qj.n. potentix diftinguuntur per obieda, alibi repro-
’ baturyde poteft ftc argui: Primum nondiftingui-
pttrnti» 9tn lur fcr poflerius-, fed potentia eft prior adu , &
dijiir.jHtintur obiedo:igitur,& c.

H* Contra principale fic : ifta diucrluas obiedo-

rurn > aul per rcfpedus, aut per abfoluca : non
per abfoluta ; quiaidcmobfolutum poteft imme-

fpc&us efliet principium monendi , quod cft fu-
pet rus improbatum : 6 confcquctrs , heut ptoptia
pafho , 6t ratio entis edet principali* , fecundum
eandem rationem cnsmouctci mtcUcdurr^flc vo-
luntatem-, quia ifta tatio cft mdift-.nda.6c pet con-
fequens,fccundum iftos,cadcm effet potentia in-
tellcdus,6c voluntatis.

Prxterea , obiedura vifus eft vifrbile pet fc fe-
cundo modo, vilibrlc autem importat iftam ha-
bitudinem obicdi ad vifum igitur ifta habitudo
non eft de ratione obicdi cflcntialis , fed confc-
quens , cum non inftt ci primo modo dicendi per
fe,fed tantum fecundo modo. Simile cft dc obie-
do intelledus , 8c alio obicdo pet comparatio-
nem ad potentias.

Prxterea , fcquerctur quod ad determinatio-
nem obicdi alicuius potentix, fuftrcctct dicere,
quod illud clVct obicdum quod haberet habitu-
dinem ad potentiam -, fi in hoc confideret for-
malis ratio obicdi -, nec clTct vitra quxrendum,
cuius natutx cfTcntin fpcciali.quod falluracft,vt
patet per inquifitioncm PbilofophL

in Audi. ~ diate artingi a duabus potentiis, ficut idem abfo-

lutnm poteft immediate intelligi , & amati. Nec
per rcfpcdus.quia nulla potentia poteft attingere
obicdum fuumfine ratione formali obicdi ; fcd
intelledus poteft attingere quodeumque abfolu-
rum fine aliquo refpcdu , etiam voluntas amare
bonum abfolutmn, fine quocumque refpedurigi-
tnr rcfpedus non cft ratio formalis obicdi intel-
Icdus.vcl voluntatis. Prxterea, obicdum fubra-
rione formali moucr potentiam ; fcd impofflbile
eft primum mouere fub ratione refpediua , quia
rcfpedus non eft principiem operandi , vel mo-
liendi,ficut nec terminos fecundum Philofophum
5 Pbyftex: . i o.ig i t u r ,&C.

Prxterea , obicdum quod cft principium opc-
raticnis^lcbct «jflbpcr fe, ficut bonum per fejfcd
compotitum ex ab(oIuto,8f refpcdu 116 cft vnum
per Jc.fcd per accidens tantum : igiturnon poteft
j e fle principium fimplicis operationis intelledus.

Sed dices ad oninia ifta , quod verum non habet
virtutem movendi intcllcdum , fcd eft determi-
nantium entis, qaod eft primum uiouens inrcilr-
dum in habitudine ad intelledum , ita quod ens
fub ratione habitudinis, qux cft ratio veri deter-
minans ipfuin ens.mouer intelledum.

| • Contra, ifta habitudo aut eflet principalis ra-
ti jjaut confcqucns: uon principalis , quia re-

RESOLVTIO.

Verum non ejfeobiedum intelledus udetjuu-
tum , de quo ugit i . diftind. j . quxft. j.
a nura. 10.8 c 1. diftinft. 14. vbi bi-
bet oliellum intelledus , & rJoluntatis
ejfe idem.

• FV Icendum igitur ad quxftionem.qnbd ve- 4
l.Jrum non cft primam obicdum intelle-
dus fub ratione veri. Probado,quia quod fecun* 7tmm4
dum propriam rationem intelligi poteft , vt di- *

ftinguitur ab alio , non intelligitur fub ratione 1
eius a quo diftinguitur ; fed bonum vc diftin-
guitur a vero fub ratione propria boni , poteft
intelligi; igitur non intelligitur fub ratione ve-
ri. Sed omne quod intelligitur , intelligitur fnb
ratione formali obicdi intelledus : igitur tatio
veri non eft formalis ratio obiedi intelledus.

Maior patet. Minor probatur ; quia intelledus
poteft cognofcere differentiam formalem inter
verum &: bonum. Formalis enim ratio boni, non
cft ratio veri.vt dicunnigitur poteft bonum intcl*
ligi vt differens a vero.

Prxterea , quidquid eft volitum fub aliqua ra-
tione,fub eadem poteft effe intelledum, quiaira-
poifibilc cft aliquid cfte volitum fub aliqua ratio-
ne,qux prius non fit cognita ab intelledo;fed vo-
luntas poteft velle bonum fub ratione boni, &
non fub ratione veri ; ergo intelledus poteftip-
fur» bonum irttefligere.non inrclligendo ratio-
nem veri.Maiorpatct per Auguftinu 1 oMTrimi.

Prxterea, pafno eft extra rationem fui fubiedi;
verum autem eft pallio entis : Igitur differri ra-
tione entis, fcd compofitio differentiam cenfti-
ruit ens per accidens, quod non poteft clTeobic-
dum.vt didum cft;igitur,&c.

Prxterca.obiedum alicuius habitus non exce-
dit naturaliter obicdum potentix, in qua eft ha-
birus, inimb magis prxfupponitipfumifedobic- ^ ^
dum fcientix Mctaphyficalis eft ens in quantum
ens , quod prxcedic naturaliter rationem veri,
ficut fubicdiun palfionem , vel ficut abfolutum
pcxcedir conrradum : igitur verum non cft pri-
mum obicdum intelledus noftti is^quoeft Me-
taphyfica,

* P«

9 r

Quceftio XX.

frimitatt

jtuLuVitn»

IV f»J q-

H

Jdftimum.

f

0\

# •

& '

*

tf

t

t

i L

> i
*

fe

t *

i

**

»* i

Ltyutvb b Prxterea , obiedum primum alicuius potcn-
+U8» fn"» ii* debet praedicari per Te primo modo dicendi,
U* ficut genus de fpecie » & de omnibus , qu* per fc
cadunt fub adu illius potenti*, ficut color de al-
bo, & nigro i fcd verum dc nullo intcllctio a no-
bis pr*d icatur per fc primo modo ; quia.dicit ha-
bitudinem ad intcUci^lum , qu* conlcquitur il-
lud quod cft intcllcdnm per cum dc intclledu
cius Client iali , ficut vifibilc prxdicatur decolo-
re fecundo modo tantunt:igitur,&:c.

Ad primum in oppofttum , dicendum qu6d
magis concludit propofitum, quam oppofitum,

• quia impofCbile cft aliquid clfe volitum fub ali-
qua ratione, qu* prius non fit cognita ab intcllc-
du : igitur non oportet qu&d habeant dtftinda
obicAa.

I. Dicendum igitur, quod potentiarum animx

j„ -ari ?*- quxdam fune dilparar* . quxdam lubordina-
tnrit h*b*rt t* : & iftarum quxdam fune in eodem genere,
pfnt ldtm vt apprebctifiux , quxdam in diuerfts , vt appre-
henfiuz cum appetitiuis ; fi amem funt poten-
ti* difparatx , habent obieda omnino difpara-
ta, ficut quinque fenfus particulares : li autem
funt fubordinatx , &: in eodem genere , habent
obieda fubordinata ; quia obiedum primum , &
adxquatum potenti* fupetiori continet fub fe
^ obiedum adxquatum inferiori, quod tamen cft
obiedum per fe, licet non primum, nec adxqna-
tum potenti* fuperiori ; quia potentia fuperior
poteft habete adum fuum , circa obiedum po-
tenti* inferioris adzquatum,& ipfum perfoditis
Snf* • cognofcit, quam potentia inferior, ficut fenfus

»*?“ frrft- communis album perfedius cognofcit , quam
V‘^US * V** cognofcit ipfum vt diflindum a dul-
-j {*•. c* : intclledus cognofcit quidquid fenfus cog-

in - nofeit , & perfedius quam fenfus. Si autem po-
uSrSm . (j* tenti* lubordinatx funt alterius generis, ficut
intclledus , & voluntas : tunc dicendum quod It
funt adxqoatz , id e A , quod in tot pollit vna, in
quot poteft alia , tunc habent idem obiedum
formale. Si autem non funt adxquat* , quia
voluntas non habet adutn fuum nifi circa finem,
&caqu* funt ad finem, non autem circa neccf-
faria ,& impofiibilia , qu* funt tantum fpecu-
iabilia , vt conclufioncs Gcomctricx , tunc di-
cendum ,qnM obiedum voluntatis continetur
fub obicdo intclledus.

Sed contra, potentia diflinguitur per adus,
& adus per obieda , vt dicitur i. de Anima,
text. i 3 i . t ) a.

Dicendum , quod hoc non dicit Philofophus,
fcd quod prius oportet conliderare adus , quam
potentias, & obieda, quam adus ; quia funt
priora quoad cognitionem noftram, tamen adus
».j*oopio.v non funt principium cfiendi pbtenrix , vel prius

563

v* tonent it »n

idtmi

Prtrnti 1 di -
fiingmuntMr
pf *!!*>. ex-
finitur.

ad

fcd non e conuerfo : nec loquitur , Ii obieda funt
idem, vel non di flerunt, quod potenti* non
differant, fcd cft fallacia confeqnencis lidcftru-
dione antecedentis ; plura enim requiruntur ad
identitatem aliquorum , quam ad diftindio-
nem eorum. Exemplum , motus diflinguitur pe-
nes terminos, ita quod fi termini funt diftin-
di motus } fcd non fequitur, fi terminus fit
idem, qo6d motus fit idetn. Diucrfi enim motus
fpecie polfiinr efle ad eundem terminum , ficut
circularis , & redus , vt vult Philofophus 5.
Pbjficerum/t:^ . 3 5 . 5 4.I t a cft in propolito.

Ad aliud , dicendum qu6d obiedum adxqua* -dd fetandi •
cura potenti* fuperiori cft communius obicdo
adxquato potenti* tnfcriori.Si igitur intclledus
cft potentia fuperior, a: obiedum cius cftcotn-
niunifUmum.

Sed dices , oportet obiedum determinari ad "•
potentiam per rcfpcdurn. Dicendum , quod in-
determinatio obiedi intclledus , per rcfpcdurn intiSiUmnd
ad alia obieda , id cft , communitas cius , cft de- mnm tepte*
terminatio fua ad i ntcllcdum, li fit potentia Iu- #/f

perior i non autem per aliquid contrahens ip- f"*
i uni ad fpccialius obiedum potenti* communif- ^,v!w Anteii
fim* , vt fuppono. Et fi dicatur, qubd obiedum Ufftu.
mouct cum habitudine ad imcllcdum. Dicet)- obit8i m:
duin , quod verum cft , non quia rcfpcdus ad in- "" 7!"
(cllcduiu fit principium moucndi ipfum , vel
concaufa , fcd tantum fonna abfoluta ; fcd pto pnnur.
tanto, qui>d adum intclligendi bene fcquituc
rcfpcdus adnalis obiedi ad potentiam, & e cou-
ucrlo : ante autem adum intelliecndi erat ille
rcfpcdus in potentia tantum in obicdo ad po-
tentiam : non igitur ens fub ratione veri , vel
ipfum verum, vt veruin, cft obiedum intcllc-
dus,vt didum cft.

ANNOTATIONES
in quxftioncm vigeGraam.

CONCLVSIO I.

Verum non ejje obiefium tntclle -
ttus creati.

* igitur ad tjunihmcm , &c. Pro-

JL/batur quinque rationibus, quas etiam
habet Dodor 1 . dijiinti. ytjtuji. 3. num, 10. qu*
funt cficacifiunx , non cft quod eas explicem,
quia fuperfluum cft, citra fine itaclar*. Funda1
mentum prxeipuum conclufionis cft j quia ve-
rum non habet communitatem przdicationis ad
omnia intelligibilia, nec habet primitatem vir-
tutis ad illa , cum potiiis contineatur virtute in
cntc,& aliis intclligibtlibus , quam e contra,
dc quo dixi ad tpujifrutd.rtitm.%. ens ergo vt ens
cft obiedum noftri intclledus , non fuo ratione
veri , vel alicuius alterius attributi ,& hoc lo-
quendo dc obiedo naturalis inclinationis , non
vcr6 attingenti* i quia non poteft intclledus
creatus cum concutfu natutaliuin , attingere
Deum in fe.

Arguitur prim6 contra. Si ens vt fic elfcc
obiedum intclledus ctcati , fcu obiedum natu-
ralis inclinationis cius , fcqttcretur quod vide-
ret Deum ; ergo cum videre nequeat , non con-
tinetur fub obicdo faltem naturalis inclinario-
niscius. Rcfpondcrur, argumentum currit etiam
contra ponentes verum clfe obiedum inccllc-
dus. Dico ergo, qu&d inclinatio naturalis cft ad
pcrfcdionemcius, ficinclipatum cft capax , fiuc
naturaliter poffit illam habere , fiuc non , & fiue
perfcdioilla infe fit naturalis, fiuc fupernatura-
lis, qualis cft beatitudo.de quo Scorus^M^.t./W.
ad t.j pro tpirt. vbi etiam ,& alias firpe docet non
neccflarib omni i>otcmi*pa(liu* naturali corre-
fpoudcrc adiuam naturalem.

Arguitur contri, fecund6ex Thomiftis t.part.
quafr. 1 7. art. t . 6c Molina ibi diffrut. a. quia incli-
natio , fcu propenfio naturalis , tantum cft ad id,
quod mturaliccc debetur; vilio Dei non cft huiuf-
BBb 4 modi

ini rfi obit.
(lum„atMTt.
tr juotd m-
tUn»ti«nrm
ntfiri inerit.

ntaJ

miiniitiam.

10.

crr*.
110 onirnt, £
nt vifit Dii,
nAturnlien
deleturt

"De Xnima

tnoAv,ctgo. Antecedens ptohatut,quia hac ndo>
t\c creatio ininut rationalis naturaliter debetur
cothon difpoftto. Rcipondctut , necando ante-
cedens. Aid ptohationcm,idcb illa ctcauo debe-
wt iutc nauux , quia vltima difpofuio per cau-
fas naturales poottut •, at vltira» difpofttio ad vi-
fvoncmDci,qux eft Deum habere ptxfcnicm,na-
tutalitcr poni nequit.

Vt*'uiu f*t- Ar guuut tetti6»Scotus 4. d.jo.qiojl.i. ait ens

tn*lu rt fultu fyfc, ratione veri effe obic&um ivucllcftus , fic (ub
Ui callonc boni , voluntatis. Recondetur ,\oqui-
tur dcobic&o commenfuratiuo, quia intcllc&us
dicitur commenfuratiuc vetus, quando commcn-
furatur veritati in e (Vendo. Ita recondet Parer
Amon. ‘a Monte Pilofo ». part. diShntlione it.

*rt. 7. huic atgumcnto,quod eft Agidi j qnodlib. 4.

•to.fcd neuter videtur legitte Scotum : quia
in tota ilia quxftione nibil tale habet \ fi alicubi
videatur dicere, verum efte obie&um inteUettus,
quod non vidi *, fenfus erit , dum cognofcit in-
. tellc&us, re fuit are veritatem formalem , qux eft

£«•<( «(icas conformitas rei ad imcUcflum.De voluntatc.tan-
volithnu, &■ liitn dicit 4. difiinS. 49. 91uji.10.mw18. non pof-
wlnion*. fc yc^e njg bonum, neque nolle nift malum:
dubius tamen manGt 1 .difluiO.i . qiuft.+.dd $. pro
ephi, fr x. num.x j. &

yuft.ijkn poftet velle malum.Sed de obiefto vo-
luntatis poftea. VidcDo&orcm hac *d t.vbinon
, tefoluit an xqv.c pateat obic&um voluntatis , Se

intcllc&us', St idem habet i.dljHnft. $. qiutjf. j.
num.it,

\l9 Freiertu^obuElum primi dlicmm potent i d,&.c.AA-

uerte.vt obfcruaui ddq.prdcedjt.-j.^tivciit3Lti obie-
. Ai ede dupliccrvna eft virtualitatis, altera eft prx-

dicationis i & hxc rurfus duplex , clientulis , Se
infwid.vclidentica/eudcnominatiua. Hxc ra-
tio Do&otis probat t urum non cflc obicckum pri-
mum prxdicatione primo modo, quia non prxdi-

Jn vetlpn- catur in quid de omnibus qux intelliguntur, fed
4“*t*r ie potids fecundo modo per (e i quia tantum dicit
-"i- 1HoJ habitudinem ad imellcflum, qux refultat ex in-
tellc&ione alicuius, de quo prxdicatur primum
“ obieftum in quid. Non intendit Dofkor requiri
ad rationem primi obie&i prxdicari de omnibus
contentis fub eo, in quid i quia tale non datur
quoad intclle&um.vt ipfe probat i.difl.^udft.}.
num t.& bic <pr^./?f.rcquiritur tamen, vi fac prx-
dicecur de omnibus, qux per fccadunt fub co.co-
iufmodi funt in propofito decem genera, & Deus:
de aliis auccm,vt de vltimis differentiis, & paf-
fionibus emis , forte non prxdicatur in quid , de
quo ibi Doflor num.q.Sc. tranabitur

Qjv iSTio XXI.

Vtrum em fit obieffum primum
intcllcEUu noflrit

D.Thom.i.J.j.-* .***.». Ca'cr.1 ff.ltf ** \ Vafq.i .p*rt.
d1ty.17.umm »4. Zurocl 1 .p^.ti.drt i.dtty.i.infitu. Vide
Da& «.Uetd^h. f.|. & Auihoie* omnes

ciraco* aiuc q fetced.

itvr quod non j quia omnis po-
> rentia habens aliquid commune pro
tlS&X primo obiero, poteft per fe naturaliter
tendere in quodeumque per fccomentu fub illo,
/icuc in per Ce obicllum, liccr non pritnumin igi-
turens eft primum obie&um intcllccfus noftii.

cum qvrxcumque fubftantva, tam creata, quam in-
ctcata,fub pcoptia, fit dtftin&a ratione cominca-
tut pet Ic lub ente , imcllcClus nofter poterit pet
fctcndctc in cognitionem detet minatam cuiuf-
cumqvrc fubftamix «tameteatx, quam mereat*,
tam fcparatx.quam corporalis •, cuius oppohtum
expetimur . ergo , &c. Probatio maioris. Exem.
plmn,quiahoc videmus de vifu rcfpcdu coloris,
fi: fuorum inferiorum. Er ratione •, h enim non
poftet tendere in illa, qux funr fub illo contenta}
vel fi pollet in plura, tunc illud commune non
cflet obic&um adxquatum potentix , nec pet
confequcns primum obieftum. Pxxterea pri- •
mum obieftum intellcftus debet habere vnum
per fc conceptum , quia mouet fecundum vnam
formam } fcd ens non habet vnum conce-
ptum per fc : igitur , &c. Probatio maiotiti
quia potentia poteft obic&um fuum primum
vnico aftu attingere ,quod non poftet inteile-
£tus,nifi obicdum eius de fc haberet vnum con-
ceptum tantum. Probatio m inori s^qu ia ens non
dicitur vniuocc de omnibus entibus, Se idcb non
vnoa£ia poteft intcllcftus nofter attingere om-
mnia entia, nec ens communc.igitur,&c.

Prxtcrca , ficut aliqua fc habent ad eft , ita ad
cognofci , vel intclligi , a. Mtt*pb)Ji(d , ttxt. 4.
quod igitur eft primum ens , eft primum intelli-
bilejfcd Deus eft primum ens, quia eft ens per ef-
fentiam , alia per participationem , & aliis cauta
cflendi : igitur Deus eft primum obie£tora in-
tclhgibilc inteUeftus noftrijnon igitur ens) in
communi.

Contta,Auicenna \ ens & vnum funt qux pti-
mb imprimuntur intcllcdhiiiigitut funt primum
intcllc&um. Prxtcrca, per rationem fic : illud
eft primum obic^lum intelle&us noftri , cu-
ius ratione alia intclliguntur j fcd ens incom-
muni eft huiufmodi , quia prxdicatur cffcntiali-
liter de omnibus per Ic intellectis, non autem
Dcus:igitur,&c.

RESOLYTIO.

Nec verum , nec Deum , nec fub flantium ejfe
obieflum adatjuatum n»Jlri intellcflm. De
quo vide Deflorem i.dift j.quxft.j.n.io.
de i.ibinum.p.

h. A D i fiam quxftioncra dicendum, qoM
primum accipitur vel generatione» vel
petfcCtionc,vel adxquationc. Deprimis duobus
modis non eft intentio quxftionis , fcd de tertio
tantilni , virum ens fu obieClum imcllcCbs no-
ftri , id eft , adxquatum obieCfaim. Circa quod,
fcicnduni quod duplex eft adxquario obictfnvna
fecundum virtutem , alia fecundum prxdicatio-
nem : illud autem dicitur obic&om potenti*
adxquationc /ccundum virtutem , quod pet fc
ipfum foium poteft mouerc imclle^ium ad no-
tiriam fui ,& aliorum i ficut dTentia diuiuaeft
obieflum adxquarum primum intclleflus di-
uini ; quia eft fufficicnter moucns intelleftum
diuinum ad notitiam fui prim6,& aliorum ex
confcqucnri ; Se fubftantia mouer intcllcftutn
noftrum ad notirim fui prirod , Se ex confe-
quenri ad nociriatnproprix pafllonis , v el acci-
dentis; obieflum autem adxquarum fecundtlm
prxdicarioncm eft quod per fc , & ertcntiaJi-
tcr prxdicatur de omnibus, qux poliunt 2 poten-
tia cognofci j ficut lux , vel color , vel commune
vtrique

OHeSi

tfutu

fUt.

Qujeftio XXI.

565

vrxique prxdicatur eflcnrialiter de omnibus vili-
bilibus : vtraque autem primitate adxquarionis,
ens cft primum obic&tim intelle&us nollri* vt
declarabo : Sc primo declarabo indirctiq, rc-
moucndo alia ab ifta. prior itate 5; de quibus ma-
gispQilcc videri. Secundo dire&r probando pro-
poutum.

K/r vtrtm. Primam fic oftendo 1 ens vel verumii vol Deus,
nn Dt*u.»** vel fubftantia cft primum obie&utn imellcdtm
n0^rl»^ neutrum trium vltimorura ; igitur pri-

qmvitrn in- ro<WWciK<*ftCP>» nrqvm^j *ik..- •• . ri'l

nXtZm n- Qg$d non verum , ofteufum cft in qarftloftt
X«. immediate prxccdente.- Quod Deu s noni frobd-

|*t cio , non enim poteft efle obie&utn primum ad-
xquationc fecundam prxdicarionctti , qqii non
prxdicatur edentialitcr dc omnibus tntcjligibitt-
bus i nec fecundum virtutem, quia non monet
inrcllcdum noftrum ad fui notitiam, Sc diorum.
Probatio, quia aut hoc eflee. fecundum Aiam
conceptum fimplicem , Sc. quidiratiuum , aut
fecundum conceptum abftra&ura a creaturis;
non prirnp modo ; quia ille conceptus eft cf-
fentix diuinx vt intuiriuus ; & talis coiice»
pius beatificat , quod 00» conoenit viatoribus;
nec fecundo modo , quia includit oppofteum in
adiero ; prius enim occurrit intellc&ui conce-
ptus eorum quibas fit abftva&io , quam cius
quod abftrahirur. Prxtcrea , obiettum naturale
habitudinem , & proportionem habet ad po-
tentiam ; Deus autem nullam habet habitudi-
nem,nec proportionem ad inccllc&um noftrum,
(altem pro lktu vix ; quia omnis noftra cognitio
naturalis intellc&iaa,oritur a cognitione lenfiti-
ua;igitur>&c.

ycnfrffumm Sod quod fubftantia non poftic efle primum
t* *»*< *>*■_ obic&urn , probatio ; non enim eft primum fe-
kttntnetfM cam]£,m prxdicationem , quia non prxdicatur
cfleotialiter dc omnibus intclligibilibus , quia
«Jq.if.o. non dc accidentibus: nec fecundum virtutem,
quia non mouet intcllc&um noftrum fufticien-
cer ad lui noriyam , Sc aliorum. Quod proba-
tur fic j quia hoc eflee tantum fecundum concc-
prum eius fimplicera , & quiditatiuum , Sc intui-
tiu£;hoc autem fic efle primum, eft impoflibi-
Ic ; quia quidquid intelleftas nofter poteft fic in-
tuitiue cognofccre per cius prxfentiam ,&r cius
abfenrtam .cognofccre potell per naturam ; fed
intelledhis nofter non poteft cognofccre per na-
turam abtcnriam panis in Sacramento Altaris,
fed tantum per fidem : xqualitcr enim cognofci-
tur fubftantia panis , quando non eft ibi , ficut
quando eft ; igitur, Scc. Maior patet , per exem-
plum , Sc authoritatem Philofophi , 1. de siaim*,
texi. 10$. dicentis , quod vifuscft pcrcepriuus lu-
cis^ tenebrx , qux eft abfcncia lucis. Minor cft
declarata;igitur,&c.

RESOLVTIO.

£ns ejfe obtectum adxquatum nojlri intelle-
ctui adxquatione virtutis , non autem fe-
cundum prxdicationem , quia de fuispaf
Jicnibus non prxdicatur in quid , de 'quo
Deflor i.dift.j.q }. num.fi. &q. i.Prof,
ad 1 .pro Ph ilof SC 2..dift. j . quarft. 11.SC

4.di(i49.qux(l.8.

Ini primum

im-

itSiSm.

b iOVm igitur nec Deus , nec verum , ncc
V j fubftamia fine primum obi eduro intclic-

dus , fequitur quod ens fit illud primum. Secun-
db.hoctdcm poteft fic oftendi dire&c;lllud quod
eft primam adxquatione fecundum virtutem, re-
fpctftu porentix , cft primum obiectom eius ; led
ens In comparatione «d vcrum,& bonum eft pri-
mum adxquatione , rcfpe&u intellectus noftri;
igitur. Sic. Maior patet ex pnenriffls: Probatio
minoris t qdia ens eft fubiedhim refpcdhi veri , Sc
boni , qur funt pafliones enti», fecundum Aui-
«ennam , Sc Philofophum 4 Meupb. text. j . fed
rcfpc&u cortim, non eft primum adxquatione
fecundihn prxdicatione. Probatio ; quia primum
rlli adxquatione prxdicatur depofterioribus ef*
ftlWlWirtr ; fed ens non prxdicatur edentialitcr,
Sc in quid dc vero , Sc bono , Sc aliis ; ergo, Scc.
Maior patet per prxditta. Minor patet , quia ra-
lia, fcilicct verum , & bonum, funt palfiones en-
tis : ens autem, vel quodeumque aliud iubic^lum,
non prxdtcatur dc propria paflione in quid,quia
fiibiciftum cadit in definitione paflionis, ficut ali-
quid additum', noti 'autrin ftdur aliquid de ciuscf-
lenria;ergo,&c. ' •* ■ • ■ ' ■

Prxtcrea, in prxdicationibus per fir non cft
eonuerfio , vt dicitur 1 +P*fier. rr.tt.jj, 7. vt cum
dicitur, animal cft homo, licet hxc At per fc ho-
rno eft animal, fed pallio per fc prxdicatur dc fub-
ie&o : igitur fubic&um per fc non prxdicatur de
paflione ; igitur ncc ens de v&o , &: bono , licet
vnum, verum, bonum per fc prxdicenrur de ente:
dicitur enim 4 .Metapb quod (iibftanria vniufcu-
iufque cft ens, Sc vna per te, Sc non per accidens.

Prxtcrea , quando vnum prxdicatur de alio
per fe primo modo, nugatio cft addere vnum
alij , v t animal homo , Sc homo animal ; fed non
eft nugatio dicere, ens vnum, nec cconuerfo;
igirur,3cc.

Praeterea.cns fufficicnter diuiditur in ens crea-
ram , Sc increatum ; quorum alterum fubdmidi-'
rar jn decem Prxdicamenta , ita qu&d quidquid
eft ens per fe , Sc elTcnrialiter , oportet quid fit
caularum, vel incaalatum ; fed vnum non po-
teft efle ens creatum tantam, cum dicatur de
ente increato ; nec ens increatum tantum, ciun
dicatur de ente creato: igitur deipio non prxdica-
rur ens per (e primo tnodo,id eft, edentialitcr, &
in quid.

Prxtcrea, fi ens prxdicatur eflcnrialiter de
vno , tunc aut vnum dicit prxeise ipluin ens,
aut cum hoc aliquid addirum : non prxeise, quia
vnum noncifct inagis palfiocntis, quam econ-
uerfo , & ellent nomina fynonyma : quod negat
Philofophus 4- Metaphyfk*. Nec eflee magis di-
cere ens vnum , vel i conucrfo , quam alcerum
horum. Si aurem addit aliquid fuper ens, tunc
quxro verum illud additum fit ens eflcnrialiter,
vel non ; fi fic, tunc vnum dicit ens bis , fcmel
ratione emis inclufi in vno , alias ratione additi.
Si autem illad additum non includit ens eflen-
tialiter,feqaicurpropofitum, (cilicet quod vnum
inquancum vnum, fcilicct vediifere ab ente, non
includit ens eflcnrialiter.

Sed dices ,qu6d hoc cft propter diuerfitarem
rationum i falicct qu6d impeditur prxdicacio cfi-
fcnrialis cntis,vcl c conucrfo.

Dicendum , qu6d bene verum cft,qu6d di-
cunt eandem rem abfolutam , tamen rationes
eorum funt ira difparatx , quod vna non inclu-
dir eflcnrialiter aliam ; Sc hoc fufficic ad impe-
diendum prxdicationem cllentiali ter, ficut ani-
mai»& rationale, luxtdicam eandem rem, tamen

Dtlme i.A j.
q.j.n.7.

Eiu mu ft*-
dieutue i »
fUiJ it fmk
ftfumibut.

Tert.j.e.i j,

&C.J.

Ent.tfr -Jnum
iitunt ttpil
rf ulfoiuttm.

566 De Anima

vnum non praedicatur de alio per fe; & hoc con-
cordat propofito noftro, fcilicet quod vnum pro-
vt diftinguitur ab ente, dicit aliquod accidens»
vel paffionem entis » accipiendo large accidens
cum Auicenna,pro omni eo quod cft extra ratio-
nem ellentialem alicuius , vnde patet , quod non
valet ratio Commentatoris fadU 4. Metaphyfica,
flr.tr . cap. contra Auicennam » quia bene con-
cludit , (i vnum dicatur accidens diftinTum con-
tra fubftanriam » quod diuiditur in noucm genera
accidentium i fed non concludit ,li vnum dicat
accidens » quod cft extra rationem formalem en-
tis. Sic igitut patet , quod ens rcfpcftu vnius ve-
ri,& boni, qui funreius paflioncs.ell primum ob-
icTum iutclle^kus , primitate adxquauoms , fcd
virtute» ficut fubicctun» rclpcclu propriae paf-
fionis.

RESOLVTIO.

Ens refteftu generum , Jfecierum , indivi-
duorum Dei , cr creatur a ejfe obieftum
ad aqua tum mt e Ile Eius, quoad p radie at to-
nem in quid , quia de his omnibus fr adi-
tatur ejfentiahter , dr vniuoce, de quo la-
te Dottor i.dift. j.quxft.i.num.6.& q.3.
a n.y.Sc d.8.q 5.

7. c QEdquod fit etiam primum obie&um re-
Conetptum >3 Ipechi luorum inferiorum, fcilicet Dei , &
tmit efftvni- crcaturx, primitate prxdicationis, oftendo i quia
m$fiDeotfr aj Aoe requiritur , vt di&um cft , vt tale obic-
cruturt. &um prxdicctur eficniialuer , & per fe dc omni-
bus intclligtbilibus i & per conlcquens vniuoce
aliqua vniuocationc ; fed ens eft huiufmodi, igi-
tur , &c. Minorem oftendoper intentionem Pni-
lofophi i.Maapby/ii4,tex.+diccmis,<\\i6d vnurn-
quodque cft maxime tale , quod cft caufa , quod
alia funt vniuoce talia vvt ignis eft calidiflimus»
quia eft caufa vniuoca caloris in alio , non au-
tem hoc eft verum dc caufa analogica , vel xqui-
uoca ; quia tunc fcquerctur , quod Sol eflct cali-
Vib Senum diflinius ; & fubdit quod prima principia oportet
iuhunt ireu, ejfe verifima , quia funt caufa veritatis in aliis;

tpnmi eu ql|0(j non fcquerctur, vt dirum cft , nifi veritas
* Hei., hoe diceretur in vtrifquc vniuoce ; fed fubdit ,JicutJi
•rg.i.d.j.q. habent ad ejfe tfic adveriteum ; igitur quod eft cau-
j aio. fa emiratis aliis, eft maxime ens ;fi tamen ens
dicatur de cis vniuoce , non aliter*, cum igitur
Deus fit caufa entitatis aliis , & dicatur maxime
ens, oportet quod ens dicatur dc Deo, & creatu-
ris vniuoce: dc hoc cft quod dicit Auiccnna in
Metaphyfica fua,qubd coceptus entis cft commu-
nis omnibus Przdicamcntis , que funt quali cius
fpecies.ldcm patet per Commenratorcm,4.Afe-
t4pbb)ficatcomm.4 vbi dicit, quod fimilccftdcifto
genere, quod cft cns,& aliis generibus vniuocis;
quia ens prxdicatur vniuoce cllemialitcr ficut
alia genera ; certum cft autem quod xquiuocum
non prxdicatur cilcnrialucr dcxquiuocatis : er-
go ,&c.

Prxtcrea , per rationem fic : Non diceres ens
analogice , vel xquiuocc przdicari de aliis , nifi
quia conceptus entis conuenit Deo pereden-
dam; aliis autem per participationem. Sed quod
non conucnlat Deo per edendam .probatio -, in-
telleTus enim habens conceptum proprium ali-
cuius obiedi , poteft illud per illum conceptum
diftinguerc ab omni alio» quia ille conceptu», qui

eft vni proprius , eft incompoflibilis aliis : fed C
conceptus entis non eft communis vniuoce Deo, SoBmmtu
& creaturae , ille erit proprius Dei,& conuenit /«•* mm.
Deo per edendam , & principaliter , & aliis per
participationem , vt fupponitur ; igitur intelle- n'

&us nofter per conceptum entis poteft diftingue-
re Deum i creatura , quod falfum cft : per conce-
ptum enim entis cognofcimus Deum confine
tantum , provt habet cum aliis vnum conceptam
cotnmunem:igitur,&c.

Prxtcrea, nullus conceptus communis creata- J.

rx facit conceptum proprium Dei; fed creatura Driinij.
facie conceptum entis : igitur conceptus en- *1

tis non eft proprius Dei. Maior probatur ; quia **M ,0A*
nihil poteft facere conceptum proprium dc ali-
quo , quod non contineat eifentialirer , vel
vircualiter ; eftcnrialiier ficut homo animal ; vir-
tualiter vt fubieTum propriam pafiionem ; fed
nulla creatura per fe , nec omnes fimul con-
tinent Deum, nec efTendaliter ,nec virtualiter;
igitur, &c. Ex creaturis autem poftumus forma-
re dc Deo, quid fit ; igitur conceptus emis non
eft Deo proprius.

d Prxtcrea , ille conceptus cui alij attribuan- Canictt.
tur, eft perferior illis, ficut conceptus fanitatis
in animali, cft perferior conceptu fanitatis in ci-
bo , vel in vrina , vel in dixta, quia omnes primo
conceptui attribuunttir.fcilicet conceptui unita-
tis,qux eft in animali. Similiter conceptus fob-
ftanrix cft perferior quocumque conceptu acci*
dcntis:fcd li per conceptum entis haberemus con-
ceptum proprium Dei , illi attribuerentur omnes
conceptus creaturarum;igitur ille edet perferior;
fed nullum conceptum poftumus habere perfe-
riorem conceptu creature pro ftatu vie , nec de
Deo, nec de alio, nifi caufatum ex conceptu crei*
ture, qui conceptus eft caufa xquiuocajomnis au-
tem caufaxquiuoca cft perferior fuo caufato.vtl
non imperfer ior ad miniis : ergo nullum conce-
ptum perferiorem conceptu crcaturx pofTuunis
habere ; conceptus ergo entis quem habemus dc
Dco.non cft perferior conceptu crcaturx, & j*t
conlcquens nec Deo proprius.

RESOLVTIO.

Ens ejfe vniuocum fubjlantia , & accidenti,
de quo Doftor i. diftind. $. quxft. 1.
num.f. & quxlij. num.9. io.&dift.8.

& quxft. j.

^ ^^Vod edam conceptus entis fit communii f

vniuoce fubftantix, & accidenti, probo; (
quia fi non edet vniuocus, nullum conceptande
fubftantia haberemus.Probatio:aut enim habere-
mus proprium, & quiditatiuum, imuitiuum.aut /1^gJ;1a.t».
abftrahibilem; non primum, vt probatum cft fu*
pra:ergo conceptum abftrahibilem a fubftantia^
accidente, & communem vrrifque ; fed nullo* cft
communis vrrifque,nifi emis ; igitur, &c. QjlM
autem in via non poifiimus fubftanriam coguo- titm ^
fccrefimplici,3c primo intuitu, pater ex hoc, quod mvU.
omnis noftra cognitio ortum habet a fenfurcuw
ergo fubftantia non fic fenfibilis,& omnis noftra
cognitio odarur a fenfu ; ergo inruitiuc, velcon-
cepru fimplici non poftiimus cognofcere eam,
fcilicet per iftum modum ; quia ab accidentibus
a nobis fenfibilibus , abftrahimus conceptum
entis , dicendo qubd funt ens , 6c vltcrius inqui-
rendo inuenimus , quod funt tale ens , quod eft

alteri

,r

*».

Qusftio XXI.

567

bi

alteri inhxrens; id autem alterum oportet cfTc
fubfillcns , & tali fubiiftcnti imponimus nomen,
•M, fubftantia. & idcd fic cognofcimus fubft.imiam,

A fic cognofcendo ipfius fubfiilcntiam , dicendo

quod eft ens per le fubliftcns , non autem de
ipfa habemus in via conceptum imuitiuum, quo
cognofcimus eam, hoc ens, mfi modo prxdi&o,
vt experientia docet.

Prxtcrea , omnis intcllc&us certus de vno, &
dubius de dinerfis , oportet qu6d habeat alium
conceptum dc dubio, & alium de diuet fis ; ali-
ter enim per eundem conceptum , intcllcthis cf-
• fet dubius Sc certus ; fed aliquis poteft cllc certus

de aliquo , quod fit ens , & dubius qu&d fit I ub-
ftantia, vel accidensjficut patet de potentiis aui-
mi, vt patet etiam dc principio, vt aliqui Philo-
fophi dubitaucrunr.vt pater 1. Phyficjtxt.C.cxup
alius eft conceptus entis, alius conceptus fub-
ftantix , & alius accidentis ; fed ille eft commu-
nis vtrifque , 5c non importat plurcs conceptus;
ergo eft communis vniuocc.

IO. Prxtcrca , ille conceptus qui fufficit ad con-
Ciftptm n> traditionem , eft vniuocus 1 quia contradi&io
ti» ftjfuit ai eft affirmatio, & negatio circa eundem conce-
ttatratiau- ptutTj vniuocum : hic enim non eft contradictio,
canis currit , canis non currit ; fed conceptus
entis fufficit ad conrradi&ioncm fecundum Phi-
Cip.i. lofophum 8 Metaph. immo prima contraditio
eft formata de ente, ficut dc quolibet cfle , vel
non clTe ; ergo, &c.

Prxtcrca , primum principium debet efle fir-
Cip. x. miffimum fecundum Philofophum 4. Metapb.

fed primum principium formatur de ente fe-
cundum qu6d ditum eft ; igitur , fed fi ens non
diccrct vnum conceptum » non eflet certum dc
quo conceptu cfiet verum , immo femper eft di-
ftingucndum : igitur, Scc.

RESOLVTIO.

Soluit exxttc argumenta contra vniuocatio-
nem entis ad Deum , <fr creaturam , fub-
(lantiam (jr accidens , de quo fuse agtt 1 .
dift. *.q 3. a num. 14. & dift8.qu.dt 3.
anum 4.

X I. Onrra dita poreft argui \ quia fi ellct vni-

V_-/uocum , aut cfiet ficut genus , aut ficut dif-
fcrentia.vcl fpecies ; non poteft ede fpecies,quia
non habet fuperius , & quia fubftantia , & acci-
dens non poffunt cfle indiuiJua , fed genera ge-
ne raliffima : nec differentia, quia edet propria
vel fubftamix, vel accidenti , & haberet genus
fupra fc; nec genus, vt probatur ).Met. text.xo.
quia genus habet differentias,& funt extra rario-
nem generis ; nihil autem eft quod fubterfugiat
Cap. de Spe- rationem entis. Hoc ctiatn dicit Porphvrius:dicit
cic enim quod ens non eft genus , fed dicitur xqui-

uoc£ ^ fubftantia.&accidcnte.

Prxtcrea, omne indeterminatum defeendit in
inferiora per aliquid additum contrahens , ficut
genus contrahitur per differentias , fpecies per
principia indiuiduantia; fed enti non poteft fieri
Dehii talis additio cimtiahcns. Probatio.quia illud ad-
«] }•». 14. ditum cfiet ens , aut non ; fi fic , ergo fubftantia
qux includeret illud additum, edet ens bis,& lic
ed*et nugatio dicere fubftamiam. Si vero fit non
ens, tunc non defcendci et ens in lubllantiam per
aliquid uon ens , & illud etiam non ens cllct de

ff

*

\t+-

**>

**»

*

*e

ratione fubftanti* , per quod dcfcendcict in
eam, & tunc quxrcrcjn ficut prius , & cfiet pro-
ceflus in infinitum.

Prxterca.fi ens prxdicacur in quid dc fubftan-
tia, & accidente, oportet quod hoc fit fecundum
rationem alicuius prxdicabilis » Tcilicct generis,
vel differentix : non differentix , quia non jux-
dicatur in quale ; nec generis, quia tunc dcfccn-
deret in fubftamiam & accidcus tanquam in fpe-
cies differentes per differentias contrahentes,
qux efient extra rationem entis,quod falfum eft,
immo ftarim ens defeendit in illa.in qux defeen-
dir>abfquc cxpc&atione alicuius differentix, ficut
etiam dicitur de Vno 8. Mttaph.texi. 1 non ergo
eft genus ; &c per confequens non vniuocc prx-
dicatur Je eis. Prxtcrca, exprefsc 4. Afetapb.dici -
tur, quod ens dicitur dcmultis,non vniuocc, fed
ad vnum, ficut ad fanum, id eft^rnalogicc.

Ad primum iftorum, dicendum qu6d Philofo-
phus i.Afetapb. dicit non adertiuc, fed arguit ad
vtramque partem contradidionis ; vnde Com-
mentator dicit ibidem , quod prima ratio Philo-
fophi polita continet fallaciam accidentis : argu-
mentum enim Philofophi ad contrarium , eft ta-
le: fi ens diceret vnunt conceptum vniuocum de-
cem generibus , tunc fcqucretur qu6d ens edet

Penus ad decem genera. Dicendum ergo quid
hilofophus non dicit detcrminatiuc , fciliccr,
quod ens fit genus , Icd dicit hoc argaendo. Ad
di&um autem Porphyrij dicendum , quid licet
locutus fuerit Logice , multa tamen dicit non
Logice, fpccialitcr illud quod pertinet ad Prx-
dicamenra , ens autem prout prxdicatur de de-
cem Pi^Jicaroemis Metaphyfic£,vd naturaliter,
non dicit vnum conceptum , nec eft genus na-
turale eorum Metaphy ficum, tamen eft genus *
vniuocum, loquendo Logice. Ad aliam confir-
mationem de differentia, qux eft extra rationem
generis ; dicendum quod licet genus , & diffe-
rentia non fint idem formalitcr , quia ratio dif-
ferentix non includit rationem formalem ge-
neris , tamen funt idem rcaliter , vel idemicc;
quandorumque enim aliqua funt idem forma-
litcr , fi iungantur fine medio , eft ibi nugatio,
vt color albedo , non tamen , fi funt idem iden-
ticc foluin, & non formalitcr , vt color albus, li-
cet album fit idem re quod albedo ; quia tamen
fignificat remfolara dcnominatiuc , fiuc in con-
creto, non eft nugatio; fie autem iungirur dif-
ferentia generi in diffinitione, quia differentia
dcnominatiuc, vel in concreto fignificatur, vt
animal rationale, qux eft definitio hominis : fic
eft idem genus rei idcnticc tantum , non for-
malitcr : fic etiam eft in propofifo de ente rcfpe-
&u vntus,qtiia ens vnum non eft nugatio. Sic er-
go aliquid additum enti effugit rationem entis,
quod fignificatur modo differentix, qux eft idem
generi, identitate tamen rci,& non formalitcr.

Ad aliud de dcfccnfu indeterminati defrenden-
tis in inferiora , dicendum quod duplex eft inde-
terminatum defeendes in inferiora. Vnum qaod
defeendit in inferiora per aliquid addirum,&: ta-
le dicit rotum quod inferius, tamen per modum
partis determinantis , vt differentia ; & tale non
cftipfumcns. Aliud autem eft commune inde-
tcrminatum,quod dicit totum illud quod dicunt
inferiora per modum totius ; nec expefht termi-
nari per aliud , vt fpecies rcfpettu indiuiduorum;
duo enim indiuidua fe totis in fpccic conue-
niunt, & in numeto diffciunt : & tale commune

non

Ii. *

Em que frm-
fHgtnm diti

♦ Gtnm non

eft m Mv
GritHi (y- 4ifi
fnhU iJtm

^544/« kie

rentingit »M-

gth. vi it
o»a 1 d. j.
q.j n.iS.

ali.

<j*iJ 4 JJuM

emi fugit ra-
fiiwi» tntuf

M-

lait termina-
tum iuftrX
ritu
Jtfteafmm.

568

De Anima

fubflaattam,
('? aendttu.

V*l in ii i
duum tat it.

non defcendit in inferiora per aliquid additumi
gai tfi jit/! fic aurem ens eft commune ad Deum , & ad dc-
jfi/rit/ ad cem Prxdicamenra , & ad fubftamiani , 8c acci-
dens , nihil enim cft in fubftaiuia , Sc accidente
quod non fit ens ; «Sc ided flarim fub ipfo,fme ad-
dito, cft fubfbntia.vclaccidcns : non creo redu-
citur adprxdicabile generis, vel fpecici fubaircr-
nx.vcl differemix,fcd fpeciei fpecialiffimx. Vel
poteft dici fuftinendo , quod iit genus , vel quafi
* d 'ft genus fecundum Auiccnnam , quod defeendir in

*’ ‘ *' inferiora per addita, qux fiint etiam idem reali-

Al.q.i. ter, non tamen formaliter.Nec tamen ex hoc fe-
quitur , qudd fecundum fe fint non entia , iicut
non fcquirur, homo fecundum fc non eft albus,
ergo fecundum fe eft non albus ; quia nec ex ra-
tione humanitatis habet, quod fit albus, nec non
albus i eritis ergo differenti* non per rationem
diffefentix funr entia ; nec tamen fcquirur quod
per rationem differentia?, fint non enti.’.

* 4- Ad aliud de 4* M et aph. dicendum quod fecun*

Oma,m *L- dura Phiiofophum 4. Aietaph. non cft contra ra-
tionem vnirans genens, quod omnia illius gene-
ris dicantur per attributionem ad vnum , videli-
cet de genere coloris , in quo tamen omnes fpc-
cics coloris attributionem habent ad albedinem,
qux primum eft,& menfura omnium colorunv,&
umife eft in quohbct genere , vt dicitur ibidem:
fic in propofrro , omnia entia habent attributio-
nem ad ens primum, quod cft Deus,vcl alia entia
creata ad fubftantiam , tamen hoc non obftantc,
poteft ab omnibus iftis abftrahi vnus conceptus
communis fignificarus hoc nomine , ens , qui cft
vnus Logici loquendo, licet non naturaliter, &
Mctaphylice loquendo.

Ai trimum, f Ad primum principale, dicendum quod pri-
ttBtfftuertd mam obic&um potent ix debet clTc fecundum
ri imnt fini- a^*<luai»oncm ad potentiam fecundum fc, non
tum . txcip ftatu determinato aliquo tantum ; ens autem fe-
nUtiui <u- eundum fc, & fecundum quodlibet fiippofitum
tm ttrmumtt cius abfolutum, vel rclatiuum , cuius terminus

tfi infinitum.

ftffunt iiri

frt mttrUm
htnrm ai
Vnum.

qaodl.t7.a.i.

non eft ens infinitum , eft naturaliter immuta-

ANNOTATIONES

in quxftionem vigefimam-

primam.

CONCLVSIO I.

7(ec verum , nec Deus , nec fubHuntiu ejl
primum cbteclum intclleftus nojlri.

a \ D ijl.tm quiflionem dicendum, &CC. Explicat
JT\, optime duplicem obicdi primitatem,
fcilicct virtutis, & prxdicationis, oftendens eam
non conucnirc vcro.rcfpcHu intclle&us, de quo
a&um eft e/t uft.praced. neque Deo.ncquc fubllan-
tix, dc quo altum cft tjtuft. 1 9. onnot.i. vbi proba-
tum cft ens elfc obicllum intclldhis,&: folura ar-
gumenta fuadentia Deum cftccius obicdum.

C O N C L V S

II.

It.

ttuum intelle&us noftri, fecundum fc, & inquan-
tum intelle&us humanus. Vndc etiam Deus ab
imelledtu noftro humano , cft intdligibtlis fe-
cundum fe, quantum cft cx parte potentix imcl-
le&iux , & fine medio aliquo, vel lumine , vel
fpccie i quia Deus ipfc lumen eft , & prxfcntia-
litcr poteft adelfe intellectui humano , ficut in
Qutrt iavit Ucatis: fi autem a nobis non poteft intelligi pro
Dftuaon i*, ftatu vix, hoc cft ratione phanrafmam nobis
irfli/ifur »5- coniunftj jn noftro modo intclligcndi pro Itatu
tr}t*fiT»pn*r 1 kj hoc nobis infli&um in pernam pio-
pter peccatum primi hominis, non autem fecun-
dum naturam conditam, vt dictum cft.

\ ^ . Ad aliud dicendum concedo maiorcm,& pro-
Sops<) it. portiones eius ; fcd nego minorem. Ad authori-
tatem , qui dicitur in veritate , &c. Dicendum,
quod verum eft Metaphyficc loquendo , Logice
tamen dicit vnum conceptum vniuocum com-
munem omnibus entibus.

Ad aliud «dicendum quod cognofcibilitas fe-
cundum fe fequitut em it at cm, non autem rcfpc-
dncuiufcumquc inteUcftus , vel quolibet ftatu;
fcd tantum refpechi illius imcllrCtus, qui poteft
cognofecte ens fecundum totam fuam commu-
nitatem ; & hoc cft Deus. Vndc hrne fequitut,
qubd cfTentia diuina cft ptiroum obie&um in-
tellcdus fui , cum fit primum ens , non autem
oportet quod fu primum obie&um inteUcftus
noftti.

Ens ejl primum ob seclum , fed non pra-
dtc: itione in quid.

b Fm igitur , nec Dem , nec verum , &TC. Ex

V^fufficienri enumeratione probat primo
ens clfc obiedum imcllcdus ; quod etiam pro-
batum eft (jstaft. yj/r ibi annot.i.&c lato tradit Do-
clor 4 .Aietaph. qu. 1. Secttndd doccr ens non rlfe
obielhim primum intclledus , primitarcprxdi-
carionis in quid; tum quia non prxdicaturflcde
vero, & bono , vel aliis ptifliomnus fuis; quia eft
horum fu bi dium , & cadens in ipfonrm diffini-
tionem, vr additum ; tum etiam, qaia hxcprxdi-
catur de ente fecundo modo 1 .Pcfler. text. $. ergo
ens non prxdicatttrdc cis primo modo.quiaprx-
dicationes per fe non conuerruntur, 1 . Pofiersext.

39- Addic alias ttes rationes, dc quo agit locis in
refoititione citatis, & prxeipue 1 Jd//?. 5 .

Pro explicatione, nota quod duplex cft prxdi-
catio propria , fcilicct in quid, & in qualt ;gcnus
& fpecics in quid prxdicantur , differentia pco
prium , & accidens in quale : illa in quale cllen- frkpdt.
tialc, hxc duo in quale accidentale ; proprie igi-
tur genera, & fpecics tantum funt prxdicataqui-
ditatiaa , reliqua qualificatiun. Ex quo fcquitor
qux proprie prxdicantur in tptid , habere ratio-
nem totius determinabilis , & communicahilis
inferioribus ; alia autem prxdicantur, vt deter-
minatiua, qualificatiua tantum ; quiadetermi-
nant illud totum determinabile. Hinc patet in-
tentum Do&oris , quod ens prxdicatur vniuoce
dc omnibus, fed noli prxdicatur fic in quid dt
fuis paffionibus.cx rationibus hic adduiftis,ncque
dc vltimis differentiis, vt habet Scotus tJiflfd* danttM~

»7-

n.G, alioquin non effent vltimx, fcd includerent ^
alias differentias; quia includerent conceptum
quiditatiuum,& qualificatitium. Vndchxcnon ulvMi
cft prxdicatio in tptid , vltima differentia cft ens, Jtfimnk
fed qiufi per accidcns.quiacft in quale, vt habet
Doftor riiar.n. 4. vbi cttam docet paffiones^c vl*
timas differentias effc conceptus nniplicitcrfim-
pliccs,id cft, non refoiubiles inplurcs conceptus;
quia funt vltiini termini entis no vlteriiisdetet-
minabilcs, aliis procederetur in infinitu in prrdi-
catis quiditatiuis, contra Phil.i. A1etjtxao.& n.

Nota fecundo , prxdicara fumpta cx differen-
tiis vltimis , it ipfas vltimas , quandoque diri
quiditatiua; quia pertiment ad rei quiditatem;
lcd non prxdicantur in quid, proprie loquendo,

& fecundum vfum Philofophorum , ex Porph.

quii

1*.

Qusftio XXI.

5^9

mtfii
iiftnmt Ji-
1 wrfim, &

**•

Exfimtur
Sntm *n ne-
fit rm di* i
d* vltimii

dfirtnttu ,
&1*' /'»>•

10.

K«t nefit

icttm rni
diri defui*
ftfinubm.

quia hoc tantam conaenir generi, & fpeciei , fcd
in quale etfcnriale; ii fit differentia eflentialis,
vef accidentale, fi proprium , vel accidens. Non
negat Scotus ens prxdicari de differentiis vici-
nus , fcd quod non praedicator de eis in quid, ita
qu6d fint compofitacxcontraflo , & contradi*
uo,& fnmpfit ex Philof. 10. Metapb.text. n.
vbi docet diflingui diuer/um , Sc differens , quia
qux differunt , habent in quo conucnianr , Sc in
quo differant ; Sc exemplificat de genere, Sc fpe-
cie, in quibus funt conceptus determinabilis , Sc
determinat mus; at diuerfa non habent tales con-
ceptus fimul , nec in quo conucniant , Sc in quo
differant , inteliige nceellan6 : fed fi habent,
eft per accidens , vt ibi explicat Dodor ; Sc hu-
iufmodi funt differenti* vltim*, fpcciticx, Sc in-
diuidualcs.

Videtur fecundam menrem Scoti, non negari
ens prxdicari de vltimis differeqtiis abfolutc.fed
vere , & vniuocc de eis prxdicari , non tamen in
quid , feu vt totum , vel determinabile i & hunc
fenfum tantum videntur fuadere dux eius ratio-
nes 1 .W.j.jim/?. j ,num. 6. Prima eft, quia aliiis in
differentiis daretur procefTus. Secunda, quia in
Phyfica compofitione , fit refolutio in adum vl-
timum, Sc potentiam vltimam ; ita vt adus nihil
habeat potentix , nec h contra*, ergo fimiliter in
componto ex conceptu determinabilis, & deter-
minaciui , fiet refolutio in conceptum Jetermi-
nabilcm tantum , Sc determinattuum tantum,
qui efl vltimx differenti*. Et fi hic fenfos tenea-
tur , euanefeunt multa Thomiftarum argumen-
ta contra Scotum hic, quia fupponunt eum rene-
re ens nullo modo prxdicari ae vltimis differen-
tiis, velpafEonibus fui s, quod nunquam alTeruit.
In vanum ergo circa hoc chartam replent Son-
cin Iauell.<^i,7«a/?. j.& Sua*

rez in MetapbJ. i.fifl. j. & 6. Si tcncatut etiam
differentias vicinus , ac pafliones entis efle ens,
fed tantum dcnominatiuc , vel per accidens, vt
quidam Scotiflx docent, non fcquentur abfurda,
qux citati Dodorcs inferunt, toties interrogan-
tes an palliones fint nihil, vel ens, nec dari pofTe
medium. Quibus rcfpondctur , $lfc ens , non vt
ipfi volunt , quafi ens prxdicctur de cis in quid,
fed in quale, iuxra primum fenfum; vel denomi-
nariue.idcnticc.vcl per accidens, iuxta fecundum
fenfum. Vnde non (equitur quod funt non ens,
vel nihil, quomodo fecundum Scot.x.d.8 qmjl.4,.
Sc alios paflim.non fequitur.Patcr in diurnis non
efl formaliter fapientia ; ergo abfoltue efl non
fapientia, quia efl realitcr,& identicc fapientia.

Eodem modo dicendum efl de paflionibus,
quod non includunt ens , itavt prxdicctur de eis
in quid,iuxta primum fenfum explicatum; Sc ha-
bet Dodor hic quarta ratione pro hac conclu-
fiunc , Sc colligitur cxprefse cx quinta ratione,
ipfum non negare ens dici dc paflionibus , /cd
tantummodo non dici de cis tanquam in eis
coiuradmn ; quia tunc daretur procefTus , vt dc
vltimis differentiis intulit.

•

Soluuntur ArgumcntA in contr Arium.

Arguitur contra hxc: $ .Metapb.text. 10. dici-
tur, qu^d ens non efl genus , quia tunc differen-
tia non eflet ens; ergo fupponitur efle ens. Re-
fpondeturcum Scot.i.</.j .qitdfl.}.*. 14. Philofo-
phum ibi tantum difputarein vtramque partem.
Secando , bene fequitur; li ens efl genus: ergo
Sati oper. Tsm. I /.

nolla differentia quiditatinc efl ens j Sc hoc fop-
pomt de aliquibus differentiis dici ens in quid;
quod verum efl ; quia dc omnibus non vltimis,
fle dicitur: habent enim conceptum determina-
bilem, & determinattuum.

Arguitur fccuudh:vltima differentia efl aliquo
modofub ente non xque late patens , ad illud;
ergo habecaliquid per quod contrahitur, & limi-
tatur ; ergo habet conceptum determinabilem ,&
determinattuum , Sc non efl (impliciter fimplrx
conceptus ; Sc per confcqucns ens prxdicatur dc
eainquid.inflargcncris.vcl fpeciei. Rcfpodetur
prim6 , qudd efl pare conna&iuum , flcur ratio
diflingucndi feipsa efl diftin&a, & exiflentia fe-
ipsa exiflit ; vnde vlrhna differentia , cum fit ra-
tio pure determinatiua,&: conrra&iua, fcipsi efl
contra Aa. Sic mulli rcfpondent ad flinilc argu-
mentum de modis contrahentibus ens ad decem
genera : verbi gratia , perfeitas in fubftantia, efl
modus pure contra&iuus,& non refolubilis in
plores conceptus, fed feipfo cotraflusA' ab omni
alio diflindlus,& fle de aliis modis ; alioquin da-
res proccflum ; quia conceptus contrahens illum
modum , haberer alios duos conceptus; Sc fic in
infinitum. Secundi , dici potefl ens non efle fu-
perius ad vltimam differentiam, quia non abflra-
hitur,nifi ab his ad qux contrahitur ; cumque ad
pura contra&iua non contrahatur, non abflrahi*
rur ab eis ; Sc fic non efl fuperius ad ea. Qux
folutio etiam deferuir pro modis conrra&iuis
emis : prxdicatur ergo ens de vltima differentia,
ad eum modum quo animal dc rationali , qux
efl prxdicatio drnominatiua impropria.

Arguitur terti d.pafliones entis includent ens,
eflo non in quid, vt explicatum efl; ergo & ali-
quid aliud quo d ffcrunr ab 00 ; alioquin ens ef-
fet paflio fui. Nec recurt i potefl adfoluttoncin
datam , quia pafliones non contrahunt ens, ficut
vltima differentia , vel modi conrra&iui eius ad
decem genera. Rcfpondctur, argumentum vrgee
Thomiflas afferentes ens prxdicari in quid dc
paflionibus, fed nos non tangit , qui dicimus
crtc modos qualificatiuos emis, & efle primi di*
ucrfosab ente, quia funt ftmpliciter fimpliccsin
nullo cum ente conuenientes , fed fe totis ab
eo diflin&i, quomodi inter fe d ffcrutit dux
indiuidualitates. Illi veri renentes ens in eis ef-
fcntialiter includi, ncceflTe efl concedant aliquid
aliud prxter ens , alioquin ens erit paflio fui ; Sc
de illo alio quxro an includit ens cffcnrialitcr,
Sc dabis proccflum.vel flabis in primo.Nequc va-
let qooddicunt , non cfleinconucniens in tran-
fccnJcntalibus , fubieflum includi in paflione,
tum quia id efl contra Ariflocclem fu pia /qui in
vniuerfumid negat : tum etiam.quia ficut paflio
particularis fe habet ad fubic&um patticulate,
fle tranfcendentalis ad tranfccndcmalc.

Ali) curo Suarcz in Afrt*ph.d.}.p*r. 1. negant
pafliones emis efle attributa realia , fed tantam
addere enti negationes , vel refpedlura rationis,
quod aflerit D. Thom. t . ae ver.nrt. 1 . & q.

xi.urt.t. Soncin.4. Mruph cfuaft. 1 .lauel 1 .
Sed. efl falfa fententia ; tura quia negatio non
conuenit alicui , nili ratione pofitiui in eo ; ergo
negatio falfiratis, vel nulirixnon conuenit , nifl
ratione politius veritatis, vel bonitatis, forma*
liter loquendo; quia cns,qua tale, non habet has
negationes: tum etiam, quia feclufo omni ente
rationis, cuscft verum , bonum, ficc. fcd de hoc
latius in matetia dc ente.

C C c Pedet

gutmtit vt-
Inus diffe-
renti* ttn-
traLitur fnk
tturf

An em fit
fnpunti *d
vltim** dif-
fmtjttm /

f* fient 1 en-
ti* *n nhjkid
infindunt
prtiir enit

570

De Anima

*}•

trtnftci.

Portet refponderi aliter , tenendo non elfe
partiones eo rigore, quo tales funt pallio nes par-
ticulares,!^ quod Ce habent indar modorum m-
triniccorum ; fic fic non Te habet eorum conce-
ptus , quali cllec compolitus , ex conceptu entis,

& alicuius iuperadditi j fed per modum conce-
Tajfitntt »• ptus exprefliur is : licut concipit ur ens infinitum,
tu(th*btnt. non JuoJjos concepribus , fed vno expreffiori,
quam lir conceptus entis , vt lic. Hxc doctrina
eft fecundum mentem Scoti i.d. 8. queft. j. num.
xf.& D. Thom. qua/i. i . de ver. *rt. i . & qua/i. x t.
etrt. t.qux lolutio adaptari bene poreft modis
contra&tuis entis ad dcccm genera.

CONCLVSIO III.

Ens rejjtettu Dei, generum ,/fecierum, <$p in-
dtui duorum , ejfe obieftum ndxquatum
inteHettus noflri , udxquntione
prxdicattoms in quid , &
hoc 'vniuoce .

c {?F.d quod fit obici Ium rtfpiflu [norunt inferio-
Cjrutu , fice. Hxc conclulio quoad primam
pnrtein , fcilicet quod ens lic fumptum fit obie-
£tum adxquatutn noftri inrellc&us , patet ex di-
Gis duabus quxftionibus prxcedentibus, earum-

Jjue annotariontbas i fic qu6d de Deo. generibus,
pcciebus , fic indiuiduis tantummodo prxdice-
tur ens in quid , non de aliis , oftenfum eft con-
cio lione prxccdcnti. Nunc autem probat Scotus
ensprxdicati de his vniuoce.primfi ex loco ex-
preflb Philofophi, in quem vide iplius expolitio-
nem lingularem. Secundo , ex Commentatore.
Tectio , rationibus tribus , qux tamen indtredc
procedunt , probantes conceptum emis Deo , fic
creaturis noueiTe analogum , vel xquiuocom, &
per confcquens vniuocum. Probat autem dircd£
l.d.\.quaft.i num.6 & fui'ei.%.qutfl.\.anum.q.

Pro explicarionc aduette ex Ariftotcle in An-
Diffetitit tepreiic. quod 1'niuoca dicuntur , quorum nomen e fi
ynmtctrum, centmune, ratio nominie, ( id eft .definitio ) eft ea-
eirwH*,U>~ ^ m * vl ^omo« & equos refpcdu animalis. j£qui-
uoca autem habent nomen tantum commune,
fed non definitionem »fcu rationem illius nomi-
nis *, vt pifeis quidam , fic quoddam fydus refpc-
du canis i nihil enim importatum per hoc no-
men eft commune iftis, prxtcr nudam vocem.

Ex quo infertur ad vniuocum requiri duo-,
vnum, qubd habeat conceptum per fc vnum, di-
ftindum ab inferioribus:altctum, quod ille con-
ceptus iucludatutin inferioribus fic vtruroque
habetut cx allato exemplo Ariftotelis: animal
enim fic fc habet ad hominem, & equum.

Volturni» Nota fecundo, quod vniuocatio eft ttiplext
tnpUx. rby a|ja xn te^us injependenter ab intclledui fic hxc
fhyfuM . l$- c1t nalutx ipccihcx , qux a parte tci eft vna ne-
git s. gatiue.n habet Scotus Dicitur hxc

Text. iv 3 vniuocatio Phyftca.quia rei fccundiim fc conue-
nlt.vt habet Scotus i.d. ). quoji.) jmm.\ 7. & iux-
ta hoc intcUigitur id j.PhjficJn genere lattntoqui-
uocauonti ; quia fpccics eius non funt vnioocx
Phyftcc. Et uctum , text. 14. in fpecit ffutialifimM
eft profuit tomporotio ,& non in genere ; Si ibidem:
fi non funt ttquiuoco , comparabilia fnnt. Alia
eft vniuocatio Metaphyfic* , quxconucnit con-
ceptui abfltado a rebus, qux vniuocx non funt,
ytm-.iiUa vniuocationci fit hxcconuenit omni-
bus gradibus, ptxtet fpccicm vltimam.V ide Sco-
tumi.d.8.(pMjt.j.Tctiia vniuocasioeftLogicaific

14.

Dm rtyui-

runtur oi

vnimtum.

\

hxc conurnir realitan* , ve! intentioni primx fub
vna inrentione Logica conccptx: verbi gratia,
generis , fpecici, ficc.

Tcrtifi , adiierrcndum in vniuocarione dari la« 1 y.
ritudjncm , Ceu gradus ; tunc autem eft peifcdla, Diuttji ru
quando aliqoid defcendic in inferiora fccundiim dmvm
eandem rarionem , eundem elfendi modum, cun-
dernque pcrfc&iouis gradum , fic hxc tantum
conucnit infimis fpecit bus ; reliquis fuperiori-
bus non tranfccndemibus deelt tertium i quia
non dcfccndunrxqucperfcAc. Enti autem dccft
etiam fecundum, fic defeendit tantum fecundum
eandem rationem, non verd fccundiim eundem
edendi modum, in Deum, fic creaturam, fubftan-
tiam.fic accidens ; quia in Deum infinitr.fic inde-
pendemer , in creaturam finite , fic dcpcndcmcr;
in fubllanriam per Ce, in accidens non per fe.Scd
hic deCcenCas lecundum eandem rationem fuffi-
cir ad vniuocarioncm abfolutc.Vide Scotum q. 4.

Prol.di vU.nttm.qi. vbi ponit duos gradus vnioo-
cationis, fcilicet iu forma, fic in mo Jo edendi , fic
1 .d.}.q. $. ruent. 17. ponit tertium gradum, id eft,
fecundum gradum pcrfc&ionis , fic ille tantum
competit vltimis fpccicbus.vtdidum eft, in qui-
bus tantiim eft vniuocatio pcrfr&ilfima.

Quano notandum , analogum clTc duplex, cx ii,

Ariftotele 1. Etftic. c.tp. 6. vnum eft proportio- An*hfm
nis.fic eft quando primarium analogorum deno-
minatur tale a fua forma } alrcrum vcr6 etiam
denominatur a foa , non abfolurr.fed quatenus M>
feruat in ordine ad illam , q uandam proportio-
nem cum habitudine primi analogati ad fuam:
verbi gratia , homo dicitur ridere a proprio acto
abfolute, pratum verfi dicitur ridere a vindicate,
non abfolut^, fed prout feruat quandam propor-
tionem ad hominem ridentem. Alterum eft ana-
logum attriburiouis.fic ab Ariftorcle vocatur tA
vno ad vnum , fic fumitur ex habitudine ad vnara
formam.qux in vno eft propiie fic intrinfcce , in
alio improprii , fic exrrinfccc ; vel quando plura
ab vno ad quod habent attributionem , depen-
dent, vt fanum de animali intrinfcce, de vnna.fic
medicina cxtrinfccc. Quando autem illud vnum, l"**
ad quod eft attributio, eft intnnfecum pluribos,
compatitor cum vniuocationc , vi habet Scotus
l .d.f.quoft, \ .ad 1. contra vniuoeationtm num. 17 &
d.8 quefi.f.ttum. 1 2. vbi tenet huiufmodi attribu-
tionem rrperiri in fpccicbus ciufdcm generis,
qux tamen funt vniuocx i fic probarex Arillorc-
lc 10. Afetaph text. 1. & ftq. vbi ait cflccflcniia*
lem ordinem , feu attributionem inter tales fpe-
cicsad primum illius generis, fic y.Phyficuxt 24.
vbi dicit quod omnis comparatio eft tn Uniplici* ttipeto*
ter , vel aliqualiter vniuoco ; vt fi dicas , hoc eft «***•
perfeftius illo, opottet aliquid cllc commone
vtiique; vnde homo non eft pcrfe&ior homo»
quam afinus, fed bene perferius animal.

Nota quinto, fic habetur ex didis t.&prutJ.
notabili , inter vniuocum, fic xquiuocunt, non «la-
ri medium ; quiji habere rationem nominis com* m

munem , quod conucnit vniuocis , & non habe- miltin.
te, quod eft xquiuocorum. immediate opponnn-
tut. Ita Scotus i.d. 8. qtufi. \.num. 14 Analoga
ergo fi habent rationem nominis communem,
vt m propofuo, de Deo, fic creatura rcfpcdu en-
tis, erum vniuoca*, li non habent, vt de rifu,&
lano , erunt xquiuoca. 1 jy^^uth

Dices, cxgo fupetflu^ pofuit Ariftotcles in

Anttpu Uc. denominatiua. Negatur, qaiacon- j,**. »*.w*

lidctauit modum prxdicandi de fubiedo, fccun

dum •*>**""

17.

lotrr if«-

Qusftio XXI.

18.

Zu nenrffe
Dte

jjr fw4/»,

j- H-

19-

Reiintar

Ceietan.

<Mm habitudinem prxdicati atf illud , huc illa
At vniuoca , iiue xquiuoca; quia hxc efl praedi-
catio denominauua vniuoca : Homo efl fienue,
hxc , denoininatiua xquiuoca ; meduina efl fie-
nt. Si tamen per denominatiuum imeliigas
prxdicatum , quod non efl de ratione fubietti.
Ac potell cfTc medium inter vniuocum , fic
cquiuocum , vt habet Scotus citatus ; quia tunc
rellringis vniuocum , vc At de ratione fubietti:
fcd hxc acceptatio falfa ell , St inulitata.

Vltimo aduerte , cum videatur Scotus hac
quxdione negare analogiam inter Deum , &
creaturas , quoad conceptum entis; id intclli-
gendum elTe de analogia excludente vnitateiri
conceptus prxciA , qux coincidit cutn xquiuo-
co ; Scotus enim negat , vt iam dixi , dari me-
dium inter xquiuocum , fic vniuocum : itaque
dum hic negat analogiam, loquitur de cli qux
vniuocum excludit. Quod patet ex cius exem-
plo, ratione tertia addu&o, de fano refpettu
animalis A vrinx ; quia fanum non habet vnura
conceptum vniuocum illis. Quod verd hxc fic
mens eius , patet ; quia analogum attributionis
compatibilcm cum vniuocatione admittit in
ente refpc&u Dei , 5 c ctcaturx , t. difl. 8. epeafl.
). td j. num. i a. fic etiain inter fpecies ciufdcm
generis, t.difl. $ . j.mrm. 17. quod expli-
cui fecundo notabili. Tertia ratio Scoti hic ad-
duGa , contra hoc milirate videtur, fcd poftea
expedietur.

Probatur dire&c ens elTe vniuocum Deo , Sc
creaturis. Prima ratio , intellectis certus de
vno conceptu , Si dubius de diuerfis concepti-
bus • habet illum vnum diflin&um ab illis ; quia
idem conceptus non potcll elTe fimul certus , fic
dubius; fcd porell viator certus clfc de. aliquo,
quddfirens, dubitans an Infinitum, vel infi-
nitum , Creatum, vel increatutu ; vt quando qui-
dam Philofophorum ponebant ignem die pri-
mum principium, abj aquam; certi erant om-
nes , tam ignem , quam aquam dic ens ; dubita-
bant tamen, fic difporabanr , an edent primum
principium , quod ejl infinitam , vel non. Simi-
liter , quidam Iudxorum certi Chriftum ede'
ens , dubitabant an edet Deus , vel creatura ; er-
go conceptus ille entis.de quo viator ell cerrus,
vniuocus efl Deo , fic creaturis ; quia neuter efl,
& in vtroque inclufus ; alioquin intcllc Cus non
edet cerrus , hoc , vel illud clfc ens , fi cn« non
includeretur in illis.

Refpondet Caietan. libi de Emet cap. x. St la-
uell. 4. Metapb. tjtufl. 1. argumentum tantum
probare alictatcm conceptus entis , ab inferio-
rum concepta , non tamen vniuocatioucm eius.
Contra , quia fufficit vnitas , & aberas illius
conceptus ad vniubcationem ; quandoquidem
condet cr argumento , quod includatur ,in infe-
rioribus , alias non edet intellcflus de quolibet
certus, quod eflet ens i quia ex Ariftottlc cic.i.
notabili tantum hxc duo requiruntur ad vniuo-
cum , non autem, quod xque pcrfcdle, vel xque
ptimb dcfccndat in fua inferiora. Henricus ali-
ter refpondet , quod cognofccns de aliquo, quod
ell ens , dubitans an fit finitum, vrl infinitum,
habet duos conceptus in fuo intclle&o , qui pro-
pter fimilitudiiihm videntur vnusA fic de en cd
cettitudo. Contra prirrn^ , quia tunc tollitur
omnis via indagandi vniuocationem ; quia fic
dicetur quid homo ad Socratem , fic Plato-
nem habet duos conceptus , qui tamen vi-
Scoti oper. Ttm. ! /.

571

dentur vnus per fimilitudinert.

Secundo , illi duo conceptus , aut concipiun-
tur ,vt difparati , fic tunc non vtvnus.de quo
poffit imcllcfilus ede certus; aut vt comparati
fecundum analogiam , fic fiiuilitudincm , vel at-
tributionem ; St tunc fimul.vd prius concipian-
tur dillindli ; ergo non videntur vt vnus , dc quo
fit certitudo ; quia non poliunt aliqua inrcr fe
comparari , nifi extrema concipiantur; qua ra-
tione Phil. 1. de jdnimt,rext.^6. dari probat fen-
fum communem , quia cognofcic differentiam
albi , Sc dulcis : St ex cognitione huius differen-
ti* probat cognofci extrema eius. Prima impu-
gnatio ell Scoti i.d.j ejHtfl. 2. nttm. 7. St fecunda
fimilircr d i.^uafi.i.ntim.y.

Secunda ratio, pro nunc non po (Turnus habe-
re vllum conceptum , nifi per obic&um relucens
in phantafmate; quod efl foliitn accidens fcnfi-
bile , vel in fpecie in le deriuata ; fed conceptus
non vniuocus alicui relucenti in phanrafmare,
fcd omniufi alius ab eo , non potcll per phantaf-
ma , vel fpecicm ab eo produftam rcprxfentari;
ergo fi conceptus entis di&us HcDco , non cft
vniuocus vili conceptui relucenti In phanrafma-
te ,non potell naturaliter haberi , quod ell fal-
fum .quiaPhilofophi non tantiim ens , fcd mul-
ta alia de Deo nouerunt. Minor probatur, quia
obicftnm relucens in phantafmate , vc! fpccie,
fimul cum inrellc&u operando fecundum vlti-
tn um virtutis , tantum facit conceptum pro-
prium , St conceptum inclufornm cffcntialircr,
vel virtualirer in eo ; fcd conceptus entis didus
de Deo , fi ell difpararus , & non vniuocus , non
continetur in co cdcmialitcr, vel virtualirer; er-
go. Quod non clfcmialirer , paret.quia aliis in-
cluderetur vniuocc.Qudd non vittualiter, etiam
patet ,quia obiedlum quod non continet aliud
virtualirer fecundum entitatem , non continet
illud frcundum cognofcibilitatcm.

Refpondet Caier. t»c. cit. obiedlum pofTc pro-
ducere cognitionem non tantum fui , St fuorum
cffc&uum , fcd etiam eorum qux continet parti-
cipariuc ; fic fic creatura potell producere con-
ceptum de Deo, quia ell participatio eius. Con-
tra hoc videtur ad oppofitum : fi creatura con-
tinet Deum participariuc, ergo communicat in
curitate cum Deo, St ficut habet ille entitatem
infinitam, ira illa finitam, St per confcqnens,cn-
t itas efl vnius rationis.fcu vniuoca in cis , etfi
per prius , St pcrfcflius in vno , quam in altero;
ficut dulcedo pcrfe&ius eft in meile, quam in
la&c, fed in vtroque vniuoce. Neque tffc&Qf
participat caufam , nifi in hoc , quod in aliquo
concentu conuemunt : nam fi in omnibus lint
diHCrla, nihil cft quod participatur ab cis. Con-
firmatur , quia fi cffoflus, qua talis, gigneret co-
gnitionem caufx , tollendo omnem conceptum
illis communem ; fequitur quod conceptus muli
gigneret fpeoiales conceptus equi A* aunx ; quo
nihil abfutdius.

Prxterea, conceptus proprius Deo, & non
communis creatur* , ell longe petfcikior quo-
cumque conccpru- creaturx : ergo non potcll
caufari l conceptu creaturx , alioqnin caufa
xquiuoca erit imperfcflior fuo cffedlu. Vide
alias tres tationes apud Sentum 1 .</.$. rjtuf}. 1.
num. 8. & 9. 1 quarum difc ulfionc nhtfineo ; quia
lixc magis ad Metaphyficam fpedant. Videndus
efl DodJor' 4. Afttapb.ijna/l 1. Amon.Andt. 1
St Amon.Trombctayway? 2.

C C C a Selnten

30.

Sfeeiet junt
ei fiant a fi
male rlui-
mmi, t Ari inn
irf rt entir.t
fma

tbufit , &
vniHtii ren-
tenta tn en.

V'

Htl» . &

minie

t afluat rat in-
nem vniueti.

2

De Anima

572

So Luuntur varis argumenta contra vniuo -
cationcm cntu , rejpcftu Dei,

Cr creatura.

Arguirur primo, ex D. Thom. i.par.tjtufl. 1 §,
art. j. Nihil conuenit fecundum eandem rario-
nem Deo Sc crcarurx ; ergo nec vniuoce. Ante-
cedens patet , quia lapientia , & lic de aliis , non
dicitur de Deo fecundum illam racionem,lecun-
duro quam dicitur de creatura; quia cft qualitas
in creatura. Kelpondetur , lapiendam ( & idcin
de aiiis tranlccn dentibus ) fecundum eandem ra-
cioncm lapient ix vt lic, prxdican de Deo, &
creaturis. Si aurem addas rationem contradi-
uam , lic ratio non erit communis ; vt in exem-
plo, quia ede qualitarem, vel accidens , appro-
priat lapient iam crcaturx , Sc feparat a Deo. Si
aigumcutuin valeret, probaret animal nonefle
vmuocum homini, Se equo; quia includendo id
quo contrahitur ad hominem , non prxdicatur
fecundum eandem rationem de equo.

Arguitur fccund6 , ex eodem , propter diftan-
tiam aliquarum crcarararum inter fe , nihil vni-
uocc dicitur de cis ; fcd Deus magis didat ab eis;
ergo. Negatur antecedens; quia de fubftaotia,

& accidente ens dicitur vniuoce, de quo conclu-
lione Icquenti.

Arguitur tectib ibidem ; elfcdus non ad-
xquans caularo , nihil habet vniuocum cum ea;
fcd nulla, cieatura adxquat virtutem Dei ; ergo.
Maior paiet , quia talis eifedus non recipit limi-
litudinem caufx fecundum eandem rationem.
Relpondetur. tantum probat .aufid non clt vni-
uocatto fecundum fpcciem vltimam , qux non
repetitur , cum caufa cft xquiuoca , vt hic ; non
tamen tollit vniuocationem in ratione fupetio-
ri. Si valetet argumentum, ignis, vel mincta
genita a Sole, non eflet fubftancia vniuoce cum
Sole, neque mulus ab afina , fic equa gemtus fo-
ret animal vniuoce cum iplis, quod manifefte
falfum cft.

Arguttuc quarto ibi, Sc cft confirmatio , fic
explicatio prxccdentis argumenti : quia ratio
entis in Deo includit cllcntialitcr omnem per-
fe&iotvem , infinitatem ,& independentiam ; in
creatura e contra*; ergo nihil cis vnitiocnm.
Rclpondctur, de ratione entis contra&a in Deo,
verum cft , fcd de abftra&a, falfum. Si valeret,
ptobatet qubd animal non ptxdicarctur de ho-
mine, fit equo vniuoce ,quia ratio animalis in
homine contra&a.eft rationalis; in equo non.
Ptobatet etiam non dari vnum conceptum ptx-
cifum entis Deo, fit creaturis communem, etiam
analogice tn fenfu aliorum, quod cft contia
ipfnm D.Thom. Prol.i.Sent. quth.i .art.i.ad i.tf*
ibi. Cum natur* tmitatu fu muf-
dem rttionu ia ornmbw , fite. Idem habet ejutfl. 1 .
art. i . di ver. & qu aft. 1 1 . an. 1 . laucl. 4. Mitapb.

1 . Sot. in Prtd. cap. 4. qutft. 1 . dc quo vide
Suatrz «» Metaph.dify.i./irt.i.

Arguitur quinto fpccialiter contra primam
rationem, qux videtut fundamentum Scoti. Sint
tres m vno loco , finguli vocentur Socrates; fi
aliquis roouetut. polluin habete conceptum So-
cratis certum , dubitans , quis ex tribus Socrati-
H*ii» fupt*- moueatur i & tamen Socrates non cft vniuo-
jf», ri vni- cum MU ttibus ; ergo fundamentum Scoti nul-
•mi lum. Refpondetur, haberi tunc conceptum indi-
rikiu. uidui , vel fuppofui , quod xqui , fit fecundum
eandem tationem conuenit eis. Ad quod autem

prxdicabile reduci debear prxdicatio indiuidoi,

Sc fuppofiri de fuis inferioribus , non cft huius
loci r radiare. Suarez in Ai ctmpb. di fp. 6. fiet. 8. num.

Ij. ad Proprium cam reducit , nec Improbo.
Qudd vero cius ratio 1 it vniuoca, tenet ipfc ibi,
dllque D.Thom. 1 .par.queft. io.art. 4 Cr ibi Caict.

( libi tamen contrarius cft,quia oppoliruro habet
capje (pecu) P. Hurrado in fua Logica d. j.fiff.
7-&8-

Caicr. de Ente , cap. 1. varia conrra hanc con-
cio lionem habet argumenta; fcd ex didis facile
foluumur , Bc Lcuclict.i.^. ;.</«*/?. t.id fuseprx-
ftat, vbi etiam aliorum foluit obieda. IpfcSco-
tus 1 ai. p.quaft.^. artum. 14. foluit vatia loca Phi-
lo fop hi , qux parti oppolitx fauerc videntur, Sc
alia argumenta expedir 1 . d. S.tjut/l. j. a num. 1 1.
qux omnia recolligit Philippus Faber Thearem.
9p.cap. f.&6.

d Pr aurea iUe conceptat, cui aly attribuuntur,Scc. * .

Hac tertia ratione viderur Scotus negare analo-
giam entis in otdmc ad Deum , Bc creaturas ; fed
iam oftendi , notabili vltimo , id inrclligcndom
clfc de analogia excludenre vniuocationem.

Quod hic ait nullum conceptum haberi pro
nunc de Deo perferiorem conceptu creatote,
videtur contra ipfum 1 .d.yejtuft. 2. num. 19. vbi
docet Deuro ctiain pro hoc ftatu , e fle primum
cognitum , pt imitate pcrfcTionis fimplicitet: Sc
probat ex Phil. 10. Et hic. qu ia hac ratione po-
fuit felicitatem naturalem in contemplatione
fubftantiarum feparatarum. Rcfpondetur primd,
dubium ede quid hic intendar Scotus ; quia to-
tus eius difcnrfus tribus rationibus viderurc6
tendere, vt probet nullum conceptum proprium
Dei, vt cft hxc edentia, caufari i conceptu crea-
turx ; quia lic efferus excederet caufain ; & Gc
nulla cft contradirio ; quia loco citato loquitor
de conceptu Dei communi, fcd appropriaro , cu- Atfnbu
iufmodicft conceptus entis infiniti ,& omnium
perfer lonum (impliciter. De quo vide ipfum ibi j
num. 17. Hoc feniu dabit analogia, quia creatu- f,
rx attribuentur ad illum conceptum ex comma- mnpo U
mbus farum proprium Dei, qui perferioreft w*1
conceptibus carum.

Quhd vero hxc lic mens Scoti hic , fnaderar; Jf’
quia ait conceptum fubftantixcfte pcifc-riorcm
quocumque conceptu accidentis , Sc lic acciden-
tia illi attribui analogice; fit tamen conceptos
fubftanrix pro hoc ftatu caufarur ex conce-
tu, vel per 'phantafmata accidendum fenii-
ilium , ficut concepi usde Deo, per fpccies, vel
conceptus creaturarum ; ergo cutn negat con-
ceptum petferiorem haberi de Deo, quimde
creatura ,non loquitur de conceptu confiifo ap-
propriato Dei ( alioquin idem diceret de conce-
ptu fubftanrix rcfpcdJ u accidentium j fcd de pro-
prio conceptu Dei, vt cft hxc clfentia. ^

Secundi , dici poteft ( fi c forte magisadlire- fwS
ramtquia tatio Doftoris hoc tendit ) quid lo- ,)
quitut etiam de conceptu confufo Dei, qoi vide- it.
tur impetferiot conceptu crcaxurx ; tum quia
cft efferus xquiuocus cius , vt hic ait Doftott
tum etiam , quia continetur in conceptu creatu-
rx, vt communis in proprio ,6: fpeciali ;& lic
ccnlctur potentialis , Sc pars eius, & confequen-
tet imperfectior ipfo. Quandoergo dicit Iketh,

Deum clTc primum cognitum priinitate petfe-
rionis , vult qufid cognitio Dei fit obiedlita^
pcrfeH ior cognitione creator» , ficut tc cogni-
tio cuiufcumquc obicri pet ferioris , perfe-
rior

Qu^ftio XXII.

5/$

Jlm oi oftri-
imtienem m-
UoUfU fmfi-
en obeOum
mi tjmti fit
tutnbmtu tf.

luit Htu ti
ttftmi no» fit
ptrftdio* it-

filor eft cognitione' miniis perferorum. Inde
tamen non habetur cognitionem effic imrinfc-
cc perferiorem , nifi illa obiefia perferiora
proportionentur potentiis in rarione inrclligi-
bilium, ficuc imperferiora. Quod inprxfcnti
non fir , quia fola feufibilia , & corunf quiditas,
proportionaiur roftro inrcller ui pro hbc ftatu:
reliqua autem cognofcimu* per fpccics horum,
vt oftendi ad quufi. 1 7. *

Addoctum, conceptum entis , qui dicirur de
Deo , dici perferiorem permilfiue ; quia cim-
patitur cum infinitate; Sc iuxea hoc furtd fit ai-
tributio conceptus creaturarum ad ipfumrvei
fufii at ad attributionem analogi* , quod obie-
fia concepta attribuantur ad aliquid; erfi eorum
conccprus fint perferiores coiKepru illius; 0c
fic creaturae attribuuntur Deo , quia fufticic qua-
lifcutmpe attributio ad hanc analogiam, quan-
doquidem ( vr rener Dofior ex PhiL) etiam in-
ter fpccics ciufdctn generis reperiatur.

Dices, fihiccilec fenfus Dor oris , idem di-
ceret de conceptu fubftaiuix refprr 11 acciden-
tium „fciliccr quod effiet im perferior. Refpon-
derur, arguendo locutus cft fecundam fenten-
tiam communem aliorum, tenentium fubftan-
ti* dari proprias fpccics ; & fic eius cognitio
perferior erit cognitione accidcnrium; at fe-
cundum nullos datur propria fpccics Dei. Fateor
nihil hic cerrum , idcoconiefiuris vtor ; fcd non
leuiter fundatis.

Co NC1VSI o IV.

Ens ejfe vniuocum fubfluntisc % &
uccidcntt.

e /''V V'od mutem conceptu* entis fit communis, Scc,
V-^ Probat tribus rationibus clarisens erte
vniuocum fubftanrix, & accidenti; & idem pro-
bant rationes allatae pro conclufionq pr «ce-
denti : eadem etiam difficultas , & argumen-
ta contra vrramque couclufionem occurrunr,
eodemque modo foluuncur; ideo hic non hc-
reo.

£>• f,nf»

Dtm e fi im-

Illi {ibi fit Jf. . o

■f {finit, vel ah intelleru noftro , fine fpccic , vel lumine
»»Jit tumi- medio , fanc intelligcnduin eft : non enim vult
* ' qu&d inrellerus fuis viribus Deum in fe vi-

dere polfic , quia oppofitnm habet qu*ft. 1. Pr»l.
& quodlib. 14. & 1. diti, j, quofi. 9-& l. difl, 1.
quefi. X. num. 16. & 4. di (i 49. quof}. 1 1. num.
9. Sc definitur in Condi lriennenfi Clem /U no-
firam , de Horet. Sed quod clcuari poflir in-
trinlccc , vel extrinfcci , vt cum in fc vide-
re portic , quomodo Beati de fafio cum vi-
dent. Hic fateor negat lumen intrinfccum
glori* effic ncccllarium , Sc idem tenere vi-
detur in 4. di fi. 4). qutfi. 1 i.rtum. y. quod pro-
babile cft ; Sc conforme di flo Clem. *<i noilrum.
quia non definit dari lumen inhzrcns : vnde
fatis temere docer Caietan. 1. purr. qumff. u.
strtic. hanc fcnccmiam Scoti non pofle fu-
ftineri , quia oppofitum ( inquit ) amplexa eft
Ecclefia. Sed probabilius cft , ponendum clle
lumen inhzrcns ad Deum videndum , ctli ni-
hil id conuincac , Sc ideo ponit illud Scorus
1 . diti. 17. 7JM fi. j. fin.dr }. di it, 14. (fiusft. 1.
urtic. j.

Scoti optr. Tom, 1 1.

)7-

Ad primum principule dicendum , Scc. Quod
hicaic Deum fecundum fe intelligibilem clle

Q_v*stio XXII.

Vtritm fingulare Jit ab intcllcCiu neflre
. fer fi intelligibdet

AriAor. r. Phyfie. uxt. 49. fr 5. A Utofb. emf. 9. ctydo
Amlmo,top 4.uxt.9.Aocu. /«nwiw.j.Thcmirt. emfi.io. D:

Thom. 1.^ juofi.it. arr.4. & tf. «ir.i.CiicR uti Mi-
ttnAu\in.Jt Euerf.fimfHlor.tertom.ltli. 1 j foti. 4 . A lf X jntl .

& Philop j. Jt ,1nimn,cof S.Aurcol. in I. A/f.j
A-ort i.Ricbardjw i difi.t.4. quofl.4 Ducand. 401. 1*5.7.

. Cregqr.M i.4ijt.^^u*[l.\.ort.\, Budxus.Thicacof
toletmm I. Phyfit . fuor. UnJun. j it Antmo , tjuifi.lt. '
Apolmaii* ejutO. 1». Sutiex Iit 4-cof j. Connrbr.j io
Anm»,c4f.t,.jm*fi.4.ort.\. Fe/r. i«ont.iioutJ»».*ykt-
genc. 1» 4.iifi.fo.jMofi 1 «M.a.Caprcol.m l.iifi.ff.f.i-
Aucrla /»*;.! f*ofi. fi.frtl 4.

T videtur qu5d non : quia quod quid I.
eft , crt proprium obiectum mtclledus
nortri ; led lingulare» ioquantum fingu-
lare non habet quod quid cft , vel quidicatcmj
crgo.&c.. Probatio minoris, quia fi haberet qui-
ditarem . effiet difiinibile , Sc per confcqucns de
ipfo poffiet effie fcienria ; hoc aurem eft falfum;
quia fcienria effiet corruptibilis , ficuc & fcibile.

Similiter effient fcicnri* infinir*, ficut fingnla-
ria poffiunt multiplicari in infinitum.

Pnrterea, fenfus cft particulaiium.intelledos
vniuci filium, x. de Jnim*, text.6 o. Sc fic dc mul-
lis authoriraribus. Prztcrea , diucrforum obie-
(ftoriun diuerf* funt potenti* cognitiu* ; fcd
vniuerfalc, & lingulare, fune obieda diuerfa;
igitur, A:c.

Prctcrca , fi fingulare porter incclligi , ranc .*.-n
lubcns perfedam cognitionem defpecie fpecia-
li (lima, nondum intcliigeret fingulare , fcd effiet
in potentia ad inrdlcdioncm-cius , quod cft fal-
fum; quia agens artificiale non dirigitur in agen-
do , nili cognofcat agibile perfe&c , fcd * agens **!• *rtifix.
habens tantum cognitionem domus in vniucrfa-
li , poteft facere domum hanc dired^ ; ergo ad
cognitionem inrellcftualcra fpeciei fpecialilfi-
mx, (equitur fufficicns cognitio lingularis , im-
mo in ea includitur.

Prxrcrea , aut per eandem ipecicm incclligi- 1,
rur cum vniaerfali , aur per aliam ; non per ean-
dem ; quia eadem fpccics non poteft reprzfcnra-
re diuerfa, fuboppofitis rationibus, quales funr
rationes diftin&i,& indiftin&i,qux conueniunt
vniuerfali, & lingulari. Si autem effiet eadem, 8c
cllet vniucrfalis primo ; nullo modo portet re-
prxfcnrarc diftindtc fingulare i quia cllcr indi-
ftimfta , Sc confufa. Si autem cllcr fingularis
iplius primo ; & ex confequenti vniucrfalis,
quot effient fpccics lingularium , roc effient vnj-
ucrfalta; Sc multiplicaremur fpccics in infini-
tum , fi deberent cognofci omnia fingularia. Si
autem dicas , quod non eft eadem vtrifquc , ficuc
per vnuni fingulare , generatur fpecics vniuetfa*
lis, fic per omnia; Sc fic vnitis fingularis effient
fpecics infinit* , vel eadem intenderetur, cum
polline ellc fingularia infinita.

Contra, quidquid eft perfc&ionis in potentia sld tfftfiii.
cognitiua inferiori, icilicet fcnfitiua.cft infu-
petiori, fcilicct intellc&iua, qu* fuperioreft;
fcd perfectionis eft cognofcere lingulate diftin-
£kc , quod conuenit fenfui ; igitur, Scc. Prxrcrea,
intellcdus compofitus prxhupponit fimplieem;
fed intellefbus componit vniuctfalc cum lingu-
lari , & cognofcir compofitttm ; vr ciim dicitur,

CCc ) Socra

5-

j.p.q.Stf.art.
i.ad*.
Thtmji. fu
lib. j. 10.

JUitulur ht

mr/uult frA
fnifli iifigi-
flto in*. vi.
Jc C.7.

574

De Anima

Socrates eft homo i ergo cognofcit virumque.
Prxterea , proprium roociiiuto elt pluntauna,
quod eft lingulare, fed quod mouet intelJcdum,

Cii obiedum eius $ igitur, &c.

RESOLVTIO.

Sententia T>- Thema ideo intclleftum non in-
te Ut gere Jingulare mater tale, quia mate-
ria eft ftngularitatis principium , & non
poteft mtc digere , nift abflrahendo a ma-
teria, reiuitur.Pide Do&. quodl. 1 j .art.
x.& $.d. 14. quxft. 3. ad vlc. &x.d.$.q.

> i.num.9 &d. 9 quxll. i.num.'

4-d 4f.quxft.3-num. a.». 6c p.Mctaph.
quxft. 1 j.

*■ A D tllam quxftionem dicunt quidam,
fctlicet Thotnas , & Thcraiftiosvquod
intellcftus noder pro datu vix , non poreft co-
gnofccrc lingulare, quia fecundum tpfuin mate-
ria ed principium iingularicaris ; fed mrclleftus
noder nihil inteiligir, nili per abdradionem a
nutem, & a conditionibus materiar; abllradum
autem i roarcria indiuiduali , non ed lingulare;
ergo vniucrfale eft ab intcllcftii nodro primo
incclligibiLe. Dicant tamen quod per reflexio-
nem poted intelligere vniucrfale ; quia itedr
fpccics intelligibilcs fint in imellefttt nodro,
tamen per eas non poted intelligere, nifi intuen-
do ubieftum vniucrfale in iplo ph nitafmaie,
quod ed reprxfentatiuum lingulam primi».

Sed contra hoc procedendum cdiioc modo,
primo dellruendo fuum principium indiuidua-
tionis: vndeexcommunicatuseft Pariliis ifte ar-
ticulus.quod non poflim effe plora indiuidua
eiufdem fpeciei proprer defeftura materi*.

Prztctca, iplimet concedunt quod fingulari-
tas fecundum fenon repugnat intcllcftui , cum
anima fe poflit intelligere, fed maceria indiui-
dualis non addic aliud lupra naturam fpeciei, nili
fmgularitatcm ; materia aurem fpecinca cftin-
telligibilis , quia cd de quiditate fpeciei mate-
rialis , qu* primi» cd inrcljigibilis fecundum
eum; ergo materi* lingulau non rcpitgnat in-
ulligibilitas.

Ptxterea, contra modum abflrahendi, quem
ipfi ponunt, arguitur fic: abftraftio vniuctUlis ^
lingulari ,fit ab imelleftu pollibili, non aurem
ab ageme , cuius eft abfttahete Ipecicm, a phan-
tafmatc tantum; fed impoffibile cfl abfttahete
vniuerlaliaa lingulari, non cognito lingulari,
aliter enim abllraherct ignorando i qaoabftra-
berct ; igitur.

Prxicrca , fecundum ipfos intellcftus nofter
non\potcft intelligere, nifi conuericndo fc ad
phautalmata ; fed nc fc conucrtcndo , imelligit
lingulate: eigonon poteft intelligere vniocrla-
le , nif» limat intcUigat lingulate ; non ergo
satuum pet «eflexionem. Ptxtctea, intelligere
ftngulatc , fcilicct per reflexionem, aut hoc eft
per fpeciem intelligibilem ,aut phamafubileroi
non primo modo , quia illa ctt in intcllcftu re-
ptxfcntatiua quiditam abfolutc ; non Iccundo
modo, quia illud tantum mouet plumabam, non
intclleftum , cum ita non ftt inintcllcftu; & per
confequcnt non poteft cflc principium intclli-
gendi fingutalc.

RESOLVTIO.

Conci vsio I.

Singulare eft a, nobis intedigiltle fecundum
Jc. Secunda , eft tnteUtgtbtle pro hoc ft ic-
tu Tcrria , fingulare jub proprta rattene
. poteft tognejet pro hoc flatu.

h j~'V Icendum ergo, qubd fingulare^dt 4 no- ^
JLftbu inrelligibrle fecundum fe ; quia In- Co«tl. r.
lelligibiliras leqmrnr enrirarem ; quod ergo fe-
cundum fc non diminui» de ratione entil, nec
inrciJigibiliraris ; fed lingulare fecundum fenon
diminuit dc ratione eritis , imino cll ens aftu
perfcftum , vnde in Prcdicuneut. & 7. Aitufh, '

dicitur , quod lingulare fubicftura ed nuximd
fublbnria ; igitur. «

Prxterea .illud quod fectind um Ce non eft in-
relligibile , a nullo imellc&a poted imclligi; pfimdf.
lcd lingulare , vr lingulare , ab aliquo uitdleftu
porcll mcelligi , vr ab inrelleftu dtuino , & An-
gelico; igitur. Prxterea, lingulare nihil addit
vlcra vniucrfale, nifi gradum lingularitaiis, fed
non excluditur ab imclltgente ratione vniucr-
falirarisin eo coment* , nec etiam rarionegra-
dus fingularitari» ; quia mulra lingularia, vt An-
geli, & anitnx feparatx , tfc alia inferiora, Intel-
ligunrur ab incellc&u diuino ; igitur. &c.
c Secundo, dico qu6d lingulare eft £ nobis in* ^ond *•
tclligibilc pro datu ido. Probatio , licut enim l

conclulioncs cognofomus Syllogtfmo, ira prin-
cipia Induftione,!. Prior, emp 19. 1 . T»p .e.lo.vldc
Tartar. iAt,fcd Induftio eft proceftus a li|jgolari-
bus ad vniuerfaJia; lic aurem difcurrcrepcttiner
folum ad tnrcllrftum, ergo cognofcit lingula- Sil vttm
ria. Prxtcrca, mcognira non pollumus diiigere,
fecundum B. Anguli, fed per prius diligimus
fingulare, quam vniucrfale ; quia prxeeprum eft
magis rcfpcftu lingularis , qnam vniuerlaUs. va-
de *n l. Cononic* /cannu : Qui nen diligit frirrtn
fuum, tjtttm videt, Deum ijner/t non videt , qnomedtpo
tefl diligere.

Si dicas , qu&d ad dileftionem lingularis, faf* f*
ficit cognirio vniucrfalis ; non videtur , quia lic
fequeretur, quod cognitio vniucrlalis fufliccret
ad diligendum tale lingulare , quod nunqnam
fuit cognitum a fenfu , quod videtur ablurdom.

Prxtetea , cognofccns differentiam extremo-
rum , cognofcit extrema ; fed intcllcftus co-
gnofcit differentiam vniucrfalis a lingulari ; igi-
tur, &c.

Prxterea, nulli non intellcfto i robis» pof-
fumus nomen imponere , voces enim mejm
e.nkm ptffionum aut fimi in onimo; fed illtcilfftul
nofter, vel nos, mediante inrclleftu imponiou»
nomina fmgularibus ; igirur. Prxterea , experi-
mur nos cognofcerc fingularia , vd cocooud'
mus ; hoc autem non eft per potentiam fcfllm-
uam ; quia non eft reflexiua fuper aftumfl>u^,»
ergo per intclleftum cognofcimus roscogno-
fccre fingulare ; fed imelleftus non poteft co-
gnofccrc fc cognofcerc fingulare , nili ipfum lin-
gulate cognolcaiur ; quia aftus quo primi co-
gnofcitnr lingulare ,cft reprxfcmaiiuuni lingu-
laritatis tanquam cius flimiitudo vera , maglS Co«i j-
qulm fpecics lingularis ; igitur , &c. *

4 Tcrtib, dico qubd nulla potentia noftra, nec

fenfitiua , nec intellcftiua poteft cognofcerc ;

fingulare fub ratione ptoptia lingularis; q»,a rwfr- «
poten

- - % •».

* —

Quseftio XXII.

potentia cognofcens aliquod fubieAum fub pro-
pria rationc.porcft. ipfum cognofccrc , Sc ab altis
dillinguere , circumfcnpto quocumque alio non
habente illam rationem, fcd manente proptia ra-
tione fingulamatis,ablatisaliii,noo pollemus di-
ftinguete inter duo lingularia , nec per fcnlum,
nccperintclleAurn ; igitur. Probatio minoris»

•* 1 quia potentia cognofcens obieAum fuum.fccun-
dum aliquam vilitatem, porcd ipfum dillinguere
ab omni alio, quod non habet illam vnitatem;fcd
▼nam lingulare non habet rniiatem , Se indiui-
duitatem clTcniialem alterius ; fle tamen nec fen-
fu.ncc intelleAu dillinguere poteft inter duo Tm-
gularia , circumfctipti didinAione accidentali»
qux cll per locum, figuram, tempus, magnitudi-
De quo t. d. nem , colorem, 8c fic de aliis. Exemplum,» propo-
nantur vifuiduoalba.vclinteUeAuiduo lingula-
ria quotcumque, qux in rei veritate elfcm ditlin-
Aa cllcntialitcr , fi tamen omnino haberent con-
fimilia accidentia, vt locum , vtpote duo corpoTa
in eodem loco, vel duo radij in medio eodem. fle
haberent figoram omnino confimilcm , Se mag-
nitudinem.fic colorem, fle fic de aliis conditioni-
bus enumeratis, nec intclleAus , nec fenfus inter
ida diftmgucrct ; fcd iudicaret elTe vnum ; ergo
neuter eorum cognofcit qnodhbet illorum fiu-
gularium, fccunJuni propriaro rationem lingula-
ritatis.Cauia aurem huius ediquia idem ed prin-
cipium agendi, & alfimilandi, quia agens intendit
aflimilarc patiens ftbi; fle hoc fpcctaliter ed vc-
Dequotd. rum in cognitione, que fic per aflimilationcm,
|.q c.ad i. fcd principium aflimilandi non ed lingulare, vc
ft4.d.4f*q. fingulare, immo magis didinguendi, (quia iofin-
,A41* gularirate differunt lingularia) fed magis natura
communis, in qua conocniun*iergo lingulare , vt
lingulare non elt principium cognofcendi nec in
fenfu.nec in inrellcAu.

Conrra hoc polfct argui i numerus ed fenfibi-
' * ieper fe , cum fit fenlibile contmune. fecundum
Phiiofophum i. de Animn ^enp.^.S. fed numerus
non ed nili pluralitas vniratuiu : ergoquxlibct
▼nitas ed fenfibilis. Pwerca, fpecics gignitur ab
obieAo inqnantum fingulaie , quia aAioncs fune
lingularium ; fcd fpecics reptxfcnrat id & quo gi-
gnitur, & fub eadem ratione:igitur. Ptxicrca, fe-
cundum prxdiAa » feqtiererur qu&d fenfus non
magis determinat** cognofcerct lingulare quam
inu lle&us.quod cd contra Phiiofophum in plu-
ribus locis.

Ai ttimum. Ad primum , dicendum qnhd fenlibile com-
Sifiki e c'm- mune non facit propriam fpcciera in fcnfu , per
amf*’ quam faciat ad fobftantiam immutationis »ficuc
tu patrum fen|j|M|e propriam, led ranthnficit ad diflfcren-
tiain immutationis; Se ideo non fentitur nume-
rus.ncc eius vniras.nili mediantibus qualitatibus
fenfibtlibus : lic ergo nec femimus duo lingula
ria ratione lux fingularuatis.iu quantum duo.frd
vt dillmAa funi vel loco. vel magnitudine.vel fi-
gura , vel tempore; Se lic de alus condicionibus
fuperius enumerat is.vcl aliis accidcnnbus.

Ad aliud, dicendum quod lingularitas bene ed
rario.vel conditio agent is;fcd non ed ratio agen-
w,"d di.immo formalis ratio agendi ed naturi, qux cd
tmUtU. 7 limilis in diucrlis ; & hxc ed ratio quam debet
reprefentare fpecics genita, non autem conditio
agentis. *.

Stufmtfifit. Ad aliud, dicendum qu&d fenfus cognofcit
jmUrwm i»- tantum lingulare Inroiriuc , Se non abilraAiuc;

pcj jnlellc^us vtroque modo : Sc ided dicuurpcr
rijbsdmi! »ppiopfi«‘oncnl » lc*>^uscft lingularium.

575

non vniuerfalium cognofcitiuus;ficm intelleAu*
qui cd viriulquc cogmtiuus ; & ideo fenfus ma-
gis detet ntiiuttue cognolcir lingulare : quia cog-
nofeie per eius edenti am prxfentcm. Se aAualua-
tcin,non autem quiduaicni abloluram.

Ai futium.

SiignUriim

RESOLVTIO..

Dmo modi inttHt genit finfuUrrx*lttr negnn-
do fieciem intelhgibtlem ,fed ponendo

filum phnntmfinn, alter ndmtt ten-
dofieciei jnteBigibiUs. de
quofipr*^ 17.

« /"X Varti, dico quantum ad modum intel- 8,
V^ligcndi fingulare ; quod fi non pona- Dc quo f«*
mqs fpcctcm in intelleAu , fed tantum in phan- P1* q »7.
tafmaie , ficut natura in agendo non intendit
▼niuerfale , quia generato corpore , quod ed H*

vniuerfalius , quam animatum , vel homo , non •*••*•*<*
procederet ad generationem animalis , vel horni- £ iidjup-
nis i nec ptim5 intendit fingulare lignatum, vel fCptt. *
exprclTunv, quia generato vnico lingulari, cclfaret
aAio naturx ; qux ambo falfa fuue • vt patet ad
fenfum;fcd primo intendit producere nat uram in
aliquo fuppofito , fle hoc ed indiuiduum vagum:

lic rcprxfemando fpecics in phantafia. ptimh re-
prxfcntac lingulare vagum , fecundum quod pri- “ '

mo fertur cognitio intcllc Aus Et hoc patet ,quia
aliquando intclligimus aliquod lingulate , igno-
raro in qua fpcckedfit : fecunda» reprxfcntat natu-
ram abfolute , quando fciltcct iuicllcAus fertur
in naturam non confidcrando cius lingularita-
icm. Tertio, rcflcAcndoconfidctarionem naturx Q**mti*

ad circumdamus lignatas, Se ipfam per ipfa» dc-
terminando, indiuiduum fignatum polTumus in
tclligerc.qui a ed hic, Se nunc, fle in (ali figura,fle
magnitudine, &c. Dcfcriprio autem talis , quam
polfumus habere de fingulari, vel conceptus pro-
prius quicumque, non repugnat aluri conti adi-
Aorie, fed conceptus proprius lub propria lingu-
lari tate altet ius»rr pugnat ; modum autem prxdi-
Aum intcltigendi lingulare ponit Andotcles 1.

Ph/ie.text. 4. DiAus autem modus inrcliigendi
non ed fnnplcx.vt diAum cd , fed cd compotitus
ex conceptibus multarum circumflant ut um vni-
uerfali conceptui additis : Sc hoc patet experi-
mento ; licur enim res ipfas intclligimus , lic fi-
gnificamus & exprimimus aliis ; fcd conceptum
lingularis lignati nullo alio modo expi iniimus,
quam prxdiAo modo, ncc alios aliter Limus do-
cere : vnJe dicimus : Socrates el) vnus homo al-
bus, ctifpus, longus, Sc c. vt quilibet experitur in
feipfo.dcc.

Si vcrA ponamus fpecicm in intelleAu, dicen- 9*
dum qudd huiufmodi fpecics duplicem lingula- fL**"*J»
ritatem habet ; vnara a fubieAo.quia cll in intel-
lcAu lingulari, 8c hanefemper habet; & aliam ab p * ‘ "
obicAo.a quo imprimitur falrem priin5, licet per
operationem inrellcAus agentis abllrahatur i
conditionibus inJiuiduamibus : & lic primo re-
prxfentar naturam in indiuiJuo vago , quia illud
ie primo olFcrt intellcAoi , fecundi, naturam ab-
folute; reriiA,«pfim intcll^Aus determinat . ad-
dcndi» fibi drcumdanrias lingulares prxdiAas;&
ficiu^elligit fingulare fignatum , non fub ratione
proptixlmgiilai natis , vt diAum cll. QucNd tali
ordine fiar cognitio in intelleAu , patet per prx-
diAa ; quia ii ars, dc cognitio intellcAualis imira-
CCc 4 cur

5 76

De Anima

Ai fimum.

Simguisrt
f »» /en) a non

ixfcnitur.

10.

Dc tjuo i

j q j * 0.10.

-Ii tertium.

tur nataram ; vt dicitor i. Phyficer. text. crmm.
Zi- Didum di autem quod natura primo in-
tcnditiridiuiduum vagum ; fecundo , naturam
jn ipfo; icrtiA.indiuiduum lignatura , quia cft
terminus generationis ; ergoraJis etit-rnodunu-
tciligendi , liuclpecics ponatur in imelle&u.ftue

non* %Q l . t ,1 O ? l,i\

Ad rationes principales in oppoficum.

Ad primum , dicendum quod vetum cft, quod
j.~j. quid ok^&utrj primum inccllc&ifs rroftri,

]fi 1 tbitftum vel prius qoim lingulare lignatum , vcI lingulare
nejlrt tnnllt fub rationi propria lingulatitaris , imnio vt lic,
am- non cft obie&um imelle&us per fc ;6c idc6 nec

diffinitur , nec -c#dit per fe fub fcienria ; tamen
aliquo modo cognofcimus ipfum reficiendo, vt
Stafii/ rjl diiurn cfl. Ad omnes authoritates PhiiofbpM,
/utjuitnum, «Jjcendum quodiirnfus ety lingularium curo prx-
cilionejquia non cft vniuerf alium; inrelleius.au-
tem noti, quia eft cognofciriuus vtriufque , Bc fic
ad alias. .

Ad aliud , dicendum quod maior eft vera de
obieiis omnino difparatis , vt color Bc fonus,
non autem de obieiis fubordinatis , immb
quod eft primum obicium potentia: inferioris
icft per fe obieium , licet non primo poten-
tix fu penoris; vt patet deobieio fenfus parti-
cul.u is, & fenfus communis; lic autera eft in pro-
polito.

Ad aliud dicendum. Artifex prius intclligir
naturam domus in fuppofito vago , Bc ex confe-
quenti in hanc domum Bc per accidens : & ideA
cognitu vniuerfali , per accidens intclligicur lin-
gulare. Vel alitet dicendam, quid artifex cognito
vniuerfali pct intcllr&um.intelligic lingulare fi-
gnatum.circumftantionando vniuerfalcprxdido
modo.

Ad aliud , dicendam quAd per eandem fpe-
An ftr tiem , aliter raracn conlidcratam , imclligimus
^ngtt^uc * & vmuerfalc : quia illa fpecies primA
vmutrfmlt, wprxfcntat naturam in aliquo fuppofito : fecun-
&fi»l*Urtt do, naturam ablolme: tertio autem cum defigna-
tionibus particularibus circumftantionantibus
naturam, fit fingolate lignatum : & fic patet folu-
f d ;.q tt. tio quxftioms. Vel poteft dici , quAd Ii inrelle-
num.it. itus non indiget nifi fpecie, qua cft in phantaf-
mate, per Ipecirtn lingulatis intclligitur vniucr-
fale. Nec propter hoc fcqnitur , quod quot funt
lingularia, tot fune vmuerfalia: quia fpecies om-
nium lingularium non reprxfcntant nili vnum
vniuctfaie.

Ad tattoncmThomx, dicendum, quod mate-
tia non eft principium indiuiduationis , vt fup-
ponit ,fed quando Philofophus loquitur de illa
liAtria «•" matetia, vocat materiam , dcfignaitoncs mate-
rialcs , vel lingulares. Vudedicit y.Mtt.text.xi.
q.7.adT.' q«ud in di&is pet accidens , non eft idem quod
quid cft, cum illo cuius cft,8c vocat poftcadi&a
pet accidens, materialia.

Prxterea , dato quod materia eflet princi-
pium indiuiduationis .tamen adhuc non fequi-
,t'.u quod mdiuiduum fit ignotum , ficut mate-
ria. Si enim matetia dicitur ignota, quia non cft
hxc primo nota ; heut forma , & cognofci-
tut , prius cognita fotroa, fic etiam fingulare
lignatum imclligiuu «Vt dictam cft, prius cogni-
ta nat uta, circumdant tonando earo.vt di&um
fftfupia.

A i 'jMtrlvm.

ANNOTATIONES

in qurftioncm vigefimamfecunilam.

CONCLVSIO I.

Fulfum eft fingulare non ejfe mtetligibile.

2 A D ift*m yuafiienem, 8cc, D.Thom. i. party. 1 1.

■y, jLXSO.artic. i. tenet fingulare materiale nou
idTc iwelligibilc. Quam fenrentiam refutat Do-
dor quinque rationibus claris , Bc videri poteft
locis in refolutione citatis , vbi eafdcra parrits
exprimit , partiro indicar. Adde contra funda-
mentum D.Thomx addu&um, Bc impugnatum
a D odore , quid fi intclligir roateriain , que eft
pars compoliti, cfienon inrelllgibilem , /equitur
inde nullam rem naturalem elle intelligibilera;
quia omnis tafis compofica cft cx maccria,& for-
ma. Sequitur etiam vniuerfalia materialia non
dic inrclligibilia , quia altera pars clTentialis eo-
rum cft materia ; ii veri intelligac de materia
/uni pia pro indiutdualitate, fequitur Angelum
non clTe imelligibilcm. Confurariq.quam addu-
cit ibi Scotus cx definitione vniuerfitatis Pari-
ficulis, habetur inter articulos ab illa damnatos,
prxmiftos variis editionibus Magiftri fententia-
tum.

CoNCLVSID II.

Singulare fecundum fe effe intc/ligibile i

nobis ab folate. t

b r\ Icendum ergo , quod fingulare , &c. Probat H.

hanc conclufioncm primi; quia lingula-
re eft perfeftius ens , quim vnioerfale; ergo in*
tclligibile perfedius. Secundi, fi fecundum fe
noncflctintclligibile .neci Deo in teli igi pofter.

Tertii , fingulare nibii addit vniuerfali , nili fin-
gularitatcro , qux non impedit imclle&ionem,
alioquin nec Angelus , nec anima feparata intel-
ligcrc poftent lingulare. In hac conclulionc nulla
mihi videtur elTc controuctfia , fi intclligarur de
alioftatuab ifto.

CONCLVSIO III.

Singulare pro hoc flAtu intclligitur.

c QEcundo , dico quod fingulare, &c. Hanc con*
i3clufioncm probat quinque rationibus pul-
cherrimis,qux etiam funt clariffimx, quibus ad-
de, quod nofter inteliedus difeernit lingulare ab
vniuctfali : ergo vtruque nouit.Hac ratione pro-
bat Phil.j. de Anima, text. 145. dari fenfum com-
munem ; quia cognofcic extrema fenfibilia , quia
conftat diferimen poni inter ea. Item , voluntas
compefcit a&um cogitatricis : ergo intcileftss
eum nouit , fcd is eft lingularis. Prxterea,ars,&
prudentia pertinent ad mtelle&uro, & funt arca “
fingulare, cx Phil. j.£tiwV.r. j.

Circa quartam rationem. Nota, etfi non pof-
fimus imponere nomen, nifi noto, nomen tamen
poffc diftin&iiis fignificare rem nominatam,
quim ab impofitore concipitur , aliis non polle-
mus pro hoc ftatu nomen imponere fnbftanti*i
quo ipfadiftin&e (ignificaretur.Quod fallbmeft; htiftm,
quia audito nomine hemo. Angelus, vel anima fe- ,a,‘mioK^
patatalntelligit diftin£U,quddimpoiitot tantum mnm <«•
concepit confusi , fcilicet vt fubftans talibusao-
cidcntibus. VideScotfi i.d.n.^.i.vbi dilpurat an
Deus

(

vtt\l

Quasftio XXII.

Deus pofiii nominati, nomine Ggnificante hanc
elTcntiam.

lj. Nota fecundi, ex Scoto tu

dr j.Mct.quaft.i f . fcicmiam clTc duplicem , abf-
Sth*u st- tradiuaui ,qux abftrahit ab exiftcntia obie&i,&
firat)»*.c? inrui(iuam,qux cft cxiftemis.qux tale. Prima da-
lur jc fmgulari , Sc vniuctfali (ctG communiter
Grde vniuctfali) quia ctiatn lingulate abftrahit
ab exiftcntia.

Nota tertio, ex Scoto 7. Met. queft. 1 ;. $. de 1.
lingulate dupliciter conGdetari : vno modo vc
abftrahit ab accidentibus omnibus , v t ab hic , Sc
nunc,quantitate,Scqualitate,Stc. Et fic includit
tantum hxccciratem , feu indiuidualitatetn : alio
modo.vc fubcft accidentibus hic & nunc, &c. Lo-
quimur autem de lingulari materiali , quia nul-
lum fpiriruale pro hoc ftaru intclligcrc polTit-
mus,nifi fub conceptu communi entis , vel fub-
ftantix , vel accidentis , vt fxpius in fuperiori-
bus oftcnfum cft. ConcluGointclligiturdeftn-
gulaci fecundo fcnfu , in quo eam fatis fuperque
probant tationes Dodona , non vetb in primo
lcnfu, vt conflabit ex rationibus conclulionis fe-
quentis.

Quod vet6 Gngulare hoc faltctn fenfu incel-
ligibilc Gt k nobis pro hoc ftatu , prxeer Scotum
& fuos, cenent Gregor.tufc/f.j.f.i.xit.1. Richard.
x. difi.t 4 quofl. 4 cire 4 ifrincip. Durand. I.d.f.q.t.
landun } .de Anima, que}}. 1 1 .Fonfcc.fi ufi. 1 $. Pa-
Utxip.+.ijueft. j. quos fcquuntur Conimbr.ca/>.8.
qiu/i.f.Suu.tib.q.dc Anima, cap. j.Tolet. j. de Ani-
ma,qua]}. i t.vidc Anton. Andr. 7. Met. quaft. • j.Sc
Anton.Ttomb. ibi quaft. 7. qui fuse de hoc agunt.
Oppolitam fententiam tuentur prxter D.Thom.
& Themill.cir4»M,Aucr.c#BM» f.Mirandnla lib.x j.
de euerftone fingularu certaminu a Aurcol.r.

d.ff .quaft. q att. 1. Capr. ibi.qiutft.x, Caict. 1 far.q.
86. i£gid quodlib.i. quaft. q. argumenta huius fen*
temix pollea foluentur.

CONCLVSIO IV.

Natta noflra potenti* pro nunc in te fligit fin -
gulare quk tale intrite fece , fe* intrtn-
fecam tndtuidualttate >».

14. d T 'Ertio, dico quod nuB a potenti 4 , Scc. Hanc

1 sr ‘

577

Solttuntur argumenta contra has con-
clufiones.

conclufioncm probat vniia ratione effi- »
cai i.Tima ; quia inter duo Gngulatia omnino fi -
milia Sc xqualia : verbi gratii , duo oua eiufdem
Ggtux xque alba , Sc magna , vel duos radios lu-
cis, nec Icnfus , ncc iwcllc&us nollcr difeernere
potell; ergo uon cognofcunt rationes intrinfecas
Gngulariraris.fcd tantum per cxtrinfcca, Sc fcnft-
biiia communia, fcu accidentia cxtrinfcca ; alio*
quin dilcerncrcmus duos radios fc penetrantes,
quod falfum cft ; quia iudicaxcmus effe vuum.
Confequentia patet , quia cognofcens aliquid
cognitione fibi propria ,dilcctmt illud ab omni
alio. Cum ergo cantum diftingoimus vnum lin-
gulate ab alio per cxtrinfcca accident ia:non cog-
nofeimus de co , niG illa . loquendo de conceptu
proprio. Hinc habes , fals6 Suarez fuperius ad-
ducere Scotum pro ca lententia , qux dicit
conceptum proprium , Sc difttn&um Gngula-
ris pro nunc haberi ; tum quia hic Scotiis ex-
prefse oppoGtum tenet; tum etiam quia loco i
Suxr.ciixto q.dift.qj ^udft.}. idem docet, ac etiam
xd.\.q**ft. l.num.q.

Arguitur primi, j. de Anima ,ttxt. ij. & *6. 1 q .

habetur materiale non elle adu IntcUigibtlc, (cd
tantum potentia : ergo Gngulare materiale non
cft a&u intelligibile, led folutn vt ab (trahit k ma-
teria; Sc hoc cft vt conGderatur tu vniuctfali.

Refpondetor , probat de abflra&iua notitia , de
qua ibi agitur , quia lingulate non cft a&u hac
(cientia intelligibile , nili per abftra&ioncm fpc-
ciei; cft tamen intelligibile iutuitiuc adu pro
nunc confuse, pro alio ftatu,diftinde.Er quando
dicit ibi Aiiftoteles adku intelligibile elle Gnc
materia.de abftra&iua loquitur , Sc prr maicnam
incclligic indiuidualem differentiam , alioquin
nulla res naturalis intclligetctur fecundum cum.

Cameriam ibidem diuidic coguofcibilia in fen-
Gbilia Sc inrclligibilia', tantGm voluit aliqua clfe
intelligibilia.non fenfibilia.non c comra. Simili-
ter explicandus eft l.dr Anitnaxup. j .vbi ait : fen- j

[** ejl fingulsTturn , inteBeEltee vniuer felium. Vide miro.
Scotum 4. d. qi.qo*fl.),*d i.melius.Rcfpondctur
ad argumentom , dicendo lanthm velle Ariftore-
lem.vt materialia intelligantur requiri, vt exuant
materiam.vt Gc fiant fimilia intcllnftoi, quod fit ^S^ibiU*,
per fpcciern, qux etiam requiritur forte ad intui- txmu„ , m*. '
tiuam horum notitiam*, at immaterialia fecun- teriam . &
dum fe fimilia funt inrclledlui ; Sc fi requiratur q»e*n4ot
fpecics ad eorum notitiam (probabile cft qu6d
Gc , etiam ad intuitionem) id non eucnir vi afli-
milenrur intclledui. Quod vero hzc fotuiio Gt
prxfcrcnda, paret , quia quantum ad abftra&i-
uam, non magis eft materiale potentia intclligi-
bile. quam fpirituale ,& vtrumque fit adlu intel-
ligibile per fpcciern impreftam ; ergo prima fo-
lutio non fatisfadr , dicendo Philofophum velle
qu6J materiale non Gt a&u intelligibile, niG vc
abOrahit k materia indiuiduali , loquendo dc
fcicnriaabftra&ioa.quia ad hanc, idem cft de im-
materiali.

Arguitur fecundo , G Gngulare fecundum fe *
cft intelligibile , non cft opus intclIcAu acente, »r-

quiad hoc tantum ponitur vt abrtrahat fpecics
reprxfcniantcs vniuerfalia i phantafmatibus,
qux reptxfentant lingularia. Rcfpondctur.agcn- fi
tem poni vt eliciat fpcciern fpiritualcm , qui ab* *•
ftradiue cognolcarur natura fpiritualimodo: Sc
hoc ncceGarium eft , efto cognofcatur Gngulare
fecundum feintuiriu£.

Arguitur terrio, G intclleftus cognofcit Gngu-
lare , tunc cognitio fenfus de iifdcm erit fuper-
flua. Negatur, quia expedit cognofci materiali, A:
fpiricuali cognitione : Sc G argumentum valerer,
cognitio fenfus particularis, rcl communis fu-
peiHucret.

Arguitur quarti, Gngulare materiale cft im-
proport ionatum , vt agar in inrelledum , qui cft
fpiritualis. Refpondeiur, agir vt caufa partialis,
quod non inconuenit; Sc adoerfanj tenent phan-
tafma Gc agere in eum, quod tamen materiale eft.

Pro maiori huius quxftionis notitia, Gc

D V B I V M.

Vtrum dentur [pectes propria fin gularium in
intellcftu nojlro ?

N Orandum hic agi de Gngulari fenGhili, quia
nullum immateriale , nuiiaque fubliamia
pro

578

De Anima

pro nunc habet in tntclleftu noftto propriam fpe-
ciem,cx diftis ad tjaall. 17.

D*m Aegt- Notandum fecundo, lingulare, fiue fenfibile fit,

^°c non * concu,rcre ad ,U1 Speciem gignendam,
flLJ* ilur- vc* «®*atltcr ; vr fi fit fpirirualc: vel partialirer.fi
tuuii Qtnrt, fit corporeum rcfpeftu intellcftus Angelici , vel
9«« remanrt feparati ; alioquin Angelus nequiret fuis viribus
f*JI aliam. habere notitiam abft taft iuam eorum , qux intui-
tiue vider, quod eft falfum.vt bene oftendit Sco-
tiis i.difl.^.<juafl.r r. Quxftiocrgo non eft de fpe-
cie lingulatis quoad iritelleftum reparatum, qiiia
foric nunquam intclligit intuitiue.quin interiie-
niat fpecies intelligibilis, per quam remanentem
poterit iutclligcrc idem obicftmn abftraftiur, de
quO videri poteft Scotus (fuedlib.if. & 1. difi. j,
tjuafl fj.rtum.i \ dr l. dift tjnafl.%. rmnt. fo. doCCt
primo loco fpeciem intclligibilcm effici totaliter
ab ubiefto fpirituali. Et ratio eft manifefta, quia
non eft minoris eftieacix, quim obieftum corpo-
ChhfUm j£i- reum rcfpeftu fpeciei fenfibilis. Non poteft ergo
'dmeti' Unit Angelus intclligere obieftum immateriale , quin
■vr tmafin- Mud.c&m fit agens materiale , fimul agat in ipfo
tMlit. fpeciem. In fecundo & tertio loco docere videtur

Angelum non pofie imuitiuc videre fenfibile , fi-
ne fpecte: differentia autem efie videtur .quia
dum intuetur fpirirualc obieftum, fpecies produ-
citur vt ifleftus prxuius , non vt caufa intuitio-
nis; quia obieftum aftu intclligibile cum poten-
tia fufficiunt ; at quoad fenfibilia , produci vide-
tur vt caufa , ciitn obieftum in fecxiftens non fit
aftu inreltigibite.Hzc, fateor , non funi certa, fcd
inter Scotifias controuerfa, de quo videri poteft
j*. AngtlHi i recens quidam Scotiftafom.t.//»^.ii.4rr.4.Scotus
Mimffiiap. clare non habet quod ipfc dicit.

»S. Notandum tertii ex Scoto 1 . dift. j . tjuafl. 1 1 .

fpeciem vniuerfalis narunt non pofie rcprxfcn-
tarc lingularia fub propriis rationibus, quia cim
vimicrfale non contineat entitatem lingularium,
neque continebit eorum cognofcibilirarem.

A» Notandum quarti, probabile efie fpeciem fin-

fiymUrt. rr - gUiarjs rCprifcntarc naturam communem. Coi •

» «mToV ligi videtur ex Scoto t .dift. i.quafl.i. nam. 1 8. vbi
mitium? ait probabile autem per fpeciem minus vniuerfa-
lis , cognofci maius vniuctfale. Ratio eft , quia
maius vniuerfale continetur irt minus communi,
(k natura communis in lingulari. Hanc tenet
Suzr.Hb 4.dc Anima , cap. j. num.n. Et fi obiicias
qudd Scotus ibitjna/I G.ntrm.j. docet eandem fpe-
cicm non pofie efie fingularis, Se vniuerfalis. Re-
fponderi poteft cum Bargio ibi $> tjuimo die 4 , ve-
rum efie formaliter, tamen poteft efie formalitcr
fingularis, & virtualiter vniuerfalis. Secundo.ibi
tantum arguit contra Henric. negantem fpecies,
nec opus eft fingulas rationes cius efie efficace^.
Adde fecundum ipftfm probabile efie, quAd non
dentur fpecies , fcd quod fufficiac phanrafina , de
quo fuse fupri ad <7. 1 7. Sc idem repetit hic W. 1 o.
His politis,

19. Refpondeturad dubium non dari fpecies pro-

prias lingularium , quibus ipfa inttinfccs fingu-
laritas pix feritetur , pro ftatu. Ita Scotus $. d.

K«i iamtmr & patet ex ratione quarne conelufio-

ft* ”»*'#'• nis .alioquin pro nunc haberemus propriam no-
ri„ pAm jjrjam jc tajj fingtilaritarc , eoius oppofimm eft
rf >bi probaram ■, dantur tamen fpecies fitjgularium
fre/eauBimr. dc fafto.q.teipfa confuse reprxfciltem Quid au-
rem fit confine, fc dift irtfte tcprxfem are, late di-
dhim eft zAqatji \ 6. Hanc patrem probant effica-
citer rationes Scoti adduftx fttpii«'«rtMr t>.pro x.
. conJaf. quia alioquin non coguofccremus*' pro

nunc fingularia. Probabile etiam eft fpeciem
hanc fingularis rcprrfcntare vniuctfale ; & fic
vnam efie vttiufquc fpecicm.vt fopia diftum eft,

& hic infinuat Doftor ad quartum. Probatur hxc
pars primd, ratione polita quarto notabili. Secun-
do fi intellcftus agens abftrahit duas fpecies ho-
minfs,ncmpe fingularis, & vniuerfalis ; idem erit
de omnibus gradibus fuperionbus.Tcrtid.qai fo- A» mfni+i
lum videret albedinem, non facile eam difccrne- &
ret i colore ; fignum ergo eft hxc non habere di- * f*
uerfas fpecies ; quia per eas facile difccrnercmur.
Iuxtahunc modum fic cognofcitnr vniucrfalcj
cim intellcdlus abftrahit plures fpecies lingula-
res eiufdem rationis, a variis phantafmatibus, ii-
lx habent aliquid fibi commune , nempe omnia M*1**
prxdicata elfcntialia , qux rcprxfentant , Sc alia
quibus diff.-runt.fcilicet fingularitatcs , & mtel-
lcdlus poteft cotifiderarc id in quo coiiucniunr;5i
fic vniuerfale cognofcir, vel ea, quibus differunt,

& fic tendit in fingularia.

Obiicitur, receptum eft in recipiente per mo-
dum cius : ergo lingulate fenfibile non poteft ef*
fe in intcllcdlu , nec aliquid reprxfcntans illud.
Rcfpondetur fpeciem intclligibilcm fingularis
efie eutitatiucfpiriinalein ficut inrcllcdus in quo
rccioitur,fcd rcprxfenratiuc materialis eft.

Obiicitur fccundtS , fpecies rcprxfcntat obie- 10.
ftnm fecundum illam rationem qua gigniturab
eo; ctgo fi non gignitur i fingularitate ,non re- *** Wf*
ptxfentat eam. Rcfpondetur cx Scoto x.difi.y &
rpt*fl.6.ad x.princip. num.16. Singularitatem non tmn
efie rationem agendi, fed conditionem agentis, &
ratio agendi eft natura, qux eft fingularis jreprx*
fentatur ergo per fc natura , confuse eius con-
ditio. Secundo , dicit Docftor , quando fpecies
totaliter gignitur ab obiefto , vt iu fpiritualibus,
tunc rcprxfcntat totum quod eft in co, & fic lin-
gulat itatem;qua ratione intellectus feparatus po-
tcll per propriam fpeciem cernere fingulariratera
in fc, hoc tamen non currit in fpccic frnfibili , ll-
c^t totaliter fiat ab obic&o, alioquin vifus lfcet*
neret inter duo nlba.omninofiAiilia, & aqualia,
quod falfum eft, cx conclufione qnarra:fed defe-
Ctus, vt videtur, non eft cx parte fpeciei , fedpo-
rentix, qux finguUritatem non poteft cognofce-
re.nifi confuse.

Obiicitur tertib , quia fi eadem fpecies reprx* sijniaf*
fentar fingulare , & vniuerfale , fruftra ponitur piUmitjn-
fpecies alia reprxfcntans vniuerfale. Rclponde- /'*'* ****
tur fpeciem fingularis habere fingulare vtobie-
Ctuni primum adxqnatuni , $c vniuerfale vr fe-
cundarium inadxquatum; idcA non fruftri poni-
tur fpecies viiinerfalis , vr per fe, Sc adxqtiari ob*
i eft i ; & hoc fir quando inrelleftus agens abftra-
hic.nun foliim a conditionibus materialibus, fed
etiam ab ipfa indiuidnalitate. Adde forte nulUm
dari fpeciem nili fingularis, qux etiam vniuctfale
reprxfcntat;quia nihil cogit ad ponendum alum»
fi fpecies fingularis fuffieir : probabile tamen eft
aliam poni , vt intclleftrfs prompte fine iropedi-
roento fingularitatis intclligat quiditatetn ,pto
quo facit experientia.

. |D V BTVM A L I V D.

fingulare eognofcatur dire fle, vel
tantum refiexe?

NEgantes fingulare efie per fc intelligibile, xi.
qtios citaui num dicunt illud cognolci
tantin

QuseftioXXII.

579

V.Tbtm.

tantum reflexe, fcd ex didis patet direde intelli-
guqmJquid enim cognofcitur per ptopriam (pe-
ciem, direde cognofcitur. Patet etiam ex eo quod
anima feparata retinet memoriam Angularium,
qux g.ffit in hac vita, vt conflat ex colloquio »1-
lo dtuitis cum Abrahamo, de quo optimi Scotus
Quiverb tenent reflexe ramum
cognofci, vatie id ponom. D.Thom. /ace citor. &
di ver.tjtuft.i. urt.6. ponic cognofci quatenus in*
tcllcdos cognita natura vniucrfali. tcflcdituc ad
phantafma, & per illud cognofcic lingulare.

Contri , qaia vel cognofcit Angulare in phan-
rafmacc , vt in obicdo cognito , vel vt in fpecic:
non potell dici primum , quia Ac ipfum phantaf-
rca prius forer cognitum ; quod experientii
conflat efle falfuro; quia multi norunt Angularia,
qui nihil de Phantafmate fciunt.

I* nfmitio- Prxtcrea, ipfura phantafma eft Angulare : ergo

mt vmimtr- fi cognofcitur , & in ipfo res Angulatis , direde
cognofcitur Angulare, qood negant.

' Tcttib , A cognofcitur in phantafmate , id fit

per fpeciem vniuetfalis , quia efl indifferens ad
omnia fingulatia :crgo danda eft propria fpccics
Angularis, qua direde cognofcatur.vcl nullo mo-
do cognofcuur.Ncque poteft dici fecundum, fci-
iicct quod cognofcitur Angulare per phantafma,
vt per fpecicm ; quia iniclicdus non vtituc fpe-
cic corporea, vel materiali. Prxtcrea nulla poten-
tia vtituc fpecie,niA inhxrenre Abi.

Scotus i.PkyJictr.quuft.i.urt.i. tenet intelligi
fingtilare per determinationem ad phantafma;
fcd hoccfhcacitcr. reiicitur rationibus contra D.
Thom.addudis. Ali) docent intelligi per collc-
sinemltrt dionem accidentium illius cognitam. Contra,
ftr t»3>ai*- quxro an ipfa accidentia cognofcantur vt Angu-
mm Mtthdtm- |at,*arSi Acjubctor iutentum, fcilicct quid dire-
de : A veri ramum in vntuerfali;crgo per ea non
cognofcuntur Angularia.

Prxtcrea, contra omnes illos modos cognitio-
nis reflexx arguitur primo ; quia tuflicus nouic
Angularia, qui tamen nonnouit facere iftas refle-
xiones ; neque enim naturam vmucrfatcin nouir.
Secundo, A per fpeciem vniuerfalis, verbi grat ia,
hominis , cognofccrentur Angularia hominis,
produda vna fpecie.occurtcntibus aliis homini-
bus , intcllc&us nullam aliam produceret , & Ac
illos non cognofcetcc , quia nullam haberet fpe-
ciem ab eorum phantafmatibus dcfumptam.Tcr-
tio.nec creatio , nec experientia cogit vt denege-
tur intclledui noflro direda cognitio Angula-
rium, quia non poteft efle cx pcrfcdionceius,
alias non conuenirct Deo, vel Angelo ; neque cx
impcrfcdione.alias noncomicnirec fenfui.

tiam nem «■

C O N C L V S I

V.

M*

Individuum vagum prius cognofci , deinde
naturum, cr poflea individuum
determinatum.

e /^V Furti , die* auuntum ud medum, &c. Hic
V^rurfus tepetir vc probabile, quod fuse

rradatumcft tjuufl. 17. non dari fpecies intelligi
jaJiuiJiuim bilcs.de quo ibi plura aJduxi i num. 1 6. Probatur
Concl ufio quoad primam partem ; primo , quia
i*l**J(*- arSt ^ imclledhis imitantur naturam ; fcd hxc in
agendo non intendit vniuerfale , alioquin pro-
duflo corpore non ageret vlterius ad animatum,
vel brutum ; nec intendit inditiiduum defigna-
tum , alioquin eo produdo ceflaret ; ergo dicen-

dum , quod intendit pcim&indiuiduum vagum:
ctgo Ac fpecies rcprxlcmabn piimo tale indmi-
duum;poftca naturam ipfam in fc,r -itione fuppo-
Ati , non conlidcraro , liuc Aac collatio pluiium
indiuiduorum inter fe, iuxta modum iam dictum
cognofccndi vniuerfale, Aue non:quod forte iva-
gis efl ad mentem Scoti loquendo

dc vniuctfali Phy Aco.

Secundo probatur , quia experientii conflat,
quod aliquando intelligimus Angulare sagum,
nulla inccllcda fpccic-.igitur prius cognofci vi-
detur, quam fpecies. Antecedens patet , quando
rem i longe videmus. Tcrti6, cx Philof. i.Pbyfic.
t**t. ia. Facit etiam quod ait i.P*fi. «xf.ii.ca
qux funt propinquiora fenfui, efle notiota nobis.

Quoad fecundam pattem , patet, quia hoc modo
cognofcitur natui a lecundum fc, quando circum-
flantiis determinantibus non couAdcratis , ipfa
rcprxfcntatur, quod efl naturam abflrahi ab in-
ferioribus.Tertia pars declaratur, quia refleden- £? emt"

donaturam lic conceptam, ad citcumflantias,
loci,temporis,figurx,magnitudinis,&c. concipi- tirmnmiumt
mus ibi aliquid fubcfTe , quod repugnat diuidi iu
plura ; fcd nefeimus cius proptiam ratienem,
alioquin poflcmus illud a quocumque alio dif-
cerneretquod conflat experientiacflcfalfum.Vn-
dc ifte conceptus non efl flmplex , fcd cx vatiis
conceptibus circumflantiarum , quah genitus,
quod exemplo bene declarat Dodor ; quia con-
ceptum Angularis Agnati non pofTunms aliter
exprimere, quiin per vatias illas citcumflantias.

Hic etiam inAnuat per eandem fpeciem reprx-
fentari Angulare, & vniuerfale, dum ait Angulare
Agnatum intelligi per conceptus variatum cir-
cumflantiarum vniuetfalis conceptui additos.

Sed hic occurrit grauis , fic mofefla difficultas, j, 4,
quia Scorus fupti 1 .d.jjuuft.t. Emitutur

num.n. docet primum cognitum cfle fpecicm ttmrndmi*,
fpccialiffimam;hicdocec efleindiuiduum vagum;
ergo tibi contradicit. Refpondctur, locis illis ci-
tatis, loquitur dc iis qux fecundum fuara pro-
priam rationem cognofcunrur,& de coment is tn
cis eiremialiter,aut virrualitcr.inier qux primum
cognitum efl fpecies fpccialiflima : ai Angulare
pro nunc non cognofcitur fecundum propriam
rationem, cx concluAone quarta , alias pollemus
difeernere hoc ouuin penetrans aliud omnino A-
mtle:& Ac tollitur contradidio.

Secundi, dici poteft, quod illis locis comparat
fpecicm infimam ad vniucrfalia , non vero ad fua
Angularia, cx quibus cius cognitio dependet, quia
ab cis abftrahirur.

Tertia ratio Scoti ibi pro hoc facir, quatenus
ait idei fpeciem fpeciali (linum priino cognofci,
quia caufa naturalis prius facit effedum perfe-
dilfimum, quem poteft ; fcd hoc non currit quo-
ad ca, quorum cognitio efl quafi via ad cognitio-
nem talis fpeciei. Prxtcrea, cognitio Angularis An eppthfm
forti eft perfedior , A fiat per eandem fpecicm, fingwn.u
qui cognofcitur vniuerfale ; quia Acut plus eft in
co cnriratis , ira Sc intclligibiluatis. D«ces , efle
cognitionem confufam, & non fecundum pro /1^.
priam rationem Angularis : ergo imperfcdiot eft
cognitione naturx vniucrfalis-Rcfpondcrur.cflo
At cognitio confufa , A: non fecundum propriam
rationem Angularis, ramen eft propria naturx, fc
additur aliqua moJificatio , qui determinatur ad 1 f •
notitiam indiuidui vagi , vt inAnuat Dodor hic Si*t"1*" **-
ad quartum.

In rc tam obfcura,i n qua fere conicduris pro rf, f,

CCdllur, mnhfitnum.

580

De Anima

ceditur, videtur mihi non diti fpeciem , qux pro
hoc ftatu rcprxfcntet fitieulare.diftindUm a fpc-
cie vniucrfaliiifcd ipfam fpeciem vniucrfalis, vel

f »otiis nature, qux nec vuiuerfalis cft, nec fingu-
aris , nifi per accidens , ex Scoto xJifi. $ .f «4/?. 1 .
adiun&is conceptibus rircumftantiarum, icprx-
fentarc fingulare confuse , ficut fpecics creatu-
rarum pro nunc rcprxfentanr Deum confuse,
vt explicat Scorus 1 . a. num. 18. vbi

elocet quomodo ex fpeciebus boni fummil,&
aClus , formamus de Deo conceptum boni furo*
mi aftualiflimi.

Quod veti hoc fit fecundam mentem eius,
habetur ex ipfo x.iiji. i.cjuefl.C.rtum.] j. vbi docet',
qu6d fpecies per fe , faltem pro nunc, tantbm rc-
prxfcntat naturam , ex adiun&is autem colligi-
mus hanc naturam efTe contra&am , licet ipfam
rationem contrahentem non videamus & hoc
contingit dupliciter : primi , quando concipio
illam naturam in aliquo indimfibili in plura,
quod idem eft ac concipere eam in fuppofiro, feu
in indiniduo vago. Secundo, quando concipio
eam affc&am his conditionibus loci, temporis,
magnirudinis.&c. & hxcell confideratio indiui-
dui defignatiurd quam mulrx fpecies concurrunt,
vt habet Doftor hic,». 10.

Q^v iSTio XXIII.

Utrum in elicitione achu intelligendi,
mtcllcfluj fit motum motum ab ob-
iccio ,-x vi an inccUefius , zsr obieclum
relucens in fitecie concurrant ad atlum
intclligendi , ut duo agentia partia-
lia perfecla in fiso ordine , & fita
caufalitate , quorum caufitlit.it , ut
Vnius non dependeat a caufalitate alte-
rius , licet unum fit principalius mo-
uens alio f

Arirtot.i .di Anime, text.Co, PThom. ibid.hS. 1 1. (jy x.p.

| C .«r/. I .jy f.aef.x.& dr vtritet.art.t 4.

•n.x. ht lorf. Gonxalcs 17«»». sjMtfl.xi.
art.x diQi.n /i/f.j.Heniic <j*tdlib. 4 qudfl.7. Tolei.t.^/
Anime , 1. rontl. 4 Complut. difp.ii . it Anima,

,$.i.Aucila

Jfc T quod fic intellectus non fit mouens
motum, videtur j quia cffcdlus magis af-
W fimilatur caufx propinqux.quam remo-
ta?: fcd actus intclligendi magis aflimiiatur ob-
ieito quim intellectui ; quia per adtum attingit
obic&uro ; ctgo obiedtum e(t caufa propinquior
rcfpedu ciicitionis aCkus inrelligcndi , quam in-
icllc&us ; fcd caufa propinqua magis cft mouens
motum, quim caufa remorai ergo inicllcdtus non
eft mouens motum, fcd potius obic&um. Maior
patet in naturalibus & artificialibus ; quia quan-
do dux caufx concurrunr ad aliquem ctfcdtum
* al. fubor- * fub °*^*nc » cffcdtus magis aflimiiatur pro-
dioatx. pinqux , quam remotx ; nam ignis generatur ab
igne Oc a Solc,& magis aflimiiatur igni quam
Soli.

Similiter in artificialibus, impreflio in ce-
ra magis aflimiiatur tigillo , quam manui , qux
cft caufa remota j fcd nunifeftum cft , quod In-

tel leCtus , & obieftum concurrunr ad adum
inrelligcndi , & de intcllcCtu manifeftum eft.

De obiedto dicit 8. Auguftinus 9. de Trinita-
te , cap. vlt. A cegnofieme , & cognite peritur no-
titia ; & fimilirer dicit , quid omnes congene-
rant fui notiriam. Minor etiam concedittfr ab
omnibus.

Prxtcrea, fi obicCtum fplendens in fpede mo*
uet intclleCtum ad adtum intclligendi ; quxro
quid caufat in intcllc&u per illam adtionem , &
morionem i Si enim nihil caufetur , intcllcCtus
non ellec mouens, & motum *, fed non caufat po-
tentiam intclle&iuam , quia ifta prxfupponitur;
ncc etiam fpeciem intclligibilcm , quia pofito
quod ifta fpecies, qux imprimitur, fit vltimaterc-
prxfentans obie&um : etgo ifta non moucbit in-
rclle&um.caufando in illo nouam fpeciem. Nec
adfcum intclligendi , quia tunc intclie&us nihil
faceret ad aftum intclligendi, fed tantum reprx-
fentat : cuius oppofitum prxfupponit quxftioj
ergo inccllc&us noti cft mouens motum ab ob-
icfto.

RESOLVTIO.

Ouod mtcllettus fit mouens motum ; qui* vt
mtclltgat , indiget Jpecie in fe receftk,etfi
id non fit per fey de quo Dottor i.dilij.
quxft 7. num. 10. vbi num. ia. optimi
explicat quoSiodo intclleQus , & fpecies
funt caufa fubordinatay& quxft.8. often*
dit intellettum ejfe principaliorem ctuh
fnm ; & ibi *d fecundum , declarat fenfu
prafato effe mouens motum : fi tamen com-
parentur ad inuicem hac duo in vtraqne
motione , fcilicet ad fpcciei , & actus pro-
dutiionem , e fi potius mouens non motum,
quia ad esus motum coagit fiecsesy»one
contra.

» TX Icitur , qubd intcllcdus cft mouens mo*
JL^/tum ab obic&o , ad boc quod eliciat
a&um intclligendi } quia quando aliquid eft io
potentia clientuli ad aliquem aftum.non reduci-
tur de potentia ad a&um, ntfi per aliquid fibi im*
preflum ; fcd intcllcdus antequam tecipiar fpe-
cies , cft in potentia eflentiali ad adlum intclli-
gendi ; ergo requiritur , quod fir motus abalio
per aliquid fibi impreflum. Maior pater perPhi-
iofophum t .de Anima, text-s f.quia in hoc diftin-
guitur potentia cfTentialis ab accidentali. Minor
etiam tenet per Philofophum \.de Animajtxt.il.
quia anima eft tanquam tabula rafa; igitur in po-
tentia eirentiali.

** Ad primum argumentum , dicendum qood
minor eft falfa, immo magis aflimiiatur afius io-
relhgcndi intcllcdui , quam obie&o ; & ideo in-
tellcClus denominatur ab aiQiu intclligendi» &
non obic&um.

Ad fecundum, dicitur quid fpecies non mouct
inrellc^um ; fed cft fibi ratio mouendi ; perficit
enim intclle&um in adlu primo ,& fic petfc^hi* t^,{
dicit a&nm fecundum ; vnde ifta impreflio non
cft motio, ficut ncc impreflio formx in materia,
ira quid forma monear materiam , fed mouctur
ab obic&o in phantafmarc, quod mouet intcl-
leftum poflibilem , gignendo fibi fuatn fimilitu-
dinem.

Contra

QuzftioXXlil.

581

Contra iftaro minorem arguitur duplici-
ter ; primo fic , quia ct adibus generatur habi-
tus , Sc habitus inclinat in fimiles adus , ex qui-
bas generaturi fed habitus magis aflimilatur ob-
iedo fecundum adus in quos inclinat , quam
intelledui ; quia habitus declarat obiedum , fic
principia , non autem intelledum ; ergo adus
magis aflimilatur obicdo, quam intelledui.
j. Prxterea , ad idem , motus magis dcnomina-
Dchoct.d. tui a termino ad quem , quam i termino
iq.7j.jj. ergo adus intclligendi , quo attingitur iplum
obiedum , magis aflimilatur termino ad quem,
quam termino 4 quo ; & prxeipue in propofito
ab obiedo , cum ipfum fu terminus ad quem , &

4 quo,

Prxterea , potentia adiua non requirit ali-
quid fibi iroprelTum ad hoc vt agat. Et hoc pa-
tet indudiue in omni potentia adiua, tam in po-
tentia perfeda, vt inpoicnju Solis, qux non
requirit nili prxfcntiam diuerforum obiedo-
rum , ad hoc quid determinetur ad agendum,
qu^m etiam in potentia imperfeda , vt in calo-
re •, ergo cum intelledus eliciat adum intclli-
gendi cflediue , (equitur quod non requiritur
aliquid libi imprcfliim , ad hoc quid intel-
ligat.

Prxterea , ficut aliquid fc habet ad agere , fic
ad effe ; flcur ergo dat * gere , ita dabit tjje •, fi er-
go fpcceis in intellcdu fu ratio agendi ipfi in-
telledui i ergo cft magis intellediuum , & ma-
gis habet d eefti intelligibili , & per confequcns

idift.j.q 7.

U.H.

cflet fpecies bcatificabilis , magis qnam intcl-
lcdus , c&m fit magis intelligibilc , quam intcl-
ledus.

Prxterea , fi fit ipfi intelledui tatio intclli-
gendi > ficut calor ligno ratio calefaciendi &
principium , tunc fpecies feparata intclligcret,
ficut fi calor edet feparitus, calefaceret.

Prxterea , quod poteft in plus , & in minus:
fed in vifionem beatificam potefl mtellcdus fi-
ne fpecie , nec ibi tequiritur aliquid informans
fecundum opinionem Commentatoris ; fed cf- mW
fenti» diuina cft ipfi loco fuccici, qux non in-
format : ergo (equitur , quod intelledus in co-'
gnitionem fibi uaturalem poteft fine fpecie. Ad
confirmationem autem opinionis prxdidx , ad-
ducebantur authoritates Commentatoris fupta
continent e. Et dicit, quod nccclfe cft inueniri in
parte animx , iftam partem qux dicitur intcllc-
dus , fecundum quam facit iftum intelledum,
qui cft in potentia intclligere omnia in adu:
caufacnim propter quam facit intelledum , aui
cft in potentia intclligere omnia in adu , nihil
aliud cft , nifi quia fit in adu. Hoc enim quod
cft in adu efteaufa vt intelligat in adu omnia.

In hac authoritate notatut prim& , qu6d in-
telledus poflibilis fit in adu ifcr adionem in-
telledus agentis imprimentis lpecicm •, Siquan-
do fic cft in adu , tunc poteft adu intclligere,

& fpecicm ,fcilicct exarefiam, elicere : mouetur
igitur ab obicdo , & fpecies obiedi cft fibi ratio
intclligendi, per quam cft in adu.

Finis quinionum fubtihfiimi Doli oris loannis Scoti.

ANNOTA T~T O NES
in quxftioncm vigefimam-
ccrciam.

* T~*V Icitur , quod inttlltUut eft metunt metum,

JL/ Scc. Explicat clare quomodo intelledus
eft mouens motum ab obiedo , quatenus per
fpcciem cius reducitur a potentia cflcntiali ad
accidentalem i illa eft , quando caufa habet in-
completam virtutem ; hxc quando accipit quod
defuit ad completam virtutem produdiuam cf-
fedus ; vt docet Phil. 1. de Anim. text. & iy.
fitmtU tf- Exemplum ponens de fcnfu folo , & de co fi-
fmtielu & mul cum fpecie obiedi. Item , de homine fc-
etndntelu. cumj^m fe jn ordine ad adum (ciendi , Sc de eo-
dem cum habitu feientix , per quem de potentia
eflentiali reducitur ad accidentalem.

Hxc quxftio facilis cft , fuppofitis iis , qux
probata funt queft. ix. & ibi in annotationibus,
nempe intelledum e (Tc adiuum , Sc non mere
pafliuum , fpecicm item adiuam cilc , & ex am-
bobus conditui integram caufam imcllcdionis;
de quo videndus cft Dodor locis in refolutionc
ritatis>in quibus fuse hanc materiam tradat; fed
habes fubftantiam totius quxftionis in rcfolutio-
ne it nobis pofita.

Ad primum argumentum , dicendum , Scc. Op-
pofitum huius folutionis habet Scotus i.dift. j.
queft.y.num. 3 9. Rcfpondcndo ad argumenta D.
Thom. vbi dicit , quod in fpecie ad adum , cft
fimilitudo formalis , Sc quafi vniuoca , & in in-
tclledu fimilitudo virrualis , Sc xquiuoca ; ergo
Scoti aper. Tem. I /. .

fibi-contradicic. Refpondetur, hic, $. centra iftam
minorem , recedit ab hac (ohttionc , duobus argu-
mentis probans adum aflimilari magis obie-
do , quam intelledui , per quod tollitur contra-
didio.

Sed dices, argumentum non folui ner hoc. y.
Refpondetur , non vrget , quia efto obiedum,
vel fpecies, magis aflimiictur adui , qnam intel-
ledus , hic tamen cft mouens motum , quate-
nus recipit in fe fpecicm , qua mouetur , Sc cum
fpecie fe mouct ad adum. Er quando dicitur in »trfl

argumento , caufa magis propinqua cft magis ****“

mouens motum ; fupponitur falfuni , fcilicct
fpcciem cfie propinquiorem intellcdu refpcdu IkiZ.
adus : Sc dato quod efler propinquior , cum
moucar aliud antccedcntcr ad adum , illud aliud
cft magis monens motum. Sed comparando
verumque ad adus produdionem , etiam fpecies
dici poteft mouens motum, qui* intelledus rra-
hit fecum illam , vt caufa principalior , vt docet
Scotus i.d.j. q.8.

Praterea , potentia attiu* , Scc. Arguir quadru- 6.
pliciter contra folutionem ad fecundum , qua- Sfeetet nf *ft
tenus dicit fpecicm efle rarionem agendi inrel- ***** **'."**
ledui , ficut , verbi grat ii , calor cft ratio calc- ,n*,Btiim'
faciendi ligno. PriniA , quia caufa adiua non
petit aliquid fibi imprimi vt agat , de quo ». d.

$. queft. 7. num. 11. Sccundci , quia fpecies cflet
tunc hearificabilis , quia magis cflet inrellcdi-
ua. Tertid , feparara pollet intclligere, ficuc & #

calor feparatus calefacere. Quarto , fine fpecie
inrclligic intelledus Deum in patria ; ergo fpe-
D Dd cies

1

581 De Anima Qusftio XXIII.

cies non eft ei ratio intelligendi ; quia fine in-
telligendi ratione, repugnat aliquid intelligi.

Refoluendo igitur quxdionem, explicat ex
loco Commentatoris quomodo inrelle&us pof-
fibilis per a&ionem intelle&us agentis fpedera
ei imprimentis , fit in a&u , ira vt a&u elicere
poffit aliam fpeciem , fcihcce expreflam j & Jic

( inquit ) monetur ab obittto , & faciei eft /ibi ratio
intelligendi , per tjuam ejl inatlu , qux vltima ver-
ba adiecit , ne putes e fle ei rationem intclligen-
di , ficut eft calor in ligno,quod iam reiccit * fcd
quatenus per fpeciem imelle&us conftituitur in
adu,id eft, in potentia accidentali , feu propin-
qua, vt intelligatur.

b Expliciunt Annotationes , feu Commentaria in quafiiones fubtilijfimi Doftoru , de
f Anima , in Conuentu Ar acatii, Ann. 1613. in rvigtlia S. Mattbxi Apoftoli , qui con-
tempto mundo , o* relifiv omnibus feeeutus eft Chriflum , cuius interceflionc ego mi -
fellus Deum precor , njt eundem fic fiequar, *vt animam , de qua hac paucula feripft,
faluare merear. Arnen.

F I N

I S.

-PV'

-■ *-

Supple

a.

■jupptcuicuiuiii au ^£U£LtlOnes

IOANNIS DVNS

SCOTI,

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,

JN LIBROS DE- ANIMA,

Difcuticns 8: ad mentem eiufdcm Dodloris refoluens reliquas quxftiones
& difficultates , ad materiam de Anima fpeftantcs , tam ab
antiquis, quam a rcccntioribus tra&ari folitas.

'Per fratrem Hvgonem Cavellvm Ori. Min. reg. Obferu. prouincia
Hibernia , olim faera Theologia,in Collegio S Jntonij eiufdcm p rouincia ,
apud Louanienfes Lcllorem emeritum.

Varia tpinh
mn ia eu»

D I S P vm ATIO PRIMA.

De Anima fubftantia informatione.

Sectio I.

Vtfum anima fit allue fibjlantialii
informans*

I A L e N. lib $ de Lku ufetlh,
M.6. tenet animam cfle tem-
■ peramentum qualitatum , 6c
Jcum iftis immutari, lib. de
t Sympttm.il lib. j. de Vfu petrt.
\ e. i. fatetur fe ignorare ani-
I tnx naturam. Alij tenuerunt
animam elle harmoniam quondam , Sc propor-
tionem contrariorum in corpore : quam opinio-
nem refutat Ariftotcles i . de Anime , text.f 4. j f .
Plato & alij volunt animam ede formam alTi-
ftentem , non informantem ; vt AriftoteJes lo-
quitur de forma ctrli 1. de Cerl.ctp. 1. & tx. 4.
Sed omidis variis Philofophorum de hac re de-
liriis, dc quibus Ariftotcles i.de Anim.cep.i.dr 1.
per totum librum.

Dico primi, anima eft fubftantia. Hxc vide-

Sctti tper. Tam. II.

tur contra eos , qui prxter materiam , nullum
aliud rerum naruralium principium agnolcunr.

Qui funi Auicenna lib. de Anim. cetp.j. Albcrt. ht
fum. de Hom. ejueft. j . Aucr. 1. de Anim. comm. j . 1.
vt referunt Conimbr. 1. de Anim. cap. 1. ejuejl. 1.

Probatur primo , ex Gregor. Nydcno diffut. de
Anim 4. Quia ficut ex concordia rerum variarum
in vninerio colligitur adclTc vim diuinam omnia
regentem ; ita ex confenfu variarum qualitatum,
icalfc&ionum corporis, paniumque eius adelTe
animam : neque enim vllum accidens extera om-
nia accidentia ira temperare , vel concordare va-
let. Hxc tamiim fiaaho cft, & ponendo formam
corporeiratis fubftantialcm, nihil conficit.

Secundi , materia eft fubftnnria i ergo & ani- Jmimtm rjfa
ma, quia hxc eft nobilior. Tertii, viuens & non {"H^mtiem.
viuens fubftanrialirer differunt. Quarti, non eft
qualitas prima, neque ex qualitatibus primisicr-
go non cft accidens. Antecedens paret, quia tales
qualitates non poliunt in multiplices operatio-
nes, S: motus viuentis. Quod veto anima ratio-
nalis fit fubftantia .patet ; quia alias non pollet *
extra materiam per icftarc.Conclufio eft Arifi t
D D d 1 - de

AT

Hii

584 De Animsefubftantia,&:c.

deAnim.c. i. & dlidl diffinitur Clcm. znic*

de fHm.Trm.zr cap.prmiterteodcm, & in L*ter*nertf
fttb Leon.X. /?j/"8.1oqncndo dc anima rationali.

1 . Obiici tur prim6,quia difloluto temperamento,

perit vita, Sc aduenit inors i ergo illud cft anima.

Negatur confoqticntia, quia etiam in corporibus
inanimalis, corruptis qualitatibus quibufaam.to-
tum corrumpitur , tamen inde non fcquicur non
cfle formam fubftaQtialem , prxicr qualitates.

Obiicitur fecundo , anima cft in fubic&o, ex
Ariftot.i^r AtumJtxta,. ergo non cft fobftamia.

Rcfpondctur , cft in fubie&o infonnatiuc , non
inhxfiuc.

Dico fecundi, anima non cft corpus.cft Arift.
i.dr At text.f a.Probatur ex ipfo,primo,quia ani-
ma cft fimul cum qualibet patre corporis, fcd duo
Animam ntn corpora fimul efle nequeunt. Secundi , non cft
corpus ccdcftc , quii hoc cft inilscrabile , anima
nonuicquc clemcntatc, quia hoc habet determi-
natos motus ad fui fu m, vel deorfum, anima non;
neque mixttim,quia tunc non cognoftrcrct multa
accidentia, quia cognofces debet denudari a qua-
litate cogniti 1 .de Anjext.7\xfr ni.d* j.texf. 4,

Et experientii conftat , quid manus calida non
fentic cajoeem alienum ,8c idem dc aliis. Vndc fi
anima cflet corpus mixtu , haberet vatia acciden-
tia , quibus impeditetur , i fim ilium cognitione.
TcxuQ.i.Phyfc.^.dr te: t.a8. Omne quod mouctur
^ ic,habct pattem motam non moucntcm.Sc par-
tem moucntcm non motam-, fcd in animali anima
raouet.Sc corpus mouctut : ergo diftingmmtur.

Obiicitur pritno.anima patitur acorporc.vt pa-
tet in phvenefi Sc ebrietate & corpus ab anima,
vt patet in tubotc caufato a verccundia.Sc pallo-
re cx timore orto -, fcd ad mutuam a&ionem re-- •
quiritur conta&us, qui tantum cft intet corpora.

Rcipondctut , non requiti tattum quantita-
tiunm •, vndc vnus Angelus poteft pati ab alio.de
quoScot. i.dift.q.ymit.i.

Obiicitur fecundo.cx Ariftot.quia Auguft.n.

Civit. 1 1. docet in do&rina Peripatetica animam
«fle quintam fubftantiam.id cft, ex materi a, Sc na-
tura coelefti cpnftatam. Rcipondctut .coftat Ati-
ftotelcm oppetitum fcnfiflc ex ipfius difputatio-
' ne r.de An.c.^ .contra Dcmoctitum,Empcdoclcm
• Sc alios. Auguftivms ergo videtut nonex.ipfo
Atiftot. fcd cx Cicctonc 1 .Tit/2iil^vajl.fumpf\(lc,
qobd pofucrit mentem quintam fubftantiam a
quaxuot clementis diftin&am.in quo Ciccto fil-
ius videtur.

Obudiut tertio, quia xM Gen 4nim.c.^.ait ani-
mam participare tot pus quo Adam .elementis Ai-
uinius. Rcipondctut , vel loquitur in (ententia
Platonis, Sc Academicorum , qui pofuctunt ani-
mam ante cius vnionem ad corpora noftra , coi-
pufculo iWuftti cucufufam fuiuc. Vel vocat coi-
pus noftrum clementis diuinius.qui anulla ipfo-
tum facultas fufficii ad excellentes opetationes,
qux mediante cotpote nolito fiunt per animam.

Idem cft dc crtlcftibuscotpoijbus.h icneatut (c-
cudumVhilofophucflc anunatatv ocat enim iule
Ctrl c.i. coelos animat os,de quo Scotus

4. Dico tctu^vlnir/?*fjl|orrn*./fii4Ui«4 informant.

eft Atift.x ie Ap. c 4p. 1 .\bi ponit duplicem deft -
Turionem ani ni x , St in 'vtraque ait effe attum.
Diffinitur de fide quoad animam tationalcm, lo-
cis citatis toucluhone prima. Ptobatut primi*,
quia non cft corpus, vt oftefum cft;ncquc eft ma-
teria , quia viucns ‘a non viucmein hoc non di-
ftinguitut, Sc matctnptxCupponitut.cum anima

l

introducitur , cft que expers omnis aAiuitatii , &
anima eft origo omniu vitalium a&ionum : ergo.

Secundo , vel in compofito cft aliqua forma lub-
ftantialis.vcl non?Si lccundum.crgo materia ma-
net fine forma, Sc compofitum coftat cx materia,

& folis accidentibus , qux funt abfurda. Si pri-
mum i ergo ci tribuuntur prxcipux aclioncsjcr-
go vitales a forma fubftantiali fiunt , fed repu-
gnat fieri nifi ab anima ; ergo, &c.

Obiicitur primA,quia Artft.i^r An.c. 1 J&i.ait,
nondum conllare an anima fit forma corporis,
vel ei afliftat vt auriga, vel gubernator nauis.Re-
fpondetur illo c.t.id non probauit.fcd CApfty.

Obiicitur fecundd, anima cft per fc fubliftcnsi
ergo non cft forma.Patctconfcquentia.quia for-
ma in alio fubfiftit , ficut Sc cft. RefponJcmr,
quod fubfiftit vt natura completa, non potcll cfle
forma.fccos fi incomplete fubfiftar.vt in cafu.

Obiicitur tertio, fi animam cfle formam infor- J.
mantem, colligitur ex motu, fequitur corios effe
animatos ; confcqucns cft falfum, Sc fi«lci parum
cotiforme,vt docent Conimbr. x.de Cark,c.i.Etfi
quida antiqui Philofophi id tenuerint tergo fufli-
cit animam cfle afliftctem.Rcfpondciut,loqucdo Aan&tUm
de aliis animabus a rationali , fi anima cflet tan-
tum afliftens, non informans, tunc vel cflet fim-
plcx»Sc fic non eflet animi cbrporca.fcd fpiritusi
vclcompofitacx materia, Sc fucma;& fic no cflet
anima alterius corporis, Sc dc illa interrogabitur
an fit viues nccnc^Si primum, cius forma erit in-
fot mans>fi fccudum, forma rcfpcQu materie non
erit anima.1 Secundo, forma nfliftens non caufac
ailioncs immanetes,ncc vitales, fed tantum trif-
cuntes*xrgo non viuificat illud, cni aflillit. Ad at-
gumetum, ergo non ex folo motu colligitur ani-
mam efle fotinam informantem, fedex a&ioni-
bus viulibus,qux foiroxaffiilcnti repugnit. Vn-
dc coeli, ctli moucantur ^ animati non (unt, quia ^ 1
non habent altricem facuUarctn, cum fmt incot-
r\iptibiles,alioquinexcrcfccrcnt Sc dcctcfccienv,
neque (cnfitiuam vim habent , quiahxc indiget
calore, cuius funt incapaces, neque habent otga-
nafcniuuiuAouia continui motione fatigaten-
tui -, ncqira^>tcft dici , quod habent animam
rationalem , alioquin mereri atque demeteri,

D curaquc videte poflent, quo nihil abfurdius.

Sectio 11.

An anim % intclUttiu a fit jpiritualti fubJUth
tia,dr vtra forma informans ?

T^Lato in Alcibiade tenuit anima intcllcfkiuam

V c

cfle formam tantum aflrftcntcm non infot-
mantcm,ficut Inielligcmia rnoucns coelum, Uti-
tur cius anima \ quidam tamen cum Beffatiow,
lit.j. contra calumniatorem excufauil Platonem ab

hoc crrorc.Sc fic Scotus fentire videtur 4 A>4
x.n.i6.SedeftThcmiftij i At Anx.ii.r fiueoli)*-

Auett. $ . de ponit cfle affiftcntem»^t

vnam omnium hominum. Mitandulanus tenuit
(vttcfettTolct. 1 .dt Anim. quajl. x.) vipmcftt
omnium hominum animam informantem ld>.
^i.dr merfioru ftni*Uru certaminit
/eft. 1. idem ait Achillinns Uii.dc
i • dvt» x. Sed aiunt hi duo aliud fecundum fidtm
dicendum , licet hoc (c eundum PhiloCophiamfit
Atiftot clcm tenendum cflet.

Pio explicatione, nota quod forma informans
facit cuinoutctiapct Ce vnurn forma afliftens

Difput I.

non t fcd folum vnitut fecundum operationem
quandam.vt nauta naui;& hoc fecundo modo in*
tclligunt illi Philofophi animam intellcdiuam
effc formam corporis.

Dico primi , anima intellcdiuaeft forma in-
formans hominis. Eft de Fide ex locis citatis/?#.
Animm tfr proced.con.}. Parrcs, ficExpofnoresin idGencf.t.
firmom. Fomuuit igitur Dem hominem de limo terro,& injpi-

rouit in focum eim fpiroculum vitojd docent exprcf-
se.vcl fupponunt.Probatur ratione, primi ex Di-
uo Thotna i. port.tj.76. intelligere eft propria
operario hominisjcrgocft a propria forma homi-
nis,feci eft ab inrellediua;ergo.

Contra ex Scoto 6. quia fecundum

Diuum Thoma intcllcdus fc habet tantim paffi-
ucide quo idem Scotus (.<1.3.9.7.100». 14. Sc fupra
f. 1 1, vbi onnot. i . plura Diui Thomx loca ad hoc
adduxit : ergo operatio non eft ab eo , de fic non
arguit animam intellediuam efte propriam for-
mam. Vr ergo ratio raleat, tenendum eft intelje-
ftum dleadiuum.Antcccdcns.fciltcct intellige-
re efle propriam, Oc formalem hominis operatto-
nem.habctur cx Philofopho An.uxt.\.cr f x.
de Anjext.14.xj.fjr i.Ethicx .9. ro.& operatio di-
ftinguitur contra adioncm,& fadionemquod in*
eft operanti , & non ab ipfo in altero : vnde 10.
Ethic.in imeUigert ponit felicitatem hominis j Sc
certum eft.quod hxc ineft ei formaliter.

Probatur etiam idem antecedens ratione, quia
cognofeit homo differentiam fcnfibilium abin-
fcufibilibusrcrgo habet notitiam non organicam,
nec fcnfibilcm.Hac ratione iJ* Ammojext.44.ijr
circiter, probat Philofophus dari fcnfutn commu-
nem , quia cognofcimus differentias fenfibilium
proprioru inter fc.Prxtcrca, experimur quid cog-
nofcimus vniuerfaic, relationes rationis,fecundas
intentiones, & adus, quibus hxe cognofeiinus;fed
hxc lenlhiuz cognitioni repugnant. Qui protcr-
ue negarer hos adus incfTe homini, non enet ( in-
quit Dodor)cum eo difpiirandumificut nec cu eo,
qui dicerer fe non videre colorem pr.rfcntc, oculis
no impedicis;fed dicedu ellet ei, quid caret fenfu.

$ . Vide Dodorem locxif.probantem nullum ho-
rum aduum conuenire fenfui : &vnici ratione
fuadetur facili, quia nullum horum eft fenfibile.
Zr perimor *• Confcquentia prima, nempe principium inteJIi-
/tm tnttUiff- gendi efte formam incrinfecam noftram , probae
iimbk mof- Do&or’i quia ilii inungere, fcu adui non lenfiti-
•*' uo » nec organico ooorret a/Iignarc intrinfccu in

nobis receptiuujdc hoc nonpoteft efTeexrcnfum,
cum ille adus fir incxrenfus.fcu fpihrualis j ergo
eric noftra forma, quia nihil aliud eftinexrenfura
in nobis. Antecedens parer , quia fi imnnfeci in
nobis non reciperentur illi adu s,no magisexpe-
riremur eos haberi.quim quando Angelus intimi
nobis purfens.ftmilcs adus haber. Aliam ratio-
nem Diui Thomx reiicit Scotus ibi n. 9. quiavi-
Jctur in vno fenfu pericio;in alio non vrger.
W.nnuum Secundi,probarur coclu/io.d: dida confcqu en*
ejfr „4u in - tia a Dodore, quia pofliimus nos dererminare ad
tn»tee*m. volendum quodeumque obiedum.vel eius oppo-
firum.de quo Sed hoc nequit fieri pe r

appetitam, quia eft ad determinata Podibilia;nec
potef! ea non appetere, vel adum fufpcnderc.ergo
voluntas eft forma fpiritualis atque eius princi-
pium nobis intrinfccu. alioquin non experiremur
talem porcllitcm nobis ineffead appetendum, Sc
non appetendum obiedum,quod falfum eft.

Tenii, ratiocinario,feu difeurfus , 4: a!ij adus
relati, qui a potentia organica elici ncqucunr,dc-
Scotieper. Tom. //.

Sedtll. 585

pendent ab anibus phantafix , Tt patet in pueris,

& amentibus ; ergo funt nobis imrinfcci : ergo Sc
eorum principium faltcm receptiuum , imrm fe-
cum eft, Se inextenfum. Confequenria patet, quia
ft effent a forma extrinfeca, vel aftiftcntc, Sc in no-
bis non tcccpti,nihil dependerent a phantafia no-
ftra, ficut nec adus Angcloru nobis afliftemium.

Quarti , homo fubftamialitcr differt a brutis, 4«
alioquin brutum edet : ergo habet aliquam for-
mam intrinfecam,non irrationalem. Diccs(& vi-
detur Auerro'is)cogitatiuam hominis aliquo mo-
do di!currerc,8c per hoc effc capacem coniun&io*
n*s Pr*nc,P*um intclligcndi extrinfccum , in
quo differt a brutis.

Contii, etiam fecundum Aucrr. cogitatiua eft jgm
marerialis,quia facit eam corruptibilem ; ergo n6 trdi ne^ueSt
elicit omnes a<ftns cognofcendi ,vcl difeurrendi fiui <• fhom-
circa fenfibil ia, & fpiritualia,vniuerfalia,& parti- tofo.wleo-
cularia, relationes rationis, & fecundas intendo-
nesjalioquin effer intcllcftusiquia efficeret,*: re-
ciperet omnes adus , qui competunt intelledui-,
ergo omnes ifti adus ab alio nunc i Sc fi illud eft
extrinfccum, homo non difcurrit.ncc ratiocina-
tur,fcd aliquid aliud ei afliftcns;& per cofequens,
non erit rationalis, fcd brutum ab intrinfeco.

Quinto, ex Ati(l.i.de jin.text.6.vbi definit arti-
mom tffe otium corporu orgonici,Scc. Et intelligit de Animem fe -
.adu primo fubftitiali,quia prxmictit diuifioncm (*dkm Ant'
fubftamix in materiam & formam ,& compofi-
tum : Sc inde concludit animam effc fubftantiam, ” J *

& no compofitum^tec matcriam.Qu6d ibi com-
prehendat animam rationalem, patet ;quia text. 7.

& S.docct illam definitione cfte maxime vniuer-
falcm. Et idem eft 3 .de Anjext. 1 . ibi, de porte ou-
temonimo, qud & cognof.it . vbi ponit anima intcllc-
diuam vr partem fubiediuamanimx vt fic,cuius
definitionem dedir lib.xx. 1 j& x. Itcm.iuff sirum,
text. « x,(f- 1 3. docet intelligere cflc proprium ani-
mx, reliquas operationes^ t /mire, monere, comu-
nes fpfi cum corpore ; ergo pofuic vnum princi-
pium harum communiu , & illius proprix adio-
nis ; ergo & intrinfccu clTe voluit, quia operatio-
nes communes ab intrinfeco, funt cui fecundum
Auerr.A: alios, qui id negant dc intelligere ; &c ibid.
text. 90. reprehendit Plaronc dicentem intelligere,
fintire , &c.in homine , cflc a diuerfis animabus.
ltem,i.de sin. text. t .dicit anima cflc prin-

cipium formaic,ficur faniras.qua dicimur fani.er-
go vult animam cflc intrinfccam formam. Er ite-
rum ait intellediuam continere fenfitiuam, ficuc
tetragonum, trigonum;fed hxnon funt diftindx
figur x,fed vna in fubftantia.quia rantu eft forma-
liter rerragonus , in quo virtualiter eft trigonus.

Vide alia multa loca Philofophi ad hoc colle - e.

da aToletoi.de Animo, ejxoft. 1 . vbi otiam idem Tettog o»me,
frobar ex variis principiis eius. trigon*. ***!

Obiicirurpriro6,nuila alia fpirirualis fublldtia
poreft informare materiamrergo nec anima. Aii- «
recedens patet de ImelligenfUs : negatur confe- J nfum^A^,
quentia, quia Angelica fubftamia eft completa, tehumn} **

Sc ideti nequit informare corpus, vt bene docent
Diuus Thomas t.port. <juoft. f 1. ortic. 1. Scotus
ejuodlib. 9. /icet Aureolus 2. difiind. 8. epufl. vnic.
ore. 1. oppofuum renear ; anima veri eft inconi-
pleta,Sc idcd vniri poteft marerix.

Ob/idt.ir fccundA, form, naturaliter inclina- MaH.
tnrad mater iam, fed anima rationalis non fle ad
corpusiouia per illud impeditur a fu.a operatione
perfetftiinma.tjualis eft conremplarin.Relponde-
rur.etlt per corpus imped/artir a per /edtiori modo
DUd ,

Xr

586

De Animse fubflantia,&c.

incclligendi, tamen mediante co , exercet multas
operationes materiales fenfiriu* ,fit vcgctaciux;
quod fufticic,vt nafnral iter appetat corpus.

Contra, objicitur tertii, vel appetit illud fepara-
biiiter,& lic vier que ftatus vnionis»5c feparatio-
nis eftet ci naturalis,quod repugnat,cum(int op-
pofiti j vel infeparabilitcr,fic fic feparatio cflet ei
violenta, & cum nullum violentam fit perpetmmti.de
Calo, cr Muvdo,text. 1 7. fcquitur rcfurre&ionem
jnimMfAti- naturaliter fciri pofte fucuram.Refpondetur,am-
fw •h<i**l* mani in feparatione pati aliqualem violentiam,
ftfmtumr. $u,a nalura‘»Wf petit vmri corpornfit htne poteft
fieri conie&urapro refurte&ione futura, fiftcndo
in folo lumine natutali.fedno cogit ad illud.nn/-
vit- Ium violentum, ficc. Rcfpondctur ex Scoto 4. d.4 j .
UntS e[i f,r- .quando inclinatio naturalis cft ad afium

uU*™'***' P*imum,fic imperfc&i ad per feftu, fecundum Phi-
Iofophum.oppofitum huius cft violentum, fic non
perpetuumiquia, fecundum ipfum,nulla imperfe-
Aio cft perpctuajfic ideo ponit in vniuerfo caufas
ablatiuas omnis imperfcCkionis.Qnando aute in-
clinatio cft ad a&um fccundum,fic pcrfc&i ad per-
fc&ionein communicandam, violentum tunc op-
fitum poteft fecundum eum efle perpetuum, quia
non cft proptie violentum hoc fecundo modo
inclinatur anima ad corpus, nempe ad communi-
candam ci perfectionem. Ita ad illam maximam
iuxta mentem Atiftotclis bene rcfpondctur.
Conftderando rem ipfam , quando violentum

recipientis rccipitur;crgo nihil fpirituale recipi-
iligitur maximi.

tur in corporc.Refpondctur,iiitcll _
quando recipiens caufat receptum : aliter non cft
neccftarium modum cftendi cftc eundem in ted-
pienteA recepto, quantum ad exicnfioiicm:cur-
rit tamen de recepto inhserente.

Dico tertio, anima rationalis non cft pars diui-
nx mentis. Eft contra Carpocratem, teftc Irenxo Aolnumm
1 .contra H*ref.c. 14. Cerdonem,tcftcThcodorcto •frbmHi.
dediuinu decretu ,fic Nlanichxos , ac Ptifcilliani-
(las,ex Anguftino de Hsref.c.tf.-jo. qui dixetunt
anima hominis cfTcDcifubftantiam prognatam;
definitur n Braccar.1. e.j. fic a Leon, rpijt.tp t.r.j.
Auguftin. lib.de orig.anim. c.i. Cuius ratio proba-
tur , quia fequeretur Deum cite mutabilem ,vcl
animi immutabilcm,& fic non dcficcret.nec pro-
ficeret ,ncc aliquid habere indperct, vel dcfincret.
Ptobatur etiam rationibus primx condufionif,
quia repugnat cuicumquc entitati diuin* cftc
formam. Vide Diuum Thomam 1 .p.9.90 art.\ . fic
Chryfoftom./*w.i \jnc*p .x.Gcn.

S E C T

III.

An repugnet vnam effe animum infor-
mantem omnium hominum ?

AVcrroes pofuit vnam omnium hominum
animam,lcd afliftcntem,non infermanxem..

Violtvtim ftr cft folum per priuationem alicuius pcrfe&ionis vMirandulanus, fic Archillinus idem dixetumte-
tontroriom natutalitec debitx,vt effe cxcum, nihil prohibet nendum efle fecundum Philofophum de infor-

9M«iir 4t*m, la^e cffc petpciaum : fi autem violentia inducat
non «/I ptrpt- comw jam q«aUtatcm,vt calorem in aquam,tol-
" ' Ut perpetuitatem , quia intec contraria fit pugna,
fic tandem vi&oria. dc hoc argumento videndi
D.Thom.i pxjj&yxm.t .fic ibi Caict.Ucnr.<p<adi.7.

^.1 ).Commb.i '«ti.de Anima /ipar.d.i.i.art.i. qui
tenent ftatum feparationis non efle naturalem,
reque violentum fimp)icitcr,dc quo pofteadij^.i.
.refolutiuc loquar.

Obiicitut vltimb cx Ariftotclcde j4nimA,text. \ 1.
qut ait intc\\«&um efle fecundum naturam, diui-
num.fic amiq-.iiCfimum.fic i .de AnimA,tcxt.\ i.ait
non efle a£kum corporis, fit lib.^.text. j .ait efle im-
tnixturo,fic fcparatu,8t 1 .de gen^nimnlAc fotis ve-
nire. Ad primum, loquitur in fentemia Empcdo-
c\is,qui pofuit intcUc&unveffe Deum .Ad alia duo
loca,taniutn vu\t,qubd poteft pet fe fine corpore
fubftftete. Ad quartum locu,umiim vult qubd no
cducitut dc potetia matetix, fit fic venit de foris.
Dico fecundo, anima rationalis eft forma fpiri-
Xnim«iii Hxc Catis probata cft rationibus addu&is

for-nlm ftm- P^° conclufione prima,quia cx a&ibus fpirituali-
bus oftcnfum cft in nobis efle formam inttinfe-
cam,a qua profluunt ,qux materialis efle nequit,
cft comta deliria multoruPbilofopbotum. Zeno
pofuit efle ignem, Anaxagotas , 8c Anaximander
actem^quos (ccutus videtur V atro , teftc La&itio

Opijuio Dei|Erflpcdoclcs Canguincm. Apolli-
naris etiam Alexandrinus »T ertullianus.fit aVq po-
(uctunt animam cftc corporea, quos Cupta citaui
ad q. 1 5 . v. io. Probatur ex Scriptura r . Cormtb. 1.
enim/Ht <pufu7it Inminu tnifi fpiritm hominu?

manti, quos citaui fiR pracrd.in initio.

Dtcendum,fccundum veram Philofophiim, fit
Ariftotelem,conftat vnam animam non poftcetTe
formam informante, omnium hominum. Proba-
tur prima pars primb,quia tuc eadem cftc omniii
hominum voluntas, fit idem \mcllc&us,8cconfe-
quenter exdem opctationcs.Secundb iftx exdem
porentix habet ent fimul habitus , fit attus virtu-
tum,&: vitiorum oppofitos,cftctquc cadcmaninu
fimul fapicns,8cftulta,mifcra,Stbeata.Tcttib>ea- ^

dem res eftet in locis fere infinitis fimul. Qturtfc, ^
eadem materia non poteft efle fimul multatu for* Bir
marum completaru-.crgo idem dc forma, alioquin
erit infinitx capacitatis.quiababctct inclinatione
ad plures materias omni numeto dctctminato.Ex ,

quo (equitur, qubd fempet eftet violcntata.Quin*
to , eidem libertate poftet dicere vnam numero
animam cftc in omnibus equis , fic idem dc omni
alia fpccie animatorum.

Secunda pars probatur.i .Pfcy/Tdicitut qubd cade
eft tatiomatcrix,8t fornix .quia fimt cotrclatiuv,
fit i.dr Antext. 16. qubd vnufquifquc aftus eft in
propria materia, fit non in multis, fi: ibidem, fic 7.
Mttaphyfic.text .7.14^* 49 qubd vmtas,8tdiftin-
ttio.fic cftc rei fumitut i forma.Ex quibus exptef-
se conftat fecundum Atift. non cftc vhi omnium
bominum animam. Qubdvctb plutesfint anirox

fit C.$ . lndiram tradere IjniMftnodi hominem Sator.* in
«meriiam carni» ,-w j^iritiu /TiUttu jtai*,& tccl. 1 l.Re-
«ertatur pubtu i>i inramfuim ,CT ^irii ut redeat ad
Deam. CoivcluCiobcnc ftat,cfto tcncatut animam
babete materiam-, quia bxc non erit corporea, de
quo fuse dixi ad cj.i j .

Obuc.tut,quodln aliquo tecipitur ,pct modum

fecundum fidem .habetur diffinuu in Lateran.fuh
Leon c. firmiter tde fum.Trtn. cx Latctan.
fu - Innoc.Ul. fit Clcm.vnde fton.Trin. Et tor.ua
buc errore videri pnftunt,ldyft.lib.i.Pl>iU.7J^^-
Epipb lib t .conr feare/*& D .Thom. x .certt .Cvnxr. *, .

Obiicitut pr \mb,multitudo fecundum numetu, 1
non conuenit ni fi formis pendentibus 'a matetia,
ex 1 1. Afei 1e.vt.49.fed anima rationalis 'mdenen-
dens cft a materia •, ergo cft tantum vna.Rclpon-
dctuv,ncgaudo antccedens:5c Atift foru-pet.nu- Ci|
ieriam,finequanonuiu\tiplicann\t ind‘undua,in- ^
telligit diffetetias lndiuiduales,dc quo videScot. «a
i.d.j.

Difp. I. Se&. I V.

587

1J.luj.7M primi. Si vero teneatur Atiftotelcs ita
fenfilVe , in eo errauit,vt ibi docet Scotus;fcd ali-
fer ,Sc aliter cxponitur,ne id fenfiiTe videatur-
Obiicitur fecundo, fi eadem non cd omniu ani-
ma.v ruis non poieft alium docere fcientiam:quia
vna fcientia non generat alia,crgo eadem cduu-
giftriA difcipuli fcientia ; & confequcntcr idem
intellc&us. Rcfpondetur,diuccfamclfc difcipuli
irnturd*- fcicmiam;docctur autem, quando proponutur ei
aliqua figna ipfi nota, circa qux attente occupa-
tur,vel quando principia ipfi nota ad particulares
condufioncs a magidro applicantur ,& fic ad ig-
notas vetitatcs.quali manuducitur; de quo Scot.i.
d.ujt. j . vbi explicat differentia inter fcientix ac-
quifuionem per do&rinamA propriam adinucn-
.. tionem.Si argumentum valeret, probaret eandem

ciTc pfuaciA hominis phantafiam , quia auis illa
ab homine do&rinatur.

Obiicitur tertii, ex Atib.xJe Gen*nin*l.c.)A\t
intclledu de foris venire:ergo non cd quod mul-
tiplicetur. Item, quia in cius lententia mundus cft
xternus;ergo fi multiplicaretur animx,fccundum
ipfum, Client infinitx A tamen ipfe negat infinitu
dabileeirc ).PAry/Te.8.Refpondetur ad primum/?#.
prtcedM vlt. Ad fecundum in hac re Arift.eft val-
de obfcurus. Quidam putant cum non ncgalle in-
finitatem rerum materia carentium. Alijnihifcer-
tum pro tui ille de immortalitate anirnx , de quo
Scot.4^-4).f. ) A D.Tbon,t^*WM Gens, c.8 1 .

Sectio IV.

Befnitie uniitu exponitur , & for mu
corporeitutit ujferitur.

I# A Riftotclcs 1 de Anim*,c*p. i.& 1. ponit duas
JLJl animat definitiones. X na: Anima ej} xttus pri-
mus Corporis organici potenti* vit*m habent is. Alteta:
Animae/} id ano viximus, /emimus, loco monemur, <5-
intelligimut. Quoad primam definitionem o /len-
ium ed fi&. r . de Anima , vc fic, qudd ii t a&us, feu
forma ; Sc idera o/lcnfum efl de anima rationali.
Pro maiori cxplicarionc.noiandom primo,
acfum primum hi« fumi pro co.quo nullus datur
prioriforma enim, potent ia, Sc habitus funr actus

f rimi, quibus correfpondcnt adkus fecundi. Sed
orma prior ed cxrcris,edque eorum radix A ori-
vhunti* . & g°* fecundi, in hoc differre viuentia a non
nmyimtio viuentibus , quid illa per fc non fe mouenc , vel
ntmtd» d>f - /altem in fe non operantur ad acquirendam fuam
f<r%nt. perfe&ioncm;harc veri fic, vr condat in plantis,
animalibusA hominibusradus ergo primus, qui
da r hanc perfedtionem , anima cd, fcu fubftantia
viralis.

Controuerfia ourem ed.quid per corpus inrel-
ligatur in hac definitione, an loia materia prima,
vel /ubdiria compofica ex ipfa A forma fubftan-
tiali.D.T h om. 1 .#f An.text^.& i.pjj.y6jnt,^Mt.
vbi Cxict.Se alij.SuarJ* Afer. d.i j fefl.j. num.+.dr
difp. t j.fel 1. 1 o.n.S. Se Thomidx communiter t e-

j Zwtlirotxr
iiffiaiti* *•

mm st

ex materia prima, & forma fubdantiali corporci-
tatis.ltaSc0t.4At i^.t.».*9.vbi agit determino
conucrfionis panis in confccrationc.ldem cenem
Hcuc jepsodi. 1 .ej. 1 . R ich. 1 J. 1 7.*rt . 1 .sj. j . Argcnr.4 .
d. 1 j.«r.t. dicens effe omnium Aneloru. Blcon.
j J. 1 cfuj.vnic. Auiccn. 1 .Sufficx. l.Bailol.x J. 1 7-f- • .
sart . 1 . Maior. 1 J. 1 6.q.imic. Anten. A nd r .7 . Mtt aph.

9.17 A omnes Scotiftx.Hcnr.4*#d/.$.q.6.8.cr 1 j.
admittit in homine plures formas, non tamen in
aliis animatis.

Probatur ptima cpnclufio. Primo, quia Arido- Corpm
telcs x.de An.t0xL4.tdt corpus politum in haede- "/«**»<• ***
finitione effe lubic&um animxtfed ncc compofi-
tum ex materia primaA anima, vr dame e/fe cor-
poreum : ncc materia primafohtaric lumpta, cd
l ubi edum animx;crgo.Rc(pondet Suarcz lib. 1 .de
Aff.r.i.Uccc corpus includat gradum corporeita-
tis ab anima, qux forma cd, comparari tamen ad
dnimam, vt aniina cd.tanquam potentia A fubie-
dum.ison inhxlionis.lcd compofitionis.Conrra,
nullum exedat anima corpori , antequam infor-
met illud , fcd tunc quamprimum animat ; ergo
non prius facit cot pus.quam vtuens.

Si dicas prius ratione condit nere materiam in
t[fe corporis j hoc nihil facit ad rem, quia agitur
dc compofitionc Phyfica reali,ad quam prxeifio-
nes rationis impertinentes funr.Petoan detur ali-# mannam.
qua mutatio fubdanriaiis circa materiam, ante-
quam anima eam informer.vcl non-St fecundum,
immediate informat materiam nudam, qux ume
non ed corpus. Si primum.alia forma Qibftantia-
lis prxcedit animam, qux condiruit corpus.

Secundo, alia ed mutatio fubdamialis ad cor- }•
pus,& alia ad animam ; quia illaell a generante,
vel femen cffundentc:hxc a Deo, vel at> vniucrla-
li agente fecundum Phil.dc quo po dea ;ergo cor-
pus habet formam fubdanrialctn aliam ab anima.

Tcni&x/fe corporeum non dat anima intellc&i-
ua.quia incxrenfi;ncque vegerariua, vel fcnfiuua
in homine; quia modo incxtcnfo continentur in
inreliediuf ; neque didinguuntuc ab ea, ergo ab
alia forma datur. Rcfpondct lauell. 7-Met.sj.t9.

Primo corpus elfir quantum a materia.qux ed ra-
tio. rcceptiua dimcnlionum , etfi non fit earum
fubiedkum.Sccundd.intcIledliuam dare effe quan«-
cum.quiaxquipollec fonnx extenlx. Defiunpfir
ex Caiet. » .p^.l6utrt.d.& iJe Anim*,c*p. 1 .

Contra primam folutionera,iimitatio quanri- Gmitmtk
tatis non ed a materia, fcd a forma, quia hxc cd, f*?mtu***»

, . _ * , * forma.

qux determinat , Sc requirir tanram , vel tantam
maceriam : non enim forma bonis porcd i n for-
mare corpus formicx, neque forma huius corpus
ilIius;ergocbm limitatio quaoriraris prarequira-
rur ad animam A non fiat a materia , fica forma
prxcedenrc animam.

Conrra feciindam foltirionem, nulla forma dat satio-
virtualitcrcffcdum fibi repugnantem , aJioquin
pollet ignis dare frigus; fed extendi repugnat in.
tcllediiux ; ergo, (rem.fomia dausejfe per infor-
mationem , dat illud tjfesjuod in fe habet fecun-

dar* rjfr rx-
itn/am.

nenr,per corpus incelligi materiam primam;quia dum fubftanriam ; ergo licur corpora Jis femper
negar plures formas fubdanriales io eodem com- datejfe corporale,ita /pirirualis fpirirnalc.
pofiro.de quo Bannes s/e Gener, c.4. y.Sutrt.i. Atij Quarro.corpus morruum haber formam lub -

renent fumi pro compodro ex materia , Sc forma
dante rj/e corporeum prxeise; non quod talis fit
didin&a ab ipfa anima, ira fuse Suar. jp. j.romJ.
/i.^<f?.4.Capr.* Aif.f.rax* .i.fumirur ex D.Thom.
J .p.y.76. xrr.6. Caietamts ibi xrt.4. & in 1. /entem,
dijftut. if ejuxj}. 1 Art. t M 1.

Dicendam, pe: corpus hic incelligi compo/Ttum

danrialem; ergo Se viuum ; quia cd idem corpus. tn
Relpondcnt , in morte produci formam cadaue* mmM

tis. Contri , non porcd idem effetdus produci a

2uanrumcumquc diuerfis agetibtis; fed fine igne,
uc gladio, fiueaqua, /iue fulmine, &rc. intereat
animatum,manetidenicorpus,vcl cadauer; ergo
non ed ibi aliqua forma dc nouo produ&a.

DDd 4 Re/pon

588 De Animae fubftantia,&c.

Rcfpondent laudi, tc Caiet. negando antece-
dens, quando tenditur ad defitionetn,& ad cfFc-
dum vilem. Addit Caietanus dubium cfte,an ca-
dauer fit eiufdcm rationis,necnc;&vtruraque di-
ci Pofie. Contra prim6 , fequcrctur qubd murca,
vel culex, vel alia vilia poircnt a variis rpccie cau-
fis gigni. Secundb , altcrationes interimentium
funt diuerfz,vt motbi, ignis, niuis,gladij,&c.licec
oppoficum fals6 dicat Caietanus : ergo fi produ-
cunt aliquam formam fubftantiaiem , illa non
erit vna,fed diucrfir.

Tertib, fi generatur forma cadaueris, falsb di-
cant, quod tenditur ad deficionem ,quia materia
in generando non intendit corruptionem , nec b
perfedo ad imperfe&um procedit. QuartA , ail
omnem generationem fubftantiaiem requiritur
difpofitio pneuia, & fucccffiua •, ergo idu gladij,

*el fulminis nulla forma talis gignitur.

Si dicas cadauera Hominis efle fpecic diucrfa
cum Caietano, id chimzricum cft, cum experien-
tia difeet ni nequeat inter mortuos , quis Hoc, vel
illo inftrumento.vel morbo periit.

QqintA, enecato animali manent caro , venz,
nerui,o(Ta,&c. omnia eadem ; ergo & eadem for-
ma corporis, quz forte non diftinguitur ab ipfis.

Dicere autem ,quAd ifta Habeant nouas formas,

•chimzricum eft-, quia per concodiones,& altcra-
tiones multas fiunt huiufmodi formz •, ergo vno
i&u interimentis ficti nequeunt.

Dices cum Caiet.fupra,& B annes lib. 1 Je Gener.
q.6urrr.i.formam cadauetis fequi natura elementi
ptxdominStis tempore intentus; vnde fi inteteac
animal per i gne,vc\ cholera , cadaucr etit alterius
lationis ab inteteute pet ph\cgma,vel aquanv.ncc
refett an gladio, vel laqueo peieat-.quia rftatantfi
funt conditiones fine qhibus non,& dominiu ele-
menti, feu Humor pti dominans caufa pet fe for-
mx cadauetis. Sic defendunt cadauera cfle fpecie
diucr la.quod, inquit Bannes, probabilius cft.

JFr*w Contra ptimb.fotroa carnis, offis, &cvtdi&um

domi»*™ ni~ cft>noD fiunt line co£rionc,St multis qUerationi-
*n7rv!rn'M bus;qux in fubitaneis motibus gladi}, vel fulmi-
nis imetuenite nequeunt : ergo manem antiquz
form*. Secundo,Humor pt «dominans, non alitet
gignere poteft fotmam c adauctis, quam pugnado,

& agendo in altos humotes, 5c tcduccndo eos ad
cettam qualitatum temperiem, quam fcquatur ta-
lis forma; fcd ad Hoc icquitiiut fpatiu temporis,

( quia fmguii Humores pro vitili fe defenderent,

& tn fe mutub ageict.lquod non intctuenu,dum
animal globo, vel fulmine per it. Antecedes patet;
quia fic fieret cadaucr ex Humoribus, ficut mixtu
ex clcmeniis.Scd fecundum Philof. 1 jit Gener s.l.
mixtio tort.90. Mixtio #fl mixtiltilium nitent orum vnio : ad
quam requiritur conuentio elementoru in vnum
locum, 8c mutua eotumdem in fe a&io,qua alte ■
tentur , vt fiat temperies primatum qualitatum,
quam fequetut forma aliqua mixti (, vide Scot. 1.
i. t ; . ni 1 . vbi explicat mixtionis definitionem)
fcd in iis, qui (ubito int et eunt, non poteft talisal-
tetatio , vel qualitatum ad temperiem tcduCtio,

1* fierv,etgo,8tc.

g Btzteiea, ilii Humotes compatiebantur in t no
ante mortem ; etgo 8c pbft. Si dicas pet mortem
aliquem eorum auget i, id in iilia fubitaneis mo-
tibus cftmanifcftc falfuro;crgo. Sed detur gratis,
non poterit tamen agere nifi per motum.Tnaximfc
fecundum eos, qui negant fubftamiam effe imme-
diate aCtiuam ; etgo in vno inftami fc parationis
♦ nun* non poterit nutetii dif ponet c ad fotmam

cadaueris , fic ipfam producere ; nam in hac fen-
tcni ia, quam impugnamus, primum non ejje anime
cft primum efle cadaueris.

Tcttio, contra eandem folutionf .humores ipfi
funt corpora mixta.Pcto ergo vtrum (cparata ani-
ma,ferutt fuas formas necnc-Si primum, cft con-
tra eos, qui negant plures formas fubftintiaics,
etiam partiales in eodem compofito.D.Thom.i^. Humm M

1 *

9-7 J *rt.$jtd ijcontrn GVnr.r.fi^.qui nrr.f. do-
cet quatuor humotes informari anima: & probat m4Vmr
ex D.Thom.Caict.& SyluA przterca cofcqucn-
ter idem debent admittere dc carne, & nerno ,8cc.

Sc non erum fingendx formz cadauctum. Sife-
cundum-.ergo non polTunt concuttcte ad formam
cadaueris, cum ipfi formd careant.

ScxcA probatur conclufio : in animali mortuo /• mma
manent eadem accidentia.vt longitudo.latitudo, «4
colorAc.crgo&idcm fubicdum;quia accidentia tecUan*‘
non migrant dc vno fubic&o in aliud ; fcd fubie-
&um cft compofitum non fola matetia.quia priut
eft compofitum fubftantiale , quam accidentale:
ergo manet fubie&um accidentium, nempe com-
pofitum ex materia,& forma corporcitatis.

Confirmatur, quia fi omnia accidentia peteant m

mortuo animali, & fola maneat materia , non eft
ratio, quare Hzc forma plufquam illa iniroduca-
tur.quia matetia indifferctet omnes refpicit:crgo
dicendum, manete accidentia, 5c compoGtu fub-
lUntialc.in quo fubic&Stur antc,& poft mottem.

Refpondctut cum Banncs fupti«rr.i. acciden-
tia viucntis non manere in mortuo, fcd in corru-
ptione fieri refolutionc in materiam prima.quod
videtur D.THom. dicere q.d.i

ieformutf.y.dr 1 .de Geners.4 leti. 9. Ad confirma- ^maM
tionem propter dilpofiriones , quz ptzctantin
matcria,vcl compolito, eam determinari ad Hanc
fotmam potius .quam ad illam.efto fotma imme-
diate materiam nudam informet.

Contra.i n cadauete ad oculum manet idem co-
lor,eadem figuta, eadem lineamenta, & difpofitio
partium, quz fuerunt in v iuo.ltem, ramus abfrif-
Ius Habet eandem viriditatem, quam antea, & po-
mum ab atbore decerptum .eundem fapotcm.Dl-
cete autem qu6d omnia ifta funt dc nouo prodn-
tta , patadoxum , 6c incredibile videtut , cura fit
comta fenfum ; neque aflignati poffit.a quo pro-
ducatui dc nouo.

Rtfpondet Rannes tj.xo.nrt.t .ni ; .quod fcnfin |,
hic fallitur, quodque accidentia funt eadem tan-
tum fecundum appatcntii.in te aure noua funt fic.
producuntur confccutiuc ad produ&ionc formz
c adaucti v. Jc matetia cft ita difpofitapcr difpofi-
tiones ptzcedentcs.qubd non poteft catete acci-
dctibus fimilibus iis, quz Habuit .Sed bxc tam in-
credibilia videmut.vt fi inter ctcdcndafidediui*
na ponctctui,intct difficiliora ctcditu locuraba-
bctcf.patadoxum ccttc videtut^ubd coti oculis
meis elepbas, verbi gtati'4,fulminc peteuffus in-
teteat, ita quod omnia tcnfibilia,qux antes ineo
fuetunt.vetc euaneCcit,Bt in iftu oculi, immb in
inftami fimilia fenfibiliapet omnia, ita vtinullo
fcnfo.bxc ab illis difcetni poffvnt, producantur-
Dicendum etgo cft, (cclufis bis figmentis, eadem
accidentia vcic manete in mottuo , quz fuerunt
in viuo , & conCcquentet eandem fubftamialem
fotmam cotporeitaiis manete , qua conftituuut
compofitum, quo ifta Cubic&antut.vt babctSco-

Si dicas.bzc etiam contra Scotum obiici pof-
fc, quia idj.S/U idiifo/udm.x^ fttj. docet
gtadus

Difput. I Se6tlv. 589

m mstu
•s/raire.

Ftrms diurr-
ftfrtrit» 1
bsbtnc

sctifi
— * fimi-

ttjtmtrmti*. gradus qualitatum incompatibilcs cum forma
waK vi*n. corrumpenda effici a forma genitale gradus op-
> p0fjc0s aj, cadc.n corrumpi , de y 4. n.x 1 . ideo ai*
ttmpn qUAntj,aiem jn Euchaiiftia non poffia creatura
corrumpi. quia ibi no habet lubicdum, cuius cotr
ruptione dcfincrct efle : vbi fupponic cius fubic-
dhiin e (Te compofuum.Sc non materiamiquia hxc
cft incorruptibilis : ergo fecundum iplum , dum
fubitb fit ignis ex aquu,vcl e comra.omnia anti-

?|ua accidentia pereunt > de fucceduut noua, Rc-
pondctur.itaetl dicendum, quanJo non remanet
aliqua forma fubftanualis:fcd tunc ad fciifum pa*
tet effi accidentia noua.quialpeciedmcrfa, vt in
exemplo i at in pcopolito fuot omnia accidentia
(ccundhm fenfum eadem.

Ad id quod ait , accidentia omnia firailia Reci-
dentibus viucntis cofcqui ad. formam cadauorif,
quia habent iftx formx affinitatem, quia yn« fc-
quitur ad aliS.falfum cft. Ad comprobatione falfi,
**<•■ quia formx diucrfx fpccie nuquam habent acci-

dei ia per omnia fimilia.vt patet indudiucjueque
formacadaueris.fi daretur,eflct affinis formx vi-
uentis.cum inter fc maxime repugnctiiicquc fuf-
ficic ad hanc affinitatem, vel fnnilia accidctia ha-
benda,quod vna fequatur ad aliara;alioqum ace-
rum haberet eadem accidentia cum vino; quia fe
. habet ad illud ficut mortuum ad viuum;dc eodem
modo ex illo fit ficut mortuum ex viiio, vt Jocet
Kridot.fi.Metnpb.text.iq. vide Scot.4d.4jy j.
IO. Quod dicitur.marcriam exigere accidentia fi-
r» - milia iis, qux prxccffirunr. propter difpofitionca

**- 'S pixcedcnrcs , non minus talium cffiqma ex prx-

teritis difpoficionibus nihil in ea remanet , niti
refpcdus quidam rationis , pet quem non poteft
determinari ad aliquid reale. Sed hoc parthn va-
let , quia etiam facit contra nouitatem acciden-
tium in genito , vbi corruptum habet tantum
vtum formam. Vide Scoium a. djft.\.cju*ft. 4.

Vliimo, probatur ex Arift. in allata diffinitione;
cum cniipdicir,qubd anima cft ndos corporis or-
ganiciicrgo fijpponircorpus eile organicum, alio-
quin no clfcc adus formalis.lcd efficies organici.
£*,7 ttrfw Pro quo Nota corpus organicum dici illud.quod
»rg *nicum f habet parrc$diflimilares;cx Arift.a.dr P*rt.*n.c. t.

cuiu/modi fune oculi,raanu$,naccs,&c.animaer-

f;o talis naturx cft, vt no informet ui/i corpus ta-
cs partes habens.Per particulam />in>/£r/,pofiia in
definitione , di (cernitur a corpore Mathematico,
quod cft accidcs,de ab artihcialfivci forte melius
dicirur quod anima , qua forma rcfpicir corpus
Phy /i eu tu, qua talis forma viuens organicum.
OtfguizMti» Nota fecundo, qu6d organizatio alia cft acci-
AluAcetJen. Jenrsi|ij>Vi quod hoc membrum fit durum, illud
filfinfitttr molle; hoc frigidum, illud calidujhoc huius figu-
rz, illud altenuqalia vero cft fubft.imiulis confi-
/lens in variis formis fubftitialibos partium cor-
poris organici.Ec de hic imelligittir diftioarg*-
niciy in definitione ani m.r, vtex didis abii de pro-
batum eft. Pro explicatione alterius piriiculz,

Jn petent i. * vir.trn hiberni 1 , ira definitione politx,

* *. Nota tertio , quod vita cft duplex;alia cft fub-
Puu sii* ftjr)alis,& cft ipfiim informari corporis ab anima,
^uuseudm. <lu0‘^ dfcdus formalis animx.de non ipfi ani -

ciuilem, Pl\ilofophic5,dc voluptuariam. Vndefle
bcatitudo.qux confidit in operatione, dicitur vi-
ta fElcnUjiuxta id lonn.vj.Usc eft vit * stem* ,vt eu-
gnoftant tr,Scc. Itaque particula illa paterni* vitam
habent is, potcd accipi vuoqucmodo-.quia corpus *

eft in poteria ad viti vttamqucifed quoad vitam
primo modo fumptam, idc cft elfe organicuro,dc
vitam in potentia habcrc;de differentia cft titura
in nomine. Quoad vita fecundo modo fumptam,
non eft idcm.quia hxc eft effedus animx Se effi- *
cientis. Vel dic,qnod ifta panicula, fupra corpus
organicum addit difpofitioncs accidentales , per
quas eft in proxinujpoictia ad receptionem ani-
mx ; & lic noncctt fupet fluitas in definitione.

Ptobutur Theologice , corpus organicum
habere altam formam dtjlinflam
ab anima.

Scot. 4.d.t j.y, j.«Mw.i9.fuse rem banc tra&at; I ».
ex quo potiora fumemus, quibus addemus noftra. MrUnimm
Probatur, quia fine forma corporeitatis no falua- £-Mehtn't<*
tur veritas Euchariftix : primo, quia corpus in
quod fit conuctfio,vel cft Mathematictim,vcl na- ,tits/u. '
turalc;quia Ar iftotcles no ponit aliatfcd Xlathc-
maticum no eft, quia hoc cft accidcns.nequc na-
turale per te ; quia hoc forma conftat ; ergo fine
forma no vere dicitur,f/«r eficorpm meum,S< c.Sc-
cundo.quando dicirur,//iV efi/*ftguii , non poteft
fingi ibi tantum efl« materiam folam fanguinis,
vel maroriamcupi modo quaudtatiuO;ergo idem
hic dicendum. Tertio, cum dicirur : hoc cft corpus
meum , non ponitur diftrahcns a veritate carnis,
offis, Scc. ergo ficut fi&io edet , per carnem , vel
os intclligi materiam , ita de hic. Dicetur fort£
cum Suar, in initio , citaro , Se ex D. Thom. .p.
q.-jGMrt.f». & cj.vn.de y.corp.& *,{ f. ter-

minum conucrfionis effie corpus,id cft,ipfun ma-.
tcium.quaicnus accipit elfe corporcti ab anima.

Contra,oftcnfum eft effie impoffibile.quod for- l } .
ma inrxtenfa det tjft extenfuin fortrulitcr. Prx- I» ttiJutci-
cerca,fi confccratio fieret in triduo mortis, pone- /«»■<•«♦ da-
retur idem terminus, qui modo per forma coipo- tf"‘ tmnUm
ris ; ied tunc non poneretur anima, quia feparata
erat ; neque *\hun*Jfe daret materixrergo neque 1
nunc ponitur,ncqiicaJiquod ejfe ab ea datum. Mi-
nor probatur.quia ex vi verborum,vc docet Trid.

miivndcin Scripturi vocatur fpir meli viu, Gen. 1 .
In Intelligcntiis no videtur diftingui ab ip/a na-
rura,vt fe agic,& mouet;quia 116 cft pars^jux dat
vicatn,diftin<2a ab ea cui datur,vt in nomine. Alia
eft accidentalis, qux cft proprii operatio viuer/s,
quo Ccnfu Atid.j.Peiit.c.i. diuidir vitam in adi-
uam. Se contempJatiuam, de \.Ethic.*d Eudcm.in

y^Cij.c.j.nou ponitur anima fub fpccie panis, vel Amim * f,b
vini ex vi verboru, fcd ratum ex vi naturalis con- §eeisbm ucu
nexionis cum corpore, de fanguineiergo quando &
folura effit naturalis conexio, nullo modo pone-
retur anima fub iftis fpccicbusjncque aliquod tjji
ab ea datum ; quia nullum dar non coniunda;cr-
go ex vi verborum nunc , ficut de tunc ponitur
verum corpus fub fpccicbus panis, de per confe-
ques vera forma corporciraris ab aniitu diftinda.

QiuarrA , fcqueretur quod corpus Chrifti non
effit idem,viuu de morruum;coniequcns cft con-
tra^ados. Sequela parer, quia haberet aliam for-
mam fpccie, ve 1 genere diffindam port mortem.

Falfiras cofequcnris parer ex Ambr. Se habetur de
confecTjd 1. e. omni* I4c eft de virgine quod

eftp*Jum,ftpidtjfm,ScctLco /bm.de jiftemftih cari -
dem naruram confedere in puris throno.qux ia-
cuir in fcpulchro./dcm di cur Gffg. A ug.Domafc. 14.

Hicronym.quorum verba vide apud Scor.fupr a. si
Iicfpondct Caicr.fiipii,corpiis Chrifti vinum «W,«»

& mortuu elfe idem fiippofira/fter , mareriaiirer, ,/f ij4r‘ ,er'

& quoad ejftcxiiictix adinhs.non autem forma-

liter. Suar, fupra dift. 1 j.fteff. 1 o fi». rcJpondct effi mnuunT

idem

l

59° De Animse fubftantia, &c.

m.imrr.t m«-
p#f idf tim-
ftfin m.

idem fcnfibiliter propter identitatem materiar ,&
quantitatis, fic fcnfibilium accidentium, vel fup-
pofitaliter propter idem fuppofitum , fic addit
propter locutiones Theologicas , quz commo-
dum I cnium habent , non clle fingendas nouas
formas, in homine.

Contra Caictanum.nondicuc San&i idem fup-
politum,nec eandem materiam, fed idem corpus
manere ; at non cft idem corpus manens, fi mura*
tum cft in aliam formam fubftantialcm, alioquin
dicas manere eundem ignem poftquam conuer-
fus cft in acrem, & eundem panem poftquam con-
uerfus cft in naturam aliti. Qu6d vcr6 maneat ea-
dem materia eidem ruppofuovnita,nihil facit ad
permanentiam corporis , alioquin fi fola manus
fic penxnnlifTct vnita,(quod non repugnat ,)dico-
res idem corpus humanum permanere vnitum.

Quod dicitur eandem exiftentiam aikualem per-
mancre,fa\fiun omnino cft ; quia cdm (it nouum
compotitum fubftantiale , fic corrumpatur anti-
quum, perit antiqua exiftentia, fic fucccdit noua.

Non me latet fecundum Qa\ctin.).pMrt.<judfi.i7.

«rf.i.humanitatem alfumptam exifterc exiftentii
Verbi ; fed id falfum cft , vcbcnd probat Scotus
cum communi, i.

1 f . Contra Suarcm exdem rationes valent i quia
HMtien* tiuf identitas fuppofui nihil facit ad rem , neque cft
dtm m*t*ru verum manere idem corpus-.quod cxprefsc aiunt
Santti , fi non cft idem compofuum fubftantiale,
cfto maneat materia,8c aliquot accidentia eadem,
quia fecundum ipfum S\i*x.di{p.\+.fetl $ j7*om-
nia accidentia corrupti manent in genito , fi non
repugnant eius formae, fic tamen falfum effe cor-
ruptum effc gcnitum.licct ambo habeant eandem
materiam , fic multa, licet non omnia accidentia
eadem i ergo gloffa illa omnino reiicicnda tan-
ouam apette contra S.vn&os. Prxterca.ipfe dicit
ibi n.t i .ideo manete eadem accidentia , maxime
qualitates in gcnito.qux fuerut in corrupco*,quia
non h ibent caufam , a qua fiant noua ; quia non
JeciJntU fiunt a forma cadaucris,cum non fint ci connatu-
tid*utrU»cn talia, namfieffent , non itacitb cuancfcerent.
f"m "*“*• Neque fiunt ah cxttinfeco, quia fxpc nullu adeft
a quo talis calor, vel teperamentum produci pof-
fet, qualia in cadauetc.maximi quadomors con-
tigit per iugulationcm,fuffocationcm,ve\ i Cium,
apparent : neque fiunt i fpiritibus vitalibus , vel
humoribus , quia forte hi omnes anima infot-
mantut , fic fic cum ipfa pereunt : fic cfto alias
formas habeant , non potiunt caufatc illas qua-
litates , quia citiflimc corrumpuntur, fic qualita-
tes illx diutihs durant.

Totus ille difcutfus xque bene probat manere
eandem formam cotpotis.fic nulla fubftantialcm
de nouo in interitu animalis produci, quia no cft
affignarc caufam civis, fic cum maneant cade acci-
dcntia,fccudum cum,8c bene, quia nihil cft quod
cogit inhoc coi r igere fcnfumjtenendum cft ma-
nete eandem fubftltianv.qua ratione, quia eadem
accidentia in hoftiaconfecrata manent ,qux fue-
runt in non confecrata, teneremus certo fubftan-
tiam panis manete,fi fides non cogeret ad oppo-
t^wNii*N«i fitum. Quod fubiungit Suar ex contra Scotu pro-
SmS piet locutiones T heologicas, qux congruum ha-

' j«r. °CTC V°^ut fcnfum.non ctfe fingfidas nouas fot-
maiM c»rpt mas, minus rctle di&um cft \tum quia ipfc fingit
vniatii. Scotum fihgerc nouas fotmascum tamen eas nc-

* get Scotus, atfex es antiquas formas manete •, tum
etum,q\'\a congtuum lenfumnon aftignat diftis
SanCtoiu dicentium abfolutc manete idc Chtifti

corpus mortuum, quod fuit viuum, qui abfolutc
negat idem corpus manere , cfto aderat eandem
materiam,& aliquot accidentia petfcucrare.Nop
fingit ergo Scotus propter locutiones Sauciorum
nouas formas , fed ex cis infert exprcfsc manere
anriqui corporis formam. Suarez autem propter
locutiones Philofophicas, fic maxime propter il-
lud, Genrrutio vnim rfi corruptio * lierim , fic c coira;
qux maxime congruum poliunt habere fenfum,
vc poftea patebit , fingit nouas cadaucrum for-
mas, vi vidctur,contra San&orum loquutiones.

T

Soluuntur argumenta contra formsm
corpor citatis.

16.

iS.

I»

Arguitur primo contra refolutioncm huius 17.
quxftionis.ex D.Thom.d<flo *rt. 4. vnius entis cft
vnicum r^rjergo vnica forma ; quia forma dat ef-
fejergo in eodem compotito non funt plures for-
mx.Refpondctur ex Scot. 4.4.11.4.;.* 46. non oh- fUnlltm
ftarcvnitati entis, pluralitatem forniarum>modd /**•»• ««■
vna l»t vltima,fic completapd quam exterxordi-
nentur ; quia compolitum integrale cft vnum, fic '
tamen fingulx cius partes habent fuas partiales
formas in vcrioreopinione;quidquid teneatur de
forma corporeitatis.qux fu ab hts diftin&a. Hxc
folutiocft ad mentem Phil fim.ibi dicit
folam vlttmaro formam clfc abfolutc formam, fic
actum *. intermedias autem clTc etiam materias.

Conrrt ex 7. Met c.de vnitate definitioni 1 Jti : In fitb-
fiunt i ii no efi ordo, ergo vna forma fubftitialit non
ordinatur ad aUam.Refpondetur,ibi ait.fteftnn-
gatio addere priorem differentiam pofteriori,
idem erit ft c conucrfo fiat, quia quantum ad hoe»
non cft ordo in fubftamiis harum diffetetianmv,
quod nihil cft ad rem. Alia cx eodem capite addu-
cuntur contra pluralitate formarum,qux Scotos
optime explicat loco cituto • vbi etiam fe remittit
ad explicationem , quam ferit in Mctanhyfica.

Caict.diffo 4.4. pro fua modeftia replicat con-
tra hanc , quod Scotus, fic ali \ corcitate tenentur,
quia fcquitur hinc,qu6d vna res abfolutc, 8c fim-
plicitct eft,8c fit : cft pet primi formam, fi: fit per
aducnictem,Q««d (inquit) ef**nu fit finltitUeurr-
linquo iudicuntLm. R.c<pondctur,cft incfipleteper
formas prxcedcntes,fic fit per vltima completc:8c ,

fi pet abfolutc, fic fimpliciter,imcl\igit vltimicf-
fe,fa\su fubfumit.Si lufficit ad hoc ,quodcumqoe
ejje fotmale Tubftantialciverificatut de eodem fi-
mul,quod abfolutc cft,8cfit,fcnfu iam explicato;
fic exiam futili argumento redarguere Dodotem
fubtilem ccecitatis fic ftultitix , minus pruden-
tem, fic humilem fapit fpititum.

Sed contra, quia abutitur Scotus terminis, fa-
mens cos,non ucut Philofophhapud quosfimpli*
citet fignificat fine addito. vnde quod fimplicitct
cft, habet fuum complementum fubftantiale Jle-
tbondcuu exScoto fuptaii.4t.($- fo.opudPlnLi.
de pmer .tfxt.ti.fumi ens fimplicitct, pro omni etv-
x itate, cuius oppofuum.fcilicct non effe fimplici-
ter, cft purum nihil .Sumitut etiam prout opponi-
tur enti fecundum quid; fic fic omnis forma (ub-
ftantialis cft ens fimplicitct, fic idem eft de mate-
ria : fic hoc fcnfu plura tjfi fimplicitct funi in eo-
dem compofiro/cd non plura completa.

Atguitut fecundo , cx eodem fcqucrctut quod '
fecunda forma fnbftamialis daret effe accidenta-
le ; qiuaadueniict enti in attu , fic fic non diftin-
guerctur a forroaaccidctali.Kefpoudaut exSco-
to Cupfa,qubd aducnit enti in a£ku completo pet
vlumara

Difpuc.I. Se&.IV.

59i

ClW «MM-
tW • fi, &
qutdf rura-
tur nn tfi,

vltimam fornum, eft accidcrale,non aliter. Con-
tri cx J . Phyfitext. 8 .quod monetur efi, quod genentur
mneft. Sed addudio vltimx formxcll generatio,
ergo id ex quo deducitur, non cft (impliciter, alio-
quin haberet e{fe,f\cxxi Bc illud quod mouctur.ve!
alteratur. Refpondctur ex Dodorc «. 50. Icnfus
cft , quod fubicdum generationis caret tfi* (im-
pliciter , edo habeat aliud efie (impliciter, Icd in-
completuin. Quod autem mouetur , vel altera-
tur , non petit carentiam effe (impliciter , fed po-
tcft nullo efii (impliciter carere.

Tcrtio,arguicur ex eodc4.$.prxdicatio fumpta
a diuerfis formis n6 fubordiuatis, cfl accidctalis,
vt album cft: dulce;li a fubordi naris ,ed in fecundo
modo per fe, vt fuperficiatura ed colorat utptergo
(i ponamus plures formas in homine,gcnus fum-
ptum ab vna forma, non prxdicabitur primo mo-
do de fpccie fumpta ab ali a-,8c fic,h$c non ctir per
fe primo modo,homo rfl animal, quod ed falfuni.

Refpondctur, tantum probat prxdicatum fum-
prum a forma pofteriori, non prxdicari per fe de

pr$ dicato fumpto a forma priori ,vt \nc,atthnal efi
iewejquia vna harum no includit alianv.negatur;
fmmftokfy. ergo etfi pnjdicata fumantur i formis fubordina-
pm fjjjdc^prxdicationc eorum de fc inuice ede per

Odientur fecundo modo } fed erit potius per accidens, vt
ftc*ndt> muto hxc Jtomo efi albutyonimal efi rationale. Intel lige de
fer ftf prxdicatis.quado fumuntur i priori, & poderio-

Gtnm ntm r j f0rma.& ooncndo penus fumi a priori ,Bc diffe-

ri forma, & ponendo genus fumi a priori ,&
‘dfdif- rcntli 2 podcrioriincc prx dicatur hoc de ii

illo per

fmmtio , nec (jr.nec c contra.Sed n6 fequitur hinc, quod genus
i tentro. non prxdicetur de fpccic, quia hxc etfi intror ter
prxdicatum fumptuma poderiori forma,(cilicct
differentiam, non tamen prxcis£ illud, fed etiam
genus includit.per quod cuanefcir quxdam obic-
dio Caictani ditio art. } . quod fequitur ex (olu-
tionc Scoti , hanc non ede per fc, homo efi mutuat.
Vide Scor. t. Pofler.quafi.it. vbi difpurat an hxc
(It per fc , minui efi homo.

t i. Contra hanc /blufioncm obiicir Caictanuipri-
md, quia idx funt per fc, Terra efi granis, ignis efi
calidus, tamen extrema fumutur k diuerfis formis.
Relpoder Phil.Fab .TJx*rem.?}.e.i. qudd rerra Sc
grauitas no funt dux forroc didindx.conditucn-
tes eadem rem.fcd grauiras ed propria padio rcr-
rx,cui vt fubiedo incd.Hxc folutio non ed reii-
ricda,qtiia hic ritum agitur de variis formis con-
diruentibus vnu per fc;Sc dicitur non inde (cq d,
extrema prodicat ionis fumpta ab his formis, de fe
. inuicem dici ner fe;fcd no puto illud prxdicatum

ede per fc,nin ramum redudiuc ad fccudum mo-
dii, quia cd quarti modi, quo prxdicarur cfFcdus
de nccedaria caufa;3r idc modus non proprie di-
cendus ed per /c,quod puto fccudum Scorum di-
cendum,qui t.Poft.q. 16. cum Linconicnfi, videtur
tantum ponere duos modos prxdicandi per fc,
nempe primum Bc fecundum.

Dw modi Arguitur quar;o,quia generatio vnius cd cor-

frUntadi ruptio alterius, 8c e contrj,i.de Gen.te.vt. 1 10.
f*r f"' & \.Pb)f.text.’7\.& a 7. ergo cdm corrup/tur ani-

mal,generatur cadauer;& per confcquens no da-
rur forma corporis,alioquin hxc eder (tmul cum
Gintnuit forn,a cadaucris.Refpodcrur, vrrobique adducit
vmut rfietr- Arifiotcles hanc maxima.ad probandum xterni-
ntfttt site- raretn gener.irionu line infinita matcriajad cuius
infctimi (udicir.qubd ad qitamcunque corruptio -
nr' nem fubdanria/em fequitur mediate generatiOjA:

hoc habetur, ctiamfi non generetur cadauer,quia
darim corpus morruum tendit ad aliam fori nam,

& (ic non ccdabirgenerario,quod fol um inrendir

Philofophus;eatcnus autem genetans vnu com-
pofitum, corrumpit aliud, quatenus forma vnius
edincotnpatibtliscuni forma alterius;dc quando
plures formx funt in code, bene dat quoad vnam
ipfarum corrumpi compo(irum:(inc vlla genera-
tione alterius compofiti. de quo vide Scot.i.d.i.
f.J -nd yprinc.& d.ijj-j.ffrd.xi.q.x n.^.t" ^.Q^id
verb illud axioma non (it vniucrfalitcr verum,
patet in accidentibus multis, quorum generatio-
nem nulla comitatur corruptio , cuiunnodi funt
lumen in acre,fpccicsin medio , fiientia quando
non prxcedic error poiitiOc oppohtus, & alia.

Arguitur quitu6,aut plures formx educuntur 1 1 ■
dc vna porenria materix.aut de plaribus-.non pri- v»a fotnei*
mum,quia fccudum Commcnt.i a. Met. numerus
pocentiarum cd fecundum numeru fpecicrum,&: mm‘
dc illx formq cfsct vnius fpeciei.quod ed falfum:
neque fccundum,quu,cum illx potenti^ inedent
marcrix line ordine , formx eis correfpondences
lic inedcmr,& per confequens non facerent vnum
per fc.Rcfp6detur cum Scot.fupri ».41. id ed.edc
vnam potentiam. Ad authoritarem,non procedit
de potentia rccepciua, fed dc potentia & adu, vt *

funt differentix cntis.Quod I patet in exemplo ibi
addudo, dc polle fanari, Bc (anare^quomodo etia
inrell igitur quod dicirtir j.^/potenrias didin-
gui ficut adus. Secundo, dando ede plures poten-
tias, negatur non ede inter fc ordinarasiquia po-
tentia ad formam incompletam prxccdir aliam.

Arguitur fexto, quia generatio cd mutatio ro- efi /#.

tius in totum, nullo (ennbili manente, in quo dif* mtr*,*e/
fert ab alreratione, ex 1 .de Genjexr. 1 4.ergo cum
generatur animatum, nullum fcndbilc.quod prx-
fuit , manet ; & idem ed , quando corrumpitur.
Refpondctur cum Tatareto,ibi loqui dc fcndbili
completo. Vel dico loqui degenciatione inani-
matorum , quia ibi exempla ex his adducir ; vt
quando aqua conuerrirur in ignem jrel hic in ac-
rem. Tcttid, dici potcft.q uod loquitar de gene- Generatio tfi
rarionecoinpofui animati.fed totali, vr compre- mutath to-
hendit tam vltimam formam , quam prxrcdcn- tim' im ,w**
tcn> formam corporciratis , quia vrriufquc cdu-
dio ad generationem animati requiritur , neque txfomtur. ‘
eder adxquarc generans , qui (olam vltimam in-
troJuccrcr.

A rguirur fcprimb, quia fequitur quod caro vi- 1 » .

ua, Bc morrua edent vniuoca;quod edabfurdum. Care viaa,
Prxtcrra,caro haberet duas formas vltimas, quia (T tmrtus
vitra propriam haberer animam. Refpondctur
quoad formam carnis, ibi ed vniuocario, quate- Ut'
iius altera caret anima,noncd.Ad fecundam par-
tem , forma carnis quatenus ordinatur ad ani-
mam, non cd vlcima.

Arguitur odauo , (i anima immediate cum
quantitate vnirctur materix , (quod (ccundiim
Scorum probabile ed,quia ponit materiam polle
ede fine forma,»o/.i t.q.i.)elfct animal; fed repu-
gnat animal cllefine corporcjergo per ipfam ani-
mam tunc fieret corpus. Reponderor cafum ede Anima
impp/Iib/lcm , quia anima nequir per vllam po fmit **ftr-
tenriam informare quod corpus non efi , ciun ”**"»*"•
infa cfsctialiter fit aflus corporis;8c fi per impof- 2*7>
fibile informaret marerii nulli prxcedcte forma
corporis,animal non edcr;qaix nullam animalem
fundionem exercere podet, quia carerer organis.

A rguirur nono.porcd forma prior efTc fine po- Corfm wd
deriori, Bc per Scorum dc pmper cd forma cor- i*f*emstm
poris, quando interit animal ; ergo maner sentis ”s

1 ,, f- O t foritfur dtrr-

lincvlla fpccic, quia corpus edgcnus.KcfponJe- Tii*
tur hoc nihil elfe;nam liccccurpus pollet manere eomnur.

(me

591 De Anima; fubftantia, &c.

fine vlla anima, non ideb elTct genus, fcd indiui-
duu;quia genus per abffra&ion£,vel collationem
fic : Ac li ablltahatur, corpus non potcd contrahi
fine fpccicbus corporis ; bene tamen fine fpecie-
bus animatorum, qux corpori fuperuemut. Vnde
corpus vt hic fumitur, pro altera pane compotiti
animati, non eft illud quod in ferie Prcdicamctali
fubftantix dicitur corpus, quia hoc prxdicatur dc
animali , a quo & abffrahitur i illud autem non,
quia pars Phytica animalis non dicitur de toto.

Sectio V.

De fecunda animae definitione.

£u/>d fit principium veget»» Ai, fentiendi,
intelltgendi,& loco mouendi.

ipHil.i.dr An.c.x. adiungit hanc fecundam de-

finitionem primae ,quam fiQfrtced. examina-
uimus.St habetur cap.t ciufdem libri. Pro cxpli-
Sttuni* 4 mi- cationc,Nota per principium intclligi intrinfccti,

«W4 diffinitio fc c6lliiuriuum,pcr quod excluditur Deus, (licet
•afluatur. f|t intime prxfcns cu&is,)ab hac diffinitione.Sc-
cundo.nota quatuot particulas in definitione po-
titas non (umi coniun&ivn.nec diftin&iuc.quoad
lingulas-, fcd ita vt ditiun&io fiat cum coniundio-
ne ad particulas prrccdentcv.fic Anima eft id quo
viuimtu, «ut etiam ftntimut, aut etiam loco mouemur,
etiam intelligimw. Vnde fallitur Simplicius
Thctmftius, qui alTerit hic folam intcllc&iui dc-
fii\iri,quiaPhilofoplms ait ibidem corpora ob fo-
lam vegetandi tarioncro.dTc viuemia,aliaob fen-
tiendi talia elTc-.itaque no tantum de inicllc£riua
agit , Ced voluit vbicumque rcperitiu aliqua ha-
rum operatio,ibi cius principium, animam ineffe.
Nota tcrtib.hanc fecundam definitionem dif-
, ferre in boc 'a primamubd prima datur in ordine

ad corpus,quod eff fubic&um animx ,& ad copo-
titum, quod, per animam conftituitur fotmalitcr:
hxcverb datur in ordine ad operationes animx.
Ex his fatis patet fecunda definitionem bene tta-
f ditam effc,St obie&iones contra eam,pct hxc no-

tata facile cuettuntur. Sed quomodo vna harum
diffinitionum per altet i raanifeftctur varifcfcn-
tiunt DO. omiflis multis,qux ad hoc afferuntur.
Dico primo, poftctiot definitio confidctata,vt

qubd ejfe formam talis corporis dicar refpe&um,
qui non poteft efle de clfcntia abfoluti,cuiufmodi
eft anima i quia etiam rationale dicit rcfpctffum
principij ad a&um, St tame per illud cllcmialiter
definimus hominem-.quia nihil aliud magis pro-

Siiuquum reperitur ad animal contrahendum ad
lominem , & cticnrix rerum in fe , funt nobis
pro hoc (latu incognitx.

$>equirur etiam fecundam definitionem non elTe 5*
eftcmialem , quia fupponic animam in fua clTcn-
ria;operatioenim fupponit fuascaufastnoncnim
anima ideb cll anima, quia cll principiu operandi,
fcd cconuerfo.Probatur cx Ari (l.ditio c.i. vbi fu-
mit pro fundamento fux demonftrationis,.*mw4-
tum ab inanimato vita (id cll, operatione viti) fi -
iungi, fcilicet a pofteriori,3t quoad nos.

OWucicSyVriumqHodepte efi gratia fua operationis ,1.
de Calx, $ .text. 1 7. ergo definitio animx in ordine
ad fuas operationes, cll i priori , quia per caufam
finalem. Rcfpbdetur, operationes clle nnc animx, fiyimli
quantum ad cius cxillentia,& intentionem agen-
tis.non quoad eius quiditatem,& effentiamiquia
non ideb habet anima talem effentiam , quia cll
principium taliu a&ionum, fcd contra, & eo mo-
do quo finis funt, poteft definitio fecunda admit-
ti vt a priori-.quia per eas redditur caufa,qtuic cx
intentione agentis, anima vt forma tali corpori
organico adiun&a eft:8c hoc cll dicere, qubd tc-
fpe&us ad tales operationes habet fc vt caufa mo-
tiua ad produflioncm animx, cum quo ftat,qubd
timpliciter fu definitio \ pollcriori •, quia pro»
fluunt operationes ab anima,St tic fupponut eam.

Sectio VI.

Sl»ot funt animarum gener» \ & qualit
animx in illa diuifio ?

Y^lco primb, tres tantbm elfc animarum gra-

l.

luunda 4«/i- traditur per principium operationum animx,po-
""*• **""* teft pet priorem demonfttart propter quid. Ratio
4^W*r. C^’ V** ?rius animam effc iftum corporis, dc

compotitum conftituere , quam principium effc
harum opciationum.St illud eft caufa huius.Et ti
dicas , qubd anima fcparatacft principium intel-
leffcionis.id vetum cft,vt quod, fcd vt principium
9*0 fuppotqt compotitum, quod conftituit.

Dico fecundb,cadem poffcriot dctinitio,vttra-
ditut pet operationes, demonfttat ptiotem 'a po-
fteriori.Ratto,quiahuuifmodi «fpcrarioncs funt
ptoptqcffe&us illius,quod a Cluat cotpus.dc con-
ftituit cbpotitum animauuu.Etxtet ea,Afiftoteles
initio C4p.r. dicit enitendum effc ptiotem pefpo-

*

dus.fcugcncra.ita Atift.a.dc Anx.i.Sc coxa-
munis Philo(ophoru,Aug.tit.df quant .Anim.c,\\.
vhi licet feptem gradus vitx ponat, tres tamc pri-
mi tantum ad di(lin&ion£ animatum, 5c ad Phy-
ticam pertinent , reliqui ad moralem, fic fupetna*
tutalcm ftatum.D.Th.i.p.^.7Hji. 1 .Primus gradus
cll vcgcratiux.conucnicns omnibus plantis. Se-
cundus fentitiux, animalibus. Tertius imclleOi-
ux.foli homini conucnicns.Colligitut ex cleua-
ttoti operandi modo, quo viucntia operitur, de-
viantur enim in hoc qubd ab interno principio in
fc agunt, St ad fuam pcrfc&ioncm acquircdam.&
in hoc viuens i non Viucnti diffinguitur, quia in Vam i«»
non viucti nulla cll operatio ab inirinfeco,vt di- T**.‘
xi/?SNi .n.a .fcd intet viucntia ipfa funt ticsmodi
eleuatx operationis. Primus eff opetandi pet ot- Tw -|U
gana, & qualitates corporcas,St quidem ptimasi pJ*.

Sc hic cll v cgctaiiux , cuius operationes sut ab in-
ttinfeco.St exercentur per calorem naturalem,^
cipiuntutque in coniundo.Scaindus cti.qnando
operatio non eff a qualitate primxffcd ab ipfapo-

ffeiiotcm offendet c.ticut folct quod fecundum fe teniia cotpotea, media aliqui qualitate aliqualt-

novius eff, fcd nobis obfcurius , pet nobis notiora ter incorporei, cuiufmodi funt fpecics-,St tecipi-

dcmonffxati -. fcd ptogt ediendo 'a notioribus no- tut in fuo principio, St hic eff fentitiux. T cuius

bis ,adnot iota fecundum fc, eff progredi ab effe- eff, quando operatio nullo modo cft ab organo,
r rim« «ww* tiibus nobis notis ^d caufas latentes. Ex quibus nec recipitur in aliquo corporeo-, St hic eff aniiwt

irfmii» .jl f equitur prinum definitionem effe cffcntialcm, imcllcfitiux ptoptius, facit que genus diffinfiu a
quia datur per genus proprium , fcilicet formam fcntitiua,quia eff altioris clcuationis.at cxtetoiu

fubffantialcm,8t pet diffei enti am, qua nulla pto- ani mali u animx tambm faciunt diuctfas fpccics,

pinquiot ad tale genus contrahendum , fcilicet non autem diffin&a genera, quia habent eandem

fotmS talis corporis Pbytici otganici.Necobffat clcuationc fuptanon viucntia, in qua coucniunt.

Ex

•JIommIm.

Difput. I. Sedt V I.

593

As1

sib

o»

*

m

i

r

f

V

«

* I

£

¥

»

V

t

&

I

*

X» Ex quibus fcquitur varias Philofophorum fcn-
teiuias de animabus falfas efle, de quo auihor Li-
brorum de Plaruis , qui Atiftoceli tribuitur, /'6. i .
e. t .Plutarc.c.i6./ii. f ,<U PUcitu, Clero. Ale*. iib. 8.
Strtm.Giicn.lilr.dt n*tnr*l.f4cwt. Stoici ponebant
plantas non viucre, quia cupiditate carent. Plato
inTimt» poft Empedoclem fle Anaxag. pofuit eas
viuete , Sc fentire uon ita acute ficut bruta. Sed
contra Stoicos cft , quod ad viucre fufficit motio
ab interno , quam videmus plantis conuenire.
fyi Contra Platonem (quod plantx ljrfx fignificarcc

(nrirt ii**- dolorem, fi fenurent,& quia vbi cft fenius, ibi eft
vigilu.flc fomnus) Auguft.ftipri.hanc opinionem
rufticanam impietatem vocat , propter dogma
Manichxorum.qui (ex eodem hartf 46.) animam
rationalem plantis rtibuebant , & folium fru-
«ftiimquc excerpere, homicidium putabant.

Sequitur etiam falfam cfTe aliam opinionem
ciufdem Platonis i^iirm,qux ponit animam diui-
di in irafcibilem.concupifcibilem.fie rationalem,
tum quia telinquit vegeratiuam , tum etiam quia
eadem cft clcuatioiralcibilis*,& conctmifcibilis,
qux fum facultates anirr.q fcnfitiu?, ibidem etiam
ponit tres animas in homine,dcquo poftea.

Obiicitur primo , contra conclufioncm ; quia
fi funt ires animx , vel funt tria genera , vel
tres fpecics animarum ; non primum, quia anima
rationalis cft vnius fpeciei : nec fecundum, quia
animx fcnfuiux fpecie differunt. Refpondctur,
ita eft in redicuntur tamen tria animarum gene-
ra, quia fcnfitiua habet genus rlcuatiouis fupra
vegetatiuam,flc intelle&iua fupra vtramque.

$ • Obiicitur fecundo, plantx lubent fcnfutniergo
vegetatiua non bcnfc ponitur feorfim a fcnfitiua.
Antecedens parer, cucumcr ad terrx humorem
reptis, oleum, quo emoritur, fugit, itavi fi ei fup-
ponatur.recuruerur. Item, vilis lauri vicinitatem
fugit, quiafuo calore eius incremento officit. Ite,
in arboribus datur fcxusmafculus , Si fcemincus,

& quidam vt f cccun dentur, petum aliarum vici*
uftatem. dc quo Plin.fi^.}. 14/1.4. & Ub.xSx4p.x6.
Rcfpondetut , fufticere ad ifta, vim altricem line
vllafenfuum operationi; vnde profccmio ,aut
fuga circa proficua, vel noxia, a natiuis plantatum
viribus ,8c occulta antipathia , vel fympathii
oriuntur. Sexus autem eis metaphorice umuin
tribui poteft. ,

Obiicitur ccrti^.quxotdinatim in aliqua ferie
ponuntur, non faciunt pluta membra , vt viuens,
animal, homo ; fcd fic funt vegetatiua, fcnfitiua,
intclle&iua ; quia prima dicitur in rc&a ferie de
fecunda, Sc hxcdercttia. Refpondctur .membra
huius dtuifionis fic imclligenda funt, vt primum
fit vegetatiua tantum, non aurem vegetatiua, qux
eft quaft genus vegctatiux,fenfitiux,&: intcUc&i-
u<; -.fecundum fcnfitiua tantum, non vt eft fupetius
ad fc , & ad intellc&iuam. Tertium intclle&iua
tantum , Si hoc fcnfu non ordinamur in reda li-
nea, vel ferie. Aduertc tamen vegetatiuam virrua-
liter contineri in fcnfiriua; quia hxc non tantum
fcnfuum fundiones,qux funt proptix, fcd etiam
vegetat iux , exercet ; Si eadem ratione viraque
virtute continemur in intellediua.

^ Dico fecundo , funt quinque genera potentia-

rum animx, fcilicet vegctatiua,fcnfitiua,loco mo-
ciua,appetitiua,& intcllediua.ita Phil.i. de .4ni-
(<• r/M,fr.vr.i7.cum communi. Dices, ctgoerum quin-
Mr4 f»tn - que animx , quia potem ix immediate fluunt ab
. anjma,£c idei penes numerum carum, ponendus

eft animarum numerus. Refpondctur, in eadem
Scoti aper. Tam. i /.

fait tltttm.

A » 4rf#-

rtbm* drtur
[tn[m f

anima plutcs efle potentias , Si multiplicari fxpc
poftenora.non multiplicato priori; numerus au-
tem harum potentiarum fumitur ex diuerfo mo-
do tendendi in obiedum,vr explicat D.Thoni.r .
p.f. 7S.4rM.de quo dixi (ufxitdq.i.ruttn f.6. ^

Obiicies.qnia ficur ponitur potentia fcnfitiua,
fic appetitiua rcfpedu animaliutn.ita ponenda cf*

, fer appetitiua refpeclu plantx.de fic eflent fex po- ««i.mtmm-
tentix.Pro folutione.nota qudd appetitus cft tri-
plex ; nrimus.eft natoralis, fic didus.quia imme-
diate lequitur ad fornum , qua rei natura confti-
tuitur.flc hic cantura conucnit elementis, mixtis,

Si plantis. Cuiicnic etiam cuicumquc rei. quia ni-
hil aliud cft quam inclinatio nhtutxad fibi com-
moda, vt lcuis ad furfum.grauis ad deorfum. Se-
cundus cft flAlitinus.fic didius, quia fcquitur non
immediate naturam, fcd apprebenfionem fenfus,
proponentis aliquod commodum in quod fettut
appetitus. Tertius cft rationalis,qui fequitut pro- *

politionem inicllc&us.flcis cft voluntas.Rcfpon- afft-
decur ergo, ideo appetitum plantx, liccc ab anima
proucniat, non computari ab Ariftotclcdiftindli ti*.' *

potentiam;quia eodem plane modo fcquitur for-
num a natura datam , ficut apperitus inanimato-
rumtfecuscftde appetitu cognitionem fcqueme.

Dico terti6, quatuor funt genera, fcu gradus vi- *

uentium , ita Ariftotclcs x.de sinimt, ttxt. 1 $.D.

Thom. lup.de communis.Explicatur.Qnxdam ta-
tiim vegctantur,alia etiam fentium.alia vitra loco
moucntur ; quxdam veto vitta ifta , intelligunt.

Aduertc hic non agi de veris generibus, fcd diucr-
fis gradibus viucntium , quorum priotes fine po-
ftciioribus fcorfim rcperiuntur.fcd non c contra.

Ex quo patet , quare appetitus non facit gradum
vitx, ab aliis diftin&um ; eft enim infeparabilis i
fcnfitiua, & intcllc&iua Eadem ratione generati-
ua non facit gradum dillin&um k vcgetatiua.quia
vel indiftintfta.vcl falcem infeparabilis ab ipfa.

Obucies primo , fcquitur hinc efle plurcs ani-
mas tribus, quia ficur vegetatiua feparari poteft a
fcnfitiua, non c contra, & fcnfitiua a loco tnotiua,
non e contra, ita loco motiua feparabilis cft ab
intellccliua;ergo ponendacft anima loco motiua,

Sc fic erunt quatuor animx. Confirmatur , quia
eadem cft ratio dc concreto, Sc abftra&oifed Ari-

OrtiiM VI-
mfimm <j»«-
ttfJ* (mior-
ii*4tir

t

vadt ijf< wi-

mnmt

ftotelcs ponit quatuor generaanimatorum ; ergo
& totidem animas.Relpondcrut primo, non fuflt-
cere illam feparabilitarem, qux confurgit cx ma-
iori , vel minori potentiarum numero , vi fi vna
haber aliquam facultatem , qna alix carent (qux
differentia poteft proucnite ex maiore, vel mino-
re perfedione fpecifica intra eundem gtadum
animx) modo omnes illx facultates habeant ean-
dem in operationibus cleuaiioncm.vt explicatum
cft conclufione prima; quia numerus animarum
fumitur ex diucrfis modis clcuationis operatio-
nis fupra non vioemia. Refpondctur iccundo, °mnt (**!*'
nullum efle fenfitiuum. quod non fu aliquo no-
do loco motiuum ; quiaetfi impcifccla fcnfitiua,
fcilicet qux cantum habent radium, uon moucanr
fe ab vno loco integro in alium , tamen fe flrin-
gunt, vel dilatant, ldque experientia conflat, ciim

Eunguntur : qua ratione contra Platonem pro-
atur plantas nonfentuc, quia omne viuens ex-
terius fentiens, habet phanta(iam,& appctirmri,&;
confcqucmcr dolorem. fle voluptatem, arque pet
motum aliquem , harum affc&tonum figna dar,
alioquiu non haberetur pro fcnfitiuo Sicut ergo
fcnfitiua non multiplicatur, ex eo quod vna fic
pcrfcdiiur alia, ita de loco motiua dicendum cft.

E E e Obiicitur

nu*m U-
*• mvttuurnT

594 De Anima; fubftantia,&c.

Obiiciiur fecundi , i.de Animale. 3 jtxt. 3 i.di-
citur.viuentibus mortalibus, quibus conuenir ra-
lio.de exteros gradus cifdem conuenire;ergo fup-
ppnit cfTc aliqua viuentia rationalia, quibus non
competunt , & per confequens male di&ura eft,
priores gradus leparari i poftcrionbus.non e ci-
tra. Rclpondctur, Philoponus hic interpretatur
Philofophu u velit corpora ccrlcftia efle ratio* ■
nalia , led non fenfitiua * de quo in libris de Cati »
agitur Vide Scorum i.d. 1 4.3.1. Sc quos ibi citaui
fibol. adn.f. verius videtur Ariftotelcmilla verba
prorui i(Tc in fauorem Platonicoru; qui ponebant
dxmones corporeos, rationales, non feniitiuos.

Sectio VII.

Quomodo tres prxditt* anima diflinguuntur*.

J. VTOta primi , qoxftionem polTc intelligi de
1>I his animabus prout rcfpiciunt idem coro-
pofmnn.vcl diuerfa:& in fecundo fenfu, quxftio
clara eft, nempe dirt-ngui realiter, quandoquidem
conlbtuant viuentia realiter diftin&a , quibus
conferunt cffe&us formales diftinftos. Sed diffi-
cultas elt .quando fenfatio, Sc vegetatio repedan-
tur in eodem, Sc cum his intelledio vt in homi-
ne, vrrum tunc principia harum funftionum fine
realiter diftin&a?

U fU*tU Nota fecundi, certum effe in quibufdam viuen-
mn\nu Jif- tibus foli vita plantarum effe animas effcntialiter
r*nt rjfrmti* diuerfasiquia condat arbores, aliifque plantas Gc
f'*" ? 1**"** diftingui , quod a formis habent vltimis : in aliis
*di»trfA $*' tlux ^u,,t c'lifdem fpeciei non edcntialitcr , fed
tu : iJtm de numcrice diffcrunt:8c idem dicendum dc vegeta-
ftnjitimu. tiuis in animalibus Ratio eft , quia in his animx
vegeratiux fubordinantur fcnGtiux , Sc Gc diffe-
runt inter fe,Gcur ipfx; fcnGtiux aurem indiuer-
Gs fpecie animalibus cffcntialitcr , in iifdcm fpe-
cie numerice realiter differunt.

Nota tertii, certum effe dc commune. animam
non multiplicari fecundum prxdicata effcntialia
in vegetabilibus , ita vt anima vjmGcans hanc
plantam, verbi grati2,myrrham,fitdiftin£ia reali-
ter ab anima plamx,vrl arboris, vt Gc ; eft contra
landun 1 it Amma.j S.dr 1. A/rf.f.io.doccntem
tot effc formas fubilantiales > quot prxdicata
quiditatiua.

Nota quarti , certum effe non dari in eodem
duas animas ciufdcm rationis, vt duas fcnGtiuas,
& de rationali dcGnitur in Concilio V 1 1 1.gene-
rali Conflantinopolirano can. 1 i.atf.io.

1. Quidam Philofophi pofuerunt vnam animam
JSrttrti de omnium, qtix refpe&u diuerfarum difpoGtionum
nutntrt 4 ni- corporum , varia operatur : quem errorem reieci
marum. fupri/£5.$. Altj ponunt in homine tres realiter
diftindas animas. Philopon. 1. de Anima, ttxt.91.
Zabarella lib.dt Facultate anime cap. 8. Gandau.7.
Phyfic.tj.S.limiunMb. 1 .q. 1 1. Paulus Vencrusyfcw».
dt Animx. cap f . ponit in homine duas animas to-
tales re diftin&as;fenfibilcm,qux eft corruptibi-
lis, &, rationalem immortalem i 8c vitra has, mul-
cas vegetatiuas fpecie diftinftas , vt vnam in ode,
aliam in carne,&c.

Dico primo, in homine tantam eft vna anima,
auxeft formaliter rationalis, vegeratiuam,& fen-
fitiuam virtualitcr continens. Eft Ariftotclis 1 .de
Anima , textui, vbi ait vegetatiuum effe in fenft-.
riuo , Sc hoc in intellcftiuo , Gcut figura fuperior
in inferiori : verbi gratia, trigonus in tetragono,
Sc lib. 1 . ttxt. 9 1 . reprehendit Platonem, ponen-
tem plures animas in vno. Eft etiam Auguftini

lib. de Ecclef. dog.tap 1 5 Si aliis fxpe.D.Thonix 1.

M-7 6.4rr.4 Aun.cn. 6. Natur ai. par.i cap.). Scoti
d.44.^.i.n«0i.4 Sc communis.

Probatui pt im&, quia alioquin homo non effet j,
vnum per fc, fed per accidens *, quia compofitmn u kmi»,
ex corpore organico , fc vegetatiua facit vnutn v*«*»*«»
per fc;fif idem dc fenfitiua : ergo adueniens intcl-
icdliua facit vnum per accidens. Neque hinc fc-
quitur, admittendo formam eorpoteitatis , ani-
mam aduenirc per aecidens*,quia forma corporei-
tatis eft natura fui fotma incompleta, difponcns
materiam animx; Sc ideo ftalim petit ablata ani-
mi ; at vegetatiua in fua ratione eft forma com-
pleta perfiftcns fine fenfitiua, & intcllcditia.

Probatur fccund6 , quia fi rationalis non effet
idein cum fenfitiua , non poffet cfie fotma , quia
effet pure intclleftiua.ficut Angelus. Propter hoc
Tolet .lib.i. de Anima, ^.7. putat fententiam Phi-
lopomA' Pauli Veneti, damnari in Citm.rnit.de
fumm. Tria, vbi definitur foimam hominis effe
animam rarionalcm. Sed facile rcfpondcrcnt in-
telle&iuumpurc, quod eft entiras completa, non
poffe ellc formam; fccus effe de intcllc&tuo pure
incompleto.

Probatur terti6, ex Auiccnna,quia fcnfatio,&
nutritio impediunt contemplationem , Si e con-
trajergo funt ab eadem anima. Hac vnica ratione
contentus eft Auiccnna;nec vult ponere aliam.

Sed poffet refponderi , intclle&ionem impediti
per phanrafix operationes ; quia pio hoc ftatu^x
peccato, dependet noftrum intclligctca fcnfibos.
Fumftiones etiam vegetatiux a fenfationibus im-
pediri poffunt, quia attrahunt ad fc fpititus vita-
les;efto dicamus has effe diuerfas animas.quia in- '
formant idem corpus , in quo funt vari) (pitirus,

& accidentia, quibus vtunturad fua s operationes.

Dices, at phantaGatio non poffet impediri pet 4<
contemplationem; cuius oppofitum experimur.
Rcfpondetur.fiphamafiatioeftcircadiucrfumab
eo quod inrclligitur, impeditur; quia intcllcffiu
inclinat ad aliud intelligendum , & propter fub- ni iumre.
ordinationem animarum , retardat adiones fen-
Gtiux;Gc habitus vitij re diftinftus a voluntate,
retardat eam , Sc impedit ab a&ibus virtutis op-
pofitx; quia fuo pondere inclinat in oppofitum.

Si vero phanrafia operetur circa idem obicdum,
quod intelligiiur , non impeditur, fed potius fir-
matur per inrellc&inncm, vt tenet Scorus 1 Jifi.

41 .qtuji.4. qoia diiicrlxpotcmi.T circa tdemope- ^
rantes , fc mutuo fortificant, Sc luuant ;inten- ».
Guscnirn inrclligitur , quod fcrticntiiis amatur. ]* fn-
Ratio tamen Auiccnnx bona eft , etfi non con-
u ineat.

Quarti, G fenfitiua hominis re diftingueretuf
ab intcllccliua, poffet mancre.feparatamtellefti-
ui , Sc funftioncs fuas exercere , & idem effet de
vegetatiua, corrupta fenfitiui; confequens autem
eft impoflibile.

QuintA , tunc genus fumerctur a fenfitiua , &
fpecics a rationali , Sc Gc hxc cfiet falfa; fi»”»*
tjf animal. Plures rationes ad hoc congerunt au*
thores ; fed nullas vidi conuinccntci ; longe ta-
men probabiliores funt addu&is pro oppofita
fententia. Sed tenenda eft firmiter concliino pro-
pter definitionem Concilij IV. Conftanrlnopo-
litani fupri citatam, Sc authoritatem D. Augufti-
ni fup.& lib de Spir.tf- Ut. capy. Sc Oamafc.frlu.
cap.ii. Sc aliotum Patium ; fed Concilium lo-
quitur de pluiibus animabus utionalibus non
admittendis in vno.

Addkiuntar

Difput.1. Se£t.V 1 1. & V II I. 595

6.

Adducuntur, (jr foluuntar argumenta in
contrarium.

j. Arguitur primi.homo ptifls viuit viti piant*, '

Jnfriiih*- poft animalis, tandem hominis, i.dv Gtnnnim.c.).
hnt ergo habet tres animas. Quod vero loquatur de

7r*StM Pr,or‘ulc *cropor**> patet 111 text. D.Thom.t.p.f.

ii8.art.i.ad i.& q.j6art.i.nd j.cum fuisadmittuc
hac fucccflionetn animarum cum priotitate tem-
poris. Si inferas i ergo femen fit primo planta, de
piftbrmum:nrginduro erit, quia irtx funt formx'
impeifc&x.non permanentes, fed difponentciad
petfediorcs formas ; fc fic non faciunc proprii
plantam , nec animal , fed embryones vtriufque.

A» faim Comri.quia viucns fenfibilc eft animahfed foetus
informatus animi fcnfitiu&cft talis,Jk idcmeftde
* viuenti vegctabilirergo. Sed dici poteft, hoc non
fufficcce.niii forma fit permanens, & completa.

Secundi, tcfpondetuc cum Alenfi i.pnrt.q.87.
rnemb.i «rr.6 nullam animam ante rationalem in-
troduci,fed motus embryonis heri , vel ab anima
mattis, vel a forma feminis anima autem intro-
du&a non ftatira exercet omnes fuas operationes,
fed primo vegetatiuc, deinde fenfitiux .tandem
proprias elicit : & ita Philoponus & Thcmiftius
Ariflotclein interpretantur.

Alij dicunt , prius tempore hepar animati ve-
getatiua, poftea cor fcnfitiua, & poftea introduci
petfe&am fcnfitiuam,qua informatur corpus or-
ganizatum ex przcipuis membris, vt hepate, cor-
de,cctcbro.lta Suat. 1. de Animn.c j. fine vlla pro-
batione.Scotus 1. ponit corpus for*

mati.fccutus Atiftotclcm }.Met. c.\.& i.deGen.
nnimnl.cap^.

Arguitur fecundi», ab eadem forma non proce-
dunt cffe&us oppoliti fimul, nili concaofx trahat
eam ad illam diuerfitatejn. Quod addo propter
Solem, qui fimul ex diuerfitate difpofittonum fub-
ie&orum,in qu* agit.mollificat ceram, & indurat
lutum : fed quod vult fcnfus,renuitmtellc&us,&
quod vult appetitus fenfitimu , renuit rationalis;
ergo non lunt vna forma realuer , nec ab eadem
E/*#** i*- anima. Rcfpondetur, tenentes potentias inter fe,
m mlfff* ^ »nima rcalitcr di ftingui, facile (oluerent hoc
fm *bt*A*m argumentum i quia cffe&us illi funi a ptinctpiis
t realitcr diftin&is fecundum eos;fcd tenendo non
ira di(Ungui,de quo poflca.

Rcfpondetur illos effcdhis etfi aliqiulitcr oppo-
fici.pofle emanate abeadem forma, alttct,& aliter
difpofua.fic affc&a:appem anima affe&ione com-
modi bonum dele£Ubile;fed vr affefta affeftione
luftitix, renuit tllud;ncque illi a£kus funi fimplr-
citer oppofiti.quia funt a diucrfis motiuis. Adde
ipfum appetitum fcnfttiuum,vcrbi gratia, m cane,
appetere carnem ,qni dele&abilcm , &: refugete
quatenus videt coniun&am virgam vindicatiui.
Quo exemplo vtitur Scotus j.d. j^.n.i o.& tamen
nemo dicit in cane ede duas animas fcnfitiuas,
m Mffttii Adde etiam vnam potcti.nu, fcilicet voluntatem,
Habere fijpiusa&usoppofuos.vt vcllc.fic nolle re-
itn» adiun- fpc^iu ciufdcm; &c intellc&us habet adenfum , &
Sji» vir- dilfcnlum dc codcm.etfi non fimul. Sed voluntas
2*m. forte fimul habet volitionem cflicaccm , & noli-

tionem inefficacem, vt quando vult cx metu. Hoc
argumentum cft Philoponi & Manichaeorum.

7. Arguitur rettio,in homine funt tria tffe, homi-

nis, animalis, viuentis:ergo& tres aninnj.quia vna
anima dat tantum vnum tjfe. Rcfpondetur , illa
tria clTc tantum vnum rcalitcr. Argumentum tan-
tum probat clfc ttia efle furinaluer diftiu&a.
Arguitur quarto, quia fequitur animal conditui
Sciti oper. Tom. I f.

c«

6'

per formam hominis,ieoim,cqui ,&c.quod cft ab-
furdum.Rcfpondctur.id verum ede, intciltgcndo
per animal , gradum communem imbibit um in
inferioribus ; at inconueniens eflet loquendo dc
animali fingulati.

Arguitur quinti, vbi cft operatio propria for-
mx,ibi dc ipfa;fed in homine cd vegetario.de fen-
fatio : ergo dc anima vegetatiua de fcnfitiua. Re-
fpondctur.fufficit ede in eo animam, qux vtrtua- *

liter dc eminenter iftas contineat.

ArguiTUr fexti, corruptibile, 3: incorruptibile ctnuftiiiU
differunt genere ta.Met.c. 1 6.crgo tntclle-
ftiua incorruptibilis non ed idem fenfitiux , & d,»tm

vegetat iux.qux funt corruptibiles. Refpondctur,
argumentum fupponir animam fcnfitiuam ede in
homiuc.fie in ipfo mortale ede, quod falfum cft.

Dices, ergo homo non cd vniuoce animal cu bru-
tis i quia cius fcnfitiua ed incorruptibilis. Nega-
tur , quia fufficit id quod ponitur in genete , ede
corruptibile, de hoccd homo, non anima. Adde
etiam , fi homo incorruptibilis edet , adhuc eflec
vniuocc animal quia ctrlum cfbvniuocc corpus
cum fublunaribusjde quo dixi fupr&ad ^15.4 nn»t.

1 .«.9. Vide qux adduxi *d tj 1 1 .n. 1 1 .1 1. anima in-
tclligitur de genere Phy fico, non Logico, qux
enim funt in genere Phy fico, funt tranfniurabilia.
VidcScotam 4 d.o q. ic.r.i in illum textum.

Petes an cenfuianda fit fententia ponens plures 8.
animas in homine , etiamfi non ponat plutcs ra-
tionales ’ Hcruxm trAi.de rnirate form.irum,^.x$.
vocat cam erroneam. Idem ait Tolet.fupr^rx C/e-
rntnt. vn.de Sum.Trin. Conunbr. i .de Gen.c.4 cj.11.
an. a. doceiu non effe tutam ; quia multa loca Pa-
trum allerunt c fle vnam in homine animam. Fa-
ciunt locaScripttirx,vt illud Matth.10. A olite ti-
mete eoi , qui occidunt corpui^nirnom nutem non pcf-
funt occijere. Sed prima cenfura facile reiicitur, ^

quia Clemjfr VUI.Sjnod. loquuntur dc pluralita-
te animarum rationalium concra Manichxos Se-
cunda etiam male fundatur ; quia Patres loquun-
tur dc vnitate animx rationalis , nec de aliis ani-
tnabtis tradfant. Et pet idem patet ad loca Scti-
ptucc ■, nec facili condemnanda cft fciuentia,
quam graucs Do&ores tenent, & preter fupti ci-
tatos.ponunt plutcs animas in homine Occam 4.

quodtib. a.f.io Mayron.i. d. x7.ijunfl.vn.
Mirandul./i£. j j eutrf fngul. certum. ft^.xf\\\oxr\x%

Garbius lib. 1 jrafl . j ,<j. 49.

Obiicies cum Conimbric.fi fcnfitiua edet cum
anima Chridi , viuerec corpus eius in fepulchro;
vel fi periret , rcproducerctur in refutredione.
Rcfpondetur, hoc, & alia argumenta facere hanc
panem longe veriorem : fed dicens quod fic rc-
producerctur , non video quare cenlura dignus
edet : perire illam animam diceret , quia ah cif-
dem difpofitionibus dependeret, \ quibus anima
rationalis , Sc ideo ficut cum hac fimul incipit,
etiam definit.

i)ico fecundi, in bruto non eft anima vegeta-
tiua diftinda a fcnfitiua, fed hxc fola Virtual iter
continens illam.Probatur iifdem rationibus, qui-
bus prxcedcns condufio , camquc tenent omnes
tenentes illam.

Sectio VIII.

Vtrum omnes anime fint indiuiftbiles ?

NOtandum ex D.Thom i.p.a.76. nrt S.diuifi-
bile, quantum ad prxfens fpcO.it, fumi polte
tripliciter. Primi, in partes effcntiales Pbyficas,

E E e x vel

596 De Animas fubftantia,&c.

vel Metaphyficas. Secundo, in porentias. Tertii,
in paries imcgcales,& extenfas , fiuefint cxtenfx
per fc,fiuepcr adiundhtm. De ammx diuifibilita*
te in partes Phylicas non agitur hic : fupponitur
enim quod eas non habeat, etfi oppofitum impro-
babile non iit. dc quo dixi fuse ad y. i j. Supponi-
tur etiam diuifibilem e Ile in genus ac different ii,
(fed rcdu&iuciqma noneft completum,) atque in
• varias potentias. Quxntnr ergo tertio feniu, an

anima lit diuilibilis in partes integrantes, & exte-
fas ratione adiund^ quantitatis, quia diuifibilitas
in partes, per fe primo competit loli quantitati.
Dimifilnl* i» Nota fccundd , aliquid polfe diuidi in partes
*ntcKr*rc‘ tripliciter. Vno modo per feprimi.id
fUtiut. eft.ratione fui,non alterius : & hoc conuenir foli
quantitati. Alio modo per fe fecundi , vt quando
aliquid diuidirur ratione ad ifiUi, quod cllin tpfo
prim6,lic fubic&um quantitatis. Tertii, per acci-
dens.vr quando aliquid eft fimul curo eo.quod efl
diuilibilc primo, vel fecundo tnodoific albedo di-
citur diuilibilis; Sc hocfcnfu quxrirur de anima,
quia non cft quantitas , nec primum fubic&um
quantitatis.

£• Quidam tenent omnes animas infe&ibilcs cf-

fetita Plato, vt multi volunt apud G.Nyilen.fif.z.
de Anima.cap. i . qood renet Simplic. i . de Anima,
text. 47. & lib. i. text.io.Sc Thiehitn.rfeV.

Ali) tenent c conuerfo , omnes animas c(Tc di-
uifibilcs, etiam rationalem. landun.;. de Anima,
9. f .accedit ad hanc,air enim, quid fola fide tenet
rationalem cfTc indioifibilem.& lib. i.f.y. ait om-
nem formam in materia effc diuifibilcm.Pompo.
lib 1 .de Nutrit x. i i .idem air tenendum, fecundum
Philofophuin.Auihores huius fententiq memorar
SixtusSenen./iki. Aibl. annet. 8. & pro eadem re-
fert Argmt.».d.8.fl.x.4rr. 1. quemdam Gcrardum.
X*tit Joirt Dico primo, anibx hx fentcncix falfx funr. De

****£" 'V prima paret.quia r imus abfeiffus vircfcit,& fron-
MtuMtif. <*e(cir . & reptantia animalcula diuifa mouentur,
quod fieri non polfet ,11 anima in his non effer di-
ui(ibilis;rclidct ergo in partibus diuifis:& ira te-
net Ariftotclcs x .de Amma.cap.i.text.xo.Ub.de Se-
neii.c. 1. Idem bab r Augull. hb.de (jujnt.*nim*,c.

} 1 . Secunda pars probatur , quia fequcrerur ani-
mam rationalem non elfe fpiritualem, cuius op-
pofirum probatum cil frfl.i. neque immortalein.
de quo portea. Reprehendendus ergo landun.
quia ex rarionibus bene probatur rationalem cfi*c
fpiritualem, de quodixi diilafeQ f.x.vide Scotutn
4.d.4t

). Obitcitur primi», pro fecunda fententia i quod
flpod r*‘ifi ■ recipitur in diuifibilt, diuilibilc cftjfcd omnis ani-
m*J* ma recipitur:ergo. Antecedes patec;quia quod

3T recipitur , ad modum recipientis recipitur. Rc-
fpondrrur, negando antecedens. alioquin Deus Sc
Angelus, cum adi liant corporibus, diuifibiles cf-
fcnt.Ad probationes, anima rationalis eft viftua-
liter diuilibilis , quia ira adefl corpori omntbuf-
• que cius partibus, ac fi vere diaifibilis effer , Se fic
per modum recipientis recipitur.

Arguitur fecundi, fubftantiacompofita, fcilicet.
homo , cft fubie&um quam iratis ; fed homo non
cft aliud qnam materia , Sc forma : ergo vtraque
erit diuifibilis.Rcfponderur, vrger negantes for-
mam corporciiaris ■, qua admifsd dicitur fubie-
Hum quantitatis elTc compofitum cx ipfa, «Se ma-
teria,quod habet Scotus a.<f.j.^«-r??.4.deqbo fuse
d illum cft fiO-a-

Arguitur tertii, fcnficiua in homine eft dhtifi-
bilistergo Sc imclle&iua.qux rfteadem ipfi Re-
fpondetur , fupponitur fenfirioam cfle in nomine

diftin&am a rationali .cuius oppofitum ofteudi
feff. prectd. alfumptum ergo eft dc fubie&o non
fupponcnre , quia fcnliuua eft tamiun vmualitcr
in homine.

Arguitur quarti, pars hominis abicilfa vitaliter 4.
moucrur.ergoin ea eft anima:crgocft diuilibilis,
quia etiam manet in reliquo corpore. Rcfpondc- a p,f,
rur cum Albetto Mag. Snmm.de homine y.i. 4rr.j. "•«•>
motum illum rribuendtim impetui fpirutis,& ca-
loris, inftar impetus in proie&is;& fic animam n6
e(Te in parte abfcirta.Si dicas idcdici polfe de im-
perfc&is animalibus, negarur.quia in eis mnlt&m
durat motus , Sc vita ; reflatur Auguftinus fupra,
oblongum , Sc multipedem vermiculum diuilum
xque expedire fecundum vtramque partem cur-
rere,& moueri;& de quibufdam plantis, vt defa*
lice condar, quod parces carum fcilfz crefcant.

Arguitur o&aoo pro prima fententia : cum fit f,

nurritio.qtixroan nona pars animx inducatur in mnu*t
maceriam nurrimemi;vel non,fed quqfuirinma-
reria propinqua, etiam informat materiam adoc-
nientem ? Si primum , non erit proprie nutritio,
quia fic ignis augetur per additionem. Si fecun*
dum, erit anima indiuifibilis, quia fola indiuifibi-
lis poteft materiam, quam habet, & aHam fuper-
uenientem informare.

Refpondetur.in aliis prxter hominem, nonam
pariem animx produci in nucritionc ; Sc nihilo-
minus differt hicau&io ab augmenratione inani-
matorum, quia fit perimus fufeepeionem , & fe-
cundum omnes parces.Vide Scotum
n. 7. &/ecf. vbi oftendit in nucritionc nouam for-
mam fubftantialem induc» in materiam alimenti.

Tertia fcntcnria cft , animas pcifeHorum ani* j.

rr alium indiuifibiles clTe, fed impcrfeHoturo di-
uifibiles. D.Thom. 1.^.7. 7«.4rr.8. vbi Caiet. & t.
contra Gent.c. 71.& 4 .de Anima, art.i o. Albert.t. it
Anima,c.vlt. Alcxxnd. x.de Artima,c. 10.D. Bonao, •
t.d.l.xpar <j }. Alex. 7. Met. ad ttxt. f6.

Vlrima fententia folam animam rationalem
clfcindinifibilcm.

Dico fecundo.hxc vlrima fententia prxfcren-
da eft.Ita Alenf.etfi non cxprcfsc x.p jj.(< 1. mrubr.

1 .Ric.i .d. 1 j. z.prio.^.i.Comm.8. phy/b-Coamtat.

78. Dur. ». d.$.q.$.x.p.difl i®gidhis ibiy. vir. At-
gentin.y.z.Suar.m Mtt.d. 1 j./e&.to. tr. jt. ctfi op*
politum habeat dc formis petfcHorum 1. dtAm-
ma,t.\\ScA in Metaphy fica, quam pofterius Ictip*
fit , fe retraxit, vt ibi habetur in adiunllaannota-
tione.Capr. t.d. 1 p ,<j. 1 .ad vlt. contra vlt.con. Marf.
x jj u.art. r. landun. x.de Anima^.G.Eb etiam Sco*
t i , ct fi cx proferto eam non traHer 4. d. 1 . f . f • »• *•
vbi habet folam rarionalein erte totam in ioto,6c
in qualibet parte.tf- •}.& feej probat fo-

lam illam clFcimmarerialem.d" d.44 tj.x.nitm.' 1.
vbi dicir , quid fola imclIeUiua informat noou
parres inaterix, fine eo quid ipfa accipiat pane*
nouas. Qnoad plantas , & impetfclla animalis»
haber Ariftotcles x. de Anima, texr. 10.

Probatur primo, quxlibcr forma dependm* i
materia habet coextenfioncm ad eam, nec cft to-
ta in qualibet cius parte.Sccundi, animx aliotutn
animalium ab homine , educuntur dc potentia
marerix qnanrx; ergo funr per accidens quantx;
alioquin educeremur ror.r de qualibet pane n»a-
rerix , quod falfum cft. Tertio , allio grneratiua
animalium prxrcr hominem, cft diuifimlis & cx-
tenfa ; quia in exicn Ib fcceptu ; ergo falis eft cius
terminus formalis, fcillcct lenfitiuj». QuanA. vix
incelbgibile cft. quomodo anima fit indtoirtbilit,

8c non fpiritualis.

Obiicitor

Difput. I. Sedt I X.

?rr«4 trifll- Obiicitur primi ex D.Thom. fcd prxmiuo ex

riutrtjiaH CaietJerooV.fottua* tripliciter rcfpuctc matcrii:
qux Jam indifferenter , Sc xque primo refpiciunc
materiam , &.fingu)as cius partes , &: funt fonux
inanimatorum. Alia: ita relpictunc materia, quod
non rclpiciam eius partes , quia in cis non ipu*-
niut diucrfitatem organorum, aliafque d i (polii io-
i i . nes, quas exigui, Sc ideo nullam panem fcotfim a

.•u v» toro informant ; Sc huiulmodi Ium fornix perfe-

rorum animalium. Alix vero medio modo lc ha-
bente»,fic refpiciunc tnarcriam, vt non xqqcpri-
n>6 refpiciant paxics;tcfpiciunt camc fccundani,
& in cis fcoriim manu, & huiulmodi fuuc formx

597

res babent. Refpondetur , militat conrra ipfinn
quoad animas plantarum» quia arbores nimium
ciefceutcs minus fru&ific&nt. Illud ergo non pro-
uenir cx indiuilibilitate animx.lcd vel cx magni*
tudinc organorum ,qux non facile applicantur
ad opusjvcl ex defettu alimenti » vel cx miperfe-
&ionc ipfius animxjvcl maladifpofitionc corpo-
ris i licet enim anima ratioqalis xque perfecta fit
in paruulo, & adulto, ob indifpolitioncm mera»
brorum , non habet xquales vices corporeas in
vtroque.

Si autem ponas oetera paria, falfum cft artum»
ptum Caictani , qui maior cll /orma , maiufque
q^rpus informat , cb minores efle corporis virest
coyllar enim equos , mulos , canes communiter.

plantarum, & impcifetloiu aivitnaliu. SuppoUta

hac diuilionc, qux colligitor ex D.Thom. atgoi- ^ vHHU , ...um , v«„v»
tut.quiafolx formx, qux qque rcfpiciuc totum, 6c qub maiores corpore, eo vitibus «fle fortiorcs;6c

partes abfeirtas , funr diuifibiles : fcd folx formx quando oppofirum contingit, in caufas relatas re*
inanimatorum, & impetfc&orum animalia» funr ferendum erit. Suar, fupta citat. Auguft.6.TWn-6.
huiufniodiicrgo. Rclpopdciur. Maior clifaUoiuc- arterenrem animas pcrf&orum animalium efle
<P,e enim fcquitui ,non manet forma jn panibus indiuilibilcsifcd ibi tantum loquitur de anima ca-
fiiuiitm, abfciffisicrgo neque in eifdcm vnitis cll extenta. jionali,quam dicit mole non occupare fpatiura.
f» ijl-t, non vi- ' lde6 enim manete nequit in illis partibus» quia w .

non habet in eis diuerfiuicm organorum, &dif-
pofirionum, quas exigit. Si argumentum valerer,
probaret formam in minimo naturali cllc inex-
tcnfam.quia nequit manere in parte illius, defe-
&u quanritatis.de quo vide Scoruiu i.d 9.2,411.16.

& experientia conflat, fi.imperfc&um anisualcu-
lum fccctur in partes valde paruas.vcl fecundum
longitudinem, lingulas non viuere ; Sc per confe*
qucns.ii illa rario valet , etiam contra arguentem,
aniina illorum animalium nonerir diuiubilis.

•j% Obiicitur fecundo, Anftotcles i ,dcGfn.c.\jext.

} 5 .loqucns dc animalibus pcifc&is ait ,in augme •
ratione, quod pars fecundum formam manet .non
autem fecundum maccriam;crgo forma indiuili-
bilis alioquiu fecundum pattes augeretur, Sc mi-
nueretur. Rcfpondctur.pcr fornum intelligi fpc-
ciem, quia res audta manet quoad lpcciein,& fluit
eius matcria.Ira D.Thoin. 1 .p.qutjl. 1 1 9 .ari, 1. ad 2,
quia folucio ad mente Arirtotclis non cll.quia ibi
agit de nutritione.ncc limitat caad per fecla ani-
mantia;& ft lmmartct fecundum D.Thom. potius
dicendum clfet, manere partes fccudum formanti
quia hxc mdiuiiibilis clt , nec accipit nouas par-
BB/Bif». res.Locus.fateor.cll difficilis valde, dc cius fcnfu
'faillJtn- con,,0ucl^* uon parua.Dicendum videtur fe-
mem» mlZt, enndhm Scotum 4J. 44- 7 « ■& f«\. par t cs fe-
tu* anum cundiim formam dici illas , qux certam habenc
fnunJum magnicudincm,atquc virtutem, vr pollini habere

propriam attionem in roro;parces verd fccudum

umerum
•Xf$» itur.

maietiam»qux his opponurur,dc hx non nurriu-
( tur,fcd fluit. Dc hoc loco vide Scotum ibi n n.8.

& i.d. 2. 7.9.4 ».i6.Quomodo autem nutritio fiat,
y late tradfr primo loco,& videri potcil Faber The»-
rrm^e.qui ad mentem Doloris, de eodem agir.

S. Obiicirur terti6 ex D.Thoma, ficur in homine,
parte abfcifsa.ipfa (latim moritur, & fi cll princi-
palis.mocitut torum; ita& in omni animali per-
fc^lo:crgo in his ficui & in homine, aninu cfi m-
diuifibilis i alioquin pars eius partem abfctiram
informarer. Refpondetur, partem animx depen-
dere ab vnionecum aliis partibus, vtinformctific
argumentum contra ipfum probaret animas im-
petfeAorum animalium indiuifibiles efle ; quia
pars minima horum feorfum non viuit i neque
pars magna, ii fecundum longitudinem fecctur.

Jnimus obiicitur quatio, cx Catet.quia animalia per-
•n non augentur per additionem formx, alio-

m/ quin quo maiora eflene, eo fortiora : quod tamen

cll falfum.quia qub maiora funr , ci minores vi-
Sceti oper. Tom. / /.

Sectio IX.

Virum unim.% Jit tota ia toto corpore , cr iota • ■ ■ \

tn qualibet parte?

NOta primo, ex Arillocelc 1 JJifi.c. 1 .alias ef- » .

fe partes firoilarcs, qux fcilicct habent ean- »/'« /!">T
dem denominationem cum fuis particulis ,vt os, r" &
caro,&c.& alias dtflimilarcs.qux ex his compo- m> x
nuntur, Sc non habent eandem dcnomiiianonem
cum fuis paniculis, vt caput , pes «oculus, &c. & ,

hx vocantur membra lib.i.Hi)}.c*p. 1.

Nota fecundo , limitares alias efle folidas , ad
confiilentiam aliarum partium fpedames ; alias
fluidas, qux ad temperiem, natrirn>ncm,& vitx
confcroationcm faciunt ; huiulmodi funt humo-
res,& fpiritus vitales , per quos vita conferuaturj
Sc operationes virales fiunr,tofpccies deferuntur
ad organa interna, ficut peracrem ad extcrna;alia
vero funt, qux non ccnfentur partes, led ad orna-
tum fpc£tanr,vc vngues, capilli, balba.

Nou rertibex D.Thom. t.p.q.7^. art. 8. totum Titum ,r'*
efle triplex. Vnum e(l mtegrale, fcu quantum,

Aliud totum potentiale, quod, fcilicct plurcs po-
tentias, fcu viteutes continet , qux ab Arilloiele
. partes vocantur. Tertium totum eflemialc, quod
partibus cflcntialibus Phyficis vel Mctaphyficis
conilae.

Circa hoc funt varix fcnrcniix:prima veterum, 1 -
vt referunt Gtcgorius Nyflcnus lib.de »pj.

fici» c. 1 a.Tcrtull./ii.dr Amm*, Cicero lib. 1 . Tufc.

Quidam pofucrunt animam in capite, cx
quibus ali) in cerebro, abj in vertice, ali) in con-
cauo cerebri. Plato, vt refert Galcn.j.iJ" 6 .de Pl 4-
ciiu% ponebat animam nollram coalcfccrc cx plu-
ribus animalibus, arque animam concupifcibilem
collocabat in hcpate.tralcibilcm in cotdc .ratio-
nalem in capitc.Hieron.hi>.2.in Mattbs. 1 4. ponit
animam rarionalcin in rorJc, reprehendens Pla-
tonem , qu6d cara pofucrit in cerebro i lk addu-
cens ad hoc probandum.illud Matth.i ? . Dt c*rd«
exeunt cogiuiUnti prout. Idem ait TcriulUifr. de
Animu , cup. de principuJi grudu 4 minui. Albcrr. de
Anien* , truft. 1 . c*p. 7. fcnlitiuam ponii in corde,
vclxqumalenti , vt in fpina, in impcrfcdlis ani-
malibus,vel in anulis, quoad anulufa, vt luorvcf-
px, apes i Sc ob hxc ait . cum fonduntui lixc fe-
cundum long.tu finem, partes torum non vuicir,
quia fcinduntur fpina,vcl anulus» .

E E c 3 Dico

598 De Animae fubftantia, &c.

Dico primo , anima ram diuifibilis , quam in-
diuifibilis informat omnes panes confiftentcs
corpori^ Eft communis D.Thom.x. cornr. Gent,
cap. 71. & dl Anima, art. 10. Scoii 4. dift. 1 .
{jM*/}. \ . nnm. 8. ( vbi tantum de rationali agit)
Ariilotelis 1. de Anima , text. iq. Probatur pri-
mo » quia omnes iftx viuunr, vegetantur
fent iunt ; nec poteft aliquid viuere nili anima in-
formante. Secundo , in qualibet parte funt po-
tentix, fic operationes anintx:crgo & ipfa. Ante-
cedens patet experientia. Confequcntia pater,
quia potentia fic operationes , non feparantur a
fuis principiis. Tcrtid , anima cft alius primus
dans efle toti corpori i ex cius definitione a.l>
Anima, cap 1 . ergo informat lingulas eius partes^
Hinc fequictir animam fubftantiam, efle in quali-
bet parte, quia non informat nili id in quo cft. 0-
j , Dico fecundb , anima diuifibilis , vt eft torom

Amitn» di ni- intcgcale.non eft in qualibet parte corporis. Ra-
JiMu 1 »«1 tj I tio eft , quia coexcenditur per quantitatem mate-
re'* in <ju- - •*

Ubtl f*rU.

cft (cilione prxcedcnti.

Anima vt Dico tertii , anima vt totum potentiale , liue
fit diuifibilis, fiue non , non eft in lingulis parti-
fT jfTrw/fr ^*US ' exc'P'° infdlc&um.fic voluntatem. Ratio,
fMrtibnt. quu vitcs organica jprxtec paucas, vt funt nutri-
tiua.fic ta&iua, funt fnbicllis diftinltx:anima er-
go eft fecundum vifutn in oculis , auditum in au-
ttbus , &c.

RtiienaOd Dico quartb,animarationalis,vt totum eflen-

rix.fic fic partes eius coextenduntur partibus mw
rix.quxnam autem anim$ fint diuifibilcs.di&u *

yinhltt^nr l'a^c,c^ potidoi «n qualibet parte, atque etiam vt

totum inrcgrale negatiuc. Ratio primx partis,
quia cum quamlibet partem informer, ex prima
conclu(ione,in qualibet habet totam fuam eflen-
tiam. Ratio fecundx panis, quia nullam pattem
habet integrantem extra quamcumque partem,
quam informar;& fic totaliter mtegralitct nega-
tiuc cft in qualibet pane.

WwMfZT Dico quintb , anima non animat fanguinem,
mtni. ncc reliquos humores. Ita Galen.i.dr £/rwi. fr hb.

4 .de rfn partium. D.JUo\t\.i.p.<jneft.vlt.art.i.ad 3.
Alenf.i.p ^.lg.Scotus 4.11.10.9.4.11.3.

& in ReportiJ.^.OutinA.d.io. tj.i . Capteol.d.

44. vbi Scotus «rt. 3. Suar. x.dr Anima.c.}. colligi-
tur ex Atiftot. 1. de Part.c.^.& lib. j.c.j.vbi vocat
fanguinem materiam corpotis.fic potentiam mc-
bta.compatitque aqux. Secundo, fanguis cft ali-
mentum cotporis-.ctgo non adhuc ttanfmutaium
inipfum.Teni6.cxco fit lac.fic femen, fic ifta non
funt animata : ergo. Quatto, nulla opetatio vitx,
cft in fanguine.vcl aliis humoribus*, qui a non fen-
tiunt , neque continuantut cum pane femiente,
quia ex Atiftot ele } .de Hift. r.i 9.tanguis eft in ve-
nis, ficui in vafe:(fic idem de aliis) neque nutriun-
tut.fed pet additione, ficut aqua.augcntut.Quin-
t6,abfurdum cft , quod animal fuis panibus nutri-

H ut nd. dift. i.dr Anima/td. 6.0. j 3 . fanguis, Se ai ij
humores funt pattes, fic fpc&ant ad intcgiitatem
narurx animal isrergo animantur. Si fc habent ad
illud , ficut quatuor elementa ad vniuetla. Re-
fpondetur.non efleparres efientiales.nrc integra-
les , fed requifitasad conlcruanonem vite , quas
non eft neccfle informari anima.

Obiicitur fecund6,fanguis versiis omnem parte Sajn, df,
(c moucr, pudore ad extra, timore ad intra currit; *••*»*»».
Ixtiria fpargitur, ita feruefeinfed moueu ad om-
nem partem prouenit ab anima informante. Rc-
fpondcrur , a le non moueri; quia tale fcnliriuum
eft, ex Ariftotcle \.Hift.c.\^.& x.dt Prfn.c.jo.locoi
tnotiuumcnim ab intrinfeco cft inferius ad len-
ii litium ,vt d illum efi/ed.f. eon.x,. mouetur ergo
ab anima, ficut fic cibus ab eadem dciicitur in Ilo-
machuin.fic inde aliquando euomitur.

Obiicitur rcrti6,Vcrbii aflumpfir fanguinemjer- f.
go cft animatus , vel aflumptx funt dux naturx, t(.
vna animata. alteta inanimata. Refpondetur, etfi
fanguis in fua fpccic completus fit , efle tamen i**'*'
aliquid fpc&ans ad naturam humanam ; idcd fn(» £
vnam tantum naturam afliiropfir Vetbum. om tm/

Obiicitur quattb, contra eandem i.dePart.
c. 41. dicitur fanguinem efle partem animalis ,fic
3 Hift. i9.animari dicitur, dum animal viuir.

Refpondetur .primo loco late furait partcmrfe-
eundo loco dic quod i.dt Partj.7. &/t& 17 .pro-
bltm.ef. 10. vocat calore, quali animante fic eo fcnfa
vult fanguinem animari ; vel vult quod in /?en' eft
animatus, quia conuetxi(ur in cat nem animandi.

Obiicitur quim6, contra conclufioncm ptima Tmktt »
A: quartam, in capite excubant omnes fenius,&

rnnriMriMi... COrpOflS regimen , ciufqUC lxfo

tr ratiocinandi nmeftac : rron ihi *

continet totius
cerebro , perditur ratiocinandi poteftas ; ergo ibi
eft anima. RcfpOndetur , probat tettiam condo-
fionem, nihil aliud. Qu6dvct6 lxfo ceicbro im-
pediatur ratiocinatio , id contingit, quia pro hoc
(latu non poflumus intclligcre fine cooperatione
phantafix.qui turbata, turbator intclleihis.

Obiiutur fextb , contra eafdcm , quia cor eft
fons k quo omnis vir* allio adminiftratur,& ca-
lor pet omnes partes diffunditur ; ergo ineo tan-
tum cft anima :pto quo facit locus addulhispet
Hieronymum fupta. Refpondetur .ibi efle vt in
fonte caloris, fic ipi rituum : fic iuxta hoc intellige
Atiftot dem lib. dt lunent eap i.& \ dt Part.tMf .4.
dum lir.principium ftnfm ejfein corde.

Obiicitut fcptimh contta conclufionem quatta;
quia Ii anima eflet tota , in qualibet patte : ago
quiclcentc manu,fic pede moto, tota fimui mouc-
retur.fic quicfcetct.Cofitmatur.quidoaliquidcft
totum in alio, nihil illius eft extta illuti. Rcfpod*
Caict.i .p.q. 76.» 8. animam, mota patte non mo-
ucri,etia per accidens, quia fpit ituale nullo modo
mouetur ,nifi moto eo in quo cft diffinitiuc^fno
(«cin partc.ldcm ait D.Thoij>.>.d.i7.fl.i.«rt.$

s -w

4»

tetut.Confitmatut,fi fanguis animatus nuttit.er- «d4.C0ntrk.m0ti manu.ctiamfi reliquum corpus Al

Mn .mir.ir (nirn.m fnYxfVnnUnl _ nlinmiin MMt. quiefeat , 9n«m^ n«r,l.. -.»1.».!.«. I. ... '

go amittit fotmam fubftantialem , alioquin enu-
tritio effet alteratiotconfcqucs cft falsu, quia ma-
nente fotma fubftamiali vltima.non petit ptquia-,
neque ipfam vltima amittere potcft,fi cam habet.

Aducttendum tamen, fanguinem efle ncccfla-
um n»n dum adotganixationem,fit integtitatem corpo-
./» fi» humani , & non tantum defetuire vt alimen-
nluntntnnt, tum; quia etiam in Beatis erit.ltem»fuiflc vnitum
fti ttinm f*- hypoftatice Vctbo ex Epht/ino Concilio , ean. j.
Chdc«ioncn.*ft.i .& lr.Sjnoi.*£t.(>.
Obiicitut.fitptimh contra vltimam conclufio-

eit U «r|«-

mi^»i tontr,

anima perdit vnam prxfcniiam , & ac- 1 i(m m w
quirit aliam, eftque vct6, & tcalitct indillansali-
cui pet hunc moturo, cui antea fuit diftatw;etgo. ,[ca
Ptxtctca , fi Angelus ponetetut in duoboslocit,
vttobique moucti pollet pet accidcns:vetbi gra-
til.in corpote aflumpto, fic tamen in neutro eflet
diffinitiue. Confitmatur, corpus politum in duo-
bus locis potiet in vno moucti .licet quii Icet et tn
altero;etgo idem dc fpirito.

Confirmatur fecundh , corpus Chrifti modo 7.
fpitituali eft in hoftia,fit pet accidens mooetut i'

nem, cuius oppofitum tenet Qx\tc.\.p.(f.^.art.\.& • vna , licet nonmoucrctut in alteta. de quo vide
l.p.^.it9.4rt.i.C(lniad.i.a.5.34.quosfcquuutP‘, Scotum 4 d.r0. <jh*J}.(,.

Refpondc

ii 1 1*

Difput. I. Sed:. X. &; X I. 59 q

Refpondetur, ergo non efle inconueniens ani-
mim in vna patie moucri , Bc in altera qmefcerc;
neque hic timenda eft conttadiAio , quia non
funt fecundum idem ; Bc exemplum eft de fa&o
in Euchariftia , in qua corpus Chrifti moucuir,
liart in caelo quiefeat. Hanc folutionem tenet
D. Thom. fmfl. vn. de ftirituel ikw, ert.4, edy.&
$.de Aninuitrt.io.td 1 x.jEgid.i.d.&.x.per.difF.
frmeip. eftquc conformis Scoto +.d. 10 .tpteft. 1.
*d 4. vbi fic refpondet ad fimile argumentum de
corpore replicaro , qu&d fimol mouetetur, 6e
quiefccrer.

Obiicitur oAauo contra eandem , fi anima
e(Tet in qualibet parte tota, abfcifsi ilii partivi-
ueret , quia anima non perit , nifi prxuiis difpo-
titionibus. Rcfpondetur , ab adxquato mate*
riali non fepararur , nili prxuiis diipofirioni-
bus , fecus eft de partibus , qux non funt princi-
pales. Contri , quia partes impcrfe&OTum
abfciftx viuunr i ergo.&c. Refpondetur , hoe
idc6 eft , quia membrum prxeipuum eft humor
aqueus homogcncus , per animal , vel plantam
diffufus.

Obiicitur vltimb , quia fequitur quamlibet
partem hominis , efle animal, & manum intelli-
gere, quia habet intelle&um. Rcfpondetur , ad
rationem animalis requiri corpus cotum organi*
cura : per idem ad illud dc manu, ctfi in ea fit in*
telleftus , tamen fol&m denominat totum : fic,
manus hypoftaticc vnita eft Vctbo , tamen Ver-
bum non eft manus , fcd homo.

Sectio X.

Virum an i mu rationales Jint per fe-
ti ione paresi

Anime te-
tttnelu tm-
1 fttbflen-

TUf.rtntle

inJimidndet',

em eyueiiit

NEgant loan. Maior x. dift.^i. efneft.x. cen.6.

Richard.fsu/?. 1 . circe 4. principale. Albert.
ikid. art.6. iEgid.^naff.j. Caietan.i .peri.tjteeft 8y.
*rt. 7. dicens czcos e(Tequi in hoc dubitant de
mente D. Thomz.Abul.in cep. 14. Metti). queft.
6f6. articulus Pxrificnf. habetur inter prxraif-
fos editioni Magiftri.

Affirmant Dur. i.dift.+t. Argent.»W queft.t.
art. x. Soncin. 8. Metepb. yeeft. iG. Sotus cep. de
Snkftemie , 4*4/?. 1. Tolec. 3 . de Anime , ejnefl. 1 7.
Quid circa hoc teneat Scotus,cxprefs£ traditum
non reperto. Solilmaic 3. d. ij rutro. 18. ani-
mam Chrifti fui(Te omnium petfefliffimam, ne-
que explicat de qua pcrfc&ione loquatur.

Suppono certum eflequafdam animas ratio-
nales ede aliis perferiores accident aliter : con-
ftat enim alios efle aliis ingeniofiores , Bc perfpi*
caciorcs , quod prouenire poteft ex meliori dif-
pofitione organorum. Vnde refert Plin. lib. j j.
cep. 5. Carneadem fe helleboroalbo purgafle, vt
fubtilius potiet Stoicorum dogmata impugnare:
quxftio ergo eft dcxqualirare fubftantiali.

Dico pritn& , probabilius videtur animas ra-
tionales aequales efle in fubftantiali petfedionej
ita auchores fccundx fententix. Probatur pri-
mo , ex Ariftotele ). Metepb. text. 1 1. vbi dicit,
qu&d in genere eft prius, Bc pofterius, non in fpc-
cie, & 7. Pbyfic.cep. 4 .text. 1 3. & 10. Metapb.cep.
1 3. text. 16. aic in genere efte analogiam ; quia
perferius eft in vna fpecie , quam i n aliis. Item,
cx eodem , fubftantia non fufeipie magis ,& mi-
nus , cep. de Subftentie. Secundo , ratione , quia
in aliis formis fubftamialibus > non datur fub-

ftanrialis inzqualiras. Tertio , (i ex perferiori
operatione inferretur pcrfeTio maior fubftan-
tialis, anuna: limplidum deuotorum forent in
gloria fubftantialiter perfedkiores , iis quibus in
xia fuerunt imperferiores. Quarti vna forma
ignis non eft fubftantialiter perTcftiot alia ehif- ^
dero fpccici. Quintd , non eft ponenda fubftan- timurer
tialisinxqnalitas fine ncceflitate; fcd hic nulla ejmelei.
eft , quia quicnmque cxceflus reperitur quoad
operationes animxintcr diuerfos homines re-
pentur etiam ip eodetn homine, fccundum di-
uetla tempora ; Bc certum eft , quid anirua tiuf-
dem hominis non eft nunc perfectior , nunc im-
petfe£kior feipsa fubftantialicer. Minor paret,
quia contingit eundem hominem , nunc efle ru-
dem, nunc ingeniofum , Bc fubritem, cx tr.orbo,
vel diuerfa aftc&ionc organorum.

Obiicitur primi ex Ariftotele t. de Gtn. e ni-
mei. cep. 3 . vbi aic , fient en i me eft pcrfttle megu,
vel miniet , itecerpue priperat. Rcfpondetur , lo-

?(ui dc diuctfis fpecie animabos vel fi dc cifdcra
pecie, intclligi debet de maiori perfeftione ac-
cidenrati i fcd prima folurio melior videtur.

Obiicitur fecund6, ficur genera contrahuntur
per differentias fpecificas inxquales ,ita fpecics
pet numcricas. Negatur fimiljtudo, quia vltima
contrario debet clle, quantum fieri poreft.niini*
me diuerfa, quod fiet fi differeniix fuerint xqua*
les , quandoquidem idem e fle nequeant. Ra-
tio eft , quia quanto natura communis ad ima
defcendic , ranto per minus diuerfa contrahitur.

Obiicitur tertio, fcqueretur qu<Sd dux animx
fepararx nihil haberent, quo dtftinguerentur,
quia per omnia eflent fimiles. Refpondetur ,fuis
hxcceiraiibus diflinguuntur , 8c non per refpe-
ftus ad corpora diuerfa, vt bene probat Do&or
fupra fjneft. 1 7.

Obiicirur quarti, abfurdum eft dicere ant-
mam Chrifti non fuiflo perferiorem animi Iu- fgffft,,*
dx. Refpondetur fuifle accidentaliter , Bc donis tmdet
gratix , non fubftantialiter ,quia repugnat. Ad
articulum Patificn. oportet eum negare.

Dico fecund& , fatis probabile eft animas ra- Animet te -
tionales erte fubftantialiter inxquales. Pro hac ' fjJ'
facit didus articulus, 8c fecunda ratio allata vr-
get ,cui non adeo plene fatisfit. Item , quia in-
xqualiras magis ornat vniuerfum. Dc menre (rebekUr.

D >roris, vt dixi , nihil mihi conftat,tantum aic
animam Chrifti e fle oerferiffimam ,quod po-
teft pro hac , vel illa fenremia intclligi : fi enim
de fubftantiali petfcrione intelligatur , pro fe-
cunda fentenriaeft; fi dc accidentali , pro pri-
ma. Antonius Andreas 1 1. Mcteph.qneR.vn. in-
xquales efle animas docet , Bc probat quatuor
atgumentis,qux facile foluumur. Loca Philof.

6 . Phjfic. ttxt.\.& jx.vrgct, vbi ait, quod moue-
tur partimeft in termino e tjne ,Bc pauiminter-
mi no ed tjnem : Bc Commentator ait , locum ha-
bere in quatuor generibus; Bc per cotifcqucns
in fubftantia, fcd non poteft fic efle, nifi fini gra-
dus in fornn. Refpondetur , tantum loquitur dc
motione. Vide Scot. l.d.t.tjueft.y.ed 3. prine.

Secti 6 XI.

Virum anima rationalis fu immortalis
ab intrinfeco ?

VArix fnerunt Philofophorum circa hoc
fententix. Plato condant rr afletuit animx
E E e 4 im

6oo De Anima; fubftantia,&c.

immortalitatem , & poft mortem , ptrnam. Ira
in Timxo.Piixuione, Philcbo, 6c libri» dc Repu-
blica. Refert Augud. i. deCiuitat. x»t Cleom-
brotum , ledo diatoni» Phxdonc » przcipircra
dc muto fe «Jcdiilc . & fic uanliiUc ad illam vi*
tam , quain ptiuuit meliorem. Plinius morta-
fetn poiuit 7. Hifior. cap. fj. Galenus dubius*
quia iib. quod animi morti fremuntur temperaturam
torporu , impugnat dictam Platonis fententiam.
& Iib de Tremore, <5 Rigore , oppofitum xenet:
fcd Ce dubius fuit dc ipfa animz natura» dc quo
fupt xfecl.t. & x. Aiabici.tcdc Augud. Haref.lq.
tenuerunt ayimam fimul cum corpore extingui,
fed in fine Occuli reproduci. Eufcb. 6. Hifior. cap.
17. ait authore* huius erroris ab Origene in
magno Concilio, hac de caufa congregato, fuide
conui&os. Ali) dixerunt pro aliquo tempore
poft fcpaiationrm per feneraturam , vt refert Eu-
hrrtrttie lcb. Hb.if.de Fraparat. cap. 19. qtiein errorem

Urnali Ju-

pliritir fu-
mitnr.

t'

ffire.

Anina hu-
mana nun-
quam dtp-

ait.

L

tribuit Zenoni. I fi dor. Rb. i. de DcUrinte , cr
Dogmat.pde , cap. 1 j. Epicurus ablolutc animam
mortalem aiferuic , telle Vhxtixch. Iib. 4. de Flan-
tis,cap.y. &Tcrtullian./i>.Wf Anima, cap. j. Lu-.
ther. art. 1 7. inter damnatos a Leone X. idem ait.

Notandum, immortale hic fumi ,non proco
quod tepugnat delinere ; qno fenfu foli Deo
competit , mxta id adTimoth.r». Regi foculorum
immortali , &c. Sed pro eo qutid iuxta naturam
fuam non cd capax defuioms, nifi Deus deneget
confctuaiioncu).

Dico prim6, dc fide cd animam non extingui
cum corpore. Suadccur ex vct.Tcdamcnto.Sap.
j Inflor nm anima in manu Dei funt , & non tanget
illos tormentum mortis. Et ex apparitione animz
Samuclis i . Reg. 18. & dc Onia , & letemia x.

Mach. vlc. gc cxTcftam. nouo Matth. io. Nolite
timere eat, qui occidunt corpus , animam autem non
pefjunt occidere , gc cxdcfcenfu Chridi ad inferos
vbi prxdioauit i. Pct. j. & ex hilloiia Lazaii.fc
epulonis. Lucz 16.

Dico fecundi, nullo tempore definunt animz
humanx. Sap. 5. lufli autem in perpetuum viuent.
loan. 1 1. Qui odit animam fuam in hoc mundo, in vi-
tam sternam, &c. Matth. 1.5. It* maledifii in ignem
sternum. Ecclef. 1 1 . Fbi ceciderit lignum , ibi erit.
Gcn.37. Defendam ad filium meum lugens , in in -
j rnum.

Animaro. Dico tertio , anima rationalis nxtuta fua im-
titmaluaa. motulis cd, ficut Se. Angeli, faciunt loca allata,
tura fua im- ^ definitur in Concit. Lsttranen. fui 1 Leone X.

~ * M- B.vbi daronantut i) , qui aufi funt dicere , dc

natuta animz rationalis e(Te , quod mortalis fit.

8c Clement.vn. de funsm. Trinit. $. porro. Ita Pattes
apud Coccium i.par. Iib. t. art. 1. ltcn.M.j. cap .7.

Hoc enim { mori ) nec anima tuenit : flatus enim eff
vita , nei fpiritui , imompofuns efl enim ,CT fimpltx
fjiriiu». Naziatiz. hb. de Anima , quod esi fimplex,

C7 imwwrra.V.NylTen.Oraf.CaWffc. cap. 8. Quomodo
enim diffolui pottil , quod non efl compofiturn ? Cy*
ptian.de Cardinal. Chrifli aper. Serm. de RefurreH.
Domini, Cuius natura dijfeltttionij non admittit iniu-
riam Grcgot. 4. Didi. cap. 45. Nature fua vitam
periere non valet. Probatur talione , quia mulli
Philofophi hanc veritatem docuerunt , Scnon
aliunde indagare potuerunt , quam cx natura
ipfiut animz. Ita Plato , Pythagoras , Empedo-
cles,Stoici,vt habet Tcrtullian. Ub.de Anima,cap.

1 Vide Eugubm. Iib 9. de Perenni P hilo fiphia, cap.
3. & Nicolaum Sabantinum lifa.i. de immortsthta-
te anima, cap. 11,

Obiicirur Ecclcfiadcs 3 .Tnus efl interitu* ko.
minum , & tument orum , Sc mox : aqua efl vtrifija*
conditio Refpondorur cum Hieronymo 'ibi , ve-
rum clTe quoad conditionem corporis. Secun-
do, cuin Scoto 4. di fi. 43. quaft.t. loquitur ibi Sa-
lomon in perfona ftulti , non fecundum rei veri-
tatem. de quo Grcgor.4. Dial.cap.q.

Obiicitur iccundo.Sophron.in V I.Syn.atl. 1 1,
gc approbatur aci. 1 3. a Concilio, ait animam im-
mortalem ede , non per naruram , fed per gra.
tiam. Rcfpondcrur , loqui dc gratia largius ,&
fic comprehendit beneficium creatiouis,& con-
feruationis.

Obiicitur tcrti6 , anima natura fua cd forma
corporis corruptibilis: ergo talis, ed ipfajalio-
quin non edet proportio. Conii imatur.fi tali
corpori violenter vnitur , inconueniens cd, Oc fi
naturaliter , erit violent at a pod feparationem in
perpetuum , fecundum naturalis rationis indi-
cium. Rcfpondetur, non repugnare formam in-
corruptibilem. conucnire fubicdo corruptibili,
ficut forma fpiritualis conuenit fubicdo corpo-
rali. Ad confirmationem, naturaliter vnitur, &
aliqualiter vjoientatur ,dum cd fcparatajqoia
naturali appetitu appetit ede totius, & operatio-
nes. fenfuum. Ex alia parte melius congruit ei
fepatat 10 quoad operationes proprias , quas fine
dependentia a phantalia operatur: & ficabfola-
tc non edet violenta feparatio, & quia vnitacft
corpori feparabiliter , & fatiatus eius appetitus
vnicivnione.Vide Scotum q.dqf.a quafl.x.j.dc
tertio dequopodea.

E C T l O

XII.

tntrtolu efl.

Quid Ariftotcles fenfertt dc nnttns
jmmor tulit nt c ?

EVfcb. Iib. 1 .de Prsparat. Ettangtl. cap. 9. 10. I.

1 1. refert Atticum , Plotinuro , & Porphy-
lium dicentes Aridot clero in Platonis inuidiam
docuillc animam clTe mortalem. Quod fic fenfe-
rit, tenent ludm.tn cr«r. ad G entes prope initiim.

Gregor. NytTen./it.i.P/n/a/Trap^fi.Nazianzzw-
tra Eunom. Galcn. in Hifior. Phiiofiphorum Cxsct.

3 .de Anima, cap. x.text. 1 x.

Suadetur ex co, quia i . de Anima, & lib.fxap. ^
5 . rrxf.39. tenet eam fine phantafmate neminem
pode intclligcrc •, ergo iudicauu animam non ^
polfc feparati , quia nihil fepar ata efficere poffet.

Item , cum ponat mundum ab ztemo , datetur
infinitas animarum, fi cifcnt immortales, ipfe ta-
men infinitum negat ede pudibile \. Phy fleor Jtxt.

1 6. hem, 1 .de Coi. 1 1. ait omne fa&um cfTc cot*
ruptibilc * gc 1 x. Aietapb. cap. 3. ponit animam
fumplidc initium. Ucm, immortalia non pollutu
incipere, nifi creatione, quam nefeiuit Atiftote*
les, quia fi fciret, poneret omnes animas ab itet*
no creatas , quia tenet Deum cx neccffitaie ope*
rati*&: cxlocoiam citato, ponit animamio tem-
pore fa&am.

Communior fententia cd Atiftotcletoxgno-
uiffc animz immortalitatem. Ita fete omnes eius
imerptetcs,Thcophtaftus,Philop.SimpUc.Com*
cctcnt.circatextM.dr 1 1. Proocmqdt Anima, & Iib.
j.uzr.jo.D.Thom.ifci.ty i \.Metaph.ltI}.f.& a.
contra Gent. cap. 79. Mirandula lib. 4. de Exam.vs-
nitant.cap 9. Alberi, tratt.i.de Anima, ao. Agid.
lib. de Anima, ad rap. 4. Dur. x.d.i8.9U4/?.3.Eugu*
bin. dt Perenni Philo/, a cap. tS.Suadctut ,qnu 1.

it

Difpuc. I. Sc£t. XIII. 6ot

de simma, vocat intellectum nothum diuinum ,
internus expertem , & liit.i. text. it. & n. ait
partes animxefle reparabiles ; Sc iterum, intelle-
£tum eiTe genere diltindtum i fcnlitiua, Se vege-
taciua , Sc perpetuum. Prxicrea, ponit intcllc-
dlutn immaterialem Uk, ysie s1nima,exp. t. texe. 4.

& 6. <pt. de Pjrtib. animal. cop.t.tT 1. de Gntt.cap.
j. docet mentem cxtrintecus venire. Vide alia
loca in Scor. 4^.4;. qtufl.ijmm.1 . quii hxeferx-
I tentia communior ell. Soluenda funt in contra-

rium addudta.

2. Ad primum , loquitur de anima vnita. Ad fe-

cundum, rciicit ab anima feparata illam felicita-
temopum, vel voluptatum , de qua Philofophi
^Zfiiuinh difputabant. Ad tertium, fecundum D. Tbom.a.
tm Anfht. contra Gent. cap. 81. admitterer Philofophus inff -
fH tutira- nirum in immaterialibus , fcd non refte. Vel dic ,
rnu. qudd pugnantia dixerit , cum xrernirarem gene-

rationum pofucrie , & infinitatem negauerir,
quod admittunt Conimbr.). Phyficxap.8. ftofi.x.
mu. /. addentes cum fuam Icntcntiam dc animx
. immortalitate dlfpurarionum ambage implicui f-
Si itm*ai fe, 8c obfcuhtatis obuoluiifc pallio. Adde,etli
artmt ma- homo ab xrerno creatus fuilfct, quo d non gene-
tmfmftt, ralTct ab xterno ; & ficnon daretur animarum in-
**„%£"* finitas, de quo Dodora.d. i.f vufi.%. Ad quar-
' tumi loquituede iit , qux incipiunt per motam,

Kikit etrti vel generationem. Ad quintum, nouit crtfacio-
ntnit Artp. ncfn animarum, Sc non pofuir «ternam, quia ne-
/d"** ceOicxtem «ternam ranrum tribuit iis , aux Deus
fn u tont. vj|a dependentia i caafa fecunda Facit. Ad
animx autem infufionem requiritur organiza-
tio, & difpofitio accidentium, quas faciunt cau-
f* lceund«. Vel dic, cum Scoto fupra, fuiffcdu-
bium dc animx creatione : & forte diceret eam
comproduci ad produ&ionetn compofiti.

Alij iudicanr ,Sc verius, Ariftotclem fuiflein
hac parte dubium , Sc nunc huic , nunc illi parti
fauifle, pro commoditate materjx , de qua age-
bat. Scor. 4- da, quali. i.num. ij.Heruct» x.d.

I .tfuaj}. 1 . & quod/. X.ejuafl.w. Nyphus Ofmfc. dtirn-
vtert. anim. cap. 1 . Conimbr. trad. dr ni m a, p pa-
rata d. t.Mrt. 1. adducit Scotus multa loca Philo-
fophi pro immortalitate, & ea foluit. Vide pro
lixam difputationcm apud Suarrz lib.xM jinima,
cap. 1 1. fcd vide ne fatigeris , fi totam legeris.

Ratio huius eft , quia nili ita dubius in haere
fuiffet , non habevet tot loca fibt inuicerofvt
videtur) circa hoeoppofita; funt enim plura
prxter allata.

*•

Sectio XIII.

y triti* Anime rntionalis immortAlttM de-
manaretur r Atiane OAturAlt ?

COmmunior fententia affirmat. Probatur
primb ex D.Thom. i.part.t.quafi.-;).ari.6.
dr jo.4rr.j. anima rationalis eft per fefubfiftens:
ergo incorruptibilis. Patet confcquemia ,qnia
non poteft talis res conumpi pet accidens ad
corruptionem alterius, alioquin non «flet ret fc
fubfiftens ; nec pet fe, quia non eft compohtuni.
oblcurius pemitur probatio h«c i D.Thom.

Secundo , ex eodem ibi an.i.d. 1 9 quafl. t . quia
homo innato , 8t elicito appetitu immortalita-
tem defiderat, quia apprehendit cfle.non tantum
pio nunc, vt caetcra animalia, fed pro omni tem-
pore ; ergo cum hoc defiderium non debeat c(Tc
inane , anima cius eft immortalis.

Tertii, er aliis, nulla forma fub/lantialis cor-
rumpi poccll, ni 6 alia forma fubtlantial/s gene-
retur ; fed anima rationalis ell talis. Se mtlla fot-
ma generatur , quando Ipfa feparatura corpo-
re } ergo.

Quarti eclhxlin contingere perfodiam , id eft,
attentionem partis rarionalis ad foblimia , fitic
vllo concurfu lenfuum, atque id naturaliter eue-
nire multi tenent : de quo fupra egi ad queft. x 8.
ergo anima rationalis natxxraliter tine corpore
ette potefl ,quia non minis dependet ab eo in
Operari , quam in ejfe.

Quinti , habemus naturale deliderium beari -
rudinis , Se hrc ell «rerna ; ergo altera pars n6-
flri «rerna eft, vel hoc deliderium eri r inane, rc
fupra radium eft.

Scxrd , ad iuffitiam Dei fpedhxt ne mala ma-
neant impunita, neque bona xrrcnnxncrata ; fed
in hac vita contingit optimos affligi , Sc peruer-
fos in deliriis effe : ergo anima naturi fili im-
mortalitatis eft , vr puniatur, rei prxmierur in
alia vitat.

Septimo, in n obis ell operatio excedens om-
nem operationem fcnfxbilcm, vt offendit Scot.

4. d. 4).<]mjl.i.»um.io.& 4*o.il.<).*ri. *. infert ex
xmmatcriahratc adlionis , recipi in animam , 8c
animam feparari po/Fe a materia; ergo in via Sco-
ti ha rc veritas demonftrabiiis eft. Item , Arifto-
telcs paffim hoc docet.

His non obftantibus , Scotus citatus in 4. ri-
detur tenere immorralirarrm animx rationalis
non demonftrari , loquendo de dcmonflrationc
in rigore; quem fequunrur omnes Scotiftx , Sc
Caici an. in cap. 9. tp. ad Rvn. & inrap. j. Eicltf.

ScaJiger Excrcit.y 07. num. } }. a it eam perfuafio-
nibus tanrum probari. Conimbric. rratf.de sini-
ma feparata d. t.art.y farentur , quAd ffiiQc , &r
ciiidemcr non probarur, quali Mathematice; fcd
iuxta materiam , pro quo eft locus Ariftotrlisr.

Et hic. cap. Eli enim eruditi, exallumipfuminvn»-
ijuoijue genere efflagitare , tjuatemu fert ipfiw rei na-
tura i fenile uamtjue videtur effe [id eft, ineptum)
Mathematicum fuadentem probare, & ab oratore de-
monfhrationet exigere : contingit enim vt de mate-
ria ,dc qua agitur , a nullo intellcdta exaltior
probatio offerri polhr.

Ex quibus verbis paret hos authores fateri, hic
non dari demonftrationem in rigore: & tamen
allerunt hac «taic tenentem immortalitatem
anim« rationalis , non poftedemo/iftrari .teme-
rarium cenferi,qu&d minus coufequcnter di&uin
eft. mimifquc veri.

Suarcz lio. 1 . de yinima , cap. 10. m»w. ? f . vbi 4.
fuse hanc rem iraQat , faretur hic tantum efle
vnam demonftrationem fpeculariuam , nempe
illam , qua: ex propria operatione demonihat
animam clfe immaterialem, Sc confcqucmer im-
mortalem; 8c alteram moralem ex retributione
bonorum , & malorum •, Relicua ratione/ ( inquit)
fimul collecta multum perfuadtnx rem : & initant
illat rationes. Vbi etiam fatetur non cfte demon-
ftrationei Mathematicas ,vel Metiphyficas ,frd
Phy fictu, qua mentem bene iufihutam perfuadere de-
bent , & hot modo dicimtu veritatem hanc effe demon-
ftrabHem. Vbi exprefsc fatetur non efle in rigote
hic demonfttationem. Profolorionc

Nota, quod demonftratio dupliciter fumitur: D tm.-nflrg.
vnomodo large ,pto omni dilcurfu fufticicmt tiaiufinuor
ad rem aliquam perfaadctv^m ,finc formidine ’’
deoppofito, cuicumquc bene difpofiio; & hu»
iuftnodi

Immortali-
tatem anima
in rigoro mu
Armtoflran.

6o2 De Animx fubftantia, &c.

e/ndittanet

ftintt*.

fauri Philo-
fifU ajftcttti

iufmodi demonftratio pafliin in moralibus oc-
ffetAtMir currit. Alio modo prefse , pro Caufa (cienti*
proprie didi* ( demonftratio cft fy llogilmus fa-
ciens (cite, i. Pofter. ttxt.y. ) quz qoatuot habet
conditiones ; quarum prima cA , quod (it certa.

Secunda , quod ncccAaria. Tertia , quod caufa
At euidens. Quate a , quod per difeurfum fyllo-
giAicnin applicetut ad conclufioneiu i de quibus
Scot. j. ^.14. ex Pbilofitib. i . Pofter.uxt. j . ibi ,Sci-
tt at intramur vrmtrujmdque /impliciter , tum caufam
arbitramur (ogneficrt propter /juam efi , & qui a citu

cft COafit , Gcc.

In ptiitio fenfu , certum cA immortalitatem
anima; dcmonAtari ; in fecundo aurem verius
videtur cum Scoto, & aliis citatis dcmonAtari
non pofTe : & Conimbric. Suarez & nonnulli
•lij, qui videntur in verbis oppoAtum tenere, in
re cum Scoto conueniunt, vt oAenfum cA. Non
oportet hoc probare, fed rcfponderc argumen-
tis in oppofitum addu&is. Pirmittimus tamen,

A hzc vetitas ciTcc in rigore deroonArata , quod
tot tantique Philofophi circa eam non errarent,
neque AriAotclcs fuiflet in ea ita dubius , & lu-
bricus , vt in multis locis oppoAtum afterucrit,
vt/efl.pr/ued. oAendi. de quo Scot .loc.cit.
fm Adde S. AuguA. i \.Trimt. 8. arte rete difficile

fum nuit t i c^c aftrucre viribus naturalibus animz imirior-
itrnmtrtali- talitatcm , & quod pauci ex Philofophis illud
tdtm Anima. a decuti fint : hoc autem non dixiflet , A tenui fler
eam demonArati polle rigurosa dcmonftraiio-
nc. Iuxta hoc argumenta allata probant ita fuf-
Acientet, vel demonftrxtiui motalttct intentum,
vt nullus non protcruusnon aflcntiaiur;fed non
funt rigotofx demonArationcs , facientes fcire,
vt fumitur i. Pofler. eap.i.

Ad primum , A vult quod anima fu per fe fub-
A Aens, id cA , natura fua indcpcndentei a corpo-
re manens , alfumit probandum : hoc enim eA,
quod controucrtitur. de quo vide Scot. d.4. 1.

Contra , replicat Caictanus in Commcnt. il-
lius art. 6. quia id piobatum eA ex operatione
quq eA intelligerc;quia cum anima fu cognofci-
tiua omnium, nullam habet rationem corporis;
quia ft vtcretur organo , cius operatio non pof-
lct ede ita vniuet falis , vt patet in fenfibus. Re-
fimi ammt fpondetur.dici potcA hoc tantum probare, quo.i
immmaB- anima non operatur ptoptias attiones pet orga-
tattm t nutu ; & hoc fenfu cA fcparabilis a corpore, non
quod delinat ipfum informate , vel poflit elfe fi-
ne eo , quia natura fua eA fotma eius , pctttque
informare illud. Fateor tamen rationem cfTc
valde vigentem, fed non demon Arationem ti-
gorofam.

Ad fecundum , etiam btuta appetunt fuum
ejft confetuati.

ineUnntio Dices , non pto tempore fututo ; quia fenfus
nam rslh nS tantum cognoicit hic & nunc. Refpondetur,
tfl U neque homo dcmonftratiue nouic immortalita*
fibtlt. lcm ^ ac l(je^ non nece(fatii) appetit eam appeti-
tu elicito; & A appetit, non dcmonfttatur.id non
Acri pet rationem cnoneam ; neque appetitu in-
nato , quia hic , cum At inclinatio natutz ad
«liquid ,non pote A oAendi, an adiit donec prius
oAcndatur poffibilitas illius ad quod e(Tc di-
citur.

Dices, conftatnos habere appetitum elicitum
ad immotialuatcm, Aatim ac apprehenditur, fed
hzc pronitas arguit inclinationem naturalem;
ergo. Refpondetur id vetum elfe , quando con-
Aat appetitum illum elicitum, elfe fecundum ra-

8.

tmum

6.

' An intollo-
Sio dtmtn

rionem re&am , Sc non erroneam ; 6c hic , licet
At fecundum rationem retiam, tamen de hoc
dcraonftratiud non conAar. Vide Scotutn fu-
pra ad 1.

Ad tertium , late oAendi fupia/?f7. 4. nullam btmnftu.
formam fubllantialem generari in corruptione
hominis, fed formam corporciratis eius perfe- pntrtm
oerarc, 6c formam cadauens elfe merum Agmen-
tum.

Ad quartum , dixi ad fwa/f. 1 8. ecAaAm natu- e tflofu „
ralcm (emper habere comitantes aliquas opera- *<•*« «fi.
tiones impcrfctlas partis inferioris: & eAo hoc V*1 1***’
negetur, inde tantum habetur animam neceda*
rii indigere oigano cotporeoad fuas operatio- mtmot
nes ; ex quo tamen non dcmonAratur quod a na-
tura fua At immortalis , cAo argumentum non
parum vrgeat. Calor in aqua fine vllo aquz con-
curfu calefacit, & tamen non inde fcquttur quod
elic poflit line aqua , vel alio fubic&o.

Ad quintum , patet ex folutione fecundi. Vi-
dc ^cot. fuprk ad x. &difl. 49. tjuafl. 10. & j. d.
i), qtufl. x. ad x. vbi agit de appetitu beati-,
tudinis.

Ad fextum, euidens non eA lumine naturz^tt EnUni u
At aliqua futura rettibutio : neque Deum ad rft «tyw*
hanc teneri , vel nunc , vel po Aea : fed detut
quod hoc eflet cniden s , bona opera trahunt fe-
cum confolationcm fuam ; & maia luum ver-
mem,iuxta id AuguA.l. Confcjf. ; i.lujftfli Domine,

& itae/l, vt poena /ibi fit omr.es anirnta inordinata/.

Dices, cx Suarez fupra : nulla fuic natio tam
batbara, quz non cognofcerec tettihutioncm
poli hanc vitam ; etgoagnouit & immortalita-
tem animz. Refpondetur .aliquas id non no-
uilfc , & licct.vr plurimum id nouerint, hoc po-
tuit cx traditione ortum habuifTc ; vel ex talio-
nibus latis vegentibus non demon At at tuis. Vide
Scot .d. quafl. x. eoius rationes contemnit Canus
1 x de Locu , cap. vlt. ptope finem, contemnendus
fed ipfe.

Ad feptimum , patet ex folutione ptitni •, tan-
tum haberi potell cx Scoto , animam habere
operationem non organicam ,feu dependentem
ab organo , alias excellens obic&um cottumpe-
tetiplum; ficut excellens fcnftbile fenfum,).dr
Amma , rrzt. 7. tamen hinc non fcquitur ( inquit
Scot. d. quarl.i.num. 1 8. ) non dependete a toto
corpore tn clfcttdo. Quod ait , f^uodlib.^.art.U
adiottem animz , quia ipititualts cA , recipi in
i p fam ,& hinc concludi volunt fcpatabtlitatem
eius i materia , non Abi contradicit , in quo fal-
litur Caictanus fupta; neque enim idem eft ani-
mam elfe immortalem , & hoc demonArati. Se-
cundum hoc ei imponunt Conimbric. citati, nifi
velint omnem conclufioncm dTe tigotofam de-
mon Arationem , quo nihil abfurdius. Quod ad-
dunt hac ztate temetatinm ccnfcndum effe , qui
immortalitatem animz demonArati negaret: in*
Anuat cos reperifle nouas dcmonfttationesaiHM
non inuentas , fed nobis tales non videntoede-
mus tamen cAc demon Arationes morales, vt ip&
velle videntur ; quiafatentut non dati demon-
litationem rigorofam in hac te.

Ad o&auum , ditium cll fcfl. practd. demente
ArtAotcUs:8< Dotlo\ d.quajl.x. adducit vatia lo-
ca ipAus , quibus videtur negate animz inunor-
talitatem , {ohm que ieptem loca, quibus ean-
dem afttucie videtut; itaque nihil cetticftde
mente eips. Secundo, cAo, id aAciuillet ,non
ptohauit dcmonAtaiiuc : quia plui a teuuuopi*
natiui

n

»4,

k*

S

»

>

r*

i

u

*

V k

uu

*h

I»

P

f

DiCput. I. Sc6t. XIV. 6op

>*,

/5

natiue.quam dcmonflrariue ; r odea. deCxUext.
Umlt* eo- 6o. trafluns duas difficiles quf Iliones, approbae
**** liando pro Philodophia, partu/ /afficientia/ Aligo-

ui taa/um. rr' ^ fw* mo-ri/uai babtmm dahtationti. Sc ibi-
dem ait , quod ab ALgjpiiis , Sc Babyloniis , mul-
ta/ creduiirarei habe mu/ A v neque. 7 ut ofirorum. Ad-
do etiam, quodipfe t. de Anima , ttxt. 4. ait ani-
mam ita obdeutam nobis cfTc , vt difficillimam /u
fidem alitjuam A ipfio tandem accipere.

Omitto multa Patrum Joca s quia nullus eo-
rum loquitur de rigotoda demonfiratione huius
veritatis. Vnde quando dicunt eam elfe paren-
tem, vel naturaliter fciri , aut lumine naturx co-
gnolli , non intendunt cfle demonflcabilem , fed
menti bene Jidpolicx optime pcrfualibtlcm. Ci-
tant Conimbtic. Cupri, ChiyCoftom. f/omil.4 de
P reni Antia , dicentem: Qui Abitat A anima im-
mortali tat e, etiam dubitare poffir, an in meridie die t fit.

Sed G id haberet, hypctbolicc concionis feruote
(Cicut Sc alias f/rpe loquitur) Ji&um videtur. Vel
forte melibs , quod fuppodita fide, ad fideles fer -
monem dirigit : hoc certum,de demonfiratione
rigida fecundum conditiones Ariflotelicas ,
iplum minime fuilTc locutum. Veium neque illa
verba haber illa Humilia iV.qof habetut /ib.f.A
Propaganda fide, tcm. f. Sed tantum vrget colligi
immortalitatem ex futura retributione* quod
fufiiis tradat concione4.de Lacero, tom. 1. Frti-
ftra quidam obiiciunr Clem.vn. dtfumm.Trimt.
quia tantum definit animam efle immortalem,

Sc formam intrinfecam corporis , quoJ magis
oppoiicum cft : arguit enim potius non demon-
Arari.

Obiiciunr etiam Conci!. Lattranen. fub Leone
X. ftffi. 8. fcd ibi tamdm damnamur afferentes,
animam c(Tc mortalem , vel vnam in omnibus;
quod nihil cll ad rem.

st» ima ia

fr * c*a i/,
ixf luatur.

Sectio XIV.

Virum anima rationales immediate d
Deo producantur.

Er rtttt ,
triguU or

|!

O

«r

1*

P

K

a

Circa hoc varij fuerunt errores, vt videre cft
In Hieronymo tpiftola ad Marctllin. Sc in Au-
guft. Ub.de Orig. an. dr Ub. t . A Libero arbiirio,cap.
a 1. Primus, fuifte creatas extra corpora, St pro-
pter peccata in corpora mi (Fas. Ita Origcn. Ub. 1 .
Periarcbon, cap. 7. txprtfie , dc Plato in Timeo. Sc-
cundus.fuifTe ab xrcrno,& inuafle corpora punc
hxc , nunc illa. Ita Pythagoras cx Agyptiis , vt
refett Herodotus tib. 1. Tertius , creari in tem-
pore ab Angelis : ita Auicenna , Scleucius Sc
Hermas ex lib. y.tripart.cap. 1 1. Quartus,propa-
gari cx femine, ita Tcrtull.& Apollinaris ex Au-
guft. de bartfeap. 86.

t Dico primb , animx non fuetunt ante corpo-
i. ra , fcd limul cum corporibus creantur. Ita Epi-
phan.epi/?.4d Joan. Hierofolym. Hieionym. epiil.ad
Pammatbium, Cyrill. Alexand. Ub. 1 .in foan.cap.9.
Auguft. optime lib.i x.Ciuit.cap.vIt. dr Tenull.fii.
de Anima. Damnatur oppofuum in Uraccarcn-
fi 1. cap. 6. 6c a Leone X. epifi. 91. adTutibium , a
Damafc. 1. A fi A cap. 1 1.

Probatur primo, prius cft .quod eft fecundum
naturam , eo quod eft prxter naturam •, fcd ani-
mam vniti corpori ,cft fecundum narutam ter-
go. Confirmatur, quia Deus ptimh fecit res fe-
cundum (latum naturalem carunvSccundo.a&us
in eodem , cft poftetior potentia ,ex 9. Mctaph.

text. 1 f . TertiS , alioquin intrarent cum ferentia
in corpora , cuius oppo/itum docet caper u mu.

Nec valet cum Academicis, Sc Platone lib. 1 c. de
Aepubliea, & A Pbadro , dicere , quod per ingr ei-
dum corporis obliuidcuntut omoipm ; quia per
flatum naturalem, non po flent ita prioratu alio-
quin non appeterent v munem cum corporciquia
Gc appeterent malum, quod repugnat.

Quartd , ex/. adRom vbi d>citur : Per vnum 1 .
hominem peccatum intrauit in mundum, & cap.y. dc A»ima$ no
lacob.&Bdau dicitur: antequam nati cllcnt, ni -
hil boni ,vcl mali cgittc, ergo cotum animx an- ^
rea non fuerunt, quia non poreranr efleonofe,

Sc fine propria operatione, ex 1 o. Et hic. cap. itext.

Quinto, qudd hoc fit fecundum Ariflotelem
pater, quia 1. Pofitr.cup. t.(V f. A an. cap. 4. con-
tra Platonem in Pbadro, ponenrem notiones om-
nium in anima ante vnionem ; docet inrclleAum
de de elfe rabulam radam , Sc tx. Metapb. cap. f.
text. 16. docet caudam efficientem przccdere fuum
cfFc&um , formalem non ; Sc fecundum iplum,
anima efl caufa formalis.

Obiicies primd , quia s. A Ceu. onim. cap. |.
dicitur, qudd mens deforis venit. Refpon-letur,
hoc efl creari,non educi de potentia marerix.ve!
non dependere ab organo , Gcut exterx animx,
de quibus ibi Philofophus.

Obiicitur fecandd , quia Auguft.7. A Gen. ad , |
tx.CiuU.11. Author. fcholafl. Hiflor. in
Genef. Hugo de S. Vi flor e fum.fmt. tratl. f. cap.x.
fin. Magiltcr 1. d. 17. renem animam Adx fuilfe
ante corpus cteatam, quod alTcrir Pluhfhitts lib.
de Htrtf. Cata /. Haref. tjut extiterunt pojl Apo-
ftolos. Rcfponderur , dodi inain datam cfTe vni-
ucrfJitcc veram : Sc Auguft. rantdm dubirat de
anima Adx, an ante corpus creari fuerit, Sc fem-
per dubius fuit de origine anitnx ; tamen in hanc
partem magis inclinat 12. Citut.tf. vide Gregor.

Nyftcn. lib. A Hem. cap. 19. jo. Damafc. Hieron.

& Leo citati etiam dc anima Adx in particula-
ri agunt.

Dico fccundd.anima rationalis non fit cx vir-
tute feminali. Probatur primo : quia agens na-
turale non poteft agere fupra materiam ; fle ani- -
ma rationalis cft fupra eam, vt conftat cx ope- 1 ‘"-
ratione,quam habet independentee ab ea. de
quo dixi {efl. praced. Secundo , quod generatur
corrumpitur. Tcrtid , forma qux cum compo-
lico Phyfico producitur , non producitur per fc,
fcd in compofito : ergo non habet effit per fc ex-
tra compotitum; Sc fu. anima rationalis non pof-
fetfcpacari. Conclufio cft communis Catholi-
corum, cuius oppofirum damnat Auguft. hor. 8 6.

Sc, hxtcfim vocat D. Thom. 1 .par. quafl. 1 1 8 art.
l. & 1. contra Gent. cap. S 6. habetur { t. quafl.t.
cap. Moyfes. Vide Scot. 4. d 4 in i.prepe-
Jitione,& x. d. 1 8. vbi negat femen vllam animam
attingere poffe.

Obiicitur , in materia eft naturalis in poten-
tia , ad recipiendam animam ; ergo datur natura-
lis potentia adiuaipfius, quia pafliux correfpon-
det adiua ciufdcm generis, ex i. Mttapb, cap. t ».
uxt.17.drlib.9xap. x.ttxt. 1. Refpondctur, cum
Scot o (7 H/ft. x.Pnl.dr t .d. f. quoji, x .ad \.pro 1.
opin. & 4. d. 4}. queSl. ^.nd 1. intclligendo per
caufain naturalem , caufam cteatam , non omni
paftiux cotrcfpondcte adiuam naturalem , alio-
quin polTet cqcus naturaliter ficti vidcns.A: Deus **"A*f*f-
natutalitcr videti. Atiftoteles lotio cit. tantum
dixit poteuiiz paftvux cocrcfpoudcte adiuam; Ma M|/U4.

ctfi

J-

Anima *«
Q ix viriuio

L,

604 De Animse fubftantia,&:c.

4-

£* tmo.lt i»-
IW gt»tr*C

etfi aliud diceret , fibi contradiceret, a. dcGen.
attinui . cap. 3. vbi tenet mentem cxtrinfecns ve-
nire i quod negat de aliis formisric hoc eft crea-
ri , vel (altem non b caufa naturali produci. Qui
citant di&a loca, non bene ea ponderant.

Obiicitur fecundo , extera animalia ex vi fe*
minis producunt fibi (imilia ; ergo k homo pet-
fc&iflimum animal. Rcfpondetur, negando an-

Obiicitur fecundo , inferiora corpora fecun-
dum Dionyf. cap. 4. dt Diu. Nomin. adminiilran-
tur per fuperiora; ergo idem de fpiritibus ? Re*
fpondetur , inferiora tranfmutari , k aliquando
neri i fuperioribus, fed ex fubic&o antecedente;
fpiritus autem cx nullo fubie&o fieri poflunr.

ktmnunt , fi ccce<jeus > <je ^uo yjtf. fttj. Secundi , negando
mtZZ7, confequentiam , quia cx dignitate animz ratio-

Sectio XV.

palis eft , quid a creatura- fieri nequeat ; homo
tamen generat hominem ,quia dat materiam, &
dilpoiitioncs prxuias, vt docet D.Thom. t. par,
quasi. 1 18. an. a. ad 3. fed prima folutio me-
lior eft.

Obiicitur tertii , attingens vltimam difpofi-
tionem , formam producit ; fed homo omnes
qualitates difponcntcs ad animam efficit , k vi
formatrici , otgana delineat , k effigiat : ergo.
Maiot probatur; potens 'in media, poteft in fi-
nem,?. Aietaph. cap. q.text. 30. & forma eft finis
• generationis, i.Pby/ictr.cap. 7. Rcfpondetur pri-
mo , antecedens verum e(Te , quando forma eft
eiufdcm ordinis cum difpofitionibus,fed hic non
Tjfieitm vl- eft ; quia fpiritualis eft. Rcfpondetur fecundi
tim*m meljus, negando antecedens , quia calor fepara-
•Jj* e”,m*n lU5 induceret vltimam difpofuionem ad ignem,
*mAm. >r non tamen ignem, vt habet Dofkot 4. d.i 1. qi tafi,
3. num.-j. <$* 11. Neque Ariftotelcs dixit poten-
tem in media , polfc etiam in finem ,fcd fxpifli-

Vtrum alia anima a rationali ex vi feminis
fiant , ita vt femen attingat earum
produttionem ?

PRo refolutione , Nora exScoto i.d.18. quid

a

rue ct imponitur.

Dico tertii , anima rationalis creatur a Deo,

non ab Angelis. Ita Patres, Hicron.rpi/h 17. & in
apoleg.ad P atomae hi um,Ambto( lib.de Nec & arca ,

Chryfoft. Homil.t\.in varia loca Matth. Gregor.

Nyflcn. de ^rth*4,c4p.6.Bctnard./irr»i.i7 in Cant.

Quod vero creatur. patet, quia non generatur per
fc;qnia non eft compofitunv.neque pcc accidens,
ad generationem compoliti , quia non fit cx vi
feminis. Ita D.Thom. r. contra Gtnt. c4p.87.Ad-
dendum eft , efle improportionaum materix , vt
educatur ex ea, quia fpititus eft *, quod non crea-
tur ah Angelis , docet communis Theologorum
i.J. i.dc quo late Scot. 4. d. i. qua fl.i.ybi rciettis
rationibus D.Thom. ad hoc , adducit propriat.

Idem doccc Auguft.j. de Trini t. %.& lib. g.inGe-
ntfad lita. 1 j .Damafc.ijid.r4p. 3. Cyril l.Jit.a. in
lui. Athan. ferm.\. centra Arian.faCii.lib. 4. centra
Ennom Ptoty.Ub.fint. Auguft./rrm. 146. Ex qui-
bus fequitut animam rationalem a Deo creari,
quia non generatur ,ncc ab alio ctcati poteft.

C . Si petas quid dc hoc fentii Ariftotelcs Scotus

An enim» 4.^43 .quajl.i.a num. 1 9. tenet dubium efle, quid
fttenlum dc otigine aitimx voluerit , tamen verius vide*
AnflotjT**- pofuctit eam immediate a Deo ftetijfcd

(Hr 4 «. ^QC non vocaret ctcationcm.quia fecundum eum

omnis effettos nouos prxeise dependens a caufa
cffc&iua , rcdvicetctut in aliquam variationem
ipftus caufx ; fed quando dependet etiam a te-
ceptiuo, poteft cius nouitas reduci in illud, 8c G€
eft in ptoduftiouc antmx fecundum cum ; quia
Dens natutalttet > k neccftaiib tranfmutai cot-
pu' factum otganicum ,ad animationem, dc quo
vide Scotum 1. d.%.qu*fl.s.

Obiicitur ptimo , operatio omnibus maximi
natui alis, ex x.deA ni m 4 ,e*p . 4 .te x t . 3 4 . eft gener a-
rc fibi fimtie ; ctgo conucnit fubftanms fpiiitua-
libus. Rcfpondetur , ibi loqui de cotpotcis *. fub-
ftantia autem fpiritualis adeb pctfc&a eft , vt a
foloDco ptoduci poffit.

aliqua producant fibi diffimilia in genere, &

in forma , vt Sol ranam : alia veri producunt fi-
bi (imilia, & hoc vel immediate, vt ignis, ignem;
vd mediante propagatione , vt equus equum. In
primo , & fecundo modo productionis , non re- "J**-
quiritor ratio feminalis, quia hxc agit abfcute
generante, dllque medium inter ipfuni , k geni-
tum ; fed in tertio iiiteruetiit femen.

Secundi nota , femen nihil aliud e(Te , quim fiyii fimm,
corpus quoddam , cuius forma intenta eft , vt ex /•*

illo fiat aliud perfc&ius fimile generanti. Ratio w,M‘il
autem feminalis, fcu feminis, eft fotma ipfius.vel
qualitas eam confequcns.

Nota tertii , fi femen eft vnigeneum , k vni* ft
forme , quod non agit alterando feipfum ; quia kt,al *
nihil vniforme agit in fe, k a&iuum difformita*
tis fupponit pafliuum ciufdem : idcb multi po-
nunt diuerfitatem pattium in fcmine:& Caicta-
nus x .par .quajl . i iS.4rr. 1. idcb vocat illud hete-
rogcncum. Idem tenet Ferrar i, contra Gcnt.c.tf.

Et videtur D.Thom.i^i c*p.§<).& de petentia qtufi.

3 jort. 9. Scotus loco (it. dubius dc hoc matofit, fed
3 .d.^.num. 1 3 .docet femen efle a&iuum in altera*
tioncprruia ad introdu&ionem fotmx,& con-
fcqueutct aimittu in eo diuerfas , k ditformes
partes, alioquin non fc aherarct.

Communior fententia tenci femen falterofe- l.
eundum partes fubtiliores attingere produftio-
nem anime. Ita Suarcz i .de jinima.cap.vlt.Qiitt.
citatus , Germanus in Eyitomr likrommde Anima.
Conimbr./ifu. de Gena .4. X7.1auel.7.

Metaph.qtusl 14.

Vetius videtur oppofimm. Scotus Ise. tUesbt
Philipon. Simplic.vEgtd. Alberi, in 1. de Amaat
text. 1 o.& cxprcfsc D.Thom 1 .p quoji- 1 i8.«rr.i.ad
de petent ia, quoji. 3 . 4rt .9. ad 9. Ptobatut
cx Scot. Ptirob , quia femen in inflanti geuoa*
tionis non eft; etgo non agit,quia agete fupponit
efle. Antecedens patet, quia tunc definit efle fot-
ma feminis. Secundi , fi dicas pio tone manere
femen, non poteft ptoduccre peifi&ios fe, qua-
lis eft proles.

Dices, in virtute genetantis ptoduccre fc per*
fc£tius. Contra, in vittutc non entis, nihil poteft ^
effici ; fed per accidens eft, quid decidens femen
cxiftat, quando ptoducitm fotma geniti. tt
tra hoc procedunt omnia argumenta , qaibtrt
Doftor 4.d.i i.q.).& <(.13. qntj}. 1. oftendit acci-
dens in virtute fuhftamix non polfc attingetead
ptodudionem fubftamix. Tertii, femen eft non
viuens : ergo non poteft ptoduccre viuum. Re*
fpondet quidam cu Platone .in 'rin»4»,fcincnviilc- ’^ctt,cl
tc,Vallcf.i.Contr*i».c.9.Zimata 1 .de yjn.4drcx.43*

Vetius tamen cftoppolitnm , quod tenet Ati- V
ftoiclcs i de Animaaap. 1 .& i. dt Gen.awm. tap.‘\.

& c.3.D.Thom.i.c»nir.Ccnr^.89,Scot.44i.44*1-** ,iw,‘
Ce cora

Difput. /. Seft. XVI &X VII. 605

n

»

■>

»

*

4-

S*/4 ralim*
lii it feri
■vtnil.

i *

*

*

5

t

Vf

4

if.1*

t

*

t

5;

**

&

fc communis : 8c fuaJetur, quia non habet ean-
dem animam cum generant e, cdm non fit ei con-
tinuam , nec diuetfum , quia edet aliud animal ,
vel planta. Item , non nutritur , nec crefcit , vr
condar de feminibus dirpium, & herbarum, qux
multo tempore feruantur fine alimento : & edo
viueret femen animi regetatiui i ergo faltem
non attingeret animam fenlitiuam , qualis ed
anima animalium.

Obiicies primd ; ergo riuentia non produ-
cunt/ibi funilia. Refpondcrur cum D. Thom.fu-
pri ad p. hominem generare hominem, quia mi -
nidrat maceriam, Scdifponit cam ad receptio-
nem poux formx , non qudd ipfam formam at-
tingat : 3: idem cd de aliis animalibus. SecuaJ 6,
f/rimmat/r dici potedeum Scoto )./ 4. tttmo. t }■ matres im-
atttmgstftr- mediare attingere formas fatus gencrabilcs.hoc
mam f attat t enjm longe facilius ed , quam ponere ipfnm fe-
men eas attingere ; & iuxta hoc matres longe
petfe&ius generant , quim patres ; quidquid di-
car D. Thom. cum fuis j.p.qiuftfiart.4. Si hoc
non placet recurrendum cd cum eodem Scoto z.
d. 1 8. ad caufam fuperiorem , ad quam necelfc ed
currere , quo ad plantas , quarum femen feotfum
i generante ge nerar. Neque futScit recurfus ad
corpora corJc/lia > quia viujnon funt , & nemo
dat , quod non habet ; & ideo for te Galenus cita-
tus '2 Dod. virtutes feminum voear diuinas : vn-
de Dodor a J. 14. q. j. nam. 6. tenet influentiam
aftrotam in inanimata agere.generando , fed in
animata tantum alterando:3c Aogud.ltb. dtdua-
bm simmabut,cap. 4. docet mufeam eifc nobilio-
rem ccclo ; quia animata ed, & per confcquens
non poteft a ccrlo produci.

Obiicirur fecundo, zJt Genonimal.cap.j. dicit
Aridotcles omnem animam produci vjttutc fc-
tninil , prarcer intcliediuam qux de fotis venit.
Recondetur, nihil cale habet , fed omnem ani-
mam prxter rationalem, ibi odendit educi de
potentia leminis , St Colam rationalem extrinfe-
cuj venire ; quia Ipitnualis e d,St inorganica.

Obiicirur tertii, 2. Pbyfit. ttxt. 16. Sol & homo
generant hominem. Rcfpondctur , de homine iam
dixi ; de Sole eatenus generat, quatenus congtuis
qualitatibus fouct femen, atque difponit ad for-
mam vlciraam. de quo Arillotelcs loco tit. deGtn.
animal.

Obiicitur quarto , quia feqnitur animas om-
nes creari. Negatur,quia prxter rationalem om-
nes educuntut ex potentia materix ; alioquin
dicendum ellct Deum nihil polle generate, quod
falfum cfti quia poted admittere, vel non admit-
tere concutiunt materix, qualifeumque ille fit.

nuie, iuxta regulam ; quod demo negatur, de al-
tero affirmatur, cxp. nonne, de pra/hmpt.

Sectio XVII.

Pirum anima immediate informant
mu ter iam ?

H Ac quali io ab aliis fuse ttaditur ,
ai

QvtmeJt Stt
fenerat bo-

Sectio XVI.

Vtrum anima Jit compofua , ex mate-
ria , & forma ?

Dixi de hac re Catis fuse ad quojl.x j.vbi tenui
cum Do&otc.flc aliis, non cllc improbabi-
le, talem compofttionem in anima admittet c. Et
ptxtetquam , qubd id habeat Do&or cxprcfsi
difl.q nsft.j. inftnuat idem »n-

ttHeiim , ibi , proximum receptiuum ( intrBtUionu )
non includit materiam faltem corporalem. Quibus
verbis indirc&c inGnuat animam habete mate-
riaro, non cotpotalcm.quia afletens ceccptiuum
intcUc&ioni» nodtx, id cft, animam, catctc nu-
tetis faltem corporea »incotpotcant habdoin-
Stoti e per. Tom. 1 1.

fed nos 1

ab eius cratiationc abilinebmius i quia fu -
pii fiO.4. late odendtmus formam corporeitatis
prxcedc re, St fequi animam ; obiter tamen ie-
loluimus hoc quoad formam fubllantialcm ,vr
fic,an immediati- afficiat materiam.

Dico primo, qualitates corrupti non manent in
genito. Ed contra multos , quos citat Suarcz in
Aiteaph. 4. 1 4. fed. i. fed eam tenet Sror . 4 .d.n.q.
jjo.zi.zf.z6. vbi bene docet quaiirarcni conum-
pentis , nunquam producere qualitatem incom-
pullibilcm formx corrumpenda : fed quando ve-
nitur ad vltiiuu gradum quantitatis cowpoffibl-
lis cum ea , tunc generans introducendo fuam £

formam , corrumpit aliam , cuius cortuptione
perit qualitas eam CcquensJ, qux coufqur ivanlit , ,Jue
in gradu necelfario ad conleiuationem illius for- prodntumr
mx. Vndc , vt ibi habet Do£lor num. 9. Ct calor
ignis fepararctur ab eo , & guttula aqux in me-
dio cius collocaretur ; nunquam introduceret
caiorcm incompoffibilcm formx illius gurtulx,
neque expellerer ab ea gradus humiditat/s, 6c
frigiditatis ad eius canftrHxri requifltos i quia
/icut accidentia non poliunt prodocere fubllan-
riam,vcibi (olide ollendit Dodor, ita neque
corrumpere : corrumperent autem ti qualitates
ei incompoffibiles in eam inducerent. Vide eum
.Eandem iententiam tenet D.Thom.
de fornus 7. •/.& 4 .d. it.q.l ort. 1 .tjnajl. j lih. t .de
Cen. eap. 4. teli. 9. & cius diicipuli communiter
cum eo docent in generatione fleri refolutionem
vfque ad materiam primam.

Probatur piimo.cx Aliflotele t.deGen.e.4.vbi J.
doccr , qu6d generatio cft mutatio huius totius tintrsfh
in hoc totum , nullo fcniibili manente s fl autem 1m,*r
permanerent eadem accidentia , id non clfet ve-
rum ; quia hxc folafunt fcnlibilia perfe.ltem, f.

Phyfie.ttxt. 1 8. quod monetur ejl , quod generante non
efi. de quibus locis vide Scot. x.d.tzq. i.pcr tjfe
inrclligit Philofophusej/ecompoflti , fcu forma-
le; & noc denegat fubic&o gcnctationis.coucc-
dens illud fubicdo mutationis, non autem efft
entitatiuum; quia hoc competit materix , vt ibi
conuincit Scotus.

Secundo materia prima non c(l fubicdnm ac- /»«-

cidcntium.vt docet D.Thom. deente,cap. 7. dr
l .parajtufl.-jG art.6.& qusfl.^y.art.O. tum quia to-
tum pet accidens fupponit totum per Icitnm
etiam , quia fecundum Audotclcmot/». de Suffi.
prima fubflantia. primo fubftat accidentibus, fle
ei corrupti, nihil remanet. T uro tenib, quia ma-
teria prius refpicit actum fui generis, quam alte-
rius ; 8c alioquin fubflantia non eflet prior acci-
dente, comta Arillotelcm 7 Metaph text. 4. ergo
com pofitum fubftantialccft fubicdum acciden-
tium j A: per confcquens , co corrupto , illa cor-
tumpuntut : quia‘.non migtant\dc fubiedo in
fubicdum ; quia, vt ait Aridotcles eap. de Suifian-
lia, & j. Metxph.text. 1 { . diftruClu p>imu fukjhm-
tiu impoflibile tfi aliquid tetnantrt. Sed dc hoc ex
ptofeiroagitut itdeGtn.iap.q.

Obiicitur primo, fcquitur quod ignis dedtue- 4-
F F f rct

t

1

608 De Animz fubftantia, !kc.

mttu, txfli -
totur.

eiufdem generis eum eo. Alio modo , accipitur
potentia, vr ponitur adui.Sc lic non tantum funt
eiufdem generis , fed etiam ciufdem numeri , vt
dicitur $. Aferuph.text. ij. quia quod nunc cil in
ad u, iJipfum fuit in potentia,
j. Obiicitur fecundd , ex eodem, fi anima imme-

Effilm fot- diate ageret : ergo homo femper intclligeret ,
*»«/« tnTtf 4. /icur nccelTarid femper viuir,dum habet animam.
^ degatur confequentia,quia caufa efficiens poreff
St, rfiSiHM Cirere fi*o a#u i formalis non, fi applicetur ; vn-
fit. de, quia riuereeff effedus formalis animx , non

poreil eo carere, fi informat ; bend tamen opera-
tione, quam efficit. Er fi argumentum valet, pro-
bat, » judd in teli edus , dato qudd fit re dillindus
ab anima , fit femper in operatione , St quod ad
hoc refponderer D. Thomas , fuo argumento fa-
tisfaciet. RefpundetCaieran.i.p*r. <jtuft.77.t1rt.

1. D. Thomam fumere porcnriam pro ea qux ef-
fenrialirrr ordinatur ad a&um. Conrri , quia fi
non fumit pro potentia effediua , argumentum
nullo modo ei) ad propositum : fi lic fumit, im-
pugnarioeff cfficaciffima. Refpondet laucll.i.de
udnim* , (jtuft 1 1. quando D. Thom. dicir poten-
tiam,Sc adhim eSTe eiufdem generis.eum loqui de
potentia pro primo principio a&iuo.vel paffiuo;

Sc anima prim6 producir r^fubftanciate, con/H-
ruendo animarum , vt Sic a&us eff eiufdem gene-
ris: fecundari'6 autem producit potentias , qux
funt accidentia, Se non eiufdem generis,
g. Contra primd, anima in fubicdto nullam fub-

TtttntU , & ftarniam efficit, nifi nutriendo alitum, vel augen-
mSm* fmu do, Sc hoc per potentiam vegarariuam, qux non
ttufint ft- diftinguicur ab ipfa. Secundd, implicatio eft, ani-
mam prius producerer^* fubftantiale ,quam ha-
beat potentias. Tcrtid , dat anima ejfe animatum
non per produdtionem , fcd per informationem,
alioquin poflet eSTe in materia per informatio-
nem, Sc non animare illam , quod abfurdum cft.
Dicendum ergo ,qiiod dat ejfe vinum intepet
potentiam vegetandi , Sc efle animal per Tenua-
tum,& eSTe rationale per inrellc&iuam.

Obiicitur terrib , idem non yioucr feipfumj
quia inter agens, & patiens debet elTc diftin&io,
fed potentia cogniiiua mouct appetitum : ergo
non funt idem. Rcfpondetur, non elTe idem for-
maliter, fic hoc fufficit, vt fecundum vnam ratio-
nem animam moucat , Sc fecundum aliam mo-
ueatur. Vide Scot. 1 d.x quaft.io *d 1 . vbi docet
Angelum fc mouctc^- difl. $ .tjuaft. 8.|vbi oftemlit
Angelum cognofcetc fc per fuaro cflrnriam,(^ d.
x f.*d 1 .vbi docet voluntatem agere in fc, & 1 .d.

5. quoji . 7. num, 17. quod intclleftus agit in fe.quia
hoc bene conuenit agenti xquiooco , ctfi non
vniuoco ; neque hxc negabunt aduerfari).

Obiicitur quarto .accidens variabile non po-
teft ineffe, mfi mediante inuatiabili *, fed intclli-
gere , Si velle funt accidentia variabilia ; ergo.
Rcfpondetur , fobftantiaro anima: efTe magis in-
uariabilem , qufcm vllum accidens ; Sc fic luftcn-
tate po(Te immediati accidentia illa.

9 . Obiicitur quinti, vnum St idem indiftin&um

non poreft efle principium rcceptiuum, vel afili-
uum multatum formarum, nili mediis vatiis dif-
pofitionibus, alioquin quodlibet in quolibet re-
cipi poflet , contra Philof. i.Phjfic. ttxt. 57. 41.
•*,m Rcfpondetur .etiam fecundum cos, anima cft im-
'JT' mediatum fufccpuuum.fic attiuum potentiarum-,
**ai»*m*>to 8c nos fic dicimus efle operat tuum. Quoddici-
tttfjrhtum tut , materiam non pofle recipere vatias fotmas,
nifv vatiis difpofuiontbus mediis : verum eft de

filWWi

atrn

JJtmsgii i»

fi-

formis fubffxntialibus , qux non inrrodacontur
fine prxuia actione fuorum accidentium in acci-
dentia corrumpendi * fed non ita dt formis acci-
dentalibus , per fe loquendo , alioquin daretur
procelfiis. VidcScotutu fuptamA i.inurr.8.

Obiicitur fexcd , ex Suarrz cir. habitus perfi.
cientes animam , funt inter fe diffindi : ergo Sc
eorum fubieda. Confirmatur , a&us intrllcdiu
Sc voluntatis, vt fidei Sc chat irans, Sc earum ha-
bitus , funt diffindi : ergo confonum fidei eff,
eorum fubieda elfc dillinda. RefponJetur.Con-
fequenria eff nulla-, Sc fi valerer , illx porcnrix,
quas ipfi ponunt accidentia , deberent habere
fubieda diffmda. Per idem ad confirmationem,

Se fi valeret , Spes, St charitas haberent volunta-
tes re diffindas, quibus fubicdarentur; & lumen
glorix, fcientia, fides, opinio, haberenr quatuoc
imelJrdus rediffindos, quos perficerent.

Obiicitur feprimo, ex eodem. Lue 10. DUijrts jq.
Deum tuum ex tot* *nim* tu* , & ex omnikm viri- Dthp, 0+
but tuis -. vbi per vires intclligit potentias , quas
ponit diffindas ab anima. Item, ex illo Pfalin.

Benedic *niw* me* Domino , & omni* tpu intrant ,xjntnr
funt. Rcfpondetur , elTe ad oppofiuiro , quia ipfe
negat animam, vr difiindlam a potentiis diligete
pulfc , quod tamen hic dicitur. Sed primo loco
inrendirur, Deum diligendum cfiefupcr omnia,
neque id fieri poccrt per diucrfas vires , fcd per
vnam : iubetur autem tofis viribus diligi illini
potertatis.vt Significetur Deum fupet omnia dili-
gendum, fiue inrcnfiue, fiue apptctiatioe, de quo
non eft huius loci agere.VidcScot.j.d.17. &D.
Thom.i.x.f.ij.rfrr, \.(*r ^.'Lftan.inid.Dtut.^Jft-
figti Dominum Deum tuum ex toto corde, Stc.Vtt cor
intclligit voluntate, per animam intclle&um.pcr
fortitudinem externa opera* St eodem modo ex-
poni poteft locus iftc.Gloda ordinaria ait, amoris
fciffionem.vcl diuifionem, ibi prohiberi.

Obiicitur odiaub, ex Conimbric./«pr«,quia
Pbilof~lib.de Senfcup.i. ait ignem, terram, cxtcii-
que elementa non cfte apta agere, nifi vt habent
contrarietatem, vt calorem, frigus, ficc.Refpon-
detur, nihil tale eSTc in toto illo capite , Sc fi ali-
cubi habetur , fenfus cft , ifta elementa ( & idem
cft de aliis ) non producere fubftantiam.nifiptx-
uia adione accidentali.

Obiicitur non6,cxeifdem,grauiras,8r leuitas lf.
funt porentix diftin&x afubiedisrergoidcmdc G,n<‘* *
potentiis animx. Rcfpondetur ; antecedens ve-
rum clTedc feparabili leuitate ,& grauitate, non
autem de infeparabili. Ratio eft ,quia neganda
cft diftindlio rcalis , vbi impoflibilis infepatabi-
litas in abfolutis ( maxime li vnutn non includit
alterum cirentialiter, ficut totum partes,) & en-
tia non funt multiplicanda fine ncccflitate.

Obiicitur vltimb , potemix funt in fecunda
fpecie Qualitatis : ergo non funt animx fubftan-
tia. Rcfpondetur, Ariftotclcm c*p. de Quiit*
te, non dicere omnem potentiam naturalem elfe
qualitatem , fed potentiam facile faciendi, «1

patiendi -, & fic de accidentalibus potentiis tan-
tum loquitur. Ita Scotiis a.d.i6 fini, vbi id probat

exemplis Philofophi , de pugillatore , fit cutfotc.

Hxc funt prxciptia.qux comta Scotu inhaefen-
ternia adducuntur , alia minoris mometi omitto.

Quid verb nofti a fententia fit Atiftotelis pa-
tet * quia l.dr Anim*,text. 1 5. diuidit gradus ani-
mx in quatitor fpecics .vegetandi , fcntitndi, in-
tc\ligciuli,loco mouendi.fic ibid. rrxr.19.ait cfie
pattes animx, fic rrxt.17. vocat illos gradus , po-
tentias.

ft

*

«

*

I

r

Difput. I.

t entia*. Quitd autem (it AuguditriM. deSpir.&
fHntUt /*- shtjm.i. €.4. pater ex his verbis : Ditintrtmmmt

Sed. XIX. 6o9

cuius operationis , ide6 cft tale principiant, quia

imaginati*, ratiojHttBefiiv, inttBigentia, frJutc

y «■»> *» «« aiiilalmJfiat^abaa Igfi.mox/rti-

" . > Vi» «»• fown Junt im .ft IM r&- idem CUBI

<4

«

a

«4

M>

, tW Jam ejftatiamvtao,vnatafiat ia anima, (fi ijem cam
iattr fi. ipfi. fc cafi. I (. Dititar namjur talit aaim. r. Jam ve-
getat, ffiiritm, Jam canttmplatar ,fiafia, Jam /carit,
animat , Jam figit , illa tamtn nati Jtjftranl in fifi
ttfrtfifiai fiantia , jatniam cmnia ijla vna anima til. herum,

— . mia tH jayllcn, Jc potentih :babtt ( anima ) nataraiia, (fi
ipfa anima ffi , patentia nanajat , (fi vi rt iri at ,ijem
fiat, tfttaj ipfa itaitet, & aecijentaiia. & ipfi aaa esi ,

9 til fia temperantia.

refiePi.

Japafi.

tm

h,

S £ C T I O XIX.

fitram f olentia Jtfitngaatitarfcr nfias,
vel obtecta ?

t

JP

P Ro explicatione, Non quod potentia ctl du-

r - — — - —

%

_ plex,adiua, Sc patTiua^la eft ad agendum-,*
hoc, rei immanenter agendo in fe, rt quando in-
telledus in Ce producit intejledioncnijvcl iranf-
eunter , producendo terminum in alio, rt quan-
do calo t lignum calefacit. Vtraque agit circa
aliud , fed diifetenter ; quia prima tcfpicit aliud
vr obi edum ,quod cognofcit , vel amat , neque
humi* im- femper refpicit ajiud a fc diflindum. Secunda
m*nm, <*■ refpicit vr /ub/ertum. Item , hxc operatur fuum
0{,|c^um t qUOCi non cft al/ud a /uoctfcdii jttffa
nJlf d'"'~ non, fc J fupponir illud. VideScot. 1. d.i.f**Jt. 7.
Pttntiafrf- *rt. ).& Qurdl. 1 }. Paflioa porenria cft.qnx

/t** dmfltx aj recipiendum ordinatur , Sc aliquando recipit
formam Phyficam per alterationem.&cum refi-
Aentia, Sc tunc correfpondcr artiux rranfcunri,
vc in exemplo: aliquando folam formam perfe-
rtiuam , non exigentem difpofitionem prxutam;
vr cum recipitur fpecies in fciifii , vel inteilerttr,

Sc hrc eft admixta artio* immanenti, quia,verbi
gratia , porenria mediante tali forma, elicit in fe
arturn.Quxftio inrelJ igitur de vtraque porenria.

D. Thoin.i par, qtuji.y7.4rt. f. C21et.il'. Ferrar.
4.contr 4 Gt/it. cap. 14. Sc alij tenent potentias di-
ftingui inttinfccc, Sc cdcntulitcr , per artus , vel
ordinem ad cos quos fequitur Suarcz a . dt Ani-
mj.c .i.Vio tefolutione

Nota ex Scoto 1 3 *rt. 3 .yfa.quod poten-

tiam diftingui per a&us, vel obieda.vc! a^usprr
obieda, poteft dnplicitet intclligi i ptimb.ellcu-
tialitcr, inttinfccc, Sc i priori : Iccundo, a pollc-
riori, fcu extrinfcc*.

Dicendum, potentias intrinfecc non diftingui

ell in fetale ens in fe. Vnde ft quxras primam
diftin&ioncm Solis i planta, non ell quia Sol ge JJ ^
ncrat multa , 8c diuetfa mixta , planta non ; led
quia Sol in fe habet talem formam, a qua tam va-
rix generationes proueniunt : alioquin potent ix
ellcnt relarioncs , quia tales tantum definiuntur
per habitudinem ad aliuJ. Caictanus dicit illa
cxtrinfeca includi in definitione potent ix i licut
correlatiuum in dcfinitioncrelatiui; quod tamen
contra ipfosefl, quia dicunt ulle qualitates de
fecunda ipecie.

Rcfpondct Caictanus , qudd xbfolutum i ter- j .
mino, * propne abfolutum, v tfubflznt ia, quali-
tas, Scc. Abfolutum vero ab artu , ac obie&o , eft
quod non refpicit irta; & r elatiuum huic oppofi -
tum non eft de genere Relationis. Sic laluae
etiam tcfpc3um conflitucntcm animam intelle ♦

Qiuam, Sc indiuiduantem accidentia.

Contra primo , quia hxc diflinHio cft effida. TiO» Afiim-
Secundo , non fune i/larclatiua fecundum diu,
quia etiam patres fubdamix fant huiufmodi.er -
go fecundum tfli quia eorum ejft ctl ad aliud fe
habere, quia eorum definitio includit illa extrin-
fccai nam fecunddm Caieranum in definitione
includitur habitudo ad obicdu m,Sc huius habi-
tudinis terminus cft obiefluin ; quia omnis ha-
bitudo babet terminum , Sc abfolutum libi fuffi-
ciens, Sc in fe manens, nullum habet rerminum;
ergo nec habitudinem. j£cdem rationesiproce-
dunr conrra Suarcz dicentem ordincin ad obie-
Cta cftepotentiia in tr in fecum.

Obiicitur pi imo, z. de jinJixt 3 3 .dicitur, quid
porenria: diftinguunrur per atftus, Sc hi per obie- di -

dla.Rc/ponderut cum Scot.lec.eit. maxime QuedI. armr

1 f. loqui Ariftotclem de dillindione i pollerio- fr* efkn»,
ri.lcu per mamfeftarionrm.non autem de diftin-
dtonc a prior/. /eu inttinfeca. Vel Joquitur dedi-
llindionc per principia exttinfeca.quxfunt finis
Sc efficiens, quia artu* funr finis potent ix,& ob-
ierta concaufx nccellarii reqtiifirx,vt fimul cum
potemus ckcianr artum effertiue.

Dices, abfoluta non diftinguuntiir per extrin- ^
fcca, fcd per intrinfcca. Refpondctur.non diftin-
guuhtur per extrinfcca tanquam per formalia
ditynrtiua , fed per intrinfeca;ncquc diftingutin-
tur per extrinfcca , canquam per corrclatiua , vel
terminum relationis, fcd fcnfu explicato, mani-
fcftatiue.

Obiicitur fecundi ,ex Caictan.i/. xrt. }. quia Fini «waJi-
diftinrtioi fine cft i priori , quia a caufa : ergo ^

per artus, Sc obierta. ItaScot. dt. &i.d. 6. nam.

Tttnuu *#» ‘

male negatur, quod admittitur. Rcfpondetur fi-

i d.t6.*d t. Probatur primo, ex dirtis/5fiF.
fL mO* i, vil prece A. quia probatum eft potentias c(fe idem ani

f

&

&

&

mx :ergo non conftituuutur ,vcl diftinguunrur
per aliquid ipiis cxuinfecum, ficut nec anima.
Secundo, potentiaeft prior artu ergo ab eo non
diftinguitur: ncc conftituitur in fuo tjft. Et ea-
dem ratio poteft cfte de obierto i quia quando-
que non exiftit , potentia exiftenie i Sc fi exiftit,
per accidens eft, lic&t quoad aliquos artus po-
teniix cognitiux requitatut cius exiftentia ,fcl-
licct quoad intentionem. Tertio, ex Scot. z.d 1.
qne/1.6. vbi contra D.Tboraara tenentem Ange-
lum , Sc animam diftingui fpccic 3 quia hxc cum
difcutfu , illa fine difcutfu intclligit •, oftendit
quod arabo prius conftituantur,8c diftinguantut
in fc,quim in ordine ad artum fecundum. Et ta-
tio cft , quia omne ens ,quod cft principium aii-
Scrti eper. Tem. I /.

nc non efle caufam reatem.fcd metaphoriram
ideo ii peiori non diftinguit.qutareaiitcr non dat
tjft.fed tantum moucr agens, vt det illudjtantum
ergo diftinguit in ratione pofterioris, Sc tetmini.

Obiicitur tertid , artus diucrfi funr ab eadem
potentia, vt amor, Sc odium a voluntate «vifio
tfccteditio abintcllcrtu ; & in diuerfa obierta
tendit eadem potentia , vt intcllertus in fenfibi»
le,dc intelligibilc -, & idem obiertuma dinA-
fis potentiis cognofduir .vtvifibile a vifq.fenro
communi, Sc imellcrtu 1 ergo neque a pofteriorl
potemix diftinguumur per artus , vel obierta.
Rcfpondetur ex Scot. 1 . difl.6 nnm. 4. potentias Prtemle 4i-
dihmgui per artus adxquatos , fic intcllcrtos
per itu tiigert , non per hoc, vel illud imtUigere,
volant as pet vtSe vt fic , fenfus per femirt , Scc.

Quando enim conftat aliquem videntem non
percipere fonum , patet altam ede poicnuan»,

FFf j qui

;

K

$g8 De Anima s fub flantia, &c.

2*

Dico primo , anima ram diuifibilis , quim in-
d iuifibilis informat omnes partes confidentes
corpon * £ft communis D.Thom.a. contr. Gent.
cop. ji. & cjneft. de Anima, ort. io. Scoti 4 difl. i .

f . nnm. S. ( vbi ramum de rationali agit)
Ariltotclis i. de Anima , text. iq. Probatur pri-
mo , quia omnes irtx riuum,vegetantur enim, Se
fentinnr ; necporcft aliquid vioere nili anima in-
formante. Secundd , in qualibet parte funt po-
tentix, Sc operationes anirnx :ergo Sc ipfa. Ante-
cedens patet experientia. Confequentia pater,
quia potentia Sc operationes , non fe parantur i
tuis principiis. Tertid , anima ert adi us primus
danseiTe toti corpori ; ex cius definitione i. Mf
Anima, cjp t . ergo informat fingulas eius paries^
Hinc fequitur animam fubftanriam, ellcin quali-
bet parte, quia non informat nili id in quo eft. t»-
j . Dico fecundo , anima diui/ibilis , vt efl totum

Anima iimi- inrcgrale.non eft in qualibet pane corporis. Ra-
rioeft, quia coextendirurper quamirarem mate-
'H* •" 1"*- rix.Sc iic partes eius coextenduntur partibus m;

rixrqixnam autem anim; iint diuiiibilcs.didlui
eft fc&ione prxcedcnti.

Anima vt Oico tertii , anima vt rorum potemiale , iiue
tttum pmn- diuifibilis, fiue non , non eft in iingtilis parti-
n*J 'A bus : excipio intclle6tnm,St voluntatem. Ratio,
fJukm. quia v*rcs organicae prxter paucas, vt funi nurri-
nua.&tadliua, funt inbir&is diftindlx:animaer-
go eft fecundum vi fum in oculis .auditum in au-
ribus, Scc.

R*rien*!u Dico quarto, anima rationalis, vt totum cfTen-

'• tialc.eft pofiiiue in qualibet parte, atque etiam vt
** ‘tfMr ' totum integrale negatiuc. Ratio primx partis,
quia cum quamlibet partem informer, cx prima
conclufionc,in qualibet habet totam fnam eflen-
tiam. Ratio fecundae partis, quia nullam partem
habet integrantem extra quamcumquc partem,
quam informar;& iic totaliter intcgraliccr nega-
tiue eft in qualibet parte.

Dico quinti , aninia non animat fangninem,
nec reliquos humores. Ita Galen.i.de Elem. (jr Ub.

4.de yjit partium. D.Thom. i.p.fuoft.vlt. ort. \.ad j.
Alenf.i.p f.X9.Scotus j.d. 3.9. a.0* 4-d. i 0.9.4 .
tr in £<p»rt i.d.) j.Durand.d.10. 9.1 . Capreol d.

44.vbi Scotus art.j.Suar.x.de Anima, c.}. colligi-
tur cxAnftot. i. de Pnrt c.i.&lib.iX.jM vocat
fanguinem materiam corporis, & potentiam me*
bra.compatatque aqux. Secundo, fanguis eft ali-
mentum cocporisjetgo non adhuc ttanfmutatum
in ipfum.Tertib.ex eo fit lac,& femen, & ifta non
funt animata : ergo. Quarto, nulla operatio vitx,
eft in fanguinc.vcl aliis humoribus, quia non fen-
tiunt , neque continuantur cum parte fentiente,
quia ex Atiftotele j.dr Hift. c.tg.fanguiseft in ve-
nis, ficut in vafe:(& idem de aliis) neque nutriun-
tur ,fed per additionc.ficut aqua.augcntur.Quin-
ti.abfurdom eft,quid animal fuis partibus nutri-
ictur.Conhrmatur.fi fanguis animatus nucrit,er-
go amittit fotmam fubftantialem , alioquin cnu-
tritio effet alteraiio-.confeques eft falsu , quia ma-
nente fotmifubftamiali vltimi.non petit ptquia-,
neque ipfam vltima amittere potcft.fi cam habet.

Aducrtcndum tamen, fanguinem efle neccfla-
tium ad orgamzationem,8t integritatem corpo-
M^Nm ./»"* »** Humani , Sc non tantum defetuire vt alimen-
«liirw-.iwn», tum;quia ettam in Beatis crit.\tem,foiffc vnitum
fUoti mmfo- hvpoilaiicc Vctbo ex Epbtfinc Concilio , can. J.
t,t irg»- QlJ4iet40nett.4d.i.&lr.Syn$i.sF}.6.

"v1"*"' Obi\citut,& primi contra vltimam conclufio-
nem, cuius oppofitum renet Caiet.jp^. \sut.\.&
\ ./».9. » 1 9.4 rt. 1 .Comad. t . 1.9. 5 4. quos fcqoitur P*.

Anima iuh
infcmu( hu-
mtrts.

Hurtad.difo.t.de Ammn/tii.€.n.\\. fanguis, Sc alij
humores funt pattes, Arfpedlanr ad integiiraiem
narurx an mia Iis. -ergo animantur, & fehabenrad
illud , ficut quatuor elementa ad vniuetfa. Re-
fpondetur.non cftcparrcs eifcniiales.nec integra-
les , fed requibtas ad conleruationem vitx , quas
non eft necelfe informari animi.

Obiicittir fecundi, fanguis versds omnem patre i
fe mouct, pudore ad extra, rimore ad intra currit; “■***«
lartiria fpargitur, ita fcruefcir.fcd moneri ad om-
nem parrem prouenir ab anima infortnanre. Re-
fpondetur , i fe non moueri; quia tale fcnfiriuum
eft, ex Arirtorele 1 de Part e. 10. loco;

moriuum enim ab intrinfcco eft inferius ad fen-
firiuum , vt didlum cft/rd?./. etn. j. mouerur ergo
ab anima.ficut Se cibus ab eadem deiicitur in fto-
maihum,& inde aliquando euomirnr.

Obiiritur tertid, Vcrbu alTumpdr fanguinen^er- f.
go eft animatus , vel aiTiimpt* funt dux narurx, Ptdm tf.
vua aninuta, altera inanimata. Refpondaur, etft
fanguis in fua fpeci c completus fit, efle tamen
aliquid fpcdlans ad naruram humanam ; ideo /„,*
vnam tantum naturam afliimpfir Verbum. »«•/
Obiicirur quattd, contra eandem i.dtPort.
c. 41. dicirur fanguinem cfleparrem animalis, &

3 Hift. 1 9. animati dicit ur,dum animal viuit.

Rcfpondertir. primo Ideo lare fumit partemrfe-
cundo loco dic quod x. de Parts. 7. & feB 17 .pra-
blem.y.io.vocat calore, quali animante ^ceofenfo
vult fanguinem animari ; vel vult qu rfd in fert eft
animatus,quia conuetti(ur in caincmaniinandi.

Obiiciturqtiintd, contra conclufioncm ptimS Tmkn m
Sc quartam, in capireexcubant omnes fenfas,&
continet totius corporis regimen , eiufque Ixfo - T
cerebro , perditur ratiocinandi poteftas ; ergo ibi „/
eft anima. RcfpOndcrur , probat tettiam conclu-
fioncm, nihil aliud. Qudd vcrdlxfo cerebro im-
pediatur rariocinatio , id contingit, quia pro hoc
flatu non poifumus inrelligere fine cooperatione
phantafix,qtia rurbara, turbatur intcllc^lus.

Obiicitur fextd , contra eafdcm , quia cor eft i.
fons k quo omnis virx adlio adminiftratur, 8c ca-
lor per omnes partes diffunditur ; ergo in co tan-
riim eft anima : pro quo facit locus addu&mper
Hieronymum fupra. Refpondetur .ibi efle vt in
fonte caloris, & fpirituum : & iuxta hoc intellige
Anftotelem lib.dt Innent, cap i.& \ dt Part.iaf. 4. ' *

dum ait -.principium ftnfm tjfe in corde.

Obiicitur fcptimb comta conci u fi onem quarta;
quia Ii anima clTct rota , in qualibet parte
quiclccntc manu,Jc pede moto, tota finyjl mouc-
retur, & quicfcerct.C6firmatur,quSdo aliquid eft
totum in alio, nihil illius eft extra illud. Refpodsi
Caict.i.p.^.76.»i 8. animam, moti parte non mo-
ueri,etii per acctdens,quia fpinruale nullo modo
mouerur, ntfi moto eo in quo eft drffioitiucTSTno
eft fic in partc.ldem ait D.THom.r. <1.37.9 i.xt.j.
ad 4 Contra mora manu.ctiamfi reliquum corpus
quiefeat , anima perdit vnam prxfcmiam , k «c*
quirit aliam, cftque veri, & rcalitcr indiftansali- fS,t,.<jr fi-
cui per Hunc motum.cui antea fuit diftaniiergo. ,ftU w«<m
Ptxterca, fi Angelus poneretur in duobus locis,
vttobique moueri poflee per accidens-.vetbi gra-
tii.in corpore aflumpto, Sc tamen in neurtoeffet
diftinitiue. Confirmatur, corpus politum io duo-
bus locis poflet in vno moueri «licct quiefeetet rn
alteroiergo idetn dt fpiritu.

Confirmatur fccundh , corpus CHrifti modo 7.
fpitituali eft in hoftia,0t per accidens mouerur in
vna , licct nonmouerctur in altcta. de quo vide
Scotum 4 d.r0. 9«x/?.6.

Rcfpondc

i

Difput.I. Sedt.X.&cXf. 5 gq

t

Rcfpondetur, ergo non cflc inconucniens ani-
mam io vna parte mooeci , Sc in altera quiefcerc}
neque hic umenda eti contradtAio , quia non
funt fecundum idem ; Se excmfdum eil de fa&o
io Eucharitiia , in qua corpus Chriili movetur, ,
Jiarr in caclo quiefeat. Hanc folurionem tenet
D. Thom.quaif. vn.de/piritttAJibm, art. 4. ad 7. &

9. de Anima, art. to.ad 1 x. Aigid. 1 .d.8. 2 .par.diff.
prixrip. c lique conformis Scoto 4. d. to.qnaff. 2.
ad 4. vbi ftc refpondet ad timile argumentum de
corpore replicato , qudd timui moueretur. Se
qoicfcercr.

Sjtan pan Obiicitur odauo contra eandem , ti anima
gMims/aim- e(fe[ Jn gua//5cr p3rrc tota, abfcifsi illi parte.vi -
ueret • 9u,a *n,mi non peri* » **ft» przuiit difpo -
Bi.dftijf* titionibus. Refpondetuc , ab adxquaro mare*
vitat r riali non feparatur , niti prxuiis difpotirioni-

but, fecus e(l de partibus , qux non funt princi-
pales. Contra , quia partes impcrfc&orum
abCcitVz viuunr ; ergo,Scc. Refpondet ur , hoe
idcd eft , quia membrum prmeipuum eti humor
aqueus homogeneus , per animal , rei plantam
diffufus.

Obiicitur vlrimb, quia fequitur quamlibet
partem hominis , e (Te animal, Sc manum inrclli-
gere, quia habet incclle&um. RcTpondetur , ad
rationem animalis requiri corpus totum organi-
cum ; per idem ad illud de manu, et Ii in ea Iit in-
ceiie&uf , ramen Iulum denominat rorum : tic,
manus hypotiatice vnira eil Verbo, tamen Ver-
bum non eil manus , fcd homo.

/ lantialis inxqualiras. Tem'6 , ti et perferiori
operatione inferretur perfeftio maior fubflan-
tialis, animx timplicium deuotorum forent in
gloria fubllantialiter perfeTiores , iis quibus in
na fuerunt imperfefbores. Quarto vna forma Amma ta-

/1 r.La. cn-. rttHMltt em-

ignis non eti fubtiantiahtct perferior alia chf- nfi
dem fpcciei. Quinto , non eti ponenda fubtian-
tialis inxqualiras tine nccetiiratc; fcd hic nulla tymaUi.
eti , quia quicamque excel/us reperitnr quoad
operationes animx inter diuerfos homines ,re-
peritur etiam ip eodem homine, fecundum dt -
uetfa tempora ; Sc cerrum eti , quod anima ciuf- %

dem hominis non eti nunc perferior, nunc im -
pcrfeTior Ceipsa fnbtiantialiter. Minor patet,
quia contingit eundem hominem , nunc eflc ru-
dem, nunc ingenio fum , Sc fubtifem, cx morbo,
vel diuerfa affcflionc organorum.

Obiicitur primi ex Aritiotele t. dt Gtn. ani-
mal. cap. f. vbi att , fient anima eftperftfla magu,
vtl minus , ira carptu praparat. Recondetur , lo-
qui de diuertis fpecie animabas ; vel ti de eifdcm
fpecie, intelligi debet de maiori per ferio ne ac-
cidentali; fcd prima folurio melior videtur.

Obiicitur fecundi, ticur genera contrahuntor f .
per differentias fpeciticas inr quales , ita fpeeies Diff,re»tla
per numericas. Negatur timilitudo, quia vlrima
contrario debet elfe,quanrum fieri poreft.m/ni- 4*
me diuerfa, quod liet fi differentit fuerint xqua-
ies , quandoquidem idem eile nequeant. Ra-
tio eil , quia quanto narura communis ad ima *
defeendit , tanto per minus diuerfa contrahitur.

Ohiiciror tertii, fcqucretur quid dux animx
E C T I O X. feparatx nihil haberem, quo didingucrenrur,

quia per omnia effent timiles. Rcfpondetur,fuis
bxcceiratibui ditimguuntur, Sc non per refpe-
^lus ad corpora diuerfa, vt bene probat Do&or
fupra tfnafi. 1 7.

Obiicirur quarti , abfurdum eil dicere ani- *n,m*
mam Chriili non fuiffe perferiorem animi lu-
dx. Rcfpondetur fuiiTe accidentaiiter , Sc doni* luam» ludat
grat ix, non fubilantialiter , quia repugnat. Ad
articulum Parifien. oportet eum negare.

Dico fecundo , fatis probabile eil animas ra- Anima» r«*
tionales ede iubftanrialitcr inxqualcs. Pro hac
facirdittus articulus, Sc fecunda ratio allata vr-
get, cui non adei plene fatis fit. Item , quia in- fuifimmUU,
xqualiras magis ornat vniuerfum. De mente pnfaiiU.

D-iHoris, vt dixi i nihil mihi condat, camum ait
animam Chridi eile pecferiflimam , quod po-
tell pro hac , vel illa lententia intelligi : fi enim
de fubdantiali perfeilione intclligatur , pto fe-
cunda fententiaeft; ii de accidentali , pro pri-
ma. Antonius Andreas r 1. Mttapb.qnati.vn. in-
xqualcs ede animas docet , Sc probat quatuor
argumentis, qux facile foluuntur. Loca Pbilof.

6. Phjfic.ttxt.i dr ja.vrget, vbi ait, quod moue-
tut partim eft in termino a quo , Sc panim in ter-
mino ad qtum : & Commentator ait , locum ha-
bere in quatuor generibus ; & per coufcqucns
in fubdantia,fed non poted iic ede, nili fmt gra-
dus in forma. Rcfpondetur , tantum loquitur de
motione. Vide Scot. i.d.i .quafl.g.ad j. prine.

Vtram anima r st ion oles fmt perfe-
flione pnresf

NEgant loan. Maior 1. Hfl.\ 1. quefi.i. cen.6.

Richard. qnajl. 1. circa 4. principali. Alberr.
ibid.art 6. ALgid.qtuFf. j. Caician.t .part.quajl 8f.
ort. 7. dicens cxcos ede qui in hoc dubitant de
mente D. Thomx.Abul.s'nc4p. 14. Matth. qvafl.
6j6. articulus Parilicnf. haberur inter prxmif-
fos editioni Magidri.

Affirmant Dur. x.diti. ji. Ar%cnt.ibid qtuft. 1 .
art. 1. Soncin. 8. Mttapb . qnajl. 16. Sotus cap. de
Sub fiant ia , qnajl . i. Tolet. { . de Anima , qnafl. 1 7.
Quid circa hoc teneat Scotus.cxprefse traditum
non reperio. Soltim ait j. d. ij. ir«m. ig. ani-
mam Chridi fuiffe omnium perfc&iQimam, ne-
que explicat de qua per fc&ione loquatur.

Suppono certum elfe quafdam animas ratio-
nales ede aliis perferiores accidentaiiter: con-
dat enim alios elfe aliis ingeniofiorts , Sc perfpi-
caciorcs , quod prouenire potell ex meliori dif-
pofitione organorum. Vnde refert Plin. ftb. j y.
cap. y . Carneadem fe hellcboroalbo purgaffe, vt
fubtilius polfet Stoicorum dogmata impugnare:
quxdio ergo eft dc xqualitate fubftanitali.

Dico primb , probabilius videtur animas ra-
tionales xquales ede in fubftantiali peifcdionci
ita authores fccund* fententix. Probatur pri-
mb , ex Ariftotcle j. Mttapb. text. 1 1, vbi dicit,
qubdin genere eft prius, Sc poftetius, non in fpe-
cie, fle 7. Phyfic.cap. 4. text. 1 j. & 10. Mttapb. cap.

1 j. rexi. 16. ait in genere effe analogiam ; quia
pcrfeTius eft in vna fpecie , quam in aliis. Item,
cx eodem , fubftantia non fulcipit magis ,fle mi-
niis , cap. dc Sttbtiantia. Secundo , ratione , quia
in aliis formis fubftantialibus , non datur fub-

S E C T I 6 XI.

Virum anima rationalis fit immortalis
ab intrinfeco ?

VAtix fuerunt Philofophorum circa boc
fententix. Plato conftantcr afferuit animx
E E e 4 im

6oo De Animse fubftantia»&c.

immortalitatem, & poti mortem, pernam. Ira
in Timxo,Ph;ctlonc, Phiiebn, & libris dc Repu-
blica. Refert Auguft. i. < leCiaieae. x* e Cleom-
brotum , ledo Platonis Phxdone , przcipitetn
dc muto (e dcdillje » & tic trantiillc ad illam vi-
tam , quam ptirauu meliorem. Plinius morta-
lem poluit 7. Hijlor. cap. ff. Galenus dubius»
qyix/ib. quod animi meret jequttwur temperaturam
torpor u , impugnat dictam Platonis fciuentiam.

& lib- de Tremor* , ctr Rigore , oppetitum tener:
fed & dubius fuit dc iplaanimz natura, dc quo
fupta/Sd.i. & 1. Aiabici.tcftc Augu A.Httrtf.lq.
tenuerunt ayimam timui cum corpore extingui,
fed in fine fieculi rcproduci. Eufcb. 6. Hiflor. cap.
17. ait autbores huius erroris ab Otigene in
magno Concilio» haede caufa congregato, fuifte
conuidos. Ali) dixerunt pro aliquo tempore
poti ferat at ioncin per fcuctai uram , vt refert Eu-
fcb. Iib.if.de Praparat. cap. 19. quem errorem
tiibuit Zenoni. Jtidor. Hb. 1. de Doririnu » er
Dogmat. fide , cap. 1 Epicurus abfolute animam
mortalem nlicnm , tcfte Plutarch. /1*4.4. de Plan-
tis, cap. 7. ficTcrtullian./i4. de slrt ima, cap. j. Lu.
thet. art. 1 7. inter damnatos a Leone X. idem ait.

Notandum , immortale bic fumi , non pro eo
quod repugnat definere » quo fenfu foli Deo
competit , luxta id ad Timoth.r». Regi [caelorum
immortali » &c. Sed pro eo quod iuxta naturam
fuam non eti capax detitionis» niti Deus deneget
confctuationcin.

^ . Dico primi, de fide eti animam non extingui

simma non cum corpore. Suadetur ex vet.Tctiamemo.Sap.
ferit eii eer- j. Inii orum anima in manu Dei funt , dr non tanget

irrtre i it
ament im -
mat alitate.

Mtettle iu-

pUeiterfu-

mitnr.

Obiicirur Ecdefiatics j .Vnm eri interitu* ho-
minum » cr iumentoram » & mox : aqua eri vtrifqut
conditio Refpondotur cum Hicronytno'ibi , vc-
tutn c(Tc quoad conditionem corporis. Sccnn-
do, cum Scoto 4. diri. 4). quoji. x. loquitur ibi Sa-
lomon in perfona ftulti , non fecundum rei veri-
tatem. de quo Grcgor.4. Dial.cap. 4.

Obiicitur fecundo, Sophcon. in V I.Syn.acl. 1 j,
fle approbatur ari.t j.a Concilio,ait animam ira-
mortalem eile , non per naturam , fed per gra-
tiam. Refpondcrur , loqui de gratia largitis ,fle
fic comprehendit beneficium creationis, & con-
fei nationis.

Obiicitur tertii , anima natura fui eti forma
corporis corruptibilis: ergo talisi eti ipfa;alio-
quin non elice proportio. Confirmatut.fi tali
corpori violenter vnitur , inconucnicns eti, fle fi
naturaliter , erit violentata poti feparationem in
perpetuum , fecundum naturalis rationis indi-
cium. Rcfpondetur, non repugnare formaro in-
corruptibilem. conocnice fubic&o corruptibili,
ticut forma fpititualis conuenit fubic&o corpo-
rali. Ad confirmationem» naturaliter vnitut , fle
aliqualiter violcntatur ,dum eti feparataiqnia
naturali appetitu appetit efle totius, fle operatio-
nes. fcnfuum. Ex alia parte melius congruit ci
fcpatatio quoad operationes proprias, quas tine
dependentia a pbant alia opetatur : fle fic abfoln-
te non ctiei violenta feparatio, fle quia vnitacft
cotpoii feparabiliter , fle fatiatus eius appetitos
vnica vnione.Vide S cotum 4.^4). 'a quafi. i.$.de
tectio de quo potica.

Jnina km-

qutm iefi-
ait.

Jtnima m-
tttnalu na-

illos tormentum morti*. Et ex apparitione animz
Samuclis 1 . Rcg. 18. fle dc Onia , fle letemta 1.
Mach.vlc. fle cxTcftam. nouo Matth. 10 . Nolit»
timere eos, qui occidunt corpus , animam autem nen
poffunt occidere , fle cx dcfccnfu Chritii ad inferos
vbi prxdioauit 1. Pet. J. Se cx hillotia Lazati, fle
epulonis l.ucx t6.

Dico fecundo, nullo tempore definunt animz
humanx. Sap. j. lufli autem in perpetuum viutm.
loan. l i.St*** odit animam fuamin hoc mundo, in vi-
tam etern.tm, &c. Matth. lj. Ite maledilli in ignem
aternum. Ecclcf. 1 1 . J'4i ceciderit lignum , ibi erit.
Gcn.j7> Defcendam ad filium meum lugens, inia-
f rnum.

Dico tertio , anima rationalis n&tuta fui im-
mortalis eti. ticut fle Angeli. Facium loca allata,
t»ra mi im- ^ definitur in Concil. Later antn. fub Leone X.
mortalu tfl. y-jj- g damnantur ij , qui aufi funt dicere , dc
natura animz rationalis cfTc , quod mortalis fic.

& Cltment.vm. de fumm. Trinir. $. porro. Ita Patres
apudCoccium 1 .par. lib.i.art.i. Iten./i4.j .cap. 7.

Hoc enim ( mori ) nec anima eutnit : flatu* enim eti
vita , nec fpiritui , mtmpojitm tfl enim ,& fimplex
Jpiritue. Nazianz. hb. de Anima , quod eff fimplex,

& imr/iorra.V.NylFen.Orat.CiMed». cap. 8. Quomodo
enim diffohii puteri, quod non eft compofturn l Cy-
pi ian. de Cardinal. Chri/li oper. Strm. de Refurrtri.
Domini, Cuiiu natura diflolutionis non admittit iniu-
riam. Gregor. 4. Dia/, cap. 45. Natura [ut vitam
periere non valet. Probatur ratione , quia multi
Phdofophi hanc veritatem docuerunt , 8c non
aliunde indagare potuerunt , quivn cx natura
ipfnis animx. Ita Plato , Pythagoras .Etnpcdo-
cles.Stoici.vt habet Tcttu\Uan./if>.df Anima, cap.
t Vide Eogubin. Hb 9. de Perenni Philofphia.cap.
fle Nicolaum Sabantinum lifc.». de immorntUta-

te anima, cap. 11.

E C T I O

XII.

£h*id Ariftotcles fenferit de tminu
immortalitate ?

EVfcb. lib. 1. de Praparat. Euangtl. cap. 9.10. I.

1 « . refert Atticum , Plotinum , fle Fotphy-
iium dicentes Aritiotclcm in Platonis inuidim
docuilTe animam efle mottalcro. Quod fic ienfe-
rit, tenent lutiin. in orat, ad Gente sfrope initium.
Cee^oc.\^y([enMb.i.Philof.eap.q.6.l^aiixnzjcn-
tra Eunom. Galen. in Hirior. Philofipburum.Ciitt.

J .de Anima, cap. i.tcxt.i 1.

Suadetut cx eo, quia t . de Anima, & lib.f.cap. ^
5. uxt.)9. tenet eam tine phantafmatc netninctn
poffc intetiigete ; etgo iudicauit animam non ^
polfe feparati , quia nihil fepar ata efficete poffet.

Item , cum ponat mundum ah zterno .datetur
infinitas animarum, fi efient immortales, ipfe ta-
men infinitum negat efle poffibilc \.Vhy[uarsext.

»6. Item, i.daCcl.n. au omne fa&um effe cor-
ruptibile , fle 1 1. Aietapk. cap. j. ponit anitn«n
fumpfitie initium. Item, immortalia non poflhut
incipere, niG cteatione, quam nefeiuit Atiftote*
lcs.quia ti fciret, poneret omnes animas ab xtet-
no ctcatas , quia tenet Deum cx ncccflitatcopc-
rati,& cxlocoiam citato, ponit animam in tem-
pote fa&am.

Communior fententia cft Aritiotclcm agno-
uitic animz immortalitatem. Ita fete omnes eius
intetprctcs,Thcophtatius,Philop.Simplic.Com-
ment.t»rc4tfxr.ii.(fr 1 Proetmqde Amma,drlib.
i Atxt. jo.D.T hom. i bi,& 11.M etaph.lttt. f.&i-
contra Gent. cap 79. Micandola /»4-4. de £xam.va-
nitatu,cdp.q. Albett. tracl.i .de Anima, xo. itgid-
lib. de Anima, ad rap.*. Dut. x.4.t8.9N«/?4.Eugu-
bin. de Perenni Pbilof.dcap. 1 8. Suadetut ,quia 1.

de

■

Difput. I. Se£t. X IIT. 601

de sini m*, vocat intelleAum noli tum diuinum,
interitus expertem , & lib.i.text. 1 1. & it. ait
partes animx efte feparabiles ; Se iterum, intello-
iftnm elfc genere diftmdum i fcn (it tua , A vege-
tariu» , Sc perpetuum. Prztcrea, ponte intelle-
rtum immaterialem Ub. jAe Anima, cap. t. eext.4.

OT 6. &t. de Partit, animet. cnp.!.& 1. de Gent.cnp.

4. docet mentem exttinfccus venite. Vide alia
Joca in Scor. 4^.4;. qun/f.x.num.t . quia hze len-
tentia communior eft. Soluenda funtin contra-
rium adduda.

Ad primum , loquitur de anima vnira. Ad fe-
cundum, reiicie ab anima feparata illam felicita-

temopum, vel voluptatum , de qua Philofophi
ripJtfWr* difputabant. AJ tertium, fecundum D. Thom.x.

1 Art/ht. centra Gent. eap. 81. admitteret Philo fophus infi-
ftb ttotre- nirum in immaterialibus, fed non rede. Vel dic,
nns. qU(}d pugnantia dixerit , ciim xternirarem gene-

rationum pofuerie , Se infinitatem negauerir,
quod admittunt Conimbr.j. Pbyfic.cap.8. fua/l.i.
art. /. addentes eum fuatn lentendam de anime
. immortalitate difpurationum ambage implicui f-
Sitomoab fc » Sc obfcuritatis obuoluiffe pallio. Adde.etfi
aterme eres- homo ab xremo creatus fuilfct, qudd non genc-
rafTcr ab artemo; 6: lic non daretur animarum in-
** ** /initat , de quo Dodor x. d. t.epufl. >. Ad qaac-

****** ' fum, loquitur de iis , qux incipiunt per motum ,
Sitii reni vel generationem. Ad quinrum, nouit erdatio-
ntsit Artp. nem animarum, Sc non pofuir cremat», quia nc-
cedit at em xrernam tantum tribuit iis , qux Deus
fresu ese. jjnC yj|| (jqxndniiii i ciofa fecunda facir. Ad
animx autem infulionem requiritur organiza-
tio, Adilpofitio accidentium, quas faciunt cau-
fx fecunde. Mei dic, cum Scoto fupra, fuilTedu-
bium de anime creatione : Sc forte diceret eam
comproduci ad produ&ionetn com poliri.

Alij iudieanr ,& veri iis , Ariftotclem fuiflein
hac parte dubium , & nunc huic , nunc illi parti
fauillc, pro commoditate materjr , de qua age-
bar. Scor. 4. d 4;. qtufl. x. num. 1 y. Herueus 1 . J.

1 quoji. 1 . & tJttoil. t. cpsaji.it. Nyphus Opufc. deirn-
raert. anim. c.ip. 1. Conimbr. trat/. de Anima, fepa-
rata d. t.art. 1. adducit Seotu* multa loca Philo-
fophi pro immortalitate , Sc ea foluit. V ide pro
lixam difputationem apud Suarez lib.t.de Anime,
cap. 1 1. fed vide nc fatigeris , fi totam legeris.

Ratio huius eft , quia nift ita dubius in haere
fui det , non habetet tot loca fibi inuiccm(vt
videtur ) circa hoc oppofita ; fune enim plura
prxtcr allata.

Sectio XIII.

Virum Animet rationalis immortalitas de-
monjiretur ratione naturali ?

COmmaniot fententia affirmat. Probatur
primi ex D. Thom. 1 . part. 1 . quoji. 7 j .art.6 .

& yo.arr.f. anima rationalis eft per fefubfiftcns:
ergo incorruptibilis. Patet corifcquentta .ouia
non poteft talis tes corrumpi pec accidens ad
corruptionem alterius, alioquin non edet pet fc
fubfiftens ; nec pet fe, quia non cft compolitum.
obfcurius ponitur probatio hxciD.Thom.

Secandi, ex codem ibi «n.t.d.19 pia/t.i.qtiu
homo innato , 8c elicito appetitu i»imotta\ita-
tem defiderat, quia apprehendit efte, non tantiim
pro nunc, vt extera animalia, fed pro omni tem-
pote ; ergo cum hoc defiderium non debeat effe
inane , anima eius cft immortalis.

Tertid, er aliis, nulla forma fnbftatnialis cor-
rumpi poteft, ni 6 alia formafubftantiahs gene-
retur; fed anima rationalis ctl ralis. Se nulla fot-
ma generatur , quando ipfa feparatura corpo-
re ; ergo.

Quarrd ecftaftn contingere perfedam , id cft,
attentionem partis rationalis ad fublimia , litic
vlio concurfu fenfuum, atque id naturaliter eue-
nire multi tenent : de quo fupri egi ad qnaft. 1 8.
ergo anima rationalis naturaliter fine corpore
elie poteft , quia non minds dependet ab eo in
operari , quam in effe.

Quinto , habemus naturale deliderium beati-
tudinis , Se hrc cft «terna ; ergo altera pars nO-
ftei xterna cft, vel hoc deliderium erit inane, ve
fupra tadium cft.

Sexto , ad iuftitiam Dei fpeflar ne ma Ia mi-
neanr impunita, neque bona irremunetata ; fed
in hac vita contingit optimos affligi * St periter-
fos in delftiis efte : ergo anima naturi lui im-
mortalitatis cft , vt puniatur, vel prxmietur in
alia vir*

Septimd , in nobis cft operario excedens om-
nem operationem fenfibilcm, vt offendit Scor.

4. d. 4 ).q*tfi.i.num,\o.& jaoJJ.p.arr. t. infert ex
immarerialitatc a&ionis , recipi in animam , Sc
animam feparari polle a materia; ergo in via Sco-
ti hxc vetitas deinonftrabilis eft. Item , Arifto-
teles paffim hoc docet.

His non oblfanubus, Scotus citatus in 4. vi- 5.
detur renere immortalitatem animx rationalis
non demonftrati , loquendo de dcmonflrationc
in rigore; quem feqmmrnr omnes Scotiftx ,&r
Caictan. in cap. 9. tp. ad Ram. & in cap. j. Ecchf
Scaliger Sxercit. 907. num. f f. ait eam perfuaiio-
nibus tantum probari. Conimbric. traH.de Ani-
ma feparata d. 1. art. j. fatentur , qudd ftriQc , Sc
cuidcnrcrnon probarur, quali Mathematice; fed
juxta materiam , pro quo eft locus Atiftotclis 1 . lmmtrtali-
Et hic. cap. $ . ER enim eruditi, exaElum ipfum in vn$- u,,m *mim*
VT" £""" futnmfrniffim rrl n,- 7,’^frTn.

tura ; fimile namjue videtur ejfe ( id tfi , ineptum )
Mathematicum fundentem probare, fr ab oratore de -
monfhatienei exigere: contingit enim vt dc mate-
ria ,dc qua agitur , a nullo intellcdln exaltior
probatio ofterri polfit.

Ex quibus verbis patet hos authores fateri, hic
non dati demonft rationem in rigore: Sc tamen
allerunt hac xcatc tenentem immortalitatem
animx rationalis , non polle demopft rari .teme-
rarium ccnferi.qubd miniis confequcnter didum
eft, minulquc vere.

Suarez tib. 1 . de Anima , cap. 10. num. ; f. vbi
fuse hanc rem sradat , fatetur hic tantum elfc
vnam dcmonftrationcm fpeculatiuam , nempe
illam , qux ex propria operatione demonlltat
animam cllc immaterialem, Sc confequcnter im-
mortalem; & alteram moralem ex retributione
bonorum , & malorum ; ReU^uaratiouej t inquit)

Jimttl loUecia multum ptrfuadtm rem : & iuuam
illas rationes. Vbi etiam fatetur non cllc demon-
litationes Mathematicas ,vel Mcuphyficas ,frd
Pbyficao, qua mentem bene iufiiimtam perfundere de-
bent , & bo< modo dicimm veritatem hanc ejfe demon -
ftrabilem. Vbi exptefse fatetur non cftc in tigotc
hic dcmonfttationem. Profolotionc

Nota, qudd demonfttatm dupliciter ftimitur: Demnfira-

vnomodo large , pto omni diicurfu fnfficienti tiodufUtitoo
ad rem aliquam perfuaden ,linc formidine f"n‘l,u '•
deoppofito, cuicumquc bene difpofito; & hu«
iuftnodi

6oi De Animx fubftantia,&:c.

Qumtucr

ttniititnti

ftienti*.

fetui Phile-

iufmodi dcmonAratio paflitn in moralibus oc-
currit. Alio modo prefse, pro caula icicmix
proptic di&x ( dcmonAratio cft fyllogilmus fa-
ciens (cire. i. Pojier. ttxtj. ) qux qoacuor habet
Conditiones ; quarum prima cA , quod /it ccrra.
Secunda , quod neccfloria. Tertia , quod caufa
fit eu. dens. Quarta, quod per difeurfum fyllo-
giAicnm applicetur ad conclufioncin i de quibus
Scot. d. 1 4. ex PbiJefilih. 1 . Peferjtxt. j . ibi.Sn-
rt arbitrantur vnum^uveitjut /impliciter , cum caufiun
arbitramur rogncf.tr e propter tjuam tfi , & tjttiatiw
efl campe , &rc.

In ptimo fcnfu , certum cA immortalitatem
animx demonAtari; in fecundo autem verius
videtur cum Scoto, & aliis citatis dcnionArari
non polle : & Conimbric. Suarez & nonnulli
alij, qui videntur in verbis oppofitum tenere, in
re cum Scoto conueniunt, vt o (lenium cA. Non
oportet hoc probare, fed rcfponderc argumen-
tis in oppofitum addudis. Prxmittimus tamen,
A hxc veritas eflet in rigore deroonArata , quod
tot tantique Philofophi circa eam non errarent,
neque AriAoteles fui flet in ea ita dubius , & lu-
bricus , vt in multis locis oppofitum alTerucrit,
vt fePl.praced. o Aendi. de quo Scot .Uc. cit.

Adde S. AuguA. 1 j. Trinit. 8. aflerere difficile

6.

'An inttOe-
Si» Jtmtr »-
ftrat arum*
immtrt ali-
tant» t

fythi ffreuti AaJC AUgUlt. j j. / rintt. ». 1

funt uetitii a^rucre vttibus naturalibus animx immot-
immirtah- talitatcm , & quod pauci ex Philofophis illud
t*h» anime. alfecuti fint : hoc autem non dixi Acc , ti tcnuiiVec
eam demonArati poife rigorosa demonflrano-
ne. luxta hoc argumenta allata probant ita fuf-
ficientet , vel demonArat iue mot aliter intentum,
vt nullus non proteruutnon aflentiatur;fcd non
funt rigotofx demonArationcs , facientes fcire,
vt fumitur 1. Pofler. cap. 1 .

Ad primum , A vult quod anima fit per fe fub-
fiAcns.id e A , naturi fui independenter a corpo-
re manens , aflumit probandum : hoc enim cA,
quod controucrtitur. de quo vide Scot. d.4.1.

Comta , replicat Caietanus in Commcnt. il-
lius «rr. 6. quia id probatum eA cx operatione
quq eA intelligere;quia cum anima fit cognofci-
tiua omnium, nullam habet rationem corporis}
quia fi vtcretur organo , eius operatio non pol-
let cfle ira vniuerfalts , vt patet in fenfibus. Rc-
fpondetur,dici potcA hoc tantum probare, qubl
anima non operatur proprias a&ioncs per orga-
num } & hoc fcnfueA (eparabilis a corpore, non
quod delinat ipfum informate , vel poflit cfle fi-
ne eo , quia naturi fui cA forma eius , petit que
informare illud. Fateor tamen rationem cfle
valde vrgetnem, fed non demonfirationemri-
gorofara.

Ad fecundum , etiam btuta appetunt fuum
ejfeconferuari.

lntlinuio Dices , non pto tempore futuro } quia fenfus
n«r«r«.'u nS tantum cognofcit hic Sc nunc. Refpondetur,

»JI ai, 1 mpf- neque homo dcmouAraiiue nouit immortalita-
fibtU. tcm ^ ac l(jc^ no|, neceflarib appetit eam appeti-
tu elicito} & fi appetit, non demonfitaiur.id non
fieri pet rationem crtoneam neque appetitu in-
nato , quia hic , cum fit inclinatio naturz ad
«liqui d ,non potcA oAendi ,an adiit donec prius
oAcndatur poflibilitas illius ad quod cfle di-
citur.

7- Dices, condat nos habete appetitum elicitum

ad immortalitatem, ttaiim ac apptebcnditur}fcd
hxc ptonitas arguit inclinationem naturalem}
ergo. Rcfpondctut id verum cfle .quando con-
dat appetitum illum elicitum, cfle fecundum ia-

V

V

rionem redam , 8c non erroneam } 6c hic , licet
fit fecundum rationem redam , tamen de hoc
dcmonAratiue non condar. Vide Scoram fn-
pra ad 1.

Ad tertium , late oAendi fupti/f/?. 4. nullam betm/ti».
formam fubAantialcm generari in corruptione **£*?*
hominis, fed formatu corporeitatis cius perfe-
ocrare, & formam cadauens cfle metum figmen-
tum.

Ad quartum , dixi ad iS. ccAafim natu- Etfi*f„ „
ralem femper habere comitantes aliquas opera- Mw *!►
tiones imperfedas partis inferioris: & cAo hoc V*
negetur, inde ramum habetur animam ncccfla-
rii» indigere oigano corporeo ad fuas operatio* mumut
nes } ex quo tamen non demon Aratur quod i na-
tura fua fit immortalis , cAo argumentum non
parum vrgeat. Calor in aqua fine vito aqux con-
curfu calefacit, & tamen non inde fcquttur quod
cfle poflit fine aqua , vel alio fubicdo.

Ad quintum , patet cx folotionc fecundi. Vi- V
dc S,cor. fupri ad a. &difl. 49. tftufi. 10. & j. d.
i), ejueil. 1. adi. vbi agit de appetitu beati-,
tudinis.

Ad fextum, euidens non cA lumine naturx^ui Euii™ m
fit aliqua fututa tertibutio : neque Oeom ad 'fl
hanc teneri , vel nunc , vel poAea : fed detur ”
quod hoc eflet euidens ,bona opera ttaliuni fc- nn
cum confolationcm foam , & mala (uum ver-
mem, iuxta id AuguA.t. Cenftjf.ix.lnjpfli Demunt,

& ita tjl . vt pcenafibi fit omnu anirntu inordinatae.

Dices, cx Suarez fupra : nulla fuit natio tam S.
batbata , qux non cognofccret retributionem *'««•
poA hanc vitam } eiguagnouit & immortalita-
tcm ammx. Refpondetur , aliquas id non no-
uiAc}fic licet, vt plurimum td noucrint, hoc po-
tuit ex traditione ortum habuiflc } vel ex ratio-
nibus latis vrgentibus non damonAiatiuis. Vide
Scot .d. quejl. x. cuius rationes contemnit Canui
1 a de Locu , cap. vlt. prope finem, contemnendos
fed ipfc.

Ad feptimum , patet ex folutione ptimi } tan-
tum habet i potcA cx Scoto , animam habere
operationem non oiganicam , feu dependentem
ab organo, alias excellens obicdluro cottuinpe-
ret ipfum} ficut excellens fctifibilc fenfum.j.dr
Anima, te.tr. 7. tamen htne non fcquitur ( inquit
Scot. d. tjiufl.i .num. 18. ) non dependeres toto
corpotcin cifcndo. Quod air , j^uodlib.^.an. x.
a&ioncm animx , quia fpiutuahs cA , recipi io
ipfam , & hinc concludi volunt fcparabiliiatem
eius k materia , non fibi contradicit, in quo fal-
litur Caietanus fupta; neque enim idem cft ani-
mam cllc immortalem , & hoc demonArati. Se-
cundum hoc ci imponunt Conimbric. citati.nifi
velint omnem conclufioncm cfle tigotofaro de-
mon Arationem, quo nihil abfur dius. Quod ad-
dunt hac xtate temetatinni ccnfcndum cfle , qui
immortalitatem animx deroonAtaii negaret: in-
finuat cos repeiiAc nouas demonAtationes antea
non inuentas , fed nobis rales non vidcntor.de-
mus tamen cfle demonAtationes morales, vtipfi
velle videntur } quia fatemur non daridemon-
Atationem rigotofam in hac te.

Ad o&anum , dtUum cA fitl. practd. demente
Atiftotcliv.Sc DoOo*t U.qiuji.i. adducit vatia lo-
ca ipfius , quibus videtur negate animx immor-
talitatem ,foluttquc feptem loca, quibus ean-
dem aAtucte videtui} itaque nihil cctticAde
mente ei|is. Secundo, cAo, id afletuiflet ,non
ptobauir dctnonAtatiuc : quiapluta tenuit opi-

r

DiCpuc. I. Sc£t. XIV. 603

natiue.quam demon ffiatiue; rnJc 2. de Codaext.
Motes w- 60. uaftans duos difficiles quy Iliones, approbae
**" l Undo pro Philo fophu,p>o/sto/ fisfficieneiot dilige-

ai tootmm. rr» 1**bw maximos bobemm dubitationes. & ibi-
dem ait, quod ab Aigyptiis , 6c Babyloniis , mul-
tat credst i itat es babtmut de v aeque que ajfrorum. Ad-
do etiam , quod ipCe t. de Anima , text. 4. ait ani-
mam ita obfcutam nobis effle , u difficillimum fit
fidem aliquam de ipfit undem accipere.

Omitto multa Patrum loca : quia nullus eo-
rum loquitur de rigorofa demonflratione huius
veritatis. Vnde quando dicunt eam c^c paten-
tem, vel naturaliter fciri , aut lumine naturx co-
gnofci,non intendunt effe demon ffr^bilcm , fed
menti bene difpo/itx optime perfualibilem. Ci-
tant Conimbiic. Cupri, Chryfoffom. Hetml. 4. de
Proni dent ia , dicentem : Qui dubitat de anima im-
mortali tote, et iasa dubitare pe fit, an in meridie diei fit.

Sed d id hubeccc, hypctbolicc concionis fetuore
(licut Sc alias Cxpc loquitur ) J ilium videtur. Vei
forte melius , quod fuppofita fide, ad fideles fer -
mouem dirigit : hoc ccreum,dc demonBratione
rigida fecundum conditiones Ariflotclicas ,
ipfum minime fuiffe locutum. Veium neque illa
verba habet illa Humilia iV.qup habetutliki.de
Propaganda fide, tcm. f. Sed tantum vtget colligi
/mmorraf itarem ex futura retributione, qudd
futi us tradat c0ncionc4.de Labaro, rem. 1. Frti-
ftra quidam obiiciunr Qem. vn. defumm. Trinit.
quia tantum definii animam cfle iminorialcm,

& formam intrinfecam corpori* . quod magis
oppoiicum eft: arguit enim potius non demon-
ftrart.

Obiiciunr etiam Conci/. Laser onenfnb Leone
X.ftffi.%. fed ibi tantam damnamur afferentes,
animam effe mortalem , vel vnam iu omnibus;
quod nibil eft ad rem.

Sectio XIV.

Virum /mima rationales immediate d
Deo producantur .

Circa hoc varij fuerunt errore», vt videre eft
in Hieronyme tfifiola ad ManeUin. Sc in A u -
guft. Hb.dt Orig. an. dr lib.t. de Libero arbitrio, cap.

11. Primus» fuifle creatas extra corpora, St pro-
pter peccata in corpora miflas. Ita Orif»cn.iifr. 1.

Perianbort, cap. 7. exprtfii , Sc Plato inTimoo. Se-
cundus, fuifle ab xrcrno,& inuafle corpora Qunc
hxc , nunc illa. Ira Pythagoras cx j£gyptiis , vc
refert Herodotus tib. 1. Tertius , creari in tem-
pore ab Angelis : ita Auiccnna , Scleucius Sc
Hermas ex lib. y.tripart. cap. 1 1 . Quartus, propa-
gari cx femine. itaTcrtull.& Apoilitians cx Au-
guft. de baref.cap.26.

Erroni i» Dico Prim® • an*m* non foetont ante corpo-
eri/iae oni- ta » (imu' cum corporibus creantur. Ita Epi-
»4. phan .epift.ad Joan. Hiero/rlym.Yhctonym, tptf.ad

Pammathium , Cyrill. Alcxand. iib. 1 i* loan.cap.q.

Auguft optime lib. 1 l.Ciuit.cap.vlt. & TcitulUifr.
de Anima. Damnatur oppofitum in Braccaren-
fil. cap. 6. fle a Leone X.epift. 91. adTuribium , a
Damafc. 1. de fide cap. 1 1.

Probatut primo, prius eft, quod eft fecundum
naturam , eo quod eft prxtcr naturam ; fed ani-
mam vniri corpori ,eft fecundum naturam ‘.er-
go. Confirmatur, quia Deus primb fecit tes fe-
cundum ftatum naturalem caruro.Sccundb.aAus
in eodem , eft poftetior potentia ,ex 9. Metaph.

text. //. Terti A , alioquin intrarent cum fcientia
in corpora , cuius oppo/itum docet expenyiuia.

Nec valet cum Academicis, dc Plaione lib. 1 c. de
Pepoblica, & in Pbadro , dicere , qudd per ingref-
fum corporis obliuifctmtut omnium ; quia per
Harum naturalem, non poffentita prioratu alio-
quin uon appeterent vnionem cum corpore, quia
ffc appeterent malum, quod repugnat.

Quartd , ex y. adRom vbi d.citut : Per vnum t.
beminem peccatum intromit in tsmndum, top.y. de ■A"'*'** »**

lacob.Sc Blau dicitur : antequam nati elfent,ni -
hil boni , vel mali egi ffc; ergo eorum ammx an-
tea non fuerunt, quia non poterant effe otiofx,
dc fine propria operatione, ex 1 o,Eibie.cap.8.rexr.

14. Quinto, qudd hoc fit fecundum Ariflotelem
pater, quia 1. Pofttr.cxp. 1 . & f.de an. cap. 4. con-
tra Platonem in Pbadro, ponentem notiones om-
nium in anima ante vnionem; docer inrellcAum
de fcclTc tabulam rafam , Sc n. Afetapb. cap. j,
text. 16. docet caufam efficientem prxcedere fuum *

effedum , formalem non ; dc fecundum ipfum,
anima ell caufa formalis.

Obiicics primo , quia a. de Cea. aaim. cap. j.
dicitur, qudd mens deforis venit. RefponJetar,
hoc ell creaci,non educi dc potentia materix,vel
non dependere ab organo , licut crcerxanimx,
de quibus ibi Philofophus.

Obiicitur fccundd , quia Aueuft.7. dt Cea. ad . Amma do
ht.i4.cr 1 i.Ome.tf. Auchor. fchoh/l. Hinor.ta tXfiU4tmr.

Genef. Hugo de S. ViQorc fum. fnt.tr aQ. j. cap.i.
fin. Magilicr 1. d. 17. renent animam Adx fuillh
ante corpus crearam, quod afferit Phiiafti itis lib.
de Htref. Cata I. Haref. ejue extit erunt peft Apo-
fioloi. Refpondcrur, doArinam datam cflc vni-
uerialitcr veram : & Anguft. tantum dubicar de
anima Adx, an ance corpus creata fuerir, Sc fem-
per dubiusfuit dc origine animx; tamen in hanc
putem magis inclinat 12. Ciuit. ij. vide Gregor.

Nyffen. lib. de Hem. cap. 19. $0. Damafc. Hieron.

&Leo citari criaindc anima Adx in particula-
ri agunr.

Dico fecundb.anima rationalis non fic cx vir- J .
rute feminali. Probatur prjmd : quia ageus na- Ahtma «»
rurale non poreft agere fupra materiam ; & ani- % ,x
ma rationalis eft fupra cam , vr conftat ex ope-
ratione, quam habet indepcndcnrer ab ea. de
quo dixi fid. praced. Secundo , quod generatur
corrumpitur. Tertid , forma qux cum corrpo-
fico Phyfico producitur , non producitur per fc,
fed in compofito ; ergo non habet effe per fe ex-
tra compofirum; & itL anima rationalis non pof-
fet fepatari. Concludo eft communis Catholi-
corum, eoius oppodtuin daronat Augufl. hear. 26.

Sc hxrcfim vocat D. Thom.t.p*r. quali, 1 1 8 au.
x. & x. contra Gtnt.cap. 8 6. habetur ; 1. ejntft. 1 .
cap. Moyfis. VldeScot.4 .d 4 j.qu/Jl.i.in i.propo-
Jitione,& x. d. 1 8. vbi negat femen vllam animam
attingere pofle.

Obiicitur , in materia eft naturalis in poten-
tia , ad recipiendam animam ; ergo datur natura-
lis potentia a&iuaipdus, quia pafliux corrcfpon-
det a&iuaciufdcm generis.ex f.Metaph. cap. ix.
text. 17. & l*b. *). cap. i.text. x. Rcfpondetur , cum
Scoto quoji, t. Prol. & i.d. j. quoji, x. ad j. pro 1.
opin. & 4. d. 4$. qiult. ',.ad 1. iniclligendo per
cautam naturalem . caufam cteatam , non omni
pafliux corretpondcrc aftiuam naturalem , alio-
quin pollet c^cus naturaliter heri sidens, & Deus
naturaliter videri. Atiftoteles /#:» cit. tantum
dixit potemix pafliux cotrcfpoudctc aAiuam; tnsUta-

Clfl lur.

604

De Animse fubfl:antia,&c.

afiiial ftr-

etfi aliud diceret , fibi contradiceret , i. deGen.
animal, cap. 3. vbi tenet mentem cxtrinfecus ve-
nire ; quod negat de aliis formrstfie hoc eft crea-
ri , vel (altem non a caufa naturali produci. Qui
citant di&a loca, non bene ea ponderant.

4. Obiicitur Iccundo , extera animalia cx vi fe*

Quamott b»~ minis producunt fibi fimilia; ergo Sc homo pet-
fc&iflimum animal. Refpondctur, negando an-
htrmntn , p iecedcm , ^0 feti. /iq. Secund& , negando

9 confequentiam , quia ex dignitate animx ratio-
nalis cft , quod i creatura, ficti nequeat i homo
tamen generat hominem ,quia dat mareriam,&
difpofitiones prxuias, vt docet D.Thoin. 1. par.
attail. 118. an. 1. ad 3. fcd ptitna folutio me-
lior cft.

Obiicitur tertio , attingens vltimam difpofi-
tionem , formam producit i fcd homo omnes
qualitates difponcnies ad animam efficit , Sc vi
formatrici , otgana delineat , & effigiat : ergo.

Maiot probatur; potens 'in media, poteft in fi-
nem,?. Aietapb. cap. y.text. 30. & forma cft finit
• genctationis, x.Phyficor.cap. 7- Refpondctur pri-
mo , antecedens verum efle, quando forma cft
ciufdem ordinis cum difpofitiombus,fed hic non
Ijfifitni vi- cft ; quia fpiritualis cft. Refpondctur fccundd
t.msmJ.fy 0- me|ius, negando antecedens , quia calor fepara-
fthmmjm tuJ jnjucctct vltimam difpofitionem ad ignem,
non tamen ignem, vt habet Do&or 4. d.xx.tpuafl.

11. Neque Ariftotclcs dixit poten-
tem in media , pofle etiam in finem , fcd txpifli-
uie ei imponitur.

. Dico tertib , anima rationalis creatur ^ Deo,

non ab Angelis. Ita Patres, Hicron.epr/f. 17. &in
arohg ad Panpmaekimm,Kvcdito(. lib.de Noe & arcti,
Chryfoft. varia loca Matth. Gregor.

Nyflcn. de Anima, cap.6.1Aexn^zd.ferni.tj in Cant.

Quod vero creatur, patet, quia non generatur per
(e, quia nou cft coropofiumv.nequc per accidens,
ad generationem compoliti , qma non fit cx vi
feminis. Ita D.Thoin. x. contra Gtnt. cap. 87. Ad-
dendum eft ,cflc improporcionatammatctix , vt
cducatut cx ca, quia fpititus eft •, quod non crea-
tut ah Angelis , docet communis Thcologoium
i.d. t.dc quo late Scot. 4.d.i.^*uff.i.vbi rciedis
rationibus D.Thom. ad hoc , adducit proprias.

Idem docet Anguft. 3. deTrinit. %.& lik. y.inGe-
nef.ad litx.i j.Damalc,x^d.f4p. 3. Cytill./ifr.x. in
lui. Athan. contra Arian.ftzfiUib. 4. contra
F.nnom Ptofp. lib.fint. Auguft. ferm. 146. Ex qui-
bus fequitut animam rationalem a Deo cteati,
quia non genetatut ,nec ab alio creati poteft.

C . Si petas quid dc hoc fentit Ariftotclcs Scotiis

An * nims 4^.4 \. ijiujl. i a nam. 1 9. tenet dubium efle, quid
[trullium dc otigme animx voluerit , tamen vetius vide*

An fle pofuetit eam immediate ‘aDco ficti ;fcd

tnr » Dn. ^oc non vocatct ctcationcm.quia fecundum cum
omnis tftcftns nouus ptxcise dependens a caufa
cffe&iua , tcducctetut in aliquam variationem
iplius caufx ; fcd quando dependet etiam ^ te-
ccutiuo, poteft ciusnouitastcdoci in illud, Sc fi<
cft in pioduftionc animx fecundum eum ; quia
Deus natutalitci , 8 c ncccflaiib tranfmuut coi-
pus facium 01 ganicum.ad animationem, dc quo
vide Scotum ». d.% .tfuafl .

fc*"£r Obiicitur ptiroo , operatio omnibus maxime

Obiicitur fccundb , inferiora corpora fecun-
dum Dionyf. cap. 4. de Dia. Nomin. adminiftran-
tur per fuperiora ; ergo idem dc fpiritibus ? Re*
fpondetur , inferiora rranfmuiari , & aliquando
fieri i fuperioribus, fed ex fubic&o antecedente;
fpiritus autem cx nullo fubie&o fieri pofliint.

Sectio XV.

Vtrum alia antmx k rationali ex vi feminis
fiant , ita vt femen attingat earum
produftionem ?

PRo refolurionc , Nota cx Scoto x.d. 18. quid
a

1

natui. dis, ex l.dr Anima,cap.a.text.\a. eft genera-
te fibi fimile ; etgo conucnit fubftamiis (piritua*
hbus. Refpondetut.ibi loqui de corporeis : ftib-
ftantia autem fpititualis adeo petfc&a eft , vt a
foloDco produci poffil.

_ aliqua producant fibi diffimilia in gcnere.de
in forma , vt Sol ranam : alia verb producunt fi-
bi fimilia, dc hoc vel immediate, vt ignis, ignemi
vel mediante propagatione , vt equus equum. In
primo , Sc fecundo modo produltionis , non re*
quirirur ratio feminalis , quia hxc agit abfente
generante, cftque medium intet ipfum , Sc geni-
tum ; fcd in tertio inreroenit femen.

Secundi» nota , femen nihil aliud efle , quam fmn,

cotpus quoddam , cuius forma intenta eft , vt ex f*
illo fiat aliud perfc&ius fimile generanti. Ratio
autem feminalis, fcu feminis, cft fotma ipfius.vcl
qualitas eam confequcns.

Nota tertib , fi femen cft vnigeneum , Sc vni- $'■**** f>
forme , qu6d non agit alterando feipfum ; quia k,mtndl
nihil vtiiforme agit in fe, & aftiuum difformita-
tis fupponit pafliuum ciufdem t ideb multi po-
nunt diuerfitatcm partium in fcminc:& Caicu-
nus \.par.(puft.\ iS.art. x. ideo vocat illud hete-
rogencum. Idem tenet Ferrat i, contra Gent.e.yj.

Et videtur D.Thom ibicap.$9.& de potentia fufl.
x,.art.t). Scotus loco cit. dubius dc hoc maht»t,fcd
l.d.^.num. 1 3. docet femen efle adiuum in altera-
tionc prxuia ad inttodu£kionem formx,& con-
fequentet admittit in eo diuctfas,& ditfotmcs
partes, alioquin non fc alteraret.

Communior fententia tenet femen faittrafe* t.
eundum partes fubtiliores attingete ptodudio-
nem anunz. Ita Suarcz i.de Ani raa^ap.vlt: Caiet.
citatus , Germanus in Epitome hkroramde Anima.
Conimbr./ifu. de Ctn.t .4. ejaajl. 16.& i7.Uoel.7.

Mttaph.qiutt 14.

Verius videtur oppofitum. Scotus Us. citatu ,

Philipon. Simplic.jtgid. Albctt. in 1. dt Anima,
text.10.8c cxprefsc D.Thom 1 -p <juafi.u%.nrt.x.*i
).&+■& de pot entia, ejuafl. 3 . «rr.9- ad 9. PtobltUt
cx Scot. Pnmb , quia femen in inftami gencta-
tionis non cft; etgo non agit;quia agete fupponit
efle. Antecedens patet ,quia tunc definit efle fot-
ma feminis. Sccundb , fi dicas pio tunc manete
femen, non poteft ptoducere peiftdius fe» qo»*

Us eft proles. * umnma

Dices, in virtute generantis ptoducete fe p«- ^

fedius. Contra, in vittute non entis, nihil pote» ^
effici ; fed pet accident cft, qubd decidens femen
exiftat, quando produci tu t fotma geniti. Et con-
tra hoc procedunt omnia argumenta* » qoibvn
Doftor 4.d. 1 i.«j. ;.cr d.13. tfusfl. 1. oft cudit acci-
dens in vittute fubftantix non pofle atiin^eicad
produ&ioucm fubftantix. Tcttib, femeneft non
viucnstctgo non poteft ptoducete viuum. Re*
fpondet quidam cuPiatonc^'n 71»»4» .femen siue- ^at,°*
ic.VaUcf.i.ContrM» c.9.Zimata x.d* An.adttx. 43.

Vctiustamen cftoppufitum , quod tenet Aii- 3.
ftoteies 1-dc Anima,cap.\ .& x. di Gm anim.caPA.

& c.3.D.Thom.i.c«ntr.Cem4.89,Scot.44l.44*1-'*
Jecora

» %

DiCput. I. Se <51. XVL&XVIL 605

nuit, iuxta tegulam ; quod de r no negatar.de al-
tero affirmatur , cap. nonne, deprafumpt.

9c communis : Se fuadetur , quia non habet ean-
dem animam cum generante, ctim non iit ei con-
tinuum , nec diuctfum , quia effiet aliud animal,
rei planta. Item , non nutritur , nec ctcfcir , vt
condat de feminibos (iirpium, & herbarum, qux
multo tempore feruantur /ine alimento : & cllo
riueret femen anima vegetat i ui ; ergo falcem
non attingeret animam fendtiuam , qualis e(l ,

anima animalium. HT ****** ^ *'**&?***.

Sectio XV IL

Ftrxm anirru immediate informant
materiam?

£

d

tb

Jr.

Obiicies prirod ; ergo riuentia non pro du-
cunt libi limilia. Refpondetur cum D. Thom.fu-
pia ad}, hominem generare hominem, quia mi-
n i lirat materiam , & difponir cam ad receptio-
nem noux forma: , non qudd ipfam formati i ac-
tingat : & idem efl de aliis animalibus. SecuuJd,
mhmmaur dici potctl eum Scoto }.d. 4. nam. 1 }. matres im -
attingat fer- mediati attingere formas fertus gcncrabilesffioc
mamfttmj/ cmm fon^ fic »7i'o*eft , qukm ponere ipfum fe-
men eas attingere i Sc iuxta hoc matres longi
petfcflius generant , qukm patres ; quidquid di-
car D. Thom. cum fuis } .p.quxit ; i.*rt. 4. Si hoc
non p/acet, recurrendum cft cum eodem Scoto 1.
d. 1 8. ad caufam fupetiorem , ad quam necefTc efl
currere , quoad plantas , quarum femen fcotfum
k ge neranre generar. Neque fufficit recurfus ad
corpora cerlcftia , quia viu$ non funr . &: nemo
dat, quod non habet ; 8c idei forte Galenus cita-
tus i Dodl. virtutes feminum vocat diuinas ; vn-
de Do&or iJ. 14. f. j . num. 6. tenet influentiam
aftroium in inaniroara agere.generando , fed in
animata ramum alterando:5t Auguft. I'b. dedun-
bm sinir»abui,ijp. 4. docet mufeam eifc nobilio-
rem ctrlo; quia animata cft »& per confcqucns
non potefl k ctrlo produci.

Obiicitur fecundi, iJe Gen.Mnim4l.r4p.}. dicit
Ariftotclcs omnem animam produci vitturefe-
minit , prxeer intclle&iuam qux dc foris venit.
Refpondetur, nihil tale habet , fed omnem ani-
mam prxtcc rationalem, ibi oflendit educi de
potentia feminis, dc Colam rationalem cxrrinfc-
cus venire ; quia fpiriruaJis efl * & inorganica.

Obiicitur tertii» x. Pbyfit. text. iC. Sal & homo
generant hominem. Refpondetur , de homine iam
dixi ; de Sole eatenus generat .quatenus congruis
qualitatibus fbuet femen, atque difponir ad for-
mam vltitnam. de quo AtiAoielcs/ar» ei/. deGen.
animal.

Obiicitur quarto , quia fequicur animas om-
nes creari. Negatur, quia prxter rationalem om-
nes educuntur ex potentia materie ; alioquin
dicendum eflet Deum nihil pofle generate, quod
falfum efl} quia potefl admittere, vel non admit-
tece concutfum materie, qualifeuroque ille fit.

Sectio XVI.

Vtrum anima Jit compopta , ex mate-
ria , & forma ?

Dixi de hac re Catis fuse ad quali. 1 j.vbi tenui
<

4-

Sala rati ana-
tu d» farm
vtmir.

guimedc Sei
gentrat ko-

* *

f cum Do&ote, & aliis, non elFe imptobabi-
le, talem compofmoncm in anima admittete. Et
ptxtetquam , qui>d id habeat Doftoi cxptcfsl
dia. que#.}, intinuat idem jUtudlib.? art.i.$.}.in-
ttBettw , ibi , proximum receptiuum ( inuRellionu )
non includit matetiam (altem corporalem. Quibus
verbis inditc&c inhnuat animam habete mate-
tiam, non cot potalem, quia afletens teccptiuum
intcUe&ionis noftix, id efl, animam, catctc nu-
iciii faltem corporea «incorpoream habdsin-
Scoti oper. Tom. 1 1.

fed nos t

eius tradarione abllincbitnus ; quia fu-
pri /i 8. 4. late oflendtmus formam corporeitatis
prrcedcte,& fequi animam; obiter tamen ic-
ioluimus hoc quoad formam fub/lantialcm, vr
lic,an immediati- afficiat materiam.

Dico primo, qualitates corrupti non manem in
genito. Eli contra multos , quos citat Suatcz ht
Meupb. d, u feii f .fed eam renet Scor. 4 .d.n.ej.
fjr.it.af. 16. vbi bene docet quaiirarem conum-
pentis , nunquam producere qualitatem incom-
poffibilem formx corrumpenda : fed quando ve-
nitur ad viriimi gradum quantitatis compoilibi-
lis cum ea , tunc generans introducendo fuam '•*

formam , corrumpit aliam, cuius conuptwne rer^airilg.
perit qualitas eam fcquensj. qux eoufque manfit j .,ue
in gradu necelfario ad con>e ruanonem illius for- /rodoti/w '
me. Vndc , vr ibi habet Dodor mem. 9. fi calor
ignis frparare(ur ab eo , & guttula aqux in me-
dio eius collocaretur ; nunquam jmioduccrcc
calorem incompoflibilcm forme illius gurrule,
neque expellerer ab ca gradus huruidiucfe , 6c
frigiditatis ad eius confernari rcqtiifiios i quia
ficur accidentia non pollimc producere fubflan-
tiam,vribi folidc oflendit Dodor, ita neque
corrumpere : corrumperent aurem fi qualitates
ei incompoffibiles 1 n cam inducerent. Vide cum
i.d. }.qtuJ?.4.Eandcm fcntenriam tenet D.T hom.
de Formio q.7 & 4 .d. tt.q.l ort. 1 .qtutft.f.&lib.l.d»

Gen. cap. 4. Uil, 9. Sc eius difcipuli communiter
cum eo docent in generatione fleri rcfolutioncm
vfque ad materiam primam.

1'robarur primo, ex At iflotcle 1. de Gen. c.^. vbi f.

docet , quod generatio efl mutatio huius totius Veneraria
in hoc totum , nullo fcniibili manente: fi aotetn f“,"/
pet manerent eadem accidentia , id non cllcr ve-
rum ; quia hec fola funt fenfibilia per fc.item, f.

Pbyfic.text. 1 8. quod monetur efl , quod generatur non
ef. dequibus locis vide Scot. i.d.n q. j. per tffe
inrclligit Philofophus/jJ/r compofui , fcu forma-
le ; & hoc denegat fubtedo genetationis, conce-
dens illud fubicfto mutationis , non autem effe
entitatiuum ; quia hoc competit materix , vc ibi
conuincit Scotus.

Secundo materia prima non cft fubicftnm ac- Materia fu-
cidentium.vt docet D.Thom. de ente ,cap. 7. &

1 .parofHojl.76 art.6.&qaejl.77.art.6. tum quia to-
tum per accidens fupponit totum per fcitum .
etiam , quia fecundum Atiftoielcm cap. deSubJl.
prima fubftantia, ptimo fubftat accidentibus, Sc
ei corrupta, nihil remanet. T uro tcrti5,quia ma-
teria pt ius refpicir actum fui generis, quam alte-
rius ; &: alioquin fubftantia non clTct prior acci-
dcme.contta Anftotelem 7 Mrtapb.text. 4. ergo
compotitum fubflantialc efl tnbicdtum acciden-
tium ; Hc per confequcns , co corrupto , illa cor-
tumpuntut : quia '.non roigrant\dc fubiedo in
fubicdtum ; quia.vt ait Ariflotcles cap. de Sui flan-
tia, fic J . Metaph.text. 1 { . dcflrutlu piimu fubfla n-
tiu impoffibile cft aliquid remanere. Sed dc hoc ex
profdlb agitur i.deGtn.up .4.

Obiicitur ptirnb, fcquitur quod ignit dcftiuc- 4 •

F F f rcr

606 De Anim£fubftantia,&c.

ret calorem , quem ipfc introduxit in corrum-
pendum , quia cum luam formam introducit,

AtcUtnt pereunt omnia accidentia, qu* przcefleruni.Re-
ftritwn- ^Pon^clur verum ellc. Pro quo Nota qudd ac-
ftur , fri». cidens quadrupliciter corrumpitur. Prim6 , per
utrtitr. contrarium, vc frigus per calorem. Secundi, per
abfentiam caufie , vt lumen amoto luminofo.

Tertii, per corruptionem (ubiefti.vt hic. Quar-
ti , per corruptionem termini in refpe&iuis ; vt
ablato albo , tollitur dmilitudo \ & quatuor mo-
dis oppofitis generantur accidentia.
firmi fimi* Obiicitur fecundo, in mixtionibus medicina-

fluium in li^us pereunt fornix herbarum , fic aliorum fim-
mixtitmbw plicium, tamen manent virtutes eorum, per quas
prolunt infirmis. Refpondetur , vel manere for-
mas fimplicium , vel fi pereunt .generari nouas
qualitates confcquentes formam compofiti, que
magis proficiunt infirmis , quam virtutes fira-
plicium.

f» Obiicitur terti»'», (equitur materiam in inflan-

ti generationis cdc indifferentem ad omnem for-
mam j quia fine accidentibus non plus determi-
natur ad hanc, quam ad illam. Refpondctur.fuf-
fiecte preccdlde difpofiiiones, fic determinatio-
nes immediati ante inflans generationis. Dices,
tunc nihil e(l , nifi rcfpetlus rationis ad illas dif-
pofitiones. Rcfpondeiur tamen cdc fubordina-
mts ttixtjir- t,oncm nitet formam lubftantialem , fic tales
tn mfoJu. dilpofitiones , qu&d non introducetur , nifi prx-
HiMifimu uiis illis ; fic fic prxccflilfe fulHcit , edo pro nunc
inurente / tutatum fu aQu refpeftus rationis ad eas : fic for-
ma embtyonis przccquitit formam feroinis.non
tamen cocxiftcntem -, fic in multorum opinione
fenfidua prxrcquitit vegeratiuam , fed expellen-
dam : fic rationalis eodem modo vegetatiuam, fic
fenfmuam. Quod tenete cxprcfsc videtut D.

Thom.i .per. tjueft.i i8.4rr. a.dc quo dixifu-

pri/ef?.7-c*nc. t.ed i. & multi tenent, ctfi fpecics,

• quoad fieri dependeant i phant afmat e,non tamen

quoad vfum. de quo fupri ed ejuefi. 17. Vel dic
non requiri difpofitiones , nifi per accidens ad
expellenda oppofita accidentia. Vudc fi generans
reperitet materiaro nudam .generaret. Colligi-
tur ex Sc«t. 1 .d. j .ejuefi.^.num. 1 7. vbi bene expli-
cat, quomodo in generatione fic cx non corpo-
re corpus , quando fcilicet denudatur corrum-
pendum ab omnibus accidentibus , vt introdu-
catur in cius materiam forma noua. Thomiftx
quidam tenent difpofitiones cffe&iuc caufatas i
forma geniti przcedere ipfam naturi in materia-,
quod perinde eft , ac fi diceret filiam ptxccdctc
/ nuttem, vel frudum arborem.

6. Obiicitur quarto, 1. de Cen.cep. 4. dicitur:

quando ex acre fit aqua , permanet eadem dia-
phaneitas. Refpondetur , manet cadctn fpccie,
non nqmero.

Qutntitu Oico fccundb , neque quantitas corrupti ma-
(,rrufn n«n nel *n genitu. Hzc difficilior cft , quam prxee-
"U8W “f,‘ dens: quia A\icxt.i.Phy/ujext.6i.& cdp.i.de Sub-
JiemUorbu , tenet diincnftones interminatas in
materia ptimafubicdati , fic nunquam abeafe-
parati.Quod etiam multi cum eo amplexantur,
quos citat Suatca i* Metepb.d. 1 4 ficl .num. 1 0.1 1 .
led concludo cft Scoti i.d.yejue^.^.num. \-j.& 4.
d.u.qi.B artes t.«fc G«.c4p.4.^.i.4rr.i.D.Thom.
lec.cit (oml, preced. fic cifdcm rationibus fuadetur.

Obiicitur primo-, quia.vt haber Phil.6 Phyfic.
text. 1. quantum non poteft ficti ex non qoanto;
fed fi non fupponitut quantitas in matetia, ita
fictet &: corpus ex non cor pote. Refpondctui,ad-

iumkm

4

ditione verum eft , generatione falfum. Vel die
materiam cfie virtualircr quantam, quod fufficir,
cx Scoro djptefi.+.rmm. 1 7.

Obiicitur fecundo i quantitas cft ingenerabt-
lis) quia non generatur i forma, cum hzc non fit
quanta i ncc quantitate, quia hzc non eft adiua;
nec xqtialitate, quia hzc cft poftcrior ; ergo non
producitur de nouo : ergo antiqua manet in ge-
nito. Refpondetur, per (e non generari, nec cor-
rumpi , fed ad gencrationcta , vel corruptionem
fubie&i fit , vel definit : ficut fic alia accidentia,
maxime qnz contrarium non habent.

Obiicitur tertib ; ad oculum pater, quandoex -
aqua fit aer, quantitatem manere, fic augeri. Re-
fpondetur id fenfa minime condatc, & ratio do-
cet falfunrcfTc.

Obiicitur quarto , forma non dat materix tfft
fubie&um, immi> fupponittaler^ri fed fit fubie-
dum aptum per quantitatem.finequanon habet
partes diftindasicrgo.Rerpondctur.fecunddm fc
habet partes entitatiuas , non quamitatinas;

3uod fuflicit; neque enim ablata quantitate^on-
uerent partes fubftantiz in pun&um, vt qui-
dam Thomiftx fingunt.

Obiicitur quintb; fcquitur animam rationa-
lem|circ ftibiedum quantitatis, quia ipfacum
materia facit totum coi inhxrct. Refpondetur,
quantitatem inhzrere toti cx materia , fic forma
corporeftatis ■, vnde manet eadem quantitas in
mortuo, qux fuit in viuo.

Argumentum vrget Thomiftas, negantes pia-
res formas fobftantialcs in eodem fubiedo ,fic
cotum diftingui a partibus fimul fumptis.

punn 1 ngf-
W".

Sectio XVIII.

Vtriim Anima fit eadem fuu petent iis.

NOn cft quxllio dc potentiis fenfitiuis com- 1.

paratis ad animam ; quia dicunt organum
cum potentia, vel virtute animi in eis exifteme,
vt docet Scot. 1 .ei <jne.fi. 8. cettumcftta-
les ab ca diftingui , quia condat exiftere fine eis,
verbi gratia, fine vitu, auditu, &c. Quxllio ergo
cft de potentiis fpiritualibus , intcllcdo , &10-
luntate, nihil corporeum includentibus, compa-
ratis ad animam rationalem, ac etiam de aliis po-
tentiis collatis ad animas corporeas.

Prima fententia eft , nullo modo diftingui
etiam formalitet.lta Gicg.l l.d.t G.ftefi. j .Occam
<jnefi. t+.fr x6.Gabr.^.i. Matfil. 1.^.7. «rr.j.Mar-
cell Mb.}.de Anime,cep.7f. & omnes Nominales.

Secunda fententia ait realitet diftingui D.
TUow. i-per .^Hdfi. y 54. 4 rt. vbiait,
nullam potentiam operatiuam fubftantiz t(Te
idem cum ea,($* indifp. 9.^. 1 .de Spir <7eat.ari.uA
tjmfi .vn.dt Anime, art. 1 1, ait impoflibile effe ani-
roam immediate concurrere ad a&us vitales, fe-
quuntur Thomiftx. Caictan.dift./ec.Capreol.t/
yqueft. 4.Soto cep.de Proprie. Conimbr. i.dtjim-
wi4, C4p. 5 .quefl, 4. qui plurcs pro hoc citant Sua-
rex i.dt Anime, cep.i.fr d.i&.Metepb fet}.}.

Tettia fententia Scoti x.d. 16. quamexplico
fequentibus CQnclufionibus.

Dico ptimb , potentiz animx fotmalitet ab
ca diftingmintnr. Hanc prxtct Scotum citatum,
tenent authores fecundx fententiz.

Probatur ptimb.quia potentiz omnes aliquo
modo fiuunt ab anima-, ctgo non funt fornuU-
tcr ipfa. Secundo, anima tationalis non eft fot-
m alitet

Difput.1. Se6t.XVllI. 607

tnalitet libera, ficut voluntas e(\, ncc formaliter
neccdaiia , vt e(l intcUedu*. Tento probatur,
pet has potentias determinatu! anima ad varias
opetationes.ad quas fecundum fc indifferens eft.
Quartis, quxeumque habent aliquam diftin&io-
nem realcm , vbi lunt feparatx , eandem habent
formaliter vbi funt vnitiuc contenta.Qui ratio-
ne , fi vnum ertet prius vero, fi eflet feparata,
etiam erit prius eo in ente , in quo vnitiuc ambo
continemur : ergo imclle&us , fle voluntas cum
vnitiuc contineantur in anima , ( non vt priora,
quia huiufmodi funt tantum przdicata e (1'ctu i a-
lia ) feruabunt eundem ordinem , fle diftindio-
nera fecundum formalitatem, quam realtter fer-
uarenr licllcnt feparara. de quo Scot.d. 16. num.

18. 5 ■ Quinto , ( fle forte cfitcaciiis ) quia fine hac
faltem dillindione.roult z aut horitates in oppo-
fitum vis folui poliunt. Dicunt enitn potentias
egredi ab anima ; efle medias inter fubluntiales,

& accidentales formas ; fle i nonnullis vocantur
retenti* ii - partes. Dicit enim Anfclm. citatus i Scoto fupri
tw»t*r per- \iyjg Cenc»rd.gr*tu,& Liberi *rbitry,cap. j 9. quod
ui onmo. funl jn anjma| ficut membra in corpo-

re. Item, Auguft.6.d*7V»mt. cap.6. dicit animam
deficere i (implicitate diuina, propter multitudi-
nem operationum, fle virtutunv.crgo iftx aliquo
modo diftinguuntur ab illa. fle Ub. 1 f .cap. 7. ait
mentem diftingui ab anima. fle Anfclm Jik.de Cafi
diabeli , dicit, edi potentix non fint fubllantix,
non tamen e(Te nihil.

j. Aducrre tamen, etiam in diuinis , cum (impli-

citate (fare formalem diftindtonem quodamreo-
db, ficut in creatis : fcd operationes in creatis di-
ftinguuntur reatiicr i futs potentiis , in diuinis
non, de quo vide Scor.i J.i.q.y.n.+t er d.8.7 4.

Sexto, quia definitio ammx eft alia a defini-
tione potentiarum fuatum;ergo formaliter ah
eis diffcrr.Confequentia cft clara : fle antecedens
patet, quia, vt rener Scot.d.W. 1 G.num.f . anima ef-
fentialirer ordinatur ad dandum viucre , quod
nihil aliud eft, quam talis formas iuformatio;cft-
que adus corporis Phyfiri organici , flec. de quo
fe&. 4. de potentia in ordine ad operationem de-
DifliuHie finitur : ergo hxc formaliter differt ah illa. De
' diftindione formali videndus cft Scot. d. i.quoft.
• j.num. 4 1 ,dr d.%. quoji. q.d. 1 ) . »110». 1 j . dr d. 1 6 .con-
trafolut. fecundi prinnp.quibus locis , Sc alias fxpc
admittit eam in diuinis.

Dico fecundd.potentix inter fc diftinguuntur
formaliter. hanc probant omnes rationes allatx
con. prtced. alioquin intcllcdus formaliter ama-
ret, Se volunras formaliter imeJIigcret.

Dico tertifl, potentix non diftinguunrtir in-
ter fc, ncc ab anima reaJiter. Ita Scot.a.dLid.»am.
1 f.& 4. /44.7.1. num. f. fequnnrur omnes Scori-
ftx, Sc a fortiori eandem tenent Dodorcs primx
fentenrix. D. Bonau.i.d. $.7 uofi. $. air porentias
idem efle cum anima ,non tamen omnino idem
per eflcnr jam : Durand.ait vim vegerandi, augen-
di, generandi , efTeidem cum anima , non ramen
alias facultates, vr fcnriendi, intelligcndi : fcd 2.
d.}. 7. f.de jitgelu, cum Scoto conuenit cxprefsc
Auguft. to.Trinit. 1 1. & lib.^.cap.f. vbi ait poren-
lias efle ammx fubftantiam. Idem habet lib. de
Spir.& oin.c.i.X.dr intermini* , r.^.Bern. 5en».i 1.
inCant. In anima tria intueor, rationem, memoriam,
dr voluntatem ; dr hoc tria tffe eandem animam.

Probarur primo , ex Scoro.qaod melius eft , fi
poiTibtlefir , poni deber , 2. deGeti.ttxt. fo.tr t.
Comment. fG.dr 8. Phy fit. text ) f .4 1 . jo. fcd pau-
Scoeioper.Tom.il.

firmatu ad-
mittenda f
diuinu.

citas eft roeliot fi fit potfibilis , quia entia non
funt multiplicanda fine necefliute,! .Phy/tr . ergo
cum hic paucitas fi poflibilis , vt patcbii in foU>-
tionc argumentorum , tenendum cft , potentias
effe vnum.fle idem tealiter cum anima.

Secundo , alias anima , qux poft Angelum eft Abfimlnm
perfediflinu creatura , nullam habet pet fc ope- P "

rationem , vel adionem •, quod cft valde ablur- %n***„*
dum : quia perfe&ionis cft in accidente efle adi-
uum i ergo id non eft denegandum fubftanux
tam perfcdx.

Nec fufficit dicere , qubd agit mediante acci-
dente; quia perfedionis cft in accidente fepara-
to agere : ergo id non eft denegandum fubftantic
fecundum fe confideratx. Rclpondct Caietan. 1 .
par.qu0jl.f4.art. {.animam efle principium pri-
mum, fle per fc agendi, tamen agere mediati, fci-
licet mediis potentiis ; fcd cft implicatio , quod
fit pesfc agens,fi potentia per quam agit, cft rca-
liter ab ea diftmd a, ncc eft primum agendi prin-
cipium , vel operandi, fi tantum fuftmct poten-
tias fic di A indas, ficut lignum calorem.

Confirmatur , fi potentix funt re diftindx ab Mimo fepa-
anima, poliunt ab ea feparari per Dei potentiam; rmt* ** *"**
quia ambx funt abfolutx , quod tenet Ferrar. 1.
cont.Gent.cap.6f. fle Soto cap.de Proprio & o,.d 9.7.

1 .art.f.Ccd tunc anima pofltt velle, fle intelliee-
re , vel eflet inftar trunci mortut,quod eft ablur-
dum. Caietanus negat feparari polle ; fcd inal^,
quia ctfi diftinAio realis in relatis non inferae
lcparabilitatem , infert in abfolutis ; nara ideh
ens abfolutum dicitur, qu&d a nullo re diftiuAo
dependear, de quo Scor. opiime i.d.i 7 4 num.
at. fle fi contra hoc non leuc argumentum fieri
pollir, fi reneatur fecundum eum f.d. 1.7.1. com-
potitum rediftingui a partibus vnitis.quod mihi
dubium eft.Confirmatur fecundo, ordinatum ad
finein nobilius cft , fi immediate per fe attingat
illum, quam fi per aliquid a fcdiftin&um.

Tcrtifl, accidens non generat fubftantiam , vt
fuse probat Do&or 4. quafl ion.j. dr Ateidtmmn

diftincl.tf. quaJften.t. quia caufa totalis ncccfla- frnerat fmb.
rid cft pctfcAior cffcAu.vel ci zque pet fcd a, Icd
potentia vegetatiua cft principium alendi, fle ge-
ncrfidi.cx a. de sin.ttx. j 4.4 2.4 8.crgo illa eft fub-
ftantia , quia per generationem , fle mutitionem
fit noua lubftantia : ergo idem eft de abis animx
potentiis , quia cadent cft ratio ; non enim inrcl-
Icftiua potentia imperfedior cft vegetatiua.

Si quxras, quxnam cft illa fubftantia.qux im-
mediate nutrir, vel generat ? dixt/r&.i f. efle for-
mam fubllantialem alentis, feu aliti, fle generan-
tis; fi tamen hxc non adfir, vt quando femen cft
omnino feoaratum a decidente, recurrendum
erit ad caufam fuperiorem. Vide alias rationes in
Scoro fupra.

Obiicitur primo, ex D.Thom.t.^#r 7 .yyjtrt.i.
aifbis, fle porenria funt ciufdera generis; fcd adus
intelligcndi , fle volendi funt accidentia : ergo Se
porentix.Rcfpondctur, exScot.d.t f.mtm.f. Po-
tentia vno modo fumitur pro principio operan-
di; fle fic diuiditur in admaro, AepadGuam, ex 5.

Mttapb. text. VJ.& 9. text.i . & $. Hoc modo cft
principium rranfmurandi aliud, vt aliud , vel ab
alio , vr ab alio ; fle non cft ciufdcm generis cum
adu, quia accidens recipitur in fubftanria, A: ef-
ficirur ab ea.etiamin opinione D. Thomx , Io
qnendo de ipfis potentiis, fi admittantur efle ac
cidcnria. Prxrcrca, Thoroiftx clanianr, j>er acci-
dens produci fubftantiam . qnx ramen non cft
FF f 1 ciufdcm

£iU tonfa
mihua /«iif-
ratuou/

608 De Anims fubftantia, Sic.

7*

tfrBui fir-
n>4lu i nfrja-
rJr.tu a fir-
ma it fukit-
fl*, tftMumt

f..

*.

Tsttntia , fr
aflm* fmmt
ttufdtm ft-
paris, ixf li-
ratur.

jJtmafit i »

fi-

Vni.fr "Ism
pstrfl rfli
principium

aOiumm , fr
rnt; tinum
variarum
firmarum.

eiufdem generis cum eo. Alio modo , accipitur
potentia, vr ponitur altui, & lic non tantum fune
ciufdcm generis , fed etiam eiufdem numeri , vt
dicitur 9. Metaph.text. 1 j. quia quod nunc cft in
ad 11, idipfum fuit in potentia.

Obiicitur fecundo , ex eodem, fi anima imme-
diate ageret : ergo homo femper intelligeret,
ficut neceffaril femper viuir,dum habet animam.
Negatur confequentia,quia caufa efficiens poteft
carere fuo adu ; formalis non, fi applicetur ; vn-
de, quia viuerc cft effedus formalis animx , non
poteil eo carere, fi informat j bcnl tamen opera-
tione, quam efficit. Er fi argumentum valet, pro-
bat, quid intelledus , dato qudd fit re diftindus
ab anima , fit femper in operatione , & quod ad
hoc refponderet D.Thomas ,fuo argumento fa-
lisfaciet. Refpondet Caictan. i.par. <juaft.-j7.ntt.
1. D. Thomam fumere potentiam pro ea qux cf-
fenrialirer ordinatur ad adum. Contra, quia fi
non fumit pro potentia eflfediua .argumentum
nullo modo eft ad propofitum : fi fic fumit, im-
pugnatio cft efficacifliroa. Refpondet lauell.i.de
jinima , tjuaft 1 x. quando D.Thom. dicir poten-
tiam,& adumefte eiufdem generis.eum loqui de
potentia pro primo principio adiuo.vel paftluo;
Sc anima primi producit tfti fubftantiale, confti-
ruendo animatum , vt fic adus eft eiufdem gene-
ris: (ccundaril autem producit potentias , qux
funt accidentia, Sc non eiufdem generis.

Contra primi, anima in fubiedo nullam fub-
ftantiam efficit, nifi nutriendo alitum.vcl augen-
do, Sc hoc per potentiam vegatatiuam, que non
diftinguitur ab ipfa. Secundi, implicatio cft, ani-
mam prius producerer^e fubftantiale , quam ha-
beat potentias. T ertil , dat anima effit animatum
non per produdionem , fed per informationem,
alioquin portet erte in materia pex informatio-
nem, Sc non animare illam , quod abfurdum eft.
Dicendum ergo , quid dat effit vinum in re per
potentiam vegetandi , Sc erte animal per fcnhti-
uam, Sc erte rationale per intellcdiuam.

Obiicitur tertii , idem non qpoucr fcipfum;
quia inter agens, & patiens deber ertediftmdio,
fed potentia cogniiiua mouet appetitum : ergo
non fiant idem. Refpondetur, non erte idem for-
nuhtcr , Sc hoc fufficit, vr fecundum vnam ratio-
nem animam nioucat , Sc fccundiim aliam mo-
ueatur. Vide Scor. x d.x <juaft.\o ad ■. vbi docet
Angelum fc moneret d»/?.}.9*r/?.8.|vbioftcndit
Angelum cognofcerc fc per fuam crtcnriam,<£-</.
xf.ad 1. vbi docet voluntatem agere in fe,C^ 1 .d.
ycjuafl.-j.num.ij. quod intelledus agit in fe.qtiia
hoc bene conuemt agenti xquiuoco, etfi non
vniuoco ; neque h* c negabunt aduerfarij.

Obiicitur quarto , accidens variabile non po-
teft inerte, nifi mediante inuariabili ; fed intclli-
gere, Sc velle funt accidentia variabilia i ergo.
Refpondetur , fubftantiam animx erte magis in-
uariabilem , quam vllum accidens ; Sc fic luften-
tarc porte immediati accidentia illa.

Obiicitur quinti, vnum Sc idem indiftindum
non poteft erte principium rccepriuum, vel adi-
uum multarum formarum, nifi mediis variis dif-
pofitionibus, alioquin quodlibcr in quolibet re-
cipi porter , contra Philof. 1 .Phyfic. ttxt. }7. 41,
Refpondetur.eriam fecundum eos, anima cft im-
mediatum fufceptimim,& adiuum potentiarum;
Sc nos fic dicimus efTc operatiuum. Quod dici-
tur , materiam non porte recipere varias formas,
nifi variis difpofitiombus mediis : verum cft dc

formis fubftantialibus , qux non introducuntur
fine praruia adionc fuorum accidentium in acci-
dentia corrumpendi fed non ira dfc formis acci-
dentalibus ,per fe loquendo , alioquin daretur
proccrtus. VideScorum fupra«i i.num.%.

Obiicitur fexto ,cx Suarrz cit. habitus petfi-
cientes animam , funt inter fe diftin&i : ergo Sc
eorum fubicda. Confirmatur , adus intelledus
Sc voluntatis, vt fidei Sc chariratis, Se earum ha-
bitus , funt diftindi : ergo confonum fidei eft,
eorum fubieda dic diftinda.Rcfpondctur.Con-
feqtientiacft nulla*, Sc fi valeret , illsr potentur,
quas ipfi ponunt accidentia , deberem habere
fubieda diftinda. Per idem ad confirmationem,
Sc fi valerer , fpes, & chat it as haberent volunta-
tes re diftindas, quibus fubicdarenrur ; Sc lumen
glorix, fcienria, fides, opinio, haberenr quatuoc
intelledus rediftindos.quos petficcrcnr.

Obiicitur fcptimo.cx eodem. Lue 10. Diliget
Deum tuum ex tota anima tua , c fr ex omnibus viri-
bus tuis : vbi per vires intelligit potentias , quas
ponir diftindas ab anima. Item , ex illo Pfalm.
Benedic anima mea Domino , & omnia <jua intra me
funt. Refpondetur , efte ad oppofitum , quia ipfc
negat animam, vr diftindam k potentiis diligere
porte , quod tamen hic dicitur. Sed primo loco
intenditur, Deum diligendum erte fuper omnia,
neque id fieri poteft per diuerfas vires , fed per
vnam : iubetur autem totis viribus diligi illius
poreftatis,vr fignificctur Deum fuper omnia dili-
gendum, fiuc intcnfiul, fiue appretiatiae, de quo
non eft huius loci agerc.Vide Scor.j. d.27 Sc D.
Thom.x. 2.^.2 j.xrr. ).<*r ^.Lyan.inid.Drut C.Di-
liget Dominum Deum tuum ex toto corde, Scc. Per coi
intelligit voluntate, per animam intclledum.per
fortitudinem externa opera; Sc eodem modo ex-
poni poteft locus iftc.Glofta ordinaria ait, amoris
fcirtionem.vcl diuifionem, ibi prohiberi.

Obiicitur odauo, ex Conimbric./«pr«,qaia
Pbiloflib.de Senf.cap.x. ait ignem, terram, carteri-
que elementa non erte apta agere, nifi vt habent
contrarietatem, vt calorem, frigus, Scc. Refpon-
detur, nihil tale erte in toto illo capite , Sc «ali-
cubi habetur , fenftis eft , ifta elementa ( & idem
eft de aliis) non producere fubftantiam, nifi pr*-
uia a&ionc accidentali.

Obiicirur nonl,exeifdem,grauirns,Sc leuitas
funt porentix dirtin&x a fubiclris: ergo idem dc
potentiis animx. Refpondetur ; antecedens ve-
rum erte de fcparabili leuitare ,& grauirate, non
autem de infeparabili. Ratio eft ,quia neganda
cft diflinftio realis , vbi impoffibilis infeparabi-
liras in abfoluris ( maxime fi vnum non includit
alterum crtcmialiter, ficut totum partes,) & en-
tia non funt multiplicanda fine ncccflitate.

Obiicirur vltiml , potenti* funt in fecunda
fpecic Qualitatis: ergo non funt animz fubrtan-
tia. Refpondetur, Ariftotclem cap. de Qualita-
te, non dicere omnem potentiam naturalem eife
qualitatem , fed potentiam facile faciendi, «1

patiendi ; Si fic de accidentalibus potentiis tan-
tum loquitur.IraScotus x.d.i6 fine, vbi id probat
exemplis Philofophi , de pugillatore, Sc cutfote.
Hxcfunr prxcipua.qux contra Scotii inhaefen-
tentia adducuntur, alia minoris momcii omitto.

Quid veri noftra fententia fit Ariftotelis pa-
tet ; quia x.de j1nima,text. 15. diuidir gradus ani-
mx in quaruor fpecics, vegetandi , femiendi, in-
relligendi, loco moucndi, Sc ibid. texr. 19. ait cfie
partes animx, Sc ttxr.xj. vocat illos gtadiis , po-
tentias.

10.

ixjuilm.

If.

Graakm a
iMparnt

X

Difput.l. Se£t.XlX.

609

tentias. Quod autem fit Auguflini ilb. de Spir.&
petenti* fe- jtnjom.\. t. 4. patet e* hi» vctbts : Dicitur tumame
[enfw imsfinstio,rstiod”telU^m,inttlligentis,(ffhsc
^ omni 4 in snims nihil sliud funt^usm ipft.mox,ftcu-
, imI ditm ejfentism vero.vnum jient in smmSy (ff idem cum
inter fe. ipfs.fi C4p.it- Dicitur nsmjue tsiu snims, thtm W-
£tut, fpiritm, dum conttmpUtur , fenfu, dum /emit,
snimeu , dum fspit , ilis tsmtn non differunt in fuh-
, tjuonism omnis iflsvns «inu eft. Iterum,

* ioqucns de potcntii» :fc.«£e» ( anima ) MUtm/u, <$•
ipfs snims tfi , potentis usrmjue , wrw e i*« , idem

jient, tfuod ipfs hsbet , fff sccidentslis , CT ipfs non tfi,
non enim efl fus temptrsntis.

Sectio XIX.

Vtrum potentis dtjl induuntur per silus,
vel obtecls ?

I T^Ro explicatione, Nota quod potentia cft du-
X plex.adiua, Sc palfiua;i’lacftad»gcndum;8c
hoc, vel immanentet agendo in fc, v t quando in-
tclle&us infc producit imcllc&ioncniivcitranf-
eunter . producendo terminum in alio , vt quan-
do calor lignum calefacit. Vtraque agit circa
aliud , fed differenter ; quia prima refpicir aliud
vt obie&um ,quod cognofcit , vel amat , neque
Petent ia im- femper rcfpicit aliud» fc diffindunt. Secunda
**■•** • & refpicir vt fiibicdum. Item, harc operatur fuum
°^'c^um * 4t*od non eft aliud a fuocffcdu ; illa

rumir ' non, fed fupponir illud. Vide Scot.i.d.i.fna^. 7.
Petenti ops f srt. *.(£■ Jgwad/, 1 j.4rt. j. Pafliua potentia cft.qtrx
fiua duplex aJ recipiendum ordinatur , & aliquando recipit
formam Phyficam per altcrationcm.& cum tefi-
dentia, & tunc correfpondet a&iuz tranfeunti,
vt in exemplo: aliquando folam formam petfe-
diuam, non exigentem difpofitionem prxuiam;
vc cum recipitur fpecies in fenfu , vel intcllc&ir,
& hxc cft admixta a&iux immanenti. quia, verbi
gracia , potentia mediante tali forma, elicit infc
a&um.Quxftio intelligitut dc vtraque potentia.

D. Thoin.t.psr.qusjf.-pj.srt.i.Ciicuib. Ferrar.
^.corutA Gent. csp. 24. &alij tenent potentias di-
dingui incrinfccc, & cftentialifer ,pcr adtus , vel
ordinem ad eos; quos fcquitur Suarcz 1 . de Ani-
«u/.i.Pro refolurione

Nota ex Scoto 1 $ srt.^.fm, quod poten-
tiam didingui per a&us, vel obic&a.vcl a&usper

f

al

k\

**.

4

lio

na

fe

fc

Qt>

kf

«ii

At

i»

'■*

t ;

m

ir*

,1«

tt

*

Ite

id»:*

»f

¥

%

L'P

fi

bf

*

f

¥

* ,

d

¥ ■
t*

W

1 1

5

t

\ pode-

obie&a, poteft dupliciterintelligi; primb.eftcu-
tialiter, inrrinfecc, & i priori : fecundo, a p<
riori, fcu extrinfecc.

Dicendum, potentias intrinfece non didingui
per a&us,& obieda. IraScor. at. eff t.d. G.nnm.

',4.& i.d.i C.sdx. Probatur primo, ex d\Ct\sfiCl.

per offer, vel prsced. quia probatum cft potentias effe idem ani

Petentio nem

ehjimguutur

mx : ergo non condituuntur , vel dift inguuntur
per aliquid iplis cxtrinfecum, ficut nec anima.
Secundo, potentia clt prior a&u ; ergo ab eo non
diftinguitur: nec conffituitur infvtoejji. Er ea-
dem rarip poteft effe de obietdo ; quia quando-
que non exiftit, potentia exiftente j dcficxiftit,
per accidens eft, licet quoad aliquos adhispo-
tenciz cognitiuz requiratur eius exiftentia , fci-
licer quoad inrentioncm. Tertii, ex Scor. t.d 1.
quA/1.6. rbi contra D.Thomam tenentem Ange-
lum , & animam didingui fpecie ; quia hzc cum
difcurfu , illa fine difcurfu intclligir oftendit
quod ambo prius conftituamur,& diftinguantut
in fc.quam in ordine affadum fecundum. Erra-
tio eft, quia omne ens ,quod eft principium ali-
Scoti oper. Tem. / /.

cuius operationis, ideb cft tale principium, quia
eft in fc tale ens infc. Vnde li quz r as primam PtimAii.

diftindionem Solis a plani a, non cft quia Sol ge •*/•-

nerat multa , Sc dioetfa mixta , planta non •, fcd
quia Sol infc habet talem foimam.a qua tamva- ' ”
rix generationes ptoucniunt : aiioquin potentix
«flent relationes , quia tales tantinn definiuntut
pet habitudinem ad aliud. Caictanus dicit ifta
cxttinfcca includi in definitione potentix i licut
cotrelat iuum in definitione celatioi» quod tamen
contia ipfoscft, quia dicunt efle qualitates dc
fecunda fpecie.

Rcfpondet Caictanus , qubd abfolutum iter- jt
mino, & propnc abfolutum, vt fubftant ia.quali-
tas, dcc. Abfolutum vero ab adlu , ac obiefto , cft
quod non refpicit ifta; & rdatiuum huic oppofi-
tum non eft de genere Relationis. Sic ialuat
criam rcfpC&um conftitucntcm animam tntcllc*
diuatn.fic indiuiduantem accidentia.

Contri primo , quia hzc diftintlio cft eff.ila. TMa J, flm-
Sccundb, non fum iftarclatiua fecundum dici, *bfdlurt
quia etiam partes fubftamiz funi huiufinodi-.cr-
go fecundum eft quia eorum effe cft ad aliud fe -

habere, quia eorum definitio includit illa exttin-
fccaj nam fecundim Caictanum in definitione
includitur habitudo ad obie£him,& huius habi-
tudinis terminus cft obicftuin ; quia omnis ha-
bitudo habet terminum , fc abfolutum fibi fuffi-
cicns, & in fe manens , nullum habet terminum;
ergo ncc habitudinem. i£cdcm rat ionesf proce*
dunt contra Suarcz dicentem ordinem ad obie-
dacllc potentiis intrinfecum.

Ob.icitur piimo.a.d/ jln.ttxt ji-dicimr.quid
potentix diftinguuntur prr aQus, Bc hi per obic- ptttn,;t
da.Rcfpondctur cum ScorJtc.tif. msxime Qutdl. ,ntH,

1 ). loqui Atiftotclem de diftindlionc a pofterio- P** etieftA,
ri.fcu per mamfcftationem.non autem de diftin- '*(•*•••*•
dionc 3 priori.feu intrinieca.Vcl loquitur dedi-
ftindionc per principia extrinfcca, quz funi finis
& efficiens, quia idns funr finis potentix, & ob-
ic^ia concaufx neceifiirib reqnifirx.vt fimul cum
potemus ckciant aftum effetf iuc.

Dices, abfoluta non diftinguuntur per extrin-
fcca, fcd per intrinfcca. Rcfpondet ur,non diftin-
guuirtur per extrinfcca canquam per formalia
dil^mftiua , fed per incrinfecaincque diftinguun-
tur per extrinfcca , canquam per correlariua , vel
terminum relationis , fcd fenfu explicato, mani-
fcftatiuc.

Obi icitur fecundi , ex Caietan.r/. srt. $. quia Finit Ji-
diftinclio i fine cft i priori , quia a caufa : ergo fli*t*no r A
male negatur, quod admittitur. Rcfpondetur fi-
nc non cifc caufam realenr, fed metaphoricam;& rtM ;
ideo k priori non diftinguit, quia rcaliter nondar
effe.Ccd tantum mouct agens, vt det illud;tamum
ergo diftinguit in ratione pofterioiis. St termini.

Obiicirur tertii , affus diuerfi fune ab eadem
potentia , vc amor , & odium a voluntate , vifio
Bc credit io abimdicftu; Bc in diorrfa ohirda
rirndir eadem porcnria , vt inrcllc&u* in fenfibi-
le, Bt imelligibiic ; & idem obtedum a dniA -
fis potentiis cognofdtur , vrvifibile i viCu, firmo
conununi, 6c iwcUedti t ergo neque k porter iori
potentix diftinguuntur per adus , vel obie&a.
Rcfpondetur ex Scor. 1 . di fi. 6. rtnm. 4. potentias Pettmft U-
diftingui per adtis adxqturos , fic intellcdus Pt**"""'"*
per init Rigere , non per hoc, vel illud tnttBigere,
voluntas per tuti vr fic , frnfus per (emite , Bcc.

Quando enim conflat aliquem videntem non
percipere fonuni , patet aliam effe potentiam,

F F f j qui j

6io De potentiis corporeis animse.

qui fornis percipitur , diftiu&am a vifiua : 6c fic
dc aliis.

« Quoad obie&a , quomodo arguant diucrfas
poccntias, Notandum cx Scot. i .emaft. i.mtm.ii.

grtmr difint- r -- J 7

Oiapateutia- P°*cnuas efle aut omnino difparatas , & tunc
rumf habent obic&a diucrfa, vc vifus, auditus , auc
fubordinaras in eodem genere , vt cognitiua in-
ferior , & intelle&us : & tunc obie&a prima fune
diucrfa > quia obie&um inferioris , eft pars obie-
fuperioris potentix ; vt fenfibile pars obie&i
intellectus : aut fubordinatas in diuerfo genere»
vt cognitiua» cum fua appetitiua ; Oc tunc (in-
quit Do£tor)fi voluntas, verbi gratia, habere
poteft aftum circa omne id , quod intelligitur,
idem erit vtriufque obiedum; fi vero tantum
tendere poflit in finem , Sc extra finem , obic&a
erunt diftin&a : iuxta hoc ,non femper potenrix
difttnguuntur pcrobic&a:fcd tunc, quando adfus
vnius non poteft tendere in obie&um alterius.

negant

duri sb *b-

U&Hf

Sfeiirr nen

efi

tbieftt.

1.

Sferiet re fi
xa i Qttu!»,
fit ab ebierte.

fni-

turintrU'
8xiaftn<,cr
W» ftnfiu
agmi /

DISPV TATIO II.

De potentiis corporeis animi.

Sectio I.

Virum firnfiu fit attinui fictio , &
fenfaucnu t

Ommentator.» vr ei tribuunt
lMe\\jj*dfl. jt.trt. i. i.& alij»
* > negauit fpccies fenfibiles produci
ab obiedlo.fed ab Intclligentia ali-
qua. Idem ait Njrphus i Jt Aniena,
rr.6 o. Alij tribuunt carum produ&ionemctrlo.
Caietan. i. de Anima, cap. 1 x. ait obie&nm ex fe
non ede fpeciei a&iuum » fed bene vt participat
naturam fubftantiarum immaterialium. Sed hxc
participatio chimxrica videtur; quia fi eft parti-
cipatio alicuius intrinfeci obic&o.um obie&um
ex fe crira&iuum : fi extrinfeci fuperadditi , tri-
buetur Intclljgmrix» vei virtuti ccelcfthquia ni-
hil aliud afilgnari potefl . quod extrinfeci affi-
ciens obie&um , pofict fpccies producere. .

Dico primi, fpccies fenfibiles externx produ-
cuntur ab obic&is fine concurfu fenfuum. Ita
Ariftotcles i.de Anima,text.n i .vbi ait fenfiem pa-
ti a ftnfiinli, Auguft. io. de Trinit. z. D. Thom.r.
par ejHdft. 1 1 .art. 4. Scot. Quadi. 1 j . exprtfe l.d.f.
tju.tfi . 0 ad i. Ariftotcles ait, quod fenfus patitur i
fenfibili , & Auguft.quod obiedlum ad extra mo-
oet fcnlutn. Ratio efl.quia cum obic&um fit fnf-
ficienscaufa (pecierum fenfibilium . non eftafli-
gnanda alia.Nec valet quod fpccies fit perfeftior
obie&o ; quia e contra cft. Et quando didrur im-
materialior, fenfus eft, efle minoris cmiraris»non
maioris fpirirualiraris. Prxtcrea , experientia
fpeciei in fpeculo,hoc fundet.

Dices potiiisefte ad oppofitumjquia obic&um
quod rerro cft , non poteft caofare fpecicm re-
flexam. Rcfponderur, eam caufare reflexe, quan-
do ex oppoluione corporis politi opaci impedi-
tur agere dire£e. VideScot.i.d.i j.at/. j. & 4 .d.
10.4-9/»«.

Obiicirur : Inrelledlus concurrir adfpecicm
intelligibilem ; ergo idem de fenfu ; &per con-
fequens datur fenfus agens , fient & intcilcdhis.
Rcfpondetur , quia obic&um materiale impro-

portionatum cft ad fpecicm fpiriraalem prodo-
cendam , recurritur ad intclle&um , & idc6 po-
nitur intclledtus agens : at obic&um fenfibile,
proportionatum cft fpeciei fenfibili producen-
dx; & hinc patet argumentum potius efte ad op-
pofitum : fed loquendo de obicdis fpiriiualibus,
eadem eft ratio de vtraque potentia. Maior dif-
ficultas eft de fpecie fenfibili interna, an ab ali-
quo fenfu efficiatur?

Fonfeca prima Mttapbyfua , capite x.^uajlieue
). fiBiane 8. & alij , dicunt has fpccies produ-
ci ab obiedo mediante fenfatione externa : ali),
qutSd ab Ipfis fpecicbus extemis. Nora fpc-
ciesinternas communiter poni tripli ces,fen fa-
tas, compofitas, Bc infenfaras. Senfatx funi, qux
proprias particularium obic&orum fcnlationcs
fupponunc, vt fpccies interna parietis ex vi fu
ciuldcm.Compohtx, quando plures fpccies fen-
fatx vniunrur ; vt cfim imaginamur montein au-
reum. Infenfatx , qux rrprxfentant aliquid non
fenfatum fenfu externo ; vt quando agnus videt
lupum, imaginatiua apprehendit inimicum.

Dico fccundb , verius videtur , qu6d fpeciei
fenfatx inrernx non caufantor ab ubic&o me-
diante fpecie, vel fenfatione externd;prira6,quia
funt perferiores, quia perferioris potentix, 5c
ad perferiores arus. Secundi, fpccies, vel fen-
fatio in oculo , aut tario in pede, non podiint
transfundere fpecicm ad fenfum internum , qui
eft in cerebro , quia media non funt capacia ; &
faltem quoad vifibile, patet eius fpecicm in me-
dio recipi.

Tertid, experienti! conftat fpecie in fcnfuei-
terno recepta, quando quis difttaros, non gigni
fpecicm internam ; ergo hxc non fit ab illa, alio-
quin femper fieret, cum fit caufa naturalis appli-
cata debite. Et eadem ratione probatur de fenfa-
rione externa, quia hxc etiam quandoque habe-
tur non habiti fpecie interni , qui ratione Scot.
i.d.j. ejuafi. 4. nam. 1 8. probat contra i£gid. fpe-
ciem non efte vifionem ; quia contingit eam re-
cipi in oculo cxco.vel dormient is, & non fieri vi-
fionc: fed ratio nihil probat, quia prxter fpecicm,
tam in fenfu externo , quam interno , requiritur
concurfus.de attentio potcntix.Quart6,(cquere-
cur quod per fenfationem interni videretur fjpe-
cics,vcl fenfatioexterna.non obie&um:quU fpc-
cies fenfibilis eft fimilitudo eius i quo efiidtur.

Dico tenii, probabile videtur effici talem fpc-
ciem a fenfu externo medii fcnfatione.Probatur,
quia non a fpecie, neque ab obicdo, neque eft a f-
fignabile aliud i quo efficeretur. Prxtcrea, fenfu
excerno non operante , non recipit internus fpc-
cies, eoque operante recipic, & qud externus me-
lius operatur , c6 meliores fpecics accipit inter-
nus ; ergo ab excerno efficitur fpecics.

Obiicicur,quia fcquercturquod fpecics inter-
na reprxfcntaret fenfum externum. Negator,
alioquin fpccies intelligibilis reprxfentaxet ia-
relle&um, a quo efficitur, & etiam phantafma»fi
abeofir. '

Obiicitur fecundo , illud Auguftini 9. Trhit.
ab obic&o , & potentia paritur notitia ) quia
hxc fenrentia nullum concurfum relinquit ob-
ieifto, quoad fenfationem inrernam. Rcf|»orde-

rur, fi demus fenfationem.externamefleconeaa-
fam fpeciei inrernx ,obie^him concurrit media-
re ad eam; 6c hoc cft prpbabile : fi autem hoc
negatur , didhim illud de cognitione tntcllcdiua
procedit.

Contii:

Sftntii».

mu tnfU.
•tfm.

eaafm d

tu trtr*4 I
tmitafse

aW-

txtttam '}•

Difput.ll.

Contritfed fecundam hanc fcntemiam cogni-
tio intellectualis de fenfatione interna non eft
ab obicdt Refpondetur , fufficere quod fu ab
obie&ud*terminatiue ,quan<um eft ad illam lo-
cutio nem, fic eft in propofito.fcd nihil biccCt-
tum habetor. Prima folutio meliot videtur.

Ex his fcquitur , fpeciem Internam fpccie di-
ltingui ab externa , alioquin vna efficere pofl*ct
aliam. Ptxterea , vna dependet in tffe ab obie&o,
altera non. Sequitor etiam i fortiori internam
fpeciem fpccie diftingni ab vtraque fenfationl,
quia hxc eft vitalis, illa non.

6. Dico quartb , probabilius forti eft ipfum fen-
pnbMtdM- fum internum producere fuam fpeciem. Suadetur
r* infmm a- prim6,quia non fatis capi poteft , quomodo fen-
(num' fus, vel fenfatio externa.hanc poflit producere.Se-

cund6,(i produceretur a fenfacionr, dependeret in
effi ab ea.ficut fpecies extetna ab obiefto. Tertii,
videtur fenfus interitus fe habere ad fuam fpe-
ciem , ficuri intellectus ad fuam. Tenendo hanc,
oportet dicere Atiftotelem non negafle fenfutn
agentem internum, neque oppofitum cx eius ver-
bis colligi conulncitur. Dixi conformircr ad hoc
In Commem. ad quafl.t 7. num.6.fenf axionem exter-
nam non efficere fpeciem internam ; aut fi allc-
ruic noti dari fenfutn agentem , de externo lo-
quitur.

Dico quimb,verifirmle e(t cum fingimus mon-
tem aureum, fpedem etiam fieri, qua reprxfenra-
tor , quia alioquin illa duo non rcprxfcntarentor
per modum vniur, fcd tanquamdifparatatnec hic
interuenit indicium j quia hoc non conuenit fen-
fui.feci compatatiua quadam apprehenfio:de quo
dixi in Commenti q. 8.

7* De fpecicbus infenlaris an denrar , ndene , du-
An4tntm biumeft : dequodixi in Commcntat.4dy*uf?.9.

nmm IO Quidam puraht Scotumeat necare r.
tA/um tsujt/ 5* f *-»««». |8. vbi negar ouem ex fpe-
cicbus acddenrium lupi , cognofcere inimici-
tiam. Sed porifrs videtur ad oppofitum , quia
negando oucm cognofcere rationem nociui
ex illis accidentibus , & eorum fpeciebus , quia
eodem modo (inquit) cognofcerct ouis lu-
pum in illis accidentibus, fi eis fubedet non lu-
pus , fcd alia ouis ; videtor infinuare quod per
aliam fpeciem cognofcatur ratio mali. Sed neu-
tram partem ibi docuir ,quia tantum egit con-
tra illud exemplum adduCtum ab Henrico renen-
te* Deum i nobis cognofci per creaturas, qttafi
fuft odiendo, (icut ouis fuffodiendo vifis acciden-
tibus lupi, cognofcit inimicam, quem antea nun-
quam vidit.Si reneatur has infenfatasdari.opor-
tetadmirrerefetifum internam, vel extentam ef-
fs agentem refpe&u earum, iuxta tettiam fe quar-
tam concluftonem. Si autem negetur, dicetur ra-
rionem nocini,& ennuenientis, & fic de aliis, pet
ipfas fpecies feufaras accidentium modificatas,
cognofci ; quomodo fapri in Comroenrat. ad
dictum eft de fenfibilibus communibus,
qua: per fpecies proptiorum fenfibilium fic mo-
dificatas,percipiuntur : in qua re conic&uris tan-
tum proceditur, quia nihil cerri habetur.

8. Dico vlrimA, fenfus omnis efta&iuus, fc paf-

fiuds fur fenfationis. Eft comtonis conrra Heti-
tic.x.de Amma,quaft.t 6. & ApoHinar. qtufl if.qui
volunt quinque fenfus agentes realitef diftindtos
k paffiuis. Probatur prima pars (fecunda eft pa-
rens experienriJ) ex Ariftotele *. de Anima, ttxt.
i »7. vbi ait fenfum non cantum ede pa (Tinum, fed
etiam agere, ic 9. Met. text. 1 6. ai t fentiendi ,& vi-

6ll

dendi munus, clfe attiones immanentes : ergo ab
eo efficiuntur In quo rcciphmtut. Item , nullibi Unfmm *5*
pofult fenfum agentem , neque pTutes quinqtic *aikum &
fenfibui. Secundb.res non funt multiplicanda fi-
ne neccffitate : ergo vnus fenfus erit aftiuus, 6c 1 * ""
paffinus fimul , quia nihil vrget ad plutes fenfos
ponendos. Tertii , intclledus fic voluntas effi-
ciant fuos a&us vitalcs:ergo.Dc hac conclufione
lat^ dixi in Commentatoc.ad qhafl. 1 1, vide Do&.
ibi , & fufius i .difl. i.qtufl.y. vbi quinque, vd fex
fententiai circa hoc refutat , Ac quafi. 8. vbi offen-
dit potentiam cfTe principaliorem caufam a&us
vitalis : & ibi ad primum prine ip. exprefsd docet
fenfum eflcadHuum. Vide Ratgium if>i«d i. qui
fusi ex Phitofopho hanc conclufionem probat.

Hinc fequicur falfam cfle fententiam Nyphi 9.
lib.de Srnfu arente %\ encti in fum.de Anima, c-ip. t o.

«c Thienen-x. de Anima, text.6 1. Cc Caletani, ibi Snfati» »*»
tenentium fenfacionem cfteipfam fpeciei rece- jf*r}eir*-
ptionem. Addic Caiet. oppofitum tenentes efTc
pauperes, non fpiritu.fed ingenio; fed additio di-
ucs eft fpiritu non humilitatis , nec modefti»;
cum communis Dororum, & San&orum ita te-
neat, & alioquin vlfio non efTer adlio immanens,
contra Ariftoteleta cit. necadio vitalis.qnianon
ab interno principio. Sequitur etiam falfam efTc
quod ait Albertns t. part.fumm.de homine trafl.de
Stnfibm anime , fenfationem fieti ab anima, non k
potentia : quia quomodocumque hxc diftingui-
tur ab anima, a&iua eft.

Obiicitur primi, Ariftotcles i.dr Anima, cap.-j, Senfm tft a-
ait abfolore fenfum efTc potentiam paffiuam. Re-
fpondetur.ira eft vr recipit fpeciem , & fenfatio- ',*"U
nem, fed a&iua eft, vr elicit adum : loquendo dc
fenfu interno, diximus, probabile etiam efte,qudd
eft fu* fpeciei a&iuus. Illo autem loco Ariftore-
les confert potentias cura obieAis , & fic fcnfds
eft pafliuus, falcem loquendo dc externo.

Obiicitur fecundA,potCnri.i aftiua ,exf. Met. I o.
text. 17. eft principiutrr rtanfmurandi aliud; fcd
hoc non connenit fcnfoi. Refpondetur tantum
loqui de potentia Phjrfica , fcu a&ionis tranf-
eunris.

Obiicitur tertib , nihil agit in feipfum ; quia fu f fla alti.
alioquin effer in a&u,& potentia fimul Rcfpon-
detur, verum eft a&ione vniuoc3 , benJ tamen
xqniuoca j qoia aqua fe reducit ad frigiditateni; poumria &
nec repugnat aliquid clTe virtualiter in adlu , per altmfiuait
formam ab ipfo producendam , Sc idem cfTc pa-
tiens fbrmaliter rale inpotenria. Vide Scotum 1.
d.i.quaff.7.ad t.profem.Gofcedit& l.dif.n.iq.

Obiicitur quarti , materia , & efficiens non
coincidiinr,cr t.Phjfie. text. 7©.Re/ponderur, cum
Scoro citato , intelligi de materia prima , non dc
fecunda.

Obiicftuf quinrA,fequeretur idem ad fe refer . f r.
r i realirer,conrra Ariftorelcm f.Met.tex. 17. & ao. M*tt*i*

& ? . PhyJk.tixtjf . Confequentia parer, quia idem • **

eder attinum fimul , Sc paflitium : hxc autem dl-
cunr relationes realcs. Refpondetur, forte non R.faa* , a.
ede inconucnieni, quando relatio non eft produ- /?<*» *> pmf.
$i,vcl caufatiadcaufans, vel producens, de quo •»/**•■
DotS.cir. 8c Leuchcr. 1 .d.^.ouaff.y.fcd relatio hxc ^ reaiut
non eft Prxdicamenralis , feu dc genere Relatio-
nis , fed de genere A<Rionfs,ve! Padionis ; &‘hv-
infmodi poteft ftare fine reali diftintftionc agen-
ris a patientr;(ed rclaiio de genere Relationis pe-
rit rcalem diftin^ionem inter fua extrema:& hqc
interuenit in propofito.incer fenfum, & fenfatio-
nem , qu* eft producentis ad produ&um. De
FFf 4 iribus

6n De potentiis corporeis anims.

tribus conditionibus rcquifitis ad relationem
* m realcm , vide Scotura i.d. 31. vbi pulchtc probat

«qualitatem , fimilitudinem , & identitatem efle
ceales indiuinis. Iuxta hanc folutionem exponi
poteft Do&or i.W.zj «.i7.vbi negare videtur re*
lationem inouentis ad motum cllc realcm .Fide

dijp.fttj.fett.i 3 .conci. i.fin.

Sectio IX

Virum in quolibet cognofcente fit appetitus?

i# VTOta quid appetitus naturalis eft duplex,

QuiJ M*- LNScoto ijLij.num.j. vnus.qui non eft vllos
rmltt *ff*ti- a&us elicitus, vt habet Dodor»/»*,cr d. \%.fin.&
rm uvutmf 4.4.49.7**/?. io. *»"M- fcd cft ipfamet natura cu-
iuflibct rci.vt inclinata: ad fibi conuenicntia; vn-
dr non magis conuenir voluntati, quam graui in
'ordine ad locnm furfum. De hocappcticu non
quxritur.fcd de potentia quadam virali , confe-
quente cognitionem : fi: pro nunc non quaeritur
de appetitu libero, feu rai ionalijde quo poftea.

Refpondetur , dari appetitum naturalem , qui
in quolibet cognofccntc cft potentia, per quam
appetit conuenientia,& fugit nociua. Ita Arifto-
tcles j .de Anima ,cap. 3 Jext. 1 j.& lib. 1 .Mag. Mo-
ral.cap. 1 7.SC0CUS i.d.C.eftufl 1 n.G.& i.d.if.n.10.
eft communis. Ariftoteles ibi ponit duplicem
appetitum,naturalem,& rationaletn;illc (equitur
imaginationem, hic rationem : ille in corporalia,
fic lingularia, hic etiam in communiat (piritua-
2>*lia» liafertur. Probatur ab Ari rtotclcW. cap. 10. quia
pttmtm ap- CXpCrjniur jn nobis limul ciufdem rei appetitum,
r fic fugam 3 vt quando appetimus dck&abilc , fic

voluntas ob aliquod inconuenicns ci annexum
(ibi oftenfum , cohibet appetitum , fcd hxc duo
pulTunt (imul ab eadem potentia c(Tc : ergo fune
duo appetitus.

X, Secundo , animalia fruftra cognofccrcnt /ibi
conucnirntia , fi non haberent appetitum ad ea
acquirenda. Tertio, hxc vitro fe moucnt, ad fua
commoda , inanimata ver6 non fcmouent , fcd
gutfjm tl moucntur ad ea. Quarti , ex Scoto i.dtft.Guj.i.S.
tAturflut ad Quintum igitur *d j/iuM, experientia confiat, quod
quadam vj- fecundam diaerfitatem complexionum cft prx-
dominium appetitus fenfitiui ; vndein aliquibus
Mt ’ trahitur voluntas ad confenticudum in luxuriam,

jn aliis ad fupetbiam.propicr I ympat hiam vtriuf-
que appetitus , fic radicationem in eadent anima.
Quinto , ex eodem yd. 1 3. quia virtutes morales
ponuntur in appetitu fcnfitiuo , & non in poten-
tia cogmtiua.quia non eo cft quis virruofior.quo
plura cognofcir. Ad idem adducit Damafc.afo
Sexti» , Rom.7. Video uliatn legem in membru men,
repugnantem U£i mentis meet. "Gal. f . Coro concupifdt
oduer-m fpiritum.&fpiritm adueriitf oAwm.Matth.
17. Qui vult venire pojl me, abneget femttipfum.
j ( Dices , hxc non probare , appetitum diftingui

ab ipfa potentia cognitiua Rclpondetur, iam dixi
/etl fraced.d.i. potentias nec iutcr fc.ncc ab anima
rcalitcr diftingui, fi organa fcrlndas; diftinguun-
tur tamen fotmaliter.quod fufficit.
jnfir Mfp*- Obiicitur , fcqui etiam in Deo ede appetitum,
utut tu Dtor quia cognofcens eft. Refpondetur appetere bona
in nobis, non fibi , qui nullius eget : (edulis ergo
imperfe&ionibus , non inconueme appetitum «i
tribuere. . .11

Obiicitur fecundi» , fufficcrp in homine »miix
appetitum rationalcm;crgoalius fu pci fluit, Ner
gatur antecedens , fcd ficut habet cogmciuas po*

tentias, corpoream, fic fpiritualem.ita de appetiti-
ua. Contra, fufticit ei vna anima fpiritualis fine
fcnficiuiiergo idem de appetitu fpirituali. Nega-
tur confequentia , quia illa anima cum organis
fufficit ad a&iones etiam corporeas , non fic de
appetitu fpirituali,quia tantum elicit aftus fpiri-
tualcs, ficut & intclle&us.

Obiicitur tertii , ficut appetitio fequiror cog- 4.
nitionem, ita motio appetitionem 3 fcd eadem eft
vismotiuain his, qux rationem habent, & ea ca- **

rcnt:crgo fic idem appetitus, fic fic non erunt duo. **“
Refpondetur, in anima eft duplex vis motiua.vna
fpiritualis, qux fc moucret,fi feparata effer , altera
organica, feu progreffiua,qux corpus mouct.

Obiicitur quarto , admiratio eft aflc&io non fgUtP ai-
conuenicns appetitui fcnfitiuo, neque intellefti- mramt
uo ; ergo fi ex huiufmodi acubus probatur e(Ie
appetitum, ponendus erit tertius. Refpondetur,
admiratio cft fixa confiJefccio infoliti obie&i,
cuius caufa ignoratur , fic fic ad cogniriuara po-
tentiam fpedar. Dices Chriftum , qui omnium
caufas nouit, admiratam fuilfe. Refpondetur ad- m*

mirationem eius ortum habuilleex Icientia cx- o+matu
pcrimencali.m qua profecit.

Petes de rifu,an ad appetitum fpe&et? Rcfpode-
tur.obicdum rifus cft res noua repentina, Icuis,
vel ludicra, habens facetiam, vel argutiam, quibus
tnimivtuntucvr fi quis vane fic profane incedens
in lurum incideret. Dum autem talia occurrunt,
cor gaudio afte&um fcdilatar,fitque fangimm,fic
fpirituum di/fufio , quam fcqmtur mulculorom,
thoracis fic menibranx przcordiotum motos,
fic ad hunc finem extenduntur mufculi ad latera
bttccx , fit que ille oris geftus-, qui rifus dicitur
caufa ergo principalis rifus fecundam quofdam,
eft anima, inftnimenialisjappetitiis.fic vis tnotrix.

Verius videtur appetitum elfe caufam remotam,
vim motricem.proxiinam ; quia in illo oris gelhi *»/« faf*-
formalitcr confiftit rifus , vt tamen fic verus, non ■‘'I*4**'
cffitTus.debcr fupponerc gaudium.

Ex quibas fequitur ignaros, exteris paribus,
cllc ad rifum prodiuiores , quia facilius occurrit
eis obie&um ignotum 3 ideo Philofophi miniis
hilares fuht.plebccula gcontrajqua ratione dici-
tur, qui plus habent ftiemi* , minus habere for-
runx ; quia ille dicitur bene fortunatus, cui non
prxeognita eucniunt bona, de quo vide Dodotc
Quodiib. vlt. vide de rifu Francaftoriura $. dtfym-
potbia.cap. 10. Cicero, a .de oratore , fatetur fe n*e- Cut"
fcirequid fit.ncc vnde conciretur;& optime, quia
coni eduris incertis cognofci poteft. Sequitur et-
iam requiri admirationem ad rifum :vnde iucun*
danou caufanr rifum, nifi fini raru,v< admiratio-
ncmcauicnt Fletus proucnit cx contraria caufa;
ficut enim dcle^Urione cor d> Jat atur , fic thotax, ?***
fic mufculi , ita dolore reftringirur cor fic pute*
oculi* vicinx.fic ex hoc motu, fic calore excita»,
humor futuitur in lachrymas, Vnde;pueti & fe- roen&mu-
minx facilius flent , quia humidiores , magi(qu*
paffiombus afledi. Vide Ariftotclem *“ "" 1

Probi

Petes an cot fint appetit usquor cognitio» p°*
rentix. Refpondetur affirmariufi-Ita ScWui»'4
tjuafl. ijtum.6 . p.I^oro. 1 .ptrr
tiocft, quia bonum, apprehenfuro cftubkdum
appetitus : ergo pro diuei litare nppreheniiooOni
inrernarutp.fic externarum, ent dibcrfitas appeti-
tuum. Vide S eorum t.difl.tj. num.t. vbiaittot
fuilfe in Chrifto appetitus , quot pocenrix cog-
nitiux.

SECTIO

f-

8 4 r n i >1 ii a rs.V

fr

*

► .
ft

&

i

* i
M «,
!»*•

Difput. 1 1. Sed. 1 1 1. & I V. 613

;CH°

Sectio III.

Ftrum ibitSttm Appetitus Jit binum,
fui In/e?

QCorus I .ii/}. I . ip*Aft.\. A-iurpumen. pr.epin tp
l3l Mfl.i.ykAft.i.uurn. i ,.©■ dift.u j <J L.Ce t. d.$.
ruflt.uuiu .ii. dubius maner, vel potius non dc-
cidic , an voluntas poflit velle malum : quod te*
net Occam \.dijl.\ $.dnb.\. Gab. i.d.6.q.i.art.}.
dub 10. Angcfl t.part. Moral.cap.x. Alm.fr
Morat.c.+fin. Maior x.d.xi. 5. 1. ad 1 .& q 4 W.49.
9 7.c«».i.fcd Dod. 4.^49 .qutft. 10. n.S.Sfid efi bic
tinum , tenet non dari nollcrcfpcdii boni, neque
velle refpedu mali ; & edo dubium hocciTctde
apnetitu libero ; non idcide appetitu fenfitiuo
dubitandum eircc.

gt»nm ebie- Dicendum , bonum efTe obicdum profecutio-
Bmm vt^"‘ nis appetitus, &; malum obicdum fugat. Efl com-
XtUMnit munis cum Atidotelc in princip, Et hic. & tib. j .

C4p. 1 . vbi habet, quid omnis pt au us eft ignorans»
quia fcilicct malunt adruit tit fub colore boni.
Dionyf.de Dik.N mix. 4. cr 6. Nemo 4 d malum ad-
ffiitient operatur. Scotus citat.), d.f rtum.G. ($■ 1.
d. it. qnofi. vnic. num. 4. $. ad qnofi. D.Thom.n.
quoji. 8. 4Tt. 1. Probatur primi » quia de fcnfitiua,
experientia conflat, quid femper appetit bonum,
& fugit malum : de rationali etiam eadem expe-
rientia conflat, quid in obiedo, quod profequi-
lur, fempet quxrit aliquam rationem boni. Se-
cundi,quod quis appetit, eo inuento, quii fcitifcd
hoc tantum cfl bonum ; & quod fugit, eo polito
dolet,Sc hoc tantum cfl ntalum.
t* Obiicitur primi, optamus aliis malumtergo non

Ktntforotnr cantum bonum appetitur. Refpondetur id appeti
**r Meor ^ ra,‘onc b°n' aPP*rentis. Wdcdijp.fiq fi&.ix,
Uont *•*/. Obiicitur fecundi , damnati appetunt non cf-
fe.hoc cfl malum, quia oppofitum ipfi effet quod
efl bonum. Antecedens patet ex Augullino/rrm.
16 ndfr.tr. (fi- j. centro /alio». 8. Bcrnard./erro. j J.
in Cont. & facit illud slpocol. 9. Dtfidtrabnnt mo-
UlfrrU rn*- ri , & fugiet mon ab eu. Refpondetur non efTe,
*" 0h^a\ vi euitetur miferiacrerna, efle bonum. Contri,
jnom m ege. qUO(j magj# opponitur bono , efl magis odibile;

led non effe magis opponitur rj^.quia comradi-
doric.quam milerum clTc.quia contraric.non er-
go appetitur non effe, vt euitetur miferia , fcd po-
tius e contra. Rclpondetur, quod nugis opponi-
tur bono contrarii , effe odibilius , Qc lic opponi-
tur miferia; non autem non effe , de quo fusi
Dodor 4. /509.1.

Dices, impoinbile efl , quid quis vellet fe non
f^omeJe c^c beatum; fed hoc vellet volendo non effete rgo.
Refpondetur, tantum vellet hoc, non fimpliciter,

» fft.nen 1 ut} fcd cx fuppofitione tr.ifcrix, & impollibilitatis
beatiindtnir bcatitudinis.

ImoeffUito obiicitur tertii, appetimus impofllbilia ; fcd
Bpfrebe*di‘ *n his nulla efl ratio boni ; ergo. Refpondetur,
tur vt hui. -ca apprehendi vi bonum , vt cum quis apprehen-
& fit of feti- <j,r fe vt Papam, vel Cxfarem, Sc in hoc dclcda-
tm ' rur, licet indicer fibi impollibilc efTe, talem ficti.

•de quo vide Dod i.d.6.tj.i .w.j.4. vbi docet An-
gelum malum appctiifTezqualitacem Dei;fed ap-
petitu incfHcaci.

Sectio IV.

Jppetttio k tjko fit?

/~\ Vidam putant quid partialiter ab obicdo
V^cfficiatut.Hcnric^iwi/ii.).^ 11.5.5. Greg.

x.G.\ht.quq/i.i. Palud.4. /4).

Caiet.t. port. qnefiiio «rt.i. an obicdum ifiueic
fpccificationcmadus, non fubflantum. Goffrcd.

Quodtib.b. quoji Qucdiib.il. <j*oft. 1 1 . tenet ap-
petitionem heri & phantafnure.

Verius tnulro clt , folum appetitum efficere
fuumadum.lia Scotus i.d.if.9.1 anum.c.C n it.

S Deu ergo. D.Thom.l .port quoji. %x. art 4.de Per.
qkofi. 11. ort.tx. Caprcol.eil communis .taincn i
marginiflis Scoti citati tribuitur lententia Hen-
rici D.Thomr Oc ei fauci i.p.y.tio.mr.i.s bi ait ap-
petitum cflepotentii pafliuam; &: alibi paflim aic
finem agere adus voluntatis. Probatur primi ex
Scoio, quia volunus nunc habet nolle. nunc vel-
le circa idem obiedum:crgo non poliunt iflacfle
ab obicdo.quod cfl caufa naturalis;&r idem cfl de
phantafmaie. Secundi, alias tolleretur omnis li-
beitas.vt fuse oflendit Scotus ibi. H* duz ratio-
nes tantum probant obicdum , vel pluntafma
non effe caulas totales intellediouii.Tcrtii pro- AQnm op*
batur.quiaipfeappctirus habet fufficicntem vir- *
rurem ad fuos adus.fiue fint fpiriruales, fiue ma- ™ *
tcriales ; & per cognitionem determinat ur appe-
titus fcnfitiuus,& per fe rationalis, fuppofit a cog-
nitione.

Confirmatur. quia nec obicdum, nec phantaf- *'
ma quidquam producunt in ipfo appetitu , quo
confliiuarur in adu primo, nec per fc immediati
concurrunt ad eius adum. Ex quibus (equitur ra-
tionabile efTe quod ait Caict quia repugnat adus
fpecicm fieri, tu fi ab efficiente eius fubflantiam.

Obiicitur primi, intellcdus fc folo non efficit
fuos adus ; ergo idem de appetitu. Ameccdcns
patet cx didis ad qiurtionem 11. ry quoji, i), de M(i t
quo fuse Dodor 1 . d. ) . qutft.7. Refpondetur ex ^

Scoto fit pro nnm. 11. inrelledum nonfuppunere
aliam operationem proportionatam , circa fuum ofpeii-
obicdum,& lic eius dependentia ab eo debet clfc ,M *w’/
efficientiz:at appetitus fupponit aliam operatio-
nem circa illud , & ideo non efl nccclTari6 recur-
rendum ad eius efficientiam. Prxtcrca, in poten-
tiis cognofciriois adus aflimiUntur obiedis , &
ideo ccnfcntur merito ab eis effici : fateor tamen •

argumentum fuadere non effe improbabile , &
cognitionem concurrere ad adum appetitus : &
ita fentir Scotus 1^1' rmm. 1 1.5. ad illud de balneo, &
ad 1 & q.d.qt) q.+.ntem. 16. $.rtf frondeo nec aUm. dc
quo difp.feq.fel} 1 \.con.i.

Obiicitur fecundi, quia nihil agit in feipfum. 3 •
Refponfumefl/?c7.4.4^ *.& f. contia.fic dici po-
terit , quid lignum fe comburit ad prxfcntiam
ignis , ficui voluntas in fe agit politi cognitione.

Negatur confequentia , quia nihil agit inlcad
fuam dcflrudionem , cum omnia appetant fuum
effe ; bene tamen ad acqnirendam fuam perfcdio-
nem,vt in propolicoiSc quando aqua fe reducit ad
fiigiditatem perditam.

Obiicitur tertii, obicdum prefens magis alli-
cit apperitumjergo cfficit.Rcfpondctur.id cucni-
rc cx petfcdiori notitia.

Obiicitur quarri, notitia genita Dei producit ^mr'. Ht,i'
amorem in crea tum : ergo idem dc notitia no- "*

fira Negatur confequentia , quia eiiamillano- muceem.fi. ut
mia cfl incelligens , & amans , habe i que inicllc- ntnua Det t
dum , & voluntatem , qu* minime conucniunc
notiriz nofirz.

Obiicitur quinti , i.dt sfnimo.rext.f 1, dicitur,
fi fenfus eflcc adimis , quid femper ageret , ficut Senfim fi rfirt
ignis fi haberet combuflibilc applicatum. Re* «#*>*'./ «•
fponJctur cum Scoto , cum fenfus externus dc **r *******

* * eximitur.

quo

614 De potentiis corporeis Anima:.

quo id verum eft, nullam operationem prxfuppo- SECTIO VI.

nat, (i c(Tct totalis caufa fui a&us, femper ageret.

quia nec egeret concausi.nec prxuii operatione,
&ipfeeflet fuum receptiuum. Sed non cftidera
de appctuu.quia fupponit alias operationes.

Sectio V.

Vtrum appetitui fenfitiuus fubditur vo-
lunt uti f

l . XT Ota fubieft ionem efle duplicem; vna eft de-

SmbitHio it- fpotica inftar feruorum , qux nequit vllo
1bnt* & t*‘ modo rcfifterctalrera politica, inftar ciuium, qux
u * quandoque refifti t.Not a fccund6,appctitura (en-

fitiuum habere a&um elicitum , quem in fe reci-
pit,& actum imperatum circa motum localem, &
operationes aliaram potentiarum.

Dicendum, qudd appetitus fubditur voluntati
politice , non defpoticc. Ita Ariftoteles i. PoL).
Scotus x.4.x%q.vn. D.Thoro.i.i.f.t7-*,*-7- &
Qutmri» communis : modus autem, quo voluntas cum di*
Appotum f*i- rigic, eft, vt iubeat intellectum ponderare, Sc ac-
jentiiisconfiderare illud in quod intendere cupit

‘Vtmmrtfri „ , . . . e . . .r

mtt appetitum, Sc hinc cogntuua inrenor , i quo im-

mediati mouetur appetitus, efficacius illud ipfum
o (tendit ,& fic trahitur appetitus , vt illud velir.
Conflat enim experientia , dum contra volunta*
rem infurgunt inordinati motus , & tentaiiones
partis infcrioris,qu6d variis indudtis rationibus,
quafi difputando,& confulendo.reiicit, ii refre-
nat eos , ic fle moderatur paffioncs.vt docet }.
d. i t .num.y.f .Tertis ratio.

Obiicitur primo, hinc fequi in appetitu fenfi-
tiuo dari propriam libertatem , ahoqnin non ef-
CtittA s ir» ^Cl ‘ne^crens obediendum , Sc rcflftcndum.
bmt liktrt a. Concedit Caiet. i.a. f. 74. art.+.Sc conatur ex D.

U appetitui. Thoma probare.

I, Sed hoc reprehenfione dignum efl , quia con-
tra Patres & Do&ores docentes peccatum adc6
efle voluntarium, vt fi voluntarium non fit, qu6d
peccatum efle definit. Ita Auguftinus 1 .Retriti. 9.
& 14.& }.de Lib.arb. 18. Chryfoft. ffom.x }.inad
Roin.Rifi\.in injhull. eorum tjui viam perfetlam du-
cere volunt. D.TUom.i.d. 14 tj.yart.i.V.ttomu.ibi.
Scorus i.d.41.^.4. num. 19. At fecundum opinio-
nem Caietani peccaretur etiam contra volunta-
tem , vel falrem voluntate non confcnticnte,
Triitnt. di quod damnauit Trident. feff.^.dec. de Peec. origi-
”*'■ f*et*ti Ratio autem , quare appetitui non conuenit
temmnii fiat |jbertas,efl quia cognitio fcnfltiua , quam fequi-
vtiuuiaitU- - \ r r • J

ber*. tur.non efl ducurliua, nec inqmlitiua mediorum,

nec vniucrfalis.Rcfpondetur,ergo appetitum non
efle liberum , fcd eatenus politice obedit , quia
quandoque prxualefccnte pa(Iione,vcl alteratio-
ne complexionis, rcflflit ,Sc fuum obicftum,non
voluntatis, fequitur : de quo Scotus x.dfi.G.^.t.%.
Quantum igitur.

Obiicitur fecundo, fequeretur quod appetitus
obediret circa fupernaturalia; confequens efl fal*
fum , quia hxc excedunt eius capacitatem. Rc-
Qmemrie fpondetur, ita efl. Cum eniin intellcftos , Sc vo-
ufptntut ut- |unttu operantur circa fupernaturalia , vel fpiri-
riJTw- tualia, cognitiua, inferior format flbi idola con-
fstmr/ formia obie&is illarum potentiarum , & fic ap-
petitos tendit in illa , 8c hinc in eo fiunt motus
dele&ationis,& triftitiz.Sc erumpit aliquando in
lachrymas,rifum,vcl cantum. Vide D.Thom.i.x.

Vtrum Appetitus effiat motum loculem tot a-
liter , vel p Arti ali ter.

NOtandum prim& , ex D.Thom. Opufc. 3 j. do j.

motu cordit , duplicem efle vim motticem in itum
animali. Vna dicitur naturalis, qux cognitionem r4/" 6 ««•
non fequitur, vt vis pulfatilis.qux cor coftringit,

Sc dilatae. Altera animalis , qux cognitionem Sc
appetitum fcquitur.diciturque progreffiuus com-
muniter,licet in conchyliis qux guflu tantum, &
ta&u pollent , per contra&ioncm , Sc dilatatio-
nem fiat. Prima non pendet ab appetitu , ctfi ab
co, quantum ad acris retentionem, vel celeriorem
expulflonem excitari ,& impediri aliquantulum
poffit.Dc fecunda autem cft quxftio.

Nota fecund6 , certum efle ad motum pro-
grefliuum prxrequiti cognitionem.vt docet Ars-
ftotclcs i .de Animu^text. 48. quia inditurus efl ad
cuirandum noxium , Sc profequendam commo-
dum; 5c idcd illa debent prius rcprxfcntari. Cer-
rum etiam efl , quodeiufmodi motus imperatur
ab appetitu.cuius efl commoda ptoiequi,& fuge-
re noxia, ex didis fel f.4- ita Ariftoteles d.tap.io,
rext.f i.Sc experientia. Sed efl diiferentia in hoc
inter brutu Sc hominem, qubd appetitus inferior
huius dependet i ratione, & voluntate.illius non.

Certum etiam efl , ad motam hunc tcquiri
membra difpoflta , quia fi congruis qualitatibus g,, eui
carcanr ,arcfcunt , Sc fi fpiritu virali non fouen- ai-
tur.non mouenrur ; vr contingit in his qui cx de- **
liqnio animi, vel nimio timore cortuunt,quiafpi-
ritus animalis , qui membra fulciebar , ad cete-
brnm confluit : Sc eadem ratione in gyrum adi
cadunt , quia fpirirus qui per ncruos deducendus “*
erat, illa circulatione impeditur, nc rc&e dc- m>r
fcendat.

Difficultas aurem in eo efl , an in membris (it
vis a&iua motus ? Sc quidam negant. D.Thonu.
fonrr.Crn.f4p.8i.vbi Ferrar i* i.p.f.7y.4rr.j. Ca-
pt coi. i.d. 1 .y.i. ud urgumentum Aureoli. Caiet.}. <lt
Anima, cdp.6.

Dicoprim6, in membris efl vis adiua motu»
animalis. Ita Hcniicjjucdlib.i .q.6 Gofted.quodlib.
i.^.4.Conimbr.}.dr AoimA,c.i j.^.j^r.j.Ptoba-
tur cx Ariftotclc i.de AnlmA,c*p.ijext. 17.&M.
}.c.9.rr.w.4i. qui difttibuit vim animalem in v^
getatitiam, fenfltiua.appetitiuam, loco motiuam
Sc intelleidiuam : ergo cum rcliqux omnes (int
adliu^.idcm erit dc locomotiua. SecundA.vismo- ri
tiua in membris exiflit : crgoadliuacft.vclfenfus f
tales non crunt.Tertid.appctitus tantum imperat )•

motum, flue fcrmoflt de appetitu naturali, flue de
rationali ; etgo elicitur ab ipfa virturc membri.
Antecedens pater, quia omnis adlus appetitus eft
appetitio.vcl volitio.vcl horum oppoflta-,& ex-
perientia conflat .aliquot motus ficti non volito»,
nec appetitos, quia aliqui prxueniunt appciitom,

Sc cognitionem , vt contingit in primis motibu*-
Quartb.fcqueretur quod membra ad nutum mo* nm

uerentur ab appctitu:nec fufficit dicere,^oidin- murti
difpofitio impedit, quia hxc, vr recipiatur motus, r«i /untom
non impedit.vr patet in ligno, vel Iapide jfcdidcA
impedit.quia cffe&iue concurrere debet.

Obiicitut primo. Ariftoteles Ub.de communi ori-
nutium motu ,itt printip. &$. de AnimAtCAp.$. & '0-
text. 44. ait appetitum efle principalem caufam
motus. Rcfpondeiur, verum efl, quia impetat ,& ^

membta dcfpoticc ei obediunt.

Obiicitm

Difput.II. Se&. VII.

615

Ai aB«m

gfpttitmt ntn
r*f «'« »a*m

Vtlmntuten
U* MfptilB
imftrat mi-

6.

Vairetr , &
itujffl ml-
trS ttntr a
vtlnnt»i*in

i

i &
«>*>'

t'

V'

7

s

&

'f>'r

~ t

7 ■

Vti fit vit
mttri*.

trio-
num mttmf

Obiicicuc fecundi , pofiti efficacia appetitas»
Sc difpofitionc in membris, nihil aliud requiritur
ad morum progrefliuum : ergo non eft ponenda
vis a&iua in membris , quia fupcruacua effer.
Rcfpondcrur.propter rationes allatas requiri dif-
ponrionem admam in membris.

Obiicitur tertii » contra id, quod didum eff x.
iwaiunottim in homine ratione dirigi, quia con-
ringit fomno oppreffos furgere, Sc aliqua facer*.
Rcfpoadetur, vel eo cafu hominem non perfede
dormire, fed aliqualem habere rationis vfum, etff
irrtpci fcdum valde : vel fi nullus ffc huiufmodi
vfus, motus ille non erit rationalis, fcd inftar bru-
ti,vr in amentibus.

Obiicitur quartA, contra eandem partem, qua-
tenus ait motum noffrum dirigi ii voluntate, quia
appetitus in nobis , non eff minoris elficacix,
quam in brutis : ergo non eget volunratis a&u.
Rcfpondctur , fumcit quod voluntas noncontri
moucat ; Sc tunc poteff effe peccatum fine adu
pofitiuo voluntatis. Ita Scoms i.d.^i.qiufi.^.n.iq.
vide noffrum fcholium ibi. Idem tenet in ffmili
de adu fidei, ad quem non putat requiri adum
pofitiuum volunratis, fed vt non contra moueat.
Ita 5. W.xp. <y.i. Vide ibi etiam fchol.noffruin,in
quo foluimus.qoxconrra hoc adducuntur.

Obiicitur quinti , ff motus dependeret ab ap-
petitu,cum hic voluntati refiftcrc poflit, vt dixi
/td.pracrVfcqueretur c5tra Ariftotclcm 1 . Petit. j .
Sc Dod.2 V.4i.? 4-membra nonobediredefpoti-
cc voluntati. Rcfpondctur, appetitum quoad fuos
adus rcfffferepoffc.non veri qtipad adus poren-
ric loco motiux ; vnde quandoque contra ipfiu»
inclinationem voluntas imperat motum.

Obiicitur fexro , quia vermes , Sc imperfc&t
animalia habent motum animalem, Sc non appe-
titum, quia carent cordc,in quo reddet. Refpon-
detur, etiam iffa imperfeda animalia habere ap-
petitura , etff non certa corporis parte, alioquin
non profcquerenf nr commoda , Sc fugerent in-
commoda.

Obiicitur vltimd , quia experientia docet , ex
fola imaginatione quarundain rerum motum Be-
ti ; ergo nec appetitus, nec alia vis , ad eum con-
currit ; immo contra voluntatem fieri, fxpc con-
ffat. Refpondetur, imaginationem fecum trahere
appetitum : fit autem motus cordis preter ordi-
nariam eius agitationem , atque membri puden-
di , fxpc contra voluntatis imperium ; Sc quoad
fecundam partem.Auguffinus 14.C11dr.t6.a1t effe
pernam peccati. Ariftotclcs Uh.de Confit mettu ani.
m tlium cap.S.princ.dicit cx apprehenfione, aliqua
reprxfencati , ex qnibus caufantur pafliones ani-
mx , qux caufant vtriufquc membri motum , &
inuolunrarie: ergo dum ait membra dcfpoticc
obedire rationi,ifta duo excludit. Vide D.Thora.
I.t.?i7.4rr. J.

Petes in qua parte fit vis motrix. Rcfpondc-
tur, virtus influens ad motum , fenfuumquo fun-
diones, fecundum Anffotclem i.Gen. animal. c. 4.
& i.de Partxap.-j.Sc alias, eft in corde : fcd verior
videtur fentenria Galeni lih.6.de Placitu , Sc Nyf-
feni 4,.dt Philofephia ( tp.i6.Sc aliorum, effe imme-
diate in cercbro;tum quia eo lxfo , conflat fe 11 la-
tiones,& motiones impediri;tum etiam, quia oc*
clusa vaporibus via a cerebro ad fenfus ex ter io-,
res, oritur fomnus. Tum tertii , quia per diffe-
dionem conflat neruos «leriuari a cerebro , vel
fpinali medulla,dequo dixi adq. lo.annot.i. \idc
Vallefium 2. Centreuerficap. 1 o. c T lib.f.c. to.Orga-

8.

Ckrifiut' m*~

num autem particulare monicis potentix ,, eft
neruus,fcu mufculus offa copu!ans,in quo eft vcl-
uti cardo motus. Ita Ariftotclcs ydt Gen.anim.e.
eft tamen quxdatn vis moriua per contradJio-
nem, Sc dilatationem in palpebris, Sc fuperciliis»

& carnosi cute frontis , Sc relidet etiam in rau-
fculis.

Dico fecundi, anima rationalis habet in fe vira
moucndi inorganici , Sc ad talem motum mem-
bra nihil efficiunt , fed tantim pxfliur fe habent.

Eft Scoti quoad primam partem 4V.10. 7.7. ad x.

& d.+y.tjtuf}. 1 4.5. j .videndum. Sc docet Chriftum
vfumfuifTe hac poceftatc , quando clapfus eft i
inanibus ludxorum, dum eum vellent prxcipita-
rc.Z.Ne.4. Probatur, quia anima fecundum fe con-
fiderata habet cafdero operationes, quas Ange-
lus,immanenrcs>& tranfeuntes ; Sc inconucnicns
eft, negare aninum poffcmoucre mufeam. Secun-
di, himifmodi motus non repugnat ei ratione
imperfedionis eius , quia habet longe prxftan-
tiores operationes:nec ratione perfedionis,alio-
quin non conucniret Angelo.

Obiicitur ; ergo de fado poteft aniina ira mo-
uere.Refpondetur, forti non pofTe.ex peccato eft, n#?»'/ mM.
ficut Sc dependere i phantafmat ibus, de quo dixi r» mtt£*ni-
adq.iScr etiamadq.17.Sccx Auguft./ipri, ex eo-
dem capite motus quorumdam membrorum vo-
luntati non fobfunt,& appetitus fecundum quof-
dara ei refiftunt. Vel ratione infotmationis , ab
hac operatione impeditur, nifi ducibus glotix
fortificctur-.dc quo nihil cerrum.

Secunda pars conclufionis probatur ; quia in
tali motu , membra per mufculos non cierentur,
fcd eodem plani modo, ac fi lignea cffcnt.vcl fer-
rea:de quo tamen dijp.vlt.feB.j.fin. alium ponam
dicendi modum.

^ *

Sectio VII. 't

Vt rum Appetitus diuidatttr in irafcibilem, (jr
cencupifctbilem , vt in du,ts potentias
re aliter dijlinflas f

SVar. f de Anima ,cap.^. HurradVr Ar.ima,difp. 1.

17.feft.to. Sc alij , negant effe duas , fed vnam
potentiam, idque ait Suar, fentire Scutum cu fui*.

Verius tamen eft diftingui rcalitcr.lta D.l hom.

I .pjf. 8 1.4TT. x .& de Ver.q. 1 j .art. 3 . Scot us J V. 4 4. n .

1 0 . ^.quarum diftirtdio. Galen . 6 .de Vftt part. 1 8 . Co-
nirabrJ Ub.Ethic.d.6. «it.i.Toler. j. de An.q.16. Sc
communis. Probatur prim6,quiaobiedIa funt df- trafdhiUm%
uerfa ; concupifcibilis , conucnicns.aut inconue-
nicnsiirafcibilis, offendens, vt puuibile,aut vindi-
cabilc.Sccundi, habent fimul fuos a&us diucrfos:
verbi gratia, concupifcibilis appetit cibum,& in-
fcibilis repellit impediens. Item , illetriftatur cx
co quod non poflit habete cibum,hic ex eo quod
non poflit vindicare in impedientem; Sc contra
motum concupifcibilis ingerit fe triffibus. Item,
dolor illius caufac rcftri&ionem cordis, ficut de-
legatio ei oppofica dilatationem ; at dolor huius
fle cum calcfa&ione, qui colligitur fanguis circa
cor. Ex quibus infert Scocus,qu6d habent diucrfa
organa. Et per hxc patet, quam fine fundamento
afferat Suar. Scotum cum fequacibus tenere ha»
potentias indirtin&as effc.Tcrtio.irafcibilis amat
triftia , vt repugnet contrariis, concupifcibilis,
non. Quarto, ardens ira minuit concupifccntiam,

& e contra.

Qbiicicur primo , vna eft potentia fcnfitiua
vniucifalis:

6 16 De potentiis corporeis Anims.

§>M4r« i un vniuerfalis : ergo Sc vna appetitiua. Refpondetur inclinatio circa bonuro arduam i (i vero ar-
tfl VBM Cx a&ibus, obieris, &paffionibus dinerhs, colligi duom malum oftendatur, infurgit audacia, quz •

diftmUionem appetitus , Sc nihil horum locum eft eleuatio appetitus ad fuperanduiu. Si autem

f habet in fcnfu communi. Secundo fatis commu-
nis fententia.plures ellc potentias fenfitiuas com-
munes.cognitiuas.de quo dixi comm.ud 7.9.

Obiicitur fecundo.cuius eft velle vnum onpo-
fttorum,ctu5 e(l nolle alterum j led concupiscibi-
lis eft velle conueniens; ergo & nolle oppofitum;

Sc per conlcquens fruftra ponitur irafcibilis. Kc-
fpondecur cum Scoto, irafcibilis habet aliud nol-
le,'diftin&um it nolle concupifcibilis , quia rtoli-
. tum huius eft carere cibo ; Sc cx hoc fequitur in
/ti/ia co refugi* «“on qui repellit nolitunn

ilWos veto nolitutn eft , impediens volitum con-
irufiibilu. cupifci bilis : Sc ex hoc fcqaitur ineo triftitia re-

pulfiua noliti. Fateor oppofitam fententiam cfle
xque probabilem , quam libentius fequeter, mfi
hanc exprefsc docuilfct Scotus.
j. Obiicitur teriid , bonum eft obiellum conea*

pifcibilis,& bonum arduum, irafcibilis, vt docet
D.Thom.d^rr.a.Sed bonum e(Te maius, non mu-
tat fpeciem :ergo. Refpondetur ex Scoto , illud
non ede obiedum irafcibilis, fcd impediens con-
cupitum , vt punibile i eft enim defenfor concu-
pifcibilis.

vbi rrfiJet Petes, vbi refider appetitus ? Rcfpondetur.ve-
•ffttitmf rjus jn cerebro , vbi eft fenfuscommunis, vt dixi
commem. *d 9. 1 o.5c Ariftotcles } .de anim.dicit fen-
fum, Sc appetirum clTe idem , quod faltem fecun-
dum fubic&um verum eft. Alij tenent cftc in cor-
de. Vide CQninbzJfr.Etbk.diJp.64. 1 .irt.i.

Sectio VIII.

De pafionibus concupifcibilis , & trufcibilis.

NOta primo , qu£>d paftio communiter fumi-
tur in malam partem pro altu immediato
appetitus fenfitiui. ex Hieronym.in id /Wmtb.j.
tjui viderit mulierem, ud,Scc.6c in idc.i i.carpitcon -
trijluri. Sumitur tamen vt indilfercns eft cx Da-
mafe. ^.fidei.m. Notactiam.quod altus irafcibilis
fupponunt altus concupifcibilis. His prznoraus.
Dico primd , fex ponuntur paffiones concupi-
fcibilis.Ira D.Thom i.i.^.i8.4rf.4.& funt.amor,
odium, defiderium, fuga, dclclbtio.triftiiia.Si bo-
num attcndarurabfolute, ponitur amor ; (i vt fu-
turum, dcfidcrium;fi vt przfens,& polle Ilum, dc-
leltatio:& limiliccr tres alij altus oppofiti de ma*
lo.Dices, quare non refpicirur bonum , vt przte-
citum? Refpondetur, quia vr lic.non eft obic&um
appetitus, quianihileft.vel impollibilc.de his la-
te agit D.Thotn./i^rrf.pcr fex quzltioncs.
ptUilstii ni De ddeltatione, an Iit altus appetitus, necne,
#jf tftruiie. comrouertitur:&: tenendo non clfc operationem
cum Scoro i.d.14. }.& 4^.494.7. inter Scotiftas
controucrtirur a quo clficitur. de quo dixi com-
ment.ud q.}.annot. 1 . & udij.i 1 . rtum. 8. vide Dolt.
tiuodhb. 1 5. Eodem modo per contrarium dicen-
dum eft , de dolore : de quo dixi locie citmis , Sc
rraltat optime Dolt.;ud. 1 f * mrm.j.f. u/iter potcjl
dici. De duplici cffcltu dclcltationis & doloris,
nempe rifu,& fletu dixi /ecl.+.in fitt.V ide Fracafto-
rium lilr.de fympatbi 4 cup. » o.& Valcfium lib.j .Con-
trouerfiup.9. ,

y . Dico fe :undt\, quinque funt paftiones irafeibi-

Q,;nimr 1 S* lis, fpcs.dcfpetatio.audacia, timor, ira.Declaratur,
r*T /ts* cum concupifcibilis defiderat bonum.nedcficiar,
fdhlt. animatur ab iraicibtli per pallioncn» fpci^qujr eft

4.

f*ft fuidf

Sex fMjfuntt
tamuftjitbt-

I*.

appetitus s. .

concupitura apparet impoflibilc , vel multutn
difficile , oritur dfcfpcratio ; quz eft difpliccn-
tia , vel abicltio perfecutionis ; quando etiam
oftenditur cum magna difficultate , licet fupera-
bili.infurgit timor, qui eft depreflio ,Sc turbatio
appetitus:li tandem malum eft prxfens, & perci-
pit animal, qu6d non poteft fe ab eo liberare, ori-
tur ira , cx prxccdcmi triftitia. Ita multi ex D.
Thom.i.t.f.x9.4rt.j. fedtes nulla ccttitudin^iti-
titur»fcd moralibus conic&uril : portet quis plo-
res, vel pauciores conielturalucr ponere.

Sectio IX.

De viftt.

D V B I V M I.

£*id Jit lumen ?

Dico primo, lux non eft fubftanria. eft Scoti f(
z. d. 1 $.& communis contra Philop.hr opere
de mundi tternitute, c.6. Probatur primh , quia eft
per fe fcnhbilis. Secundo, in igne eft accidemur-
g o5c vbique. Antecedens patet, quia fi edet viti* Utmif
tuaformafubftaniialis, omnia lucida edent eiuf- Mfmk
dem fpcciei. Nec eft, quod fingatur ede formam
fubftantialcm non vltimamjquia nec ratio nec
experientia pro.hocfaciunt.VideScotum f*pri.

Dico fecundi , lux eft qualitas. Patet expri-
ma;quia noncll fubftantia. Prztcrca.quianoncft
aftignarc aliam qualitarcm consequentem for-
mas corporum ccclcftium.

Dico tertii , lumen non eft fubftantia fpiritua- inmnj
lis, quiaextcnlibilis i nec corpotalis, quia eftft- puluu.
mul cum acre, Sc non penetrat i nec forma , quia
id, cui aduenit, maner co abfente , petfcllutn , vt
patet in acre renebr^fo j nec materia, quia hzc
eft ingenerabitis, & incorruptibilis. Prxterca, lu-
men diffunditur per totum hcmifphxrium inin-
ftanti .quod nulli horum conucnu hxc videtur
ede contra Simplicium 1. de Ctrl, text.19. vbi vi-
detur diccrc cftc corpus. Sequirur cigo lumen ef-
(e accidens : neque aliud a qualitate ede poteft,
tum quia eft forma intcnlibilis , tum quia per fc
fenfibilis eft. In his conuenitur.Sed controuerti-
tutcuiufmodi qualitas fit. de qua conclulioncfe-
quenti.

Obiicitur primi , Ariftotcles Problem.ft8.ii> 1.
tjuefi. 5 j.ait ideo ftrepitus melius nolle, quam die guw/np.
audiri, quia medium per lumen fit denfius : ergo
lumen eft corpus. Refpondetur , quia loquittu
more inucftigantisiSc poftea fubiungit veram ra-
tionem , nempe quia die intelledus eft dillraUui
aliis funllionibus, propriis, Sc aliorum fcnfoum.

Obiicitur fecundo , lumen mouetur per fc,vt 1*«««
parer ex decremento vmbrxjergo eft corpui-An* t* f* mm'
tcccdens patet , quia quicfccnte acre, videmus il-
luminari hanc partem medij , quz ant^fuitob-
fcuta.Rcfpondcrur,moueri videtur , & accedere,
vel recedere, cum iuxta luminofi accelfum.velte-
ceftum.parteseius corrupuntur.vcl prodocumuc. j.

Obiicitur tertio, fi radius Solis penranfeatfo-
ramen , facit in corpore figuram rotundam i ^rgo £•*>!***
eft corpus, quia nihil aliud eft figurarum.Rcfpun-
dcyir , habet hoc difficultatem in PcrfpcHma.
Quidam volunt illam figuram ficr< a Sole . qui
rotundus

I

Difput. 1 1. Sed. X.

6i 7

JU£w tri-
plex exfiua-

Sel tifim

mm txnr-

X'«' fpif-

Aer 4 B -V4-
rutur , n«-
Iturum r

An dentur
flur
i» ttUtm.

txmen effe

frnim.

rotundus ed , fi tamen notus agere polii e : nam (i
corpus ponatur prope foramen , apparet foratui*
nis figura : fcd quidquid fit» illa figura eft a caufa
extrinfeca, non ab ipfo lumine.

Obiicitur quarto, lumen dicitur refringi, & re*
fletii, qux funt propria corporum.Refpondctur,
hxc ad fimilirudinem dici » quia radius reflexus,
non eft idem lumen cum redo , fcd alia pars lu-
minis. Pro quo, Nota ex Scoto citato triplicem
eile radium : redum ,qui diffunditur a Uminofo
per medium eiufdem diaphanei tatis; reflexum,
qui occurrente corpore opaco , multiplicae fc in
oppoiitum , Se fradum , qui occurrente medio
alterius diaphancifatis, multiplicat fe in eo , vel
versus perpendicularem ; ii medium occurrens
eft denfius, vel e contra, fi eft rarius:dc quo opti-
me tradat noder loan.Pcchanus in fua Pcrlpc-
diua. vide eum tone/, i + .& fiq.

Ex hoc patet , quando Sol citius folito mane
apparet , lignum efle pluuix , quia antequam
afccndit fuper horizontcm,illuminac nubem ali-
quam opacam, a qua lumen ad nos vcluti a Ipc-
culo refleditur , & hinc colligitur futuram plu-
uiam.quia nubes illa Solis calore in eam reioluc-
tar. Item , cum ponitur nummus aureus , vel ar-
genteus in fcurelu vacua, ita vt cum non videam;
fi repleatur aqua, videbitur ,quia radius ab eo pro-
diens ad fuperficicm aqux, occurrente aere, me-
dio rariore frangitur a perpendiculari. Hinc et-
iam vt puto.rcs videtur maior in aqua, quam ve-
re cd, quia ob occurfum medi) rarioris , radij fic
franguntur a perpendiculari.

Obiicitur odauo, contingit acrem variari lu-
mine manente ; ergo non cd accidens , quia hoc
non migrat in aliud fubicdum. Rcfpondctur,
nouum lumen edici, amoto acre iam illuminato,
ficut acre ab igne calcfado , per ventum amoto,
darim fuccedcns aer ab eodem calefit.

Obiidtur vltim6,quia lumina non mifcentur,
ve patet de lumine luccrnx , quando fimul cd
cum lumineSoli$,quia albclcit : Se de luminibus
duarum lucernarum etiam patcr,quia polito vno
opaco, dux apparent vrabrx,& vna tantum clfcc,
fi vnum edet lumen : ergo non funt duo acciden-
tia , quia edent eiufdem fpecici , Se coalcfcercnc
in vnum. Rcfpondctur, ad hxc ex a de t radanda,
oporteret multa ex Pcrfpcdiua mutuari. Vide-
tur magis fecundum Scoti memem , quod non
mifcentur, fcd quod funr plura lumina in eodem,
fiuc numero, fiuc fpccie didinda ; ficut funt plu-
res fpecics fenfiinlcs in eodem , quia lumen cd
fpecics.

Dico quartd* lumen ed fpecics intcntionalis
lucis. Ed contra D.Thom. i.p.f. 67. art. er 1 .de
An. text. 70. Se communem Thomid. Tolct. 1. de
Anq. 1 7 .Se Suar, \ .de An. cap. 1 4. Se aliosrfcd eam
renent Scoc. t.eii j. jtgid.i de An text.76.dtdr. 1.
& 3. Thiencn,rrxr.7i.Buridan.f. 17. Aflian. in
tj<j. Per/pellitta. Zabarcll. lib.i.de Vifu, cap. 9. Pjc-
co[on\inxas lib.i.de H/u, cap. 9. Probatur pnmd,
ex Scor. quia fecundum ArilLi.dr An.te.xt. 6% lux
ed per fc fenfibilis ; fcd non habet aliam fpeciem
a lumine ; ergo. Secundo , fi non ellct ipecics,
pofitutn fuper fenfum impediret fenfationem,
quod cd falfum.ex Arid. de Senfn,cap. x.Tcrtid,
durat tantum in prxfetuialucidi , contrario va-
cari dat cum alio lumine ; hxc autem funt pro-
pria fpecierum.

Obiicitur ex D.Thom. d.an.^. fpecics non de-
nominant fubicdum ; non enitn dicitur oculus
Scoti oper. Tom. 1 /.

albus , 4 fpccie albi ; at lumen denominat fubic-
dum;crgo. Rcfpodcrur ex Scoto, qu6d omne ac-
cidens denominaret luum fubicdum fi cilent no-
mina impofita ad hoc:fcd in quibufdam impolita
non funt : quoad lumen autem impolitum ed;
ficut nec quoad cifcdum fpecici in medio.

Obiicitur fccund6,excodem,lumcn caufar al-
terationes naturales : creo non cd fpecics intcn-
tionalis. Rcfpondctur, ipccics inrcnfas, vel mul-
ciplicatas.realitcr adcrare,vt patet in fono vehe-
menti: vide fupra Commem. ad ej. 1 o. vbi ex Dodo-
re odendi , quod imaginatio facit cifuiu , Se
quomodo.

Obiicitur tertid, lumen videtur, fpecics autem
non;erco. Rcfpondctur cum Dod.$ Ex hoc patet,
n.f .ex Commcnc.r. 1 .de Sen/h, & Senfitto , fpeciem
intenfam cllc vilibilcm ; condat enitn lumine
reflexo ad plantas virides parietem oppoiitum
colorari , non vero colore ; quia hic ed perma-
nens, fcd ioecic eoioris plantarum, qux videtur.
Similiter Ipccics non gignunt fpecics , nili con-
tiguentur opacis:& hinc radius rranfiens per vi-
trum rubeum in medio non videtur, bene tamen
in pariete , vbi gignit fui fpeciem , Se ibi videtur
rubeus color, qui tantum cd fpecics coloris, qux
amoto vitro cuanefcit. Contra , Ipccics odoris
non odoratur , nec faporis gudatur ; ergo idem
de fpccie vifibilis. Negatur confcqtientia , quia
ficut vifused exteris lenlibus perfedior. Se no-
bilior, vt odendi Commem. ad tj.6. ita eius fpecics
cd pcrfcdior;& fic potcll ede fenfibilis, etli alio-
rum fcnluum fpecics tales non finr. Adde allatas
cxperictias pro vifu,non haberi in aliis fciilibus.

Dices, virrum antequam per radium illudra-
rctur, emittebat fpecics;quarcergo non videbun-
tur ,fi pod videantur. Rcfpondetur, in illo radio
emittere perfediores, Se aliarum fpecierum geni-
triccs:ficut node lucentia in paruo lumine emit-
tunt fpccies lucis, non colorum , Se dic e contra:
de quo Scor.i.d. \.q.6.nnm.7.Se fupra ej.ij. vbi in
Commem, num. 1 .& a .dixi alias huius rei caulas;dc
quo etiam Anft.x.dr An jext. 71*

Obiicitur quarto, ex Suar, radij Solis inciden-
tes in fpeculum,vcl aquam, reflexi ad oculum re-
prxfenrant Solem ; Se hoc idco,quia fpeciem ali-
quam didindam a flumine producum , quia lu-
men antea emittebatur , Se non reprxfcntabar.
Rcfpondctur, hoc Se Jlia argumenta Suar. proce-
dunt ex fallo intcllcdu opinionis, quali Scotus
diceret , lumen efle fpeciem ipfius corporis luci-
di , cum tamen ademerit tantum efle Ipccicm lu-
cis , Se prxuiam ad fpeciem coloris , tam quoad
medium , quam quoad vifum difponendum. ita
habet $. Modm poni turtnum.$.

DVBIVM II.

Vtrum lumen requiritur ratione medi/,
obiefli, vel vifmf

Q Vi dicunt lumen non didingui a colore,
ncccflc cd aderant , tantum ratione obicdi
requiri ; quia ed ipfum obicdum , de quo dubio
fiepunti .

Ahj tenent , etfi color non fit, tamen ratione
obicdi tantum requiri. Ita Auiccn. 6. Nat. p. 3.
cap. 1. Ali) ratione medi) tantum requitum lu-
men. Ita D.Thom.x.<& An. cap. 7 .circa text. 71. fcd
ratione obicdi requiri ait, 1 .p.q. 79. an. 3. & de
vrriiai.q.S.xrt. 1 4.

Qiare fleti* •
ne a druetr.i-
nae fmheaaf

7-

Spetili mtrn-
nonaiu alte -

Spetiem vi/i-
bthm y«4it-
1 ieqae vtdiri.

8.

Spttin fijmit
fui fit tum,
*« tamen it i

f^uxre tj ae-
ria vi-
Jeniur ne»
die.

GGg

Diccn

6i8

Dicendam ramea cum communi , ex parte
vrriufquc requiri , ac etiam ex parte organi. Iu
Dodoc i.d. i j . $. Modm furatur , fupra

X»»»/» /w- 7.4. vb/ rationem aUIgnat quare ad vi/ionem re-
<l",r'fur mc<*,um extrinfecum ; quia fcilicet co-
wfiM/m* k*r non v,^c,ur >n lumine; & vt videatur, re-
quiritur medium illuminari. Probatur quoad ob-
ic<2um,expericmia;quia conflat cura no<2u vide-
mus lucida, eas parces rei vifx luce deflitutas non
videri. De medio /uadetur ex Arifl. 2 Je An.text.

7/. vb/ ait obicdum.vt videatur, oportere prius
alterare medium adu illuftratum.De organo pa-
rer, quia cfl jferfpicuum , & cum lumen fit adius
per/picui, ex Arifl.citar.non poflet fine eo fpecies
coloris in organo recipi.ficut nec in mcdio;flc ita
Commentator a Scoto citatus.dr Senfn,& Sehfk-
to, renet in oculo,vr videar, lumen requiri.

I !• Obiicitur primo , condar eos, qui in tenebris
fiinr, videre obieltum remotum ilfitflraruin.efto
nec in organo, nec in medio fit lumen. Refpon-
derur.aiiquam illuminationem etfi exiguam, runc
ad oculum effundi, etfi non apparear , quia alio-
quin vifibile pofitum fuper viiuin vidcrctur.con-
* tra experientiam.

Obiicitur fecundi, quia Arid.x^r jin. text.66.
ait colorem de fe cflc vifibilem : ergo non eget
lumine. Confirmatur, quia reliqua fenilium ob-
iccla.vr foniis, fapor.non petunt alias concaufas,
vt emittant fpecies. Rcfpondetur , de fe talis cd,
ramen vr adlu videatur , requiritur lumen. Ad
confirmationem, hoc efl proprium colori , ficut
& non pofTe percipi fine illuftratione pcrfpicui,
feu diaphani ; neque eftquxrcnda alia ratio , ni/i
quia hoc cfl hoc, «Se illud efl illud.

Obiicitur terri6.fi lumen in medio requirere-
tur, quo remiffius in eo c/fcr.eo imperfedlius vi-
deretur obic&um ; fed hoc efl contra experien-
tiam.quia modo non minuatur lumen in obie&o,
non erit imperfe&ioreius vifio, etiamfi minua-
tur in medio , vt patet quando videmus c loco
Anvxfit f tenebrofo rem lucidam.Rcfpondctur,vel negan-
di» ^am cxPcr*cntiam illam, quia perferior erit vi-

l*flr*t& mt * Ruo perferior inedij illudratio , modo non
diumr Ixdat organum : vel fi admittatur, fatendum erit
lumen requiri tantum per accidens in medio;
quia fi cllcc caufa, vel difpofitio vifionis, faceret
ad cius perfcdlionem : cum enim tam luminis,
quam aliarum fpecierum effu fio fiat (ine contra-
rio, & ab ageme naturali , fefe', femper comitan-
tur a&io iliuminatiua, & adito fpecierum vifua-
lium prodiidliua.

Hoc & primum argumentum fatis probabiliter
fuadet lumen per fc non requiri in medio. Sccudb
rcfpondetur , ideo t emi Ilione luminis in medio,
non remitti vifionc obic£ki;quia tunc dcfedlu il-
luflrationis in mcdio.non tendit vifus in aliaob-
ic da-.Sc cx hoc capite fortificatur circa obicdlum
illudratum ; quia circa alia obicdla impeditur ab
a&u*, pluribus enim intentus minus.minus perfe-
tfte lingula cerneret. Sed forte verius ed, non re-
quiri pet fe lumen in mcdio,alioquin, cum no&e
videtur diftasvidercntur «ia qux funt in medio.

Nec valet fi dicas, lumen cflc valde retniffum,
quia fufficit vt fpecies coloris didantis produca-
tur » ergo a fortiori , vt fpecies propinquiorum
colorum cfticiamiir. Rcfpondetur tamen colo-
rem didantem producere fui fpecicn» , quia ha-
bet fecum lumen propoitionatum ; Si hocdecd
in cafu , propinquioribus coloribus, Sc ideo non
effundunt Ipecics, quibus videantur.

De potentiis corporeis Anima;

DVBIVM
S>;id color, & vnit oritur?

III.

1

It.

mm f* no
rvfMiVi i»
modio.

P Latoin Tttruo . Auiccnnafi6.6.f.j.r.t.& alij ij.

dicunt colorem cflc ipfum lumen, quo abfen-
te nullum admittunt exidere colorem. Et faucr
Ariflotelcs de Senfn , & Senftb. dicens colo-

rem cflc extremitatem perfrient in corpore termina -
tt,i. dcnfo;quia in hoc tantum terminatur vifus.

Idem tenet Caiet. x. de Anim. cap.-j. laucll. f)),
Sonein.to.Met^.i.

Dico primo cum communi colorem eilequa- Oitrm* rf
litarem a luce Se lumine diftin&um. Primd, vifus
difccrnit colorem a lucc.quia videns aliqua zque
lucida, vel illuminata , videt fxpc cflc colore di-
flin&a. Secundo, nigredo efTet albedo , & rube-
do, quia hic eadem elTent luci. TcrtioXuna, Sc
ali* delli lucida funt, vel illuminata , non tamen
colorata. Quarto, ad lucem non cfl propria alte-
ratio.benc tamen ad colorem, y.Pbyfxnp j.

Obiicitur primo , quia in collo columbi , & Co!mtiff+
cauda pauonis , ex diucrfo lucis afpcdu , diuetfi
colores apparent ; Si fimiliter in iride. Rcfponfio ^
comunis cfl, illos colores e(Te apparcntcs.Contu, pvmpfm
quia guftus no percipit fapores anparctcs, neque m.
auditus tales fonos : ergo nec vifus tales colores.

Rcfpondetur ergo melius , fecundum Scot. t.
d.i f. nihil ibi videri nifi lumen, feu fpeciemln-
cis;& hoc argumentum probat fententiam Sco-
ti , quod lumen fit fpecies intentionalis;quia,vt
dixi, non percipitur color non vcru$ivifn>&
cum percipit illos , qui dicuntur tales , lumitu
funt, non colores. De quo vide qux dixi i» C»*- C*V i
mtnt. adtj.to. nnm. 1 1 . De colore iridis , forte cfl mr)im
verus ; quia ibi cflc potcd mixtio qualitatum,
etfi non permanens , qualis in permanentibus
contingit;caufx enim ad hoc videntur fufficien-

*4-

res ibi repcriri.de res vifa in fc variatur. At quan- ointAn
do nec caufa fufficiens apparet , nec res vifa in fe *“** m

variatur.vt in exemplo de collo columbi, & cau-
da pauonis, ik de rubedine caufatacx radio tranf-
conte vitrum rubrum , quo vtitur Scotus , color
non cfl verus, fed dicitur apparens , quia putator
verus.

Obiicitur fccund6,Ari(l yde Anim je1t.67.de-
finit colorem efle.quod mouct adlu pctfpicuum;
fed hoc lumini conucnit. Rcfpondetur, colorem
fumi laxius, vt comprehendit etiam lumen. Quo
fenfudicic Ariftot.de Scnfn,& Scnfbxnp. 1 .omnia
corpora colorem participare. •

Dico fecundi», color refultat ex mixtione cie- I f*
mentorum, & immediate ex mixtione primarum vd»"*
qualitatum. Probatur, quia tantum in mixtis re-
peritur. Explicatur, inter clcmenta,aqua,&a«
funt diaphana , ignis a&u lucidus , terra aquea;
mixta ergo cx his retinent aliquo modo diapha-
ncitatcm , lucem , Se opacitatem , corruptis ele-
mentis , Sc ex his refultat qualitas,quar cfl colot»
ratione lucis Sc diaphancitatis ad opacitatem ter-
minati. Hinc Arift. lib. de Celorib. ait colores fc- Tnlt tnftn
qui hic elementa, plufquam illa ; nam in quibus
aer dominatur, fle aqua.funt magis candida, quia J|f^f
ifta elemeta funt diaphana;in quibus ignis, ftaua;
in quibus tcrra,nigra.Tria prxdi&a occurrunt in
acre, quando gignitur in co color, fcilicet lumen
a Sole , diaphaneitas ab acre, fle opacitas i nube,
color ifte dicitur apparens ; fed fi cft aliquid a lu-
mine diftin&um , eft verus color, licrr ad modi-
cum durans.lta rem hac explicat HatoindiW^t.

Arift.

«

Tl ►

ifi.

tUmttu »0»
funt ttltr u-
n.

Definitu *•-
heu.

Au ttltr fit

Huunm im

foaftur

« 7 •

Celeret ex-
treme CT w*-

4.

J.udium effe
tlieelum ui-
Sfun/um vi-

fm.

18. .

nJSUI, ni.

fU*.

O tuli fttiu,
& tpttintn
fimiliu,juur»
lutum ne&it
videatur lu-
et i ut

Difput. 1 1.

Arift. citat. Mbcxi.fum. de homine, tfuaft. de Sub-
ftumiMcolerij.se D.Thom.i.d* vinim.lecl.i^.Tehti
4 Suar. yde An. cap.i f.

Ex quibus fequirur ipla elemema pura , non
ede calorata ; vnde quod ignis nofter apparear
fiauus, ex commixtione terrx habet : fcd neque
in omnibus mixtis color reperitur , nam humor
cryftallinus oculi coloratus non cft,aiioquin co-
lorem non videret, de quo Scot.i.d.j.9.8 .ud j.ex
Arift. i.dr An.text.7i.& 111.

Sequitur etiam polle colorem fic definiri, quod
fit quali tat afficiens mixtum , quatenm habet dia p Li-
mitat em , opacitate terminatam. Ari (tot. duas dat
definitiones, & in re cum hac coincidunt. Prima
pofitaeft in initio dubij. Secunda pofita infe-
cunda obiedione.

Contra primam eft, qnia non tantam in extre-
mitate, fed interius quoque eft color, vt ad ocu-
lum patet. Rcfpondetur loqui Arift.de colore vt
vifibilis eft. Comta, quia colores in profundi-
tate quorumdam lapidum videntur. Rcfpondc-
toc , id negandum cllc : neque experientia oppo-
fitum docet. Contra fccandam definitionem eft,
quod Solis lux moult a&u pcrfpicuum , transfe-
rendo fpecics , Sc tamen non eft color. Refpon-
detur, color a Au mouct pcrfpicuum, non facien-
do illud tale, quod luci conucnir.

Pro huius dubij complemento , Nota , duos
ede extremos colores,a!bum 6c nigrunv,illc pro-
uenit ex abundantia luminis', Sc exigua opaci-
tate , hic i contra. Inter hos fex funt prxeipui
colores medi j , non qu6d componantur ex illis
cxiremis,quiaram fimplices funt, ac illi, ex Arift.
j. de Senf. & Sen/ih. fed fic dicuntur propter ali-
quam fiimlitudincm ad alterum extremorum.

Se£t IX. 619

luminis pcopr jj.vt oculi felium, quercus putrida, -
& quxdam animalcula, non videntur vt lucida, fi
medium eft maiori lumine illuftrarum j quia hoc
abforbet minus lumen, ficut lumen Solis, lumen
Aftroruro;& fic non videntur nili in reuebris, ne-
que tunc videmur vt coloraro, fcd tantum vt lu-
cidant ait Arift. cit. dc quo vide Do&. 1 . d.f.q.6.

».7. qux autem ab exrrinfcco illuftramur,non vi-
dentur in tenebris. Quod imcllige iuxea dicta
dub.t. Illavcrb , qux forte lumen proprium ha-
bent i vt Sol , ignis , vtrobiquccermimtir. Vide
qux dixi! circa hxc Commetu. ad rjutft. 10. ad f.

Ad fecundam partem dubij, pater medium rc- 1 9-
Q ui ri ad vifioucm , quia fenlibile politum fuper
Icnfum impedit fenfationem, ex diiftis fopra q 4.

& in eius Commem. Vitet etiam non polle cllc opa-
cum , quia hoc impedit ctfufionem fpccierum.

Debet ergo cllc diaphanum;quia fi vacuum cllet,

non fieret vifio,ctfin fpecics non haberenr fubic-

flum in medio,vt habet Do €t.i-.d.<j^.i.num. 1 S ex

Arift. j. de An. text.~ 4. Ii tamen vifus edet fpecie Au vifi • in

fornurus , Sc obicdutn illuftrarum , quidam pu- fi,ri

tant qu6d fiefet vilio , etiamfi medium eflet va-

cuum : fed rencodo requiri illuftrationrm medij,

iuxtadida dub.x. oppofitum renendum eft.

Obiicitur,quia lynx videt poft parietem, & in-
fpc&ores aquarum vident aquas fabrerrancas,de
quibus Plin. lib.\ 1. Nat.Hifixap.^ Rcfpondetur
hxc falla c(I& dc quo videri poliunt Conimbr.i.
de An.cap.jjjueft.vlt.A^\A.Theor.i j.Alberfi/^.xi.
de Anim. vki id dc lynce ait elfc fabulofism;Scor. Vniuu lyn »
4, d 49. cf.i j. ad 1. illud dc lynce non aflerir» fed videat
vt ab aliis alienum adducit in exemplum. •

D V B I V M V.

DVBIVM IV.

£uod eft obieffum vifus, & An petit
medium f

REfpondetur, lucidum , feu luminofuro efTc
adxquacum obicfhim vifus. Probatur pri-
mo , quia omne tale videtur , Sc nihil non ralc
videtur ; conftat enim Solem,& aftra videri, licet
colorata non fint ; nullum tamen coloratum vi-
dcri,fi lucidum non fit.Secundb Arift.t.de Anim.
text. 1 8.air, lumen facere colaret athi, fcilicet vifibi-
lcs,& 1 .de Anxap.y.ut, Omnia vilibilia reduci ad
vnum:in quo conuemunr, nempe ad lumen, quia
non eft aliud in quo conucuiant vilibilia, quia lu-
cida fine vllo alio extrinfeco videri poliunt , Sc
nulla alia fine luce vilibilia funt. Prxterea con-
ftat, quo perfedius color illuminatur , eo perfe-
<fti6s cerni.quatum eft de fe.Hxc eft communior
lententia, quam tenet D.Thom. 1. partjq.67.an. 4.
ad j.ci* t.d. 48. art. t. vbi docet lucem facere colo-
res a&u vifibiles , Sc colorem in obiecto vifus,
cllc materiale.

Ex quibus (equitur, quando color dicitur adx-
quarum obirclum vifus, id non polle intclligi dc
vero colore, fcd dc liiminc.pro quo apud Arift. 1.
de An.text.6<j. & de Senfit , & Senfibxap. j . text. 7 1 .
fumi tu r color.

Sequitur fecundo.ad rationem obie&i vifus ac-
cidentale efle,qu6d fit coloratum. Sequitur ter-
tii,illam diuifionein vifibilium a .de An. in rcnc-
bris,in luce,& vtrobiquc,c!Te accidentalem, quia
per fc tantum requiritur, vifibile ede illuftratum
proprio,vcl alieno lumioc;qux in fe parum habet
Scoti oper. Tem.-J I.

SOjtod eft cr fanum •vifus , (fi- an videat
per extramiftionem ?

T N oculo.itixra Anatomiftas,tres funt humores, 1 o-
1 fepten» mu (culi. & tunicx quinquc;de quo vi- ttmm •tn.tu-^
deri poliunt Vefiilius de compofitione corporis iv- nm finii

mani lib. 1. Theophyl. lib. 4. de fabrica corpdNs hu-
mani. Conimbr. i.de An. c. 74.6001.7. qui Anato-
miam non norunt , tantum dc his poliunt habere
fidem : Sc fi Anatomici adderent aliquot etiam
camilias illis tunicis , forti- crederetur cis.

Dico primd,communis fententia cft.vifionem VH fit vifi»
fieri in humore cryftallino.qui eft in centro ocu-
li , nec diftert ab ipfa pupilla , ci reum dat u rqu e
pellicula, quafi tunica , ad eius confcruatlonem,

& hic dicitur aranea, quia fimilis telx arancx,A:
etiam fpccularis ; immergitur autem hic humor
alteri vitreo, prxrcr partem anteriorem , qux in*
ftar fcncftrx recipit fpecics. Hxc fententia eft
Ariftot- 1 . de Hift.cap.q.tir lib.4. cap.8. & fAe Cen.
animaJxap.i. vt citatur 4 Suar. lib. ^ de An.cap.%.

S< Galen.8. de l'fu part. cap.6.

Obiuritur primA , pupilla nigra eft ; ergo non
poreft elicere vifionem ; quia ex AtH\.x.deAnim.
text.7 1 .coloratum non poteft percipere colorem.

Refpondetur, apparet nigra propter humoris- pnfiUu ««
copiam, qui penetrari nequit yifu ; ex Phil. \ .d* tritmur
Gen. animal, cap.i.

Contra , pupilla eft corpus mixtum ; ergo co- 1 1 .
lorarum. Negatur confequcntia, quia non habet
denfiratem & opacitatem requifitas ad colorem.

Contra, faltem accipit lumen : ergo non percipit
alia lumina , ficut nec perciperet alios colores
fi coloratus edet. Negatur eonfrquemia , quia
G G g 1 lumen

620 De potentiis corporeis anims

gtUrttf*',

stmfrsfjtst

fiiUtHUt)

lumen eft objectura , & medium y color tantum
obie&um.

Obiicituc fccunJd , pupilla aquea , vt condat
experientia, & docet An Ii ore! es de Senfu , dr
Senfib. cap. I. dr l. de Part. cap. \ o. fcd organum
vifus debet elTe igneum , cum lit maxime peript-
cuum, Sc quia conitar, cum in tenebris compri-
mitur .quod icimill.it. Rcfpomleiur.aqucum efte
organum , & lic aptius cile ad recipiendum /pe*
cies, atque fiiflicicnter diaphanum : canfa illius
fcinri/larionis,focundiim Ariftotelcm,eft,qtria id
quod nigricar m oculis, eft politum,& dum com-
primirur,exilirc videtur fulgor , Sc idem contin-
git in aliis ; vt in fquamis pilcium, fungis.purri*
da quercu , quxnoflul ueent \ fcd hxepercom-
preffionem non fitlgcnr,nugis quam ii non com-
Ormlm r»m- priincrcntur. Verius ergo vidctur,qnod oculi ha-
***** ‘,cnt'n ^ aliquid lucis, quam itacomprcfli fimtd
cum ipiritu virali emirttinrjvt patet de oculis fe-
lium, qui tunc maxime lucent , quando irafcun-
tur , quia emittunt copiam fpirituum vitalium
calidorum.

* * • Obiicirur terrib , (equitur elTe duas potentias
vifiuas, ctim iint dux pupilla: A' per confcqnensi
res apparerrnr duplices, Sc femper duz eflcnr vi-
/iones. Refpondetur primo nun Albert.i .de An.
traf}.fx.i4.Auicen.p.^.e.S. Virellio lib.^.Tlxoe^,
£*urr wf ni & zo. viiiouem fieri in confinio neruorum opti-
* J- corum>fcl, viforiorum , qui a cerebro parte dex-
tera, & (iniitra progrefli, coeunt, Sc iterum fepa-
rantur, antequam oculos fubinrrantA ideo vnf-
ca cire vrfioneA res videri vt (iinpliccs. Sed hoc
feiicirur a Galeno xo.de y fit part. e.n. qui e. 14.
probat ad hunc finem congrellum illum organo-
rum non fieri, fed pr.rcipuc , vt fpiritus vitales a
cerebro manantes polline omnes in vnum ocu-
lum recipi , fi alter impediatur -, & hinc cft quod
altero oculo claufo, alter oculus videt, vt ait Ari-
ftorcles /e&.i 1 Probletti.q.4.VrxteTea,ex Anatome
condat, quandoque illos ncruos non coire,& ta-
men in talibus res non videbantur duplices, dc
quo VefallUS lib.4 c.+.dc Fabric a corporis humani.

Refpondetur ergo,ctfi dux fint potentix vifi-
ux, duxque vifiones , obieftora non apparet du-
plex , quia oculi funtin xquali fi tu, codcmque
modo immutantur ab obieflo. Ita Ariftotclcs z.
de Part. 9 QaXen.fupra. Vnde fi digito oculi pupil-
lam eleues.daplex apparebit obieflum. Pro quo
tltujste »cu- noiaex Perfpcfliuis ( & habet Scor.4. </.10.7.9- )

1« <juMre res qU6d vifio fit per pyramidem , cuius bafis cft in

videntur dm-
pticest

Quare visa
arula tUsmfa,
salter aettritaa
Videt f

M-

Spperet

flexf

loco citstto.Sed infcrutabiJia homini pro hoc liato
/une fecreta,qux natura in paruo oculi corpnfcn-
lo recondit, Ctdua (inquit Leonardus Ldltus So*
deruis Iesv, eruditione & pietate decus exi-
miura,ciiius memoria in benedictione clbdib^jle
Perfodi .dittirs. c.t.)ceUriut tsmta efi,vt in pttnQo tem-
porii plufipsorn So.rrtidsenes mi diarium conficiat, (tm-
tttm enim & amplius difiout ftetU st terra fecundum
Afirommes) tam a vero capacitas, t r tota corii medie,
tat em comprehendat , itanto fi non olfiam terra, pojjit
intra fi condere totum mundum ; tam vero arcana tjl
ei tu operatio, vt haUenus nemo mortalium idam affitpei
potuerit. Hxcvir ille ciiflimusA mihi dum viuc-
rct dilc&i/fimus, in fapiemix Dei admirationem
excitans.

Sectio X.

De auditu.

Dico primi , organum auditus cft parsqux-
d - ...

-

obieflo , & conus , fcu punflum in centro oculi,
intra Ii neas autem pyramidis eft vna ab oculo ad
obieflum refla tendens, qux dicitur axis. Vnde
licet imagines vifuales per duplicem pyramidem
terminemur ad oculos , tamen cum axes tendant
ad ohieflum fecundum idem punflum , a quo in
vmimque oculum fpecics diufdi incipiunt .quod-
libet (impium, non duplum apparet, quia fcilicet
duo illi oculorum axes ad idem punflum termi-
nantur: de quo videndus nofter Canruar. lib. 1.
Perfpefl.c. j .cone. 6.V itcl Mb. } .Theor. 4 j .Quare au-
tem res non appareat duplex, optime tradit Gale-
nus Cupra cx A rift.yWI.it. Prablem. quaft.i 1.18. vi-
de Conimbr. tratt. de Problem. /ifl.x .

Dico fccund6,vifio non fit per extramiflionem,
Vifio n«n /t s fed eft terminus aflionis immanentis, elicitus ab
p,reKir*mi[ - oculo in fcipfo. Ita communis contra Platonem
fimsm. a\ios. dc quo dixi Comment. ad q. 1 7. n. 1 5 . vbi

egi de fpeciebus fenfibilihm. Pulchra* & varia
pioblcmata de vifu videri potiunt apud Conimb.

M

dam aerea intra aurem tcfta pellicula, qux
tympanum diritur.lta Arift Jc Senfu J*r Stnfsbx.r. ,

& communis in i.de An. c.8. Pro quo nota quod o?«ua
aures extern* datx finr.vc aer fono commotus,in
earum anfraflibus refrangatur.flc fenforium non
Ixdat. Intra cft neruus dcfccndcns a cerebro, qui
auditorius dici poteft , per quem fpiritus vitales f«u«»
deriuantur ; & in cauitatc eft pars quxdam ani- d**.
mata fpiritofa aorea.tefla per mcbranulam tym-
pani,& reliqua camcas acrc plena, & folaillapan
cft organum,ad cui os pelliculam veniunt fpecics,

& intrant. Sed dehis alnfque limilibus fola fides
humana habetur, nili per Anatomcn experientu
fiat.de quo videri poliunt Vefalius Itb.i. de Fabr.
c.8.Valuerdc lib.t. e<ip.t.Dicunt tamen, qn&doer
Anatomcn non repentur illa pars aerea; fcd fw-
tequia aerea, Sc fpiritofa per dirtblutioncm ani-
m.r diffipatur. In quibufdam animalibus fccun- Qgtimau-
dum Arift.4-</r Hift. anim.c.%. non prominent au-
res, fed aliquid habent proportionatum auiibos,
per quod audiunt. Vide Conimb. xja An.c.lq+ ^ kim*
Arid. i.de An.text .S r. aii illud fenforium elTe im-
mobile : vnde cum dicat text. 8 1.& 84.moueri,
intclligit ob malam auris difpofitionem.

Dico fcetmd^.fonus eft qualitas fenfibilis pro-
ucniens ex violenta collifionc ,vcl diuifionc.in s*-"!-"
corpore apto ad eius receptionem. Prima pars pa-
tet, quia paflionem caufat in fcnfu , nec ad aliud
Prxdicamcmum fpeflare potcft.Dc aliis partibus
prxtcr viciniam, patet ; quia fi fine violcntiifiat
colli lio, non fit fonu$,vt habet Atii \.ijdeAiU.l.
Vlttma pars fine determinatione fubiefli poni-
tux ; quia fub opinione cft quodnam illud fit : & /
communior lententia* a. de Anim.text.jh.&V •
tenet cllc medium , non ipfa corpota, qux colli-
duntur.

Obiicies , coli ilio corporum cft motus : tKfi
non facit illam qualitatem , qux cft longe pede-
flior .Refpondetur, fieri a virtute rei fonamisA Unus
motum cile tantum conditionem : ficu: quandb rnUs
dicimus, quod motus cft canfa caloris. \ '*

Obiicitur fecundo, quia fi per motum fiwet »0- 5*

nus.elfct fucccdious , incipiens, & defincnscum
motu confcquens eft falfum , quia incipit cum
contaflu, & hic in inftanti incipit , quando dc-
finit motus corporis conringemis.Relpondentr,
fonum immediate poftcontaflum incipere, ficut
& motus caufatus a conraflu.

Obiicitur tertib, fi fontis tantum ertet in acte,
maior

Difput. II

Inaior pcrcufllo faceret maiorem Tonum, lcd con-
flat in vna cithara paruum i&um edere maiorem
Tonum, quam magnum i&um in alia. Rcfpomle-
tur, ex dmerfitate figurx, vel difpofirioms rei To-
nantis,proucnic acremdiuerfimodc peremi A’ re-
flecti, Se lic ex minori iftu potefl maior fcqui fo-
jiia*r Ohu nus. Dices, caufatur Tonus ex acris diutlionc.vc in
<«*• bombardis, Se tunc in partibus acris ftibic&arur;
y m4itrrm ergo iimiliter cum rumpitur aliud corpus , vt li-
* * gnum,vcl lapis, Tonus erit in partibus ruptis. Ne-

gatur confcqucntia , quia ruptio , vel fci(Iio non
caufat Ionum, nili ratione acris incluli,vcl circua-
dantis rcm,qux rumpitur.

4. Dico tcrti6, non tantum acr.fcJ etiam aqua cfl

jtfM* tft mt * medium foni.lta Ari Aotelcs 1 .de jlnin m, i.i.te.u.
dmmftm. 78. vbi Diuus Thomttfeer.79. & 8j. Caicun.&:
i£gid. Pater, quia lapides Se lebetes Tub aqua To-
nant ; Se pifccs , quia audiunt Tonum nauilun,
ftrepitu in littore terrentur:

Se idem dicendum eft de liquoribus aqux fimili-
bus ; expei ienttt etiam conflat , Ii quid rumpatur
in flamma,fonum edere.

Stmm fiA •- Obiicics.qnia motus piTeium Tub aquis Tonum

5 w tiuur. non edi t.RcTpondetur,idc6 e A, quia non diuidunc
cum violentia aquas, Tolida tamen in aquis Te col-
lidentia, Tonum edunt, ex contraria caula. Vel dic
edere (anum,ctfi valde paruum. Ariftotclcs mul-
• tis in locis, Tolius acris tanquam medij meminir;
Ted ideo fecit , quia clt medium maxime aptum;
aquam tamen allerim cius efle medium loco chatp,

- Obiicitur fecundi, Arift.»^f>d»arav.76.dicit,
qudd me Jiu auditus eft aer, olfadlus, aer ,& aqua.
Rcfpondcrur.fortc velle aere clTc omnino ncccf-
(arium ad auditum, faltctn loquendo de aere intra
. aurcm.non rame eft necellarius ad olfadturn. Vel
vult acrem ede medium prarcipoum, Se facile au-
ditus,aquam vero non ita facilc;& tam aer, quam
aqua funt commodum medium olfactus. Hxc fo-
lutio Tuflicit , cum coultct eum pofuidc aquam
medium audirus.

Diuifiofeni Dico quarti, diuiditur Tonus primo in vocem,
mpUx. &e non vocem. Secundb»in diredum,& reflexum.

T crtio.in graucmA* acutum;ita communis, & ex-
perienti a conftat.Quoad primam diuifionem,ad-
ucrtevocc edi tantum ab animalibus pulmonem
habentibus, cuius caufa clt animatfed tnftrumcta
habet plura:primum clt pulmo acrem continens.
Sccund m.afpeta ar eria, a pulmone ad linguam
v (que actingens.Tcrtiu.lary nx.qux inltar nucis in
Tumniitate illius arterix Te prodit. Quanu,lingu-
la.Tcu cooperculu laryngis, ne aliquid ex iis, quae
in ftonuchum mittenda fum,fubinrrct.Quintum,
v»ti* iojlrth- palatum, vocis rcfradtoriu dclcruiens ad eam au-
Tr^tur pnda«n,vcl minuendam : de quo GaUibJe vocis
* tnfbmm.c. 4.7.qui e. 13. integrum vocis inftrumcn-
rum comparat fiftulx,& buccis;arteriarcfpondec
filtulx, pulmo buccis aerem impcllcmibus.laryn-
gis lingua foramini Tuperioris partis fiflulx ; Se
flent per varia foramina,modbclaufa,modbaper-
ea variatur Tonus, fle rimula laryngis dilatata, vel
comprcfsa, variatur vox.

gm Ex quibus potefl vox fle definiri, quid fit fortm

Vteit dtfoi* anima caxftuu per vocalia inflrumcma. Qux de-
/•*- (initio coincidit cum ea.quam dat Ariftorelcs d.e.

jjfxt.90. Aliquiaddunt particubm/»imim4fWM-
tionc ali tmid/ignifu audi . qua excludunt ruflim : Ted
hoc excluditur , quod vox per Te, voluntarie for-
JnHti» quii *n*wr:<lu^<I I* voluntarieA ad aliquid fignifican-
mdJit fatr dum *d per accidens cfl. Locutio fuper

vocem addit.quid fit exprciliua rationalis concc-
Steti tfcr. T»m. I /.

Sea. X.

ptus.viidc locutio pfitcaci , Se hominis dormien-
ris,(ccundum quid tantum locutio clt.

Secunda diuiflo fle cxplwdtunfonus rectus clt,
qui per rcdfcas linea* orbicularim diftundirut in-
ltar circulorum, quos cfticit lapis in aquam pro-
i edus , reflexus vero, Icu a&ro fit, quando rectus
incurrit in corpus Tolidumconcauum,a quo tan-
quatupila rclilic ad aures 1 tamen nou nccellc clt
rcflf&i ipfum aerem, quo Tonus reuclutur , neque
ipfum rcalcm Tonum ; quia fxpc luflicit rcnc-
dti fpojics cius ,iicurin ipeculo videt quis Te-
ipfum per Tolas Tpccies rcfledenccs ad oculum:ita
in Echo audit luas voces per iolas Tpccies cius
rcflcdcmcs ad aures.

Prxterea , conflat fieri Echo ad inaguam di-
(tanriam, ad quam neque acris commotio, neque
rcalis Tonus pertingit. Non audiuntur autem in
Echonifi vicinia verba, quia reflexio fit ordine re-
rrogrado, & quoniam Tonus cfl fliccclfiuus, prio-
res cius partes facile cuancfcunr.itavt lalrc quoad
aniailationcm non percipiantur i ad quod facir,
quod vltimx partes propellentes priores turbant.
Contingit autem ob varios anfradus, voces non
fcmcl,fed fxpius rcflcCti.vi refert PlinJ/r*. \6. A’at.
Hifi.c. ly.Olympix in porticu Tuillc eandem vo-
cem Tepties reddi (blitam. Sonus acutus cfl , qui
breui tempore peruaJit inltar ferri acuti,grauis e
contra, inflar qbtufi ferri.

Dico quartb. Tonus ab ea parte, in qua iticipir,
multiplicat (pecics ad dilLantiam , ad quam non
multiplicat fc rcalitci. Patet, ad tam magnam di-
flantiatn, in qua auditur , veriflmile non cfl polle
rcalitcr perucnirc. Secundo, nili ab eo loco, quo
incipit, Tonus cftuqdcrct Tpccies, non percipere-
mus vnde veniret. Tertio, ii non cifundcrcr illas
Ipecies.in loco di flanti non audiretur, quia omnis
Icnfai io cfl per Tpccies.

Quidam putanr fonum,incofpatio,quo fit ira-
peraoTo conatu medij non producere Tpccies;
quia ibi multiplicat Ic rcalitcr. Sol verius cfl op-
pofltum,quod tenet Diuus Tj) ornas
quia audimus Tonum vbi incipit ab ore animalis,
Se immediate ad lyram.

Obiicitiu primb, Tonus cfl TuccclIiuus:ergo non
producit Tpccies,quianihil habet prxlcns nifl in-
diuilibile. ReTponJetur, producere cas,& immu-
tare Tuccclliuc »Se fle agit per partes Tuas fucccifi-
uas : Se ficut obiedun» Tuccclliuc fit, ita cog-
nofeitur ; neque cfl contra rationem a&ionis
Tcnfltiux fieri (iicccfliuc.

Obiicitur Tccundti.fl Tonus multiplicat Tpccies
quando incipit ,Tequitur quod auditur in inflanti,
quia effundit Tpccies flue reliflcntia contrarij,
(icut viflbilciConTcquensefl contracxpcricntiam,
quia prius audit , qui cfl prope rem Tonantem,
quam qui procul diflat ; Se fulgur prius ab oculo
cernitur, quiun tonitruum ab auditu pcrcipiturA
tamen hoc cfl caufa illius.RcIpondctur, Tonum ad
certam paruam fphxr.im emittere Tpccies , flmul
ac incipit, flent res viflbilisA a quocumque intra
illam fphxram flmul audiri potefl , quod expe-
rientia condar; at in magna dillantia Tpccies non
polfunt efiundi, donec Tonus infe prius imcnlmi
multiplicetur , Se hoc Tu ncccliurib in tempore,
quod aliata experientia probat.Si petas, quare vi-
(ibile, etiam ad remota, in inflati multiplicat Tpc-
cics , &: non Tonus ? Refpondetur , fleue vjfus efl
pcrfcdior TenTus, vt Oflendi flipra^^. 6. ita cius
obic&um perfc<flius,& clficacius cfl ad agen-
dum ad maiorem diflafuiam. Iuxtahoc explica
G G g 3 quod

A 8 it qmU

Jin

7-

Iu Erht RM
rtflfSitmr
nitr.mqmt idt

ftnm.

£uw i-!ri-
r»4 vrrta im
Etht athiian-
tur>

E»J/ V«X M.

HquxnJe /i-
frkt rtfltfli-

Stn/H ejf.eit
fpieiri,vti if~

/t ne» tft.

*. .

Stxmt an [ne-
ftjpan*}

. Obiicies, cerebrum confortatur odore , Ac ct-

CirJri jm- iam lxditur;crgo cll eius organum.Refpondetur,
m>ii *t*t* lxdi , vel confortari qualitatibus comitantibus
rtaftrumrt habitum.

Obiicirur fecundi , Arilloteles/?#. i j. f. j. aic
tunc nos odorari , cum odores ad cerebrum ve-
niunt-Reipondetur, varius in hoc cll : tamen xJe
Hifi.c. ix. ait nares continere meatus odorandi.
Aducrte tamen animalia non refpirantia,quia na-
ribus carent.olfallum habere in filhilis.vcl bran-
chiis,vt tenet Ariilotclcs xJe Partxnp. 1 6. &
Hifixap. io.

Quod hic ait Arilloteles reAt.too.imra na fum
dari operculum fenforij , quod rcfpiratione cle-
uatur.Ac idei fine rcfpiratione odorationem non
licii •, irridetur a Galeno lib. de injhttmentc odora-
t tonis. Sed forte per illud operculum intelligic
viam ardam nafi,qux rcfpiratione dtlatarur.

Petes, an odoratus hominis fit perfedioralio-
rum animalium. Refpondctur fupri inComnunt.
*d (j.6. Vide Conimbr.x^e AnimAXA.q.f. Ac To-
letum ibi 4.1 4.

Sectio XII.

De Cuflu , & Teli».

u fXE guilu agit Arilloteles, & Interpretes cius
1 / x.de Animax.io.5c de tadu^.i 1.

Pffnitit /4- Dico ^t\vc\b, fapor ejl qualitas fecunda refult 'mu ex

»1 pr*. mixtione, qua coloreum humiditate vineum. Ita Ari-

M ftotcles de Stnf. & Senfb. cnp .4. Prima pats patet,

** quia nullum elementum , in quo funt qualitates

30 : primx, aptum ell ad nutriendum ; ergo nec fapi-

dk s*pr.&o 4*r. dum. De humiditate patet, quia quxdam fapiunt

1» v*ia* f «afi* irrigata , Ac humor faliualis ad adum requiritur.

i : ,tX,u De calore etiam conllat , quia coquit ficcum , Ac

huraidum, vt debiti mifccantur , Ac inde refultat
vapor i fi autem nimis coquat , vt refoluat mate-
riam humidam in fubtiliorem, orietur odor,vnde
fapor, Ac odor, funt qualitates vicinar.

Obiicies. Cineres, piper, Ac alimenta multa non
/ funt humida.Refpondetur non requiri humidum
prxdominari in lapido, fed fapor proucnit ab eo
magis, qua humidum c(l,nequc hic ad funt ratio-
nes vrgentes.

t Obiicitur fecundo, fi fapor fic refultarcr, in re

Gui* qui faP>^ inhxreret , quod faifum cll ; quia tunc eo-
[wit Sm/i, dem modo faperet nominibus , Ac brutis , contra
iufifiJ • f*"f experientiam. Refpondctur, res fecundum fc fa-
pjunt eodem modo omni gullui non impedito;
vndecum homines effugiant alimeta brutorum,
non ell ex co quod non percipiant eode modo fa-
norcs.fcd quia ratione tempcramenti.nociua funt
homini,qux bruto conueniunt, Are contra.
Upreuxtrt- Dico fecundA.funt duo fapores extrcmi.dulcis
mi.frmedq. Ac amatus. Ac fcxme&j.ltaAriftotelcsdriVw/rtf'
Senftb.c.+X!? x.de Anima jext.io^ .AY\)xddont acu-
tum.quem ilicomifit.Pingue ell prope dulcc,(al-
fum prope amarum;reliqui omnino medi),vt acu-
tus in pipere, raphano ; aullerus in fru&u imma-
curo;llypticus in fru&u myrti ; ponticus in limo-
niis.acctofus in aceto.Galenus 4 . de fimp licium me-
dicantem onem facultate x. to.ponit acutum, Ac pon-
ticum cire extremos, fed Arill.fequuntur D.Tho-
mas x.de Gcn.feB. 1 j . Auerroes 2. de Animo , com.
105. lauellus tj. 46. &: communis , Ac experientii
conflat amarum, & dulce,maximc contrario mo-
do mouere gullum. Nec obllac , qubd ponticus
magis frigori >Ac acutus magis calori accedunt;

Dilp. II. Setfl. XII. 623

71 '

m

t?

%

t*

Exempla fa-

quia accefius ad primas qualitates hic non atten-
ditur, fed ad rationem afficiendi gullum cum de-
lc£Uiionc,vcl dolore.

Dico tertid , gullus differt realiter a ra«fl u. Ita } •

Arilloteles x.de Aninus , & de Senf. Ac communis $**"edo/u~
circA text. 1 1 . Probatur ; quia fapor non cll obie-
Hum talius, fed primx qualiutes.Secund6,faluo
ta&u, perditur quandoque gullus. Tertio, orga-
num cll diuerfum.quia in gu(lu,clt vena lingux,
cx Scoto fupta <f. 1 . in ta&u,tll per totum corpus.

Obiicics primo »quia gullus percipit aquam, Oufim tfl
qirxfaporcm non habet;ergo vt tangibilem fen-
tit.Relpondcrur,fi omni faporc caret .guftari nc- ,Ktm,mr'
quit ; fed tantam tangi. Arilloteles fxpius dicit
gullum clle quemdam talium ; quia udum fup-
ponit.vel quia circa idem materiale verfantur; &
quia vbicuinque ell gullus, ibidem cll radius, ctfi
non b contrarde quo fupra Annet. 1 .4 dtj.G.

Dico quarti, organum gullus ell cufpis lingnx.

Arilloteles 1 .deHift.x 1 .& 1 JoPartx.x 7.Probatur o fa-
ex peri entia, quia cum aliquid perfcllc gullare vo- fl*.
lumus, applicamus lingux culpidcmrc contra cum
gullare no!umus,ad lingux radicem dciicimus,vt
in medicamentis fumendis contingit. Palatum
aliquid de organo participat , vt tenet Damafce-
nus x.fidc 1 8. Ac ali]; vnde nerui gullatorij co fe ex-
tendunt.

Dico qui ntb , organum taclus ell netuus.Ac orgmumtn-
mrd umcaro : hanc docet Scotus fupr^. x.&m Sm.
CommentAolui rationes, qua fiunt contra eam.

Dico fcxtA , funt duo talius , fpecie dillin&i:
hanc tradlaui cum Dodlore y. 1 .

Dico feptimb, neque gullus , neque ta&us re- Nte i-fim,
quirunt medium extrinfccum: hanc tuse tradaui metoSm re -
cum Dodlorefuprlf.j.Ac 4 Difficultas autem cll mt~

an illi duo fenfus immutentur per fpccics inten-
dorsales. Quidam negant, quos citaui in Commem,
adq.j.in fine.

Dico oHaub, oppofitum cll verius. Ita Scorus ^
fijpra^.4.& DiuusThomas i.p^.78wsrr.j.8c com-
munis. Probatur prim6 , quia non aliter cogno-
fcerc polfunt qualitates fenlibilcs, quam per Ipc-
cies.ficut in aliis fenfibus contingit.Sccundo,non Guflen.fr u.
fentiunt qualitates fibi inhxrcmcs, vt ollendi, in """•*/*•
Commem. ad q.^jennot.x. ergo cxtcruasjlcd Ius nc- It*

queunt fentirc, nili ab cis accipiant fpecies. Tcr-
ritS, gullus non immutatur reaiucr a faporc, quia
adliuus non ell ; ergo intentionalitcr , alioqum
nullo modo fcntirct. Quarti, conllat quando ta-
lius habet intenfum frigus, qu6d tunc perfctlids
fcnrit calorem , qui tamen propter rcliltcnciam
contrai ij tunc miniis naturaliter immutat ; ergo
intentionalitcr immutat. Vide Scotutn lupra j.j. Alipuudo
Item , durities , Ac mollities non producunt libi minii,
fimiles qualitates in rallu; ergo intentiones tan- '"/mutet »4-
tiira: alioquin nullo modo Icntiremur. Ratio l
priori in hoc elfc videtur, quAd qualitates rcalcs, ,4,
funt nimis materiales , Ac era lix ad caufandam 1 ulwar.
fenfationem.

Obiicitur primi , manus xqui calidum obic- ^
Ilum non fcntit.quia ab eo n6 altcrarur;cigo per
alterationem fentit. Refpondctur, hoc cllc pccu- TougiUlU «.
liare fenfibili raHu$,quod non immutat intentio- {i" **"*tio-
naliter,nifi quando immutat reaUter;vndcimcn-
tionalis eius aHio fupponit rcalcm ; Ac experien- "
tia id tellaiunidco calidum, quia xque calidu non
alterat, neque fpccicm in illud immittit.Conimb.
t.de An.c. 1 i.^.;^rr. ;. dicur tunc effundi fpccicm
in fenforium,non tamen effici fenfationem, quia
requiritur alterat 10. Sed non placet, quiafcnfo-
G G g 4 riutn

r

614 De potentiis corporeis Anims.

rium calidum , vrquacuor aim fpccic , calidi
quamor, aliquam /cn/ationem elicere poteft, lal-
rem finperfcdam, calor enim ad i d no concurrit.

Obiicirur feuirtdA.guftus non immurarar rea-
^.rer * %orc > erS° Pcr Ip^cics fcntif, in abfen-
ria ftpotis fentiet. Negatur confcqucnria , quia
rts/irtr }/*• ello i fapore non immuretur, tamen debet im-

ftn\

7-

mutari i qualitate tangibili, quia hi fenfus /unc
fubordnuti, vr fuprk dixi.

Obiicitnrtcnid,quia nec/nolfadu datur Ipe-
eies:ergo minus inguftu A' tacta, qui funr perfe-
riores. Antecedens probarHurrado de An. d. 1 1.
rt.9. Primo,quia non ^ifcernit olfadus, vnde in-
cipit odor. Secundo , quia maner odor in cubili
amoto odorifcro,nr non manent /pcciei. Re-
fpondftur , ad primum , experientii conlhr nos
aduerrerc, an a dexteris, vel finiftris venit. Adde
forte non fentiri odorem line comadti, vt in gu-
fto , quod /enrire videtur Scotus fupra q. 4. *d z.
manent criam ibi odoris fpecics,cum fuo obicd o:
neque odor feparatur a fuo fubiedo, exhalatione
fumea.

Ex quibus paret, fpecics horum fcnfuumpro-
duci fucccfliuc, quia fic fiunt illx reales alteratio-
nes 1 verum illa; adiones non fe comitantur fe-
cundum gradus , quia contingit fcnfationcmefte
inrcnfam,vbi ait cratio talis non eft, vt fi applices
manum nimis frigidam ad ignein : de quo dixi in
Comment jtd q. 5 .*d 1.

Petes an fint pl ures, vel pauciores fcnfus,quam
quinque ? Refpondetur, fupra q.O.vbiin Comment.
de comparatione eorum quoad perfedionem, &
de fcnfibilibus communibus, dixi quod verius
Vifum eft.

Sectio

XIII.

Dc Senfu communi.

POnendum cllc fenfurn communem, oftenfum
eft a Dodorc fupra 4.9A ibi in Comment. rra-
daui an externi cognofcant fuos adusj Sc verius
efle dixi hos percipi ab interno. Ircm,vnum tan-
tum cfte fenlum internum. Item,adum eft de ra-
tione vniraris eius, organo, & obicdo q. 1 o. in cu-
ius Comment. etiam difcufli an fit ip omni ani*
mali,& an fenfus decipiatur.

Sectio XIV.

Ve Sfeciebus fenjikitibm.

Speriti ftnfi
hUi nettjf*-
fio rfftpcntn-
J44

SVpr Ym comment *dq.\q.n.x). fccundhm com-

kWM

muniorem fententiam , oftendi dandas cfte
fpccics fcnfibiles, ecfi multi hon inferioris notz,
easnegenr.Addchtcad huius confirmationem ra-
tiones fequentes. Prima, fecundum communem
acf fenfationem in omnibus fcnfibus requiritur
mcdium;Ac faltem requiri in vifu * nemine nega-
ri poteft i de quo Dodoc fuprk q. 4. fed nullum
agens petit medium , nifi vt pcr illud fiat aliqua
adio , neque hic alia efle poteft , nifi effufto fpe-
cierum. Secunda, alioqnin in quacumque diftan-
smfiili* re tia videret fenfus obiedum. Tcrtia,fcnfibilia vi-
t*>ti*non p*f- dentur ad longam diftantiam , in qua nihil reale
,f "'J "• 'y' Pr°duccre poftitnt , praeter fpecics : quod de rifu
nt t «cif pnct dc auditu oftendi fttt.io.ton.4. & deolfa-

dn,/?d.t 1 . eon. 1. Qubd verb aliquid producant,
patet, alioquin fenfus non exirem in adus i quia
nihil clTct , quo determinarentur ad agendum.

potius quim ad non agendum. Quarta , reflexio
/pccicrum cx fpeculo id ipfutn oftendir, quia pcr
hanc videmus, quod a tctgo eft. quod non fieret ,fi
nihil produceret obiedum in fpcculo. Quinta, n.
baculus, cuius pars eft in Xmu.app.irct fraftus.ncc *?

Oculus eft caufa ; quia vnifomm eft, nec baculus,
quia inrcger A' rectus cftrergo cx diucrfitatcmc-
dijhocpr6acnir, Arper confcquensaliquid rcci- /'<•<*•?

pirur in medio, alioquin nulla fieret deceptio ra-
tione ipfius. Sexta, alioquin opacum intcricdum
non impediret vifioncm.ncc auditionem contra
experientiam. Septima ,idcd auetfis oculis non
vidcmus.bcrc tamen audimus, quia fpecies viliua
per lineam redam rraiicitur^nidittua non.

Petes an fpecies fine adiux ? Refpondetur, fic *.

de quo Dodor fupra q.i 2. & 1 ,d. 3.7.7. Vide qus
adduxi d.tj. 1 z ht Comment Mnrtet. ? .

Petes fecundb.an fiiecies hsfintdiuilibilcsJlta, 4*
primd.quia funt in fubicdis diuifibilibus.Secun-
do.fi unt a diuifibilibus qualitatibus. Tcrtib, alias
non polfcnt refledi , ncc refrangi. Quarto, efict
Ipecies tota in toto A tota in qualibet partc,quod
/oli fpiritui conucnit. Quinto, eadem fpecies effet

in multis locis difconjsnuis.

Pro maiori explicatione huius, & folutionear-
gumemorumi Adnerte qubd a quauis parte obic-
di emittitur fiinilitudo pyramidalis ad quoduis
pundum medij ilhjftrati, cuius bafis eft in fuper-
ficie rei vifar,& conus in quolibet pundo,& idem
dc Inminofo , quod fecundum pcrfpcdiuos in
quolibet pundo fpatij terminat fuam pyrami-
dem , vnde quo res funt maiores , eo cfficaciores
fpecics cmittnm;6c hinc remotius videri poliunt.

Hinc etiam eft , quod in quolibet pundo medij,
totum obiedutn, & fingulx cius partes, a quibus
fine obftaculo ad illud pundum hnex duci pof-
funr.rcprxfentantur ; quia fcilicet ibi eft conus il-
lius pyramidis , quod fieri non pollet , nifi obie-
dum,& fingulz eius partes , in quauis parte me-
di) fuifimiiitudinem producerent. Ratio huius J.
eft, quia, vt docet Scotus yagenstu- 4«

turale non impeditum agit in medium Iphaticc, V9,m'
8c ideo qualibet pars obicdi , cum naturaliter 1
agat in quamlibet partem medij, fpcciem produ-
cit ,& per confequens in qualibet parte medij,
omnes partes obicdi reprzfcntantur;mod6ab
cis ad illam partem line* redae duci poffintialio-
quin c quauis parte medij non videretur totum
obicdum.fed tantbm illa pars, cuius tantifmfpe-
cics elfct in illa medij parte , quod eft contra ex-
perientiam,fpecies autem ficcffufa i lingulis par-
tibus obicdi ad fingulas partes medij, reprxlen-
tat partes k «piibus effunditur fecundum litum, { f.
colorem, & extenfionem i & per confcqucns fpc-
cics per accidens , ficut 8c albedo extcnfa eft ad
exrcnfioncm fubicdi,& fic diuifibilis.

Ex didis patct,qnarc obiedum dicitur effun- 4*

deic fpecics in plurali, cum vnam tantum effun-

dat , quia quilibet pars fpcciei fufficit vt totum m

videatur, & eadem ratione dicuntur fpecies mul-
tiplicari',quia itadeferutunt potcmix.ac fi jlures
eflent : producuntur autem ab obiedo vlquc ad
organum, continue f» medium eft eiufdcm utio*
nis, vel contigue, fi alterius ; Ac tunc pcr accidens
fpecies non eft vna.Ratio cft.quia obiedum con-
tinct eas intra fuam fphzram. Ac quia fpccics non
repta* fentat,ni fi id b quo fit. Ali j dicunt vnam fpc- ^
cicm cfftccrc aliam, Ac fic vfquc ad organum.

Aducrte fecundo , quod fpecics vifibilis ali-
quando effunditur oblique, vel reflex^ ad poten-
tiam,

Difput.II. Se&.XIV. 62$

Vad» rti *?-
frnt im-
piitui

y-

£54 nrnvr.
dtrmr ia fr*-
tmlt, mia vh
tfif&l**”
ia pnfaaJ»

J fttklt vidi-
tart

$ai" ani-
mati* iaxra
*4jMi i iauttfa
vuUatart

Car himo
iaxta rtfam

mrrfi tafitt
apfaritf

Plani fraeiti
ia ndim/ak-
ulh.

QuanfrtcitS
vi jit net ia
inflanti tf-

fundantur,
alia mia iial

tiam,non fecundum axem rcctura;& tuncaccidit
error circa (itum obicth : & hinc eft, quod quan-
do comprimendo oculum, ipfum clcuamus, appa-
rer res extra locum Aium, quia axis illius oculi
non cA rdchts , & quia axis alterius oculi rectus
cA , res apparet in fuo loco ; & (ic dupla : eadem
latione, quia pars baculi in aqua prius fpargit
fpecics per aquam , & inde veniunt ad oculum,
a perpendiculari fra&x, apparet bacdlUs fractus,
quia per aliam lineam venit fpecies partis itn-
merfe, Sr per aliam partis non immerfx.

Similiter , quia linoa non feruatur recta in in-
flexione a fpeculo ,rcs videtur nou vbicA\ led
vbi incipit refle&i fpecics eius. Non videtur au-
rem in fuperficie, fcd in profundo, quia non can-
tum rem , fcd etiam diAanriam aliquo modo rc-
prxfcntat ; vnde cura plnres retro exiitentes re-
prxfentantur in fpeculo, profundius apparent,
qui remoriores funr.videdc hoc Vitellium lih.j.
PerffeQ. Hinc etiam animalia dumiuxta flumen
incedunr, apparent, quali durio inuerlo ; quia ab
aqua fpecies reflc&itur , fient a fpeculo : fic. appa-
rent reprxfciuata per tales fpecics cifc , vbi refle-
xio incipir. Turres fub aqua apparent inuerfae,

3 uia fpecies cccli ibi rcfle&itur, & reprxfent.it
iflant iam,qux minor cA inter fummitatera tur-
rium, & ipfum, quara-inter ipfum, & earum fun-
damenti ; quod fleti nequit , nili turres inuerfx
appareant ; & forre hxc cA verior ratio , quare
aninulia fub aqua inuerfa videntur , & homo
iuxta ripam incedens verfo capite apparet. Ex
quibus patet nihil valfrre argumentum Galeni
apud Nyilemim eia viribus An.cop. x. fcilicct ocu-
los non polle recipere fpecies ccrli,& magnarum
rerum , quia funr nimis parui \ oAenfum enim
cA, fufficcre conum pvramidis recipi in oculum,
vt totum obiettum videat.

Obiicics, fi fpecies funt diuifibilcsjergo occu-
pant locum , & fle plurcs non poffimt cllc flmul
in parua pupilla, & per confequcns , tama mul-
titudo rerum non videtur per fpecies. Relpon-
detur, non fc excludunt; quia non fune quantx
per fe , fcd compatiuntur in eodem, iicut aibedo,
& dulcedo. Conrri ; ergo per eas non reprxfen-
tantur obir&i , nili in eodem fltu, quia illae funt
in eodem. Negatur confcqttcmia, quia feriunt
varias oppofltiones, fecundum lineas re&asad
diuerfa obir&a , ad cum modum , quo linex a
centro ad circumferentiam ducuntur , & fle rc-
prxfentant res in diucrfls (itibus.

Obticirur fccundb , fl funt diuiflbiles ; ergo
materiales : ergo educuntur de porentia materix:
ergo non fiunt in inAanti : confcquens cA fal-
fum, quia oculus in inftantividrr. Rcfpondctur,
educi dc potentia materix , quia non creantur:
cum quo Aat , qnbd viflbiles , cum contrarium
non habeanr,ncc dependeant ab aliquo Aicceffi-
uc, in inAanti emittantur: audibilcs autem , &
olfallibiles , quia cum motu fiunt , in tempore
diffunduntur, vr explicatum eA fiti. 1 o. conc. 4. &
fiti. 1 1 .canc.x.

Pcrcs tertib, an fpecics rei , vel resipfa vide-
tur in fpeculo ? Quidam dicant vtrumque flmul
videri, D. Thom. de Vtrit. epufi.l.art.i. cr
1 . pari. tjtutfj . s 8. ari. $ . Auetr. lib. de Stn/u , cap. i .
Capr. 1 . dij}. ; j . quafi. x. art. t .in fil. urg. ctntr.t.
camluf.

Verior fententia eA , tantum videri rem ipfam
in tali reflexione. Ita Scot. i.difi.i). $. dica tunc ,
nam. 4. vbi ait , qubd in tali reflexione , videtur

re/ ipfa , & non aliqua fiuciet rti vi/i 8e quadi. 1 4.
fi». Richard. 4. dijr. 1 1 . qua fi. 1 . Palarius x.dtji . j.

j. Vitellius Lb. f. <5c alij apud Conimbr. a.
de Auim.cap. 7 .qua fi. 8. qui tamen Scotuin con-
tra exprclla eius verba citata , citant pro aliena
pane ; qui etiam idem cxprelsc unet 4 .di fi. 10.
q aafi.ij.fine. Probatur primo , quia ii fpecies vi-
deretur, non appareret maior lpcculo.com ra ex-
perientiam. Sociuido, fpecies tantum c ft in fu-
pcrficic Ipccult, ex chalybe, quia non penetrat
opacuin , & tumeri quod videtur, apparet in eius
.profundo. Tecjid , fl videretur fpecics, hoc de-
ceret dic pet aliam fpccicm ab ipfa difimetam
fpccic , vt in aliis contingit » & hinc vilio eflet
redia, non reflexa. Hanc, & alias cociones ad-
ducunt Conimbricenfes , quibus vitra conclu-
flonem probant impoflibilc efle fpccicm vide-
ri i cuius oppofltuiu oAendi cx Dodorc fcli.i r.
dub.i. irn 1 • 1

Obiicics primo, qaia fl res videretur , appare-
ret in fuo fltu. Rcfpondctur. Ratio huius iam
■daracA; dc quo videri poteft Vitcllias citatus.
Secundo, in fj>eculo fracto res videtur gemina,
&in (pcculis quibuldam vna res nimis multipli-
cata videtur. Rcfpoiuirtur , hoc oriri ex ipfo fl-
tu, vel varia compofltionc fpcculi -, de quo Per-
fpediui. Tertio, cx i . M acor. citp.+. qu Kiam An-
t i pheron imaginem fuam ab aci e rcpercuflara vi-
dere foiebat. Refpondetur , non ait Ari Aotclcs
qubd Aii imaginem viderir » fcd fuam formam;
verum forte non in fua, fcd in aliorum fententia,
tenentium vilionem per ext rami llionem fieri, lo-
cutus cA; forte etiam Ixsa imaginatione, id quod
interius concipiebat»exteri lis videri putabat An-
tipheron , vt multis contingit , maxime febrici-
tantibus. de quo Galen. lib. j.dr Lac.affeB. rup.j.
Aliam folutionem pofui m Commem, adepuft. 17.
num. m. Alia huc fpedantia omitto ; tot enim
funt dc vifibili abArufx diflicultates , vt vita ho-
minis, ad hxefolaexade indaganda, non fuf-
fi ceret.

Pcrcs quarto , an fit poflibilis fpecies reprx-
fentam indiuiflbiler Refpondetur cumScoco4.
di fi. 1 o. <pu fi. 9. ad qnafiionrm, fenfationem cor-
poris indiuiflbilirer exi Acntis ( «t corpus ChriAi
in EuchariAia ) cum fit quid abfolutinn , dc po-
tentia Dei polle poni in oculo , non reprxfrnta-
rct tamen corpus, vt flccxiAcns, quia taliter exi-
Acns , non eA aptum eam caufare, vel icrminire;
fed an tendere polfer porentia tali fpccie afftda,
in obie&um fecundum fc exclufo modo exiAcn-
di.Dodor non rcfoluir,& difficile valde cA, ma-
xime ponendo corpus nufquam aiibi efle, vt ibi
admiititDodor.

Proparre negatiua cA, quia fenfatio extenfa,
&diuilibili$nonporcA reprxfenrare corpus in-
extenfum, aut indiuiflbile, etiam fecundum fub-
Aantiam, prxfrindendo a modo, quia rcprxfen-
tans debet proportionari rcprxfentato. Confir-
matur , quia vilio fit per flmilitudinem pyrami-
dalcm.cuius bafls eA in obicSo, Sc conus in cen-
tro oculi, fed in cafti, bafls non pollet die exren-
fa , alioquin videretur obiedittm vr cxrenfum,
quod repugnat ,ciim fltintenfum: fl autem bafls
cllcr indiuiflbilis,videretur tantum vnum indiui-
flbile in obicdo.neque abfirahere potcA bafls ab
altero horum modorum.

Pro affirmatiua parte eA , quod illa fenfatio
efler operatio vitalis ; ergo terminaretur vitali-
ter ad aliquid. ltcm,qubd cius ctfc&us formalis

cA

Rti ipfa vi-
detur ta fre-
tali, ntn ijW
freeiet. K

n.

4tV\

1»«

8.

Qaarr m
muUiplita/U
videtur ia
quihufdam
fruHlar

04 Uram
fhautifiam
fui Jam pa-
rant , lUld
imiginarmr,
etteriiii vi-
diri.

An vi/i» rir-
pirta d»ri
prjftt rapta-
frntant indi-
aifikih.

626 De potentiis corporeis Anim^.

eft ficcrc ridente m , ficuc albcdinis , Tacere al-
bum ; ticu c enim intcUigcrc non cft agere , led
habere in /e qualitatem , qux eft intellectio , vc
docet Do&.uL$.q.6.HHtn.\i.& 4J.1X. j.
ita de udone renendum cft.

Propter hxc, & alia, res hxc mihi cft expfica-
tu di/ficillitiu;occurrunr tamen duo,ve1 tres mo-
di diccndi.Primut.qubd per illum aduro vitalein
rerc rendir potentia in corpus • propter raciones
panis .iffirroariu* , non tamen in corpus, vc hic;
quia hoc rcpugnar, vr tcnec Do&or jfed in cor-
pus» ahftrabendoa prxfcntia, quia dicit Dodor,
qu6d vi/io produci potefti Deo , eriamfi corpus
nu/quaro eiVet, nifi in Euchariftia. Ex quo fcqui-
rur.cum fecundum cum, non pollcr videri vt hic,
neque vr al/bi;quia nullibi dJcr ni/i hic, quod ab-
ftradiuc videretur : Sc per confequens,admitrert-
da cllcr de potent ia Dei fenfatio extorna abftn-
diua, vel /inc pr x /entia obiedi, quod tener Mo-
lina t.p. y.ff. *rt.uLi.».f: Buridan. a. dejinim.
f.ir. Rubius 7. t;.&Scot. 4. d. 10.7. r. admittit

de fado in fenfu, Chrifti in Euchariftia dic fen-
/ationcrn obicctouim , qax videt in ctrlo , 8c fic
/ine prxfentia obiedi datur fenfatio , falcem per
concomitantiam.

V I. Secundus modus , /i dicamus a Deo produci
Jnpenipffit polle qualitatem illam ab/olutam , nihil tamen
C4m a^U rcPrx^entari hoc eft refpedus
uohntU in ca kp^bilis , & impedibilis , quando obie-

jia JUIUU

ttrnm tLUrt-

Bal

tiltffi t

»*•

rum, & fecundum Suar, j Jeuin.4n. 1 i.vbi tenet
virtute diuina polle fenfum externum elicere lea-
/ationem /ine prxfcmii obiedi ; ergo a fortiori,
/ine prxfcnria modi obiedi , ipfo obiedopre-
fente.

Sectio XV.

De potenti* nutrit in* , veget uti uu^
generutiu*.

|E his Arift. Sc cius inrcrprctcs i.Je jdnx.4,. I.

dum non eft in dcbiradiTpofttione. Pro quo fa-
cit, quod ifte refpedus diftinguirur rcalirera vi-
/ionc , CX Dod. i.d. 1 .tj. 4. rium. f .^.contra ifl.un, &
quod priut poreft ellc /ine pofteriori , ii non eft
ei idem realiter , vr haber t.d. ».74. num. 1 4.^ 1.
d i f-4- mtm.it. &d.u.f.i.n.j. Secundum hoc
negandum edee eftedum formalem primarium
vifionis fecundum e^eabfoltuum , cllc facere vi-
denrem;fcd hunc efle fecundarium : & alium dari
primariiun,cuius nomen non nouimus, fient nec
□ouimus nomen cfFedus fpcciei intcnrioualis in
medio, vt docet Dodor i.d.i ynum.8. quia impo-
litum non eft.

Tertius, quod potentia per talem vifionem ten-
derer in colores , non videndo molem , vel exi-
ftendi modum ; quia hoc eft fenfibile commune,

& color /cnfibilc proprium, & potentia* Dei de-
negandum non videtur, qubd polii t facere vt vi-
deatur fenfibile proprium fine communi ; quo
calueftcr proportio inter cmitatem fpcciei re-
pr^fcnrantis,& rcprxfentariim, licet maneret dif-
ptoportio in modoextenfionis fpcciei, per quem
nihil reprxfemarct.

Ad id de pyramide , tunc non clfct , quia hxc
requiritur ad eliciendam vifionem; & in cafuno-
ftro Deus per fe eam eliceret. Verum hoc non
videtur conforme Dodori d. (ftre.fi. 9. qui negat
per vllam potentiam corpus vt hic,poft'c caufarc,
vel terminare primb vifionem ; quia caret debita
difpofitionc : ergo etiam per nullam potentiam
fenfatio cxtenfa, illud rcpi.r lentabit vt hic : quia
non magis requiritur extenfio in cotporc,vt cau-
fet , vel terminet , quam in fenfationeconcurfus
exicnfionis,vt rcprxfentct : tamen tenendo hunc
modum, ex plicabis Dodorem,qubd intelkigit per
caufare.vcltctminarc vt hic.iplum exiftendi nio-
dum.qui cft indiuifibilis,opcrari,& pcrcipi,quod
repugnat: non tamen negat colores, qui fubfunt
illi modo, terminare pofle. Si nullus hotum mo-
dorum arridet , quxte alium. Hic modus videtur
ad mentem Dodotum pto primo modo citato-

D,... .

Nota animx vegetantis tres cllc fan&io
ncs.fdliccr nucritioncmpugmcntationcraAgc-
nerationem. Prima fpcAat ad confcruationcm
indiuidui, vt reftaurctur, quantum pec a&ioncm
caloris naturalis deperditur ; altera ad eius per-
fedioncm.vt debitam molem acquirat compoli-
tum. Tertia ad confcruationcm (peciei.

Dico primo, iftx tres porcntix, fi confidercn- r^nw 1
tur, vc virtutes funr, & facultates animx.ncc in* I» im m
terfe, nec ab anima diftinpauntur rcalttcr. Hxc *?'**""
fatis conftant ex didis fupra dc diftmdioncpo-
tenuatum dijp.i.fitl.ptn er ex («Mci.fic/. probatur;
led vtiiun habito refpeduadorganarcaliterdi*
ftingauntur,vt vifus, audi tus, &:c.

Dico fecundo , neque hoc fenfu difiinguuntttt
inter fc realiter ; eft contra Caict i.dc jtn. texr.f.
Iandun^. 1 j.laucll^. t X. &, vt videt ur,conrn D.

Thom. 1 p.tf.j8.xrt:i. & 7.79* urtie.j. eam tenent
Durand. 1. difi. ). tjtteft. 1. Valefius up. i.contreu.
c-*/>.xo.Conimbr. i.de yinim. cap.4 tf.vnic Tolct
(f. 1 o. tamen non loquitur dc generat iua.Eft Arift. Oamaiat.
text. 4 x. \ bi air, qubd eadem cft vis nutriendi, & «'“i
generandi, & i.de Gtn.Miim.capM,.\dem ait dege- 'T**'1’
neranua,& augmentatiua. Probatur ratione^uia
vis genet ans luffkit ad nutriendum ; quia hoe cft
partialiter generare, feu aggcnerare,&: ipfaagge-
nerationchr augmematio; fi nutribile, non de-
clinat a ftatu libi debito. Sic eadem virtute, qui
ignis generatur , augetur ; & nutrirctut fi vioem
clfet. Sed cum entia non fint multiplicanda fine
ncccflitatcToftkientcr probatur hxc tcfponilen-
do ad argumenta contraria.

Obiicics»cum perucnitur ad ftatum.manet na* 1.
tritiua perdita augmcntatinaicrgo diffetumJle*
fpondetur, m*nct autiiua tunc, led debilionquu
non tantum apponit , quantum prius ; fic manet
eadem viliua in puero , fic fene , fcd non xque
perfedh.

Obiicitur fecundo, obicdlum, fcu materiacir-
ca quam nutritiux.eft fnbftatia alimenti^uiftitur»
'quantitas : ergo. Refpondctur , eadem potemia
cft nutritiua , vtconuertit fubftantiam alimenti ^
in alitum, & augmentatiua dicitur, quatenus pn
partem appofirurh alitum augetunalimcntu etgo
cft obieftum vtriufque;fcd (ub diucrfatatione^

AitBmm-
intuu. &

Obiicitur tertib, repetitu» nutritiua,& aofti'
ua line gencratiua.Refpondetur.id negando, ffd

eadem potentia maner, ctfi in pueris, &: fenibtis,

& quibufdam animalium fpeciebus , non
a&um,defet\u dii politionis debitx Sic eadem cft
vis attra&iua,& retentiua alimenti, & tamen ali-
quando attrahit, & non poteft retinere.

Obiicitur quarto, gcncratiuaefformatmcm- J-
bta.quod nequeunt Hlx alix potcmix;noncnim
poteft nutriiiua brachium ab Ici (Tum ex fuaroate- J

ria formare ; ergo. Refpondctur, patet ramos ib-
(cilTos per nutritiuam effotmari , & in patuulis
aliqua membra regenerati folcnt ; fcd folida
membra

*•»•» JL

Dilput. 1 1.

£**rr diei-

t*T 'tmertti-

ua tjft im
farte ditlT-

4*

Veget et iu*.
natritiMA, &

<Am

fmat ftr tm-
•rt fartu.

Hi refidet
f emeat

€}uar/ nimii

frmmH §ffu-
fune omni*
me mira de-
bilitantur)

6.

Tria *4 p».
ttntiam gt-
n trutina rt.
1*iftU.

membra rari fic regenerantur, quia femen eft ad
hoc aptius, quam afimcmum.dc quo Galcn JibAt
ftm. cap.17.

Obiicirur quinti , generatiua eft in parte de-
temiinata,reliqux per totum corpus funt fparfx;
ergo. Refpondecur » ideo dicitur ede in determi-
nata parre » quia ibi tantum habet maceriam
aptam , feu concaufam , nempe femen ; quod eft
dicere , non pofle habere a&urn nifi ibi i fed et*
iam quando nec ibi adum habere poteft , adhuc
manet potentia.

Obiicitur fexti , calor facit nutrixionem » &
audtionem, de Senf.Q- Senfibxop. 4.SC generatio fic
afubftantia. Refpondecur, 1. dcGen. em. 4. dicit
Arift. vegeratiuam efficere nutritionem , v tendo
calore, vc inftrumento.

Dico tertii, potentia vegetatiua, nutritiua, Sc
augraentatiua , fparfa eft per lingulas corporis
partes , habetque varias virtutes in eis, quia in
ode conuertit alimentum in os , in came in
carnem ; Sc illa: virtutes funt incomplete fpecie
diftin&r, ficut & partes , quibus infunt : faciunt
tamen vnain potentiam etiam numero totalem,
ficut Sc illx partes vnum torum. Si tamen confi-
deretur in eis inodus agendi funt ciufdcm fpc-
ciei.ad eum modum, quo Scotus dicit i.d. 1 . f . j.
intelicdum hominis, & Angeli ede ciufdcm fpe-
cici Prima pars patet, quia ex Arid.de Innent. c.x.
omnes partes habent natiuum calorem , quo ci-
bum conficiunt. Sc idem 6.Hift.\. Ratio eft, quia
nutritio eft ad 10 vitalis ab intrinfcco > Sc anima
eft in fingulis partibus cum temperamento , Sc
potentia attrahendi, retinendi, & expellendi, re-
lique particula: funt clara*.

De generatiua Hippoc.i*£ dr Genitur a. Albert.
a .de An.cap.7 jrott.x A\cum femen decidi ab om-
nibus membris ; Sc fic in omnibus erit potentia
generatiua, feu formatiua fcminis.Sed hoc reiicic
Atid.i.deGen. onim. 1 7.D.Thom. 1 .p.tf. 1 ip.on.t.
Quidam fubic&um generatiur ponunt ede cor:
alij hepar, al ij arteriam renum,alij inferiores par*
tes : ego relinquo hoc Medicis. Vide Valef. x.
contrau.c.}. Qui aderunt elTc in ipfo femine, om-
nino falluntur, quia non eft vnum,cx Arift.z./r
Gen.Mnim.cap. j. & docet cum communi Scotus x.
d.ff. & 4af.44.f.t.Aderentes etiam decidi ab om-
nibus partibus, nullo.vt videtur,fundamento ni-
tuntur. Nec obftat.quid feminis nimia effufione
omnia membra debilitentur;quia caufa eft, quod
euacuato eius fubie&o , pars (eminis effectrix at-
trahit fanguineapartibus vicinis, & illx ex aliis*.

Contra , quia femen eft excrementum, vel fu-
perduum alimenti, 1. de Gen.animxap.iS.ctgtj non
fit cx nimia ama&ione fanguinis alimcnralis.
Refpondecur, verum eft per (e,fi nimia tamen fit
eius effu(io,caufa eius.qux quantum poteft ,qux-
rit qux fua funt.eripit aliquid vicinis partibus;&
hinc cx nimia feminis effufione videmus etiam
bruta viribus deftitui.

Pcres qux vinenria potentia generatiua carent?
Refpondcrur , Arift. biccap. 4. tria petit ad hanc
potentiam. Primum , xtacem pcrfc&tm. Secun-
dum, non ede orbarum, nec impeditum, vr fune
exfetli , frigidi, de quo 8. Hift.xi.Sc haiufmodi
funt fpecics animalium, de quibus j AeGen.anim .
c.6. Tertium, quid viuens ex femine produ&um
fuerit. Vnde vult et putrcfadfcionc genita, no ef-
fe generatiua ; fed forte excludit tantum illa, qux
ex putrcfafkione fiunt, Sc fexuum differentiam
non habent. Hxc enim non generant (ibi fimile.

Sedi. XV. 627

vt de anguillis ipfc dicit 6. Hifl.cap.Xf. er fi quan-
doque generent didimile , vt de bombyce dici-
tur , Sc de iis, qux oua pariunr abfqne coitu ma-
ris. Ira fe explicat 1 . de Gen. anirn. cap. i.&lib.j,
cap. ft&. 1 o. Problem.q. 1 4.

Aduerre generantium , alia cflc viuipara , qux
pariunt fertum viuum : alia ouipara , qux ouaj
alia vermipera, qux vermem, informem, inuolu
tum papilione, cum foramine, quo attrahit ali-
mentum.de quo i.Hift.j.fic formicx,apcs,vcfpx,
dc quo f.Hi/t.n.

Pcrcs fecundo , a quo efficiuntur animalia cx
putrefadlionc. Refpondecur, non a Solc.vt multi
dicunt , fed k fuperiori caufa ; quod etiam locum
habet in genitis cx femine, de quo dixi ex Doft.
diff>. 1 ,/eEl. 1 j. quia anima fit & folo Deo, ex Scot.
x.d. 1 8 ji. 1 o.

Petes tertii , an genita ex femine , Sc putrefa-
&ionc, funt ciufdcm fuecici. Ita cx Arid.j.Met.
cap. 7. Scot. i.d.i.a.y.ad i.w.xy.alioquin creatum,
& generatum differrent (pccie , Sc calor Solis , Sc
ignis. Item, mus ex putrefadHone genitus, gene-
rat cx femine murem (ibi fimilem fpecie.

Petes quarri, quomodo generare fibi fimile,
eft opus naturali (limum naturx, vt dicit Arift.
bucap.4.Quiditn ideididtum putant primi, quia
habet finem pcrfc&iorem aliis vegetatiux fun-
ctionibus, nempe perpetuitatem, quia eft ad con-
feruationem fpeciei. Secundi, quia eft tantum
in pcrfeCiis plantis, & animalibus. Tertii , quia
includit fecum nutritionem , Sc au&ionem , non
e contra.

Forte verius cft;idco dici naturaliflimum.quia
conuenir omni enti naturali, tam viuenti , quam
non viuenti ; quia naturaliter quodlibcr deter-
minatur ad fui confer natione, ex t.deGenjext.f6.
Sc ficut non poreft haberi perpetuitas fine gene-
ratione, fic nec fine nutritionc,& res magis na-
turaliter, quantum eft ex parte fui, inclinatur ad
fui , quam ad boni communis commodum ; Sc
idci aqtu appetitu proprio non afeendit furfutn,
ad impediendum vacuum , vt bene docet Dodk.
}.d. 17. tf.t.rmm, 1 x. $. Ifta rationet. Refpondctur,
non eflc cftcntialirer, quia funt ciufdcm rationis,
ficur generatio ignis , Sc eius au&io. Prxterea,
communiter in generatione viuens concurrit dif-
pofitiue tantum ; Sc in nurritione inrroducit par-
tem noux formx in materiam alimenti , vt opti-
me oftendir Doftor contra Henr. 4-/44. ejtuft.t.
n.i.S.QgfOuutrgpM&c fu p ri difp. 1 ./?£?. 8 . v bi often-
fum eft animas, excepti rationali, c(Tc diuifibiles.

Ad tertium , nutritio eft aggenerario , vel in-
gencratio.vt docet Scotus citat.& idem eft deau-
gmentatione , Sc vt diftinguuntur a generatione,
&cidcmaducniunt vc fubftantialiter perficiant,
Sc conferuent genitum , in quo potius perferio-
res videntur, quam generatio.

Aduerte pro generatione viuentis inrelligcn-
da , in quartior eam differre a generatione non
viuentis. Primum eft , quid viuens fecundum
partem generat. Secundum, quid ex fe maceriam
fumir. Tertium, quid etiam maceriam augmenti
ex fc miniftrat, ctfi non femper, vr patet in fcetu,
Sc fruru.Quartum.quod non ftatim gcncrar.fed
primo femen difponir, ex quo poftea fibi fimi-
lc gignir;& nullum horum conuenit non viuenti
generanti.

Petes quinti.quomodo fiat nurririo?Pro quo.
Nota varia genera adttonum ad hanc conctirre-
rc, primum eft rcmocarum^ttrarionis, retentio-
nis.

Gmerami,
aimd vmi-
parum, aliud
rui parum ,
aliud vermi •
parum.

7-

Genita e* /#•
mint , Crpu-
trr fallit ne
au etufdem
fretui’

Generatu
tjuart Jiritur
tpm natura -

r

*.

‘tl—

titU preprie
no» afttndir
ad impedii»-
di vatuum.

9 •

Generati»

viate tu in
quatun dif-
fert i ne»
viuentis.

Varia genera
ailifnum . g-
eurrunr ad
generat i tuf.

6 2.8 De potentiis corporeis Animx.

nis, expuitionis. Secundum, altcrationum difpo-
uentium materiam ad formam aliti. Tertium,
ipfius conucrlionis fubftantialis, qua forma aliti
introducitur in materiam cibi. Prima; actiones
fiunt a loco motiua , de qua dixi fupra feti. 6. Sc
concurrunt qualitates qusedam , vt in magnete
refpectu ferri. Secunda;, a temperamento prima-
rum qualitatum ; quia temperamentum confcr-
uans formam in fua materia , difponit aliam ad
eius receptionem, vt parer in non viuentibustvl-
titm a&io fit a forma fubftantiali aliti, quia acci-
dens non potclt producere fubitanriam.Sed aqua
U nutritient forma , an ab anima , vel ab alia ? Kcfponderur,
forma camis inducit partem nouam formx in
iiTur !nm*- matcriam cibi ( & fic de aliis partibus ) Sc anima
ten*m. partem nouam animx in eandetn , fi fit diuifibi-
Iis ; rationalis vero , quia indiuifibilis eft , fc ex-
tendit ad nouam partem. Suppono ex difp. i feti. 8.
quod animx, prxrcr rationalem, fune diuifibiles.
Ratio cfl , quia forma carnis, Sc membrorum, ac
anima corporea atque generant fibi fimilia,ac alia
agentia i Sc quod datur inferioribus , non cfl ne-
gandum perfectior bus.

I !• Nota fecundo,qu6dcalor naturalis fouetur in
nMtn- omnibus membris per influentiam a corde ; &
'* "*** ,t^c“ ‘n cor<^c refidee calor vitalis , quia inde vc-
'J niunt fpi ritus vitales ad membra.

Ctnurrfimu Not a tertio, quod cibus in ventriculo tranfit in

efti. chylum i inde per venas mcieraicastraiicitur ad

hepar, vbi in fanguinem conucrrirur,& ad omnia
membra per varias venas inftar aquzdu&us , di-
flribuitur.lta Galcn lib.6.de Placitis. Plato dial.de
«xf.Arift.tamen i.de Ge»jt.^.n\nxicndi potentiam
ponit in corde;magis tamen Galeno in re medica
adhxrcndum. vide Albcrt.x. de slnim. trall.i.

1 1 . Dico quinto, fa&is fequeftrationibus,& depu-
QuurnoJ» ri- rationibus cibi,vt iam fit lub forma proxima for-
menumr mU~ ma- nutriendi ( fiue hoc fit antequam localiter
'aUtum/ m ni*ttatura^ partes, fiue non ,) quando defertur
per venas prxfatas, vel aliquid eis correfpondcs,
vt in plantis, ad partes nutriendas, & recipitur in
poris carum, relidis quafi vacuis, vel humore re-
pletis ex fluxu aliarum partium, qua; ibi fuerunt,
amifsa propria forma , accipit formam partis fibi
contigua; i & ficconuercitur in nutriendum i &
ficui ante conucrfionem iuxta ponebatur , conti-
gue partibus cius , ica pofl eam, ei Idem iuxta po-
nitur continuar.ita Scotus rem hanc declarat 4 .d.
44.7.7. §. std }. dica ,n 1 j. vbi dqcct non omnes
paites quantumuis minimas nutriri , Sc augeri;
alioquin auduin femper augeretur in notabili
quamitate.Pro cuius imellcdione explicat etiam
Tari fetm »• ad longum id quod habet Arift. 1 . de gen. cap.j.
dion fretu* quomodo in nutririoiie,p.irs fecundum fpccicm,
7*™*™*"- vc* f°rmam manet , Sc pars fecundum materiam
rilw »on. non manet, dc quo vi dedijp. 1 .feli. 8. conc.i^td a.

, j Qua; nam partes proprie nutriantur,colligi po-

cefl cx modo augmenti carum : fi enim fecundum
na mammet omnes parres augeantur, feruando eandem figu-
rjm, nutriuntur, & non aliter. Et hinc colligitur
in plantis, radices, folia,frudus, truncum, ramos
nutriri;& quia fecundum omnes partes augcfcur,
licet pofl adeptum flatum magnitudinis tantum
crcfcunt fecundum^artcm fuperiorem , quia ex
hac tantum parte colliduntur , ficui Sc dentes;
qua rationcdixii Arift.a.dc Part.an.cap.^Acmci
jtn nutriam tora v,t^ crefcerc. Dc capillis antem, oppofirum
,Mr va ,!***• probabilius CX Galcn. lib.de Temperamentist

& cafitlit qui explicat carum incrcmciuum inftar vaporis,
in angullo loco , qui alio luppofito exurgit. Et

ratio facit, quia ad omnem partem crefcunr. Ita
Atifl.).Hift.cap. 1 1 .

Ex quibus habetur , Sc docet Arift. 1. de Pan. SoafaurM.
cap.^.j. fanguinem cfTe vltimum alimcntum;& ««»«4110.
hinc tota vita fit fanguis nouus ; Sc ideb dicitur nM*
vita hominis in fanguine confiflerc. Neque tan-
tum defcruic nutritioni viueniis, fcd generationi
alterius ; pofl quam enim vis nutritiua fumpfir,
quod fibi fufHcic , reliqua pars conucrtitur in fe-
men ; Sc ideo Arift. 1 . de Gen. an. 1 8. vocat femen
excrementum alimenti , quia fit ex fanguine non
neceflario nutritioni. Hinc qui in cibo Sc potu
exccdunc,abtindant femine, & pollutionibus foc-
defeunt. Habetur etiam obiedum nutririux in
ventriculo, e fle chylum, in hepate fanguinem, in
quadam parte inferiori, femen in membris , par-
tes nouas appofitas , & proprie loquendo hic
tantum fit nutritio; Sc prxccdemcs adiones funi
potius generationes.

Petes vltimb , an viuens fine alimento viuere 14.
poflit 2 Refpondctur , aliquamdiu cellare poteft Mj» j»
nutritio fine morte, vt patet in iis, qui multis
diebus fine cibo viuunt : non tamen longo tem-
pore ; vt etiam experientii conflat. Pro quo,

Nora, quod vita fpccialitcr confidit in calido, &
humido ; & calor , nili ei detur alimentum in
quod agat.confuinit humidu,& hinc arbor cuul-
fa arefeit. Hinc etiam alia diutius viuunt aliis, ktntlifO-
quiaplus habent htimiditatis,& refiftenricadca-
lorem;mors etiam quandoque cucnit ex dcfcdu smitiu
caloris, cuius certa quxdam qiuntitas ad vitam tifumtif.
requiritur. Ita Arid.iJe jinjext^fjfr lib.^.texu fu.ju.-m4t/
$<)■& » .de Gen.anirn.text. 4 » .vbi ait nutritiux non
obrepere fomnum ; quod intcllige quin fecun-
dum aliquam adionem agac , quia non femper
conucrtit alimentum in maceriam aliri.

Sed contra , quia conflat quofdam aliquot an-
nis line cibo viuere; Sc de quadam Sorore S.CIa-
rx in vrbe Canioncnfi in Hi fpania , i fide dignis
refertur, qubd a quindecim circirer annis l cibo
abftincr. De vrfa habet Arifl.6. Hi/t.an.]o.([\i6d «*•

quadraginta dies i cibo abftinet , quibus diebus ***“ jK
pinguefeit magis , & lib. 8. cap. 1 y. de quibufdam
aliis animalibus, ait tota hyeme alimcntocarere,

Sc de gliribus ait, per id tempus multum pingue-
dinis acquirere : quorum vnus apud Martialem
in Xeniit ita dc fc canit.

Tota mihi dormitur hyemt/fr pinguior illo
Tempore fumtpto me niljtift fornum alit
Rcfpondetur tamen cum caufx naturales internx l j.
in animalibus, in fc muruiS agant, nili fit inflaura-
tio deperditi , neccflc cfl breui intereant. Adii- Une Latia
lud dc fanda illa Sorore , cuius vitam , dc prodi- ****"£
gia examinarunt viri grauiflimi , Epifcopi,Archi- ^
epifeopi, Sc alij Fidei Inquifitoresfolcrtiffimi,&
a Deo eire judicarunt , dubium vix efle poteft»
quin illud fit numerandum inter alia portenta
gratix.qua Deus eam ditauir.

Dices , de aliis etiam fimilia habentur. Alber-
tus fitmma de homine , tratl. de nutrit, ait fermmam
quandam quadraginta diebus <1 cibo abfhnuilTc.
Aponenfis 10. Problematum , ait quandam mulie-
rem in Normannia o&odccim annis nullum ci-
bum fumpfiflc. Refpondctur , fi veri dicant, mi-
racula funt. Ad illa animalia , eo tempore , pitui-
ta, vel concreto humore aluntur, niiuis leme ca-
lore naturali multum debilitato. Vide Albertum
citarum , Sc Auiccnnam 7. de slnima , quod forte
contigifle potuit illi focminx , qux quadraginta
diebus iciunauir.

Dices,

Difput III. Se&. I. 519

HntritiuA Dices » quare non quiefeie nurririoa, fi cur ali*
**f^rf"** ... potenti* ? Adde quod At illo: cies dicat de Somno,
. potentiam , /i diutius operetur egere quie-
re. Refpondetur , non habet otium , quia cd
fundamentum totius vir* : neque petir alternam
rcquicm , quia fc habet vt caufa naturalis inani-
mata femper applicata; & hac ratione non lalla-
tur, ficut nec hmiles caufx ; folum enim lallantur
potenti* qux egent applicatione, cuiufmodi funt
exterx virales : debilitatur tamen repadione a
contrariis. Vide DiuumThomam quafl. ii y.art.

\.ad$.

l£. Dices , femina plantarum , & dirpium longo

KnUtfimina tempore viuunr,& domi rercruata,quxdamgcr-
minant, vt condat experientia, quod fine vita
d*m umm ficrj non pGffct , 5- tamen non nutriuntur. Rc-
/rrmi*A/ - nullum femen viuit , ex Aridotele

a .sinima,cap. 1 .&■ iJeGen^tnnot. 1 . Quod quxdam
domi germinent , non plus arguit in eis exidere
vitam , quam in iis , qu* germinant cum terrx
mandantur : habent ccpz , allia, & alia huiufmo-
di intra fe aliquid alimenti , Sc adueniente com-
modo tempore crefcunt,& germinant. Vide Ari-
ftotclem in Problem.fifl. 10 quafl. 1 i 8.

DISPVTATIO III.

De Intclltftu , Voluntate.

De intcllcdu iam tradata funt in quxdioni-
nibus Scoti , & noftro Commentatio fe-
quentia.

I Vtritm Jit afHutu,vel mere paffuus i quafl. 1 a . vbi

in Commentario , vnriju finientia* de boc

di/cuffi.

X Vtritm ficundiem Philojbphum intetteflut agent fit
aliquid .tnimx,cr quid intrin fecum hominiiq. 1 ) .
& in Commentari 0.

5 V tritm imcUefius agent & poffibilis realiterdiJUn-

guuntur ibi in Commem.

4 Vtritm re! fame aOu ime Uigtndi , maneant Jpeciet)

ej.i+.cr in Commem.

5 Vi rritm intelleflut nojler fit immaterialis iq. 1 j .

6 V tritm probabile fu/juod habeat materiam t ibi in

Commem.

7 V tritm magis vniuerfale prius imeBigatttr tq.x 6.

8 Vtnan fpeuet vltima priut inrelligitur intelleflio-

ne confujalibi in Commem.

9 Vtrum dentur ffecics intrlligibilefiq. 1 7.

j o Vtrum pbamajia pkfice concurrat ad eae } ibi in
Commem num 4.

I I Quarum rerum Jpeciei rffU it intelleflut agent ? ibi

1 x Vtrum habe amne pro nunc Jpeciet JubJiamiarum ?
ibi num 1 1 .

1 3 Vtrum probabile Jit nullat dari Jpeciet intelligibi-

lesfibi num. 16.

1 4 V tritm intelleflut intelligerepoffit Jine pbantafma -

te? quafl. x 8.

if 1 Vtnan Beata Virgo ad inteBigendum indiguit
phantafmate?ibi in Commem .num.y,

1 6 Vtrian qui di tat rei Jinjibilie Jit obieflum in te Ile *

f}us?quafl.X 9.

17 Vtritm verum fit obieflum i nteBeflm?q. 10.

1 8 Vtritm ens fit obiellum inteKefbttfq. 1 1 .

19 Quid comprehendit em vt efi obieflum inteBeflttt?

ibi in Commem. num.?.

Scoti opcr.Tom.I I.

ao Vtritm ens , quod efi obieflum eius-, fis z-niuo-
cnm, vel analogum Jubilant ia\& accidenti l ibi
num.i 2.

1 1 Vtrum fit vniuoatm Deo, & erratura l ibi nu-
mero 1 6.

xi Vtritm fingulare fit a nebit imtUigibile pro hoc
flatu, er quomodo f quaft. 2 2 .

13 V tritm detur propria Jpeciet fingularis , & an hac, ;

reprafintet naturam communem? in Comment.
num 9.

14 V tritm quando inteUeflut elicit afbrm ,fst numen t

motum? quafi.t 3.

1J Vtritm realittr differt d voluntate i Di f putat. 1.
Jifl penult.

Hic fubiungemus quxdam alia, ad inrellcdum
/pedantia , qux in Commentario congrue collo-
cari non potuerunt, vt materiam non relinqua-
mus mucilam.

Sectio I.

Virum intcUcflus fit nobilior voluntate ?

I v v s Thomascuin fuis x.p. q. 8z.
V r.V&y art.f. alfcrunc intellectum ede nobi-
i F/ r 'lorcm* Paludanus 4. d. 49. q. 3.
BIFBgfr Durandus 7 4. Capreolus x.diftinfl.i.

Suppono cx difpuratione prima/cdione pen-
ultima , voluntatem non didingui realitcr abin-
telledu: itaque hic non cd quxllio de reali excef-
fu,in hac fententia, fed tantum de formali. Diuus
Thomas tamen quiarealirer didingui tenet, etiam
dc reali excclTu intelligcndus videtur.

Oppofirum tamen verius videtur. Sic Scorus
4.d. 49^.4.$. luxtaboc , «m.9.».ic.Alcn(is i-p.q.S o.
m. 1 .Sc 4 />^.9t.»».t A!bcmis i.d.1.0.14. Occam ibi
q. 2. Probatur primb, voluntas habet nobiliorem
habitu charitatem, 1 . Corinth. x $ .Tria hac, maior ho-
rum efi charit at. Rcfpondent, lumen glorix perfe-
dins elle. Contra , ex Scoto ; quia in oppotitnm
ed Hugo fitprr jdng.Hierarx.j.vbx ait ex Dionyfio
qu6d diledio fupereminet fcicntic. Item ex eo-
dem Dionyfio ibi , fupremus Angelorum ordo , it
charitatc nomen habet, fecundus a Icientia.
Prxrerca , fi volun ati datur nobilior habitus
vi*, cur non & patrix?

Secundi , cx Anfclmo de Conceptu virginali ,
cap. 4. voluntas vt regina mouct exteras poten-
tias, & fola illa poced dicere, fic volo ,fic iu-
beo, Scc. Vnde Cernardus de lib. arbitrio vocat
rationem pedillequam. Rcfpondent etiam intel-
Icdtim mouere voluntatem dirigendo , regen-
do , Sc mperando. Contra, falfum cd ; tan-
rim enim ei deferuir moucndo,5c referendo,
ficut confiliarij fuis dominis : & voluntas po-
ted illum auertcre,& conucrtcrc, dc quo agit
DoGtoxx.tbflinfi.4x.quafl.s4. Vide qux dixi ad
qua(l.xi.

Tertio, adus chariraris abfolutc bonum facit,
imelledus non. Refpondetur, moralircr clle ve-
rum , non tamen in entitate. Contra , quia etiam
Phyficc magis vnit fummo bono, quia adui amo-
ris cius repugnat auerfio ab eo, non autem in-
tcllcdioni eius. Confirmatur , quia oppofirum
charitatis ed peius oppolito inrellcdionis ; er-
go Sc ipfa melior: cx regula illa 7. Ethicor. 10.
Illa funt meliora quorum oppofita JJmt deteriora.
Nec potcd rcfponderi quod moralitcr tantum,
HHh peius

rolutat neii-
lier inttUrBu.

•Ch tritu no-
Ulijjimm ha-
bituum.

X .

fi funt tt po-
tentiarum ro-
finu.

Amor magis
vnit DttAui
vipo.

lUa funt mt-
Hora, quemm
oppofita funt
foiora.

I

01

«,

t»

»

*

b-S

ti>

o»

• I

«»

'A

lio

I*

*!«

d>

V'

b

<t

in

»

f'

t

£

r

i

**

Si

%

*5

Difput. III. Sedt. III.

63t

fr»t

intellcdus eft facili» ad qiuedam obieda inrelli-
genda,& difficilis ad alia , Sc tamen non idc6 di-
• ftinguitur a fcipfo.

fiuartmrm- p«cs. quomodo cx rauliis fpecicbus inhxrcn-
r"r tibos intellcdui,vna potius quim alix monet ad

hu^Leffa recordandum ? Rcfpondctur.illa prius monet, cu-
AU/ ius phantafma fortius excitat , cx Scoto tJift.f.
9.1. »14. quia intellectus dependet ii phantaftnatc
in vfu fpecietum.ex didis ad f.i 8.

y. Dices, vnde cft quid vnum phantafma fortius

VaitpjAam alio moueat f Rcfpondctur, vel ubobiedo exter-
at ku vua no, vel ab Angelo bono , vel malo , commouente
*m!l!<i"m<rt humores, vel * complexione, ratione cuius phan-
1 tafia determinatur ad harc fenfibilia , plus quam
ad illa i & hinc aliqui magis teneantur ad hzc
vitia , quam ad illa.vt dixi di/p.i. fici. i. ex Scoto
Aa frimm x.d.b.q *. Petes fecundi.an in hominis potertate
at- Pr,ma c0B'ut'° * Rcfpondctur non clTc,vt di-
xi ad f . 1 1 .quia nihil volitum quin prxcognitum,
Sc fic ipfa przcognitio non cft nobis libera , quo
fenfu intclligendus cft Ariftotelcs q.Ethic. ad Ea-
dem. i &.& i . M . Aft>r.8 d um ai t ,pt imam vol mi-
rarem efte a bona fortuna , prima i caufa dante
cognitionem ad eam , quam operans iioii inten-
debat : hanc autem bonam fortunam , ibi docet
elfc ipfum Deum:& idem ait Auguft.j.CiWr p Pe-
tes, an memoria fit intellcdus agens, vel poffibi-
lisrRcfpondctur.Dodor quodl. i j. problematicus
eft.an intelledio fiat ab hoc.velfllo : Sc idem hic
tencndunuqaid vero non diflinguumur tealitcr,
dixi ad quaft.\).

Sectio III.

De intcllettione & verto mentis.

I. XTOta intelledionem vt fic, non e fle aliud i
InuutStdU- cogniti ionefptrituali:in qua tna repernin-
n* 'n* na- tur : adio, piffio.&r qualitas, vt tenet Dod.i./{.
earrrnai. ^.7 f./fj autboritatem n.)j &q. 6.$. Htcfuut tret,
nam.] *.&<] p.num.\o&d,6 «.{.©■ d.n.q.x.n.i x.
& quadhb. 1 j.f.Ad ifta,C^ nmm. 1 j.$. De primo: &
fequuntur Molina i.p.q ta.arr.i. d. 1. Suarrem.i.
I.p.d.i./ift i.con.i. Ratio cft. quia intellrdns per
adionem reducit fe adadum fecundum iniellr-
gcndi.fc terminus illius adionis,qui eft qualitas,
(vt habet Dod. paffiin , Sc laete citatu) recipitur
in eo,media paffione.

Dico primi , intelledio confidit in qualirate
vitali, qui afltmilatnr intelledusobiedo. Ia Sco-
tus lacu citatu, Henric. quodhbu.q.\. Dutand. 1 d.
it. q.q. Occam & Gabr.iiif.i.Capr.i.d.i <] t.ar. j.
Caiet.i.p.f 79.4rM.Vafq.! p.d. 1 1 XX.4.& difp.xqi.
c.+.Sc abj Probatur primi, quia non eft adio.nec
pallio, quia ad has non datur adio.fed intelledio
terminat adionem } quia (vtait Auguft. 9. Tnn.
vlt ) Notitia ^nitur vere, & velit io procedit. Irem,
iftxfunt alicuius termini accipientis effe per eas;
fed nullus terminus accipit effe per iiKcIledto-
nem, ex 6. Etbic cap.+.j. & y.Metaph.text. 16. Dices
producere habitus.

1. Contra primb , qnia producant eos vt fortnx,

/ ntiRtflti tft non vt adio, vel paflio, ex Scoto 1 . d.^./j n. 1 1. $.
**'4^/*> Si quaratur. Secundi , adio & paftio femper ha-
bent terminutrr.at intelledio in patria, vbi inten-
fifttma cft , nullum habitum gignit. Qu&d vrr&
fubftantia non fit, pater , quia abeft, & adeft line
fubiedi corruptione. Qu&d vern non fit relatio,
patet .quia ex Aug.7. de Triti. 1 . Omnu effentia qua
relatitta dicitur. e/t aliquid, excepto relatiuoxxgo cum
Scoti oper. Tom. / /.

intelledio rclariue dicatur ad obiedum , eft ali omnt qtui
quid abfolurum : qoAd autem non fit Quantitas,
vel aliquid ex altis Prxdtcamemis,de fe parctier
go eft Qualitas. ntatim.

Secundo probatur, intelledio diuina falcem
efTentialis non eftadioinec pallio, nec relatio, fed
abfolurum ab his difttndum : ergo idem in crea-
tis. Dices, fcqui etiam, (i hoc valet, non effe quali-
tatem in crcarisjquia talis non cft in Deo. Nega-
tur fequela, quia in Deo accidens efTc repugnatjat
non repugnat ei adio, vel te!atio:vidcplurcs ra-
tiones qnodlib. 1 i.art.f.

Obiicics, adus vitalis cft } principio intrinfe- | .

corergo includit adionem, alioquin polfct efTe ab ab*i vitaUe
extrinfcco. Rcfpondctur, non requiri efTentialiter tffr ak

quod efficiatur ab eo in quo eft, fed fi ab alio fie-
ret,& poneretur in debito fubiedo, vitaliter ope-
raretunin creatis tamen, naturalirer debet efte ab
intrinfeco effcdiuc ; in Deo autem efTentialis in-
telledio , Se volitio funt vitales adus , & tamen
non produdi.

Obiicitur fccundA, t .Eth {.dicitur operationes Quout* fetu
Sc felicitatem uon efte qualitates, & cum r.7.ibi f» • perati».
dicatur , fxlicitatem confiftere in contemplatio- mH "** f"9*
ne.per confequens negatur elfc in qualitate. Re-
fpondetur, loqui de adione produdiua operatio-
num , qnx qualiras non eft; bonum tamen efTc
oftendit , contra Platonem dicentem, qu6d Omne
bonum quelit at eft. Vel fumit qualitatem proflitis,
prout dilVingnitur etiam contra operationes, qux
dicuntur adioncs;tum qnia dependat ab obiedo
in/frri.tum etiam quia in obiedum tendunt:pro-
prie tamen adionesnon funr, quia terminum non
produiur. VidcScotuinfW/. 1 ?.$.Ad i.d.

j. q.G.ad t .prin.ande q y.Airtjext. 1 6. adio diuidt- ABitia im-
tur in inimanenrem,& t ranfeuntem.non eft diuj- maataum
fio vniuoci, fi per immanentem intclligatur ore-
ratto;quia adio ntnil naberhis commune, prxter mtueri
vocem : fi tamen per immanentem intclligarur aqm»ani.
adio produdiua immanem, dmifioerit vniuoca,

Sc generis in fpecics.de quo Sco t. lacie iamcitatu.

Obiicitur , ex {. de yjnima , InttBigete tft tfiied- 4.
dam patitctfco non qualiras Rcfpondctur cx Scor. Iatt0/e,offl
t.d.^.q.C ad 4 <2r q.?.)7. & 4 d.li. q.\.ad q. ideh i»adiM pau.
dici pati, quia fit quis intelligens, per hocqu6d
intelledionem 111 fe recipit ,non per hoc ,qu&d
eam eliciar;vndceam recipi fine elicere fufticir.

Petes, vtrum intelledio i folo Deo produci po-
teft/Negant pluresapud Vafq.iz. /9.^.1. quos
ipfc fcqmtur.

Dico fecundi . intelledio noftra (idem cft de lauffe/lie
aliis opcraiionibus) producibi 1 ts cfti folo Deo. »*•*"*•
ItaScotus >.d }.q.T.n.i7.& {. d.t j. q.4. §. Ad DrP’

q\ix(ltonesnum,t8.& d.t+.q i.n.x.& q.d qp.q 1 1.

Suar.A/er. d.^S. fid .\jtum.\x, Mol .t.p d.tiutrt.i.

Ratio huius eft , quia intellcdioeft qualiras , Sc
abfoluta res , Sc per confequens Ii folo Deo ficti
porcftiquiaomnc.-ibrolutum quod facit cum cau-
fis fecundis, poteft fe folo facere, cx Scoto i.d.q.
q.i. vbi docet eum fupplcre vicem materix in ge-
nere caufx efficientis. SecundA, rermini aliarum
adionum vitalium , vt nutritionis, generationis,
augmentationis, pofTnnr a folo Deo fiet i; ergo Sc
adionis intclledus. Tcrti6,quia nulla in hoc da-
tur repugnantiarvr pater refpondendo argumeto.

Obiicies ,ex Vafquez , quia fequeretur eriam jaL ' f.h
adura voluntatis it folo Deo produci pofTc , & Dn"
confequentcr non efTct voluntarius. Rcfponde- Bmt aa va-
tur, non forer in produci, fed bene in confcruari. lunta-ia t
Obiicitur fccund6 , quia non poteft dari inrcl . •ft
HHh a icdit

iffa » fer at i*.

6\i

De intelledhu , & voluntate.

ledio fine attentione } ac fine adione nuJIa eft ar-
cencio. Rclpondctuc , attentionem clle ipfun
intcllcdioncm.Sc non eius eUcere. Deus enim pet-
fedHEmc attendit per intcllediontm efientia-
Jcm.qtum non dicir.

fii- Obiicics tertii» firqui qudd pofiet poni in alio
jjlV Ciibiedo. Rcfpondetor,id non iequi,quia non eft

aliud Cubicdum ei rcaiicer difproportionatum,
nifi corpus , Se repugnat Ipirirualem qualitatem
poni in corpore,ncut Se corporalem in ipiritu.de
quo Scotus quodlib.y.

A» vtlith Obiicies quarto , fequi amorem produci poife
pniputdf» fjnc cognitione , quia eft abfolutum ; & cunc vo-
m luntas amaret incognitum, quod repugnat. Re-

pttMitmr ipondecur , non lequi % quia poneretur adus line
Tuo obiero , quod repugnat i obiedum enim vo-
luntatis eft bonum, vel ens cognitum. Vel dic,
quod portet poni abfolura qualitas amoris , Tcd
forte fine re fpedu tendentia: ad obiedum , iuxta
di (fla diff.i.fefl. 1 4-dc fenfatione indiuifibilic; Se
hoc verius videtur, de quoinfri fid. 1 1 . con. j . &
fici, i f .con. i .

£m Petes fecundb , an intelledio fit verbum men-

rntmm erit tis ? Pro huius explicatione, Nota primo , quod
& t»4i* tS- verbum mentis eft ira proprie verbum , ficuc Se
fanatur, or j$ . qUla fpjrjtus inter fe loquuntur , Se verba

proferunt. Conueniunt autem primb , quod fie-
oc verbum otis eft lignum conceptus, fic men-
tis eft rei conceptx. Secundi , illud producitur
per dicere corporeum , hoc per dictre fpirituale.

Tcrri6 , vtrumque dicit relationem realeroad
dicentem ; Ce d illud dicit tantum relationem ra-
tionis ad rem fignificatam; hoc etiam non dicit
. relationem realcm ad rem declaratam , ctiamfi

exiftar , ex Scoro \.d.\i.q.i.n.6,& d.if.q.).

Y'*' Secundi , nota vctbum noftrum fic polle dc-

fcnbi ,ex variis locis Auguft. lrerbum eft adu* in-
ttUigfntia pmiudue .1 memoria fcecunda , non habens
clTc fine a duali inteUedione , verbum divinum rtpra-
finiant. Dicitur adut inteiigentia , quia conftituit
intelligentem.ficut calor eft adus calidi. Dicitur
produCl h etum, quia eft proles memori* , in quo
dnfert ab intclWdionenon produda k memoria:
non habet rflbabfque atluali intellectione. quia eft ipfa
intelledio , fecundum Dodorcm dc fecundum
omnes , habet eam comitantem : verbum divinum
repmfentat ; quia eft fecunda pars imaginis, de qua
i.d.)^.9.VideScotum i.d.&7.«.).$. Ad quxftio-
ncs,n. 1 1. vatia loca Auguft.adhoc adducentem.

_ Dico tettib , verbum nofteum eft ipfa adualis

Vtrhnvt *H intelledio; ita Scotus citatm $. Ideb ittis,mn».i6.

ifi 4 * nrtiU- & i.d.1.9. 7. n.ii.cr quodl. 1. Eft contra D.Thom.

Si» aSuaIu. |,s,f,|74ri.i (5* 9.87.4)7.». fic alios apud Conimb.

J.d< Anima, cap.%.q.i>. Probatur ex Auguft. i.Trin.
l o. Formata cogitatio ab ea re quam fcimut , verbum
eft &lib.9.c.v\timo ; Eft igitur quadam imago Trim-
tatu ip fa ment & notitia titu ^ua eft prtlet e itu, ac de
ftipfa verbum ei utj& amortertim. Aliaeiusloca vi-
de in Scotod.d.17.9 j. Similiter loquitur Anf.»»
Monol.cap.i i.lren. tib.i.Haref.cap.qy. DamaCc.i.
jidei »8.Ptobaiut tatione,qui* ex didis ctn.i. vet-
bum non eft fubftantia.ncc adio, pattio, relatio,
vel quantitas : ergo qualitas. Nec poteft eftc alia
ab mtcllcdione diftiuda.Rcfpondcnt effe termi-
num imeUcdionis. Comtariom oftendi.imelle-
dionem non eftc adionem.fed qualitatem, fic fic
nullum habere terminum .Rcfpondttst Conimb.
fuptk ad a.ex D.Thom.d.arr . ^.adiones iromanen*
tes habete terminum ad intta.non ad exttk-,fic di-
ci vltimum operationis, quia non Cum gtaiii tet-

mini , ficut fa&io , vt aedificatio eft gratii rei fa-
ci*. Conrra , quia adio immanens dc genere
Adionis,habet terminum inrri, vt mcafu, iirmrj
Se hic terminus eft intelledio, Ceu verbum j & fi
per adionem immanentem inrelligunt hanc,con-
uenimus in rd;quia per intelledioncm intelligunc
didionetn , cuius terminus eft verbum ; fi tamen
rolunt per intelledioncm vt k dicere diftingui-
tur, aliquid produci, falliim videtur ; alioquin et-
iam per diledionem debebunt afljgnaretermi-
num produdum. Si iimiliter per vifioncm.de au-
dirionem:quod falfumeft.

Rcfpondet D.Thom. 1 .p.q.SsArt.i.od j. con- f.
cedendo aliquid proportionale verbo , in fcnfa- /afnfah
tionc interna , non autem externa produci. Sed f*.
contrk, fi fenfatioeft adio, repugnat quin habeat ^or/
terminum fiue fic externa , fiuc interna.Pr*tcrea,
ipfe ait opufc.48.c- » .quod inteUigere & fintir e fun
odionet immanente 1 , & ha affiones non funi dr genere
yidioniex rgo nihil producunt. Ad iddediledto-
nc , ait etiam t.d.iy.art.i. vbi Caiec. produci per Dilria ».
cam imprelGoncm , qu* eft amor. Contrk fi per btl frUua,
diledionem intclligit clicitionem amoris ,& fic W4&*
in aliis.hoc eft quod nos dicimus in rcjfi ver6 ali-
quid aliud diftindum, oportebit ponere adio-
nem produdiuam diledionis , 8c aliam qui hxc
producat amorem; 6c idem proportionabiliter in
omnibus aliis adibus vitalibus , quod abfurdum
& fiditium videtur. Falfum etiam eftc videtur,
quod Conimbr. aiunt , intelledioncm non elTe
propter verbum, fed i contra : fi enim eft adio,&
eius terminus veibum.cft potius propter verbum,

cum fit via ad illud, qukm £ contra.

Secundi probatur , quia vctbum non eft fpe-
cics.vt probat Scotus i.d.4.q.7.w.i8.contra^eid.
quodl.\.q.ii.i^.Si Capreol.t.d. j j .^.t.quiaeft fpe-

%

VnUut m

u3tm,ul

cici cifcdus ; <Sc repugnarer efle fpcciein fine ver
bo:neqtic eft obiedum,quia hoc non producitur, 1
& eft exttk,(quicquid dicat Aurcoi. i.d.i.) ueque
eft habitus , quia hic non eft adus fecundus , fcd
eius caufa, vel effedus : ergo eft ipfa intclleftio;
quia nihil aliud aftignari poteft , ab hac dillin-
dum.cui ratio verbi conucnite poflic. ^ ,

Obiicies , quia Fulgent. & quidam alij Pa««
vocant dicere inteUigere : fcd pet dicere producitur ^ ^ j*.
verbum, ergo & pet inteUigere. Refponderut.fiiu w-

fit, in te couucnimus-.fcd fumunt illi Patres »«»1-
ligere .lation figni(icationc:fic aliafentcntia. Re-
fponder ad loca Patrum k nobis adduda , quid
vctbum 8c intelledio funt idera;qu6dfcilicet la-
tius fumunt intelledioncm , vel quia funt idem
realiter tanquatn adio fic tetminus.

Obiicies fecundh,} . de Anima 4. & 1 a.
textu 1 numeratur intelledio intet adionesiet-
go habet terminum non altum.qukm verbum»«*
go non eft illud. Rcfpondctut, eftc adionem im-
manentem , ptopter fimilitudinem cumadio116
proprie dida , in aduali dependentia ab obiefto:
non eft tamen ptoprie adio, quia nihil otodocit. ^ ^
Petes, an vifio beata, vel intelledio k folo Deo ^„3, u
produda fu verbum ? Rcfpondctut de kcundo, /*•

vetbum non eftet , quia non eflet proles intelh- r«t f
gentis per illud : vctbum enim fic filio* dicuut
eandem telationcm,fed hicconnotat natutatnvl-
uentem rationalem , vel faltem fcnfitiuam,l ilmd
notitiam intelledualem exptcflam:vt habet Sco-
tus t.d.i7.*l-«d \ .pro i.q.

De vifione beata comtouettitur etiam mtet
Scottilas , an fit vctbum , fic Rada Cmfrwtft.to-

«r.x.ucgat.Pto quo videtut effe Scotus 14^-

V

Ai rslitntm
Verbi, vel |t-
/y MurrfMi-
ritar vtrant-
ju* canfam
etneurrere
naturaliter.

Jn Citri fla

fumnt ita

fliuirntH.

I.

traxit jtiJf

tat!» praBi-
d & frecmla-
tim nm tjt
rfrntialU

fiientia.

Qatmtdo
iifirSt pra-
eii f a (jp /)#-
(ulaiitta fiif-

tia.

Difput. III.

& propter iflud, longe ante finem. Mihi videtur ve-
rius oppofitum; quia viilo c(l adualis inicllcdio,
Sc proles intclledus beati, dicens realcm relatio-
nem geniti ad ipfum : nec Scotus oppolituin
vult, led refoluens elTcntiam diurnam non mone-
re ad vifionem beatam intellcdus creati, fed fieri
k voluntate ; quia nihil naturaliter agit ad extra.
Subi ungit , propter ijlud pofliet dici ejuoJBeattu non
habet verbum de Deo : hoc cft, ratione motionis ef-
femix, poteft dici non ede verbum i at ex alio ca-
pite , quatenus inrcllcdus naturaliter cain elicit,
Sc non libere, vctbum cft. Neque requiritur ad ra-
tionem generationis , vel prolis , quod vtraque
caufa naturaliter concutratialioqum Beata Virgo
non fuillet mater Qei,ncc Deus eius Filius , quia
Spiritus fandius concurrit ad generationem eius,
vt caufa libera , non vt naturalis; confequcns cft
falfuin , vt probat Dodor i.d.K.i.Ad quallionem.
vbi ctiain oftendit in Chrifto fu i fle duas filiatio-
nes,vnam ad patrem , Sc alteram ad matrem. Di-
ccs,Scotus cjuodlib. i j.§ Sed de creatura, ante futu-
tionem argumentorum , fuse tradat vifionem
creatur* in verbo non erte verbum. Rcfpondctur,
pro vtraque parte optimi difputat,& nihil refol-
uit,vt intucti eius literam patet. Quod vero vifio
beata vctbum fit, tenet cxprcfsc Auguft.14. Trin.
1 7 .Cum videbimm tum. fi. uti cft ,r une verbum neftrum
non erit falfum.Sc Scotus cxprcfsc i.d.i. Ttr-

tine art. num. 17.& d.i 7.7. j. $. Aliter dicitur , n. 1 j .
vbi Vigucr. & Vorillon. ica cum explicant Sc fc-
quuncur.

Sectio IV.

Dc intcllecJn pracfico cr /pecuUtiuo.

DE hoc agit Ariftotcles j. de Anima, cap j>. &
\o.& 6. Met. 4 cap. 1. Nota pruni» ex Sco-
to 7. 4. Prol. num.}. praxun fttidc fumptam elfe
adhim elicitum, vel imperatum voluntatis , quia
cft adus liber ; nemo enim dc eo quod aliter fe
habere nequit, confulcar.vt ait Ariilotelcs G.Eth.
cap. 1 .& j. Si autem ptaxis fuerit reda , requirit
ratioucm dirigentem redam elfe, vt ibi habetur
rap.j.coguiiio vero tales adusdirigeus , pradica
dicitur i ad quam duo requiruntur apcitudinalcs
refpedus,fciticet prioritatis, Sc conformitatis ad
praxim ; cft enim ea prior, quia adus intclledus
cft dirediuus eius , fcu conformat iuus ad regulas
redicudinis : Sc hinc habetur rationes piadici Sc
fpcculatiui, non cite cllcmialcs fcicntix.quia hxc
non confiftit in refpcdibus.fcd in abfoluto;& ra-
tio pradici dicit duplicem illum refpedum ad
praxim, vt ad rcrminum;& ratio fpccuktiui dicit
ptiuationem eorundem, non tamen fuiitdiftcrcu-
tix omnino accidentales feiemix , fed inftar paf-
fionum fc habcnt.de quo Scotus citatus art.i.

Secundo, nota qu6d intclledus nofter aliquan-
do vertatur circa res ipfas iu fe,cognofcendu tan-
tum naturam catum Sc proprietates ; Sc hxc con-
fideratio eft fpeculatiua , cuius materia cft res
cognita, &: finis veritas : aliquando vero verfatur
circa operationes humanas , regulando eas , Sc
tunc cognitio eft pradica.cuius materia fune ipf$
adioncs,& finis carum reditudo , fcu paffiua re-
gulatio. luxtahxcait Ariftotelcs a. Met. textu j.
quAd /in te fpeculatiua eft vetittufraDUe aptet.

Hmc fpeculatiua potitEmc veifatur circa vni-
uerfalia , vt Meuphyfica ; Sc pradica circa pam-
cularia.vcl in ordine ad illa- Item, illa dc ncccfia-
Scoti optr. Tem. / 1.

Sed. I V.

< >31

riis agit , Sc xternis ; Sc hxc de contingentibus;
quia de adionibus humanis. Vndcfpeailatiuus
confiderat padi unes animx fecundum fua ptin
cipia vniuetfalia , Sc ncccftaria , pradicus ver A,
(verbi gratia, Philofophus moralis) cafdcm confi-
derat,vt reducibiles ad mediocritate per virtutes/

Dico prim6 , intclledus , (idem cft de habitu)
non eft pradicus ex fuo adu. Ita Scotus fupta
num. 1 5 .$. Concedo ergo. Probatur , quia principia
pradica fuuiuntuf quandoque a fine ptaxis, qui
eft caufa prior : veibigr.n ia, hxc cognitio ,proxi-
rnm eft diligenditi,(um\c(ux principia pradica k fi-
ne, qui eft fummum bonum: veibt gratia,ifta./i»»i-
mum bonum eft diligendi, & omne aliud propter ipfum.

Dico fecundo , intclledus non dicitur pradi-
cui, a fine, quii talis; Scotus citatus. Suadetur pri-
mo,quia quando dicitur \.de Anima, ttxt. 49 quod
intclledus cxrcnfionc fit pradicus, non iutclligi-
tur de extenfione aduali; alioquin nulla ciTct no-
titia pradica in fabro , vel Medico, nifi quando
adu operarentur, fabricando, vel mcdcndountel-
ligitur ergo dc extenfione aptirudina1i;fcd httiuf-
modiaptituJo non conucniret pradicx , repu-
gnans fpeculatiux.nifi aliquid abfoliittini clfct in
vna,& non in altera:dc quo Scotus i.<f.rS.iy.io $.
Ad queftionem, vbi optime docet nullam negatio-
nem, vel repugnantiam conuenire alicui , nifi ra-
tione alicuius abfoluti. Tunc fic:illud abfolutuni
non poteft habere pro caufa , finem , quia ab eo
qua talis , non fumuarur principia in qux adus
rcfolui poteft.

Dices, quod finis eft prima caufa;crgo bene ftar,
quid cauter illud abfolutum,quod fundat aptitu-
dinem illam prioritatis ,& conformitatis in pra-
dica notitia. Contra, finis nihil caufat , nili vt
amatus a voluntate; at fcientia pradica, cft nccef-
faria, habtftque caulas Sc principia talia:ergo non
dependet ab illo adu voluntatis.

Diccs.quAd finis cft aptus amari, antequam ra-
tio pradici fit in fcientia : ergo vt fic poteft hanc
caufare. Comia, nil fit a caufa vt apta cft caufate,
fed vt adu caufat. Prxtcrca, vel finis cauu; noti-
tiam pradicam.vc acquifitus:& hoc non, quia fc-
quitur eam vt ctfcdus ciustvcl vt iwemus;& nec
(ic.cadcm ratione: ergo.

Sccuudo, ratio finis cft refpcdus qnidam ratio-
nis ; Sc ideo non amatur in ratione obicdi finibi-
lis.vr cenet Scotus i.d. 1 .7. 1 .4W.4.crgo non caufat
abfolutam qualitatem fcientix pradicx , qua in-
tellcdus dicicut formaliter pradicus. Antecedens
patet, quia nihil cftaliod, quam media efle otdi-
nata ad ipfuni.

TcrtiA.ex Aiiftotele,qui O.A/et. ttxt.i,& 6.Etb,
c.x.& i. de Anjext.f 1 .diftinguit pudicam & Ipc-
culatiium.non penes finem, fed penes obicdum.

Obiicics ptimA, proHcnrico tjuodHb.S.q i.qui
oppofitum tenet ex Atiftotele citato , imtUetlm
extenfione fit pr allicm ; ergo qui prius fuit fpecula-
tiuus:vcrbi gratia, confidcrando herbam, vel vir-
tutem fecundum fe;fit pradicus dum ordinat has
ad finem operis. Rcfpondetur, loqui deextenfio-
ne api it udinali.vt dictum eft, non de aduali:& il-
la extenfio includit duplicem rcfpednm priorita-
tis Sc conformitatis ad praxim.Vide Scorum fup.
ad 1. Quod fubiungir. pudicum differte afpecu-
latiuo,fine:|oquirur dc fine cognito, non vt aina-
to,& fic cft obicdum.

Obiicics fecundo, quia medicina, alia eft pra-
dica , alia fpeculatiua ; fed fit pradica. eo foium
quAd ordinatur ad finem. Refpondciur verius
HHh i cITc

Aliter Xltia-
fbjfitUl, ati-
trr fnrralu
rwfiJetat
prjftami ani-
me.

!■

Cegnkiopra-
Bitm fumit
fhnttfinm i

/i,..

JauDtBm
txitrflrnr f.t
praBuutux-
ftnitur.

Krgatie Ktn
ttauettti alt-
ent , nifi ra-
tione aln mim

Reti t finit,
a/tj ni4 ra-
thnu.

TraBirn Jif.
frt m fluu-
latina , flat j
qatnttdif

M' Jiti»a
abfrluti fta*
fhta. ■

6i 4 De intelledu , & voluntate.

etTc abfolute pudicam ; il Ia tamen pars qux agit
r.. de membrorum con/litutionc , humoribus , fle

caulis vniucrlahbus fanitatis , dc inhtmitatis,di -
cicur fpeculatiua ; quia remorior cft i praxi, qux
fmmediati dirigitur per particularia dtdamina;
quo enim magis aliquid recedit ab vno oppolito,
eo magis accedit ad aJiuJ. Vndc (inquit Scotus
rr«M 44 J ars poreft dici fpcculatiua refpcdu ha-
bitus experti, quia cft habitus vmuer fabor , non
ita immediate dirigens,& ided i. Met. in Procem.
dicitur ^ trtifrx frequenter errabit , expertus non itet.

6. Obiicies tertio, pcadica notitia prxeipue ver-

fatut circa bonirarem, vel malinam : fed hx con-
Smitmpnu- ueniunr adibus principaliter li fincrcrgo.Rcfpon-
'Jfctua/ detur principalius mtiltb ab obicdo , vt habet
jnim H fine. 5c®lus 2- dtfl.40. & quodlib.tZ. 6c cfto tota boni-
tas fle malitia a fine elTct, non iJcb pradica noti-
tia inde luinerctur.quia redr didarc.cft i princi-
pio.iSc hoc ab obicdo, & nccef7ario;& per confc-
quens independcnter a fine/qbia hic , vt diftin-
gmrui ab obicdo, includit tantum rcfpcdum,vcl
e/Je amotum.

PraSiea Ex didis fequirur primb.pradicam fcientiam,

' ab ra^cm fuo obicdo , ficuc fle fpeculariua ; fle
obieH*. I* quandoque tribuitur fini , quod eam diftin-
guat.non intelligitur de fine formaliter, fed qua-
tenus obicdum cft j vel non eft ferino de ptima
diftindioue.

7. Sequitur fecundb,contra Soncin.6. Met. 7.4. fle

fraSua ftii. Iaucll. quofl f. habitum nor. dici pradicum i fine
na a fiat •- operantis, fed a fine operis. Primo , ab obicdo in
ftrunentft- fe opetabili , vel dirigente ad operationes : quia
raatu. fcicntiacft nccclTaria, fle intentio finis operantis
omnino contingem:8c fecundum illum modum,
vana foret dillindio fcientix in fpeculatiuam fle
pradicam.

ja ttStSus Dico tertii , intelledus pradicus fle fpecula-

fraBitut & tiuus eft vna fle eadem potentia. Hxcdc ie parer,
^aJtmMrn- <juia dicitur pradicus ab habitu pradico , fle fpe-
pM " culariuus i (pcculatiuo ; fle fecundum diftindio-
nem habituum vel aduum , nor> oportet difttn-
gucre potentias ; alioquin intelledus opinatiuus
edet potentia diftinda a fcientifico, fle iniuitiuus
ababftradino.Vidc D.Thonn. 1 .f 479.«)?. 1 1.
g. Obiicies pruni 6 Etbic.cap.i lib.Mag Mor.

eop.ii dicuntur dux pattes animz:fle \.de Amma%
text.f {.Pradicus dicitur virtus dclibcrani.fpecu-
laiiuus , principium intclligcndi : fle quod magis
dtftinguuntur quam icalcibihs, fle concupifcibi
lis. Confirmatur , quu diucrfa habent obicda.fle
adus. R.efpondctur, tantum vult habere diuetfa
muneta,ac fi edent partes diuctfx- Ad tertium lo-
cum,loquitur ratione habituum, qui dtftinguun-
tur realitcr. Dc diftindione itafeibilis fle concu-
pifcibilis dixi difp.pracedfed 7.

Ad confirmationem , illa obieda funt habi-
tuum , non potcntiz , qux vnum tantum Kabet
obicdum , nempe ens , de quo late didum cft ad
q.»9- & duo* ftquentti.

•*- Obiicies fccundi.vnus habitus non poteft ede
1"‘f 'JT' #*; Cpcculatiuus fle ptadicus ; ergo. Rcfpondctut.D.
‘prtfluHi fi- Thom.i.p.1.i.-rt.4.dri.^ 4 ^.i--di.ponit
vnum habitum infufum fimul pradicum St fpe-
culattuum , quod reiicit Scotus q.4. Prol. nwm.a 7.
quia modi lunt oppofui *. negatur ergo confe-
qucniia , quia potentia cft vniucrfaliot longe,
qu^m habitus, nec generatur ex adibus-.a&us au
9- temdiucrfi fpecie , vt pradicaiio fle fpeculatio,
non po(Tunt gignere eundem habitum (pede.
iMclb- Vctcs ,an notitia ptadica detut in otdine ad
a«.

adus i piius intelledus dirigendos j quod eft di-
cere an praxis Iit aliquando ad us intelledus/

Scotus citatus, quem fcquiror Soncinas fitpra, ne-
gare videtur f dc confentit D.Tbom,t.x.quoft,p,
art.i.adi. Sed loquuntur vt in plurimum, vel
tantum volunr, quod notitia pradica iinmediare
non dirigit adun 1 imcJJedus.-conftat eniin quod
prudentia adus intcllcduales dirigit.

Aduertc pradicam fciciiciain diu idi in adi- >'*8uoa!H
uam dc fadiuam.ex Aridotcle C.Etbic. Illa dirigit • •'*

adionesqux tranlcunrin materiam non perma-
nentem , qux dicirur agibilc.vt citharizario ,io-
quutio;hxc verfatur circa fadibilia, vt funr xdi-
ficium,pidura,qux permanent :ars verfatur circa
f adibile, prudenria circa agibile, ex Ub. Mugior.
Mor.cap.vIt.Vidc Scotum }.d.)i.q.l.n. 10.14.

Aduertc fecundb^duplicem cflc reditudinemj lo.
alia e(i morum, quam prudentia dirigit ; alia na- t mft.

turx , vt pidio, fcriptio,quam dirigit ars.llla re-
ditudo cft (impliciter talis.quia facit bonum ho- #,• ' ^
minein, dc volumatcm gubernat ; hxc fccunduin ogihu.
quid.quia non facit bonuni hominem- Alia mul-
ta , qux fufiusquim vtilius i Theologis tradan-
tur in Prologo Thcologix.de hac quxftionc vi-
dentur cflc parui momenti: fle magna ex parte de
modo loquendi controuerti.an fciticet (utficit ad j.
rationem Icicntix, vel intelledus pradici.proxi- vUon.
me, vel remote dirigere , aptitudinaliter adpra-
xim,nc?cite:de quo vide Scotum f. 4. Prol. n. 44.
fle ibi fcholiura noflruni.

Sectio V.

De fyntereft & confcicntiA.

HEntlcus quodlib. 1 8. (judfi.i. dicit fynterefim *'
e(lc pondus voluntatis tendens in bonum,
fle coni cient iam habitum eius : fle hoc fecundum
tenet Durand. 1. d.q.q.x,

Dtco primo ,hx ad intelledum fpedant. Ita
Scotus i.d.}99M«/?.i.D.Thotn.i.p«r.f.79.4n.ii.

1 t-Magillet i.d.{9.e«p.).exHieton.inc4p.i. Ev-
rbitl . Vbi dicit qubd fupetior portio rationis, eft
fyntercfis. Probatur cx Scoto i. de fynmtfi, ^
quia cius adus cft iieceftacius , fle nullus talis da-
tur in voluntate, vt oftendit Scotus i.d.i.q^.& Q,dut.

4. d +9-q-9’& quodlib.iC. Sccundo,fi tenderet fic
ncceiratib in bonuni, faceret voluntatem impec-
cabilem. Dc confcicntia probatur, quia cauiatut
per adum intelledus, fle vnicum.Sccundb, aut ne-
ceflario agit voluntas fecundum illum habitum;
fle fic non cft libera , quia agens illius habitus cft
caufa naturalis fle confcqucntet effedus : li non
iiecelVarib agit, poteft ftante confeientia cedi vel-
le oppofitum didati per eam, fle fic nunquam per
voluntatem corrumpi potent.

Obiicies cx Anfclmo de concordia 16. & 44- t''lnru **-
ibi .commoda non velle nequii (voluntas :) fed *quc **"

vult iuftitiam , Se id quo neceflario vult bonum,
cft fymctcfis. Refpondctur de voluntate,' vtpt*-
cisb aifcda cft, aftcd tone commodi , non cft libe-
ra,fed fic non elicit adum. Vide Dod. 1. Ibq.i.

& 1 .d. 1 q-4-pet idem patet ad id quod aii hoguft-
1 j.Triii.j.omncs naturaliter velle beamuAinem,
nempe appetitu naturali, non elicito.

Obiicies fccundb , natura irrationalis habet i
principium ncccftarib tendendi in id quod fibi
conucnit-.etgo fle voluntas in iuftitiam, quia hxc
maxime ci conucnit. Ncgatut confcqm.-utia,quia
voluntas eft libera.

Obiiciiut

Difppt. III. Se£t. V I.

fiiitmcJf Obitcitur tertii, fi confcicnr ia cftet aliquid in
tfima ,ntc^c^u * tunc roag,s fcicns clfct magis con-
fetmtitfmr fciemiofus , cuiusoppofitum pacet. Rclpondc-
cur, verum efte, ceteris paribus : fi tamen plura
feiens , fit paffiontbus obnoxius ,ex hoc capite,
cft minus confcicntiofus , quia cius bona di&a-
niina impediuntur k di&ando , & fic intelligit
Ariftorclcs 7. Etbk. j. dum aitexiftentes in paf-
fionibus , non fcirc.

Dico fccund6 , fynterefis cft habitus princi-
piorum ; Sc conicientia habitus concluiionum
pudicarum, de bonaele&ione morali. Ira Scor.
citatus. Non explicat tamen , an ille habitus fic
aliquid diftindum k potentia , Sc videtor qudd
non , licet D. Thom. afferat qudd fic, quia negat
cfTcipram potentiam. Ratio cft quia finenccef-
fitate entia non fune multiplicanda. Prxicrea, in
naturalibus potentiis , quia funt dererntinatx ad
vnum , non ponitur habitus , ex Scor. j.d.
num. 7 . fcd intcllcdus cft determinatus ad prin-
cipia ; ergo.

Dices cum Caprcol. qusfl. ; . Prol. sd y. Sc Vi-
gucr. csp . j. efTc habitum naturaliter inditum fi-
mul cum potentia : hoc gratis dicitur , Sc fine
ncccflicate multiplicantur entia. D.Thomas ait
confcientiam efte adum.non habitum : tenen-
dum tamen dari adualem,& habitualem \ neque
enim dicendum cft, cum dormimus , nullam re-
ftare confcientiam. Conclufio hxc habetur ex
condufione prxcedenti : quia cum hxc fpedent
ad intclle&um , non poftunt efte aliud ab ipfo,
vel eius affc&ione , vt verfatur circa principia,
Sc conclufionem pudicam. Habetur etiam ex
i I Io Ecclcf. 7 . Scit enim confient is tus te crebro ms-
Udixifft.

Aducrtc, cum confcientia iudicat malum efte
quod agimus, otiti in voluntate vermem, remor-
funf, fcu triftitiam,iuxta id Auguft. x.ConftJf.n.
IsJJifii Domine, & iis ejt , vt pecus ftbi ftt omnie sni-
mm inordinstm. Quando autem iudicat bonum
c^etluo^ fit»refiiltat gaudium, iuxta id x.Cor.i.
tm p,AQi. * Gloris nefies bsc efl , ttihmonium confcientis nofirs.
tui. Si quxras an confcientia fit aliquis habitus pe-

culiaris ) Kcfpondetur , non diftingui ab habitu
feientix moralis. Etfi quxras, an fit pradica.
Refpondetur efte , quando dirigit ad aliquid fa-
ciendum, vel omittendum : quando tamen accu-
far deprxfenti.fpeculatiuus efte videtur.

Sectio VI.

De euidentis , dr certitudine.

NS

T Ota ptimo, tunc intelledum clari , Sc eui-
J denter cognofcere obicdum , quando ten-
dit in illud inftar oculi in lucem, vel coloremtita
vt manifefte videar connexionem prxdicari cum
fubicdo , vel immediate per ipfos teiminos , vel
per medium notius.

$ui4 tui- Nota fecund6,euidcntiam, fcu claritatem non
dintuf diftingui rcaliter ab adu claro : quia nullum eft
fundamentum talis diftmdionis ,cum repugnet
adum feientix poni fine claritate, vel fidei , fine
obfcuritate : ablato enim quocunque alioli vi-
fione inruitiua , manebit clara Sc cuidens ; &
An tuiJftia jjfjp c(l per oppofitum de adu fidei. Si dicas
sbs3u/,Ur euidemiam efte modum diftindum Contra, pe-
to an cognofci poftit per adum , vel an fit ratio
cognofcendi. Si fecundum, erit ipfe adus , quia
fpccics efte nequit. Si primum, vel cognofcitur

euidenter, Sc dabitur procefiTus; vel obfcure , «Sc
idem erit dc obfcuritate. Neque dici poteft,
qudd nullo modo cognofcitur, fi non ipfendus.

Ex ouibus patet cuidcntiam efte quid eifentiale,
vel laltem propriam paQiuncm adus clari ; Sc
idem eft dc obfcuritate rcfpedu obfcuri.

Nota tertid , cuidcntiam efte triplicem ; alia i.
eft moralis, vt quando viri graues, fide digni Euidinatti- s
aliquid afterunt , quibus iuxta regulas prudciuix fl** "•truis,
credendum eft. Supremum gradum huius eui- &

dentix obtinent myfteria fidei , qux afteruntur a *

viris fandiffimis, fibi confentientibus,& multis
miraculis confirmantur: fed hxc euidentia eft
tantum fecundum quid talis, quia rcuclatio ad
quam nos manuducir , (impliciter ohfcura eft.

Vnde euidenrix morali poteft fuberte falfum , vt
fi multi dodiftimi dicerent aliquid efte de fide,
quod non eft ; fed tunc aftcnfus credentis non
eftet fidei infufx , qux tantum tendit in teucla-
tum vcr£. Alia eft euidentia Phyfica, vt quando
aliquid clare fcitur ex principiis Phyficis , vt
ignem exiftere ex nimio calore, fubiedum adefte
ex colore vifo. Huic etiam euidentic fubeft fal-
fum aliquando , vt pater in Euchariftia. Et ratio
eft, quia Deus poteft fupplcre vicem principij Euidrntia
Phyfici quoad efficientiam. Tertia euidentia eft Uttatbyfi
Metaphvfica , vt quando per principia Metaphy- htjuii utrjft
fica, isu res clare videtur, vel fcitur , vt repugnet
aliter fieri , vt quodlibet eft. vel non eft ; & huic
euidenrix repugnat fubefle falfum. Quidam pu-
tant euidentiam.qua in remotis creditur Romam
efte, non moralem , fed Phyficam efte , quia non
cft minus euidens quam ignem efte calcfadi-
uum. Sed inepti dicitur ; repugnat enim ignem
non efte calefactuum , Sc fi miraculum non im-
pediar , applicatum neccftari& calefacit : at fine
vllo miraculo poftet Roma in cineres redigi, &
confcqucntcr non exiftere. Ineptius etiam ne-
gatur adum quo cognofcitur Romam exiftere,
non efte fidei humanx , fed fcientificum ; quia
qui Romam non viderunt, humano tantum tefti-
nionio credunt illam efte, & nullo alio medio,
vel extremorum connexione.

Dico prim5,intcllcdus nofter euidenter fuis $•
viribus cognofcit prima principia, Sc condufio-
nes ex eis dcmonftrabilcs , 8c veritates per expe-
rientiam notas. Ita Scor. i . diil. cjiusl.+.mtm j.
contra Academicos , cft Henricus in fumm.srt.i.
qusfi.i. Eft Ariftoreles i. Metsph. textu i. vbi ait
prime principis effe omnibut nots fuut isnus in domo.

Ad idem eft Auguft. Sc Boetius i Scot. citati. De- trimm
claratur, termini principiorum primorum, ita fe
habent, quod vnus alterum includati& idco.ciim
intelleCus eos componit , habet neceftariam
caufam conformitatis fui a&us ad illos,vr in hoc
principio, omnt totum efl msitufus psrtt : ex hac
autem principij cuidcnria, Sc bonx illationis,
dependet notitia conclufionis , Sc fic naturaliter
habetur, Sc euidenter. De cognitis per experien-
tiam, patet; quia quod fenmer , aut fere femper *^[***,^”
contingit fieri, Sc non k cauia libera , eft effedus
naturalis illius k quo fic , quia caufa non libera,
non poteft in pluribus effectum producere , rufi
ad quem natura fua determinata cft : cuin ergo
femper experimur ignem calefacere , colligimus
hoc efte illi k natura mdiium; Sc fic veritas hxc ex itui/afit-
euidenter cognofcirur. txforimf-

Aduerrc quod quandoqnecognitJcondufio- rsb, douo*o»
ne per experientiam, veibi giatia , hac, Lunsfre
quenter eclipfstur , dcucniturrcfoluriuo modo ad nfl0m Au.

HHh 4 prin quando.

636

Deintelledu , & voluntate.

principium ex Ce no tum , quod cft caufa illius:
verbi gratia, opacum interpofitum inter lutuinoftem,&
fer friatum ufufcat. Et per idem,conclulio b priori
dcinonftratur. Aliquando vetd /iiiirur in ipia
cognitione experimcntali , ia vr non apparear
vlia cauia ipfius , vcibi gratia , quod herba alis
fpcciei , cft femper calida ; fed neutra expenen-
ria eft cui dens Mctaphyficc , quia non repugnat
hicfubelfe /a i Ium, vt dixi notabili j.Sc docet Sco-
tus fiipri ^.Quandoque autem, num.9.

Obiicies jnimd, id quo verita* reprarienrarur,
nempe ipecies , cft mutabitis, quia ab obie&o
mutabili } fic fubiedhim cft erroris capax , nempe
anima: ergo nulla cft in eis veritas euidens, &
steeieimu- iminuiabilis. Refpondetur, fpccicm et ii in fua
enu~ cncicate mutabilis lit, immutabiliter rcprifcnta*
inmufatil™ (e » <*cut *mago dept&a , licet dcftrui poflit , re-
prxfcntat immutabiliter fuum prorotypum : nec
obftat obietftum cflc immutabile i quia non qua
tale caufat fpeciem, fcd qua natura. Vndc fi harc
habet aliquam habitudinem neccllatiam ad
aliam , vttaque per fuas fpecies reprxfentantur
vt vniia. Ad illud de murabilitate animz , re-
fpondetur, non cflc mu rabi I em quoad errorem,
circa cuidentia ex terminis , vel conclufioncscx
eis demonftrabiles , cognita cuidentia lyllogilli-
cx illationis. Vide Scot. ad i. & x. Henricum

eft in aq ua,& pars alia in acre, eftc fratfhira ; ergo
de his nulla eft certitudo. Refpondetur, inrellc-
&om euidenrcr fcire, vilum falliin exemplo de
baculo, per hanc ptopolitionem , nudum durum
frangitur ad rallum moUu fibi cede mu : Si iu alio eefumfuu
exemplo, per hanc propo/Itionem : idem quantum f*-
applicatum quanto, eft ei aquate, fed idem quantum
poreft applicari quanto vjfo remoto Si propin-
quo : ergo vifum remotum non eft minuspro-
pinquo : Si fic intcllcdius cuidrnter iudicar, per
fpecies terminorum, Jiccc accipiantur a fcnfii er-
rante.

Obiicies tertib,Auguft.i i.ConfrJf.ij. ait, Sium- 7'

be videmut veritatem, nec tu in me , nec ego ia te, fed
ambo in illa , que fiiper mentem efi, incommutabili ve-
ritate. Refpondetur, propter hoc & alia multa
fimilia loca Auguftini .Scotus fupra $.y/dqueft.

8. explicat quaruor modis veritates necef-

viAeri in remiliv jrrermslDrimd.nuia

runn. i j. 14.

, Obiicies fecundo .fpecies poreft rcprxfcntare

fe, vt fe, vel vt obicdum i fic lccuudo modo con-
tingit in fomniis i ergo nulla cft certitudo , vel
cuiJcntia; quia fi reprxfcntat fe vtobicChim, er-
ror cft , fic non poftumus difccrnerc , quando fic
vel ficfacit.Relpondctur.non fpccicm, fed phan-
tafma fc rcprxfcntarc.vtobicCtum in fomniis.
jntiBfllui Dices ergo, cx illa phantaftica rcprxfcmatio-
9,mt <i*4h4o nc errare poreft intellcClus ; vt pater in lomno Si
fhMitAp**r- phrenefi ; fic fic cognitio non ctit cuidcns. Rc-
94t' fpondetur , intellectus cuidenter nouit inferio

rem potentiam non errare circa fuum obicClum
debite applicatum , nifi fu indtfpolita ; fic nouit
quando indifpofita cft.vt in exemplis : non enim
dicimus prxdi&as veritates femper fine errore
fciri-.quia in fomno contingit prxfentati oppofi-
tum primi principi); & tamen non idc6 hoc non
cft pet fe notum Vide Scoium ad ).

Obiicies tettib, fpecies terminorum ptimi
principi) dependet a feniibus; fic hi fxpe dcci-
piumm : ctgo fic aflienfus intclleftus circa prin-
P«#f>rio fm- cipix Refpondetur, etfi in acquifitionc fpecie-
fiu tum dependeat intellc&us a fcnfuum miniftetio,

fit ialdw». ntncn illis vtttut componendo , fic diuidendo,
vittute propria: 5: ficcttot fenfus ei non obftat,
vctbi gratia , vifus deceptus iudtcai id quod cft
totum.cflc minus eo quod eft pats;non proptetea
intelleCtus dccipttut , dicens totum cflc maius
fua patte.

g Dico fecundo, cuidcntem.fic ccttaro habemus

notitiam de nofttis aftibus ; vctbi cratia , quod
no, i »«- vigilamus ,vidcmus,8cc. fic efto illuho continge-

b* odu, [* n- tc titione obicdki.mcdi) , vel organi, non
fut** Htftf- lamcn obftat quo minus ccttb , fic euidentet co-
,ttm' gnofeamus tales aCkus nobis inelTe. Ita Scot. loco

citato, num 10. cft Aiiftotclis 4. Metaph.

Obiicics.Auguft.lit.Hi 1-9- a».'* fenfiltm nulla
tjl txvtSanla fincera veritas , quia fine intermijjione
mutantur. Refpondctut.nonab cishabcti,fcd ab
InteWe&u dc eotum operationibus.

Obiicies fecundb, vifus indicat obieftum quo
i emotius , co minus effe , fic baculum cuius pats

farias videri in regulis xternis:prirod,quia inrcl

IcClus diurnus dat c(Ie intciligibile creaturis ab nrriqnm
a temo ( dc quo x.d.i. quefl. t.) in quo relucent M "r*
veritates. Secundo , quia inftar libri continet
omnia vera. Tertio , quia dat rationem mourndi
obic<ftis,cum ca producit in eftc intclligibili.

Quarte) , quia eftentia dtuinacft primum prind-
pium fpcculabilium , fic vjrimus finis pradictbi-
Iiom. Vide Do&.fuse ifta explicantem letoeitote.

De certitudine multa occurrunt dicenda , fcd
ob breuitarem pauca dicemus ; iu quo confillar,
contioucrtitur , fed forte magis de voce quam
de re. .

Dico qnartb, vciitates omnes euidcntes.de
quibus in conclufiombus ptxcedcntibus , funt
ccrtx. Ratio cft, quia funt nccclTarix , Se confc-
quenter non incertx, nec abftrahcntcs a certitu-
dine. Itaque certitudo, fic cuidentia fc habent vt o*nil t
inferius, &: fuperius; omneenim cuidcns.eftcer-
tum,non c contra ; quia ciediu , fide diuina,cet-
tiflima funt , fcd obfcura.

Pro hoc, Nota duplicem eftc certitudinem; Otin/t
altera otta ex cuidentia obic&i.8c ab ca, ad fum-
mum ratione , diftmguitur : altera otitur cx in-
falhbilirate , vel verae itate tcftis. Hxc.ftaUei
tcftitnonio pendeat, certior cft in fc quam altera,
quia pctfedior cognitio ; altera tamen quia cla-
rior , miniis finit lubicflum in quo eft , hxfitarc
dc veritate.

Aducrtc fecundi» cettitudinem po(TeelTctno-
talem , Phyficam , vel Metaphyficam , vifitfr* ^
explicui dc cuidentia: inccttitudo etiam tribas
modis oppofitis. Hinc fcqnitur in certitudine
dati gradus : quo enim aftus cft euidentiorinna-
tutalibus.coccttior : fides tamen diuitu,Qui» Tiitsttuiu
tam ex parte habitus, qu^m cx patte motioifor*
malis , repugnat ei ferti in falluro , cft maxime u*.

cetta inter cognitiones viatorii. Miniis tamtn
excludit dubitationem ab intelleflu ptoptetob-
fcutitatem : fic fecundum hoc imclligiror D*

Thom. x x.^«af{.4.«rr.4.dicens alfcnfumfideifc-
cundum fc cflc ccitiorem aftu Icicntix, oon«*
ro quoad nos.

Sectio VI V

De veritate cognitionis.

■^^Ota i.ctScot. 6.Mttapb.qmafi. ^.qubdtVu yttm^

1 cft vctiias in rebus, alu in intcllcftn, Vtitua ^x jg ,r<
dupliciter confidccatur: vno modo peteompa- K, *i «<
rationem ad caufani ptoduccmuu.fic hoc vel pet tu*, v
adaqua

Difput.HI. Sedi. VI II. 637

Veritas (t-
rmtUwt

rM.f>

Alijuauda
mf tunde di-
ritur virum,

tunde fal-

Ltjuutit
W4 tenfet-
mu m*nti,dr

»«a,

Ventuum
ell ulifuU
ahfelutu m.

)■

Veritu «-

juitieuu eH

in aSn fer -

4-

Veritu fue-
mede futui-
tur ah ehte-

tdxquationcm in natura lingulari , quomodo
verbum in diuinis cft vcrii&mum \ vel per imita-
donem , quomodo omnis creatura cft vera in ef-
fcndo.vt participat dininam efte miam fecundum
roenfuram fui exemplaris. Alio modo cft ventas
in rebus, comparatiue ad intelledum , quatenus
funt mamfcftatiux fui intelledui , fle adtmilati-
ux eius intclligibili ; fle etiam prout fadi mani-
feftatioue.intclledus vere intentionaliter fir rea
cognita, ficut eft k parte rei. Veritas intellcdus,
feu in cognofcendo , confidit in conformitate
cognitionis ad rem. Ita Scot. iU, & 1. d. j.
j. &dtfi. 48. n d 1 .& 4.4.49.944/?.. 4. $. luxta hoc,
tmm. 10.

Secundi nota , etfi veritas loquutionis confi-
dat prxdpue in conformitate ad rem , vt habet
Dodor i.d.17. «d x.tfudftUnu 1. tamen requirit
etiam conformitatem ad mentem loquentis,vt fit
completa veritas : contingit enim aliquem men-
tiendo, verum obiediue dicere, & non mentien-
do dicere falfum. Vt ergo vox , vel loquutio fit
complete vera , petit vtrique, menti , fle obiedo
conformari , quia vtrumque fignificat ordine
quodam, vt optimi explicat Do Oi.lac.cit. Sumit
prxterea veritatem pro aggregatione omnium
que iuxra redam rationem debentur adui , ita
tjModl. 1 8. urt. 1. fcd non diftinguitur hxc veritas
ab aliis.

Nota tertio veritatem non dicere aliquid ab-
folutum, fed refpedum : habetur ex Dod. loc.cit.
notai. 1. fle clarius ex laca Mttnpb.ifr qnadl.ii. art.
* $.vbi fciendum. Declaratur, quia vt eft affedio
entis vt fic, tantum addit conformitatem ad-
xquationis , vel immutationis ad aliud in ratio-
ne producentis ; vel conformitatem manifefta-
tionis, vel intentionalis (imitationis ad aliud, in
ratione cognofcentis : & altera harum omni en-
ti , creato , increato , produdo , fle improdudo
conuenir. De creatoris explicatur, exemplo: quia
ficut arte fada dicuntur vera , quando funt con-
formia regulis artis ; ita creaturx verx funt per
conformitatem ad artem Dei , in qua funt om-
nium cxemplaria.fcu idex, de quibus Scor.i.d.jy.

Ratio huius eft, quia nihil abfolutum commo-
de hic afltgnari poteft ,ncc veritas conuenir per
modum negationis , vel priuationis,fed fub ali-
qua ratione pofitiua. Neque obftat , fi dicas cum
Suarez in Mttapb.d.i.feO.-j. tmm. 14. ablato quo-
cumque modo , vd refpcdu , entitatem e (Te ve-
ram ; quia non erit formaliter , fed fundamenta-
liter talis, ficut albedo feclusa relatione fimilitu-
dinis , erit tantum fundamentaliter fimilis : plu-
res habet ibi obicdiones, qux ex didis facile ex-
pediuntur. His politis pro explicatione veritatis,
vt fic ; circa prxfentem quxftioncm,

Dur. Heruxus apud Vafquez t.pnr.d.jC.cnp.t.
negant veritatem intelledus efle formaliter in
adu, fed in obiediuo conceptu.

Dicendum tamen primi, veritatem cognirio-
nis efte formaliter in ipfo adu , ex Scoto fnprn,
cum communi ; de quo Suarez citatus quia ta-
men terminus alGmilationis intentionalis, in qua
confiftit veritas , eft obiedum ; etiam dici poteft
vetum ventate cognitionis, vt ramen fit coroplo>
ta veritas loquutionis ( vt dixi ) requiritur con-
formitas etiam ad mentem loquentis: fle per hoc
ceflat inutilis circa hanc rem controucrfia.

Obiicics, adus eft verus, quia obiedum eft ta-
le ; ergo fle hoc eft magis verum, iuxta id ,Prapttr
tjuod vnuntjuotLjH*, fiec. Antecedens patet, quia ex

Ariftotele, ni ta tjuod rtt eft, vtl nan eft , prapefitia
dicitur vera, vtl falfn. Rcfpondetur veritatem co-
gnitionis fumi in ordine ad obiedum,fecundum
le, non veri vt in effit obiediuo , quia fic non
prxcedit adum , fle terminus relationis prxin-
telligirur ipfi, vt habet Dod. 1. d . 8.94 ejl. 9. $.
Contra iftud «monade quo fufiis agitd.jo.Non
ergo fumitur verius cognitionis k veritate obie-
diua, fcd entitatiua rei.

Dico fecundo , in fimplicium apprehenfione
eft aliqualis veritas. Patet, quia ibi eftquxdam
conformiras , feu affimilatio paftiua adus ad ob-
iedum fimplex : hic tamen adus non eft capax
falfiutis , ficut nec fenfatio , quia At fimilitudo
naturalis fui fimplicis obiedi. Ita Ariftot. 3. de
Anima, cap.6. de quo Vafquez 1 f.d.jf.cap. 3 .

Aduerte , apprehenfionem fimplicem non
femper efte de altero extremo , fed etiam de ipfa
propofitione, vt quando audio Papam efte mor-
tuum, apprehendo eum mortuum, fine compofi-
tione. In fimili adu efte poteft veritas , vel falfi-
tas incompleta, prout eft conformitas.vel diftor-
mitas ad rem: non eft tamen in eo veritas , vel
falfiras complexa , feu compofitionis i & de hac
loquitur Ariftoteles.Scot. x. d. (. tfueft. 1 .ad j. eft
communis , cum negant apptchenfioni verita-
tem, fle fallitatcm : fufficir tamen talis notitia ad
adum voluntatis; fle Dod.if» tenet Angelum ex
tali apprehenfione , non errante compofitione,
appctiiftc Dei xqualitatem.

Obiicics ex Ariftotele cir. in apprehenfione
fimplicis extremi, fubiedi, vel prxdicari.non po-
teft efte vlla falfiras ; ergo nec in apprehenfione
propofitionis , negatur confequcntia , quia fpe-
cies cxprcfta hominis , verbi gratia, ( Ar fic de
aliis) reprxfentar femper ipfum, ficut imago pro
totjrpum. Er fi dicas, quod rcprxfentat aliud;
tunc non erit hominis, led illius alterius.cui erit
conformis ; fle confcqucntcr adus vetus : at ap-
prehenfio duorum extremorum , vt corui fle al-
bedinis, per modum vnius, quodammodo expti-
mic obiedum, etfi fine aftertione , aliter qukm
cft, fle fic eft aliqualis falfitas in adu.

Dico tertio,in iudicio negationis, vel affirma-
tionis.eft veritas cognitionis fimpliciter.lta Ari-
ftotcles fle Scot. citati, cum communi. Ratio eft,
quia per iudicium abfolute, negatur, vel affirma-
tur vnum extremum de altero, fle fi itares fit, vt
iudicatur , cft completa , fle complexa vetitas ; fi
aliter, erit oppofita falfitas.

Secti

VIII.

. Vtrhm verius iijlinguilur re Aliter aI aHu?

VAfquez x.parMff.j^xap. 1. docet efte rela-
tionem rationis , St confequenrcr non efte
idem adui. Communior fententiacft , quid ve-
ritas cognitionis realiter diftinguitur ab adu:
colligitur ex Scoto a .d. 1.944/7.4. f Ai $. Contra
iftam,* num. j. fusi probat relationem diftingu!
k fundamento, cum hoc poteft efte fine termi-
no : fl: lacie titntie tutab. 3. ponit veritatem efte
refpedum, fle expreffius 4. 4.8.944/? xnum xj.vbi
ait veritatem efte accidentalem adui. Probatur
ex ipfo,iA»; quia manere poteft adus fine verita-
te : ergo. Secundi , nihil finitum identificat libi
oppofita; fle idei concludit fundamentum di-
ftingui k fimilitudine , fle d.ftimtlirudine . xqua-
litate, fle inxqualitate ; ergo adus non idcmifi-

Veritu 44 ia
eu fimfUriit

Affrehenfie
fimplex ali-
fttande efi de
prtfejilione.

£44 veritu
tten rornei.it
afprehlfee.it

r«

S.Mff in ap-
prehenfieut
prepefmeau,
petefieBefal .
fit as , nm

r» apprehm-
fieue fim p li-
tu txitemir

Veritu re-
fMitetnu /im-
pluit er eflia
iudtiie.

De intelledu, Si veritate.

g>i uemtdo
rcariajit
oBun* fini
de vere fui -

fmm t

mflmn vnt

t »atum iu -

fiunn /h ru-

dt fibi veritatem , 8c fallitatem. Tertio , adus
potcli mutati de vero in fallum , nulla fida mu-
tatione in eius enricare abfoluta Eil AriAorelis,
quia ob et quod res efl, vel non tfi , &c. cdfi.de Sub-
fldntid \ vbi exptefie ait orationem de vera fieri
falfa m /ucccfliue : & docet D.Thom. i .por. quofi.

1 6.drt. S.dd j. de quo fuse Suarrz in Metopb.diji.

9. feti, i . Er fua Jerur ratione , quia fi elicio hunc
adum inrclIcdiialcm.Ste/u* jpetuUtur,Sc eundem
cominud , potcli elfe prius verus , Si poft falfua,
vel e contra; ergo veritas non cft idem actui.

Aduerte tamen propo/itionem eonfignifican-
rem certam aliquam partem rcn?pori*,vcrbigra-
tia.hanc^etulo/ur Scotteo toto hero quarta, non pof-
fe fic mutari i quia fi vel vno momento illius ho-
ra: non /peculatur , propoficio rota eil falfa , &
nullo modo vera : propo/if io ergo interna i vero
mutabilis, confignificat durationem xui , coexi-
ftetem tempori indeterminato , falieni vt in plu-
dicunt ritnum. Quod addo, quia multi tenent nullam
rtfuinar» adioncm pofle vno tantum inflanti durare , quia
repugnat definere per vlrimum fui effe , fcd per
primum nontffe. Ira Gregor.I l.d.^.quojfi .ort.i.ad
4. Almam, quoji, de Libertate voluntatis ort. 7. in 1.
cpin.dr trofl.i.Mor.cap.*)Mafquez 1. p.d.ny.cop.

10; Qua: /ementia, licet falfa fit , quatenus ait
hoc repugnare , rariflimum tamen efl , aut forte
nunquam cuenir,quod adtisnoftti vno tantum
inflant i durenr. Dutn itaque incipit prepofitio,
dc prxfcmi confignificat ,pro aliqua ditratione
jnflanranca, vel temporali, obiedu ita eflc.vt er-
priuiitur:& fi idem alfenfus duret vitra minimam
durationem aflignabilem , vel determinabilem,
confignificat etiam tunc, obiedum eodem modo
fe habere, Si fi non ita fit,de veto fadus efl adus
falfus .Per hoc reiiciuntut quorundam icccnt io-
rum multx cauillatioues circa hac difficultatem.

Nec valet, quod quidam recens author ait,
propofitionem de prxfcmi confignificare vnum
inflans , nec polle confignificarc aliud ; tum quia
tot cflcnt diucrfx propofttiones.quot inftantta m
tompotc.quo vnus afTcnfus durat ;ium etiam, quia
vetius efl adus inrcllcdus menfurari xuo , non
tempore j quia habent totum fuuro efe fimul , vc
docet Scox.x.d.x.qudft.4. tum tertib,quia propo-
te- filio includens motum, vt homocun-it, non poteft
fuUctnf I cflc in inflanti vetat quando copula confignificat

tim- tcmpUS>vt.l mftans i fuse, Si optime tradit Dod.

/T.V,

Quau6 , bonitas. moralis diAinguitur re ab
adu voluntatis, potcAqoc ab eo fepaiati.cx Scot.
i.d.17. Quantum ad illum, n.j. Gonau.

i.difl.qi.art.i .quofl.i. Duran.i. d. 40 quoji.
iot d.4i.<j.i.A/rt.i.p.Catct.i.i 9.i9.«tri.i.tt alij,
UtmuRui quos citat, & fequitw Vafquez t.i.d \ j .cap.x.qui
nn dt bene etiam dicunt adum voluntatis cundtro dc bono
ficu malum-, eigo fic veritas diftinguitur ab adu
imcllcdus,dftquc ab co amouibilis. Antecedens,
pvqret authotttates allatas, lationcptobatut, quia
poflet quis tncipcic ali que adum licite, cx igno-
tamiainculpabili-.verbi gtatta, comedcic carnes
in vigilia te\unanda,& monitus de vigilia,adhuc
pcrfcucrate in illa voluntatc,& cotncftione-, quo
k«ii- tafu idem adus fieret dc bono malus-.qoia (vt ait
Dodot foco titato , c T 1. d. 40. ) bonitas adus cA
confotum as cius ad omnu quq fecundum tedam
tationem.vcl didamen purdentiq ci conucniunt.
Vide eum 1. d.7.m«wi. 11. vbi explicat tnplicem
boniiatem in adu.

Dico tamen , vetius videtur vetiuiem ab adu

3-

rea/ircr minime diilingui ; hxc ex variis locis
Scoti haberur.exprciEwme 1.J.16 jtum. 1 ?.docrt
verum c(Tc realitcr idem enti : Si quodl. 1 f ort.i.f.

Circa fecundum, verf./icundm nutem oflm , docet
adum abAradiuum non dicere lelanonrm rea-
iem aduaicra ad obiedum , quia non petit illud
exiliere ; 6c ad relationem realem requiritur ter-
mini exiflentia, dequo ipfe latd 1 V.j 1. verum cA
quod habet eodein art.i. verf i fio AiflinElitnt,# oi
x .aduro intuitiaum habere annexam relationem
realem adualein ; fed hxc ad veritatem non re- ftntotm
quiritur , alioquin in adu ibflradiuononcflet mi,!
veritas. Adde dubium cflc apud Scotum, an talis
relatio feparari polTit ab adu inruiriuo , etiam
beatifico, & in partem affirmantem inclinar^
49.fuoft.i.n.i&.& d.nrt.i.nd 1. vbi aic; fi quis ha- j»
beret qualitatem abfolutam bearirudinisfinete- fumU,
latione coniundionis , qudd efict beatus; quia
etiam bearittido Dei fine vjla relatione efl ; i]uo "
ca fu notitia foret vera. Et hoc videtur tenen-
dum: quia nullum abfoiutum videtur c/Tentiali-
ter dependere ab aliquo cxtrinfeco rnifi depen-
dentia (Aedus 1 prima caufa ; & beata vifio»qul
talis, non dependet hac dependentia jbobicdo;
fed eodem modo, quo aliz vifioncs a fuis obie-
dis. V(xtcicateodcm quo di ort. r $ Exhu, docef,
quod adus cognofccndi noncflct peifcvnum.fi
jncludctet cum qualitate relationem : Si refoluit
ibi ve*f fi quorotur , cflc per fc vnum , Si in gene-
re Qualiratis , Si difiusc probat: dequofufri
feff. j.

Ex quibus patet manifcAc fecundum Scotum,
veritatem nun addere relationem realem , ad
adum ; & fi eam addat in intuitionc , td dTcper
accidens : & per confequens.non eA, aliquid rea-
liter diAntdum ab adu ; quia nullus alter» ali-
quid abfoiutum per veritatem ei Addi «neque ad
hoc vllum fundamentum cflc potrA.

f-

Confirmatur piiirb, veritas Dei in fut» aAu **

(mr tlirtim i ii—finif I *

fit molui.

tu. morabo
aRmr

cognofccndi fine aliquo luperaddito, cdafifbt, J^rinl
nec petit relationem fibi addi. Conhrintur !c- wr,rjr/
cund<\,adus per fccA teprxfcntatioobiedixtgo mooUcn,
nullo addito illud exprimit : Si hoc cflc dc rotn- mf' m
te Scoti patet, alioquin non dixiflet, quod opera- ,mu'

(io beata fecundum abfoiutum , quoJ habet,
etiam fi nullam haberet relationem , bearet :cet-
tum enim c A, quod non bearet, nifi vc vera,qua-
tenus eA ex parte imcIlcdus.Confitmatortet-
tio , quando coguofco falso ens tationil cflc,
quod non efl, expofitionc illius entis, fiet cogni-
tio vcta,& tamen nihil abfolutnm ci aduenit.vt
paict; neque tclatio tealis , quia terminus, nem-
pe obiedum , cll ens rationis. Quatt6,ex Scoto
1 .d.\i.quofi.i.& d.iq.q. j. relatio veibi,ftu co-
gnitionis ad cognitum, non cA tealis.

Obiicies , quia adus cognofccndi non poteft ••
intclligt.nifi intclligendo tet minum, qui efteius /J"1". *
obiedum: cigo ncccflatio includit telatiooem
tcalcm: quia omne abfoiutum intelligi poteft,
alio quocumque non intcUcdo ; quia etiam po-
teft cflc fine alio quocumque, cxccptaprimicw-
sit. Antecedens ptobatur > quia ncquifintelligt
v ilio, quin intcUigatui cflie alicuius vi(ibi\i*.Ke-
fpondetut cxDod. d quodl. \ arg priat.fivox
imponetetut ad figmficandum aualiiatcmabfo-
lutam , adus cognofccndi intelligipoffei.non
imcllcdo obiedo.vt tevimno : fcd communitet
voces impofitx ad fignificandas opctationcs,im-
pottam relationem, vel ptincipalitcr.velcotmo-
tatiuc;quiafic communitet tntcVngitut opetatu».

Exuit

Justini»'
ttSigiMu
ftfftt intrlhfi
fine nlAtien*

ad obieBumt

7'

Mdatie f*tf
lialu, quomo-
do aBualitor
dtmminatf

ObitflS roia-
teSigitur ( um
affn , etiamfi
ad illud no (it
relatio afhea-
Ut rroU ia
aila.

8.

HiUn* mei i-
fmro,dr»tna-
/entia diffe-
runt.

Et At Itu io au
ineladit rtU-
tiiutmf

9-

£» omoJo a-
R»< puo mu-
titione . fui
dtfimt tffevt-
r**i

Difp. III. Sedi. VIII. 659

Exemplum de fpecic intclligibili,qux eft qualitas
abfoluta, tamen dicitur fimilitudo, non qu&d fit
relatio , fcd quia apta nata e(l , per imitationem
reprzfcntare obicAum:& ideA per hoc nomen
jfecies nou. tantum lignificacur abfolutum, fcd et-
iam iftcrefpcAus.

Contra, cognitio abftraAiua, non habet rela-
tionem aAualcm ad obieAum , (cd potcntialem
per fc:Sc tamen non poteft illa intdligi , nili co-
intclligendo ohicdum.non tantum vt cognofci-
bile, fcd etiam vt cognitumi& fic inteiligitur re-
latio aAualis, etiam vbi tu afleris nullam cftc, in
qua ponenda Iit ratio vcritatis.Refpondctur cum
Do Aore ibfy relatio qux quatum eft ex parte fun-
damenti, eft aAualis,& dcfcAu termini poflibilis
denominat fxpe fundamentum, vel lubicAum.ac
Ii aAualiter incilet : lic anima feparata , non tan-
tum inclinabilis, fcd etiam dicitur inclinata ad
corpus, & tamen non eft ibi aAualis relatio, quia
terminus non eft. Similiter fcientia dicitur pra-
Aica a dirigendo , quamuis non iit aAualis dire-
Aio. Secundo, dico ex eodem, ibi intelligi actua-
lem relationem non menfurabihs ad meniuramj
quia hxc realis eft, & non datur in abftraAiua
notitia ad obieAum i fcd attingentia: ,vcl ren-
dentix in illud , qux crt rationis : fic cum audio
vocem, bat , ftatim concipio rem figmficatam, 6c
relationem aAualcm ad eam ; non rcalem , quia
nulla talis eft in voce ad rem lignificatam.fed ra-
tionis, ex hominum iinpofitionc. Operatio fub
fimili relatione communiter concipitur , & idcA
cointclligitur obieAum rerminans illam :vndc
Angelus quia non dependet ab hoc fignificandi,
vel concipiendi modo.vidcre poteft taicmaAum
abftraAimim fine vlla relatione aAuali.

Qu&d ver6 relatio attingenti* diftinguatur a
relatione menfurabilis , probat DoAor ibi an. 1.
tVna poteft , quia incllcntiis fupenor habet rela-
tionem mcnlurx ad infcriorcm;& hxc ineiifura-
rabilis ad illam, tamen non artingic cam, nec ha-
bet hanc attingenti* relationem.

Obiicirur fectindA , fumma noftra pcrfcAio
beata eft vifio Dei formalirei,vcl vircualirer i fcd
talis non poteft clfc aliquid ad fc ; ergo ellcntia-
litcr refpicit aliud , cuius coniunAione bcar.
Confirmatur ex Auguftino 1 s.Trinit. q . Beattu
eft qui habet quirquid vult , & nihil mali vult : ergo
beatirudo eft habitio ; fed hxc includit relatio-
nem ; crgo.RcIpondctur eam confidere in quali-
tate abfoluta, qux eft apta nata fundare illam re-
lationem: erfi per impoftibile hanc non haberer,
adhuc eflet vltima pcrfcAio,vt tenet Scotus dill.
an.i.ad i.perquod patet ad Confirmationem.

Scluuntur adduci» in oppofttum.

Ad loca Scoti mt. j/pofita ftQ. praced. Refpon-
derur, quando videtur ponere veritatem in re-
fpeAu, intelligit de aptitudinali , vel porentiali,
modo cxplicato.vel de relatione rationis-, non ve-
r6 de relatione aAuali rcali. Ad primum .mane-
re poteft fine veritate , non quod aliquid reale
perdat , fcd quia aAus non eft aptus conformari
obieAo , vt modA eft : fic vox hotao , Ii impone-
retur ad fignificandtim bonem, non crtet amplius
fignnm hominis , tamen nihil reale perderer, fcd
tantum quod non elfet apta nata fignificare ho-
minem , fnppofira mutatione impofitionis chss.
Ad fecundum, non idenrificat aAus oppofita rea-
Ii.i,quia veritas non eft aliquid reale ab co diftin-

Atimi& fi detur efie,falfitas nequit cfie realis}quia
eft veritatis priuatio.

Ad tertium, eo quod aAus non eft aptus natus
conformari obieAo, perdit veritatem , Se quando
obieAom aliter fc habet , quam per aAum expri-
mitur,non ad eft talis aptiiudo ; & fic fine deper-
ditionc vilius realis, aAus dc vero fit falius. Di-
ces.illa aptitudo.cum fit idem aAui.mancbit ma-
nente aAu ; ergo aAus non eft mutabilis a verita-
te. Refpondetur , manet aAus fecundum enrita-
tem i dem, fed non fecundum illam fonnalitatem
apti nati,quia hxc dependet ab obieAo

Ad quartum, bonitas moralis non diftingui- IO
tur rcabaAu;quiaconfiftir prxcipucinconfor- Bomtao mt -
mirate ad legem: & hxc non eft aliquid exifteus, rata aom di-
tati in t(ft obicAiuo;quia nihil aliud eft lex, quam flin/uutor
flabile prxeeptum cius, cui commiftiim eft reipu- **

blicx rcgimcn;& aAus prxeepti tranfiuit.ttunct-
que tantum in feriptura, vt in ligno rememora-
tiuo , aut in intelleAu , vel memoria in ejfe cog-
nito ; & fic nullum refpcAum rcalctn terminare
poteft.

Sed adhuc obiicies , quiaexdiAis fcqui vide-
tur, qubd veritas fit ens rationis, quod eft comra
Scorum 1 Jjf. t ,6c 1 d. 1 O.num. 17 -&q.} .Prol. vbi,

& alias paffim , ponit pallioncs entis a parre rei
realcs.Scqucla patet, quia tantum dicit refpcAum
aptitudinalein conforroitatis,p‘cr quem nihil rea-
le additur aAui ; & idem erit dc quocumque alio
vero etiam in efiendo. Rcfpondctur.vcrum addit Verita» anent
formalitatem quandam enti , qux nondiftingui- mtienu)
tur rcaliter ab co , & forte non eft abfoluta , fcd
rcfpcAiua,vt ait Scotus q.d.qy q.q.num.\o.k. idem
eft de bono: illacniinapticudo conformitatis ad
obieAtim , qux eft veritas cognitionis , vel ad f*
manifeftandumintelleAui , quod conucnic veri-
tati in efiendo,fufficir vt verum formalitcr diffe-
rat ab entc.vel aAu. Eodem modo bonum, paflio
entis , addit ei aptitudinem appetitionis palfiux
ad potentiam apperitiuam. Sic anima quatenus
intelligit, diftinguitur formalitcr i fc ipfa, quate-
nus vult ; neque multum differt hxc diilinAio
formalis Scoro faris familiaris, a diftinAionc ra-
tionis ratiocinatx aliorum.

Dices , refpcAum non polle cftc rcalem, qtian- | j #
do terminus non eft realis. Refpondetur , verum
haberpro termino intclIcAum Dci.A: bonum ap-
petitum cius. Contra , iftx potentia: nondiftin-
guuntur a vcro,5c bono in Dco.Relpondctur,luf-
ficit diftingui formalitcr,vt rcfpcAus non fit om-
nino rationis.

Dices , ipfc inrcllcAus Dei eft verus , & appe-
titus bonus, tamen terminos non habent vllo
mododiftinAos. Refpondetur hoc fatis vrgere: An voluruat
nec mihi occurrit , quomodo hicaffignarcm ter- Dei fu kena,
minos rcalcs formalitcr diftinAos \ led refpeAus *fe

eft vere notcnttalis , non fiAus.quia voluntas
Dei eft i fe vere amabilis , & i meli edus vcic a fe inttUtuJ!^.
intelligibilis, St Deus dicitur a parte rei bonus; rue ventate
quia fumme appetibilis, fecundum S«.utum 4. fimiUttr mft
diflinlf.e,*). tfnajh ». Ad 1 .qteaft.Si hocconuenit ^*/«*a«*
eius voluntati fine vlla imclleclus negotiatione,
etiam fi comparetur ad feipfam. Si verA dicatur
bonum & verum addere emi famulitates abfo-
htcas , vt cenfcantur formalitcr ab co diftinAx,
fufticir non polle a nobis concipi, fine tali aptitu-
dinc ad appetitum, & intelIeAum}& ens fine vlla
tali aptitudine concipi polle.

SE

640 De intelle&u , & voluntate.

SECTIO IX. & fcnfibilia per accidens :dc quo dixi ineemmm.

ad quaft. 10.

De fnlfttMte cognitionis.

t. Ico primo, falfiras (impliciter non cft in rc-

jn rrhm n*n Lxbus. Ita Diuus Thomas q. 1 .de lrer.art. »o.&
tfi (impliciter , tp /j , ixr , communis Doctorum apud Suar.
ferita». diJp.yJeR. 1 . Probatur, falli tas cft pri-

uatio veritatis , Cicur malitia bonitatis ; fcd hxc
non eft in rebus : ergo. Secundo, veritas cft pallio
entis : ergo eius oppofirum nulli enti conuenit.
Tertid, veritas dicit refpcdum ad intcl!cChim;fed
intclledus diuinus a quo res (impliciter depen-
dent, i nullo Calli poteft : ergo nulla res cft (im-
pliciter CalCa.

m Dico CecundtS , res dicuntur fecundum quid
itentur fajfx t qUando natx lunt in nobis facere opinio-
nem fallam. Hac ratione, externa accidentia ha-
bentia (imilitudinem aliarum rerum, falfa dicun-
tur. Cum enim pro hoc ftatu.per ea qux exterius
apparent , iudiccmus de iis, qux fub ienfum non
* cadunt , putamus vnum elle aliud, quando habet
(imilia accidentia cum illo : (ic aurichalcum dici-
tur falfum aurum , & ftannum falfum argentum.
Yntutrfgac’ Iuxta quod Auguftinus ait x.Soliloq. 10. quodve-
du> . fdfta rus tragerdus eft falfus Hedor. & lib. x.cap.bJLa*
Htder. rts nominamuc, quot verijimili a ap prehendi mm.

Et. Ariftotelcs ait j. j- ierapbyfc. rexi. $4. falfa funt
quxetimque apta nara funi r ideri , aut qualia non
fi*nt,aut quxnonfunt. Vide expolitionem Scoti in
didum locum.

1. Obiicies.Anguftinus 1.S0/.8. dicit, Siterumefi,
id quod efi , falfum non rffe , vffiam concludetur quo-
uu repugnantr.eiyp fallitas neque fecundum quid
«ft in icbus. Rcfpondetur , (i effe lumatur late,
tam pro vero , quam pro apparente effe, &c omne
tale lit verum, nufquam erit falfum ; fcd dicitur
ijf elle falfum , quatenus non eft vere, fcd apparen-

ter^ hoc eft abfolutc non eflc.quia verus tragoe-
dus, vt ait Auguftinus, eft falfus Hedor.

Dico rertid, falfiras proprie cft in adu inrelle-
Aus. Ira communis cumDiuoThoma 1 par.quaf.
ly.art. $. Probatur, quiay?£?. 7. oftenfum eft vc-
* rjrarem cognitionis (impliciter , tantum ede in
compolitione , qux inrclledui tantum conuenit:
Gutmtdt ei - quando enim tribuit alicui , quod ei non conuc-
tin/it itet- nir, vel remonet ab eo , quod ei coniundum eft,
ftiti 'fallitur : vnde (icur lenius quoad propria fcnli-

bilia non fallitur , (ic nec imellcdus quoad fim-
cium apprehenlionem , vt ibi dixi ; poteft tamen
elle falficas incompleta in apprchcnlione propo-
rtionis, de quo ibi con.x.

Obiicies' primo , id in quo quis fallirur , non
7, quit intelligir.cx Auguftino /i^.8r^.rixrgo in imcl-
ftsJnr non ledione non cft falfitas.Rcfpondetur.fi intellige-
1 nrtUgit. ex rct quis caufam falluaris, iam delinerer falli:ver-
poi:*r. |>j grani, fi perciperet aurichalcum elle, non indi-

caret aurum elle, quod tale apparet. Diuus Tho-
mas citatus ad i.dat aliam folutionem, quam vix
capies.

Obiicitur fecundo, $.dr ^nimatext.f 1. intelle-
dm cft femper redus. Rcfpondetur, loqui dc in-
celledu principiorum.

Obiicitur tertib.conftat fenfus falli : Sc Augu-
ftinus l.Sol.6.i\tyy4r>pxre( no t omnibus fenfibmfimili-
ve- tudine lenocinante falli . Rcfpondetur, improprii di-
riu» mftnfu} cj,ur veritas elfe in fcnfu , quando apprehendit
rem vt eft ; & (allitas quando apprehendit aliter;
litamen eft bene difpolitus ,non decipitur cir-
ca propria fcnlibilia , fcd bene circa communia.

Obiicitur quarti, quia 4. yl/er ttxt.t 4. dicitur, 4,
fallitas non cft proptia fenfui, led phaiiulix ; er-
go in hac cft fallitas. Relpondetur, hoc cft, quia
phantafia rcprxlcntat rem in ablcmia, vt in fom-
no, quod non facit fenfus externus. VidcSco-
tum ibi.

Dico quarti , fallitasnon opponitur veritati
contrarie, fcd priuatiue. Eft contra DiuuroTho-
mani 1 ./>.7. i7>rrr.4. Probatur, malitia cft priuatio
bonitatis, fcu rcdiiudims.cxScoto i.d.yp^.i.f.

Concedo igitur, nuru. 6. ergo & fallitas veritatis.Se-
cundo ,coipfo,quid adus non eft conformis
obicdo, cft falfus. Tertio , veritas conliftit prx-
cisc in rcfpedu conformitatis ad rem ; ergo prx-
cifa carentia huius eft fallitas , ficut carentia po-
tentix videndi, cft excitas. Confirmatur, veritas ,

dicit obicdum lic elfe, vt exprimitur, fallitas, lic
non elle , fed elfe , tc non elfe priuatiui oppo-
nuntur rcfpedu lubicdi , cui vtrumque conucni-
re poteft.

Quarti, oratio affirmans rem elfe veri, re an-
nihilata , line vllo addito , fit falfa : ergo fallitas
non opponitur politiuc veritati : quia per anni-
hilationem nihil politiuum fit.Quinii, entia line
necelficatc non lum multiplicanda, & hic nul-
la cft.

Obiicitar ex DiuoThoma, quia Ariftotcles s. £?*/«'»
Periherm. cap.vltim. ponit veritarcm,& fallitatcm
contrarias. Relpondetur , potilis ibi oppofitum
ait , quia affirmationem vniucrfalcm aitclfccon- nfimlm.
trariam negationi vniuerfali dc eodem, fcd ne-
gationi particulari contradidoriam : & tamen in
veritate , & faliitatc xque repugnat vniuerfalis
negatiua, & particularis negatiua vniuerfali af-
firmatius: fuinit ergo contratietatcm ibi ratione
quantitatis propolitionum.non refoluens an fal*
fitas lit aliquid politiuum, vel ptiuatiuum.

Obiicies fecundo, ex eodem : fallitas ponit
conceptionem rei non adxquatam ; veritas ad-
xquatam : ergo vtraque politiuc. Negatur con-
fcqucntia,quia non adxquari rei, cft veriute
priuari.

Sectio X.

De opinione ,fide , dubio , fufficione , ftr~
mtdtne , quomodo differunt?

OPinio eft a&us intclledus dedudusexprin- ||
cipiis intrinfccis,qux veritatem, vel fallita- ^
tem non oftendunt cuidenter : vt hxc concludo: £ fU
quantitat diflinguitur d re quanta, cui poteft intelle- ^
dusaflentiri, vel difientiri. Difi*cnlifide,qu6d
hxc nititur tcftinionio dicentis ; etfi litdiuina,
quod ei nequeat fubclfc falfum.Vidc AriftotelflB
l.Ethic.x. & i.Periberm. cap.}. (jr 1 .Pofler (*p. 14-
qui vitimo loco ait (ciendam & opinionem non
efte dc eodem. Diuiditur in probabilem , St i®* rt,M
probabilem ; illa nititur ita lufficiemibus rario-
nibus , vt fequens eam non ccnfcatur impru-
denter agere; hxc c contra, quo cfficaciorcs, &
plures lunt rationes, c6 probabilior cft opinio.

& c contra. Sed in confcicntia fufficit fequi pro-
babilem, ncc teneris ad probabiliorem, neque ad
rutiorem : contingit enim , miniis tutam dft
probabiliorem ; vt fi plura argumenta irefti-
tuendo excufcnt, tutius tamen cft rcftituCTC, po-
tes coiuta propriam aliorum probabilem opi-
nionem

Difput. III.

nionem fcqui , fcd tunc magis proprie fidem fe-
queris.

. t. Fides humana cll alfcnfus propter tcllimo*

Tiitt Uu> niura hominis, vixque differt ab opinione » quia
im frmttr vtraque nititur medio obfcuro fallibili. Vr eam
tftmw. fequari» in conferentia, tcflcs fint fide digni » qui
enim dto credit , It mu efl corde. Differt tamen ab
opinione m firmitate, quia fxpc excludit omnem
formidinem , vt cum credo mundum fuiifeante
me, vel Romam exiflere i & fic ( inquit Scot.|.d.
»f.$. Exitii* /icitur, nunt. 5.) efl medium inter
fcientiam, Sc opinionem » quia hxc habet fecum
formidinem, opinio non.

SJfdi A- Dubium.feu hxfitatio efl a&us, quo iudicatur
Viam t neutri parti adhxrendum effis determinate » quia

non reperit intclledlus maiorem connexionem
extremorum in hac parte, quam in illa. Si nullus
attus eliciatur, dubium cnt negatiuum , atque
multum refert hoc aduertere , quia tale dubium
in re fidei non facit hxrcricum , fcd requiritur
Didiam i>f’ dubium efTe pofitiuum.Diffct t a formidine, quia
fnt i firmi - h^c efl a&u» icficxus,quo iudicas oppofitum for*
t£e(fc verius, & non excludit afTenfum vnius par-
tis:vnde cum formidine de oppofito licet aliquid
facere, fcd non cum dubio i quia omne tjMod non efl
exjide, id efl.cx iudicio confcicnti x, peccatum efl.

Comto Si tamen dubius fis per inttinfcca principia,

humi ***** potes alteram partem fequi per extrinfcca: verbi

tt «ftran, gralja> ex aijotura fement ia : fi enim licet contra

firopriam opinionem fcqui aliorum, multo magis
iccbit .quando tantam dubitasmeque cocafu te-
neris fcqui tutiorem partem , vt vult Nau. eap.fi
ijuiiyde Pxn.d.7. num.^6. fitfut nec quando contra
propriam opinionem, alienam fequeris.

3 . Dubium, aliud eft fpeculatiuuro, aliud pra&i-

biumfra- cum. Exemplum primi , vt fi dubitem au res in-
ihtuM , tct hxreditarias inuenta, fit mea. Secundi , vt an
fittmUtMu. jjccat rcm laJcm retinere. Licet operari cum fpe-
culatiuo, non cum pra&ico dubio-, de quocx
piofcllotratl.de affibu* bumanu. Hic tantum i fla
guflantur, vt ad inrelle&um fpedant.

Dux autem regulx circa hzc moucnt difficul-
tatem. Vna ex cap. j4d auditniiam,& c. Significa/! i ,
de bom. In dubii/ tutior pari efl eligenda : Sc altera
regula , in dubiu, de rtg. iuru 6. In dubii* potior efl
conditio poflidentu.Dc quibus videri potiunt Sura-
miflz t/rrufiiAiMm.Nau.cit. nam. 3 j Coum, dem fi
furi*fu*,de bomfrincip.num. 3 . V afquez i.x.d.66.
cap.i.x. Sancius de MetapbMb.x.d.41. num.\x.&
lip. 1 .d. 1 S. num.C.Sc fufius lib.y. d. 103. Afor.i.p.
lib.X.cap.19.

Sufpicio efl a&us, quo quis coniefturar alium
hoc ,vel illud moliri , vel fecille , non videtur
differre ab opinione : ideo efl probabilis, vel im-

f>robabilis ; vt opinio cemcraria dicitur, quando
eui nititur fundamento.

Sectio XI.

De /cientia abjlracliu* , c 7 intui tiua.

Dico prim6, abflra&iua rem reprxfentat in
it t mo_ aliqua fimilitudine , qux abflrahit ab exi*
flentia, & prxfcnria : intuinua cft rei cxjflentis Sc
pmBua. prxfentis.Ira Scot.x.d.i.^.n.S.&^.d.io .9. 8.». 3.

Incife nobis abflra&iuam, conflat .alioquinnon
imclligcrcmiis ouid itares ^ & confcquenrcr nul-
lam tuberemus fcieiiam immutabilem, quia nui*
la talis efl nifi quiditatis; ( Deus enim non poteft
a nobis pro nunc cognofci notitia fibi propria.)
Scoti optr. Tom. 1 1.

Sedi. XI. 641

De imuituia,paret,qubd nobis competii, quia
potentia inferior, nempe fenfus eam haoct.cflquc
in ea pcrfc&tonis, dc quo dixi e om.ad 9. ai. ergo
non cll deneganda iracllc&ui , cognitiux perfe*
dilfimij. Explicatur vt rumque exemplo phantafiq
& fenfus particularisihic enim tantum in obicfta
exiflentia tendit , Illa abflrahit ab hic Sc nunc.

Dico fecundo , abflra&tua, «Sc intuit tua fpecic
differunt. $001.4.^.49.9. 1 x.dr x.xj.& d^.quefi.9.

& x.Mttapb.<j.}.& j.Mttapb <j.f.Cr fuodl. 1 3 .art.
a.$. Circa 1. Ratio , quia requirunt caufas fpecic
diflin&as : illa fit i fpecic, hxc ab ea fieri nequir,
cx eodem iJ. » 9«*//. 9.mm. 1 1.

Proquo nota.ex Scot.^Li x.ad y .fpeciem po- *•
ni, vc fuppleac concutfum obic&i aion autem ob TripUx «*•
necclfitatcm potent iz , qux nihil ab ca recipit, £ *
fed iua virtute ccuicurtit cumobicdo.vnamcau- fifm
fatn coialem intcllc&ionis cum coeonflitucns,
ex Scot. 1 J. 3 jf.y.nnm» 10. $.jdd tjuofl. hxc autem
fuppletio vna cx iribus caufis fit. Pi ima , quando
obie&um non efl dc fc incelligibile,fcd fenfibile,
necefTaria efl fpecics.vt proportionetur potentix
fpirituali, cx Scor. 1 .d. \.tj.6.num. 10. Secunda»
quando obie&um imclligibilc cll abfc-ns. Tertia,
quando efl iurclligibilc Sc prxfcns, tamen dif-
proportionatum potentix, nifi ponatur in ca fpe-
cies,a<flus intclligcndi non erit incius potcflare.

Scor. x. d. 3. 9. 9. ad vlt. hac ratione putat datam
fuilTc Angelo in via fpeciem, rcprxfeutaiitcm di-
uinam cllcntiam abllradtiuc.

Ex quibus videtur fcqui/pccicm non c(Tc cau- j1n ft'ri,lfit
fam intuitionis.feJ effectum ptxuium: quod tc-
nec Bargius 1 .d.f.q.6 ad 1 .& idem aii confcqucn-
ter dc Ipccic fenfibili. Ratio efl , quia ubieftum
quando adefl, non eget aliquo fupplcnte cius vi-
cem. Prxterea , fpecics non potefl totam vicein
obicCli fupplcread intuitionem ,a!ioquin fietee
intuitio ablentis. Nec valet.fi dicatur partialiter
concurrere cum obic&o» quia tunc fpecics fub-
ordinaretur obiero , vel e contra» Sc neuiruin
commode dici poicfl. Neque etiam dici potefl,
qu6d fint caufx ciufdcm rationis, quia tunc fpc-
cics peifedior, fineobiedlo fufficcret.

Fateor hoc non videri di&um fine fundamen* 3.
to in Scoco , tamen nihil certum ex eo habetur
circa hoc ; quia tfuodl. x$.art. 1. Si vero, dubius
maner , an res adlu intelligibiiis cum intellcdu
totaliccr concurrar ad fui imuitionem , an veri
fpecics aliquid efficiat » videtur tamen tenere t.v Rtiflnit"*-
lcm rcm totaliter fuam fpeciem efficere, fine vllo
intclledns concurfu. Sed fiue fpecics concurrat, ^

fiuc non, ad intuitiuam : falrem obicdum ad eam teba*.
concurrit, vel totaliter, vd paciialiter immedia-
te » quod fufficit vc cenfcantur intuitiua , Sc ab-
flradiua fpecic diflin&x; quandoquidem aliquid
alterius fpeciei quali circntialiter requiritur ad
vnam, & non ad alteram quia ad intuitiuam re-
quiritur obic&um prxfcns, non ad abflradiuam.

Maior difficultas efl , an intuitiua haberi pof-
fit etiam dc potentia De», abfente obicdo. Affir-
mat Vafquez 1 par.d.^l cap.x Molin.i .p.q ff.arr.
x.d.i.AIetaph.Huttxdo d.xo.fiil. 1. Buridan.i. de
ylnima. <j. 1 1. Lcuchct. x.d.i.q.+.advlt. Occam.

Alij oppofitum tenent.

Dico tertio,ratis probabile efl talem vifionem, 4.
feuaduin intuitiuum poni poflca Deo.abfcme
obicdo. Colligi videtur ex Scor Aoe. cit.fili.%.&

4 d 10.9.9. & quafl y.$. jidtjuefl. vbi ait. omnem
formam abfoluram poni polle a folo Deo : Sc
cxipfo ibi, & auodub. 13. cognicio ,omni'<:uc
1 1 i opci j

642 De intelle&u , & voluntate.

operatio eft qualitas abfoluca. de quo dixi fed. j.
vifi—empof con.i.dr 2. Probatur , quia poteft Deus conferoa-

re prju$ finc fuo portcrIori t qUO(j non eft e, idem

futialbu rT rcalitcr , ex Scot. 1 A. 1 lf .4.*. 1 1 A. 1 +.nmn.

3i. *i. Tertio , poteft Deus fupplere vicem omnis

caijfx fccundx in genere emetentis i ergo Oc vi-
cem obiedi ad intuitiuum. Quarco.in hoc nulla
eft contradidio , vt pacet foluendo argumenta;
ergo non eft denegandum Deo.

Obiicitur primd , illa cognitio tunc eflet ab-
ftradiua.quia clfct obiedi non vt przfenris;con-
fequens cft falfum , quia iftx fetentiz fpeciedi-
ftmguuntur ; & per confcquens vna non poteft
cllc alia.Refpondctur.d teneatur per talem adum
pbicdum cognofei * dicendum cft adhuc cfle in-
tuiciuuin ; quia quantum eft de Ce, fi ceret intcl-
ledura adualicer nmientem; 6t hoc tantum cft
ei intrinfecum . non autem quocumque cafu cllc
adualem intuitionem. Dixi ,fi teneatur per talem
ollum obiedum cognofei, quia forre oppolitu verum
eft.de quo dixi ficl.+Aub.*. & tenet Leuchet.cit.
y. Obiicitur, efferus formalis adus intinctui, cft

£** tfftSui facere intuentem , licut albedinis facere album;
fkrmafu m- quia intueri, vel intelligere non confiftir in elice-
tuiiitnu t re ^ pcj jn recCp|jonc v jiionis , vel inrcllcdionis,
ex Scoto 1 . d. 3. quafl. 6. &pafjim ; ergo implicat
poni in fubiedo adum intuitiuum, quin illud
(it intuens. Refpondetur, negando hunc cfle pri-
marium effectum huius adus , fcd aliquem alium
innominatum , licut de fpccie fenlibili in medio
dicit Scor. x.d. 1 3. de quo fupri in Cuxt\Y\,fill."j.
aub.+.in 1. modo dicendi.

Obiicitur tertio , ille ados habet omnem en-
citatem.quam haberet, fi obiedum eflet przfcns:
ergo & omnem reprarfentaiionem. Antecedens

Iirobacur, quia cognitio, & verbum non dicit re-
pedum rcalem ad rem fignificatam , vel con-
ceptam,ex Dod.t.d.31.^ 1. <$-/17.5.3. fed bene
ad cognofccntem : ergo nihil ei perit abfemii
obiedi ; & per confcquens eodem modo reprx-
fentabit , duc adiit, duc abdt. Refpondetur , ibi
deelTe relationem realetn dependenti* ad obie-
dum prxfens exiftens , defedu cuius non eft
adualis intuitio. Contra , ifta dependentia eft
cfFcdus a caufa ; ergo k Deo fupplebilis. Refpon-
detur, fupplcrt poteft, ira vt ponatur clfcdus dne
illa caufa; tamen quoad connotationcm,& deno-
gutmUj minationem intuitionis, fuppleri nequit. Sicut
spttfl enim Deus poreft fupplere concurfum patris, rc-
/JgjT* fpcdu eius , qui cft dlius, creando illum , non ta-

vifttntm t mcn facere quod lit dlius patris, linegenerat ione

paterna: dc poteft facere adum intuitiuum dnc
obicdo, vt tamen exerceatur intuitio adualis, &
uad generetur, vt dlia obiedi , dne ipfo nequit
eri.

0' Contri ,ad intuitionem creaturz in elTenria

diuina, d hzc caufaret vidonem , non requiritur
eius przfcntia propria ad terminandum adum,
ex Scoc.4./ 1 o.y. f.num.4. ergo. Refpondetur pri-
mb, ibi non clfc propriam, & rigorofam intuitio-
nem. Secundb, przfcnriam creaturz ibi contine-
ri eminenter . & perfidiori modo , quam in fe-
ipfa. Contra hzc

Obiicitur quartb,fcqui,ctiamd poneretur prx-
fens illud obiedum, quod adhuc adus non re-
przfentaret illud adualiter; quia non muraretur
realiter per hoc. Refpondetur , tunc indueret
Sijt/lfui 1b- conferuando.fic quad aggenerando adum , eum-
fl raftiuj. & que terminando. Contra, idem facerer obicduin
ttuuitiuom cuiufque adus abllradiui , d poneretur przfcns;

fileatiam. \

ergo non differunt fpccie ifti adus, contra fecun-
dam conclulionem. Refpondetur, ratio fatis pro-
babiliter oftendit.non diftingui fpccie quoad ab-
folutum.fed tantum quoad formalirates refpedt-
uas;5c dc intelligendi efle fecunda conclulionem.

Secundb dico, adum abftradiuum non ellc
capacem talis influxus, quia natura fua , etiam

Jjuoad abfolurum.petit non deti ab obiedo pre-
ente, fed ab aliquo lupplente vicem ejus:& de vi-
done beata, comparata ad intellcdionemabftra-
diua de Deo, hoc magis certb tenendum videtor.

Dices, iuxradida , non intuitiuum, fed potius .

abftradiuum adum fuppleri ^ Deo; quia tantum
dt a Deo adus, quo res reprz fcntatur.abftrahcn-
do abcxiftentia,& przfentia;hoc autem fieri po-
teft a fpecic obiedi, fine vllo Dei fpeciali concur-
fu. Refpondetur, adum illum de per accidens re-
przfentare rem, dne cxiftentia,& przfcntia;quu
dc per fe pctir,& cx natura fua, hzc reptzfcntarci
& quando non poteft hoc prxftarc.vt in cafu.fi-
cit quod poteft, rem ipfam teprzfentando.non vt
hic» & nunc. At adus abftradiuus,dc per fe tan-
tum rem ipfam reprzfcntat, & nullo modoprx-
fentiam. vel exiftentiam. Veium, quia couiedu-
ris tantum proceditur, pollet dici, vicero obic&i
przfenr is fuppleri pofle k Deo , ita vt adus vere Fiuii w
cllct imuitiuus , loquendo de reptzfentatione,
feu apprchcndonedmplici.non compodta;quia
talem adum poflet Deus fc folo infundere, non
tamen polfet fupplere vicem obicdi przfcmu
quoad adum compodrum, neque hunc infunde-
re; quia efletauthor fald,quod repugnat: de quo
1. a.f. 1 . «rt . 3 .cr 3 A. 3 8. vbi vide S chol.no/lrum, n.6.

Pro hoc eft Suarez 3. de Anima, cap.ix. vbi tenet
virtute diuina fenfum externum polfe habere
adum in abientia obicdi:c6queca(u Deum tan-
tum permittere deceptionem; d tamen adum
compodrum caufaret Deus, vel fupplcrct obieda
rcfpcdu ipdus , videtur quod aurbor forer falli:
quod cxprcfse repugnat : quidquid dicat Vaf-
quez i.iA.yo.cap.+.vbi renet polle Deum infun-
dere adum erroris ; d aliquem infundere poteft:
quod minus aduertenter didum cft. Hinc enim
fcquicur non repugnare, reuelare falfum,&con-
fcquenrcr dida Dei non clfc infallibilia: ncc
ipfum infallibilem reftero.

Sectio XII.

Jit volunt ai, & quod eius obieflum?

Hj£c eft fecunda pars huius difputationis, in
qua dc voluntate agendum. Nota cx didis
fed. 1. difp. x. przter appetitum naturalemcom-
munem omni creaturz , elTc in quolibet cogno-
fccnre appetitum vitalem, feu potentiam fpeda-
lcm ; quia viuliter appetit commoda ,& fogit
noxia. Cum aurem ex cognitione velur ex fonte
hzc potentia dimaner, iuxra diueidratem cogni-
tionis , & ipfa variatur ; & hinc datur appetitos
fendtiuus fequens fenfationem in btntisi&r*-
tionalis , feu intellcdiuus in Angelis ,&

que in homine. Ira communis Philofophorutn, jjj. .
Bc Theologorum; & hoc quoad vicinum par- ^
tem dc dde clfc videtur : ex variis Scrtpiuta lo- dKtu
cis. Rom. 7. Pideo aliam Itgtm in membra meu, lar.

&: c.Galat.J . Caro contupifcit aduer/us /piritum, &C.

Matr h. 1 7 -Qui vult venire pofl me , abneget fetnet-
ipfum , & Ecclcf. 1 8. Pofi comupifientiat tutu ne ab
e.u. Ex quibus cxprcfse habetur in homine duos

cfle

Vtlimm fi-
min* multi-
fikittr.

X.

Difuithvt-
lantetu fi-
eilmm Amg.

1’ilunte/, vt
I mptrftd*,
epmit di-
dnaum.

3-

Vtluntet du-
cit, oppetitu*
ducitur.

Sonum effit
«irtdmm vo-
lunt» tu.

Omni ueSt
fuffenu vel-
it.

In melum
lenium me-

tniehtrr tf-
dtt volunt et.

4-

Gutmtdo
vtluutet efi
l ii'te tene-
ri) tirtu tm-
nt enet em t

Diiput. III.

e(Te appetitus , 8c contrarios: quorum alter, frili-
cet rationalis, dicitur voluntas.

Nota lecund6, quod voluntas multipliciter
fumirur : primo , pro hac potentia condtftm&a
contra intellc&um. Sccund6, pro ipfa volitionei
quo fenfu dixit Augult. i . Rtiratt. 9. & 1 1 . Nihil
tum in pote flat e volunt et u , quem ipfa volUntet. De
quo Scot. l.d. 1. quoji. 4. $. Contra 1 . art. itum, 3 .
Tertii, pro appetitu fenfitiuo.ex Dofl.j.W. i-\ Et
fic fumitur improprii ; & ide6 cum definituri»
V f.Synod.afl.9.& 11. incile Chrifto duas volunta-
te», fermo eft de rationali, & diurna.

Dico primo , volunt cu eft appetitu* eum retiene
liber. Ita Scot. J .d i 7. D .Th om . 1 .per. quoji. 6 * .ort.
5. Quod fit appetitus , patet cx i.netab. Se ex feti,
i.ditput. prectd. Per paniculam , cnin ratione , dif-
fert a fenfitiuo ; particula , liber, ad maiotem ex-
plicationem ponitur ; vel quia, fi forte voluntas
violentatur , in eo videtur magis efTe dicendam
naturam, quam voluntatem, vt quando confide-
ratur fecundum aife&ioncm commodi, non iufti-
tic.de quo Scot.i d.6. queft.x. vel vt eft inclina-
tio naturalis. Scot.). i. 17. Augu d. Iib.de duobue
animobu* , cep. 10. fic diffinit voluntatem ; qu&d
eft animi metm cogente unii» ad aliquid non amitten-
dum , ve! adipi/etndum. que definitio bene expli-
cata in idem recidir.

Obiicies.appctitus eft impetfe&i,quia rcfpcftu
eius , quod non eft ; fcd voluntas eft pcifcfta,
altoquin non cflet in Deo, vel Beatis. Refpondc-
tur, appetitum, quo aliquid ab appetente diftin-
ftura defideratur , fupponerc eius tei indigen-
tiam, & voluntas ctcatafub hocrcfpc&u imper-
fc&a eft.diuina verhnon. quia nullius indiget.

Obiicitur fecundo, appetitus mouetur, & du-
citur ; fcd voluntas ductt,£c roouct fe,& alias po-
tentias i ergo non eft appetitus. Refpondetur,
fenfitiuus ducitur, & non ducit ,intellc&iuu$ i
contra, ex Damafc./i£.a.r«p.x2.x|.

Dico fecundi, bonum eft obic&ura voluntatis.
Ita Ariilotelei inprincip. Ethit.&ltb. ). cep. t.vbi
habet illud, omnu praumtfl ignoram : quia malum
femper fub ratione boni appetitur. Alia loca , 6c
rationes ad hoc adduxi difr. pra-.td.fiEl. 5. vbi cx
Scot.oftcndi voluntatem non polle velle malum,
neque nolle bonum ; & efto in variis locis man-
ferit circa hoc dubius j.W.j j.iww». 6. cxprcfsc ha-
bet bonum vr fic elTe obic&nm voluntaus,& bo-
num particulare, feu vt hic.fic nunc, appetitus.

Obiicitur , voluntas tendit in malum .falcem
nolendo j ergo bonum non eft eius obic&um ad-
arquatum , quia non continet fub fe malum. Rc-
fpondetur, materialiter ramum tendit in malum,
quia omne nolle fupponit velle , ex Scot.i.d.6.5.
i nutn.yS Inifla quoji. Si ideo ponitur nolitio.fcu
fuga mali , quia polita eft volitio boni , licui ap-
petitur medium propter finem;& fecundum hoc
bonum eft obiettum adzquatum voluntatis. Si-
mile eft de intelledu , ponendo verum tfte cius
obieftu.quia cognofcit falfum materialiter ,quia
in eo no eft verum.Per habitus eniin cognofcun-
tur pt iuationes, Sc malum eft priuatio boni.

Obiicitur fecundi , voluntas libera cftflibcr-
tate conrrarictatis, & contradi&ionis, in ordine
ad omne obiedhim.laltcm in via: ergo poteft cir-
ca bonum oftenfum habere vclle.dc nolle, vel nul-
lum a&um.Er idem eft de malo.Rrfpondctur.po.
t eft etiam nolle quod eft bonum, faltem creatum,
fcd no fub latione boni.fed mali alicuius, veri, Vel
apparentis. Et idem eft per oppolitunt de tuaio.

Scoti optr. Tom. J /.

Sedi. XII. 645

Contra , non neceftttatur ratione ipfius boni-
tatis, vel malrtix i ergo poteft hanc velle , & il-
lam nolle. Relpondciur , ad hcc neceflitatine-
ccflitatc fpccificationis , ficut Sc omnis potentia
circa fuum obic&um.non tamen exerciti) , in quo
ab alus differt.

Obiicitur tertii , appetunt damnati non efTe,
& fxpc defideramus impoffibile i hcc autem ma-
la funt , quia bona efTe nequeunt. Refpondetur
Cupii dijp.x fe&.\.

Obiicitur quarti , voluntas vult peccatum;
hoc autem eft malum : ergo. Refpondetur , vult
y materiale peccati, quod eft bonum, vel fub ratio-
ne boni oftenfum , & malitiam in fe non vult:
imputatur tamen ei in peccatum , quia vult id
cui eft annexum, de quo latius in matetia de pec-
catis. Vel clariis, volumus malum,fed fub ratio-
ne boni ,vtcum optamus mortem inimici ratio-
ne boni noftri,& e contra, nolumus bonum ini-
mico, atramen ratione mali ipfius, fcd vltimatc
ratione boni noltri.quia malum illius reputamus
bonum nollrum : per quod foluitur aliud argu-
mentum de obduratione damnatorum ad malum:
quia fub ratione boni fui in malum rendunr.

Pro maiori huius rei explicatione, Notandum,
quid bonum non vno.fcd variis modis fumitur.
Scot.x.d.y.num.y & quodl.Z. art. 7. tres ponit bo-
nitates ; naturalem , & moralem, Sc meritotiam.
Prima dicit tantum enritatcm. Secunda, confor*
micarem cum refto di&aminc,& aggregationem
otnnium.qof fecundum illud debuit adelfe.Scor.
1. d. 1 7. q. x. eL40.tr. f. Tertia ex inclinatio-
ne gratix ius addit ad accipiendum prxmium.

Tres etiam malitix bis oppofitx dantur, & per
oppoflta harum explicamur. Tcttia bonitas vo-
catur a Scoto quodl. 17. chariratiua , Sc graruita
quodi. 1 S. Allignat etiam quartam boniratem.quz
dicitur bcatihca 4 .d.+y.q.i.n. 11. Item, ex eodem
duobus vltiinis loci» bonitas alia eft primaria, feu
e<rentia!is;vt quando nihil dceft fpedans ad pri.
tmim effit tei ; St hxc eft ipfa rei quiditas ,cx Scot.
1 d. 1 .q.i.ad 1. prine. Aliaiccundatia confiftcns in
fnregutate conuenicnrix vnius rei refpcdlu alte-
rius , vel quando nihil dccft ad fecundum effi rei.
Dixi refftQu alttrim, quia integritas, & pcrfcdlio
entis in Ce eft ipfa quiditas , feu bonitas cfTcmia-
lis.ex Scot d.quodl. 1 8. Pio quo

Nota fccundo.rcm polle perfici, vel bonam elTe
tripliciter. Primo cilcntialircr , fle homo ex ani-
ma,& corpore. Secundi, fubftantialiter ex patri-
bus integrantibus. Terti6,accidenraliter ex acci-
dentibus tei conuenicntibus, tam in a&u primo,
quim fecundi. Omne ens eft bonum primo mo-
do, St fic inrclligitur Augu (kMb.de netura boni, cep.
1 6. dum ait nullam naturam eifc malam, quia eo
ipfo quod conump.mir, natura non eft. Secundo
& tertio modo tantum creaturx fpirituales pof*
funt non elfe bonx. Bonum primo modo dicitur
bonum bonitate abfoluu: aliis duobus modis,
dicitur bonum relate.

Nota rerti6,bonum etiam fumi pro apro nato,
vt appeti poffit,fcu pro appetibili, cx Scot.4.^.49.
q x.num. 1 9. & feq. vbi docet aliud efTe appetibile
propter fc , aliud propter aliud , & dari vltimum
appetibile , ne detur procefTus. In huiufmodi rc
fpeftu, feu appctibilirace, videtur confiftcrc bo-
nitas rranfccndcn» , quar eft pallio, feu proprietas
entis ; Sc dixi in fimih de veto fr&. 7. & 8. Item,
ponit bonum fumi proddclUbih d. 48.5.1. ».6.
fcd pro quadam fpccie boni fic fumitur.

1 1 i 1 Nota

f-

&umtJo
vtlummi ftf

tetumt

Qaetuir bl-
atteret.

6.

Bmire* fri-
merie.fjr ft-
tunder.e.

Res dicitur
line trifl i ci-
ter.

Penite eb-
/tluts.ify tt-

fftlUue.

7*

Binum Jr

epprtihfi.Cr

dtloBelili.

Binum ho-
htflmm . (j

dt it a Atic.

644 De intelledu,& voluntate.

t.

Bonum -ut-
rum , fjf af-
furta:.

Bonum au fit

idtru cum fi-
ne/

Am modium

taouet vt-
luat at tm f

Sitita fiat
vBa muta-
fient Phy fica
fiunt inutilia
qua antea
fuerunt vti-
U 4.

Quomodo
vnd medium
fetfertur
altu , fi no»
bobrt pro-
friam bini -
talem!

An imitatio
<*r tleQit
i< ferant t

Nota quarto , bonum aliud cilc honeftum,
aliud commodum , feti delectabile. Ira Scot.4. d.
467.4 ,%./td quoji. nutet. 4. vbi non diftmguit veiie
ab his» quainuis 8. Ethic. x. ponatur tertium bo-
num.^BM ( inquit -) ad alterum horum reducitur, fi-
fundunt quod ad ivfum ordinatur. Omne honeftum,
eft dcledtabile i fed non c contia. Qu6d verd fu-
mat D ocior commodum pro delectabili , ex eo
pater ; quia diftmguit illud ab vtili : Ut fic fumie
Anfclm. 1. de concord.lib.arbitr.dr pradtftin Aiccns,
Quidquid vu!t(vo\unt*s,)aut propter commoditatem,
aut propter reUitudinem vult. Idem habet da cafu
diaboli, cap.4.& 1 1.

Nota quint6, exDodt.i.d.xj^mm.4 & 3 .d.j j.
num. 6. quod bonum aliud cft verum, fcilicct.cui
a parte rei conuenir bonitas aliquo fenfuexdi-
dtis ; aliud apparens , fcilicet quod in re bonum
non eft , fcd vt cale apprehenditur , & voluntati
proponitur. Voluntas tendit in bonum omnibus
przdidis modis fumorum , Sc eius adzquatum
obiedtum e it bonum abftrahensab omnibus illis.

Petes , vtrum bonum , quod eft obiedtum vo-
luntatis , fit idem cuin fine ? De hoc difputatur 1 .
i.quajl. i.art.i. & controuertitur.an in mediofie
aliqua propria bonitas. Verius mihi videtur fo-
lum finetn e fle rationem motiuam voluntatis ; Sc
media, qua talia , ramum cfle terminatiua. Col-
ligitur cx Ariltorelc x. Phyfic. cap. }. & 1. Ethic.
cap.y. nam primo loco ait finrm.de bonum idem
efTe ; Sc fecundo loco , illud effe cuique bonum, tuitu
gratia operatur. Sc cx Scot. 4. d 4 6. quoji. 4 $ add
quoji, num. 4 vbi non ponit vtile , vt bonum di-
ftindtum ab hnnefto, St deledtabili ; ^«(«(inquit)
ad alterum horum reducitur, ad quod ordinatur,(jr 3.
d. 1 8. ad }. vbi ait folam bonitatem Dei mouere
ad amorem charitatis proximi. Vndc.cum vnum
medium prxfertur aliis » aliquid in Ic continet
bonitatis , prxter meram vtilirarem , verbi gra-
tia , cum prxfcto equitationem peditationi, vc
eam lerofolymam , prxter vtilitatem cft ibi bo-
num deledtxbile , & fic de aliis mediis , per
quod foluitur fundamentum, quo innititur Vaf-
quez i.i.d. i.cap.i. ad oppofitum.Prxrcrca, quia
conitar , fnblaio fine , tolli omnem bonitarem
medij : Sc media, quxfunt vtilia, immutat a Phy-
fice, fieri inutilia per folam mutationem finis:
verbi gratia , potio amara, recuperata fanitate,fic
inutilis. que antea, manete infirmitate.fuit vcilis.

Dices ,etfi media propter finem appetantur,
alioquin media non edent , tamen vnum aliis
prxfertur-, quia in fe vtilius cft ad finis aflecutio-
nem ; ergo non tantum propter bonitatem finis
eligitur, alioquin cum finis fic idem, Sc immuta-
tus, xqualiter omnia media appeteremur. Con-
tra , fi propter fe appetitur medium , quod prx-
eligitur , iam non eft medium ; fi propter aliud;
ergo prxeise propter finem. Quando vcr6 vnum
medium aliis prxfertur ; runc vel in eo apparet
aliquod bonum dcledtabile , vel honeftum , vt in
exemplo: vel finis maRis moucr , vt intentius rc-
fpedtu medij aptioris i Sc fic non eft immutatus
moraliter: verbi gratia, cum proponitur bonum,
complacet in co appetitus, fi offendatur afiecu-
tio cius poflibilis, intendit illud , Sc fi media fa-
cilia, & apta occurrant, intense intenditurifi au-
tem difficilia, Se incommoda occurrunt , vel im-
pediunt,vel remittunt intentionem , de quo late
x. Phyfic.

Dices , hinc fcqui intentionem non diftingui
realiter ab clcCtione. Rcfpondetur , ita eft, quid-

quid dicat Vafqucz 1. i.d. 33. quia in omni et©,
dlione, id quod moucr, cft bonitas finis , & adtus
dicitur intentio, quatenus tendit in finem, & cie-
Clio, quatenus in mcdium.Veriim fi intenditur fi-
nis nullis mediis in particulari oftcnfis , Sc poftea
fadlaconlultatione, determinatur mcdium:adtus,
quo hoc eligirur,c(l noua intentio, a priori re di-
flinda.ItaBon.x^.3.dMl'.4.Ric.arr.j^.4 Dut.q.j.

>€gid «r/.j .Occam l.d.i.q. 1 . dub.i.Gihi.q.utrt.i.

Sed aduerte , hic fumi finem , non ita rigide, *<>•
quod folum fignificct obiedtum fruitionis, ita vt
cxprcfsc , Sc politiue ptoptet fe appetatur : quia
Scor. i.d.i.q.y$.i. differentia, num 1. ponit adtum
voluntatis neutrum abfque adtuali relatione ad
aliud, & fruitione propter fe. Quod etiam tenent ASmaeuu
Aureo\.ibi,Sc Gibi.d.i.q.t.Sc Occam d.1.7.1. fcd p nmfit
Scotus per adtum illnm intelligit fimplicera cora-
placentiam. quia fubiungit : vlteriits potejl(vo\on- *
tas) imperare intelliclmi.vt inquirat ,quale illud bonum
fit, (*r qualiter volendum , & tunc peteft illi ajfentire
fic, vel fic. Ex quibus verbis patet manifefteloqui
dc fimplici aftcdtu.vel complacentia rci.qux ha-
betur, antequam eliciens adtum rcfoluit , an eam
appetar propter fc.vel propter aliud.

Dico tertii , fatis probabile cft ipfum ens cfle dampft
obiedtum voluntatis. Ita Scot. i.d.toj.i.ort.i.cp
i.d. j .q. 1 o .num. 1 o.& d.G.q. 1 .«.x.fcd dubius raxn- r
fit i.d.3 q.f.num. 11. Ratio eft, quiaxquivniucr-
falis potetta eft volutas, ac intcllcdtus:crgo quid-
quid proponit intellcdtus, poteft voluntas in illud
tendere i at poteft proponere ens vt fic: ergo.

Dices; ergo voluntas poteft velle non bonum. H.
Rcfpondetur , ens cfTc bonum virtualircr, ejuod
luflicic. Contra, non poteft velle.nifi appetibile,
feu volibile ; fcd hoc cft fotmaliter bonum. Re- ^
fpondetur, non polte velle, nifi volibile in te,& m "fimi»-
ule eft ens vt fic,& omne ens ; tamen poteft vel- „u-
lc , vel complacete in ente , non oftensa Ubi ifU mubma-
appetibilitate i Sc tunc tendit in ipfumenspc*- m
cise. Et fuadetur adhuc ex Scoto fupra l.d.14.3.
ponente adtum neutrum, qui non fitvfus.nec
fruitio; quia ficur proponi poteft bonum.xbfln-
hendo, an propter fe,vel propter aliud ; ira etiam
proponi poreft ens, non propofita cius conuc-
nienria, vel inconuenientia; Sc non dicendam,
quod voluntas circa illud , nullum altum elice-
le poffit.

Secundo, alioquin intelledtus efTct perfediot
voluntate; quia cius obiedtum, fcilicet ens.pcrfe-
fiius eft fua paflione; confequens cft cuntraScot.
4-^-49-^-4-dc quo/ed?.i.Hanc tenent communiter
Scotiftx.Vide Bargium i.d $9.$. Media autem ra-
tio. Leuchcr.a.d.6.^.i.^r»»rc.3.Scot.d.d. 64. i.ait
totum ens elfc obiedtum voluntatis , k tamen
quodl. 14. dicit taurum ens finitum cfle obiedtum
intc-lledtus : ergo obiedtum voluntatis excedit.
Rcfpondetur, totu ens tcrminatiuc cfle obiedtum
intelledtus:& nihil efle obiedtum volutatis, quod
non prius fuit in intcllcdtu: Sc fic obiedtu vtriuf*
que cft xqualc, & idem. Vide Lcuchetxiratom*

Sectio XIII.

De dependentia ncluum volunt Atis ub
Attibus wtellertus.

NOtaex Scor. t.d.t.q. j.num. x.in voluntate 1.

varios efle adtus. Primus cft fruirio, feu Yaeif**
volitio obiedti propter fe. Secundus eft vfos , feu u,aa‘
volitiaeius propter aliud. Tertius adtus neuter, u!,>'

qui

Difput. III.

qui non fit medi), ncc (inis ; 3 c i**vt dixi, videtur
ede fimplex complacentia; & iuxta v Itimain con-
cUxCioncm ftU.prdced. pendi clle neuter , ita qu6d
non apprehendatur obiedum.vt conucnicns.nec
difconucmens. Nec obdat fi dicas, complacen-
tiam femper ede in bono , vel conuenien 1 1 , quia
fufficir virtualis, fcu fundamentalis bonitas , vel
conueuientia , & non requiritur formalis oden-
fa ; alioqutn appetitus fcnlitiuusnon pullet com-
placere in obiedo, quia talis conuenientia, quali
reflexo non potcd ei proponi. His ad Jit Scotus
quartum , nempe delegationem , qux fequitur
actum pcrfcdum,ex io Ethic tap.4. j.lcd hxc non
cd a&us elicitus, neque operatio,exScor.4.4 49.
muft.7. vbi docet eam feparari podca vilionc
Deara. Et idem habet xJ.iy.quaft. j. num.n.dr
4. iy . $. Aliter pud,»«m. 8. A quibus aurem caulis
Ht, controucititur. Scoc.tcnct non fieri a poten-
tia, de quo dixi r»mMw/r/.4d 7.1 i.lcd 1.4.17.7. {.«i
i 4.pra opinione wm.) 4. videtur (ibi contrai ius, ibi,
f *• ***[*• Delet i otio ell ab obieUo,<j non tantum 4 potet ia. Bar-
,mr' gius ibi putat ly (tantum) mendose politum;

uia principium apud Scotum eft, quadi. i6.<y 1.
1.4. xf. Quando principium naturale
/2 mttmr jit concuuii cum libero, totam adionem ede libe-
mtunit ti ram , at condat deledanoncm non clle liberam.

Sed dici potcd, quod illud obiter alTeruir, re-
^ * fpon^ens ili 1 argumento, quia non ibi,C cd \.d. 1 y.

tes declaranda erat; quod etiam notauit Bargius.
Prima folutio fundari poicfl in textu; quia argu-
mentum intendit non dari habitum chariiatis;
quia nemo expetitur per eum fc deledabilncr
operari. Contingit enim contcmplatiuus cum
«quali , vel maiori conatu , miniis Jclcdari. Et
rcfpondct Scotus caufaro clfc, quia dchdatio cd
ab obiedo, Sc non a potentia ; vnde (i poneret ly
tantum, non redderet rationem fudicicnicm;qiiia
fi etiam particulatitcr concturctct potentia «de-
beret operans experiri dclcdabilitatem opera-
tionis.

Secundi Scor.4. 4. 14.4.2.«. 1 8. $.5* qutrat , vi-
detur ponere uiditiam edici i voluntat c;& idem
erit fecundum eum de dclcdarionc , ex loti* citat.
air enim, quod is, cuius appetitus fenfitiuus non
facile dolet , cius voluntas non facile tridatur:
ergo tridari cd adus voluntatis , alioquin non
eflet in manu cius facile, vel difficile uidari.Re-
fpondetur , adum nol mom$ mali, ede in manu
voluntatis ; & quando appetitus intense deleda-
tur de aliquo obiedo, voluntas impeditur a no-
litionc intenfa appoliu mali , 6c confequemcr a
triditia illam rcquemc. Ex quononhabccur.tri-
dit iam elTe adum voluntatis', lubed tamen ei me-
diate,& eius caufa, nolitio immediate. .
j , Sed difficile ed, quod ait Scot. 1 .4. 1 7. quaft. j .

Qtumfio «44. aliquando cum maiori conatu voluntatis
rum minori dclcdationcm eltc minorem, & e contra; quia in
cmwkx.*- ipfius fenientia caufa immediata dcledaiionis
tm *d*iotm- natur*^'s » non lfhcta; 8c licet ponat efle ob-
tu moitif iedum, intclligi videtut de caufa temota; Sc cer-
tum ell, obicdum non exidens, vel fcnlibilc.non
caufare Phyficc aliquid in voluntate. Videtut
mihi fic intelligcndum clle Scotum, quod quan-
do conatus voluntatised maior , vel xquali», po-
tcd deledatioeifc minor , modo apprchenlio fu
remiga. Quod cx ipfo colligo. Primri , quia ibi
fubiungiiiA^nc autem quando obit dum non eft pro -
feni in /e, ftd in eni^mott ,pottft ob eo dtltliatio diuer-
fimode caufari , nunc plui , nunc mmiis. Certum ed
non caufare Phyficc , vel mediate , quod non cd
Sati optr. Tom. I /.

Sedi. XIII. 645

in fcprxfcns;crgo catcnus caufat delcdationem,
quatenus eius apprehenfio ad eam concutrit. Se-
cundi, Scotus \.d.\.q.q.adq.& i-d.tf. $. Prxtcr
illum, uum. 1 6. tenet, vt probabile non reqniti ad
delegationem, volitionem obicCti , neque noii-
tionem ad triditiam , fcd fufficcrc apprchenlio-
nem obicdi conuenicntis , 8t difconucnicntis.

Qua ratione delegatio furreptitia prxcedit
quandoque omnem adum liberum voluntatis;
quo cafu non ed aflignabilis ci caufa , prxter ap-
prehenfioncm,fuppoiito.qu6d potentia eam nun
caufct : & fic dare potcd cum minori conatu vo-
luntatis, poni intenfam delcdationem , fi appre-
henfio fit talis.

Tertio, tenendo, quod vetius cd, apprchenlio- 4.

nem, 6c adum voluntatis fimul efle immediatas a/snhenfio
caulas dcledaiionis, vt lubcc Dodor x.4. 1 4.7. 1 . & *iln' ^
f.Suppofito ergo, num. 1 a. l j. C7 4. 44 q.i.nurn.y.
dat cum maiori conatu voluntatis, minoicm clle /i diitHmio-
delcdationem, vel c contra, ob inccnfioncm.vel nu.
rcmillioncm alterius concaufx.

Dices fic admitti cognitionem Phyficc con- **

eurrere ad aliquid in voluntate ptoduccndum.
Respondetur, non efle abfurdum ; Sc videtur ne- jMat4l0r
cellarium ad faluandumDodoiem.Addccx ipfo 1

1.4.2 j.$. Ad illud dc balneo ,»4>n.i 1 . non clle im-
probabile cognitionem concurtcrc , etiam ad
adum voluntatc.de quo podea : & multo minus
ad delcdationem cius, qux non cd adu$.

Sed habet Scotus alium locum,4.4. 14.71^.1.
num iH.i.sid propofttum, cindii\* l*ulutio,& expo-
pofitio non potcd (atisfaccrc. Air enim , etiam
quando imcllcdus confident, & voluntas dete-
datur peccatum , interdum non fcqui triditiam,
non ex caufa relata , fcd ex eo , quod voluntas
conformatur appetitui fcnfitiuo,& fi hic non ed
apuis ad dulrndum .impeditur illa 2l ttidando;
Refpomlctur prim6 , qudd expolitio affignata f.
pollet etiam lue habete locum . quia quando ap- DiffieHu to -
petitus inferior deledatur de fuo obiedo , verbi tmt 5"",wr*
gratia,gnlx,vcl luxurix, intellectus miniis petfc-
de coniiderat ciusmalitiam;5t fic parua.vcl nul-
la fequitur triditia in voluntate, quia dependet a
confidctationc inrcllcdui , 8c a propru deteda-
tionc, qux tunc imperfeda ed , tam cx parte in-
teilcdjs , quim ex fympathia ad appetitum , in-
tense circa oppofitum, operantem. Scotus autem
ibi ait triditiam impediri quandoque propter
multas caulas,& ideo non prxcise cx parte appe-
titus oppofiti. Secundo dico, fi ponatur confi-
deratio, Sc detedatio mali iam politi, fequitur
pruportionata triditia ; fcd quando appetitus in-
ferior .vehementer in oppofitum obicdum fer-
tur, cenfetur parua , vel nulla . quia datim cua-
nefeie , non immediati, fcd prius caufis cius ccf-
famibus, fcilicct coniiderat iune , & detedatione
mali. Et hxc expolitio quadtare potcd etiam illi
lococx 4. 17 .primi addudo. vbi Dodor adhuc
non videtur refoluere , quid tenendum ellct dc
caufa dcledationis.vr iam noraui.Sed in lib . j. nl
rcroilic.Quod ibi dicae in iis, qui orationi A' con-
templationi vacant, aliquando magnam dcleda-
tionem oriri ex rcmillo adu, verum ellc potcd, &
experientia condat;fcd id aferibendum erit Deo, •**

J|ui in dulcedine fua parat pauperi. Vnde non •
emper ed ededus adus prxccdrnm deledatio,
fcd iqpc a Deo datur, licur infpirario,& illudratio,
vt alliciar paruulos , nr deficiant , fed fcquantuf
fortiter id.cuius dulcedinem pergudarunt; iuxta
illud, UujinUj cr videte, quonium fuauu eft Domh.uo.

Ili i l’xo

6^6

De intelle&u , & voluntate

4f Pro hac fecunda folut ionc facit, quod Dodor

non aderat d loto ex 4. citato, podiis perfede illis
duabus cautis triditix .fcilicct conlidetatione,8c
delegatione mali, eam non fequi, fed canium ait
licet moneantur , ( poicntiz contidcrandi, fic dete-
dandi)qudd porcd intelligi de motione imper-
f-da, & m- dicae i quandoque non /eqititnr trifiitia,
raiione iam didi, ex parte appetitus inferioris.
Vnde , vt corollarium hinc infert , aliquando
adum maximum Paenitcntix primo modo futn-
* ptx , nimirum imperium applicandi didas cau-

fas triditix, poni fine triditia : non ramen infert
fecundum adum Paenitcntix » id ctl, confidcra-
tionem , fic detedationem intense, ponidne tri*
ditia : quod tamen infcrcodum erat , d in fcnfu
argumenti loqueretur.

j*"* Nota fecnnd6,qu6d adus ali} funt inefficaces,

O» inrjfitAX. pcu comp|acCnljx t Q0i non fufficiunt ad eledio-
pem raediotum, Sc aliquando prxuemunt liber-
tatem i vt quando funt primA primi Alsj funt ef-
ficaces, qui imperant mcdia.VidcScor.3. d.15.».
17.& 4 ^ 49 f. ‘o.n 1 i.& i.d.G.q, 1. docet adum
inefficacem dgnideari per, vellem , non quid non
dt adus ablolutus, fed qoia tantum denotat effe-
dum infufficicntem ad efledum.
y. Dico primi, omnes prxfati adus, & delrda-

rio dependent a notitia intelledus.ita vt nullum
clicerc poffit voluntas dnc tali notitia ; ira com-
munis. Scotus i .d 10.V. i^.CT i.d.x j.D.Thom.i.
l.q.^.art. 1 . Augufl.8.7r*R<>.r*f. 4 & lib. 10. cap.l .
cuius cd illud, Nihil votitum quin praccgnitum. Pro-
batur primo experientia , qua nobis conltat nos
fcirr ca , qux volumus, & nolumus ; fic manet de
eis memoria. Secundo «appetitus fendtiuus non
tendit in cognitum, immo quo intcnfitisagit, eo
perfedius appetitum cognofcitur,cxpcricnti2 id
in teftefi ttt tedaute. Tertii, in ccdad, vbt minus videtur nc-
* cellaria cognirio propter abllradionem i fend-
bus.fcmper aded, vr docet Angud. in Pfal. 67. Ibi
Btnjamin adoti/ientulut. Anfelm. fic Bcda in id 1.
Coriiuh.f.Sine mente txcedimm , fit ipfc Paulus te-
datur 1 .Cot.u.Andini arcana , fite. Quarti, quia
obicdum omnis potentix debet ede dbi prxfens,
pec aliter prxfens poccd elfc volutati, nili per iu-
tc\\ct\ioncm.D Monui. 1 .to.O/m/c. traft.de My/fica
Thtol.q.vn. Gcifon alphab 66. lib. 10. & de Myfl.
TheolMt.L.Sc ait j tenent pctfediorcs operationes
voluntatis non indigere cognitione. Pro hac
Obiicirur ex Dio»yf.7.dr Diuin.Nom. c 7 cap.x.
de Myfl Theol. vbi dicitur tunc perfediffime ho-
minem comungi Deo, quando relidi cognitio-
ne corporalium, fit fpiritualium , ei vnitur. Re-
fpondetur , tantum vult Deum cognofci per di-
dam ignorantiam , qua negantur omnia alia de
eo, ita tamen vt fciatur ede aliquid nodram co-
gnitionem excedens. Fateor in verbis Dionyfij
non male fundari argumenta pro hac lententia.
Obiicitur fecundo, amornon dependet eden-
8- tialiter a cognitione , cum fit rntiras abfoluta:
ergo non ed negandum , quin Deus aliquando
vitis perfedis det amorem fui fine cognitione.
Antecedens patet , quia potcd Deus conferuare

N#* rtfu- _

, *moum *n,orcm a rne «sciram, line cognitione : ergo fic
jeni fi** e»- producere Vafquez 1. i.d. 3 j. cap. 3. multis co-
gauiHU. narur odendere, hoc repognare,eriam de poten-
tia Dei. Oppofitum tamen verius puto, fit fecun-
dum Scoti mentem ; quia poted Deus omnem
formam abfolutam ponere, fic conferuare fefolo
( C, hon dt inttinfece mala ,vt odium fui , vel er-
ror) ex lac. cit.fiR. 1 1. conq. 3 . & in hoc cafu te-

£?' 'ma

4Ch,m w!i.
tfiumt

nent Palud.4. dift. 49 quasi, t.art.i.nurn. 19. Fer»
rara 9. contra Ctttt. c: 89.$. Ad euidentiam.Ncc ad-
ducit Vafquez tationem , qux repugnantiam
probet. ,

Dico fecundi , adus voluntatis non depen-
dent k cognitione efficienter. Ita Scot. 1.

Dico igitur, rmm. 19. & /eq.CiptcoUbi q 1 art.^jtd
1 .contr. 1 .conci. Fcrrar. 1 .contr.Gent. cap. 44. colligi-
tur ex D.Thom. i.ta. 9. art. 1 . Probatur primo,
quia voluntas ed fulhcics caufa iuorum aduum,
maxime fi habet proprios habitus : ergo non ed
admittenda alia caufa. Secundo, icqucrccur quod
adus fidei infufx caufarct peccatum : verbi gra-
tia,credo effie peccatum, negare Deum, fic nullujp
adum habeo in intclledu.quod pudibile cd, fal-
tem Deo ficdifponcrr;tonfcqucnscdabrurdutn,
quia nulla caufa fupernaturalis influit in peccatu.

Vide plura apud Scot fupra , qui fuse tefutat
Gofreduin afferentem phantafma caufare voli-
tionem , fit alios aflcrcntes fieri ab ipfo obiedo.

Maelii. x .qua fi. 1 6 art. 3 . contra 1. tenet adot fubi-
laneos voluntatis fieri k fola cognitione. Ali) po-
tant omnem cius adum fieri ab ipfa , fit a cogni-
tione dmul.Gabricl.i.d.ay.p.t/R.arr.j.Cidercien,
q i.art.i.Ciict.i.p*r.qual}.$o art. 1. Molin.i.fer.
qutjl.i y.art.z.dijpHt. 3. Pro quibus

Obiicitur pruni, ex Caictano. Verbum xcer-
num producit amoremrergo idem de verbo crea-
to. Negatur conlcquentia , quia Verbum Patri*
cd fubttantia , habens voluntatem , nollrum tale
non cd.

Obiicirur fecundi , effcdusdiftinguiturfpe-
cic per cognitiones : ergo efficiuntur ab eis. Ne- 1
gatur confcqucntia, quia poffunt facere ad talem
didindionem , reprxfcntando varia fpecie obic-
da, fine influxu Phyfitfb. Tertii, arguit Caictan,
quia imperium cd adus intellcdus : ergo mouct
Phyfice voluntatcm.RcIpondciur.anicccdcmtll
falfum , quia potius cft voluntatis , ex Scot.4^,

49. qnefl. 4. num. 16. & 1 .d.6. q. 1 .Hcntic Jjntdl.9.

9 6. Occam 3 .d. 1 1 .art. 3 . conci. 3 . fit conlcquentia
clt nulla, quia adus impetans non edicit impera-
tum, verbi gratia, internus , adumexiemam.de
quo difp.praced.ftcl. 6. Futilia funt hxc argumen-
ta, quibus Caict. a communi difcedit j laboret vt
fecum trahat D.Thom. per me licer.

Obiicirur quarti, non potcd volunras dicere 10«
adum fine cognitione, vt didumed : ergo hac
efficit.

Dices ede tantum condirionem 5 quiacton
appetitus non pollet facere obicdum fibi pr«-
fens, vt poted potentia cognitiua, eget opeia hu-
ius, vt liat prxfens, & tunc elicit circa illa fui
virtute adum. Contri , fic dicere potes , lignam «■-
ad prxfenriam ignis fc comburere , fic ignem cflc
conditionem , fine qua non: fic ficdcaliis.de i** '*B
fpondetur. lignum non pofle fcdcdrueic, neque
ad hoc habet principium;fic idci prxfentia ignis
non cd conditio pura, fed applicat caufam com*
budionis. Vide Scotum d.d.if.nnm.10.

Dices; ergo prxfentia obiedi ad imdlcdum,
erit conditio , contra Dod.i.d.3^.7.Refpon<lc*
tur, cum intellcdus non prxfupponst aliquando <fl((j||
operationem citca fuum obicdum , non poicft uSUt& "•
habete aliam dependentiam ab eo , nifi cfncicn- vUmmiooi'
tix ; fic idem ed de fcnfu : fecus cdde appetitu,
quicx natura iua prxfupponit notitiam , ficutfic
intelledio pro hoc datu , imaginationem , qux
ramen in eam non influir.

Obiicitur quinto, quia relatio adiui, fic paffioi, * *•

Difput. III. Se& XIII. 647

0

a

*

*

•i

*

id

l*S

t»'

«c

Mtluimti

i.

inttaem/

fimm , « n-
fallit udu
realitt

Materi» . &
e ffi terni at»
eemeiJuut,

expinitur.

,m Ai e fi i Vr-

luutatu »:»
‘f mjMiri imdi-

:> ' ttum,

m

r

»

*

*

c

i

*

4

’ Dtftfiui va-

tu *t ai n net
4.-0 /"»•">' ie-

f‘8tem tntel-

1 J*

mouentis , & mori fum oppofitx : ergo non fune
in eodem.Rcfpondetur, relatione* oppofitx, qux
dicunt dependennam (impliciter , vt caufati ad
caufam.non podimrede in eadem natura, vel fup-
pofiro; oppofitx fecundum originem poliunt ede
in eadem natnra infinita, fed non in eadem per-
fona.vt in diuinis.Alix relationes oppofitx acci-
dentales, pofTunteflc in eodem, & htmifmodi
funt mouentis, 6c moti , adiui, & pafliui.faltcm
refpcdu tei fpiritualis.videScotum t.d).q.j.ad\.
pro l.opin. dr X.d.ij.num.ty. Ce fusi *).Met.q 14.
vbi habet fcptctn ptopoficioncs,dc his qux agunt
in fe.

Dices; ergo ibi non cd relatio realis : negatur,
quia ed inter voluntatem , Ce fuura adum. Con-
iti ; ergo non ed adio realis de genere Adionis;
quia hxced refpedus rranfmutantis ad tranfniu-
catum, ex commem. »d q.y. Ce hxc duo htenon di-
(Unguuntur realiter ; ergo nec relatio erit realis,
quia hxc petit extrema realiter diltinda ex Pbil.
q.Met.eap, 4 d Aliquid, de quo late Dodor 1 .d.j 1.
Refpondetur ,Dodor hoc argumentum tetigit
7 .nam j . & 1 .difi. x j . pro 1. opin.num. 3 .
& fufius 9. Afet.q.tq. & non (oluit , fcd cantum
aderit relationes mouentis, Ce motiui compati in
eodem-Mihi videtur concedendum ede intentum
argumenti, quia cogit.

Dices.ibi eft effedus realis-.ergo Ce realis adio.
Refpondetur, fumendo adionem pro rclpcdu ad
effedum, verum eft : fed (umendo eam pro refpe-
du tranfmutantis ad tranfmutatum , in quo fe-
cundum Scotum proprie confidit adio dc gene-
re Adionis, falfumcd.

Obiicitur vltimi, x.Pbyfic.text.yo. materia , Ce
efficiens non coincidunt:ergo. Refpondetur, cum
Scoto 1. d. t.q.j.num.iq. intelligi de materia pri-
ma,non de fubiedo in fe agentp. Secundi, ex eo-
dem 9. Met. q. 14. intelligi de efficiente extra, vt
didinguiturconrra agens, quia agit in aliud.

Dico tertii , fufficit ad adum voluntatis fim-
plex apprehendo , Ce non requiritur iudicium
compufitionis. Ita Scotus i.d.6.q.i.ad 1.1.& 3.
Gab q. 1 .4rr. 3 ed contra Caiet. 1 .x. q. 1 4- »t. 1 .Ce
alios Thomidas vrgemes feCum fentire D.Tho-
mam. Probatur primi , quia fufficit talis appre-
hendo ad adum appetitus fendriui. Secundi, ex-
perimur nos deledati ex obiedo impoffibili ap-
prehenfo. Fatendum tamen ad adus efficaces re-
quiri iudicium ; nemo enim eligit mcdia,nid iu-
dicer confecutionem finis e(Te pudibilem, Ce hoc
fenfu exponitur Aridoteles 3. de Anima , rrxt. jo.
& 1 f 4.vbi videtur requirere iudicium.

Obiicies , quia fequeretur quid quacumque
apprehendone pollemus fperare , vel timere , fi
non requiruur iudicium ; Ce per confequens fi
apprehendatur beatitudo vt mala , poterit odio
haberi. Refpondetur , verum ed, fi rrsapprehen-
datur vr bona, vel mala; fed beatitudo non potcd
vt mala apprehendi, ficut nec ipfum bonum.

Dico qttarxi , defedus in adu voluntatis non
necedario fupponit defedum in adibus intel-
ledus. Scotus 3. d. 5 6. $. Contra hoc arguitur, i
nam. 1 z.vbi fuse probat dati pode didamina pru-
dentix fine adibus virtutis moralis confcqncn-
tibut , Ce confequenrer defedum in voluntate, fi-
ne prxuiodefcduinintelledu. Probatur primi,
ex illo Luc.i 1. Serum qui cognonit voluntatem Da-
mini,& non fecit , Cec. & lac. 4 .Scienti bonum facere,
& non facient i, peccatum tfi i Ei. ex Aug.in id Pfalm.

1 xj. Forti viuot deglutiffent nai.Hi futu (inquit) qui

vieti ab feriemur, qui feiunt mulum e ffi, (ff confert iunt.
Alia duo exprefla loca Auguft. vide ibi apud Do-
dorem ex Aridoicle 1. Etbit.i. Ratio parum, aut ni-
bil valet ad virtutem. Ergo fecundum hos , liat de-
fedum dari in voluntate , fine dcfcdu in intel-
ledu , alioquin non pariim , aut nihil , fcd pluri-
mum valeret ratio ad virtutem , fiquidein illi re-
di didante.fempcr adus virtutis fequeretur Ad
sdemcd Augttdin. ia. Ciuit.6. vbi au ex duobus
xqualiter anima Se corpore adedis videntibus
corporisalicuius pulchiitudinetu «alterum polle
illiciti concupifccre , altero in cafla voluntate
per(euerante:& prxeifam caufam huius difteren-
t ix ait e(7e , vnutn volui ffi , alium noluiffe a caflitate
deficere ; xqualcsautem animo non edent, fi alter
haberer perfedam obiedi fcientiam , alter non;
neque tunc refunderetur rota diifcrennx caufa
in vclle,vet nolle, fed in fcirc.vcl nefeire.

Item , contra oppofitam fcnrentiam funt tre»
articuli Parificnfrs. quorum vnum affert Dodor,
nempe, Stante fiiomia vniner/aji ,& in particulari vo-
luntatem non poffi velle eppofitum.ertor. Alter cd, Si
ratio reda, fr volunt m retia. Tertius, exilltntevo
I umete in vltimadiff>ofitione,quod nonpoffit in tppefi-
rum, error. Probatur ratione. Priinb.quia alioquin
nemo edet exhortandus odio habere vitia, Cc
amare virtutes, fed confiderare ; quia beni confi-
derando , voluntas non poted non elfe reda per
fe. Secundb , experienti^ condat aliquos peccare
eam aduaii didaraine , qu6d melius cllct non
peccare.

Dices runc efficacius proponi obiedum ma-
lum, Cc tunc voluntatem neccllitari ad illud quo-
ad fpecificationem. Contra , fequitur hinc tolli
omnem libertatem : fi enim duo obieda xquali-
ter reprxfcntcnrur ; voluntas neutrum male po-
tcd amare , quia tunc non cd defedus in intelle-
dti.quem ais neccdarium ad peccatum ; & fic li-
bertas fpecificarionis aufcrtur;ac etiam cxercitij,
quia hxc ed adaduin eliciendum, vel fufpendcn-
dum,0c runc necedario fufpenditut ; quia in ma-
lum xqualiter reprxfcntatum non poted per fe
tendere voluntas. Si autem inxqualiter rcprxfcn-
rentur , tunc multo minus erit libertas rcfprdu
obiedi minus efficaciter reprxfemati quoad fpc-
cificarionem;fed neque quoad exercitium, quia fi
efficacius proponitur peccatum , quam abdinen-
tiaabco; hxc erit impoffibiiis , alioquin dares
cont rate, quod miniis efficaci tet proponitur, eli-
gi pode.

Confirmatur, dum audio pullum Midx die
Dominico, proponit inteilrdus Mulam audien-
dam fub mortali, fincvllo errorc;quo cafu libete
polium omittere, peccando, fine vllo dcfcdu in-
cellcdus.

Dices, quid proponit tunc non auditionem
prxfcrendam.Contri primo, quia hociudicando
proponere, edet hxrcticnm; & fic in omni pecca
to edet lix rc lis , vel peccatum contra fidem. Se-
cundo,admittendo puram onudionem, non opus
cd non auditionem fub aliqua ratione boni pro-
ponere. Tertii , vel reprefematur xqualiter cum
auditione , 6c tunc 7i eligi poted , fine dcfcdu in
intcllcdu, peccatur; fi non poted, libertas tolli-
tur. Si veri efficaciis proponitur, ita determina-
bit voluntatem , vr auditionem velle non pofTit:
6c fi auditio efficacius proponatur , non audirio
eligi non poterit. Vide alias rationes apud Do-
dorem fitpra , quem fcquuntur Adrian d.+.art. t ,
Occatn }.d.n.ar.}.cr quodl.4.q.6.Coid.lib.x.q- 1 3.

Ili 4 Gabr.

DuerB ajaa-

luer eerfete
ty aaima ef-
feOemm, al-
ter fettfl eb-
ullum iSui -
tum v Ut {al-
tero id no-
lente.

* 4-

Panfieafet
leuOtrumue
affert niyp
fettum ve-
lant atU fup-
penrre at. ef-
futi» drftttd
iuteBellui.

Si mirut, vel
oiue l*rfe-
ffi frtftfrS ,
neu /-rte/l
eligi , t' duae

hbettat.

648 De intelle&u , & voluntate.

Gabr . $ J. } 6.fvn.art. x .<»r x.d.x f .ij.vn.strt. j . Bafiul .
d.xj Jj.vn.h\n\.traH.j.Mor.^.

Oppoficum ccnec O.Thom. i.iuf.7 y.art.x.dr
ej. jZ.art. j. cura fuis late Vafqucz i.z. d.ix8. per
totam, vbi cj/m .Scotum contra cxprclTa ciusver-
ba pro illa (ciitcmiacitat.Pro quibus
\6. Obiicitur primi, j . Et hic. 1 . VuM/qui/que prautu,

OmnH ftt - ^nid agendum /it ignorat. Sap.i. Extacauir illos mali-
tMttflijH*- tia eorum. & Prou.14. Errant <jhI operantur malum.
r*Mt. txfcni- Refpondccur ciimScorocatcnusintelicdum dici
errare, non quid falfum enuncict , fed quia ali-
quod malum proponit faciendum : licet enim ve-
re de eo euunciet , ramen illa propofitio cft error
in agibilibus,& imprudentia.

Obiicitur fecundo , ex j. Et hic. cap.j. & 7. vbi
incontinentem comparat vinolento , aut dor-
mienti j Sc explicat vatiis modis, qualiter femper
peccat ex ignorantia : ergo femper contingit
peccatum luxuriz ex ignorantia, vel inconfide-
$** etflaat* ratione. Rclpondecur, explicari pode,quod tan-
juaiumjm* tim vult incontinentes ira voluptate agi.vt ficuc
ttgmnw cbriLeffrxnate in turpitudinem tendant, eflo eam
pttfl freta- *5cnc aducr*a°t »« notam habeant. Secundo, de-
t» , vel *na tur in hoc contingere ignorantiam^ion ideo ne-
fete are. ceflarii contingit in aliis,maxitnc, in peccatis ex

malitia. Tertii , demus fxpilfimc, & vt in pluri*
muna,inconudcrationem aliquam prarcedcrc pcc-
catum;qtiia fi attente omnia qux auerrunt ab eo,
petpendcrcntur.vt in plurimum abftinerctun ta-
men hoc non cft ncccilarimn , quia non obftancc
quacumque cognitione vix , manet voluntas li-
bera ad quodeumque peccatum committendum,
vel omittendum. Ariftotclcs.fatcor , difficilis ell
explicatu hic, ficui in aliis multis.

1 7. Obiicitur tertio, Icrem. 1 1. Defolationt defelata

efi terra, ijnia non rjl.cjui rei agitet corde. Vbi reducit
defolationem in dcfcdiun inicIlc&us.Rcfpondc-
tur.non in eum ianturo,fcd prxeipue in defcdutn
compundionis cordis , quam recogitatio cordis
includit.

fajfienf tra- Obiicitur quarti, Rom.7. Video aliam legem in
kit rationem mfmbn- meta repugnantem legi mentis mea i ergo tra*

eSna i*f hit paffio.qux ell lex membrorum, rationem con-
tra hoc, quod fcir. Rcfpondciur.hanc confcqucn-
riam,quam facit D.Thorn. difl.au. 1. nullam cfle;
fcd pallio trahit cationem,fcu mentem, vt propo-
nat,& vere bonum dcledabilci fcd non contra id
quod fcit , immo ante & poli fcit illud elTc delc-
dabile , fed fcit etiam elTe turpe , vt vtruraque
vere line ettotc ; verum cft quid eo minus effi-
caciter proponit bonum honeftum, quo magis
infurgit pallio : poteft tamen vuiufquc bonitatis
„ motitu , & quali merita caufz , indar Aduocati
communis fine errore proponere , vr voluntas
tanquam iudex & domina eligat, quam voluerit
partem.

Sectio XIV.

Virum libertas conveniat omnibus afttbus
voluntatis ?

t . "^TOta Pr‘mi> * P°**ol>«n liberam e(Te illam,
rotemtinlihe - l v qux politis omnibus prxrcquilitis adope-
ri j«u r randum .poteft opetari . & non operati. Potentia

naturalis c contra fc habet quia politis prxte-
quifitis.non poteft non agere , vt ignis, approxi-
mato combuftibili. Hxc definitio potentix libe-
ra: cft communis confcnfus Do&orum. Scoti x.
t diJl.ij.fine.Gabt.i.dift.+Z. qusfl-j. vbi Occaro,CT

tjuodlib. 1 .tjuejl. to.Soto l .de natura tcap.\ G.Hcnric.
tjuodlib. 1 4. Suar, citantis multos , tom. 1 . de gratia.
/W4£.i.f4p j.D.Thom.i.i.y.i.4rr.i.«d x.& ej.ij.

& i.paTt.tjUdfi.l}.

Nota fecundo, ex Scoto i.d.^.f.Quanturaad TnfUxlit,.

I .num. 1 j.in voluntate creata triplicem ede libet- vtlaatu

tatemifcilicer ad oppofitosadus.obicda, Sc effc-

dus. Prima dicir impcrfcdioncmi& ideo non cft
in Deo 1 vnde definitio libertatis affigruta non
conaenicdiuinx. Alix dux non dicunt imoerfe-
dionem , & Deo conueniunc ,ex eodem Jibi nuto.

I I .& ia.

Nora tertii , fi caufa prima naturaliter ageret, *

quod nulla elfec libertas in fecunda , quu hzc
non mouet.nili vt mota, Sc li ncccOatio rooucte-
tur a caufa in iinpcdibili , nccclfanb moucrct.

Quod fufius probat Dodor i.d.iaf.i.num.io.&
d.i^.f.n. 10. contra D.Thom. i.p. 9.14. atr.i j.dc
quo etiam fuse Vafq. i.xuf.100. qui Scotum non u
imelledum abeo.impugnat.Sienim Deus agettt
necefifario,cum iit infinitx virtutis, quidquid agit u„m

volunras creata ab ipfo fieret, ita quod non pollet ufumL.
ab ea impediri:^ per confequcns.fi auferretur ab
eo libertas , nulla in creatis maneret. Alia muli*
abfurda infert Dod. ex illo Phtlolophi cttote.d.
ej. j .n. 17 $ //lu rationibus.

Nota quarto, ex Scoro i.d.10. $. Ad i.duh. i: Un mtf.
latius <juodl.i6 art.x.& j. liberum fumi aliquando [m‘** “*
non vt opponitur ncccllario, fcd agenti naturali-
ter i & dicitur hoc liberum liberratecftentiali , &
confiftit in hoc, quid voluntas deledabiliter i&
cligibiliier !< ncccllario fe determinat ad aman-
dum,vel eliciendum amorem ; qua libettate pro-
ductus di Spuitu» fandus, fcd fumme ncccf lanii
quia neccffitas non opponitur libcro.ftd contin-
genti, vt habet Ariftotcles x.Peribtr. c.\.de mia-
hbiee. c 0- Met. text.io. vbi vide expolitionem
Scoti.

Quzftio circa hoc de proccffiotic Spiritus
fandi magis cft de modo loquendi , quim de tc LMpoU.
ipla i fcd Scotus co vttcur , quo Anllotelcs ata-
tus , & Augullinus in vbi ait libeum

clle voluntatem <fud ita volutum tjfe beati j,b*, moof
pojfimm velle tffe miferi. & Anfclm.de db.atbuf. I. neto.
ait cum e(Tc libciiotcm,qui malum velle nequit.

Vide Scotum x.d.-j.q.ijuen.i}. Hanc libertatem
rantiim habet Deus ad inna, quia omnia in fc ne-
celfario vult,& omnia alia contingcntct.vi habet
Scotus ejuodlib.i6.art.x.& i .difi.io.i. Ad x. dab^

^•i9*§ Quantumad 1 &x.d.i.<j 1 . Alia veti cft li-
bcrtascontratictatis; vt quando potentia politis
prxrcquilitis poteft velle , vel nolle quod ptopo nn»m,&
nitur.Alia adhuc contradidionis; vt quando po* n*’o63*-
teli quis elicere & fufpcndcre adum, non tamen **•
habere adum oppofituuv.Sc vtramquclibctutem
habet Deus rcfpedu cxiftcntiutn adextraj qu*a
poteft velle 6c nolle cuilibet cicaturx fuu®

r/ft,Sc iufpcndcrcconcurfumconfcruaiiutinieiDS. (

Vide Scotum 1. dift.^t. ad 1. Quidam tamen ju*
tanr .circa fadibilia , Deum non potuilfc fufpco ?IUf, jiltm
dere adum , vel puram omiflioneni habuilfe* bi*
bertas contrarietatis dicitur fpccificatiwihift011 "** • ^‘n*‘
poteft potentia elicere adus vnius.dtalterius fpc-
ciei oppofitos. Cont tadidionis dicitut cxcioup
quia ad exercendum adum , Sc non cxciccuiu®1
hxc includitur in libertate fpeciei , fcd ncccflua*
exerciti) c contra non includit ncccffitatcmfpe-
cici.dc quo Scotus i.di/f.i. tjuaft.+.ad ypn
num. 18. D.Thom. i.x. y»</?. 1 j. 417.6. De libetiate
contraiictaus , vel contra Jidionis imcllighwt

definitio

Difput. III. Se£. XIV. 649

definitio data , non autem de libertate cfTentialij
quia non cft contingens, fcd ncccllatia.

4. Nota quinto , quod libertas , alia eft moralis,

lH,t tm m*- alia Phyhca;illaprxiupponic cognitionem boni,
r*U> & ehj- vel mali moralis . virtutis , de vicij ; hxc cantum
cognitionem commodi naturalis. Vnde in pueris
hxc pramenir illam i confiat enim , quod liberd
circa cibum.veftem A alia huiufmodi operantur,
antequam fcianr conformitatem, vel difformiu-
tem adionmn ad rationem, & legem: ita Vidoria
relefl. de puero veniente ad vfumrationu. Moiin. i .p.
q.i^.art.i j.d.i.Vafq.i. i.i.41. Contingit etiam in
adultis , quod aliquid libere Phyfice agant , non
ramen morali ter; vt quando quis comedit carnes
feria fexra , nihil cogitans de obligatione iciunij,
vel circumfiantia temporis.

Nota fcxtA, alios e fle adus voluntatis delibe-
ratos, alios fubitos;ad primos requiritur confide-
ratioobiedi,& circunfiantiarum , qualis ad cle-
dionem neccfiariaefi : vt habet Scotus 4. difl.+y.

f-

Aftm detibe-

nti.frfabi-

iittU frimt
frimt.fr mi-
tni /temnit
frumi.

9. 10.0.7. Alij funtin duplici differentia i quidam
luntprimb primi, qui tangunt voluntatem inopi-
nare A hi nullam habentlibertarem. Alij funt fc-

f.

VilmmtMiem

i» vtafrm-
f€T tfft libe-
rem.

eundo primi, qui fuccedunt primis motibus, & hi
habent aliqualem libertatem, vt imperfedam de-
liberationem, qualem habent femiaormientes A
fcmicbiij.vt notat Ciici/um.verb.delellatio,8c Na-
intt.Pralud.y De his motibus loquitur Scorns x.
d.+i.ad 1 .pro 3.9. quando dicit, motus primos vo-
luntatis in malum , ede peccata, dequadiuifione
motuum videti potefi Alcnf. i.p.9.108. metnbr.i.
& D.Thom.f ,7.dr malo.art.6.

Dico primA «voluntas nofira in via efi libera
quoad exercitium tefpcdu omnium obiedorum,
(fcJudo motus priroA primos , de quibus iam di-
xi: ) ita Scot.i.d. 1.9.4. & 4. </.19. $. sid epuilient!,
&d 49-q \o.& tfuodl.\6. art. 1. vbi & alias padim
docet voluntatem non pofTc violentari ,aot vim
pati ad fuas operationes eliciendas. q«od tenent
D.Bonau i.d.if.i.p ej 4. f .Richar.4r.4.y. 1 . x. Dur.
qttdft. 4. Caiet. & alij multi.quos citat, & lequitur
Vafq. i.i.d.i6 c4p. 1 .& d. 3 9.C.X. Probatur primA a
pofteriori, experientia, quia experimur nos cellare
ab amore cuiufcumque obiedi , non rantum cef-
fanrecius confideratione, fcd criam ipsi perfeue-
rante. Secundo , qoia nullum bonum pro nunc
ofienditur , circa cuius amorem non po(fir intcl-
ledus inuenire aliquam rationem mali,molcfiiz,
vel fatigationis A' fic ab eo abfiinerc;& cito nul-
la talis apprehendatur, adhuc voluntas potefi fu-
fpendere adura.vc bene docet Dodor. citat. 1 .&
vlt.loco.

Oppofitum renet D.Thom. 1.1.9. 1 o.art.i.fr- x.
& clari As 1 p. 9.8. xrr.i. docens vlrimum finem in
communi volunutem necc ditare ad fui amorem.
Pro quo arguitur primA : finis fc habet in opera-
tione, ficut principium in fpeculatione, i.Piryfte x.
8 9. ergo necedicat voluntatem, ficut principium
intcllcdum. Respondetur , fimilitudo efi in eo
quod ficut principio propter fe afientitur intel-
IcdusA propter illud, conclufionibus : fic volun-
tas amat finem propter fe, & media propter ip-
fum. Vide Scotum 1.W.1 .q.+.adi.

Obiicirur fecundo, Auguft.i j.Ciirrr. j. referens
Comicum quendam dixiffe fe die feqocnti pro-
nunciaturum , quid finguli in theatro vellent, de
conuenicnte multitudine protoltde: Omnei vultu
vili emere, &• care vendere. Subiungir ; fi dixiffet rni-
nui,omnes beati effit vultu, & mi feri effit nen vultu, di-
xiffet aliquid, quodnuUm in fua non agnofieret volun-

tate-, ergo fecundum Augufi. bcatirndo neceditac
ad amorem, & mi feri a ad odium. Refpondctur, AnbeatitmJt
quia neccditant quoad fpecificationem,frequens
efi vniusdefidcrium , & alterius fuga ; & iuxta
hoc , dicitur quis femper ede cum defiderio bea-
titudinis , quia nunquam potefi habere oppofi-
tum adum i hinc tamen non fcquicur neccliitas
«crcitij.

Obucitur tertio , nulla ratio mali efi in beati- ••
cudinejergo non poterit quis ab eius amore ccfla-
re. Refpondctur in via potefi in exercitio aliquid
apprehendi vt molefium.vel fatigans. Dc bcati-
tudincpatrix.pofica fiatim. .

Dico fecundA, non efi libertas fpecificationis,
quoad bcatitudinem, vel mifcnatnjquia nulla efi mifemm tfi
ratio boni in hac vt ametur, nec ratio mali in illa uoerfitmfi*-
vr odio haberi podir. lia Scotus t.difi.t.q.^.& 4. etftatttmt.
d. 49.9. 10.$ Dico ergo,num. 10. & communis. Pro-
batur ex didis fiU. 1 i.ccncl.i.fr diff.x.fth.j.

Dico tertiA , potefi voluntas violentari fecun-
dAn» quid, quoad adus aliarum facultatum : vt fi
per Deum, vel Angelum facultas motrix monerer
membra contra eius imperium.vel fenfus externi
ipsa inuira applicarentur obicdis i quocafu illa:
facultates non paterentur vim, quia h$c efi ab ex-
trinfeco, & illx tunc ab intrinfcco elicerent fuas
operationes. Dices, violentum efi ipfis.quod efi
contra bonum totius , fdlicct hominis , cfio fit
conforme inclinationi particulari jficur aqux v io-
lentum edet, fi impediretur, ne afeenderet, ad im- .

pedienduin vacuum, quia magis inqlinat in bonu .oa

vniucrfi.quam in fuum. Refpondetur, ramum in- vteivuuit
clinat in fuum bonum , 3c inclinatio in bonum
totius efi a toto ; vnde ille afcenfus aqux non fit
ab ipfa.fcd i redore vniucrfi , & contra ipfius in-
clinationem , vt habet Dodor 3. difi.i 7. nutn.ix,

$,Ii1a rationes.

Petes an per Deum podit voluntas ncccdltari 9 •

ad adura eliciendum, Itante iudicio mdificrcmi,
id efi , non proponente fummum bonum clarr?

Negant Bannes 1 .p.q. 1 q.avt. 1 o.dub 1 Zumel ibi in
appendice eoml.i.Aluxr . di{f>. 1 xG.eoncl. f. Vafq s.p.
d.tfp.c.8.0c alias fxpe. Excipit tamen voluntatem
humanam vniram hypofiaticc DcoA fauer Scor.
i.<f. 1.9.4.$ hem potentia libera, vbi vocat volunra-
tem per eiE:nriam , liberam. Vnde Bargius ibi, 8t
aliis Scotirtx tenent, eam ede edentialitct liberi.

Oppofitum ramen longe verius efi , Sc tenet '«luntae
Scotus 4. </.49. 9.6. $. Dico ergo ; vbi ait quAd vo- t

luntas Dei prxuenicns humanam, ncccdi tat eam; a3i/

& padim docet quod prxdcterminacio Philofo-
phica reiicienda lit. Vtdeeum 4. </.1.9.1. ad vlt &
d. 43.9.3.$ Tertia opinio, n. 9. & </.11.9.3. $. Hic efi ,
num. 3 quibus locis rei icit illam pixdctcrmina-
tioncm.ldcm habet D.Thom^.f x. de verit. <srr.8.
Alm.rrori.i.A/ar.c.i.Soto 1. de nat. c. 16 Valentia
i.i.d.iJf. 1 .p. 3. late Bcllarm. lib.^-de Gratia fr- Ub.
arb.cap.i iA alij multi apud Suar, tom.x. de gratia,

Prolog. 1 .cap.^.n.i). Vbi fuse hoc probat;quia alio-
quin nulla maneret liberras , neque polfct poni
neceditas nifi in vifione clara Dei , vel ablatione
iudicij indifferentis: &• fi fecundum dicetetur, Pa-
tres impugnantes libertatis hofies. laborarent
ofiendere Deum non auferre raleiudicium,quod
ramen non prxfiiterunr , fcd vrferunt Deum fua
gratia libere tnouere voluntatem, quam ipfi arte-
rebant ab eo neceditari.

Ad Scotum, non vult volunrarrm ira effe libe- * o*
ratn.vr nullum adum elicere podir, nifi libertate
proxima; quia non fic elicit adus primo primos,

neque

6$o De intelledu, & voluntate.

neque fruitionem patrix.exipfo d.quaft.6. $. Dko
SjmwA rr/ofed vult efle liberain perertcntiaiii, id eft, per
U- C... : \ j j.nL

bt*a diettur
ftr rjjeolid/

VtlShu tta-
t» hirti Det
amati

fuam cnciratetn , non autem per aliquid diftin-
dumjqualircr libcrx funt aliz potenrix, quas ibi
vocat per participationem liberas. Vult etiam
femper dTe intrinfecc liberam» ita quod per nihil
ei inhxiens » polita aduertentia , hoc ei auferri
poftit;vndc negat per habitum polle camnccefli-
tari.quia tpfafuperior eft quocumque habitu,
quod iatis probabile eft. Nunquam tamen ailc-
ruit, quin exrrinfece neccflicari podlr. de quo in
materia de gratia exadius.

Dico quartd;etiam vlt imus finis clare vifns li-
bere a nobis amatur.Scotus t .d. 1.9.4. fit fufi&s 4.
diji. 49.9. 6. & num.6.$. Contra i.opin. ($■ tjuodl. 1 6.
etrt.i. Probatur ex Auguft. 1. Retra&.$.dr a a. nihil
rntgu eftin pote flate voluntatis, quam ipfa voluntas.
Vbi loquitur de adu voluntatis, quia eius cmitas
non eft in fua poteftate. Secundo » quia voluntas
poceft habere radem intrinfeca in via , fic in pa-
tria;crgo & eundem modum libcrratis.Nec obftat
diuerfitas in viiionc,quia non mutat modum
hunc.ficut nec diuerfitas notitie in via.

1,f. Confirmatur» quia notitia eft approximatio
caufx ad fua obieda; fed hzc non mutat modum
opeiandi potenti* , vt patet in igne , vel calore,
aliifque caulis naturalibus , quirquid fit an colli-
gatur diuerfitas fpecifica in adibus voluntatis ex
dmer fitate cognitionis ; videtur enim Dod r>r 4.

Ttuith via Contlufio,icncxt fruitionem vix, fi 1 pa-

mnfottflif fpccjc diftingui.Et idem habet \.d.i6. n.f.dr
uo*t fJtriat d-yi’ quid reffel hrt fed hinc non colligitur

modum operandi potenrix liberum mutari iu
naturalem ex diuerfa cognitione; quia hoc longe
maius cll.quam actus ciuldem potenrix fpccie
diftingui.Hxcconclufio, fateor, faris difficilis eft:
de qoai» a.d. 49 q-G.ex proferto agitur ; neque eft
huius tractatus fufitis de ea diilercre. Eamprxtcr
Stot illas tenent Gabr.1.^1/?. 1.9. vlt.art.i con.^dr
fuppl.^.d.^) q.i.art j.Occam 4.7 vlt. an x.d.4 & j.
& 1.9. 1 9. Holcot in fu u determinationibus q.t). art.
i.Gicg. i.d. 7. quoji. vn. art. 1 . oppofitum tenet D.
Thom. 1.1 ejHaft. 10. art.i.dr j, contra Gtn.eap.6i,

Sc communis.

Obiicitur primo.quia ex Auguft. in Eruh.c.$6.
pel 7 Anim* nofha,(icut babtt nulle ir felicitatem, it 4
node iniquitatem femper habitura eft. Sed repugnat
velle infelicitatem cx conc.i. ergo fic iniquitatem
in futuro flatu beatirudinis , fed iniquum erter ab
amore beato cefTarciergo. Rcfpondctur cum Sco-
to: verum eft, fed hoc non eftex intrinfeca nat u-
ra porentix.fed cx Dei manurenentia » qna repu-
gnat Beatum peccare, qui tamen fibi relisus pec-
care poffet. Contri, cx D.Thoma
1 j.. Obiicitur fecundb.quia nemo poteft certare ab
jmnote boni.nifi oftenfo aliquo malo in co;ar ni-
hil tale oftendi poteft Beato.Rcfpondctur.ad no-
litioncm requiti malum aliquod oftendi, non ra-
incn ad fufpcnfionetn amoris ; quia fiem bonum
non neceflitat ad amotem eliciendum , iia neque
ad eum continuapdum , fic idem eft per oppofi-
tum de malo , quia nullum tale necelfitat ad cli-
ciendum.vel continuandum odium. Vndc fallun-
tur , qui ad libertatem exeeeitij requiri putant
cognitionem boni.Sc mali, etiam in via. Prxrcr-
ea , tatio non ettansin via, nihil mali ollcndit in
Deo, tamen voluntas certat ab cius amore. Con-
tra,cx Vafq.i.i.d.i Gjcap. i.vbi & d. 1 8. prolixe hoc
tradat.

Obiicitut tcnib.quia ideb in via ceffare poflii-

mus h Dei amore, quia occortit molcftia.tx Jium, /a via «•

vel aliquid incompatibilc dillrahens.fcd nihil ho^ *'!*•» *b
ruro in beatitudine occurretrergo. Rcfpondctur, I

verius cftc contemplatiuos , fine aliquo horum m$ujt,aiju.
meri fua libertate, quandoque ab amote Dei cef- fit amamu
fare, quia ficur libere inchoant amorem finevllo
maloortcnfo , ira libere cum continuant, Sc fine
vilius mali oftcnfionc;fic efto demus c&m certant,
quid femper occutrat aliquod malum moleftix,
vel rxdij.dicimus hoc non eife caufam libertatis»
fed ipfam voluntatem. Vndc Gabr. fic Holcot ci- $*it,*m
tati tenent, quod videns Deum elati pollet cefli- Dnm
re ab cius amore; fed etiam in cafu eum odio ha-
bererverbi gtatia.fi ei reuelarcrur fua damnatio. *"

Obiicitur quartb , quia defedus in voluntate ■ ,
fupponir errorem in intelledu » fed nullus error ’
poteft crte in intelledu Beati; ergo ab intrinfeco
impeccabilis eft , fic confcqucmcr necciTarii ad-
h^tet per amorem fummo bono.Rcfpondetur^n*
recedens clfcfalfum , vt oitendi fttt. practd. (on. 4.

Secundo , non repugnaret Beatum fibi relidum»
circa aliqua alia ab obiedo vifionis errare fic cir-
ca illa pcccarc. Plura habet argumenta D.Thom.
4.contr.Gen.cap.f)x. fic cx ipfo , fic aliis » Vafq. 1.1.
d. 1 t.lcJ facillimx folutionis.

Obiicitur quint6,quia iuxta hxc, beatitudode
fc non clfirt pcrpctua.fic per confcqucns,necbca- ***ifmp.
titudo; quia de ratione eius eft fccuritas.Rcfpon- '*•*/**
detur, non crte de ratione eius intrinfeca, fed ex-
tpnfcca, habetur tamen a Beatis fccuritas,nonex
natura porentix, vel aduum, fed ex Dei fpeciali
dono.de quo vidcDod.4.^.49. <juaf.6.ort.n. t8.f.

De tertio dubio, ^

Sectio XV.

In quo conjiftdt libertas voluntatis?

NOrandum.eam potentiam dici liberam, qtur r.

omnibus prxrcquifitis pofitis operari po-
teft.fic non operari, vt diduin eft /fff.prar«l.ficdo-
cet Ariftotelcs 1. Mag. Mor.cap.x t. fic melius
Etbic.cap. i.vbi docet fpontancumcrtenobis.pue-
ris , brutifque commune ; eledionem vcr6 nobis
propriam.& idem y.Aitt.cop. ; , text. 1 x. Secundi
notandum , libertatem in fola voluntate relidere
formalior » non autem in vlla alia poteotia. de
quo dixi difp.i .fe&.j. contra Caier anum ponen-
tem propriam libertatem in appetitu fcnfitiuo.ln
Dcofolo voluntas eft libera , fic nulla aliapoten-
tia;quia intclledus cius nccertariAintclligit ora-
ne imelligibilc;idcm ctgo in crearis.

Nota tertib , libertatem qui voluntasdiritar Lihmiv-
libera , non c(Tc aliud , quam ipfam voluntatem lt"tn *•
cum aptii pdinali dominio fuorum aduum; quod
nihil eft dilfindum ab ipfa. Sicut enim aptitudi-
nalisrcfpcdus intclledus ad fuos adusnaturali-
ter eliciendos, non eft aliquid rcaliter diftinfto®
ab ipfo, ira de voluntate dicendum eft , fic hc p«
fcipfam eft tale principium potens in fuos aftm.

Neque dici poteft, qubd aliquid reale ei fuperad-
ditur ad poue noneiicetceos.Si tamen per liber-
tatem intelligantur oftmia prxrequifita ad ope-
randum libere, vt cognitio, indifferens concurfus
Dci.fic fi qux fune alia;ccrtam eft qu6d re diftin*
g uamur i voluntate. De adu ergo prxeipua diffi-
cultas eft, an libertas confiftac in eius cntitate.vcl

aliquo ipfi extrinfeco. Pro quo

Nota quartd,l4bettatcm formalirernon eflein
iudicio indifferenti ; quia hoc prxrcquiritut

(ctfi

l.

b trrl m «V

ifl in »**»

iodiftmn.

5 i.

s

‘«i*;

i*

ki>

v

io4*.

i»fe-

n*

>*.

a»

itj

ItB

%

>tc»‘

m-.

jip

Uik

e*

«■*

«

"f

P*

Se»

se'

Btf

s*

h*

V

**, !

*

*

*

*

V
i

f

✓

$

i

u*

't*

***

Difput.III.

(etfi non femper , quia fufficic quandoque appre-
hcnfio,vt dixi /?#. ij,)& illo polito nulla cfl
a&ualis libertas, donec voluntas exeat in a&uin,
cx dictis /iB.prdctd.v & [>ojl,ton.\. Prxterca.idcd
dicitur iudicitim indifferens, quia voluntatem re-
linquit indifferetcm.Nec refert voluntatem non
poffc libere agere fine tali iudicio,quia etiam ne-
quit fic agere fine concurfu indifferenti, & tamen
nullus in hoc ponic libertatem formalem. Vide
vbi impugnat illam fenten*

tiam.

nbntm t tjl Nota quinti, voluntatem efTe caufam totalem

tsmfi * nt»iu fuorum alluum.vt fuse probat Do&or i dift.i y.
(utri aBni. dequodixi ftQ.i\.con.x, concurrit tamen Deus
immediate ad eos vt tradit Do&.i.</.}7.fm/f.i.$.
Contra iflnm.n.j. Relinquitur ergo tantum alium
voluntatis elicitum efle formalitcr liberum.

« Dico primi , libertas non videtur c(Tc modus

LUtrtu non realis dillin&us ab a&u voluntatis. Probatur pri-
tft molui mi, quia ipfc alius, fcclufo omni modo , eft liber
nolittrdi- ficut potentia , feclufoomni alio rediflinllo , li-
ak hera cfl , vt iam dixi. Secundi , modi tribuunt
rebus determinationem , vt patet in intrinfecis
rerum , fcd libertas dat indeterminationem.
LihrtM non Dico fecundi, libertas non cfl relatio rcalis in

o/ roUtoo aftu libero. Patet, quia non ad obiclhim.quia hoc
MnUinnSu. potefl non cxiflere , Bc xque liber cfl alius tunc,
ac quando exiflit : nec ad voluntatem : quia tan-
tum dicit ad eam relationem caufati i & liare cfl
‘communis omni caufato, etiam naturali ad Tuam
caufam.

Dices cfTc relationem caufati potentis non fie-
ri. Contra, eo prxeise efl exiflentis potentis tvon
efTc , quia cfl i potentia potente non agere ; fed
hoc nihil efl pofitiuum a potentia ditlin&um:
ergo.

4' Dico tertii, libertas non efl allui libero efleri-

Libtnm an tialis. videtur contra D.Thom.i.i.d.i $.ort.t. efl
nBmt libo*» tamen Scort,D-Bonau.Caicc.& Vafq. quos dtaui
rjjontinint yftf.g. qui tenent bonitatem non efTe aliquid re
diflin&uin ab eo cuius efl;& idem dixi ibi de ve-
rirate. Probatur prim6,allio elicita a potentia po-
tente hon opetarj, eadem effet, fi illa potentia ef-
fer determinata adipfamtverbi gratia.fi dile&io,
quam libere elicio , ab aliqua caufa extrinfeca ita
determinaretur, vt non portem eam non elicere,
effet eiufdem fpeciei.immft eadem numero ; ergo
libertas in ea non facit differre fpecie. Antece-
dens probatur , quia potentia tunc effet determi-
nata per hoc, quod non poffec non opcran;fcd ni-
hil pofitiuum perit potentix operandi ,per hoc
ABum hbo - qu6d caret potentia non operandi ; ergo. Probo
rum rflo timf- enim , quia coniungi potentiam non operandi
lom rmionu, porcnri.c operandi cfl omnino ei extrinfecum,
tummftuno - qUoaj entitatem effc&us.Refpondent, ablati po-
tentia non operandi , auferri Sc potentiam ope-
randi; quia cfl vna,& eadem i parte rei. Contra,
potefl Deus neceflitare voluntatem ad aliquem
alium, qui alias effet liber : quo cafu nullam po-
tentiam realeni pofitiuam auferret , fcd tantum
potentiam non operandi , vel potius indifferen-
tiam potentixrergo quoad entitatem, maneret ea-
dem potentia, eademque allio,
j. Confirmatur, fi Deus (vt Philofophus errauit,)
ageret ex neceflitate nacurx , effcllus effent ciuf-
dem rationis , cuius modd funr,& tamen effent
An rtfuin- tuncneceffarij;& modi fune liberi : ergo libertas
ui/ aBnm non c^cnt>al‘s a^u' 1‘bero, alioquin homo li-
vot 1 offtBmm bcre produ&usli Deo differret fpccie intrinfeca
bobottro f<> ab homine produllo ab eodein neceffarii.Neque

tontu libor *t

Sedi. XV. 651

valet dicere libertatem diltam tantum effe in
a&ibus elicitis volutatis;quia ideo prxeise poni-
tur libertas propria, & formalis in altibus volun-
tatis noflrx, quia immediate dependent ab cius
dominio , quoad fori, & tonfirnori ; fed fic omnes
effcllus immedianflime dependent i voluntate
Dei,& per accidens cfl.quod aHusinhxrcant.vcl
non , vt fubfint Kuiufmodi dominio ; nam fi per
impoflibilc voluntas noflra poffet ponere fuos
altus per fe cum eadem ab ea dependentia ,xqu£
liberi effent ac mod6 funr.

Secundo, ulem altus neccffarius fit liber ; ergo
libertas , Sc necefUtas in altu non funt cffcntiales
differentix. Antecedens probatur , Sc primo de Aam noeef-
allu neceffario, quoad fpecificationem:verbigra- V”**

tia, oflendatur mihi tantum obiellum vnius vir-
rutis, 6c nihil reprxfcntctur dc malitia oppofita; ubtrt U
altus erit quoad fpecificationcm neccffatius,quia
non potero habere nolitionem illius obiclti,citm
nihil mali prxfentctur in co , neque volitionem
vilius alterius obielli;|quia illud tant&m oflendi-
tur, fed polita cognitione mali oppofiti, vel alte-
rius fpcciei , portum continuare illum altum fine
vlla mutatione; Sc tunc erit liber quoad fpecifica-
tioneni.quia potefl haberi altus ei oppofitus, vel
difparatc fpecici ; ergo ifla libertas non cfl quid
intrinfccum allui. Dices.nihil referre ad liberta-
tem huius alius, quod adfit, velabfit potentia ad
alios adus fpccic diuerfos , quia potefl haberi
principium , &: dominium huius alius, indepen-
denterab illis.

Contri , et fi hoc verum fit quoad alius difpa- 6.
raros , tamen non adert plenum dominium huius
alius , fi non poffum eius oppofitum (vt in cafu)
elicere; cflo pofCm ab eo abfiinerc : fcd tunc carcc
altera libertatis fpecie.

Dices manere effentiam libertatis, quoties ira
alius elicitur , vt portic non elici, vel ira non eli-
citor, vt pofrtt elici ; Sc hxc efl libertas exercitij.

Contra hoc , probatur antecedens de aliu necef-
fario quoad exercitium ; quia motus prim6 pri- £m* mttm
mus , talis efl , qui elicitur fine aduertentia, frimbftmif
qui pofita, fine vlla mutatione confcruati potefl,

Sc libere quoad exercitium. Item,fccundum com-
munem opinionem , pofita vifione beati , amor,
qui antea fuit Jiber.fu neceffarius. Item, dum eli-
cio libere amorem , potefl Deus me neceflitare
fecundum communem, ad aHum, quo vellem pcc-
fcuerate : quo cafu amor ille fit de libero neceffa-
rius fine intrinfcca mutatione. Item, admittendo Enlomomif-
puram omiflionem.de qua poflca, potefl quis Ii- &

berc certare a furto , Deo offerente concurfum ge
neralem : quo rurfus denegato, ab eodem ccffabit
ncceilari6,& tamen eadem erit omirtio.

Obiicitur primi, vitalitas. Sc eius carentia fune
cffcntiales aHibus ; ergo Sc liberras, Sc ncccrtitas.

Negatur confcqucnria, quia idem aHus.vr orten-
fum eft , fit dc ncccffatio liber , vel e contra , per
mutationem cognitionis, vel concucfus, vel pofi-
tionem alius reflexi, qoi tollit libertatem imme-
diatam ab allu rcHo; vt fi vellem amorem a mc
elicitum , tunc enim rcHus dependeret i volun-
tate,mediante reflexo , ficut alius imperatus in- u,m «<?«i
tclleHus dependeret ab ca;fcd nunquam aHus vi- nn puft 'flo
talis, fit non vitalis, vel c contra. Dices;crgo aHus ^

liberi voluntatis non differunt effeutiaiirer ab
aHibus appetitus fenfitiui. Refpondctur.fub illis
rationibus liberi, 8c necejftro/ , verum cft;dtffctunt
tamen , quia atij fpiritualrs , ah) non i & quia
appetitus non cfl aptus fequi apprchcnfionein

intcl

6 ji De intelle£lu,& voluntate.

intellcAus, fcd tantum Tentus, qux nullam relin-
quit indifferentiam potentix.

Obiicitur fecundo , libertas efl caufa, quare
Deus complacet Tibi in aAibus bonis ; 8c propter
eam difpliccnt ei aAus mali , Sc hos punit , illos
autem prxmiar : ergaeft aliquid intrinfecum in
aAibus. Rcfpondetur, fufficere eflc conditionem
fine qua aAus non placerent, nec dtlplicerenc
Deo. Adde qu6d oinifJiopura placet diTpliccc
Deo, qux tamen oihil ent itatis inttinfccx habet,
de quo poftea.

8. Obiicitur tertih , libertas in aAu fecundo efl

terminus potentix operatiux : ergo & ipfa efl
jn liint m phyfica , Sc intcinfeca. Rcfpondetur potenciam
fu 4 hfiiJ phyfice producere fuos aAus, in quibus nunc re-

inirutfttmm J. / rr r

*3u! lultat libertas , nunc necemtas per varios reipe-
Aus ad extrinfcca , vt diAum efl : & fic libertas
nou videtur aliquid intrinfecum aAui. Ez qui-
bus fcquitur.liberratcm, Se ncccflitarem aAuum,
dic denominationem cxtrinfecam defutnpram 4
po(itione,vcl carentia dominij poteutix in eos.

I.

flyid tmifia

furAf

Omiflia du-
fhcittr (Ait-
f»ri futfl

40».

Sectio XVI.

Vtrum voluntas quandoque habeat puram
omiponem , (jr an talis fit perna , vel
prxmio digna ?

OMiflio efl priuatio aAus, quem debebas eli-
cere. Si contingar per vol itionem alicuius
incompodibilis cum aAu , non efl mcia Se pura
omiflio, quia habet alium poficiuum (ibi admix-
tum :fi autem nullo a Au pofitiuo elici contin-
gat , dicitur pura omiflio, fcu fimplex , nihil
commiflionis habens admixtum. Potefl autem
omiflio dupliciter caufari ab aAu. Vno modo,
quando qmsdireAA vult omittere auditionem
Acri, vel dare elcemofynam. Alio modo, quando
aduenensfc teneri ad aAum, ctfi dii e Ac non ve-
lit eum omittere, vult tamen aliquod obieAum
illi incompacibile , vt ludere tempore facri au-
diendi,& aAus ille dicitur caufa, vel occafio omif-
fionis. Qubd veri nulla omiflio fieri poflit fine
a Au cognitionis ,ex eo pater ; quia nequit aAus
voluntatis clici fine cognitione, expeti. 1 3. & fic
eius omiflio fine cognitione non efl priuatio, fcd
mera negatio, qux etiam in lapide efl.

X. Dico primi, contingit omiflio fine aAu, quo

Omigi' im» ipfa direAc operatur : hxc efl communis , & fine
tjl dnteu controuerfia , quam tenent D.Thom.i.i.^»«/?.6.
frnfe' v*.i . 4rf. j Scotus 4.d.49.^.i0.n.,o. Con-

flat experientia, experimur enim, cum aAus a no-
bis exercendus ctl, aliquando omitti fine vlla for-
mali volirionc omiflionis.

Omigia Dico fccundo,eontingere potefl pura omiflio,

Hlufimtem- jta Vt nullus habeatur aAus, qui fit caufa.veloc-
V calio cius. Ita D.Thom.& Scotus cirati.Richard.

a.d.t j.arr.t q.i.& ejuodl t.q.ii. Durand .eadem d.
q.i. Occam i.tf.io.ad i. </«(•. Almain. Mor.

c*p i f .Adrian.4 q j.Matfil. i.q.i i .urt.i. Cajet. i.
p.y.6 1 .«rr . V alcnr. uom.d.i q. i .p*rt. i . Probatur
primi, quia in hoc confidit libertas exercitii,
quod pofllt voluntas elicere aAum,& fufpendece
illum ; non autem in eo quod poflit habere hunc
aAum,& alios.

A0» i liM Dices , requiri aliquem aAum , qui fit caufa
omiflionu. Contra ; eliciat quis amorem libere,
‘em** ' *Unm & denegetur amanti concurfns ad omnem alium
«Amp» dmi- aAum , libere continuabit illum', Se hoc folum,
g*tnt etatitr- quia potefl cum omittere fine vllo aAu pofitiuo;

ergo (impliciter potefl alium aAum non clfci-
tum , fine vllo aAu omittere. Antecedens patet
quoad primam partem, quia in manu amantis efl,
vt perfeueret , vel non. Et quoad fecundam par-
tem,quia non efl libertas in illo aAu, eo quod fit
poteflas ad alios aAus, quia fupponitur, quod de-
negetur concurfus ad cos.

Dices , aAum fieri ucceflarium per denegatio- j,
nem concurfus ad oppofitum , vel difparatutn.

Contra, principia cius , & concurfus nullam fub-
eunt mutationem : ergo maner aAus ficuti fuit,
liber :Sc impertinens efl , quod adfit potentia
ad aAus alterius fpecici. Prxrerea .quidam ex
authoribus oppofitx fementix negant aAum
fieri dc libero neceflarium , vel A contra , de
quo feli, prtced. Confequcntia illa probatur;,
quia fi amor ille efl liber, etiamfi eliciens non
poflic habere nolitionem cius, ira & omiflio,
quando proponitur, libera , aut etiam (i nulla fic
potentia ad volitionein eius , vel alicuiusei in-
compoffibilis : pet hoc tamcn.quod aAus prxee-
pius poflit elici.

Confirmatur, demus quod Deus auferrer mihi A.1m, f*
omnem aAualcm notitiam, prxtcr illam, qux efl ^
dc bonitate obieAi , circa quod elicere debeo
aAum : certum cft , quod tunc ficut liberi elice-
rem aAum , ita libere ab eo cclTarem •, & tamen 4mrar‘«.
nullum aAum alium elicere poflem. Secundi,
voluntas xque libera cft ad aAum pr.rcrptom, iC
ad qucmcumquc alium , qui pollet eflc caufa, vel*
occafio omilfionis cius ; quia nullius obieAnra
faltem in via , eam neceflitac : ergo ficut libere ab
illo aAu, ita Se a quocumque aAu caufatiuo omif-
lionis abflincrc potefl.

Rcfpondct Vafquez 1. 1, quofl.^i.eap.i. (vbi 4-
citat multos, nefeio an ita candide, fecum tenen-
tes.impoflibile cfle peccatum omiflionis fine aftt»
pofitiuo) libere polfe voluntatem a quocumque
aAu determinato abflincrc ratione aflignati, ne-
ccflarii ramen circa aliquod determinati opera-
ri,quia intelleAus in aliquid femper eam trahit,!
quo ad fuminum tam minutula durationeabfti-
nere potefl, vt in canon poflit cfle peccatoio.

Contri, an voluntas poflit ab omni aAu cefla-
rc.nicne, ad propofitum impertinens efl ; quia
tantum quxrituran ceflare poflit ab aAu, qm iit
volitio.caufa vel occafio omiflionis ,& ipfe dicit
qubd non ; Se argumentum probat , quod fic.Re*
fpondere autem.quod aliquem alium difparatum
neccflario eliciet , non cft ad intentum conctu-
fionis, necargnmenti. Suppono qu6d in volun-
tate poliunt eflc plurcs aAus fimul ; habeat ergo
aAum fpei , Se proponatur aAus religionis «
prxeepto eliciendus , quem fimul cum aAu fp«
habere potefl voluntas. Argumentum probat
quod fine vllo aAu pofitiuo potefl abflincrc ab
aAu religionis ; & impertinens efl , quod habeat
aAumfpci comparibilcni cum aAu Religionis,
quia non cft volitio omiflionis , vel caufa, vel oc-
cafio cius. Confirmatur , ciim audio polfum*d
factum ex prxeepro audiendum, poffiimomitieie
fmcvolitione Vilius exterioris incompoflibiUv.
ergo idem dc interna omiflione. RefponAetVaf-
quez femper illud omitti propter aliquid extet-
num, quale efl ambulare , ludere , 5c fcribcie^cc.
id que experientia conflare.

Contra, experientia tcftatnr vt in plurimum J.

ita cfle j fcd agitur an poflit voluntas aliquando
non velle aliquod oppofitum , Se ipfe ait nullo
tyodo , Se fic fecum trahit D.Thom. qui tamen

b

•4

P

Hi

ii

f

I.

*

a»

•ii j

* !
i /

i

ait loce cit.ahfolute aliquando line vlloalhi omif-
Ocnmtntf lionem reperiri. Prrtcrca,cum decumbent in le-
fnetftiptfi- Qo audit pulfum,non e/l opus quod velit aliquid
. /«'/ externum incoinpatibile Sacro audiendo , qui a
manete vbi cd. Refponder hoc cl Ve pe p
tirta iHuJ modum adus externi, quia perinde cd ac ludere,
artitur*. feribere , Scc. Contra , porelt nullum adum vo-
luntatis tunc elicere , de manendo in ledo , fed
per negationem adus volendi Cutgexe,ibi maner:
ergo iam ad omilfionem non requiritor adus vl-
lus pofftiuus,qui Iit eius caula,vcl occa ii o. Si di-
cas, vittualiter, vel inrcrpretatiuc inrcrucnir*
*dum * quo velit permanenti am in lcdo,(ic uos
juaamijif l^mat interpretatiue omiflionem puram elfc
voliram , eo i pio qu&d non ponitur adus praece-
ptus, CicutiSc cubatio, quia nonel l volita fue-
tedio.

& Dico tertio, pura omiffio poteil efle pecca-

■it | r„M tum. Eli contra Caie r. citarum, /arentem Ange-
■e» f ftn»,v*lf*a- Ium primo inflanti potu ille puram omiflionem,

ite mitdrgv*. non tamen poruillc peccare ; quia ad hoc requi-

ritur politiua deordioatio : Sc contra Valq. cita-
tum tenentem puram omiffionem tantum br euif-
limo tempore dari polle; Septo tantillo rempore
prateeptum allii matiuum non obligare. Eft com-
munis , quam habet cxprefse D. Thom. 1.1. f.79-
urt. 1. vbi air omiffionem e/Ic peccatum aduale,
non quia habet aliquem adum, fed quia negatio
adus reducitur ad genus adus.Probarur.quia pu-
ra omiffio cft libera, (vc probatura e/l,Ar quia po-
fitis prxrequifitis poteft voluntas operari circa
eam,& non operari ) Se effie poteft contra legem:
vr in ca/u de auditione Sacri;et£O.SecundA,piira
omiffio eft poffibihs. (vt oftenfum cft , Se aduer-
farij concedunt) & poceft prxeipi /i eft boru , vel
prohiberi Ci eft mala : ergo capax eft inalitix. Di-
ces, prxceprutn non egrediendi^ dormicmcim-
plcri ; fed non liberi, quia eius omiffio non fub-
ell voluntati. Contri, dormiens non impier prx-
ceprum.fcd cantum illud non violat, quia non cft
capax prxeepti affirmarim, cum /It determinatus
ad omiflionem. Tertib, contra Va/q. eft , quod
flcur libere continuatur omifliu pura , breui illo
fpacio , vc concedit, ita libere alterius continuari
poteft.quia eadem fum principia, Sc requi/ita li-
bertatis , pro ilio breui ipatio>& pro longiori fe-
quenti.

7. Prxterea.poteft prxeeptu imponi faitem Angc-
PrittftS d» lo,& animx feparat^decliacdoaduptocerta^

*8"tr0 trrt* determinata durarione, vel inftanti:quo cafu cius
pura omiffio eflet poffibilis , & peccaminol j.
giU,vtl*ni Quarco.fcqucreturqubd omitteres femperdebe-
*B4 ftparsti. renr confiteri ranqua dubia, fua peccata omiffio-
nis,quod tamen nullus facie. Patet (equcla, quia
fxpiffime non habet illum adu,quo velint ipfani
omiffionem, vel aliquid ci oppolicum.vel incom-
patibile , fed ncgatiuc fe habent , vt in exemplo
de decumbente in ledo , cum audit pullum ad
Sacrum. Saltem fcquitur virum dodum,qur opi-
natur fe nullum adum huiufmodi habui Ile, circa ^
omiffionem, pofle abftincre ab eius confcffione.
o mi fur* Obiicitur prime», omiffio non cft volumariarcr-

ijmtmtJo vt- gonec peccatum. Antecedens probatur, quia ra-
tio voluntarij , cft ad velle.vcl nolle. Rclpondet
cire etiam ad negationem vcriufque,vt probatum
cft. Contra

Obiicitur fecundo , voluntas cxcrcct fuam li-
bertatem vitaliter , Sc intcmionaliicr tendendo
1 «obi edum : ergo fine adu nullam exercet. Rc-
fpondetur , exercete eam non eliciendo adum.

Secti aper. Tcm. I /.

Difput.lII. Sed. XVII. 653

8 .

quem elicere potcfl : & hoc priuatiat , n** po-
li t i ue.

Obiicitur tertid, per puram omiffionem non
muratur omittens, M fe habet lient antea : ergd
peream non efficitur pcccator.Refpordetur, mu-
tari morjlirer,quia occurrente ttreVepro a fltrntt*'
c iuo;li non elicit crus adum, habet 'tius ptiuatio ttmf
nem,& aurea habuir ramum e»us negationem.

Petes,vcrumadus,qui eff «n/p,ve/ oedafio ma-' e“’
l: r ornithonis, lit peccatum;Re/poiidcrur,cifi‘ ma- ^
lirii omtffionis i nfcdum, edo alias effer adM V/f-
tutisi quia circumflantia mafiinficic:tdtim de fe
bonum , de lic cd hic, quia eligitur omiffio Sacri:
verbi gratia,proptcr Rudium, vel ludum; qua ra-
tione dario elcemofyn 9 inheirutev fine nurehhr.

vel ex medio furti. Vafquez i.i.df t$.c*p.i.vt't&1
gulam tener , omnem operationehu-qtiar ih ebiti-

£ odibilis cll cum adimpletione pr.rcepti,c(!enii-
ni,etuinff polt efficax omittendi decretum eti-l
gatur. •

Mihi videtur hoc verum non cfle,nili'qi tahdb' f*

talis opcnrioanfcrt libertatem adimplendi praf-
ceprum, criam/ipropo/itum malum' mnratrttrrj'
qualis ctl proicdio vniri brtuiarij ih Buuid polt'
refolurioncm non recirandi horas. Ratio < ftjquta
Ii non ptoptcriUam operationem fit omiffio,tion
cd finis eias,nec medium, neevllo modo circum-' . . '4

flantia ad eum concurr it, fed perinde fe habet, ati . r y,

G in otio manerer omittens , qoem relinqmrm u. 1 -
eadem libcrtare ad mutandum mahmi propbft-
rum,ac fi in otio eflet. Neque video.qnS ratione ****

magis peccaret is , qui pofl firmam refoJurionenr
omitrenib,cibarer paupere», vel doceret ignoran- jfaj, t Mt,
ref,quam qui pofl /iruiicm refolnrionem omnino *tuu
otiaretur, vel dormirer. Si tamen aliquis pofl fi-
milem refolnrionem omirrebdo demorn» propter M,u

aliquam operationem , iteraro vellet omittere, *'
lixc operatioefler mala , quia finit, Sc canfa mali.

Hoc obiter didum : quia ex profirflo tractatur in
materia de Peccaris. ^

Sectio XVII. ,

Ftrum vel uni ut diuidt pofit in ir/tfethlcm,

& concupijctbilem ?

Didum eddifp.practd.fefl.-j. appetitum \nf e- *•

riorcmdiuidiinira/cibilem&conaipifci-
bilcm ; 5: hos inter fe rcalircrdiftingui, qumnuis . -

oppoficum non lic minus probabile. Hicquxri- *

rur an fitnilicer volunras diuidatur.4

Refpondcturaffirmatiuc , Sc Scot. ^ 5 4.$. In %
parte *utem,n.\ t .Probatur primo, omnibus illis ra-
tionibus,quibus idipfum probatum eft loco cira*
to do appetitu. Sccundb,fcx paflionesconotpilci- v* '•**>* di -
bilis, amor.defidcrium, deledatio , odium, fuga, •

triftitia. Item, quinque paffiones irafcibilis.fpes, ttJtvflftM-
dcfpcratio , audacia, timor, ira, de quibus difp.i. um.

/ecl.S. conucniunr cum proprietate volunrati;cr-
godiuiditur in conctipifcibilem Sc irafeibilem.
Tcrtio,Dionyf.4. de Diu. Nomin. tribuit Angelis
conctipilccmiain,<Sr fnrorem.QuartcVnvoliinra- Mnaltt vir -
te funt virtutes morales, fortitudo, qux ad irafei- '*

bilem, & iuftitia, ac temperantia, qtix ad concu- ***
pilcibilem fpedanc, vt probat Scot .j.d.t j. addu-
cens tres rationes D.Thomx ad oppo/itum ; er-
go in ea eft concupifcibilis,& irafeibilis.

Obiicicsex D.Thom.i.Pf.fp^rr.^.vWopbo-
fitum habet, nrinrb.qnixPhil.; .de yln.xext.^i. di-
cit,qnbd iralcibihs,ic cocupifcibilis funt in pane
K K k fcnfi

65 4 De intelle&u, &: voluntate.

fcnfui##, Rcfpondetur , cum ibi definirer ani'
mim noftram clTc id, quo viuimus.fcmimus, lo-
co nunicmur, & mtclligimus.mouetctquc qux-
ftioncs dubias dc virtute motricc, vc ei» Uusfa-
ccrct roOuct dubitationem de facultatibus ani -
. mx,& arguit o#p iufbcct e illam diuiiioucm Pia-

•umumm qOX cam (CCJX ja concupifcemiam , iram,

& rationem i neque eam, qua ipfcPhd. t .Ethic.
-«%■» H-.fi.*. C4p. vkimo, e^m partitur in rationis participem,
VatMibudi & «on participem. Per hxc autem non ponit
infirt ir^CcibilcmjScconcupifcibilcminpartcfcnittiuai
vfrtfmp*- & f|- poneret., ii>cqliigcret de facultatibus appe-
uaht. * itus fcnfttiui, quod non ed contra nos , fcd po-

tius a fimili ponendx fune in appetitu rationali.

Obiicitur fecundo , ex eodem : obie&ura vo-
luptatis ed bonum in communi : ergo non diui-
ditur, fecundum,, rationes particularium bono-
rutq. Rcfpondetur » etiam obic&um appetitus
fcnfiriui,elt bonum deledabile in communi : de
quo diff>.pr*t;ed./iQ. $ .& tamen admittit D.Thom.
^ ibi c.un diuidi in irafcibilem,& concupifcibilcm;
ergo vnitas communi» obie&i non obdat diui-
fioiuji aliunde condat eam ponendam c(Ic;quia
vnitas obicdi n?n -infert vim arem potentiarum,
dc.qqod# i.fe& .vU,

Sed verum ooniedendx fmt dux idx fa eu Ita*
Irmfibilu.fr tes re didin&r in voluntati ? Refpondctur ne*

gatiuc cum Scot.j.d.n. $ In patte aurem, n.t y.

\ bi dicit, non i(a Jidingui, ficut in parte fcnfiri-
ua dcfcdu organi:/i tjmen comedas formalirer,
vel titione ratiocinata didiiigui , non ed quod
mul{iun altercemur : obfoluc e tamen dicenda ed
' voluntas; vna potentia , quidquid iit de iliis fa-
culcaribuscius^n» formalirer diihnguarur.ncfcnc.

r . .*.v.u i . . Sectio XVIII ,

Virum volunt 44 hominis dijfert ftccic a
volunt At e Angeli ?

*• VTOtaex Scor. t.d.7.n.8.& f.d.t f.num.S.po-
FoffMtij rri ■ l yf teniiarp varie fumi : nunc pro fundamento
fhuttr ( it - relarionis adiui , vel pa/Eui; Jiuncproipiarela-
rionr ; nunc pro vrroqqc timui.

Dico primd, iatellt dus Angeli, & intelledus
hominis iit emirate abfoluta differunt fpecie.lt a
i Seat . i.d.i.y. f. D.Thom. cumfins ip.f.7 5». art.i.
lnttBuly (+■ g R jfjo ed fecundum Sco cum , quia intelle-
^iU5 Angeli non didinguicur re ab Angelo , nec
nt*rf 2n'mx *b anima. Quod fuse probae 1. d. 16. de
ts diftruot <ju° adum ed Cupra , dijp. 1 .fift.pen. Qudd vero

etntufifitik
Ih in vtltt»
tjte an r* 4i-

Angelus& anima fpecic differanr.tcncnt omnes,
de quo Dod. d. f f. vbi reiicir rationem , qua D.
Thom. id probat, nempe quod anima fit diicurli-
tia, Angelus non ; tum quia hoc falfum ed , r um
quia eo dato ens abfolutum prius condituitur,Sc
di /Unguitur fecundu fc.&in adi 1 pt imo, quam in
copjraiiunc ad adu fecundum, vel aliquid aliud,
t • Dico fecundo , probabile ed quod hi incel le-
das, ve fundant relationem inrcllcdiui,non dif-
ferant fpecic . Ita tener vt probabile Scorus cita-
tus i.lo<o,vbx nihil te /oluit. Albere, i.de Anim.cop.
pe». Caier. i.p. f. 77. Fcrrat.i. contra Gent.
cap.9+. Thiencn.i.de sJnim.rcxr.p. Ratio ed, quia
edo fecundum enti ratem fuamabfolutam,vt fune
idem fubicdis , fpecidcc didinguunror , in hac
formalitate potet iae refpiciendi inrclligibile con-
iieniunt , quia idem habent obicdum, & eodem
modo per fc tendunt in illud. Quod ver& obie-
dum fit idem, par et ex didis <j. 1 i.Scin commen-

tatio cius, vbi fuse odenfum ed,cns in fua latitu-
dine clTc obicdum imcdc&u* nodri fecundum
fc,edo pro hoc datu , non podit moucri, mfi per
phamafmata fenfibilium accidentium. Quod et-
iam Angelus difcutrat.probatScot.q }.Prtl on.i.
Quate non ed ponenda didin&io harum poten-
tiarum ratione difcuifus,vt facit D.Thom.fupri,
er l,pJj.7i.ATt.l.& i. contra Cient. CMp.94. Gt Suar.

(J.(U Anim.cap.i.

Continuatur , quia fenfus hominis, & bruto-
rum hac ratione funt ciufdcm fperici , vt tenent
cum Scoto citaro Conimbr. j-dr Anim.c.i.g.vMU.
art. i.Caict.ide j4nim.c.<UT*Un,Sc ali), ibi,Apol-
linar.9 4.«rrf.t. Vndoria i.p.rcle£l.de ptrvemtntt ad
vfnm ratitnu.n.^. Se vt probabilem admittit Suar,
citatus. Probatur fecundo , quia potentia fpecic
diltin&a ab alia , notcd aliquos a&us fpecic di-
dindlos ciiccrc , ab omnibus adibus alterius po-
tentix i fcd incelledus Angeli nullos elicere po-
ted i quin intellectis animx fimiies in fpccie eli-
cere valeat, ergo. Maior pater, quia fi vitas elice-
ret omnes aftus ciufdem fpecici cum audita, teli
contra , non e flet didinclio fpccifica intet hat
potentias.

Obiicitor.quoruin eflcnrix funt dtuerfx.&pro- J.
prictates ; fcd intelle&us ed proprietas Angeli A
animxtcrgo.Rctpondctur.fi lit proprietas, hoc ei
non conuenirc Iccundum illum rcfpc&am , fcd
feamdum abfolutumrnequearguitaliquacflcdi-
uerfa ipccie,qu6d dimanet a ficdiucrfis^lioquio
caJor ab igne cllct diuerfus fpecic a calore, a So-
le, A: ignis, quia calcfatdiuus dilferret fpecici So-
Ic.Prxtcrea, quantitas profluit ab omni compoti-
to Phyfico in veriori opinione , de quo Scoc. t.
d.j. 7.4 tamen cfl ciufdem rationis in omnibus.
Item, vnitas hominis^c vilitas lapidis, non dilfe-
runt tpecic.ctfi fubiciba ticditfcranr. Confirma-
tur Icet unio, in eodem continentur i dentice qnx-
dara didimda formalirer, vc ratio irnellecbiu.d:
fcnlitiita in anima : ergo Se in diucrfis, qux /iuir
indilhnth formalirer, vr in cafu.

Obiicitur fecundo, ex Suat.Ub. ) de Angeli f.}. 4-
potentia habet vnam differentiam fpeciticameC-
fcntial em : ergo /i aliqua a ha ratio fpecidcacoa-
ueniat, erit accidentalis ; fcd oidoad obieda ne-
quit cflc accidentalis inrelledui, qui a per /e d
conuenit : ergo erit elfentialis,& omnis alia fpe-
cidcatio accidccalistA: pcrconfequcns Ii vllo mo-
do differunt hi intelledos eifentulirer,iderirper
ordinem ad fua obieda. Rcfponderur,nullum re-
fpediunm ed ctfcntiale abfoluro.De quo Dodj.
d. 1 } ,tj. i.cr Quod/. 1 1 .are. i.tfr in texe. 4.7. Met ge per
confcqucns ratio codicucns clfentialiterfpeciem
inrcllcdus,edabfolurum.Conrra,non potdlin-
telligi intelledos. vel vlla potentia, quinappre- jmtfmn-
hendatur tclpcdus : ergo hic ed de elfentia eius.

R e /ponderor, ex Scor. Quodl. 1 f. ad 1. quod bene ii****"'
pollet, Ii nomen impolitum elfet ad ligniheandan
abfolutum eius praecise; fcd de fado nome ligni-
Seat refpechim , falcem connotathtc, Bcidctoed
de operatione, de qua ibi egit Dodor.

Ohiicitur tertio , quia Scot. i.d.t.f.t . videtvt
velle idem ede obicdu voluntatis, & iurcllcdus:
ergoli valet ratio huius conci udonis, erunt eiuf- ,/t
dem fpecici. Rclponderur,rationem elfe bonam,
quando potentix non funt fubordinatx, nec vna 8t

alteram itipponir, llcur voluntas fupponir adnm fan cma-

inccJJcdus ; quia tunc /i vbied 11 m ed idem, non
cd. vnde colligatur fpecidca didindio , vt-in ca-
fu i quia duo tlli inccllcdus Angeli, &' hominis

Difput. I V. Sed. I.

non fant fubordinari , nec alter alterius tt&om
fupponir, Se ideo cdm vnum Iit obicckum, idem-
<jue modus , quo tenditur in illud, erunt ei u (dem
rationis ,• Se idem efl de vi fu hominis , Se aquili,
eadem ratione. Vide Scotum leco citato .

Dico tertid , idem dicendum eil de voluntate
noilra comparata ad Angclicam,/icur de vtroque
intclledu dictum eft.Hxc de Ce patet, Se ex ratio -
| nibus allatis.

Obi i cies : quilibet voluntas Angelica efl no-
bilior qualibet voluntate humani ; ergo di/tin -
gttontar fpecic: quia inter indiuidua ciufdem
lpeciei non e(t ordo , Se vnum pote/l perfici , vr
jm volvat* excedat alia, vel fun t omnia x qualia. Kefponde-
jajtUJUM- detur primd, ratione identitatis cum pctfediori
tMibmiau: njCura > c^c nobiliorem voluntatem Angeli, non

6ft

formalitcr. Secundo , probabile cfl etiam ipfas
animas rationales efle nobilitate impates;de quo
(uptidifpHt. i.feft. io. quamuis eiuldcm fpecici:
Se fienon cfl inconueniens , quamlibet volunta-
tem Angeli cllc nobiliorem omni voluntate hu-
mani, licet ambx lint eiufdem fpecici.

DISPVTATI O IV.
De Anima, feparata.

r^k NimAm clTc natura lui immorta-
lem.fuse oftcnfiim cft difp.i.fld. i r.
&: quamuis eius immortalitas rigi-
di demonftrarione non proberur ex
\ /efl. i (.quia camc ex fide certi con-
ftar,fic ex vrgcriflitnls rationibus naturalibus fua-
detur nullus Chriftianus deflatu feparationis eius
dubitare poteft. Vr igitur cius natura, Se faculrares
nielius capianrnr.de ftatu eius lolirario.fcui cor-
pore feiun&o,fequent ia adiungerc libuit.

Sectio I.

Virum ftf»r*lio Jit Animi violent».

NOra per fepararionem intclligi animx ra-
tionalis cxiftenriam fine informatione,
quia eius vnio cum corpore , informatio cft:
itaque feparario animx priuatiuc opponitur in-
formationi. Vnde nihil pofiriuum acquirit ani-
ma per fepararionem , quia illud prxter, vel po-
tius fupra naturam foret , & conlcquentet perfi-
ceretur fepararione , quod falfum cft. Falfura er-
go videtur Caictani afiertum j. parx.qtufl.G.urt.\.
Animam dum/rporotur , femiperfinom fieri, quem
meriti impugnant Conimbr. x. de Animi, cap. i,
quefl. i.ort.1.

Nota fecundo, ex Scoro 4J.4$.q.+.& q.i.Prol.

$. Adquefi. Violentum illud cllc, quod opponitur
naturali inclinationi. Pro cuius explicatione ad-
ucrtcndum,ft naturale fumatur vt principium
a&iuurn , quod tunc opponitur vel principio li-
bero, (quia hoc libere fe ad agendum detcrmi-
X*tm»Utri nar, illud ncccfluate naturali determinatum cft,)
pliitinfamu- vej fUpernaturali prinoipio i quia hoc excedit or-
n,r' dinem a&ini naturalis ad pallum. Si vero confi-

derctur vt paffiuutn ,tunc ad fuas perfeftiones
recipiendas naturaliter inclinatur ; & quando
contra hanc inclinationem patitur.violcnrati di-
citur Contingit autem pallum quandoque non
inclinari ad id quod recipit , neque ad oppoliiutn
Sinti oper. T*m. 1 1.

pt vi*-
Lituum/

eius, Se tunc neotralitet fe habet, id efl, nec natu-
raliter,nec violcnrerj vt quando hiperfidcs recipit
albedinem , quia non magis petit eam , quam ni-
gredinem. Er hinc infert Doclor, non violentari
materiam primam , quia fecundum fe non magis
petit hanc formam , quam illam , nec inclinatur
contra aliquid, cuius eil recepriua. luxta hoc ex-
pone definitionem violenti, datam j. Etticxup. f.
flo lentum e fi, rui tu principium efl extra, ne» conferente
vimpaffi. Dicitur tamen aliquid violentari, latio-
ri fcnfu, quando impeditura fuo effcdu, vr ignis,
fi denegetur ei concurfus ad comburendum , Sc
accidens fi non inhxrcar ; hoc ergo fcnfu quiri-
rur.an anima violentetur,dum feparatur.

Nota tertio, certum eile.vr falucrur integtitas, *.

Sc pulchritudo vniucr/i , naruralcelle , quod ani-
mx vnranrur fuis corporibus, quia id poflulac na-
tura vniucrfi.Scd quxllio cfl de particulari incli-
natione ipfius animx,quia particularis inclinatio
fxpe c(l contraria inclinationi vpiucr/i , vr in
afcenfu aqu.r ne detur vacuum, qui/ vr habet Do- ofu*

flor ).J.i7.» i f.) efl aqux violentus, licet rc/pc-
&u vniuerii, fit naturalis. Vnde cum dicit q-d^tj. Mf)fitH4tur4
j. aquam efTc furfum,vt faluctur plenum, /ui
non clTc fimplicicerriolenrum , immo quid ma-
gis violentum eflet , fi defeenderet , reliilo va-
cuo ; intelligir de violentia rcfpc&u vniucrft,
non veri relpcifu ip/Ius aqux,alioquin /ibi con-
tradiceret.

Dico primd , feparario non elt /Impliciter vio-
Jenta animx rationali, eft Scoti 4. d.4 j. q.i. $. De
terti». Auicen.p. Aietaph. t. dicentis /larum vnio-
nis animx, effe naturalem imperfede, Sc fep ara-
tionis pcrfe&c. Conimb trafl.de An.flpor.d.x.urt.

а. Soar.lib.G.de An.c.p. Probatur primi. Quia ani-
mx debcrnr perperua duratio, Sc non in corpore,
quod de fe cft morrale;ergo extri.Sccundi.anima
clarius cognofcet veritates fcparata,vt rener Auic.

б. Natur. 1 p.cap.6.Sc colligiturexiV/a Sapx 9. Cor -
pw, quod corrumpitur, aggrauat animam. \Mde Scor.

^.difl.4,1. q.x. Argumento ad oppofitum. Tertii, ani-
ma nara eft informarecorptts amidibilirer. Dices,
inors cft violenta homini;crgo.Refpondcrur ho-
mini ftc.fed animx non, ex (.notabili.

Dico fecundi, feparario cft naturalis fecunda- j .
rii animx. Ratio, quia ex natura fua primarii de- Stporori* #yf
fiderat informare corpus , Sc quia hoc non petir »*tur»im 4.
inami/fibiliter,fcd iuxta naturam coiporis,fecun* n,m*- fuuio-
darii inclinatur naturaliter adftarum feparario- nB'
nis. Colligitur ex Scotod.f De tertia, n.i j.Ferrar.

1 .cont.Gent. cap. 8 ( . Ali j tenent fepararionem cllc
violentam. Conimbr/Srprx renent cllc neutralem,
feu prxrer naturam.

Obiicirur primi, pars extra rorum eft imperfe-
fla : ergo violenta. Refpondetur antecedens ve-
rum cllc de parte recipiente perferftionem a roto,
anima autem pomis dat;dctur tamen elle aliqua-
lem violentiam fecundum quid.

Obiicirur fecundi, informare cft animx natu-
rale;crgo feparari violentum ; ouia hoc prinaiiiii
opponirurilli Refpondctur.infonnar^amillihili-
terclTeei naturale, vnde fccundario petit feparari.

Obiicitur tertii, anima feparata appetit natu- 4.

ralirer reuniri.vt tenet exprcfscScotu$4.d.4(^.4.

$. Ad propofitum, vbi vult dari appetitum natura-
lem adrcfuircdlionein,& x d.i6.$.i.n*ri#,i«.f.vbl
admittit animam clfemialitcr ( intellige radicali-
ter ) c/Ic attum corporis ; ergo feparari cft ei vio-
lentum. Patet confequcntia , quia non appetit
fimul oppollta. Pio folutione huius

KKk x Dico

St f triti» ne»

rp /implume
Vteltuf tuti-

J

656

De Anima feparata.

Dico icttib , fi comparetur anima ad corpus
morule , laris probabile cft , nec illud appcrcre»
nec oppofitum imuralitcr;& f»c ftatus feparatio-
r/. nis erit ei neuter. Colligi videtur ex Scoto difla
w>m«M mi* i. De urti 4 , vbi negat animam naturaliter pro-
7*lu* nA,M’ Ptl® inclinari ad corpus j vel fi fic inclinatur,
quod cius appetitus utiatus cft ,pcr hoc , quod
(cmel illud informauit •, ergo fecundum eum,non
manet amplius appetitus naiutalis anim* ad il-
lud ; fcd neque contra naturam cft , vi vniaturj
alio quin refurredio foret contra naturam. Sc-

animM inter fetiorum, & clamabant : Vfcpuqu» Domi-
ne ^ton itutiiMtC nonvindicaifangainem rujlrton.

Sectio

II.

& habitus manent

Vtrum Jfeeies

to anima feparata ?

DE potentiis non quxritur ; quia non diftin-
g

Anlm* nen con<^ » clu'a ^ 4* dicit niarciiam primam non

nfpftir natu- violcntari , quia illi bene cft , tam fub hac, quam
emliur ttrftn fub illa forma ; fcd anim* bene cft in corpore
mtnelt. propter fenfationes, quas fine ipfo habere ne-
quit: & hac ratione vnitio cum corpore cft ei
aliqualiter naturalis , vt docet Scotus diti. $. De
tertia. Eidem etiam bene cft extra corpus, quia
fic fuas operationes fpirituales pcrfcdlius, &: ex-
peditius exercet : ergo (Impliciter naturaliter,
neutrum horum ftatuum appetit. Per quod paret
ad tertium argumentum in illo fenfu.

' , Dico quarto , (impliciter naturaliter appetit

Anim* *pp*- anim* (latum vnionis cum corpore immorta-
fit nnttirsli ii. Colligitur ex Scoro citato , fi enim catenus
t*r vnunfsd fecundum ipfum appetit vniri corpori mortali, vt
habeat fenfationes, & nccelfe cft (ccundum quid

u ‘ * tannim naturaliter appetar, quia illa vnione im-
peditur k fuis perfctftioribus operationibus j er-
go (impliciter apperit (latum ilium , quo vtraf-
que operationes habebit perfede i & hic eft (la-
rus refurredionis , quem natui aliter appetit
anima,vr docet Scorus Jiftintlione
4. luxta huue (cnfum pater ad tertium argu-
mentum.

jiefurr/cfierfl Obiicitur : ergo refurredio adiua erit narura-
n* inr*in, fti Jis , quia inclinationi pa/Tiu* naturali, rcfpondet
ptnimtmraii- *ftiua naruralis. Negatur fcquela cum fuapro-
bjiione; fcd erit naturali» , vt opponitur violen-
to , vt ait Do&ur ; non autem vt opponitur fu-
pcrnaturali ; & datur appetitui naturalii Inclini-
lionis /inc poffibilitate alfccutioni» in appetente,
vel vl/a eattfa naturali, vt habet Doftor iU. Se fj.
Prel.aJi.preopin.num.il. vbi criam ad primum
principale ducet Deum clare vi Ium cl fe finem
nofl ruin naturalem , fcd non naruraJirer artio-
gibilcm.

g Obiicitur fecundo , fcqui hominem fine il-

fUtftUrim, Io fatu violcntari; quia caret illo (latu, quem
ad fW 'fl naturaliter appetit : qua ratione Iapis furfum
futUmntmn* violenrarur. Negatur fcquela, cum Scoto yd.

.proej.i. fcd tunc tannkm violenrarur
** vtt ***' res , quando habet oppofitum eius , ad quod in-
clinatur cum principio intrinfcco determinato ad
illud, vt in exemplo de lapide ; Se huiufmodi in-
clinatio ell naturalis llridc fumpta : latiiis vccd
loquendo, res inclinatur ad fuas perfedioncs,vn-
dccnmqne proneniat; Se hoc fenfu appetitus ma-
terix ad quamlibet formam potefl dici naruralis:

Se cclfabit Inutilis contentio quorumdam Scoti -
/larum de materix appetitu . an fit naruralis, vel
peuter:non efl naturalis /Iride, aJ hanc formam,

1 fub alia clfct violenter.

guuntur rcalitcr ab lpfa anima , & fic eam
comitantui : vetum eft tamen organicas , quate-
nus includunt organum,diftingui,& confcquen*
ter non comitari.

Suppono ex didis qtuft. 17. & incim amnem.
dari fpccics , Se fcnfibiles,& intclligibilc$,ac
etiam habitus ex Diuo Thoma 1. x4.49.arM. <$•

4. Se Scoto 1. d.i 7. <7.1. & j. Suppono etiam fpe-
cies manere pio aliquo tempore poft. adom
tranfadum.ex didis inq.i +.& eim comrntnutru, de
quo fuse Dod.i jd.\.q.G.an.x6,

Dico primo, manenr fpecies, & habitus intcl* $
ledus. Se voluntatis hicacquifiti, in anima fepa- ■**
rata, eft communis, Scoti yd.+yq.t. yHlteftjs,y
DiuiThomx ipnrt.queft.^.Art.y Probaturpri-
ino , quia huiufmodi qualitates funt fpiiituales i
corpore independentes •, ergo manentibus fuis
fubiedisnon eft quid pereant. Aduerte tamen,
non manere habitus imperfedos in Bcatis,ncquc
fupcrnaturalcs in damnatis ; funt tamen quadam
Thologica dubia circa hoc, quorum examinario
non ell huius loci. Secundo, anim* feparat* re-
cordantur pr*tcntorum, ex Luc.\6. de quopofl-
ea , Se cadum cft fnprd in cemment.ad q. 1 4. Tertii,
fpccics non dependent in confcru*ri a pliamafma*
tibus.ficur nec ifta a fpccicbus cxrcmis.ncqueiia-

bcr contrariumrergo.

Objicitur primo, quia fpecics,6e habitus intcl- 1.

ledus non habent adus finephantafroatibu* jfcd Mwntm-
his caret animafepatata : ergo.Rcfpomlctur^ui- "**&•*■
recedens rerum eflr tantum inflatu vnionis cum m,ut4,,u-
corpore mortali.

Obiicitur fecundo, 1 .Cor. 1 j . dicitur /aratum
dc/lrucndam poli mortem.RcfpondcrurcuniDi-

uo Thoma ibi USI. $ .& 1 .p.qtujl. 89.**. f. intelligi
quoad mini/lerium (eufuum : vel loquirur «

{ cientia fumpta pro cognitione obfcura-
Obiicitur tertid , (equi impios dodos, futuros
maioris fcientix po/l mortem , quam pios igno - llUC^fo
rantet. Rcfpondet ur, a Deo infundi maiorem
fcienriam ei qui fandioris fuit vir*. DiuusTho- Ami.
mas J.art.yaJ i.vidcrur concedere fequelam.

Dico fecundo , nulli habitus corporei manraf
in anima feparata. Ratio, quia accidentia pereunt
cum fubic6ko,ncc migrant de vno in aliud.

Sectio IU

Vtrum unima frparata acquirit
nouas Jfeeies?

J "p Efpondetur afftmatiue. Scotus q-d-dfl'1,

XV § Ctntru ijhtm,nurn.j. Se idem lent tmji*ie~
le , de quo efl eadem rario i.d.yq. 1 i.ConimbriC.

alioqtnn iuv*u* •

Jnim* M.?M Dico quintd,anima feparata adti elicito appe- traffJe ^.vlrrut/fpnrM z.arr. f . Gabr. Utt.) 1 •

terc pocctl icuaioncm. Hxc de fe faris patet, fcd fcd Conimbric.Sc Suarcz lib.C.dejlMM k

eXpliC2nda efl ; fi enim non cognofcat poffibili- problcmatici fune. Probatur primo .qiiiaJiw
/Untatwmt ra[cm vnioiijSt cantum appetit aHu inefficaci, feu frpar.ua cognofce r res fpirituales intaitu li> lea ^ 1

huiufmodi res impriment fpecies inrclleuindiCUt gwfi/wj
fcnfibilia fenfu i , ve hthet Do flor quodlibet. if. fihi J
artic. 1. i- Si veri teneretur. Sccundd, alioquin

cum

f ratem vnionis, tantum appetit a£ku inefficaci, feu
conditionato ,ex Scoro 1J.64. /.$. yJJ argumen-
ta. Si vero cognofcat , ve animx bearx ; efficaci-
ter appetit , iuxta illud ^pec. 6. Vi Ji fultu* nliAre

41

r

Difput. I V. Sed. I V. 657

cum commuui concurfu anima nullam poflcc
habere adionem ; per quod in imperfedifJimo
omnium creaturarum flatu collocaretur , quia
omnis alia creatura , cum communi influxa po-
refl operari : A : anima non poteft operari , niti
pet voluntatem , rcl inrcllcdum , Ac /ibi rclida
neutrius adum habere valet, fecundum oppofi-
ram fententiam. Tern6,perfedionis eil in anima
vnita,qu6d acquirat fpccies,quibus cognofcat;3c
t ad hunc finem habet imtcllcdum agentem : ergo

hoc ei non efl denegandum in iiatu perfediori
feparationis,quia Corptu quod corrumpitur, qggra-
Anftli mJ uut animam , Sap 9. QiJtftd , nimiatn di/lantiam
nimiam di- obicdi impedire cognitionem fpiritus creati ex
fontium ntn co confiat, quod Angeli in terram defcendiilc ad
f quxdam exploranda leguntur. Er docet Auguil.
lib.de cur* pro mortuu,cap. 1 f.Ac Greg. ti.Mor. 1 5.
quos /equitur D.Thom. 1 p.q.8y.arr.S.ergo neccf-
le efl fpecies ab eis acquir/jqiru fi nihil facerent,
non efl cur eorum pratentia requiratur. D.Thom.
t.p,q.8^.arr.t.ad j. negat animam feparatam vllas
fpecies acquirere, vel conferture, fcJ intelligcre
per fpecies ab induentia Jiuini luminis partici-

Jutas. Idem tener de Angelis q ff.art.i. Pro qua
cnrcnria

Obiicitur primi, fi anima feparara poflet ac -

Anima ntn qnircrc fpecies , fruftra vnirerur materiar ; Ac ra-
vnintr ad wcn hacrarione materia dicitur efle pi opter for-
adfMtmdem ma(n> x.Phyfjext.x j. Refpondcrur cum Scor.cir.
ftjw tootm. ^ ( c^0 a<j jlunc fjnern vnirerur, non fruflra vni-
ri.liccr alii via idem finis acquiri pofln.quia pof-
funt ede Jiucrfa inedia ad eunde hnem.Sccundn,
anima primarib vnirur ad conftirucndum rotuin.
Ac non prxcis£gratia /pccierum colligendarum.
gntmejt Obiicitur fecundo , anima feparara non acci -
ttr.m tftur pic fpecies a corporeis, quia contra cius dignira-
r« ad Jptttt tem his dependere in fua cognitioucrvcrbi
pri&Mtm’ gratia , quod non pofEt videre colores fiib rerra,
nifi emittant fpecies» neque a fpiritibus , quia hi
nihil extra faciunr,nifi morum Jocalcin. Prxtcr-
ea non pollent mitrere nifi corporeas fpecies;
quiafpatitim tale cfl.Refpondetur,animam(idcm
cd de Angelo) cum re corporea coefficere fpc-
ciem,c(iamfi res illa no emittat fpccics ad iplam,
modo fit intra debitam diflanciam : neque requi-
ritur » quod vna concaufa iniit alteri : de fpiritu»
fi vt caufa totalis edicit fpcciem , ( quod videtur
tenere Scotus quodlib. 1 f ait.) efficit cara in inrcl-
le&u animi, nihil caufans in tncdio.cum non fit
capax huius formae, neque alterius inftar difpofi-
tionis ad eam rcquifiti.de quo Dod.xJ.fjf.x.cr
Spttin Intel . Si vero vt caufa parrialis concurrit cum

ligihilit nen inrcllc&u ad cffidendum fpccicm , Sc tunc etiam
nihil fit in medio. Quod additur fpiritum nihil
ad extra faccrc, nifi motum localem ; verum cd,
loquendo de a&ionc in corpus , vel cauf. itione
totali , iion aliter. Adde, verius cfTc.caufareim-
piilfum in corpus, de quofiB.vltma, conrrapri-
mam partem huius foltuionis.

Obiicitur tertio, agens eft pridantius patien-
te,cx Auguft.t*. de gen.adlir.16.etgo corpus non
agit quicquam in ipiritwn. Refpondetur cum
Dodl. i.d.t.q. 1 i.odt. verum ede a&ionc torali,
fed partiali bene poteft agere, manente prxftan-
tia fpiritus fuper corpus, vide plura in Dador.
vtroqnc loco cir.

Petes an per fpecies tales cognofcat anima fe-

diuam , hoc fit per illas fpecies acquifitas , nili
forte Deus in feparatiotjp aliquas infuderit : quo
cafu ad earum obieda cognofccnda non efl opus
alias acquirere. Efl contra D.Thomu/.q.Sp.arr. t.

& }■ vbi ramum tribuit animx feparatx cogni-
tionem confufam , Ac velati in genere refpedu
Angelorum, Ac confequcntcr idem diceret quoad
alias animas. Sed cilm contineantur intra obie -
dum proporrionarvm intelledus animx fi debi-
te approx imenrur,mani felium cfl,quod diflinde,

& in particulari ab ea cognofei poflunt.

Petes fccundb , an anima feparara potefl ab
omni cognitione fui cellare 2 D. Thom. q. 8. de
veritjtrt.6. ad j.Capr .i.d.j.q.iad i.contr a f . conci.

Ac a lij Thomiflx hoc dc Angelo negant : de quo
cd eadem ratio, ac de anima feparata.Primd,quia
apertis oculis non poflumus non videre lucida
approximara. Secundd , non poteft quis cc/fare
i confidcratione doloris vehementis : ergo nc-
queiconfidcrarionc deledationis intcnfa , qua-
lem habet Angelus dc fua cflentia, ctiamfi d mi-
nam eflcntia r» non viderer. Verius tamen vide-
tur oppofitum , quod tenet Molin. i.pjj.^jrrt.t.

*d 1 . Conimbr. tr. de jdnim./ipetr. d. rjjtrr. 1 . quia
Angelus efl finitus , liber , Ac intelledus cius efl A* A»/eUm
ad cerrum numerum obicdoruin determinatus; nem

nihil ergo obftar , quominus fc applicet ad alia 1 n
obieda,i ta vt lc non videar. Ad primum.diucrfio
intelledus efl inftar auerfionis oculorum. Ad fe-
cundum poflunt alia xqnc , Ac quandoque pul-
chriora occurrere , dcledarionem cautam ia , & i
piol r ia confidcratione diucrrcntia.

Sectio IV.

Virum anima fep.sr.ua recordatur eorum ,
qua comunfta acuit, vel fecit ?

DE hoc fuse tradit Scotus 4 ^-4 f f-?. Ex quo

d ' ‘ ‘ -

ft ia medie.

}•

Anima ftpa- , , _

rat* URinOi parata Angelos , & alias animas * Refpondetur
A*' cognofccrc cosintuitiue, & abftradiuc in parti-
01,41 cularijdiftinflc , Ac determinate, & quoad abflra-
Scoti eper. Tom.ll.

deferibi poteft recordatio, fi c; qu^d fit Co-
gita 0 acftu prxteriti in tjn.tnrum proserit i Quate-
nus cft circa prxtcritum , requiritur prir.io.quod
fit poft tempus ; fecundo , qu6J cognofcatur di-
fiantia rcinporis , quo habitus eft .actus , ab co
quo baberur eius recordatio. Tertio, qu6dobie-
dum fitprifcns in fpecie. Item, quoad a&um oMeffmmro-
rccordarionis , habet duplex obic&um. Remo- •"*****•*
tum, circa quod alias aflus habitus eft ; Ac proxi-
mum, ipfum aiftum prirerituin , Ac proprium;
quia de alio non cft rccordjtio.Rcquiritur etiam
fpccics tpftus actus prxteriti manens , fine qua
non differret recordatio ab ahftra£liu.i rei notl-
ia. de his fuse Do&or citatus.

Dico prime , datur memoria inrcllcdiua. eft
Ari (l.tib de Mem.tfr Heminift entia, vbi dicit, quod
quorundam inrelligibiliom recordamur. Vnde
alia loca cius apud Scot. ort. 1. Probatur expe-
rientia, quia recordamur volirionum, Ac intelle-
ctionum prxreritarum,quas non nouit fenfus. de
quo dixi difa./eO. 1.

Dico fccundb, anima feparara poteft recorda- l .
ri prxtcritorum : habetur cx illo Lucx 16. Fili Antma ftp*-
rtcordore , qui* recepi fli ffona in vita tua , &C. 1 deni rMI*
habet Auguft. in id. Fiant fily eimorphani, Pfalm. '

108. Ac docet Gregor, -t. Mor. dfria finem in id
Iob \t. Ac fundat fc fnpcr illud Pfalm. 88. Mife *
ricordias Domini in atnrtnm cantabo. Quomodo (in-
quit ) i* oiernum mifiriemrdiam canit, qui miftria non
meminerit / Probatur ratione.pvimo cx Do£hqoia
alioquin , non lubcrcnt animx materiam agendi
KKlc 3 gratias

658

De Anima feparata.

gratias Deo pro peccatis eis remiflis , Sc ridicu-
lum eft dicere , qubd Lucifct non recordatur fe
offcndiffc Deum. Sccundh , manent fpecies in
anima feparata, txfeil.x. ergo recordatur per eas.
Vide dito dijfmt.).fe8.x.

Sectio V.

Virum /mima feparata cognofcere potejl
fecreta cordis, feu attus liberos
internos aliorum?

I, 'TKE Hoc fuse agitur in materia de Angelis.

D.Thomas cum fuis negat i.p.q.^7. artic. 4.
Ratio coram eft , quia voluntas rationalis foli
Deo fubcft , & ideo qux cx ca dependent , foli
Deo funt nota. Oppofitum tenet Scot.i.d.9.^.1.
ad 1. & +.d.i 0.^.8. ad ;.&d,4^.q.\.ad 1. quibus
locis tenet Angelum(idem eft de anima feparata)
poffc videre cogitationes cordis.fi permitteretur.
Sequitur Occam x.qaaffi.to. & quodf.i^quajl.i 3.

* Gabr. i.d.q.q.i.art.i.&Ufl.}i.in Can.bzltbl. x.
d.q.q.x. Maior ^.Lcuchcr.^.i .HolcoM.7-4.4d 1.
Fauct Herueus 3 .</.8.7.$. Durand. a.d. 3.7.7. 1». 18.
& ^.S.««m.6.dicentes folftm abfeondi poflealhis
intentionem. Probatur primb, ex Scor. quia non
eft magis improportionatus altus voluntatis in-
relledui feparato, quim ipfa voluntas , quam ta-
men videre poteft.

Si dicas, quod occultatur aftos. Contra , boc
erit alia volirione ; ergo illa videri poteft , nili
aliavolilionc occultetur ; A: fic in infinimm.Rc-
fpondet Caiet. voluntatem efle ordinis naturalis,
alium non. Conrra,non magis dependet altus a
dominio voluntatis , quam nxc a dominio Dei:
ergo /i ifta dependentia excludit ab ordine natu-
rali altum, idem erit de voluntate Confirmatur,
libertas non eft aliquid cftcnriale, vel intrinfe-
cum altui , fcd tantum rcfpel tus ad dominium
caufx , ex diltisyfl? if. diffi.praced. ergo ( i videt
anima altum neccfrarium , idem erir de libe-
ro. Parci confcqucntia ; quia contingit eundem
altum de necetTario fieri liberum, vr ibi dixi.

I . Secundd , intellcdus videt adus liberos pro -

Cauf*. prios : ergo alias intellcdus , faltem per fcd i or,
frrftfla /*f- videre poteft eofdem : quia caufx xque perfcdx
funt >» tft- « oifont in effectus xque perfedos ciufdcm r atio-

ffm r. , ■ . r\‘ \ l I. l/

Tcttib, fequctemt quod imcUcftus fcparauis 3.
non portet videte altus appetitus, vel plumati** A»n(*jh t
quia participant rationem , fic libertatem ,vtait
D.Tbom. citatus od 3 . confcquens eft abfutdum: m

prfia*.

verbi gratia , li hic ignis comburit hoc li-
gnum,omnis ignis xque pecfcdus,vcl pcrfedioc
idem prxflarc poteft : A: li hoc coloratum videri
poteft ab hoc oculo, porefl Se ab omni alio xqui
perfedo, ve/ per fcd i ori.

Refpondcri poteft cx Caictri.ort.4.qiu\d argu-
mentum lupponir falfum , nempe Angelum , vel
animam accipere cognitionem a rebus, ctim rati-
tum cognofeat per fpecies innatas. Contra. Pri-
mo, quia optime probat Scot.i.d.j.q. 1 1. Ange-
lum poffc accipere fpecies a rebus, alioquin effer
impcrfcdi/Jimus inter fubftantias.Sccundd,qu&-
cumque fpccie aequi lira , vel innati , cognofcit
rmr rrpl fi* adum ncccflarium,vel licentiam e eliciente li be-
t*rt •<]£ H- rum fecundum fc,per eandem, poffc videre adum
l Uterum fecundum fe, probat argumentum. Prx-
frcMiU^m fo lC[Ci' hjbei q,]js fpeciem, qua adum fuum lihe-
tiuum. nIJn cognofcit, vel eum line fpccie intuetur : er-
go habet etiam, vel poteft habere fpeciem aequi-
liram , vel innatam ad GmPcm adum in alio co-
gnofcendum,vcl eum fine fpccie intuebitur, alio-
quin non poterit eum videre , ctiamfi voluerit
operans.

tlequiJ
melum H<r*f

ctgo. Sequela patet , quia alius illi dependent a fluufo*
dominio voluntatis, quo imperantur, 8c prartetea
funt minus proportionati voluntati, quia corpo-
rei * quam altus fpiritualcs intcllclhis.

Dices , non dependere immediate i dominio
voluntatis. Contra primo, quia idem eft dc alti-
bus inrellcltus : ergo omnes cogitationes tnicl-
1 citus videri poliunt ab intellcltu feparato, qaod
negas. Secundo , cffc&us omnes dependent im-
mediate quoad tft, Ac ntn tft a dominio volunta-
tis Dei ; & propter hoc non effugiunt cognitio-
nem intelleltus feparati : ergo neque effugient
altus propter dominium immediatum volunta-
tis creat*. Confirmator , fi Deus rcproduceret si *><* n -
altum meum internum, poffet ab intclle&ufcpa-
rato videri ; ergo , & antea potuit. Patet confc-
quentia , quia altus eft idem numero A: potentia f,t viimid
cognitiua eadem, omnino immutata, & natura- «««/t*.
lisjcrgo fequetur idem offeltus. Patet confcqucn- nu-
tia, quia.vr ait Ariftor. > .de Ctn.on. com.j 6. Idm
manem idem,fhnper natum tfi facere idem.

Obi i cies cx D.Thoma citato lcrem.17 EpDc- 4*
mintu,fcrutdns,dr probans renes. Rcipoudctur hinc.

Ac cx multis aliis locis Scripturx A: Patrum, con-
itar intelleltnm feparatum non habere potentiam
proximam ad cogitationes cordis inrclligcndasi
non tamen probacut quin ex parte fua habeat,
quod requiritur , fi reliqua cxtrinfeca poneren-
tur i quare autem non ponamur , Deus fcit; no-
bis cerrd conflat multa poftcfpi ritus malos cir-
ca nos, qux facere non permittuntur, vtait Ma- ,
giftcr i.d.j.c.vlr.Sc Scor ^.d.\o.<j %.ad\. Deo,vd
fuperioribus Angelis impedientibus. Qua ratio-
ne magi, qui opera darmonum fecerunt ranas, er-
niphes facere non poruerunr.Vnde Auguft.3^.

C en. 9. Quid .tutem per naturam pofnt, crnottfvfx
per prohibitionem, & quid per ipfim natura fui audi-
tionem , non finantur homini explorare difficili ,'tsasue
impofbileeft. Per hoc expediunt ur multa argu-
menta conrra hanc lentendam : quia /aremur /n-
tellcdum feparatum non habere porentiam pro-
ximam ad cogitationes cordis cognofcendaswet
quod farisfit omnibus aurhoritatibus, id refer-
uantibus Deo. Addimus tamen , li haberet pa-
ratum Dei concurfum,quod poffet eas cognofce-
rc; quod cll habere porentiam remotam, non
proximam , vr bene explicat Dod. 4. d. 4914. f-
$. Diro ergo, num. 1 o. Sed quia ex pro fello de boc
agitur, tradando de Angelis, non immoror.

Sectio VI.

Ve loco , & motione locali animi
feparata.

Errum eft animam non e/le in loco quan- t-

^yriutiub,vel Jcfcriptiuci quia quantitate, A-'
patribus caret; fcd quxritur deciui prxfcnria
rcali, an fic hic, vel ibi. Ad quod

Dico primd , anima cll in aliquo determina-
ro viri, fcu prxfcnria. In hoc omnes conveniunt >
quia non cfl vbique, neque nullibi : A' fides efl,
quddanimx beatx funt in calo, & damnatxw
inferno.

Dico fecundo , anima non efl in loco per ope-
rationem. efl Scoti l.d.i.q.C.Sc contra D.Tbom.

ip.

I

tu»!

DiCpuc. 1 V. Sed. V I.

6^9

Z,

i p.f.ji.srt.i. Secius diCcipulos ibi, tenentes An-
Animam ni gclos , (idem ell de anima . ) clle in loco per ope-
tfft iw Un rationem. Ceu applicationem virtutis,vt loquitur
ptt tftr*tu. £) "phonus. Probatur primo, ex articulo Pari -
Ctcnli, quo oppoCitum damnatur. Secundo, ad ho-
minem ; quia D.T hornas i jwrt.q 8. *n. j . probat
Deum ex operatione elVe vbique fecundum Cub-
/lanriamicrgo petit principium, vel admittit pra
ientiam dillindam ab operatione. Tertii), li ope-
ratio ell fpiritualis , non ell maior ratio de eius
locatione , quam de iplius animz,li tranfiens , Sc
W corporea, erit in loco commenCuratiue.

** Quartd , fit anima, vel Angelus in manu mea

^ per operationem, vt ru dicis ; Sc deneget Dens ei

J** 1 concurfum ad omnem operationem ; ( quod non

b repugnat ) manebit ibidem;quia lineatione non

porert inde diCcedere ; ergo line operatione ell
Aorif prxCens manui. Hoc manuali argumento vexa-

M ui Cemcl quendam Thomiltam in diCputarione

publica, qui Cullincbat , (feda Ce Colo intelledusj
co caCu Angelum illum nullibi elfc. Contra , re -
B4 plicabam ab altero Angelo intuitine viden in Cu-

d* perfide concaua manus , licu r ante denegatum

k ’ concurfum videbatur ; Sc reCponCum ell per cla-

mores Catis quidem audibiles , Ccd auditorio in -
intelligibiles. Quinti Cequcretur quod pollet
nullibi crte;qaia certare portet, Caltcm Deo dene-
gante concutCum,ab omni opcrationc.Vide plura
apud Scorum citarum , qui oro hoc adducit Da-
maCc. Nazianzcnum , Augurtinura.de quo fu/ius
in materia de Angelis.

Dico tertii , anima ert in loco fundamentali-
rer per fuam fubftantiam, Sc formalitcr per prx-
fcnriam, qux crt refpcdlus ad id, cui pra: /ens ert.

Do&or ciratus.Prima pars patet ex conclufii.quia
li operatio , vel accidens non ert fundamentum
illius prxfcnttx , ipCa Cubitantia erit. Secunda
pars probatur , quia anima non habet aliud tjft
in loco , quam <$rprxfens alicui fpatio , hoc au-
rem conuenit ei formali ter per ipfam prx/en-
riam,verbi grana, anima pueri in Lymbo,ctiamfi
certarent circa eam omnes pa/Iioncs.prxfens eilct
ilii /patio, Sc nihil tunc haberet ni/i fubrtanriam,
*&refpcflum prxfcnihr.de quo late Dod.d.q.6.

Dico quartd , habet locum determinatum Ce-
cundum magnitudinem, quia non eftimin en fa;&
forte etiam fecundum paruiratem. Ita Scot. i.d.
a. <j 6. vbi dubius ert an Angelus potert crtc in
pun&o, vel in loco minori quocumque dcligna-
to ; videtur verius , quod non, propter argumen-
tum Mathematicum ,quod ibi habet ;quia quod

$•

fulti nmiom

•ft M U<0.

*" vm porert clle in vnoxqualium , potert cl1e& in re-
n/i » fi non °brtat figura ; Si Cic fi anima pote/l
lijm*. fmtn crtc in loco minori quocumque aflignabili , Ce-
olfiat faur*. quicur qudd poterit a calo vique in terram pro-
tendi , quia corpus quodeumque in quo c/lcr,
po/fcc in infinitum protendi ; confequcns crt ab-
furdum, quia Damafc. Hb.i.cap.y ante medium, ait
non clle in ctrlo ciim verfatur in terra , Sc idem
habet Grcg. • . Mor.cap. i Hem $4 in Euangelia.

Sc Didymus lib.xAe Spiritu pmE1o,poft princip. Re-
fpondet Caicr. x.p q.fi.4rr.t.& Valq. ibid.iyi.
cap. j id cantum e/Tc verum de corporibus , quia
habent partes.

4. Contra , etfi fpiritus non habeat partes.tamen
extenditur , Sc occupat totum fparium corporis,

2uod informat , vel cui affiftit. Neque ratione
gurx , quia nullam habet ; repugnat ei fic , vel
fic extendi-, quia nullum petit fitum ; ergo quan-
tum dimittit fecundum latitudinem, & profundi*

rarern Cui loci, portet alfumere Cecundum longi -
rudxnem. Poliunt aurem illrduz dimenliones in
infinitum diuidi ; ergo 8c longitudo in infinitum
protendi. Vnd e Maior i./i y.j. concedit Ange-
lum polle clle in linea a caelo vCquc ad terram
proteCatquod Sc ego verum puto,h teneatur poC-
Ce elVe in pundo, vel in loco minori quocumque
alEgnabili. Seque id videtur contra Patres ci-
tatos, qui tantum volunt, non polCe elTein cae-
lo, Sc in terra , replendo vtrumque.

Dico quint6,non ert in loco naturaliter.Scot. a»!
/*prm* quia alioquin erter alicubi violenter, A* Io- efi ••••*•
cus e//cr c6Ccruatiuus,vcl corruptiuus eius.Con- ww*,'r'
firmatur, quia hac ratione Auiccn.p. Afer. c.x. do-
cet morum corii non ede naturalem, quia te rmi-
nareriirad quietem naturalem , Sc motus ab illa
quiere foret violcnrus.Ex quo /equitur quod po- ptrmri* ami-
tentia paffiua animor ad elscdum in loco.crt neu- •»*
tra.Ctcut Cu per lici ei ad albedinem, quia 110 magis ,n l“*

petit hunc locum , quam cius oppolttum i quod
inrcllige iuxta dida fed.i.conc.^ obieS.i. /ciliccr
die neutrum, vr opponitur appetitui naturali, Sc
violenro rtritrtc fumpris,quia latius fumendo ap-
petit um naturalem , ert ad omnem perfedionera
pa/Uui i Sc Ctc materia prima naturaliter apperie
formam,Sc homo bcatirudinem,& Cuperhcics a l-
bcdinem;pct quod conciliata manent loca Scoti
ibi adduda.

Dico Cextb, anima feparata mouerur localiter, f •
cum cius prx/cmia ad /parium mutatur , vt cum fe***^.
anima Chr/rti dcCccndit ad inferos, &ciim exre-
rx in carlum,pcirgatorium,vcl infernum migrat, lualunt
Sed dubium c/l an anima Cc mura re porert; Sc qui-
dam negant Iraprxrer Duc.f^.xi.f.f.SC Mitand.
tj. r . sfpologrttfi,qui de hac re male Centiunquia vi-
detur artererc ea omnino immobilcm.Quos citat
Suar.i.tam. j p d.+yfett.x. Tenent quidi Thomi-
ftx, vt rcfetuc Conimb. tr.de An.[cparat*,d.6..t.x.

Dico /Vptimo, anima /eparara potert Ce loco mo- Anim*f*ttfl
ucrcjScot. 4.d. ic.y.-»4. Refpondco, & d.49.^ 1 4. f* ,u*

Probatur ex dc/ccnfu animx Chrirti;& quia hoc n'
conucnir omnibus animaIibus:crgo Araniinx.Sc-
cnnd»S,in corpore fe inoucr;crgo & extta.Tcrtid,
alix adiones perferiores conueniunt ei , vr in-
rclligere , A: velle : ergo. Quarto , ex rationi-
bus conclufianis Cequentis.

Maior dirticulras crt an anima feparata portit
/ccum mouere aliquid aliud. Et negat D.Tnom.
x.p.tj. 114 d.+. vbi Caiet.C^f.16 de malo,art.io.Suit.

(..de An.cap.l.&itt Mtt.d.^yftCl.^C.SotO 4 d 4;.

ej. 1 *rt . t .

Dico orauo,potert anima mouere fecum alias 6.
res inrtar Angeli. Ita Scor.citarus, Abulenf. in j>. Amhn»pet*ft
Afdtrb j.n^./Egid.^ucdl^.q. i7.DaiIo!.4.d.49.f.i. f***™ mtm~

4 rt. 1 . Maior ej 8. Aureol.apud Capreolum 4 .d vlt. rt * ,Mt tt1'
q 2.C«»nnnbr.y4pr4,qui cum his citant Galenum,
lib.de Tremere , cr Rigore , Sc Clem. Alex. 0. St rem.

Probatur primd, omne quod /c mouet, fiue ani»
matum fit, fiucnon.potcft aliquid fecum mouere;
vr patet experientii, Sc indurionc:ergo hoc non
crt denegandum animx.Sccundo.hoc non eft de-
negandum animx ratione pcrfedlionis cius, cum
conucniat Angelo ; neque imperferionis , cum Anima p^a-

competat covpori,& pctfc(rtiores adlus ei conue MM fv,r^

I i 1 \ • r 1 mcttrtt tot—

niam.Tertio.qma corpora gloriola moucbuntur,
iuxta illud, f 'oUburtr,drnen deficient ,Sc non nifi ab An Chriflm
anima, de quo 4-^49 ?*«4 Quartd , non potert aUpSUomt-
artignari ratio atr hoc conucniat Angelo, & non
animx. Quimd.Chriftus L*r.4.vidcuir vfus hac
potcllatc , moucndo corpus inorganice , quando furuSioMm'

K K k 4 ••'*u

volc

66o

Anima it- volebant cutn prxctpitare.Sext6.quia animx dc-
fnnUhru nf- fun&oi uni apparent cum corporibus afiumptis,
fumit <jum- [)eo j j aljqUO bono fine permittente , vt cum
oy* tttft- chryfolUati&s tradit Abulcnf. citatus;&: tenent
Augullinus , Grcgorius , Eufcbius .Theodorus,
quos citat Bcllarminus lib.iJe Purgat. e 8. de quo
videri poteft etiam Abulcnf. in xj.Mnub.q. 751.
D.Thom. t.p.tj.$9.*rt.S. talctn regrcdiim anima-
rum miraculo aferibit , quod verum eftjquia etfi
fuis viribus reliclx redire poflint.ftatutum eft,ne
rcdcant.nifi fpecialitcr permittantur : Se ratione
illius ftatuti communis , quidam Patres omniuo
cis negant rcgrclTum. de quo 4 1. & Iob 1 j.
& alibi.

7. Et hinc orta cft controuerfia de anima Samue-
Am anima lis.an vere apparuir Sauli.ntfcne.i Reg. 1 8.dc quo
SsmutlL -vt- ^ug Mb.l.ud Simpli(.<j.lAfr >J.l7.in z et 1«, rtoHM rntjue
ri apparuit Teftumemum , (fr lib.i.de mi r ab. S. Scriptura , cup. 1 1 .

1 luftin.y.f i.mJ Gentes Abul.Lvran Se ali) interpre-
tes in ditium locum ; Se verior videtur pars affir-
mans, maxime excup ^G.Ecclefiaftici^bx inter lau-
des Samuclis ponitur, prophetafic poft mortem,
vt notauit DThom .fuprd -, neque enim laus elfct
fidxmon aliquis prxdixillct, qux ipfi tribuuntur.
Sed contra has duas conclufiones

Obiicitur primo , Lue. 16. mendicus Lazarus
portatur in finum Abrahx:& idem refert Greg. 1.
eli.tl.<). de stnim* MnrceBi ; ergo ipfx animx non
fc moucnr,alioqum non mouercntur.Refponde-
Qutm»4a tur, iplx fc moucnr.fiuc in ccrlum, purgatorium,
ChriiUu m vel infernum eant ; tamen deportari dicuntur,
«*■'*"* tu* qUja f, jn coelum eunt, honoramur comitatu An-
But inituri gcjorum t vt paffim in vitis Saniorum lcgitur;fi
in infernum, a dxmonibus.vt captiui ducuntur.
Vnde Aug. Serm.176. & alij dicunt Cluilium in
afccnfione , non in auxilium uecdTitatis , fcd in
obfcquium diuinitatis eucdtum.illatilmquc ca-lo
fuillc.

J. Obiicitur fecundo, animx hic nulla ligna prr-

bent talis potentix motricis , ficut prxbent vo-
luntatis.de intcllcdus ; ergo gratis ponitur. Rc-
fpondetur , Cluilius Se multi San&i vfi funt illa
potcnrii monendi inorganice, neque ita nccclla-
riuscft eius vfus ficut voluntatis , S: intellectus,
vt figna cius fxpi6s oftendantur.

Dices, Sanctos miraculo fic motos. Refpon-
detur, miraculum notuit cficin penniffione mo-
tionis prxter regularem, & communem modum:
fic miraculum fuit transfiguratio Domini , in eo
quod permitia cft gloria animx in corpus redun-
dare, cum reliquo vitx tempore in ipfa anima
rcffrclTa eflet. Vide Scoc. j.</. 1 Ssium. 1 j. Si defe-
ctus permiffionis non fit caufa , fateor me nelci-
re , quare anima in hac vita non fic inouct fuum
corpus , ficut poli lefurrcdtioncm moucbit , te-
nendo quod fuis viribus tunc moucbit.
p . Obiicitur tertio, ex Suar./fyr*, quia anima cft

forma interna corporis : ergo non poteft aliquid
corporeum moucrc, nifi medio corpore, quod in-
format. Rcfpondctur , etfi forma Iit, quia tamen
fpiritus cft per fc fubfillens , habet omnes poten-
rias , quas habet Angelus : & indignum videtur,
quod ei denegetur polle ferre vnum granum tri-
tici, quod formicx conceditur.

Obiicitur quarto, li qui animam polle fc cor-
An aifiuiM Porc expedire , Se ad illud redire. Rcfpondctur,
f»tfl plmrt motionem localem efle liberam animx. vnioncni
vnar.r cum vero cum corpoic naturalctuj& ideo non poteft
a*r*n*t**vtl cam ^bicrc.fioit nec facere. Dices, abfcillobra-
tam fucini chio retrahit fc,dilIolucndo vuionein,& fimilitcr

De Anima fe parata.

ab extremis pedum , dum quisell moribundus.

Item, extendit fc ad partes alimcmi.in augmento;
faciens nouam vnionem. Rcfpondctur , hxc ex-
perientia fatis probabiliter fuadet intra magni-
tudinem debitam corpori,animam polle fc retra-
here Se extendere ; verius tamen cft qubd vnio-
nera non cfficit.Occam tamen 4-?-«o.tcnct id ra-
tione non probari.Scaligcr faxrrfr.j07.ft.18.pu-
tat huiufmodi experimenta vegere pro fententia
Platonis tenentis animam efte in corpote inftar
nautx in naui. vide Henric. tjuodl.x 14.14.

Obiicitur quinto, fcqui in anima cfteduas po-‘
rentias motiuas,organicam,&: inorganiranuergo
fimilitcr habet duos appetitus, organicum, & in-
organicum,& fic de aliis potcntiis.Rcfpondctur, ***** 1*.
potentia o perati oa organica diciiuijcuius fubic-
<ftum eft organum corporeum , quod cft pars ali-
qua corporis. Inorganica ei oppofita.cft qux tali
organo caret ; qualis cft omnis potentia Ipiritoa-
lis ; at potentia fa&iua organica, qualis eft loco-
motiua, dicitur qux mouct vnam partem median-
te alia lic inouct progrefliuc . Si aurem fimul
omnes partes mouct.inorganica dicitur:&ficbe- ***?■*
ne , vna tantum potentia eft , qux duplici modo JJSy
rnouet , Se de fc magis inorganica cft . vt docet
Scox.d.ij.n.if.Sed de potentiat quia ex indifpofitio-
ne partium eft , quod non moticr omnes fimul:
vnde videtur qudd inorganice monet totum cor,
quia panes cius videntur omnino confohnes.

Contra, demus qu6d omnes partes totius corpo-
ris fierent omnino vniformes , adhuc annna non
moneret inorganice, alioquin hic haberet dotem
agilitatis. Relpondet Do^lor e^ondeoerf^do- 5« v1-**-
leni illam conferri line vllo fupernaturali fuper-
addito, per hoc tam iun quod vis motrix animx
perficiatur , & impedimentum duplex corporis
tollatur; vnum ex iun<fhuis,& ncruis.cuius abla-
tio cxpcduifllmum facit motu progrcfliuum^il-
tcrum ex toro corpore, commutando cius humo-
res, Se fpiritus groiTos in fubtilcs,& viuidos,quo
reddatur agile, Se aptum ad motum inorganicum.

Verum plura hic occurrunt difficilia, ledinpro- II.
prium locnin remittuntur cxa&ius examinanda.

Breuiter dico.illa impedimenta corporis non ob--
liare motui inorganico cius , fcd tantum maiori
facilitati inotusiquia corpus mortuum habet gra-
uiores,& grolfiores fpiritus.vtibi dicit DoftorA'
tamen poteft ab anima feparata inorganici mo-
ueri.vt ipfc etiam dicit, $. Sed de potenti*. Poteft m.
ergo dici horum impedimcnrorum ablationem f* mmu.
requiri, non tantum , vt corpus fit aptius pafliuc
moneri, fcd etiam ve concurrat a&iuc ad motio-
nem , etiam inorganicam. Pro quo facit , quod
fupra dixi dijp.i./etl.c. vim motriccm incflcipli»
membris.

Sed hoc difficile cft , quia per mufculo! in tali
motu membra non cientur , fcd fe habent ac Ii
ferrea elTcnt , & fine vilis iunduris:& fic vi* no*
trix in cis, nihil facit. Rcfpondcri poteft, ad hnne
motum facere, quod membra citi (fime, agi/Ii-
mc fe aptent, 5c moucant, fecundum litum, « fic
vel fic ab anima inorganice moneantur, ^oc
enim relcuatur vix motrix animx magbquim fi
cadaucr monerer.

Dices , cllo aliquid fiat hac via , vt motus hic ,t*
facilitctur.lcquitur tamen ex d)dlis, quod in hac
vita poteft anima fic mouere, cllo non ita facile, *
ac poli rcfurredioncm.Refpondctur, ita videtur
tenendum , fecundum Scotum, quantum eft ex rfjmJau-
pane animx, liconcurfus ex parte Dei adedet.

Fateor

Difput.IV. Sed:. VII. 66r

Uii

Fateor mihi non occurrere rationem, qux oppo-
ficum fuadcar.hoc certum defado regulariter, lic
non polle moucre;an vcr6 dcfcdu intrinfecx
potentix id eucniac , vel aliunde, non conilae.
Vide difp. x.fiQ.G.fint. Scotus f*pr* afferens do-
tem agiliratis , line vllo fupernaturaii addito ob-
tineri , videtur innuere , motum huiufmodi i piis
anima: viribus competere, modit nullum habeat
impedimentum, quod minime habet, li fit fepara-
ta,vel corpori gloriofo vniuffcd nihil hic aficro,
prxtet meam ignorantiam.

Quod ait vim (notricem intendi in ftaru glo-
f rix , quia pto nunc vel impedita cft per corpus,
vel »mminuta,ne fic tnoucrc pellit, obfcutum cft;
forte vult ob peccatum, propter quod anima cor-
pus mortale,vt miferum ( cuius membra , & po-
tentix inferiores rebellatu ) informat» talem mo-
tum impediri » Se per intenfionem virtutis moti-
ux intclligic cellationem huius infirmationis, Se
rebellionis ; quia tunc anima expeditius potefi
vacare motioni ; vel per eam incclligit qualitates
fuperadditas facilitantes motum , ipu corpori
inhxrcnrcs. Dixi .^Wu^rr/.quia vna ad omnia
t ibi minime fufficerct , vi hahet Dodor Ucocit 4-
t», $. 4. efi videndum. Quod vet6 non intendat
vim motiuam animx in le intendi , ex eo patet;
quia hxc fecundum ipfum , & alix potentix non
diftinguuntur ab ipfa anima > qux minime inten-
di pot efi. Adde, polle dici vim motticera acci-
dentalem fpiritualem intendi poffc.quia etiam
impulfus talis datur , vt dicam /fd./fy. Se ficuc
datur qualitas aliqua in magnete , per quam cau-
fet impulfum artradiuum in ferro , ita diceretur
caulari qualitatem fpiritualem nobis ignotam in
anima, quacaufcc iinpuifum in corpore. Sed hxc
fufficiam in re dubia , vbi Se ipfc Dodor dubius
manere voluit.Dc dote agilitatis tot ferr Dorio-
rum fenfiis, quot c ipi(a;an veto animx filii pares
perfcriionc,dixi difi.i»

Sectio VII.

Virum anima feparata moneat per
tmpulfum ?

QVando vnum corpus mouet aliud.motus fit
per aliquam qualitatem a moucncc » in id
quod mouetur , imprefiare , qux impetus » vel
impulfus dicitur. Rario efi, quia tale non moue-
tur a fe ,alioqnin morus effer naturalis ; nec ab
acre a parte ante ; quia is potius impellitur; nec a
parte p6ft , quia is mouetur ad replendum va-
cuum : nec a proficiente » quia potefi non exifie-
re , antequam cedet motus ; ne ergo detur cfic-
rius fine caufa , oportet concedetc tmpulfum in
re mota, fcu proieria. Quxritur igitur, an quan-
do fpinrus monet corpus, talem in eo caufet im-
pulJum i Negat Suarez in M etapk. difp. 3 j 6.
admittit tamen, fi fpiritus moueac vnum corpus,
mediante alio , in corpore mediate moto, caufari
impulfum, fcd ab altero corpore, quod imme-
diate a fpiritu fine impulfu mouetur. Ratio cius
efi , quia fpiritus creatus nullam qualitatem effi-
cere potefi , educendo eam de potentia fubicrii.

Verius tamen videtur, animam , & Angelum
impulfum imprimere in corpora , qux mouenr.
Ita Vafqucz tfJ.xfXJ.i. Probatur ; quia fi hoc
negetur, etiam eadem ratione negandum erit k
empore moucmc impulfum imprimi : fi enim fc-
mel demus motum fine (ali impuliu , omnino

negandus er it. Imprimitur ergo a fpiritu aliqua
qualitas limiiis grauitati, leuitati, vel illi ,qium
imprimit magnes, vel illi.quam forte habent om-
nia corpora ad replendum vacumn.Si tamen refi-
fientia corporis moucndi fit maior, quiun quali-
tas illa , non habebit ariuro motionis , vt cum
quis percutit truncum atboris , vel magnum fa-
xum. Contingit autem talem impulfumellc na-
turalem,vt cum proficitur grauedeorfunsA: 1 une
fuo motu augetur, eo fere modo quo habitus fuo
ariu ; fed abiente mouenre fuccrifiuc minuitur,
cius natura id pofiulantc ; quia motus efficiendi
caufa, qui fucccffiuurcft,a natura datur.

Ad rationem Suarez Angelus potefi ipfum
motum de corpore educcrcrcrgo nihil vctat,quin
qualitatem ad eum requifitam fic educere valeat.
Verum efi quod illas formas producere nequeunt
fpiritus.qux ad generationes fubllantialcs ordi-
namur.vel fcquuntur.

Obiicitur Iccundd , fcquitur quod Deus non
pollet monere fine impuliu ; aut fi poiefi , idem
erit de anima feparata.Rcfpondctur,Dciim fe fo-
lo facere polle , quidquid peraliud abfolurum fa-
cit,non fic de anima : loquor de efficientia, quia
efferius formalis fupplcri nequit.

Obiicitur terrio , anima ipla moucri potefi ab
Angelo line impulfuicrgo idem de corpote. Rc-
fpondetur , confcqucntcr loquendo , potentiam
motricem fpiritualem, imprimcicinipuifum Ipi-
ritualem, vel corporalem, iuxta naturam mobilis.

Obiicitur quarti, loqueretur impulfus cllc di-
uerfx fpeciei,quia impulfus furfum cottumpit
impulfum dcorlum. Conlcqucns \ idetur fallutn,
quia virtus atrradiua magnetis futium, &; dcor-
lum efi eadem , etiam numero ; Se ficut arius hu-
ius efi coniungcrc aliud corpus attrahenti ,lra
arius impulfus efi feparare proicriurn a proiU
ciente. Refpondetur, vnum illotum impulluum
non cot rumpere alium, inii per ackidcns , quate-
nus mediante impuliu dcorlum , aliquod mobile
obuiat corpori moto (urfum,quod relidit mo-
cui,& refifieret fi ibi cllct, etiam line vllo impul-
fu. Contri, efto corpus ita obuians fine impulfu
refifieret, tamen confiat experientia, maiori velo-
citate moucri deorfum , quod proficiebatur fur-
fum , quando obuiat aliud corpus impuliu mo-
tum deorfum: ergo illcexccffus cornui ij motus,
in velocitate efi ao illo impulfu dcorlum , Se per
confcqucns viius impulius alteri contrarius efi.
Se diuerfx fpccici.

Rcfpondctur.Scotus i.d.i $ «frr.j.ait, dum vir-
tus ariiua non potefi agere in redum , quod agit
in obliquum, vel rcflcdit;vndc ibidem, Se tptotUtb.
14. in fine, docet rem,qux emittit fpcciem, in fpc-
culo videri, & non ipiam fpcciem.quia obierium
efficit illam fpcciem reflexe , cinn non potuerit,
obflante fpcculo.cam facere in redum. Iuxta hoc
videtur dicendum, impulium .quando in redum
monere nequit, obflante alio cot pore.vt cum per-
cutitur pila ad parietem, mouerc reflexe. Vnde
ficut idem numero radius , parrim rede , & par-
tim reflexe efficitur, fic idem impulius partim
furfum , & partim deorfum mouet ; quia hoc efi
parrim reflexe mouerc.

Sed adhuc manet difficultas, vnde ejufatur il-
la maior velocitas motus deotfum , quando oc-
currit corpori moto furfum,vrpi!x,aliud motum
deorfum.Rcfponderur.vtrumquc impulfum tuuc
monere deorfum : neque efi inconucnicns ad-
nmicrc plurcs impulfus numero diltindos finuil

Inefie

Intui [ia fu*,
mede nube-
tur, (fr dirui -
uuiturf

£?*< firmat
ftitjl Augt-
Ih* edurer, de
fututu fub-
ttOtf

An detur im •
fui [ut frbi-
t-alu tu PW-
*»Vi.

Vna rfl vir -

tu», da mjf.
»« «b amni
fur a attrahi»
ferrum.

4-

An impulfut
fi ut [ibi tcn.
trartf, vet di-
Uerfu frui, H

An idemim-
fuftee furfum
& dt refuta
meutAp.

PrtluHb im~

futflaJfidi.

uerfit freti,;,

& t eat r nitet.

66z

ineffc eidem:de quo Do&or j. d.%.<j.vn. Adde for-
te iinpulfus illos fxpius incile diuerlis partibus
mobilis. Fateor tamen argumentum fatis vrgerc,
qubd impulfus lint contiarij , Se confequemer,
non ciufdem fpccici, quod tenet Vafqucz p*rt. i.
d.S i f*p.\.

y , Petes, in pun&o reflexionis in rafu illo an de-
tur quies priuatiua , feu temporalis , an tantum
An detur negatiua, vclinflantanea ? Rclpondctur inpun-
fuinin fun- &0 reflexionis a motu violento ad naturalem,
quietem e ile tantum inftantaneam, alioquin ma-
gnum pondus motum deorfum.obuians pilx fur-
tum morx, aliquo tempore quiefeeret in reflexio-
ne pilx. Contra ; ergo motus pilx furfum. Se dc-
orlum erit continuus vuo indiuifibili copulatus,
quod cftfalfum,cum finr diucrfx fpecici. Re-
fpondetut, forteverius clfe ciufdem fpecici j fed
illud admittendo non continuantur , quia funt
duo indiuifil>ilia;aitcrum terminatiuum vnius. Se
£MsVtr»«>Mf alterum initiatiuum alterius. Sed de impulflbus
fuse agunt Philofophi interpretes 8. Pbyfotp. io.
Vide Conimbr. y.Pbyf c*p.x.‘jtuft.i.*rt.%. Sotuiu
Z.Phyf.ejudfl.^.Si alios ibi.

6. Specialis difficultas eft de tradione.veflione,

A» vtftio, alligatione, & rcuolucione.an conueniant anima-
tr*au ,///•* bus : Se videtur qubd ifti motus petant conta-
tu tantuniit , & perconicquens non conueniant animx
r«"*(U * ***' ^"cParatar rcfpe&u corporis ; quod enim vehitur,
motu fertur alieno, & lic non eget impulfu, quo
tantum competit fpiritui tnouere. Refpondetiir
tamen, eas motiones couuenire animx per im-
pulfum ; cum enim impullum imprimit , fi ip/a
comitatur corpus, quod mouctur, dicitur vedio,
vel traltio.fi mobile refift.u : aut fi ad aliud im-
pulfu applicetur, vt inde fc monere nequeat, erit
alligatio , quomodo ftipuia vento agitata, quafi
immobilis adhxrefcit parieti.

An vnm «■<• Petes primo , vtrum vna anima pcflit mouere
turtAulmi' al'am : Refpon(fctur » fi teneatur animas efle pa-
res , nulla inuita poteft ab alia moueri : ficut nec
homopoieft moueri inuitus abalioxqualis for-
titudinis : poteft tamen , fi finat , vt in exemplo
’ de homine. Ab Angelo aurem moueri poteft , Se
inuita, lient Sc inferiores Angeli a fuperioribus;
Se forte hoc modo , non fola voluntatum diflen-
Pn Umm An- (*l0ne ft&um eft prxlium in c<rlo;dc quo sipocnl.
Z"Z:,r 1 la & fic dxmones leguntur fxpius ab Angelis
fnUnmi ’ fuperati ; fi tamen hi non finr fuperiores naturi,
beneficio gratix id prxftam, ficut 6c prxftiterunc

De Anima feparata.

viri fanfti.vt paflim in eorum vitis habetur.

Petes fecundi ,vttum huiulmodi motus fine •
naturales , vel violenti ? Rcfpondctur, animx
motum non elfc proprie naturalem , vel violen-
tum j quia non habet locum naturalem , vel vio-
lentum, txftR.pre£tdent.concluf.y fcd pociusuien-
trum. Si tamen inuita moucatur, erit motus fe-
cundum modum violentus i & naturalis fecun-
dum modum, fi ipfa fc moueat.

Petes terno, vtrum anima habear in mouendo
corpore limitatam virtutem , quoad magnitudi-
nem mobilis , Se celeritatem motionis } Diuas
Thomas i.p. q. f *. *rt. x. tenet Angelum ( idem
eft de anima) polle fc mouere inftantanec ad ex-
tremum fine medio. & Maior idem tenet de Ani-
ma,.* .dijl. 49.<7*r<e/?.8 J$l principio.

Rcfpondctur tamen , ad vtrumque , vim mo-
tricem limitatam efle ; & quoad celeritatem do-
cet Scotus i. dijl. j. tpufl.vltim* cum communi, Hilitfmf
non pofle ab extremo in extremum tranfire fine
tranfuionemedij. Et ratio eft , quia ordo proxi-
mioris vbi ad remotius , non poteft tolli per »1-
lum agens naturale , ficut nec ex aceto immedia- mia. ^
tc fieri vinum ob firailcm ordinem. Intra latitu- dmtui.
dinem autem celeritatis temporalis cumrocdij
tranfitione.anima minus cclcrircr mouct corpus,
quam Angelus;quia eft minus perfe&x potentie *
motiux. Eadem ratione, non poteft corpus quan-
tumcumquc magnum mouercjfcd quam magnum
poteft, Deus & ipfanouit-

Dices, foli voluntate mouct ; fcd hxc volendi J.
terminum non habet: ergo. Refpondetur , iam
dixi qu6d imprimit iinpuifum, quando mouct
aliud ; vnde non ex fola volitionc mouct. Vide
Diuum T hornam de maJo/jueJl. 1 6.*rt.yjul y. Mo-
linam i . pnrt . ejutft. j 4. art. f. qui dicunt modum
prxfcribi ab intcllc&ione ; fed fi illa przfcriprio *m94 m
eft libera, quate non poteft corpus quamumtum-
que magnum prxfcribcre moucndum? mqmmm*-

Dices fecundo , fi mobile aliquod mouere nc- **».
quiret anima .conando ad motum, fatigamur. %?mtv
Refpoodetur.fatigatio contingit per ablumptio-
«em fpiriruum vitalium ex operatione, quam fc
quitur dolor ; & fic non habet locum in anima
feparata ; qux tamen rriftari poteft , qudd cot- Jlum
pus aliquod mouere nequeat , fi fibi rdin* ^
quatur. Sed non fc applicat ad monendum vl- t*.
tra fuasvircs,& fic nihil xgre , aut difficulter
aiouet.

FINIS.

INDEX

ii

l ;

- Vj f

n «r, notabilium, quae in hoc lecunc

Dodloris fubtilis continentur.

'jrnor numerus ad paginam , poftcrior ad marginales notas
Arithmeticas remittit.

A o

HBsoLVTVM manere abfique refpe-
ttu extrinfiecus fibi atlsseniente, non
tfl contradidit. 136.5 1

Ab folati prima diflinttio non efi per
rtffettum. 609.1

eiiu diflinttio 4 termino , & ob~
ietto fici*. ibid. 3

Abit radio magis vmtur/alit efi difficilior, quam minia
vniuerfalu. 539.4

Abfirabtmium non efi mendacium. 1, 1 1 . » o

A C

Accidens abfilutum tfi idem effient 'taliter cum ini aren-
ti* aptitudinali , non tamen attuali. 17.11

potefi fit arari 'a fieo fubietto, dr f/Je fine illo. ibid.

Accident ( furiam fumi pittji. ibid. 1 S

non dicitur ens, nfi quia entu. x6. 1 5

non potejbagve i» virtute fubfiantia , plufiquam in
propria virtute. j 1 1 . 1 5

non pote fi producere formam Jubilant iaUrn. 119.3.

m. 14

non generat fisbfiantiam. 607.6

nullum virtute propria potefi aliquid agere. 1 1 1.4. CT
111.15

nullum ejl natur a. ibid. 3

Accident nullum, vt cognitum, reprafintat adaquat e &
difiiniii fubfiantiam. 530.31

Accident pro denominato duplex efi. 17. 1 8

pro per fi ftgni ficato , fi parari nequit 'a fiuo fubietto.
ibid. 17. ll

Accident quadruplicitrr corrumpitur , & generatur.

606.4

Accident reffettiuumefi idem rtaliter cum vtraque in-
terenti*. 17.1 1

Accident fiparari a fno fubietto impejfbile efi. 1 5.6
fi paratum an mutetur pofiliue, recipiendo modum fub-
fiantia. 1S.14

Accident vnum numero non potefi effit in duobus fkbiettu
numero. 3 39-'*

Accidemts cognitio quomodo fit prior , & pofierior cogni-
tione f ab flant id . 5 J 1 . 3 4

Accidentia cadauerts non fiunt rroua. 59°*$

Act id enti a corrupti in generatione non viuentiumnon
manent ingenite. 589.9

Accidentia, & qualitates inexifientes cempofitis natura-

libus, fiunt fi eundum naturam. »09.15

Accidentia manent eadem in mortuo. 588.6

Accidentia omni* fitnilia nunquasn Itabent forma, jfie-
cie diuerfia. /89.9

Accidentia fila finfibilia fiunt molina nofiriintetiettus ,
pro nunc. 561.17

Accidentia fiunt in duplici differentia. 319.13

fiunt inslrumenta actionum. 119.6

fiunt inffrumenta fubfiantU .quomodo. 1 1 1 . 1 6

Accidentium fiubiettum non efi materia prima. 605.}
per eorum collettiontm fingulare non cognofii. 579.

11 •

Accidentibus permanentibus , qua non habent contra -
rium , non efi nectffe , vt generatio imius fit corruptio
alterius. $»9.*4

ex Accidentibus quomodo fisbfiantiam cognofiimus.j 5 1 .

Achilles appellatur argumentum difficile. 394.» 5
Acquifiiio partis pofi partem nonefi in in fiant i. 187.8
A&io atta in patiente. 501.7

eius effefhss. Ibid.

Allio agentis non efi ret difi infla a re , quam producit.
'J9f

Attio alia immanent, alia tranfient. 1 9 7* 1 6

diffirunt. 503.10

diuiditur in illas aquiuoce,(fi vniuoce. 505.10,63 1. J
Attio an fit in agente, vel in paffo. 19 3 . 1 3

efi in agente. 504. 1 3

Attio efi duplex. 31817

eius definitio. » 97 • * f

efi libera , quando! 645.1

Attio,& paffo materialiter niltil aliud efi , quam forma
fluens. }»i-*4

Attio , & paffo ficundism rationem diffirunt. 193.

»4

fiunt eadem res numero. 1 94-4

fient idem motus. >9J*I4

fiunt in patiente. ibid.

Attio , C paffo fiumuntur dupliciter. »96.10

Attio , cr paffo abflrahttnt a motu,& pojfient effefine eo.
504.16

in quibus fundemur. ibid.

quomodo dicantur ineffe motui f 505.19

Attio in rebus immaterialibus dicitur illud , quodfignifi-
eatur per modum attus. » 94 • 1

Attio multis modis accipitur. ibid.

non efi abfilutum.

Attio,

Index rerum.

ABit, mutatio, & motuo differunt. } 30.8

ABio natur. ilis , dr intentionalio non fi comitantur.

491-7

AH io non menfuratur tempore. Jo6.it

an rntn furetur tempore. 503.10

nou.t non proueniet d motore, quando. 441. 5. C7 7

omnis efi difii nBa ab agente. 1 94.4

omnis , & omnit pajfto efi in patiente. 193.14» 1 95.7
«ffifli; natura efi propter finem. 113.1

omnit naturalis efi pajfto. . 195.L,

AB io, pajfto , <£■ Jutu , & quando 4« habeant proprias
freciet. 349-17

Attio j>affio,& motui differunt re alit er. 503.18

Aelio Pradicamentnm an fit quid ab fi lutum. - 503. 1 1
' Aflio Pradicamentnm, & attio atta defiribuntur. 501,8
pro re atla in paffo , fecundum Philo fbphum. 5 04.

>}

Ati io prouenit ex viBoria virtutis atliuc fiuper r efflen-
tium. 64. 1 1

ABio quid fit. f 01. Jt& 6.611.6

quintupliciter fumitur. 503.1 1

realis an rtfultet , cum voluntas elicit otium. 647.

1 1

AtHo relatio non efi principium produBiuumfid denomi-
nandi agent. 196.1 1

Atlio tangibilis intentionalit fupponit naturalem. 613.6
ad ABionem propriam quid requiratur , & quot. 505.
10

Atliones naturales fiunt propter formam. 1 6 1 . 1 5

Ati tones qua fiunt propter finem. 163.15

Atlionum varia genera concurrunt ad generationem.

617.9

A dii u iras ibi efi maior , vbi pluret gradus forma circa
paffitm congregamur. 96.9

Ati init as maior, Q- minor non femper /equitur maiorem,
vel minorem intenfionem forma. ibid.

Ati initas non filum attenditur in gradu , & multitudine
forma , fed etiam in debita approximat io ne agentis.

ibid.

A dius alicuius quod fit in alio , ab eo, cuius efi atlus,non
efi inconueniens. 193*14

Atini an difiinguqtur ab euidattia. 635.1

Atlui appetitus 4 quo fiat. 6 1 3 .coi. 1. 1

Atius 4 materia , qua ratione negetur ab Ariflotele.
113.15

a filo Deo produthu an zoluntarius. 6 3 I .col.i.n.j
canfvtt cmifftontm malam an fit malus. 653.8

de vero falfiss quomodo fiat. 638.1

dicitur effe in aliquo tripliciter. 318.18

efficax, & inefficax. 646.6

ejfet liber , licet nihil aliud prater eius obietlum offen-
deretur voluntati. 651.3

efi triplex. 86.10

idem an de bono fiat malus. 638.3

an poffit effe vitalis, & non vitalis. 65 1.7

Atius intelletlut eur fiat ab obietlo , non atlus appetit tu.
613.1

Atius intelletlus agentis abfiraJiit ffeciem. 544-4

an concurrat ad atlum voluntatis. 511.1 6

caufatur ab obietlo. 646. 1 o

Athn ime algendi non fit 4 phamafmate. 547.1 1

pofi eum manet ffecies. 5 30.8

liber , & non liber an differant ffecie. 5 1 8.6,65 1 .4
liber efi eiufdem rationis cum nere ffario, quomodo . ibid.
Atius l.berr confiruatur , etiamfi ad omnem alium atlum
denegetur concurfus. 651.1

neceffariut quoad Jpeiifir.it ionem , an poffit effe liber

65 '*J

neuter, qui non fit finis , nec medij. 644.10

qui non efi finis , nec medium emiffionis , nec alifu .id

eam concurrens , peccatum non tfi. 653.9

quomodo fine mutatione fui definat effe vtmt. 639.9
finfibilit, & fenfuium an idem. fOt.i/f *

Atius , vel effetius an debeant inhxrere potentia libera ad
Ubertatem. 65 1.5

Atius vitalis , 4» poffit poni fineatluali tendentia m tb-
ietlum. 61 6.11

potefi effe ab txtrinfeco. 631.3

Atius voluntatis non requiritur ad atlum appetunt.
615.4

Atius moralis bonitas quid. 6 j 8.3

Atlui libero an fit efftntialit Ubertas. 65 1 4

Atlui nihil reale addit veritas. 6384

Atlum neceffarium quicquid reprafintat,icc. 658.1

ad ABum primum nihil fi mouetfed bene ad fecundum.

Atlum vno tantum inflanti durare , repugnaro qui di-
cant. 638.1

ABut deliberati, & fitbiti. 649.5

A dius Sc potenti* funt eiufdem generis , explicatur.

608.8

Atius intelletlus diriguntur etiam a praBiea fiiemia.

634-9 % ,

Atius intelligendi , nec a phuntafia, nec a cogitarim fu-
ri poffunt. 5854

fient inrnbit. Ailf

plure 1 an fimul effe poffint in intelltBie. 487.14

Atius potentiarum quare dicantur pajfiones, 513.1
Atius fenfuum noflrorum enidtmer noti fitut mbit.
636.6

Atlui vitalet a filo Deo poffunt produci. 310.13
Acutics efi augmentabilis in infinitum. 4J.8

A D

Additio fieri potefi in infinitum ad t

14

Admiratio quid fit.
vnde orta in Chrifio.

6114

Aii

4M

411.14

17.16

57W
ifci.14
617*4
cdidu. fu

/E qualia aliqua apparere poffunt vni tertio , fitamn
non apparebunt aqualia inter fi.

vtquiuocum quid, & quotuplex.
efi nece ffario difUnguendum.
inter iHud,& vniuocum non efi 1
animer ea denominat iuum fit medium.
iUorum definitio.

Aer au varietur, manente lumine.

efi fumme humiduj , & prope fiummum

31 •

non potefi generari nifi mediante moderato edar.

5 5.9

non potefi fub quanta cumque caliditatt , ntc ruitut
fiare

Aerem fufiinere ingens fuppofitumfaxum ,puttnt* tp.
491.10

Aeternitas efi menfura diuiuaeffentia.

nafeitur ex immobilitate. aAJtd

non habet proprie rationem menfiert rtt/oS»

301.9

ituum 'efi menfura permanentis.

A G

Agens aliud vmuerfisle, aliud partiadaro.
aliud liberum, aliud naturale,
efi duobus modis paffo immediatum,
efi duplex, vniforme, & diffornu.

Agens, & patiens dupliciter fiam poffint.
differunt firmaliter. .

Arens libere non fimper intendit pnem. .

Agens maximum datur, aqucpotentUp

rinimum non datur in alii t Por™h P^^*,

300.8

441.1

165.1

408*7

61.14

318.17

517.1*

165*1

Index Rerum.

poffunt pati ab Aiquo,& non a quolibet, propter p at.
nitorem. itui.

Agent naturale agere, io quantum efi inaflu, tripliciter
inteBigitur. 7*.l f

duo requirit od agendum. 121.18

eodem conatu, quo agit io minus , potefi urere io ma-
itu,fi Applicetur. 60. 1 6

Juri tum nudum potefi agere in tempore infmito.+jj .7
magis determinat ad produSlionem vnius gradu*,
quum alteri ut. 1 77.8

non impeditum agit fpharice. 6 14. 5

Agent non agit fecundum totam fuum virtutem , f altem
naturali. 105.5

non agit ni fi fecundum portet applicatae. 207. 1 7

non fit de non agente agens per abfblnsum. 501.4
amne naturaliter agit propter finem. 1 6 y . 2

omne habet fjhcram fua afl initat is. 62.15

quod iuuaznr ab efftfhtjaon terminatur ad maximum
efficiam, qtu rn petefi producere. 6 1 .9

quod non iuuatur At effSfu, producit maximum effit -
Slum^uem petefi. ibid.

Agente naturali approximato paffo diffiofito ad rece-
ptionem aflionis , agent illud non efi indifferens ad
agere, vel non agere. 150.5

'Agentia naturalia inanimata, bruta, & homines in qui-
bat conueniant. 1 67.7

inanimata non cognofiunt finem propter quem finem
agunt. »66.7

naturalia non peffunt agere fidt quacunque modica
magnitudine. 54. j

quomodo finem finem cognofiunt. 166.7

fient multiplicia. 408.8

Agere bifariam fumi pote fi. * 4407

Agere contingit multet modie. 71.16,75.20,3 18.19
Agere immediate hnmediatione fuppefiti quid. 158.
«7

Agere infinite perfeOius efi, quam recipere infinite, i 20.
11

Agere principaliter bifariam inteliigi potefi. 121.16

Agilitatis*»/ inquoconfifiat. 660.10

Agi c aliquid in fi, fid non vniuoce. 5x6.5

A L

Alimentum conuertitur in alitum, quomodo. 628.2

eitu pare fecundum ffieciem manet , fecundum mate-
riam non. ibid.

eft tadem vi* tieet artraSiua,& rettmiua. 616.1
efi obieilum potentia nunitina , & augmentatiua.
ibid. 2

Alrcrario quidfit. 3 >1.8,41 1.17

Alterat io ad qualitatem Jit duobut modi*. ibid.

a generatione differt ex parte fitbiefli. 3 1 4.9

Alteratie , augmentatio , & generatio non efi tempus.
505.27

Alteratie efi per fi in Mit qualitatibus , qua prodican-
tur de fubieflo alterato fecundum fuarn vocem. 411.
>9

Jit in qualitatibut accidentalibus. 3 1 3 S

fit fecundum qualitates finfibilet. -509.lt

non efi ad habittu inre Ile finales. 411.20

non potefi fieri in inflanti. 571.2

non potefi effe primus motus. 460.8

nulla potefi fieri in vacuo ab exirinfece remoto. 166. 7
primo , & per fe non habet pro termino formam fub-
fiant ialemfed accidentalem. 3 1 8. 1 7

proprie ditia quatuor conditiones requirit. 411.17

quamlibet gcncraioncm procedit, etiam particularem.
57. »9

Alt erat ionis /ubi* Sium quare dicatur finfibile. 3 1 3.8
eius velocitas penet quid attendatur. 424.3

efi augmen tabilis in infinitum. 49.9

Scoti oper. Toro. II.

in AlterOtione ad qualitatem non habentem contrarium,
efi fisecejfio, quomodo. 176.6,^ 7.177.8

in A Iteratione velocitas vnde attendenda. 413.1 6

Alteratior.es diuerfitrum fpecierum non fune ad inukrm
comparabile t i» velocitate. 424.4

quadam fisnt proprU,quadam impropria. 406.18

quomodo ad inuieem comparabiles. 424.4

omne quod alteratur jdteratuA fecundum gradus fin -
Jibilet. 406.18

A M

Amor a cognitione non efficitur, etiam particulariter.
646.8

magirvnit Deo, quam vifio. 629.1

non repugnat eam poni fine cognitione. 646.8

A N

Analogia qua compatitur cum vniuocatione. 570.2 6
Analogia quid fit. 15.4

ad Analogia attributionem quid fufficiat. 573.36

Analogum duplex efi, proportionis , & attributione.
J70.16

non fignificat vnam naturam. 112.38

Angelus , an poffit definereeffe,nonper atxnihilationem.

537*27

an poffit fe nen videre. 65 7.4

corruptibile quo feufu dicatur . 537.16

cur non informat, ficut anima. 585.5

dum intmtiue videt obieilum, intervenit fpecies , qua
pofiaUum remanet. 578.17

immateriale quo finfu. S17 lS

tnoueri potefi localiter motu continuo. 375-9

operari potefi , vbi nonefiprsfou fud effentia. 409.

10

peffunt per fi moneri ipfi , & anima. 3 74 4

proprietates materia habent. 5 3 6. 2 1

quas formas educere potefi de potentia fubicfli. 661.1
fi per fiparationem partium drfineret effe , corruptus ,
vel annihilat us effit. 1)7.17

Angeli ,cr homir.it intelleSlus in enti toto abfohtta diffe-
runt fpecie. 654.1

Angeli forma an educibilit fit de potentia materia. 538.
3°

Angeli voluntas perfeSlior voluntate homini*. 655.
coi. 1

Angelo, vel anima potefi imponi praceptum de aSlu pro
Certo inflanti. 65 5.7

Angeli an corporei. f 3 4* 1 5

an abfirah-int jpectes. 5 5 1 • J 7

an de fide fit illot effe incorporeos. 5 3 4« > 5

improprie fiunt in loco. 249.12

non intcUigunt obieQa ad nimiam diflantiam. 65 7.1
Angelorum prolium an per impulfiu faSlum. 661.6

Anima ad acquirendam cognitionem non vultur. 6 J 7.2
a liat res fecum trahere potefi. 659.6

an compofita fit ex materia , & forma. 6c$.l

an eadem fuis potentiit. 606. & 607

ast fiat ex virtute feminali. 6 03.3

an fit tota in toto corpore , & tota in qualibet parte
corporis. 5 97 totum,

an pro hoc flatu poffit mouere aliquid inorganice.
660 1 1

an fit aflui fubflantialit informant. 5 83. 1 .& fiq.

an forma intrinfica. 585.4

an poffit dare effe extenfum. J 8 7. 3

an vna tantum fit in homine. 394-5

an quod illa fit forma informans , ex motu colligatur.

5*4-5 , - •

an informet immediate materiam. 587.1

an corpus appetat natur Ait er. 585.5

an fit in loco per operationem , 65 9. 1

an informet humores. 598.5

LLl -w

Index Rerum.

m fimul moneatur tota in vn a parte , & quie ficos in
alia. i biii. 6

cvt creetur 'a Deo. 5 34.1 5,604.6

Anima a quo mouetur. 450.4

4» poffit J oluere vnionem cum aliqua parte corporis,
vel eam facere, 660.9

an omnis preier rationalem, fit diuifibilss. 596.5

4« diuifibilss fit in Qualibet parte. 598. j

an fit forma hominis . 517.8

4« fit forma. 585.1

Anima Chrifti an perfrtlior anima luela. 5 99. j
non recurrit ad pbantafmata. 556. 10

Quomodo fit fub (pecicbus pams , ($• vim. 5 89. 1 3

Anima corpiu mortale non appetit naturaliter. 65 6.4
Anima de foris venit > explicatur. 603.1, 60 y . 4. ($*
fila. <05.4

efi aciiua per fi. 607.4

efi in loco nrcupatiue per accidens. 1 3 9. 1 3

efi imago Trinitatis, quomodo. 6 3 o.col. 1 .«.4

efi in loco per fitbftantiam. 659. 3

eft locus fpecicnim, exponitur. 546.15

efi notior natura , & non nobu. 14.14

Anima eft omnia intclligibilia/r/ww/nr. 546.15
eft ff iritualu forma. 586.7

eft fijftantia. 583.1

f4 opiniones. ib'sd.& 546. 1 5

imprimit impulfitm immobile. 66 r . c

infirmat , cr Angelus non, quare. 585.5

in feparatione violentiam patitur. 5 8 6. 5

ipfiut fi parat io non efi J impliciter violenta. 655. 1

imo natui alie ficundario. ibid. 3

intelleQiua an fit fub flant i a fpiritualis,dr vera for -
»14 informant. 5 84. 1

minus celeriter moitet rorpus,ejnam Angelus. 661.7
nihil monet agri, vel difficulter. ibid.%

non eft in loco naturaliter. 659.4

non eft corpus. 584.1

non eft pars diuina mentis. 586.8

no» eft vna omnium hominum. ibid. 1

non informat materiam nudam. 5887

non informat immediati materiam.; 87.1^* 59 1 .1 3
non perit cum corpore. 600.1

non poffit effe fine fenfiu , quomodo. 544-5

nonpotef corpiu quatt tumuit magnum monere. 661.8
nunquam definit. 600. 1

pote/} fe loto monere. 659.5

prius cognofiit confias ineffillibut , qui fiunt a nobu.
14.14 ... t

Anima rationalia a ceteris formio naturalibus tribus
modii differt. 1 00. 1 6

nn 46 intrinfieco immortalis. 600.1

eft indiuifibili/. 596. 1

eft in qualibet parte. 5 98.3

eft in corde quo ftnftt. ibid. 6

inorganic e monere quare nequeat de fallo. 614.8

non tribuit ellc corporis. 5 3 6. 1 1

vnionem petit ad corpus inmtortale. 65 6.5

t* to/nm potent iale non eft in fingulis partibus. 598.3
Anima fiparata atlu elicito appetit refiurredione. 65 6.6
4» acquirat nonas ftecies. ibid. 1

an cognofiat alitu appetitus J*r pbantafia. 65 8.3

4» cognofiere poffit jit reta cordis ffieu ollus liberos in-
ternos alienos. ibid. coi. 1 1

an comteniani ei veHio, ligatio ,tracJio,6cc. 661.6
an moneat per impulfitm. 661.1

an poffit ab ea videri alius Uber a Deo reprodudtss.
658.3

an proterit orum recordetur, j y !.t8,6{7.ro/Li.».i

an recordetur eoru , qua ceniunfla fecit, vel nouit.ibid.x
an repertatur in ea opinio. 530. 9

cognofiit diflinde AngtUt,& alias animat fiparata .
657.»

in ea manent habitus , & ftecies. 656.1

inorganit e monere pottfi corpus mortuum. 66 o. 1 j,

& 659.6

poffit ab omni accidente fiparata intelligert, <$• wBe.

607.5

quomodo moneatur localiter.
vna an poffit monere aliam, 661.6

Anima definitio explicatur. 3 87.1

prima efi tffientialis. 5 jx.x

definitio eius fecunda. ibid. 1

ea tffientialis an fit. ibid.)

per priorem demonflratur. ifaU

eiusdiuifio. 1M.1

eius fubitflum quod , & quale. jqy.i

eiuj forma.fi 4 jita materia fiparata effit jtibbltftcm

P‘f"- T)7.i!

errores de eius origine. 603 . 1

Anima rationalis immortalitas an poffit probari ratione
naturali. 601.1

rigorost non potefi demonfirari. ibid .j

de eius produc liene nihil certo fiisut Arifioulesjbid.i
Anima vegetat itu tres funllionet. 6x6.1

A nimam effit formam bomints eft de fide. 5x7,8

Animam effit fi fit impoffibile, impoffibile eft effit tempta.

303.1

eam effi ftiritum , definitum eft. 534.15

non effit allinam per fit abfiurdum. 6074

t nam effeomniu hominum informante repugnai.jtfa
omnium non potuit Ariflotelei. ibid.

in Ani ma an detur materia prima. 5j3.il

in Anima effe materiam ne nt fi improbabile, fieatibo
mentem Scoti. 535.17

in Anima , cr Angelo an fit materia eiufdem rsimt
cum materia corporalium. 534.14

de ea quem conceptum quiditatiuum habere ptfma.

558.6

Anima defunflorutn affiumunt aliquando torpere. 660.6 #
Anima dsslinguuntur i n tria genera. 554- •

Anima in plantis , Cr finfitiuis quando tfimielittr Af-
ferant. **d.

Anima non diUingusmtur numero per aptitodintm A
corpus. 5H1*1

Anima omnes an fint indhtifibiles. 5^6-5

Anima rationales an immediate producatur e Det.foy*
omnes fient aquales fulftantialiter. J99‘l

Anime viuentium omnes fiunt multiplittt. ^

Animarum genera quot fint. ;qt/oLlJt.i

de Animarum numero errores.

Animas non fuiffe ante corpora .

Animas rationales effe in aquales ist perfefliottt fiajisn-
tiali probabile.

Animata an & fortior a sjuo maiora.

Animal carens virtute memoratiua non pottfi ptrxiftn
tempus, aut motum.

Animal manet idem d principio via t fiqutApom,
quomodo. j*‘V

Animalis imperfeQi, non amens perfidi tpan*ffib
quare vitiat. < '"16

Animalis partes omnes nutriuntur fing***. V- *
in Animali omni datur finfitt commAf j * ’
Animalia imperftda fecundum longtudn*™ fc,a ^

viutent. . .

Animalia incedetttia iuxta aquam cur uuurja v

fur. 4514

Animalia monentur ex fiipfi i. ,4J

multa diu 4 cibo abftinent. > . 1 .‘r

non monentur quoad omnes motus a motor t mtn J

4J71'

*

Index Rerum.

nonnulla habent aliquid inflor aurium , quo Audiunt.

610.1

Anni centum durare pojfunt precii e tentum , quantum
modo duret vnus die/. 3 88 8

Amiphcron eere vt fbeculo vtebatur. 5 1 z .40

A P

Apes en hebeant memoriam. J 16.14

Appetitus ad permane ndnm interdum efi cum conatu,
interdum fine conatu. 91.4

ed ei tu aflum en requiretur aOus volunt at ie. 6 1 5.4
en diuid.u nr in irafcibilsm , & comupifiibilem , tf*
quomodo. ibidi

animal u efi duplex. 95.1 1

circe fitpematurelie quomodo verfiutr. 614. coi. 1.

dirigitur omnis a cognofiente.
ducitur, tf- volunt et ducit,
duplex in homine , de fide,
efi duplex,
efi ratione indigentia.

libertatem ei male tribuit Ceietenm. 6 1 4. coi. 1
num. 1

naturalie, & animali * differunt,
naturalis innotui quid,
naturalie quid fit.
planta quare non fit potentia,
quidam efi fine cognitione,
quomodo fubefi voluntati,
rtunionis anima an naturalis.

Jinfitium an fubdatur voluntati,
finfitiuus in multis differt a rationali.

9!f

6 1 x. t

2MJ
59*- 4
166.6
6iq.col.i.n.i
6;6.4
ibisLcol. 1 ,n. t
94-««

fi fit in Deo. 6 11.J

triplex efi, naturalis, finfitiuus/^ rationalis, j 9 j .4
vbi refideat. 6 1 6xol. 1 jt. 3

viralis reperitttr in omni cognofiente. 641. t

'Appetitus obieQum an fit bonum , qua tale. 6 1 j .feti, j .
num.i

appetitu naturali aliqui appetunt fisam corruptionem.

?).8

Appetitus duos effe in hom.no dicere videtur fidet.
641.1

'Appetitio a quo fiat. 6 1 5 fifl.qjt. 1

Apprebenfio aliquando comparatiua. 5 07 . 8

Apprehenfio ,& aUus voluntatis funt caufa immediata
deletlationie. 645.4

jxlifl 'ffifSfi. 6)7. S

_ 507.7

fimplex aliquando efi de propofitione. 6*7.4

in Apprthenfione propofitionii,& non fimplicis extremi ,
pol efi effi falfitas, quare. 6 57.5

A Qw

Aqua appetitu proprio non afiendit ad impediendum
vacuum. 617.8

afienfiu eius ad impeeliendum vacuum an fit natura -
1**. 649.8 ,655.1

efi medium fani. 611.4

efi fumme frigida , & prope fummum humida. 5 1.
J*

tuxta eam homo incedent cur inner fi capite apparear.
6ji.5

A R

Aranea per quod principium facit telam. »65.3
At bitrium liberum quid. »6f.i

Arbores an habeant finfitm. 594.)

Arcus illuminatiu in prima lunatione cur appareat por-
tio magne fphere. 4 5.9

Arguere circular it er quando non efi inconuenient. 10,

Argumentatio stb eppofito antecedent it ad oppqfitttm con-
fiquentu , non valet. a 1 5.6

Scoti oper. Tom. 1 1.

Ariftotclcs an creationem admifirie. 534.1 j

dijfentit a Platone de immobilitate primi motoris.
4M»f

per caelum inteUigit vniuerfum. 178.19

perca, qua nunquam funt , inteUigit impejfibllia.
Z95M*

per mobile refifiemiam. 4)1.11

per materiam quid intellexerit. 58 6.1

quid de anima immortalitate fin ferit. Coo. eoi. 1.

95.10
641 }

641.1

91.4

89.54

quid de numero finfuum internorum,
tenuit multa opinat ine tomum.

Ars circa fallibile verfatur.

circa portet externas filium operatur,
agit propter naturam,
mutatur per naturam.

511.10
6o)-0

«J4-I0
101.4
164 19
i17.16.tf- 19

Ars imiratur naturam, duplicem potefi habere finfitm.

n7.'9

per eam aliqua fieri contingit bifariam. 1 04.5

ficut fi habet ad operationct artificiales , ita natura

6jf. 1 6

128.10

105.5
80.6
105.5. tf 4
»05.14

104.4

ii6.it

ad natur alti.

Artium diuerfitas explicatur.

Artificialia ab arte denominantur,
diuerfis modis fiunt,
qua fint.

quomodo a naturalibus differant,
funt in triplici differemia.

A S

Aftrologia dicitur fiientia media.
vAfirelogi quomodo iudicant de hominum moribus.
519.8

A T

Athamfius exponitur circa difficultatem, an in Ange-
li/ fit materia. 557. 15

Artent io efi ipfit operatio. 6 5 1 ,eot.i.n 5

Attentio habitualis an eadem cum virtuali. 105.4

per Attubtitioncm ad vnum pojfunt dici omnia alicu-
ius generis. 568. 1 4

per Attributionem analogia qnidfuffciat. 57336

A V

Auditus organum quale.

eim fabrica.

Auenipaccs Auerrost pmerpter.

Augmcnratio accipitur muli u modis,
an maneat in ea idem fitbiellum.

6io.t
ibil.
167.9

JZ1.4
40.1,325.10

fit fecundum formam , tf- non fienndum materiam.
njij

fit ficundum formam tantion invinemibus. 39. 18.

& r>i-

non fit fine nutrit ione. 41.19

omnis efi omni augmentationi comparabili t. 415.5
potefi fieri ficundum quodlibef genus qtuntitatu.

JZZ.5

propria dicitur generatio partialis , fine ficundum
quid. Ji?.*'

proprie di fla non fit fine nutritione , & alicuius ge-
neratione. j 11.10

quomodo fiat. 40. io

eius velocitas pener qua attendenda. 368.9.414 3
A-tgmentatioms definitio. 3i».«o

Augmentationem effe primum motum , efi impoffbile.
460.7

in Augmentatiene manet idem fubieclum, quomodo. 40.

n. 315. 10

in Augmcntationc pars fecundum formam maner,
non autem fentndnm 1 na t er i am /xponirur. 5 •; 7. 7
in A ignient at i one viuentu pari preprie augetur. 325.

quod Augmtntasur , non generatur fimplsci ter , fid fe-
cundum quid. JM-11

• * • fiacu

LLl

-j

ml

Index Rerum]

B A

BAculus , casito vnapars eft in aqua, ait er 4 in aer*,
quare appareat fraflus. 614.1

circa illum quare vi ftu decipiatur. J 1 7* 1 8

Balxna videt, & mu/cule vtitur. 499. 1 1

B E

Beati quare non triflenturd/ peccatu cemmijfis. 630.1
quomodo conuertantur ad phamafmata. 556.10

quomodo fint / icuri de fiat tu perpetuitate. 65 o. 1 3
Beatitudo an formaliter in voluntate. 630.3

an includat relationem. £ j ^.S

an neceffitet voluntatem. 649.7

formalis an fit pojfibilu fine relatione coniunflionis
adobieflum. 638 4

quoad Reatitudincm , & miferiam eft neccffitat fpecifi-
cationu. 649.8

Reatitudinem non vult, qui ejfe non vult. 61 3 .coi. 1 .*. 3 .

B O

Boniras abfiluta , & reffiefliua. 64 3.6

in rebus triplex.

moratu aflui quid fit. 638.3

morali/ non di fi inguitur realiter ab aflu. 639.10

primaria, & ficundaria. 643 .6

principalius eft ab obie flo, quam k fine. 6 3 4. 6

Sortitote propria abfinte ab vno medio , quomodo illud
medium prafertur alqs medqs. 64 3 .9

Bonitates quatuor. jfcj ^

bonum an fi/ id/m cum fine. 6448

de appetibili , cr dele flabili. 643.7

eft duplex. ,41.7

boneflum , & dele flabile. ibid.

obieflum eft volitionu. 613.1

omnia illud appetunt. 9

verum, dr apparem. 644.8

B R.

Bruta an habeant memoriam. J » 6. 1 4

perfefla aliquando ex memoria proterit omm multa
faciunt. ,67.7

Bruti* injunt conceptu* vniuer files cum circumflant iio
fingularibu e, eo ordine, quo in nobu. 1 7. 1 j

C A

CAdauer fi generetur , non eft idem corptu ChrilH
vinum , & mortuum. J 89. 1 4

Cadauerii accidentia non funt nona. 59°-*S

in Cadauere non eft nona forma. /87.4

C A

Cxcus , & caritas idem funt. 9 0.£

Cadum ab intrinfico non habet naturalem inclinatio-
nem, qua determinetur magu ad motum , quam ad
quietem. 1 1 6. 1 7

an fit 1 orruptibil*. 5 3 x. 8

ciu* definitio. 1*3-4

tft forma, quomodo. ibid.

eft fitbfi ant ia. ibid 3

eft variabile. 388.8

habet in fi proprium afliuum fi » motus. 1 06.4

habet in fi principium tam alituum , quam pajftkstm
fiu alterationu. ibid .5

item, principium paffiuum rectptinumfid non refifti-
tiuum. 106.4

mediante motu fuo attrahit ignem ficum motu dinr-
no. 144 4

monetur InteUigentia fibi approximat a. 1 1 3 . 5

monetur k fiip fi. 451.3

monetur naturaliter. I »4 9

monetur voluntario non contingent er , fid nectffirio ,
neceffitate complacentia. « 15.15

non eft compofitum ex materia,^ forma. It. .

non eft materia, nec habens materiam. ibid.4
non habet in fi principium afliuum , vel pajjutvn
alicui hi ah eri tu motu t, aut tranfmutatinsu k mo-
tu locali,dr illuminatione. , ^

non habet principium rtfiftitiuum illummatunu^ft
denfitatem.

non monetur naturaliter, fid libere. |0<j .

non refiftit motori. , ^

poteft moneri velocius , & tardius , ex fippofniont.

quodlibet, excepto primo mobili , monetur duobus m*.

„«.,7

quod moneatur velocius ,qukm defaflo monetur, vel
etiam t ardius ^ft impoffibile^x fuppofnionc.\%q6
quomodo aliquo modo pojjtt dici fortuna. 148.6

Jfito motu eft caufit generationi* , & corruptionis ia
iftu inferioribus. 44% >84.7

Coli agunt in imelUflum,& voluntatem, quomodo.^ 19.8
incorruptibiles funt , quo finfit. 5 j 5.19

non rarefierent ad replendum vacuum. 16 6.9
non funt animati. 384.5

non fiattfic in loco, vtk locis conferventur. 149.15
Caliditas , qua fuit pars caliditatis fumma ,ftatfimd
cum frigiditate, qua eft pars frigiditatis fnmm,cn-
traria calidi tat i. j Jj.y

Caliditatii gradus aliqui pofunt flare cum aliquitu
frigiditatis ,fitd fumma caliditas cum fumma frigi,
ditate non. jgj.r

Calor naturalis i n corde refidet. £t8.l C

Caloris defiflu aliquando mors. 618.14

Calorem vnde fintiat corpus Soli applicatum. 491.6
Canis appetit , C refingit carnem , vident adimdau
virgam. 593.6

Capilli an nutriantur. 618.14

Capite cur potius dolcant findentes, quam corde. 5 14.4,
515.10

Carentia eius, ad quod eft inclinatio naturalis, pando
violentia. 656.6

Caro quadam nertu>fii,qnadam pura. 489.1

quomodo dicatur fentire. dii$

vina dr mortua rates vniuocc. 591.13

vtri/m Jh organum raflu*. 489.4

Carne molliores ingtniofiores. 5 00. 1 4

CafuaJ c,& fortuitum. 151.10,159.1

Cafuale , aut fortuitum nihil fnnplicittr. l+S-4

Cafits eft caufi, a qua non euenit finit intentus. 143.19
Cafus , & fortuna contingunt in contingenti ad vmtm-
libet. 150.3, i/UO

fit aliquid ab illis. 145 3

non fiunt omnia ab Ulis. did.

hic in pisa fi habet quam HU. 143-17

non funt caufa cali. 144- '9

funt caufi agentes. ibid.

funt caufi eorum , qua eucniustf extra , ftmper , &
contingent er. 141.1*

fint caufi in hit , qua eueniunt in minori parte , ita
vt non frequenter, nec de neceffitate. ibid&n
funt caufi ia his , qua fiunt propter boc. did\i

tripliciter fumi pojfint. I/M»

Caufa tquiuoca quid fit.

Caufi alia e fi per fi, alia per accidat. M4- i0

alia libera, alia naturalis. * J * • J 1

alia inftrumentaiis , alia principalis. * 3

aliqua eft efficiens. ibid. 3

c onfiruans dicitur tribus modis. * 3 ^

dicitur efficiens effrflm,cur. »}8.'4

dicitur vnisser filij tripliciter. * 3 7» 1 1

dupliciter effiflum immediate attingit. * 3 S. 1 7

eadem eft disterfirum effifluum. » 3 *»6

officias

Index Rerum.

efficient dissiditur. i jo. )o

tuu quinque modi. I

efl Caufia extrinfocss, . Aid.

Caufa tft illud propter quod uberum efl ranquam ab itio.
MJ-*

efl multiplex. ijo.jo

efl nomen relutitabn. t } • .1

Caufa & effiam fitnul fiunt , & non fiunt , quomodo.
»?8-l4

formalis duae habet eau/aliratei. 1 50.17

in omni ad ione principatu efl nobilior rffcdu pro-

datio. 158.14

infirumentalu, quid fit. «55- '6

materiatu tribm modis potefl confiderari effe confit,
quibus non efl confio. 119.16

naturalu non impedita producit perfidiffimum effi-
dum quem potefl. 5 4 « -9

non omnis efl prior , & nobilior fuoeffidu. 1 5 1.6
nulla naturalu confiat fimplicittr nece florio. 158.1*
omnis efl materia , vel forma , efficient , vel finit.
161.9

per accidens duplex. 1 44*»o

potefl tripliciter dici mediatu , vel immediata. 1 57.
11

prima intendit , & cognoficit omnem effctlum , ad
quem concurrit producendo. 146.4

principalior de confit concurrentibus ad eundem effi-
Qum, femper efl perfidior , & nobilior. 157.15

principalis quid. 1 55.16

producens tantum , <jr c au fit cenferuansfieptem modis
differunt. «57-9

quomodo confio diuidatur in quatitor genera cau furum .
151.4,155.8

vna duos , & indeterminatos effidut habet. 144. 10

vniuoca quid fit. 1 5 5. 1 6

eius perftdio ex tribus prouenire potefl. 1 3 7 . 1 3

Confiam effe extra fisum effidum , dupliciter contingit.
«45»»

perfidionem eius ex tribus cognofii poffie. 1 5 7 . 1 J

t >nam fui' sr di nari alteri quid fit. 1 3 i.jo

Confindi ordo. 196. 1 1

ex Confis materiali offenditur effidus effe. 161.11

Causa naturali concurrente cum libera , tota odio efl li-
bpra. 645.1*

Cauta prima naturaliter agente , nullo moneret libenai
in fle unda. 648.1

Cauto fufficienti pofiud , neceffarib fequitur effidus. 155.
'5

Confio ad multo poffunt comparari. «559

Confio eque perfido poffunt in effidus aque perfidior.
658.1

ceincidnnt in idem numero. 1 3 x.5

diuerfa fiunt aliquando eiu fidem cffeFlus. 150.50

effientialiter ordinata fiunt in duplici ordine. 40 } .7
Confio notiores fiunt effidibm. 1 70. 1

per fie fiunt finito , fied confit per accidens infinito.
141.15

quodam priora, quodam po fleri ora. « 5 4 • » 4

quedam in adu, quodam in potentia. 1 5 5. 1 6

quomodo dicantur notiora. 15.11

quot fint compofini naturalis. «51-4

fi plura concurrant ad aliquem effidum itio fiunt fibi
inuicemfifbordinoro,vel ambo alicui tertio. 1 46.4
fiunt notiores fuit effidibtss. 1 70.1

fiunt vniuer falsor a. 1,1

fiunt fibi inuicem confis. 119.14,151.5

vniuerfalium confio fiunt vninerfitlet , C" fingularium
prtfylm,. 1J4-IJ

Cou forum quatuor genera. 1 1^.15

earum con fiderat io quatenus ad Pfr, ficum fied at. 1 6 1.9
Scoti oper.Tom.il.

*54.'i

«19.14

156.15

earum modi quatuor.
earum proprietates tret.
earum triplex gradus istuenitur.

C E

Centrum granitatis quid fit. »4 5 • « 4

Cerealia quid fint. 55?. »9

Cerebrum quomodo odore confortetur. 6 1 5.6

st Cerebro deriuantur nenti. 489.5

illo turbato , quare turbata- intetiedio. 5 98.5

Certitudo diuiai potefl in Phy ficum, moralem , & Me-
tapbficam. 636.8

Certitudo duplexeft. ibid.

C ert it udo & euidentia. 6 $ 5. |

Certitudo omnis non efl euident, fied omnis euidentia cer-
'<• 6)6.8
C H

Charuaj habituum nobili fimus. 6x9.1

Cllordx duspeffiint fiJlinrre pondus , quarum tamen
nulla potefl mediatum fiufliuere. 95.5

Chriflus an aliquando incurrit corpus fiam inorganice
ante rtfiurrtUiontm. 65 9.6

habuit perfidi fimam fl. varam. 5 1 . 1 4

moitit fi inorganice. 6 1 4.8

quomodo in c trium euedttt dicatur. 66 0.7

in Chrifto fuerunt dua filiationes. 6if.ll

C l

Cibi conuerfiona. 618.1 1

quomodo fiant. Aid. il

Cicero male de Fato locutui. 1 49.1 1

Circuitio , fitu circuitionis velocitas pena quid atten-
denda. 368.7

Circulatio non efl in monentibus , & motis localiter.
4°»*4

Circulationem effe infinitam efl impofibile. 5 96.1 1

Circulus imperfedsss fit duobus modis. 1 o. 1 7

in demon f Iras ione dabibs efl primo, & fecundo modo.
Aid. 1 9

in Jemonfl ros ione efl duc lex.- 1 o. 1 7

C L

Clcpfydw quid fit. »5 1.11

C O

Co&iones quatuor alimenti fiunt antequam in viuen-
tis fiubflanti.an conuertatur. 40 . 1 +.& ftq.

Cogitatio prima an fit iu mina noftra. 63 ixoiiJt.p
Cognitio ad adum voluntatis an requiratur. 645 .4
Cognitio aliqua potefl dici perfeda dupliciter. 9. 5. &
541.16

confufa adualis prior efl con fu fit potemiali. 1 9.19
confit fa prior efl quam diflinda eiufdem. 5 4 0.6

diflinda adualis prior efl diflinda potemiali , quo-
modo. 1 9. 1 8

duplex efl cognitio. Aid. 17

incomplexa per fied a de aliqua re haberi potefl , fime
cognitione omnium cau forum. 9-6

non efficit amorem etiam partialiter. 646.8

obicili efl in ecflafi. ibid. 7

omnis , qua f equitur ex alia cognitione alterius rei
eiufilem or elinis, efl complexa. 9-* 5_

perfida de nulla re figni/icata per terminos , haberi
potefl. Asd-S

perfida duplex efl. »0.15

prodic a fiumit principium a fine. 635.3

primorum principiorum non tft prima. 5 4 » - 1 4

vna dependere potefl ab alia dupliciter. 5.10

tna dupliciter potefl effe perfidior alia. 540.6

vna ex altera bifariam cau fieri pot eft . ibid.

Cognitionis veritas fimpliciter efl in indicio. 6 37.5

ad Cognitionem acquirendam non vmtur anima. 657.»
udi coufiui perfidam requiritur notitia confufa om-
nium cius caufitrum.

U-l

9-7

ad

5

Index Rerum.

dd Mathematicam perftrtam , vel Metapbyficam,
ftlt em de fubftantits feparatu, non requiritur co -
. gnitio omnium caslfarurr. ibid.9

dd perfert am rei quomodo requiratur cognitio om-
nium c. m furum. 1 o. 1 5

ad perfert um rei non requiritur cognitio caufkrum
per accident. ibid. 1 7

ad perfert am rei cognitionem quot requirantur. 9.8
ad principiorum cognitionem, item elementorum , &
cau ftntm quomodo procedendum. lj.lt

propter Cognitionem fenftbilium propriorum fen fisum jtn
fit nectjjc ponere fenfum communem. 509.3 .& fiq.
a Cognitione confufit jpeciei ad diftinrtam eiufdem , quo
ordine reditur. 540.5

a Cognitione confusa ad diftinrtam ordine dortrina pro-

■ ",w sm

a Cognitione non fit artu* voluntatis. 6q6.8j& 9
C ognitum primum quid fit. 3 * 1 . 3 6

Cognofctndi difiinrte ordine prior eft ordo confuse co-
gnofiendi. y4i.io

Cognofiere confuse aliud e fi , & aliud cognofeere confu-
fum. 519.1

Cognofiere confuse, & difiinrte quid. ibid.

Cognofiere de aliqu-t re quod fit natura , non cognofien-
dt> motum , impoffibile efi. 170.5

Cognofii difiinrte nibil,nen cognitu partibus in eo inclu-
f‘s- 541.11

Cognofii plura fimul vna potentia. 5 07.6

Cognofiitur aliquid quadrupliciter. 5585

Cognofii tur hoc prius, quam illud, quare. 5 19.9

Color an fit t.vttum in fuperficie. 6 1 9. 1 6

Color colli columba non efi versu. 618.14

Color iridu an venu. ibid.

Color non efi lux. ibid. 1 $

quid fit. 619.16

vnde oriatur. 6 1 8. 1 5

vnde vnsu potius reperiatur in vno corpore , quam in
alio. * ibid.

Coloris definitio, 619.T6

Colorem recipiens cur non pofftt recipere eius fteciein.

flf.io

Coloret apparentes an videat oculus. 5 1 7. 1 9

apparentes non videntur. 618.1 3

apparentes fiatt lumen. 5 1 7 10

extremi, tfr medii. 619.17

Corrbmuuonis confit quot. 153.11

Commun i i mitius an mitius uota, y41.11

Comparabilium conditiones, 415.! l

Ccmpat at io efi duplex. 4 1 7.5 >4 1 6.8

efi in aliqualiter vniuoeo. j 70. x 6

efi multiplex. 5 14. 1 1,4 1 9.3

fit ftrnper penet aliquam vnitatem. 4 26.9

illisu in quo iquenitur , conditiones. 41 6.2,4 * 7- J
in quibus inueniatur. 419.12

Comparat io mobilium ad mouentia fit quinque modis.

418.3

motuum in velocitate, tripliciter. 4 1 4. 3

prima , & fecunda filum in numerie intsenitur. 4 1 8.
1 1

Comparationis definitio. 416.2

eitsfinodi orto. 418.9

Comparationes prima insternuntur in quantitatibus con-
tinuis. ibid. 1 1

Comparationes proportionales non fiunt circa genera.
121.13

Complexiones dsuer/a conferunt ad dominium appeti-
tu* firfiriui. 612.2

Complexum efi duplex. 26.8

Compofitio efi multiplex. 177. 11

JHiJjit. 307.7

Cemf.[aum tn hJuu plmtfnvm fMmtUln.

l8

efi perfert iis* materia in infinitum. Ilo. 1 2

ex indiuifibilibtu iadiuifibiU in infinitum nullum efi.
2! 3.40

idem minime manet ratione Yiufdem materia. 590.
15

non agit , nec refifiit quomodo.
nullum efi ex partibus dister fanem rationum. 6j. j
omne re folustur in fua componentia. 80.8

pote fi dici noti tu dupliciter. j 3 . , (

filum proprie efi fubfiantia. 25.1

Concauum cxli efilocsss nebilijf.mm , quem pottfi ha-
bere corpus rerte metum. i44 j

efi locus proprius totius maffa elementorum. 257.3
Concauum , & connexum non funt oppofita, & quare.
»05.11

Concauum Luna dupliciter efi locus ignis. 218 9
Concauum orbis Luna quomodo fit locus ignis. 244. j,
218.9

Concauum fphara ignis non efi locus proprius aggt-
gasi ex tribus elementis , & mixtis infra commis.
*57-J

Conceptus entis de Deo pro hoc fiatst an perfeUitr efi
pofftt omni conceptu de creatura. t7M4

Conceptus de Deo , vel [ubftantiajion efi nobis foffibilit,
quomodo. 561.17

Conceptus dicitur vnittocus tribus modis. 28.17
Conceptus duplex efi. duly

Conceptus entis efi communior aliis. 25.2

efi communis fiibfiantia,Cr accidenti. j66.f

efi vniuoctu Deo, & creaturis. dilj

fiifficit ad eontradirtionem. 567.10

Conceptus entis infiniti efi perfert ifftrmu , quem it Deo
pro nunc habenms. 549.17

Conceptus mperfirtior quare caxsfetur 'a remotis. 10 54
nullus creatura eft proprius Deo. yW.7

omnis efi complexus , per qunn concipitur attulent.
»f-7

proprius eft duplex. 55 o.jo

proprius fubfiantia non datur in via. 566.9
quiditatiuus fubfiantia non includit coucepim acci-
dentis. i(5.io

fpecificus quid. 20. J 1

vniuer falis eft duplex. 1 6.6

Conceptus quiditatiuus quem poffumus habere it tra-
ma pro nunc. 558.$

Cone eptus omnes vniuerfidiores in Phy fica mn fusa com-
prehendendi ad fu fi cientem cognitionem fibiefli. 15.
19

Conceptus propnj de Deo quomodo haberi peffknt. 558.7
Conceptus vniuerfides cum, & fine fubfiantia partiaU-
rijsbi appropriatd, quomodo c enuntiant, fj dsfirat .

1 6.6, (fr 7

Conceptuum ordo. *t-9

Concipiendi confuse totus ordo eft prior via orqfiu,
quomodo. '9*1

Conclufio aliqua quatuor modis dici potefi is fd**
naturali. 1*4

Conclufio demonfirationis bifariam cognofii pttfi- 14.

1 6 •

nulla , cuius vterque terminus eft natunobt , fi Ma-
thematica. 114*4

pluralis numeri non fiquirurex premjfu infiitgnlari
numero. 3?*‘J

Conclufionis caufit tripi icitur fismitur. 1 V • 11

ex Conclufione experimentali deuenittsr aliquando «
principium per fe notum. 6)5.4

Concupifcibilis, & irqfiibilit an dirtistguautur isi vo-
luntate. 615.1

Cornu

Index Reruth.

Concupifiibilit fix pafiiout/. 616.4

Condcnfatio bifariam fismitur. 176.9

efi tnotw ad sicnfiaionem. 176.10

ffl triplex. ' 175.4

Condenfiuio , & rarefsBio quid fint. ibid 4

Condenfiuio, & raref allio quomodo non di fi induuntur a
skufitatr, & r uritote. ibid

Condenfatio non eft diminuti o. Ij6. 1 1

Conde nfkiio qualiter fiat. 275.4

in Condenfistione quomodo fi habeam partes. 176. 1 1
Conditiones ad hoc , quod aliqua comparari pojfint in
aliquo tertio. 419. 1 3

Contui a fiunt nobis notiora. 1 7. t o

Congregatio efitrafhu. 405.(4

Conicientia ad intelleffum ordinatur. 654.1

Confient ia an fit habitus prodicta. 655 .coi. 1 1

Confiiemiofiu magis an magts fidens. 63 f. fili, f at. 2
Confecratio in triduo fi fieret, haberet eundem termi-
mm,quem modo habet. 589.1 5

Confequentcr tfi prius quam tangere. 551.15
Coufiquenter fi habentia qua. 547.1

Confiquenterfc habere, qua dicantur. 355.18

Confiquentia bona e fi a verbo eft tertio adjacente ad cft
fecundam adiacent. 1 4 1 .7

Confiquentia duplex. 6.15

formalis que. ibid.

materialis qua. ibid.

quadruplex e fi. 5.1

Confertum non fit immediat e ex quolibet ,fid determi-
nate ex inconfiruante. 68.10

Contemplatio quomodo impediatur 'a phantafiatione , vel
e contra. 594-4

Contigua qua. 3 3 3* »9

Continent efi ditrifum 'a contento , & fiunt ad intricem
contigua. 111.16

Contingens accipitur dupliciter. 15 1.9

Contingens ad viruiulioec uon repentur in potentiis
adiutf. 150.3

Confingens efi triplex. 151.11

Contingent er aliquid euenit. j 5 3 .5

Contingent er aliquid euenit dupliciter. >55-9

Contingentis definitio. 151.1 j

Contingentia ad vtrumlibet in quo reperiantur.

Contingentia efi diuerfimode in agent ib tu Uberis , & na-

turalibus.

151.7

Contingentia in rebus pratensem ex concurfit diuina vo-
lunt atis libere cum caufit fecundis naturalibus. 158.11
Contingentia in rebus vnde. »57.10

Contingentia renem affieritur. »56.14

Continuatio efi triplex. 3 H • » 9

in quibus inueniatur. 3 } * • » 5

Continuit at morsu quid requirat. 3 5 2 , j 7

Continuitas temporis efi pofierior continuitate motus, <$■
magnitudinis. 1 86. 1 5

Continuitatem , vel di [cretionem in omni comparatione
oportet imaginari. 4 1 8.1 1

Continuum efidiuifibile in portet , quarum qualibet po-
te ft e/Je hoc aliquid. 56.17

efi diuifibile in fiemper diuifibilia. 347-3

Ulud diuidi in infinitas portet, quid fit. 359-14

in ipfb an fint infinita partet,vel e contrario. 3 56.5
inipfo fiunt infinita partes, quomodo. 357-10

in ipfi fiunt duplicet portet. 203.13,357.10

non efi compofitum ex indiuifibilibtu. 347. 1,3 5 3 .8
nullum compofitum efi ex indiuifibilibtu. 349.8

fismitur tripliciter. 1 69.6

vnde dicatur. 5 3 5. 1 9

Continui aliqua partes an fint omnes partes continua.
3f6-4

in Continuo quolibet par/ astteuUuifiotum , habet for-
mam, non tamen difiinfle. 3 58. 1 2

in Continuo portet indiuifibiloo fum fient punita.

}6o.5 •

Continua qua. 347. 1

Continuorum funt tria genera. 187.19

Contradillio non (equitur ad valuutuefie. 16 5-3

tdd Centradiclionem faficit entis conceptus. 567.10
Contraria duo,fiiuxto ponantur ad intricem, qucdlsbet
illorum magis diftinde percipitur. 45 9

duplicia fiunt. 74-3

dupliciter fumantur. 6945

primaria quadam fiunt, quadam fecundari a. 69. 1 3
primaria fum in duplici differentia. ibid.

qua dicantur fecundum locum. 3 3 * • 1 3

quomodo poffint fiare fimul. (84.7

funt quorum alterum , vel medium inefi fidfiedo na-
to,8cc. 7 »*7

Contrariorum motus iu fbtfttnou funt contranj. 507.5
Contrariorum fit ciet non fimt comrarij. 508.9

Contrariorum vnum fugit reliquum. 53.8

Contrarie: m accipitur dupliciter. 7 1 . 1 4, 3 1 6. 1

accipitur pro oppofitione. 71. 1 i

efi duplex. 344-3

efi triplex. 184.6

inter res extra animam accipitur dupliciter. 344-3
Contrarict.it motus fismitur d contrarietate vtriufque
terminorum. 5 40. 1 8

Contraria as motuum penet quii attendenda. 3 3 9.1 5 .
& 340.18

non eodem modo efi iu Pradicameutts , ad quo fit mo-
tus. 317.8

nulla inter Lunam, & ignem. 146. 1 1

quadruplex inter qualitatet tertia fieciei. 411.18
quatitor modu i munitur in rebus. 70. 3

requiritur inter terminos motus. 3 1 3 . 8

fecundum naturam inucnitur in omni genere motus.
341- »4

Conlrarict.it terminorum bifiriam fismitur. 344-4
vna prima efi in vnoquoque genere. 74. i

Contrariet at em quamlibet fisum habere fubiedum, quo-
modo intelligendum. 7J-'0

ad Contrarietatem quid requiratur. »84.9

Conucn ire primo dupliciter coutingit. 5 3 3 • 1 *

Conuerfio.*^ phantafmata an fuifiet in flatu innocen-
tia. 556.10

Conuerfio ad phantafmata an fuerit in B. Firgine.
ibid. 1 1

Conuerfio , dr locus Dialecticus non funt proprie confie-
quentia formales. 7.18

Conuerfeoms ad phantafmata caufit qua. 5 5 4 . 4 , 556.
U

Copula quando confignificat tempm , vel inflant.
638.3

Cor in animali d quo moueatur. 4 3®. 3

inter omnia membra animalis efi principalius, ibid. 1
quo fenfis nerui ab iUo deriuentur. 5 » f - * O

vnde ipfum , & quadam membra contra voluntatem
moneantur. 6 1 5 .6

Corporale agit partialiter in fi i ritum. 553*43

Corpus aliquod condenfari per alterationem fine gene-
ratione impoffibilt efi. 17 5.5

aliquod creari extra coelum impoffibilc efi. 216.3

aliquod curvum , fiue compofitum ex infinitis rtfhs,
de fallo efi infinitum longum. 104 . 1

aliquod infinitum pofiibile eft. 101*9

eaelefie non monetur localiter. 1 * 9*5

vi perfefle cognofiatur,qua requirantur. 46. l 3

circulare ponendi allu infinitum , duplex modus.

io5*7

LLl 4

Index Rerum!

caminem f ecuiuJum fi totum, non tfi lectu iUitu,anod
continetur. 111.16

Corpm dupliciter f unitur , . 1 ip.q

Corpus effe in boc vbi efi effe in loco. 135.17

habet formam ante animam. 587.1

hcterogrnenm non potefi ejfe infinitum. 108. to
immediatum orbi Luna quomodo monetur. 1 44 .4
letans, CT locatum non fiunt aquali a, quomodo, l } 8.10
naturale efi duplex. 204.2

naturale omne exiftens in fito loto naturali , tfuiefi.it
naturaliter ,& manet in illo loco. 240.16

naturale omne naturaliter monetur aA fiuum locum, fi
fuerit extra. ibid.

naturale quare feratur naturaliter ad fiuum locum,
ibid. 17

naturale quare quitfcai naturaliter in fuo loco 'datu -
rali. ibid. 1 8

Corptu nullum a£lu efi infinitum. 106.10

nullum mobile circulari ter, efi albo infinitum. 204.)
nullum mobile motu redo , efi aflu infinitum. 20 f .4
nullum, nec aiicuim corporis J uperficiet efi proprie lo-
cus terra. 242.6

omne citra vltimam (f>hstram,efi in loco. 247.6
omne finitum clauditur alio corpore fupcriorc. 200.
28

omne habet locum naturalem , 'a quo nunquam moue-
tnr naturaliter. 2 1 6. 3

organicum quid. j 8 9. t o

organicum quod habeat formam aliam, diitin: tam ab
anima , Theologice probatur. j8y.lt

per diuinam potentiam potefi ejfe definit iue in loco fi-
ne vbi paffiuo circumfiriptiuo. 2 1 f . $ 2

quando monetur motu redo , totum mobile defer it lo-
cum, in quo antea erat. 239.14

quantum, eo quod tale , habet pofitionem,qnx efi pafifio
quantitatis. 2 34. 27

quod informatur al> anima , non ponitur dii ede in
Pradicamento. 591.13

quomodo concurrat ad fjxciem. 65 7. coi. 1 1

Soli applicatum vnde fient iat calorem. 491.6

Vnum potefi fieri ex omnibus corporibus mundi. 189. 3
vnum , fi effiet infinitum vndique , vbi que effiet cen-
trum eius. 205.11

Corpore , CT anima duorum aquali ter affici orum , al-
ter potefi obiedum illicitum velle , altero id nolente.

647.13

Corporcitatit formam cogunt afferere locutiones S unda-
rum. 590.1 6

Corpora an plura poffint effe in eodem loco. 2 70. 2
circumflantia , pofuo quod vacuum effiet , non dila-
t arent fe , nec concurrerent fubito ad replendum
vacuum. 652.5

ccelefila non agunt in intelledum , vel voluntatem.

ft8.4

ccelefila quomodo fint in loco. 249. 1 5

dister fa in eadem fuperficie,/ecwtdjsmaquiualentiam,
fibi fucc edunt. 230.9

disserpe in eodem loco fibi {accedunt. 2 1 6. 3

eluo effit fimul efi impojftbile. »55-39

duo effe fimul , quorum vnum informet aliud , non efi
inconueniens. 3 1 .9

Corpora huius, vel illius coloris, quare. 6 1 8. 1 j

Corpora mi fla ex elementis quomodo fint in loco. 249.
16

Corpora mortua cur grauiora appareant. 448. I 9

Corpora monentur ad fisa loca naturalia , quare. 242.
10

moturi naturaliter ad fisa loca naturalia , quomodo
intelligcnduta. 243. 13

n n visentia vid corruptionis , quomodo ttrminen-

216.3
40M6
*47-4

»39-12

, & in tempore.

606.6

115.14

343-iS

308.11

jol.j

9)9

3';.4

517-»«

tur in quali tat ibsts. 310,26

non viutntia via generationis , & confirmationis non
terminamur intrinfiece , nec extrinfice , quomodo.
56.17

plura effe fimul in eodem loco, tfi impoffibile. n&j
plura , quorum vnum informet , vel natum fit infor-
mare alterum , vel ambo tertium , bene peffwtt effit
fimul. 170.1

plura , quorum vnum non fit natum informare alte-
rum, effit fimtd, implicat,
qua alterantur, qtunam fint,
fiunt in duplici differentia .
fiunt in loco diuerfimodt.

Corporalia aquiuoie fiunt in J
278.10

quicquid Corrumpitor , efi priiu corruptum , (J* sm m
corruptum efi prius corrumpi. 585.15

Corruptibile, & incorruptibile differant genere,

exponitur. 395.7

Corruptibile non fiufdpit magis , & miniis. 85.1 ■

nullum potefi durare per infinitum tempus. 60.4
Corrupti quantitas non manet ingenito.

Corruptio bifariam confiderari potefi.
dulcis quonam fit, atque etiam triflii.
efi duplex,
non efi motus.

nulla rfi alicui corruptibili naturalis,
omnts .ib extrinfico.
quo fenfu in Angelis,
in Corruptione heminis nulla forma generatur. 60 17
Corruptiones fiunt in tempore per agentia naurdia.
301.15

Corruptum idem an poffit viribus natura idem omen
re produci , varia opi niones . 1 01. 1 8

Corruptum idem potefi idem numero diuirta timet n-
produci. Aii 17

C R

C rcarc de nihilo contingit tribus modis. 437.10
Creatio anima , & non vifio Dei , quare nassralner de-
beatur. 363. ro

Creatio non efi proprie tranfimutatio. 67.1 3

Creationem an ad/nifirit Philofupbus. J }4-* 3

C V

Cucumer fugit oleum. 593.3

D A

D /Emones multa poffiunt , quafia cerem permit-
tuntur. 658-4

Damnati fimul a contrariis paffitri. 508.9

Damnatorum fenfus taQus non immutabitur natstrali-
ter. 493*4

D E

Deceptio quomodo fiat. «4 o«»

Deitptio fenfus non decipit inteSeflum. 6}6.J

Definitio analogica potefi effe termini astaisgsa. lif
10

Definitio indicat fubfiantiam rei. 66. 7,111.1/
Definitio naturalis non efi bona , nifi exprimat fd?1*
confuse , omnes caufits rei. 9- 1 1

Definitio que non bona. 109l

Definitio quid. M**4

Definitio fiubitHi efi medium in demotfiratwupctifim.
Definitio fisi fisbiefli ponitur in definitione accidentis.

4*3 5

Definitionis conditiones. 1 » 1. »5

expUtaurur. »»}•*“

Defundorum anima ajfumstnt aliquando corpora.

660.6

Dei para virgo nullo morbo laborauit. S 'f* “

JJ-

.

i ■

Index Rerum.

Ddedatio an immediate caafitur ab obiedo. 511.15
DcUdatia animam facit indicare t emptu ejfe breuisu.
19». I

d quo canetur. 645.1

dicitur ttaffiio , & quomodo fiat. 510.14

<Jl inolitae. ibid.

maior datur , cum voluntatis conatus minor eft , £r
quomodo. 645.3

non eft operatio. 616.4

Deliqui ) anima canfa qua. 6 1 4 jcol. 1 num. i

Detnonftrario circularis perfeda vt impoffitbilis. n.

Dnaonflratio proprer quid eft duplex. 115.10

Demonsl rationis duplex acceptio. 601.4

Dcnommxnux fiunt duplicia. \\i.x\

Denominatio panis infert denominationem totius, ibid.
Denominatisaisn an medium inter vniuocum , & aqui-
necum. 570.17

Denfitatem maximam eft dare ffiub epta non pote ft fi are
forma ipsis, quando. 5 « .11

Dentes , & ofta viuunt , non (indunt . 4 89.6

Dependentia hominis d Deo , non eft ftmilii dependen-
tia accidentis d fiubftamia. 17.16

Dcfccnfus non eft de vno genere /cientia in aliud ge-
nus , quod eft contraria fient ia. 13.11

De (id crium naturale fruftrari in parte , non eft inctn-
uenient. 93,8

Dcfpeuti nolunt fiipfis non ejje , ftd volunt fuam mi-
feri am non tjfe. ibid. 9

Deus aoit per imcBedum, & voluntatem. 66. 9

an fit caufa efficient omnium. 1 3 3 .9

de facio aliqui! creastis in tempore. 457.1 1

eft aQ tu purus. 194.1

eft caufa vniuerfdior quam coelum. 137,1 r

eft difficile ctgnofiibilis. 8. 1

eft finis gratia cuius, & nullo mode fittit quo. X40.4
eft in loco appropriate. 1 47. 5

eft obiedum primum fti inteHedtu. 5 6 1 . 1 8

eft omnipotens refpetlu poffibilium. 67.it

eft omnium rerum caufa. 8.1

eft prifns omni loco , & omnem habet perfeci ionem.
47 S 7

eft primum cognitum perftttione. 540.6

eft in loco appropriate. _ 147. f

immediate concurrit cum omni caufa particulari ad
quemcunque tffidum. 138.16

neque fallit, neque fallitur in fisa fient ia. 158.14

non eft obiedum adxquatum irutOedm noftri. 564.1
nec primsrm. 565.1

mslli mobili eft extrinftetu per indiftantiam,licet be-
ne per inharentiam. 4 5 1 . 6

poteft aliquid de nihilo producere. 4 } 7. » l

poteft creare vnum alium mundum de nono. ibid.
poteft idem locabile , & eundem locum confertum, &
tamen non manebit eadem circumfriptio. 1 3 6. * 3
poteft operari in parte vniuerf , in qua per impoffi-
bile,non effiet fecundum fiubftantiam. 409. 1 o

quadrupliciter habet cauftlitatern in hu inferioribus.
139.18

quare conceptu proprio in via non intelligatur. 564.
«4

quod cognoficit raen turum , neceffiarib eueniet , ttecefi-
ftate confquentU. >58.14

quomodo eum pro nunc inteligamus. 5 50.3 3

quo mi do illuminer om-iem hominem. 3 ty.q

quomodo poffiit fupplere vicem obietli ad vifiomm.

641.3

qutmorlo fit in loco . »49.» 4

quo finfit eft in telligi bilis fine ffiecie , vel medio lu-

mlne. J7M7

fi reprodueeret alium metem liberum , poffict videri
ab anima f parata. , 658.3

Deum dare videntes, an eum poffint odiffie. 6 50J1
de Deo pro hoc flatu an poffiu haberi conceptus perfit -
Hior omni conceptu at creatura. 5 71. | 4

in Deo an fit odio sic genere Ailioms ad intra. 50).
xi

D I

Dicere, er intelligerc pro eodem fumuntser aliquando.

% 6 3*9

Di&ioni s exclufiua officium. 14** f

Dies critici qui fnt. 543.18

Differentia, & gertus idcmrealiter. 567. ix

Differentia vltima quomodo fidt ente contrahat ur.f6q.Xl
Differentia effientiales non peffiunt eidem ffiecieifmul con-
uenire. 336.31

Differentia indistiduaiet an aquale 1. J 99 J

Di lctflio , dr dele datio non funi idem. 5 1 9.7

Diledio nihil producit vt odio. 63 1.8

Diliges Dqminutn Deum tuum ex toto corde, ex-
ponitur. 608.10

DimcnfioncS carperis fecundum lineas redas , vxlfu-
perficies accipiendo, locus eft aqualis locato. 137.5
Dimenfionet tres quod habet, eft corpsse. X 1 5.4

Diminutio quando fiat. 41.18

Difciplinar ordine prini quid. 541.11

Difcipuli fiitntia diuerfa. j87.lt

Di fcretuta aliquod vt cognofiattar , qua requirantur.
46.13

Difcrcgxiio eft pulfiss. 4°J.»4

Difpoutio accidentalis eft caufa minus principalis,
quam forma J 'ubftantialse . ' 66

Dijpofitio exi flens in aliquo fitbiedo , denominat illud.
•9 f.8

Diffivfitio fi eundum quam fit morsu, eft duplex. 3 o7. f
Diffofitiones aliqua inutiles, & habentes rationem mali,
vnde prosternant. 166.6

an requirantur coexiftentes forma generanda. 606.5
naturales fiunt duplices. 1 6 6 .4

Difltmilitudo eft augmentabilts ht infinitum. 48.6
Dillant ia , d qua potentia paffiiua poteft pati , quomodo
terminetur. 61.8

debita quid fit. 10. $4

inter A,& B bifariam fimitur. 10 j . 1 1

maxima datur , in quam potentia aditta non fifficie

agere.

61.8

maxima non datur , qua potentia aditta poteft agere,
ibid. 7

minima datur, in quam non poteft agere potentia adi-
ua. ibid.

Diftin&io eft triplex. 15.15

tr natttra rei quid fit. ibid. 1 7

fida eft abfiiuti d termino , & ab/i luti ab obiedo.

6093

formalis admittenda in diuinss. 607. {

Di, Unguere poffusnu* in omnibtu Pradicamentis, non fi-
lum Relationi* , quod hoc fit fecundum cite . hoc au-
tem ficunditm dici. 87.14

Diucrwas modorum e (Tendi in fuit magis stpparens
in idiornate Graco , quam in noflro. 1 10. 1 8

ad Diuerfific at ionem inferioris potentia mitius requiri-
tur ffecies quttm fmpernris. 4S6.7

Diucrlum, & differens quomodo differant. 569.18

Diuiiibilc in partes integrantes tripliciter. 596, t

DimfibiU bifariam fumi poteft. 3 80. 1 8

Dinifibile potentia propinqua quid. ibid.

Diuifibile potentia remota quid. ibid.

D 'tui fio duplex, per fi, & per accident. 3 7 8 . 1 8

'Diuifio entium naturalium in resfedu ad motum. »
44J-7 ‘

Doccrc

Index Rerum!

D O

Docere, & addi fi ere quii. 504.14

Decetur vnm ab alio quando. 5 87.ro/ I •«. l

D ollior es in ftunra vita erunt , qui hic fuerunt /antlia-
res. 6 $6 firi.i.n.i

Doririna ordine priut quid fit. 5 4 1 . 1 1

Doririna ordine proceditur a cognitione confufa ad di -
fiinriam. 515.5

Dotlrina ordo quii. 4.7

Dolor non caufatur immediate ab obierio. fll.l J

Doler , iriJlitia,deletlatio & gaudium quomodo diff.rant.
ibid.

Dormiendo melius fit digerito cur. 555.9

Dormient au audio', dum excitatur. 5 1 5.6

Dormientium ariiontt an ratione dirigantur. 614. 5

D V

Dubium praei i cum, & jfeculatiuum. 64i.ro/. 1 ,n. 5

Dubium quid. ibid. 1

Dubium quomodo differat d formidine. ibid.

contra Dubium quando liceat operari. ibid. )

Dura , & ficca fine medio tanguntur. 49 z .9

Durat io efi triplex. 4)5*2

Duratio rei omnino immutabilis non efi fiscceffiua.

*79S

E A

EAdem interdum fiunt nobis notiora , & natura. 1 j.
>1

i t in pluribus non funt nobis notiora , & natura.

ilisL

E C

in E cho non refleriitur aer, neque fimus idem. 6 1 r .7
in ea qu ire vltima verba audiamur. ibid.

Eclipfis Luna an tueniat d fortuna. 1 5 z. 1 1

Ecftalis an habeat aliquas operationes partit inferioris
concomitantes. 601.7

oppofito modo ad f omnium fc habet. 5 f f-9

per feri a fupra naturam efi. ibid. 8

in Ecfiafi *J1 cognitio obierii. 6 5 6.7

in Ecfiafi virum vegetat ina,# nutrit iua orientur.] f f .9

E F

Effcftus aliquis dicitur cafualit propter duo. 1 4f .1

E/prius aliquis poteft produci ab aliquo agente , a quo

natus tfl indifferenter produci , vel non. ifo .6

fffrius caufa efficientis pot(fi effe res permanem, vel fuc-
eeffiua,noua,vrl erema. • f f )

Efferius caufd formalis futuitur dupliciter. J 9 5 • 8

Efferius, & ariio e ffentialis,& accidentalis. 441*1

Efflrius formalis infiparabiUs d forma infisbierio, effle-
diuus fic, 608.7,

Efi ritu fortuitus debet enenirt prater propofitum agen-
tis.

Efirius fortuitus in fieri non efi propter aliquem finem
147.)

Efirius, nedum in f\cti,fid etiam in fa&o crte depen-
det a caufa conferuante. M^*7

Efferi tu nomius fecundum /pedem quomodo tffe poffit ,

pofitd mundi at ernitate. 44Z.4

Efferius nulltss efi /impliciter cafisalis , vel fortuitus re-
fitriu cuiifiibet caufa concurrentis ad eius produdio-
nem. '4

Efferius per accidens duplex efi.- 144. zo

Efiritu per accidens, & contingent re fitriu alicuius cau-
fa -ttn 1 5 6. 1 6

Efferi m vnm per arrident non vnam.fid multas c au fas
indeterminatas fefefi habere. 544*20

Effeti um aliquem aernaliter depetyUre d caufa conjer-
uante. 1)6.6

ad Effl ri.tm ea fimi em confluunt diuerfa caufa. I «6- J
ad efferi um eafualem qua requirantur. 1 45 . z

de E fitriu nullo potefi euidenttr friri , quod fuerit pr$Ja-
llus ab illo agente quocunque dtmonffrato probato.
1)6.4

Efiitus multi poffunt tffe per accidens , quomodo. 1 57.

16

Efferius oppafiti an Jbnul tffe poffrtt ab eadem anima.
59J-*

Effirius qui procedunt ex Ubero arbitrio pojfunt tfi con- •
tingente s, quomodo. 157.17

Efferius funt nobis notiores fisis caufis. 1 1,8

Efferi nuw> non intentorum ab agente quidam nati funt
nexeffirio , vel frequenter tucnirt cum effdiibus in-
triti u. 147.4

Eff riuum non intentorum , qua raro eueniunt , zil con-
tingent er cum effcflibus 'intentis , quidam funt inanes,
quidam notabilis bonitatis, vel molilia.

Efficiens aliquod cum non fit alicuius rei , HLataliini
non tfi efferiibilss. 15a.1t.

Efficient , & finis J ape coincidunt. 161. 11

E fficient ,C7 materia non coincidunt. 647.11

Ejficjftuia funt triplicia. 1 >0.18

E L

Ele&io differt ab intentione. 644.9

Elementum determinatur fecundum certam magnitu-
dinem. 50.17

habet in fi principium paffiuum motus Ucalis^uom-
do. «07-5

habet vnam qualitatem in ftanmo , & aliam prqi
funarium. J2.J*

Elementum ignit tfi inter nos,& caelum. t4f|
efi multo maioris ariiuirath , quam aliquod aliud ri-
ment um, vel ruifium , quomodo. lCf.6

Elementum mimmum cum certis circunflantiistfiet
quod potefi permanere , non tendendo ad umptis-
nem. J4-*

minimum non efi dare permanens , tendendo ad cor-
ruptionem. 1M7

nullum efi de fari 0 augmemabile in infimam, jo.
1 6

nullum habet in fi principium generatmit fit, &C.

107,9

nullum magis hunc, quam illum lo amopptut pro-
pter aliquam vim in loco exifleanu. 141.10
potefi bifariam permanere. J4 4

quodlictt de fi i natura efi augment abiit iauffottum,
nfi impediretur aliunde. J°**5

quodlibet potefi di flrahi violenter ab iHa mtgnitnE-
ne , /hb qua efi in fisa perfeflifftma difftfi»**»
J°-'7

/imple x l> fari/m confiderari potefi. ,076

fimpiex exiriens extra fuan diffiofitionm nsntrs-
lem , habet in fc principium efferiiuu» abtmnt
motus. '®7*7

fimpiex quomodo habeat in fi principii M trilam
fui motus.

Elementa duo infima ptrfcriiut coi [eruantur ,
magis inferias in fuo loco collocantur.

E lementa duplicem habent virtutem,
non funt continue proportionalia,
non fint colorata,
quomodo maneant in miflo.
fient in fuit locis naturalibus, d qmhuttnttraniu .

241*14

fuperiora eo perftrinu fi habent , qua frtpnn ac
cedunt ad fuperiorem partem fid loci. . 14 i j 1
Elementa terminari in magnitudine , poitfi initui
p Urit er. 49’

de Elementorum lori t dubium. *4f-9

EN

E ns ad differentias z It imas an fit fuperim. f 69. 1 ^

Index Rerum.

aliud efi in aSlu , aliud in pura potentia. 8 1.7
an poffit efft obicHum voluntatis. 644. 1 o

dicitur analogice de fiMlsmi* , & accidente. 16.
H

fji aquiuocum ad diuerfa Prodi carnem a accidentium,
iitid.

tji ebiefium adaptatum noftri inteUelhst , quomodo.
160.16

tfi obieflum naturale quoad inclinationem, non quoad
attingentium. l6\-<)

efi primum obieflum inteUeclus , quomodo, f 6/. 4.
/06.16

efi quafijpecietad fulsi an: iam , & accident. /68.
IJ

efi vniuocum Deo, & creat urit. /6 r . 1 7

efi vniuocum fubtlantia,dr accidenti. ibid.

Ent,& vnum dicunt eandem rem abfolutam. /6/. 6
Em finitum efi ob Ullum preportiouatum imelleQm crea-
ti. /60.14

Em naturale quid fit. 3.1/

appetitu naturali appetit numere. $ } .6

capi tur dupliciter. 48. j

dici pote fi tale tripliciter. 78.14

efi em compofitum ex materia, & forma. 106.1
exiSJem in fuo loco naturali , magis appetit quiefirre,
quam moutri,ficm fi extra. 1 c8. 1 1

nullum vt accidens , & diffofitiones balet aliquod
principium effentiale aliud. 76.4

nalbsm vt materia , vel forma habet principium in-
trinfeeum. ibid.

omne habet principium motus. 116.19

quodlibet tendit ad locum , in quo maxime pote(l con-
feruari. 9$. 7

Ens non efi vniuocum fubilantu,& accidenti,quomodo.
19. Ji

non efi analogum Deo , & creaturis , quo feenfis.yj 1 .
18

non prodicatur in quid de fisu paffionibus. t^f-4
omne comprehenditur fub obieflo adaquato noflri in-
tellefhu. //8./

omne diligit fe permanere. 91.10

omne mutabile licet fu perpetuum , efi in tempore.
x99 3

participatum fupponit imparticipatum. /61.19
per accidens dupliciter dicitur. j 69./

Ens prodicatur in quid de fisu paffionibus , vel vltimu
differentiis. /68. 1 7

quodlibet , licet appetat permanere , tamen non femper ,
fed fi eundum naturo propenfionem. 9 3 . 7

quo finfu dici poffit genus. / 67. j x

quod non efi perpetuum , efi in tempore. i 9 9. 3

rtaie dicitur tribus modii. 91.11

fecundum naturam quid. 7 8. 1 4

Ens /impliciter fumi tur. /90.18

£ 11$ terminus non dicitur vniuoce de fub flantia, & acci-
dente. 16.13

Entis paffiones fi habent vt modi intrinfici. / 70.1 3
prsuer ens an aliqstid incluslant. /69.11

Enti aliquid additum quare fugit rationem entis. /67.
11

ex non Ente quomodo aliquid fiat. 83.9

Entia aliqua femper quiejltre, aliqua femper moueri,efi
impoffibiU. 446. 1 o

naturalia habent in fi principium intrinficum fui
motus naturalis alituum. 4/ J . 1 o

in fuia ailionibus requirunt determinatam magnitu-
dinem. 61.1

funt terminata ad maximum , & minimum. 44.
44

quod determinentur in magnitudine , quid fit. 48.4

Entia omnia appetunt afftmilari ipfi Deo. 9 j .6

omnia funt jpecitt Jpecialiffima. 6/. 5

omnia funt vnum continuum. ibid.

qtu felit in tempore. 19 9. 3

qua funt fub tempore , patiuntur 'a tempore. 197.

*9

funt in quadrssplici differemus. 299.»

Emit as totius efi indiuifibilu. 3 7* 1 4

«o» informat portet , nec ab eis infirmatur, ibid.

XJ

Entium diuifio in reffeflu ad motum. 44 /.7

Entium gradus funt quatuor. 48./

Enunciatio quid fit. 24* » J

Enuntiatio, propojitio , & quaflio differunt. ibid,

E R

Error quomodo caufitur. 340.19

E S

ElTc accidentium, ficut efi in continuo Jieri, ita & in con-
tinuo corrumpi. 3 1 9.14

E fle alterius non fi quit ur ad efle vnius rei procis e ,fme
cointelle&ione alicuius alserim. 1 3 1.3

Efft dt effemia aliud efi , <$• aliud effe idem effem iniit er.
27.19

E Ile efi duplex, de fecundo, Cr tertio adiaceme. / . 3

Eflc» & permanere continemur fub ratione appetibilis.
27.19

Efft idem effem saliter quid fit. ibid.

Effe in aliquo tripliciter potefi aliquid. 2X1.21

Eflc in capitur multipliciter. 220. 1.8

Eflc in modi. ibid.

Effe in potentia ,& effe in aihsjtij oriam fianitur. 3 / 8.

12

Effe in fispfi aliquid potefi dici dupliciter. 210.19
Effe profens non confsgnificat inflans, fed tempus dssnfi-
bile. 331.16

Effe fieparatim qua dicantur. 331.13

Effe fimul dicuntur aliqua duobsu modis. 407.1

Effe fsmul qua dicantur. 331.13,331.16

ad Eflc vnius rei de verbo cft fecundo adiaceme, re (peflu
termini abfiluti, non J equitur clfc alterius. /.3
ab Elie vnius rei ile verbo cft fecundo adiaceme, refpeflu
termini correlatiui , ad eflc alterius efi bona confi-
quemia. ibid .4

sds Efle vnius rei de verbo efl tertio adiaceme ad efle
alterius, efi bona confequem ia. ibid.

Effemia omnis, qua relatisu dicitur, efi aliquid, excepto
rclatiuo. 631.2

E V

Euchariftia: myflcrium petit poni firmam corporeita-
tie. /89.12

E u identia an diflinguatur ab aflu. 6 3 / . 1

omnis efi certa,non omnis certitudo eludens. 636.8
quid fit. 6 3 /.I

triplex efi. ibid.i

Euidentia veritatis vnde deriuctur. 633.3

Euidentia Metaphyfica nequit fubeffe falfium. 63/. 1
E X

Excedens in excellent ium^r in id quod excellitur, quod
dissiliatur, stecejfe efi. x f 4. 3 7

Exctffiss non quiuu grossitatis fufficit mouere acrem cir-
cumdantem terram. 44/ ./

omnis efi diuifibilis. /8 . /

quilibet fufficit ad motum. ibid.

quilibet vnius fisper alttrum , /afficeret ad faciendum
motum in vacuo. 266.7

Excremenra qua fiant in nutritione animalis. 41.18
Exemplorum non queritur verificatio. 3 / . 1 1

Exiflentibus in carcere , vel tenebris, alius d motucceli,
efi tempus. »84.6

Experientia quomodo veritatem faciat euideiem.6^i 3

Expi

9r

Index Rerum]

Expir.it io ejt pulfm. 40f*U

Ex quadrupliciter futuitur. (6.6,69. '4

Extendo, C" intenfio efl in motu. 566.5

ab Excremo in extremum non pete fi tranfiri fine medio
naturaliter. 661.7

Extrema quorumcunque fe tangentium non eft necefe
effe vnum, fed fatu eft effefimul. 3 3 3 • 10

F A

FAbula de heroibus in infula Sardo dormientibut.
178.11

Facere cogno flere dupliciter contingit. 7.10

Facere cogno fi ere , reprafentarc ,& jignificare fe habent
ficut inferi tu, & fuperim. ibid. 1 9

F allio tfl duplex .naturalis, & /imple x. 441- 10

magia proprie attribuitur comptfito , tjudm forma.
99. 'O

F altum quod tfl .necejfe eft fieri prius, & quod eft in fieri,
neceffe eft f alium fuijfe. 3 8j • 1 3

Folium quod eft, habet efle. 578.10

Fal litas contraria veritati,eptomodo. 640./

dici tur aliquando non mentiendo. 6 57.1

nequit fubeffe euidentia Met aphy fica. 6 j 5 . 1

mn eft /impliciter in rebtu. 6qo.col. I M. 1

quomodo dicatur in rtbut. ibid.

in quo quis fallitur , non intclligic , exponitur,
ibid. 5

de Falfitatc cognitionis. ibid. 1

Fatigatio vnde oriatur. 661.8

Fatum d cafu, & fortuna difert. »4 Sj ' 1

Fatum quid. 1 0

Fal. fitbiactttt amnii, fi. fitb cari. fata. ibid.il

Febricitanti ftart dalci ftpit imarum. <57.4

Felicitas eft tjtudam atho. . 1 s i - 1 4

Ftliritat in fu fu a, p eundum Arijhtelm. j+0.6

Felium anili, & ijkidam fmilin , tjttart miir vidtantHr
lucidi. J47.17.lt 18,619. iS

Fertam nb amni farti utmAituri magneti. 66l.)

calidum agit inltnftorcm calarem, quam f.atnml.

9I > F I

Fida certior eft filantia. 6j6.8

bumana firmior opinione. * 641 .coi. 1 1

minui excludit dubitamnrmd fubUOo , mtamftim-

l!4 ibid.& 6j6.8

fiid Jacent de atorniiatr mundi. 4if-*

F idri .dubtf.fiiif irionu ,& fermitUnu dijfcrtmia. 640.1.

& ftf

Ficti alit/uid dicitur tluabtu modii. 79-‘

Fieri alftuidex nlio trifariaminlrlligi. 68.9

Fieri alitjua per anrm.bifarium contingit. 1 04 J

Ficti ex materia non rfl /impliciter firri. 6,.l

Fieri ficut attribuitur fimplicibut, ita & compofim. 79.

Figura 'artificiali, non Jiftingttitur i forma naturali.
‘04.8

f gura eft pafto quantitatis frnta . 106.15

Figura nobilior debetur corpori nobiliori. 114.6

Figura non objl ante, quod pot eft effe in t *0 aqualium fo-
te/l effe tn reliquo. 6 J9.5

qttid.Cr quotuplex. _ lOJ.ll

figuratum dicitur aliquid dupliciter. 105. 1 1

Finis ad duo potefl comparari. 1 l°-x9

Finis an idem fit cusa bono. 3

eflcaufit. 140,4

eft duplex. 118.11

(fi duplex , generationi i, & rei genit a. i 40 . 4

ejt duplex , gratia cuius , & quo. '}'*■ 3

eft nobilior his, qui funt ad finem . 1 19.15

eft nobilior hu, qua funt ad finem , quomodo. 1 40.5
h abet rationem optimi. Hj-ij

in natur alibu* eft vltimsm in extentione operit ,{M
primum in difiurfu rationu. 164.11

multipliciter fumitur. 159.1

naturalis non potefi effe fruflrmtm. 60.4

non diflinguitur a priori , quia non eft caufa nolit.
609.4

Fini* omnium quodammodo fumut. 1 17.17

Finit operit , non operantis, facit pralHcam fiientuat.

6,4,7 ..

Finit ratio eft aliquid rationis. 6} 5.4

Finit at, & infinitos inneniuntur in magnitudine , motu,
& tempore. iti.}8

Finitos , & infinitas funt pajfionet quantitatis. 594.
14

Finitum , & infinitum competunt quantitati, xc6.11
quod Fit, ex fuo contrario fit. 68.9

omnia , qiu fiunt , corrumpuntur , & mutantur ,fisoe,
corrumpuntur , & mutantur in tempore, jca.
14

F L

Fletus caufa qua.

Flores quare e propinquo minus odorantur. 6u.i
Fluxus fitcceJJiHH* vniuerfui , antecedent formam fib-
flant ialem, efl tantum alterat <0. 5 18.16

F O

Fertus bumamu an primo fit pljrtta. 595.J

Fatui formam an attingat mater. 6o/,j

Forma accidentalis accipitur dupliciter. 97 }

accidentalis fiiritualis nata efl infirmare cnpm.flt.
18

Forma alio modo efl natura , quam materia. 1 17. ij.

ii 8.27

ante fiti generationem nullum habuit dic in matris.
?8.t

Forma afini generatur fucccffiuc per psrtmaotrpsr-
tem. HS

Forma coeli non finiat totum appetitum fiu macris.

115.15 jfe.

Forma cuiuflibet rei determinat fibi ctmmgrobn*, t«
latitudinum, fub qua potefl fiarenatmsuter, veUis-
l en ter. 49** 3

Forma dicitur fuijfi in potentia dupliciter. 100-14
1 duos habet effiUus. 1 Ju-l7

duplicem habet res felium. l6i.ll

dupLciter ejt natura. 1 1 8.15

eadem pluret informat. JIM0

efl duplex. 97 > 1

efl finis tranfmut at sonis. 9% 1 1

efl in infinitum perfeQior materia. lio. 1 1

efl magis natura , quam materia. 98.5, 117. 2J-
& «10.8 , ^

Forma eft magis natura , quim materia, dupuemr
intelligitur.
efl natura.

llS.17

Inii

ejt rumen aqutuocum.

efl principium cuiufiibet tranfmutathmt. #**7
eft quid ditet mem, cptimum,& appetibile. *9- i 4

fit ex fubieflo prafuppofito. v> » *

in abslrallo an fufeipiat magis , & l°l'
11

materialis generatur de nouo.
naturality&intentionalit. ( 4^“"

naturalis inbarens efl infiparabilsJ i materia, mfipn
corruptionem. _ 97^

Forma non efl in fubieHo per modum aceidtruit. 74- 1
non tfl nona in cadauerc. 3 * * ‘4

nulla fubflamialit potefl fieri ab arte. »°4i

fitnfiia

Index Rerum.

/ferifiea bifariam confiderari potefi. 1 77.10

fub : i an t i alis duplex eft. 97.1

fisbfiantialis non fufeipit meglt, & minui. 9S.4
«« producitur de non cllc, ad cire. 98.4.^* fr<J- C
99.'0

Termo gradus quid (it. 3 1 4. 1 1

formo rediit rtceptimtman recipiat intetionalem.^C.Z
fornum /tn efficiat ille, qui efficit vitilium diffrfitionem.

604.4

Formam cadauerit non gignit humor prolominai . j S8.5
formam capacitatis cogunt efferer e loqutu iones Sun -
Rorum. 590.16

contra Forma eorporcit.it it argumenta fobnintur.\ 60.17
Formam educi de potentia materia,quid fit. 99. 1 4

formam educi de potentia materia per generationem,
quomodo intelligeHdum. ibid. 1 1

Formam e fe principium tranfinutat imis potefi bifariam
iutelligi. 9S.5

Formam , & materiam quaHtercmrtqne fi habentes , non
fuffieit exprimere in definitione iranfmsttationis na-
turalis. 77.9

Formam, & materiam quomodo cogno fiamus . 5 5 o. 3 ‘o

a Forma rei fumum nomen, & definitionem. 97. $
Forma ab agente educuntur de potentia materia. 1 00. 1 6
diuerfit jjecie nunquam habent accidentia omnia fi-
miiia. 589.9

Forma elementorum continentur virtualiter in forma
milii. 78.16

r.v quibat ret naturales confli tuuntur , vnde prout -
niaut. 99. 1 j

non multiplicamur Ut eodem fuppofito. 97.4

pluret in eodem compofito. 5 3 };lo

Forma fimpliiium an peream in mifliombut medicinali -
bue. 606.4

Jfecifica t utentium , qua funt anima, funt multiplicet.

39.16,3x3.11

fitbfiantiales an pojfint intendi, vel remitti. 3 1 6. 1 1
Forma funt triplices. 113.13

tripliciter reficiunt materiam. 5 97 .5

Fonruu contrariae fiare fimul impojfibile rfi. 185.9
format pluret ponere aliud e fi, & aliud pluret animae.
73. «8

Formae recipi cum materiabat fine ea quid fit. 496.7
Formica per quod principium ceUigit granum. 165.3
in Formica an prouidemia arguat memoriam. 5 1 6. 1 4
Fortuna de quibat dicatur. 148.6

efi bona, vel mala, quando. 144.11,143.16

efi cceca , & prater rationem. ibsd.

caufit efficient. 147.J

efi caufit indefinita , & incerta , homimimque ingenio
ignota. 144.1,

efi inconfiant , volubilis, & infima. ibid.

efi quodammodo immanifefla. ,4 3.15

Fortuna , & cafiu quater.su funt caufit. 141.9,141.1 1
in quo differunt. 143., 4.(9- , 47.6

quomodo differunt. 143.14

idem efi quod felicitas. 144.21

non efi caufa in genere caufit finali >. » 47. 1

non efi in rebus anima carentibissjteque in in famibus ,
neque in brutit. 143-14

non efi materia. , 47. 3

quomodo fit ignotu,& quomodo nota. 148.8

femper efi circa probi ica. 143.14

Fortuna definitio. ibid. 1 5 , 1 47 . 6

explicatur. 146.1

eius qualitates. 1 44. 1 1

Fcrtunaxsu, vel infortunatus quado aliquis dicatur. 147.5

F R

Frigiditas vinualis quid fit. 107.8

Fruitio via an differat a fruitione patria. 559.8,650.11
Scoti oper. Tora. i I.

quomodo differant. ibid.

Fiuftra eft potentia, cjnac non reducitur ad adhim,
exponitur. r 10.19

Fruftra fic per plura, quod poteft fieri per pauciora.
30.3

F v

Fundamentum, cui nouiter aducnit reldtio,necrffani
mutatur in aduentu relationis. 3 30.10

Futarum aliquid dicitur tripliciter. ' 5 3 -4

Futurum enenire de ncceffitate potefi inteUgi dupliciter,
ibid.

G E

GEnerans multiplex. 617.6

Generari aliquid dicitur dupliciter. 84.8

Generari, vel corrumpi aliquid tempore infinito impofji-
bile efi. J 89. 1 4

fenerari, vel corrumpi quadam dicuntur fimplicittr ,
quadam fecundum quid , quare. 3 * 9* 1 5

Generatio alia efi fieunastm alia {impliciter.

aliter fit in homogrneit .aliter in heterogeneis. 57.19
an fiat in tempore, an in inflanti. 56.16

animalis totali/ quomodo fiat. 318.16

diffirt ab ait natione. J * 4* 1 0

dupliciter accipi potefi. 3 * 7* 1 4

efi duplex. 308.11,341.151604.1

efi mutatio inflant anea/ton fitcceffiua. 3 * 7* * 4

efi via in naturam. 1 1 S.14

Generatio , & alterat io differunt ex p-trte mutationum.

9 14.10

Generatio ,£r corruptio differunt ab aliis motibus. 3 1 1.4
Generatio, & corruptio formali ter accepta non fient fub-
flantiafed accidens retfn clitium. 1 9 1 . 1 9

Generatio nafcciuiumcll u-tura^acwd» intelliga- .
tur. m.13

naturalis non efi omnis quietis, qua tion femper efi. 341.

16

Generatio non efi ad metum aliquem ,t unquam ad termi-
num. * 3°5M5

opus naturaUjJ mum quare dicatur. 617.7 •

non efi motns. 3 08.9

potefi confi.lerari dupliciter. 3 1 6. i o

prima, nec vltirna non datur. 3 1 3

quid fit. 313.9,591.11*605.}

quomodo Jit fisueffiua. 385,14

Generatio fubJlaniU alio modo in homogeneis ,alio in he-
terogeneis confiderMar. 3 S 6. 1

Generatio vnius quomodo fit corruptio alterius.

3 1 9.11. exponitur, jq 1 .1 1

Generatio vinetis a non vinetis in quibtss differat. C 17. 9
Generationis qua caufa ali i na. 607.6

ad Generatione varia genera ditionum concurrunt .ibid. 9
in Generatione non viuentium accidentia corrupti non
manent in genito. 5 8 9.9

Generatione pofieriora,Junt priora perfrttione. 461.10
in Generatione fitccgffto triplex. 3 1 6. 1 o

Generationes dupliciter poffunt comparari in velocitate.
413.17

quomodo firtt contraria. J 4 * • * 9

Genita ex femine , & putrefit! sorte an eiufdem fpeciei.

617.7

Genus, & differentia idem realiter. 567.* 1

Genus non efi fimpliciter vninocum. ^ 41 3 16

non prodicatur per fe de diferetia,nec 'e contra, j 91.10
quandoque prodicatur de indiuiduit eiufdem Jf eeiei ,
qua fub ipfo continentur.

remotum prodicatur de fpeciebus remotit , quomodo,
ibid.

Gener i j alicuius omnia dici poffunt per attributionem ad
vnum. 56S.14

M M m Geno

l

Index Rerum!

Gaurum, & magi* vniuerfidium fiecies a quo caufinmr.
149-*7

G R

Gradus firma quid fit. 314.1 1

non VAri.u rationem forma. 3 2 ©. 1 9

Gradus quid Jit. >77-10

Gradu* ali nolet funt indiuifibilet fecundum perf cilio-
nem. 182.20

aliqui calidi tat it pojjunt flare cum aliquibus frigidi-
tatis, licet calidi: at fumma cum fumma frigidita-
te non. 183.1

Gradu* forma qua poffibilitatc ifii dicantur potent ialet,
& illi ailualtt. 181.20

Gradu * forma quomodo funt intra , vel extra ejfentiam
forma , & an Jint finiti, vel infiniti. ibid. 1 9

qui funt fimul in tepido , non habent ad inuicem con-
trarieratem. iSy.tl

Graduum iuferiorum,& fiperiorum an fuit diuerfa fpe-
cies. J78.19

Grane efi agent limitatum. x j 9.7

mifium an moneatur in vacuo. 166.7

Grane mouetur immediate d fua forma. 4 j o. 3

fimpltx in vacuo non moueretur ficceffiue. 265.4
Grauia,cr lenia d quo moneantur. 447.13,448. 1 7
Gramias an diflinguatur d re graui. 6 0 8. ! 1

G V

Guttus 4 taflu realiter distinguitur. 499-9

cur non fentiat in abfentia, cum non mutetur realiter
d faport. 6x4.6

cft quidam ta&us, exponitur. 6x3.3

ipfe , & taUut quomodo duo fienfut. 498.7

fiutt duo fenfut. 488.13

ipfe , & taflu* immittantur per fiecies. 6 i j 3

medium non requirunt. ibid. 4

non immutatur immediate d finfibili. 497-4

quomodo differat d taflu. 623.3

Gufhu organum. ibid. 4

Guffu* organum in vena lingua aliud, & aliud organum
taflu *. 486.8

G Y

in Gyrum 40« cadunt. 6 14. col.i.num.i

H A

H Abitus,#' fiecies manent in ani rna fi par at a. 6^ 6.
fcfl.i.num.i

Habitu* notior efl priuatione. 1 .9

nequit efft fiecu(a/iuu* , & pr affictu fimul. 634.8
ornnu in prima fiecie efl eorum, qua fiunt ad aliquid.
4M.19

principiorum haintus, & conficientia quid. y x 8. 1 1
Habitu* obieflum non excedit obieflum potentia. 961.9
Habitu* funt in duplici differentia. 4 1 o. 1 j

inter H abit tu praflicos an fit ponenda conficientia. 633.
fifl-S- uum.i

Habitum effe quid dicatur. JJi.XJ

Habitum idem efi, quod contiguum. 3 J 3 . 1 9

H O

Homo ab atemo fi creatu* fniffit , ab aienn gtnuiffit .

601.X

an habeat priiu vegetatiuam , & finfitiuam , quam
inteUefliuam. f 9 f -3

an in flatu innocentia indiguerit phantafmate ad in -
telligendum. 334-4

efl minor mundu*. 434-7

in finfibu* ab filate excedit omnia animalia, j 00. 1
iuxta ripa incedent cur inuerfio capite videatur.6 13 .3
pofi refurreflionem intelliget fine phantafmate. 3 29. 3
quomodo hominemgenerat , fi animam non producar.
604.4

fubtrahendo fi dominio diurno ,amifit proprium. 9 j 4 4
in Homine tantum vna anima. 594.13

Homines duo poffunt Unare lapi dem, culus tamen medie-
tatem nulla* potefl leuarc. 95,3

Homines quidam t nde bene irsteHigant , tfr male mor-
dentur. 630.4

Horx , dies , menfis , annu* quomodo fint puftuttt.

370.18

H V

Humidum efi duplex, radicate cibale. 40.23

H umidum radi cale, ty calor naturali* quid fint. ibU.1 x
Humor pradomittans non gignit formam cadaueri*.
J88.y •

Humores , an anima informentur.

Humores , tunica, mufculi , oculi. 619.10

I A

jAm quid fignficet.

30M4

I C

I£tus miner quando confiat maiorem finum. <jj .

I D

Idem agit in fi. 6cSi

Idem anpoffit moueri motibu* contrarii*. 346.9

an poffit fimul moturi, £r quieficerc. 343,7

auget fi fecundum partem. 73,18

Idem cft iudex rc&i,& obliqui.y/wmwk iuteUgutr.
171.8

Idem non efl in fiipfi fecundam fi totum , primi, xxe.
*9

Idem non efi neceffarium rtfficHu vniut , & imuqns
reffeflu alterisu. 143.2

Idem non efi f ubieflum totius , & parti*. t.l
Idem non potefl agere in fibi Jimilc fecundam gradum,
& qualitatem fibi fimilem . 319.11

Idem non pettfiejfiin fiipfi fecundam accidat, ili.
19

Idem non potefi fimul effe, & non effe. 191.1$

Idem non potefi ficundum idem , efft monens fi’ mttum.

4I3-«7 ....

Idem potefl agere in fiipfium aQione perfeQua/liTtQ*,
& per fi. 319.2»

potefi effe cafuale reffeflu vnim , & firmtan rttja-
flu alteri tu, & non cafuale, vel fonuuumnficd»
tertie. 131.10

potefi fiipfitm per accidens alterare. 73. '8

Idem , quod efi contingens , vt in pluribus rtffda
vniut f fi contingens rard reffeflu olterim,&<p*d
efi neceffarium reffeflu vni tu, efi contingens rts]*3*
alterisu. 15 1-9

Idem quomodo fimul , & fimel non fis perficeuftca-
t ruri orum. Jlf-U

Idem ficundum fi totum non alterat fiipfium. 73.»$
Identitas mobilis requiritur ad vnitatem motus.} 34.14
Identitas motus numerali 4 tria pofiulat. 3>J-a

Identitas obiefli non /afficit ad idetitatem afluunt. 519.7
Identitas fiecifica,vel ' generi ca non dicitur identitatfm
p lici ter. * llbtl

Idolum firmamus, dum aliquid inteJUgttt opimat.

SSpf

Idolum finfistioni* firmamus, fi d non adutninrr.9 U - * 4
I H

Iccoris officium quod. 41.X6

1 G

Ignis efl multo maiori* affinitatis, quam aliqtttd aliud
elementum, vel mifium.

Ignis efl fimnrne calidus, & prope fiummuut fictus. 30.31
Igni* in iflis inferioribus detinetur per grauitatem fit
materia. >43-6

Jgrs*

Index Rerum.

Ignis non agit, in quantum ignis, fid in quantum calidus,
quomodo. | ,jj.j

Jgmt non pretii/ et vijionem. 144.4

Ignu perfiUm compreffiomm potefi corrumpi 31.12
Ignu purus non efl mugit lucidus , quam atrjtifi fit ut
extrinfico. Z44 4

Ignu Purui non pote fi comprimi, Cenitn fundenti Ji po-
tefi, remittitur cotidiius. 93.6

Ignis recipit augmentum in infinitum, quoufijue fuerit
combuflibile. 4g t

Ignu partem minimum non tft dure , quo pojfet fiorfim
per fi flare. 50.11

Igni admota minus frigida cur dolent. 494.9

nd Ignit prafiutid qu.tre lignum non comburatur. 6 4 6.10
Ignotum nullum potefi probnri per fjllogifmam hypo-
theticum. ,,,.8

1 L

Illatio cognitionis tmists rei ex cognitione alterius fit
per medum confiqnentia. 5.9

in Illuminatione ex tribus pratsenire potefi fucceffio.G 5 . 7
t* Illuminet Dem omnem hominem. 517.9

I M

Imagi natio an faciat cafum. $ 1 6 . 13

Imagin uiua refleRit fi fitpra fi. 5 10.7

Immobile dicitur tripliciter. 3 10.1 1

I mmobilia non fisnt in tempore. x 9 7. 3 1

de Immortalitate anima humana vari/ errores. 600.
col.x.n.x

de ea quid Arifiotelet. coi 1 Jt. 1

Immutabilitas fiientia vnde confit wr. 656.4

Immutatio alia animalis, alia naturalis. 497. x

contradiRionis potefi tripliciter inueniri. iff.U

ut termino a tyxo generationis tfi ccntrtiria generatio-

1U' , . 34*.»3

naturaLi impedit fenfirtionem. 494.9,497.1

naturalis non facit finfum. 495.4

finfibilu duplex. #£/,/. }

qkod Immutat minia naturaliter , interfias immutat
intemionaliter. 6u.j

Imperium aRiu zclum.ua. 646.9

Impoffioifc apprehenditur vt bonum, & fic appetitur.
6i}xol.x.n.$

Impuli us idem an firfism, fr deorfum moneat. 66 1 .4
Impulgus quomodo augeatur ,& diminuatur. ibidi •

Impulfu fpirit nolis an detur in mobili. Und.

Jmpulflan caufari in proieRo. jfag. t

Itnpnlfiss anfint fibi corrtrarij, vel diu er fi fieciei ibid. 4
Impnlfiss effi diuerfit fixeiei, cr contrarios, probabile rfi.
ibid.

I N

Inxqua lira s augmentabilis efl in infinitum. 48.6
Inaqua lira* , proportio , & di/fimilitudo non fiunt au-
gmen tabiles in infinitum per augmen tum maioris ter.
™ni- f ibid.

fi fiunt augmentabiles in infinitum , hoc filum efl per
diminutionem termini minori/. ibid.y

fi fiunt augmentabiles per augmentum termini maio-
ris, Itoc filum efl finite. frid.

Inclinatio naturalis non efl ad impoffibile. 60 x. 6

Incomportibifitas motuum vnde proueniat. 411.26
Ineompojfibilirxi terminorum e fi triplex. J i 6. 3

Inconucnicnte vno dato, multa fiquuntur. xi.f
Indcpcndcntia efl de ratione menfira. ^

Indeterminatum duplex quoad eius defien/um. ^y.x^
Indiuiduurn aliquod in nulla (fecit efl dare ita ma-
gnum , quin peffit dari aliud maius. 1 1 . 14

maximum r? dare in 0 mni jUcic. ibid. 1 3

determinat um quomodo cognofi amus. f 7 f • 8

•tragum prius cognofi i , deinde naturam,& poflea in-
dsuiduum determinatum. 170.- )

Scoti oper.Tom.II.

Ind iuifibile 'sin poffit alterari. 376. 1 V

dt genere Quantitatis an peffit recipere aliquam qua-
litatem fic vt mutetur de vna in aliam. ibid.
Indiuifibile dicitur multipliciter. 3741

efl multiplA. 3 5 4- 1 o> 10

monetur per accidens. 374.3

non potefi fluere. 188. 16

non potefi moneri localiter per fi. 374-. t

nullum monetur per fi. 39?. 10

nullum potefi moturi. 3 80. 1 7

Indiuifibile pojfe moneri localiter , nen negat Ariftotelrt. m

573.8

Indiuifibilia alterari pojfictt qua alteratione. 374.6
quomodo alterentur. ibid.

Indiuifibilia habentia pofitionem in continuo fojfunt al-
terari ad ah er at Ionem fisorum fiubURornm. ibid.
quod Incft alicui per fi, & prima, non remonetur ab i do,
licet remoneatur 4 quocunque alio, quod non rfi ijfium.

398.3

Inferius non potefi adaquate reprafintarefiperisu. 347.

Infinitas de corttntrio efl in numero,& in magnitudini-
bnt. m. ih.&qy

Infinitum aRn an fit. 199.1 6

Infinitum aliquid ejfe, potefi bifariam intcBlgi. 47». 18
anfit in ratione rerum. 1 99.14

bifariam fumi potefi. 106.11,111,33,336.5

confisi it formallter in fucceffione. 111.34

contrarie efl triplex.' 10 6. 1 2

diuerfimode cenfideratur. 1 1 3 .4 1

efl, cuius quatit. item accipientibus, &C.1U.J J.C?" fiq.
efl ingenitum , & incorruptibile. 1 9$. 2 2

efi in potentia. 109.24 & uo.i§

efl qu intum fine termino. loS.xx

efi quoddam diurnum, CT immortale. > 98. 1 2

extra gen/ss efi , quod ficundism fi, C Tfiuodlibet fisljefi
'infinitum. ic&. 1 i

habet quatuor propriet alet. 1 99.23

habet rationem incompleti,& imperfeP.i. 111.34
in ailu efl duplex. a o 6; 1 1

ingenne triplex . ibid. 1 2

in permane t i !•/*/,& fitccefiittif tfi indi ffere ter 1 cp. 2 3
•mfirti debet effi principium rei , & nullo modo
prine i piatum. 1 99.13

non continet /id co minetur. 11 1.34

non habet rationem totius, fid partis. ibid.

non reRe a veteribus definitum. 2 1 o. 3 o

nullum efl figuratum proprie. 203.11

omnia quod gubernet , rationabiliter affirm.tr unt rete-
ret. 198.11

Infinitum potefi dici aliquid duobus modis. 3 j 8 . 1 1

pe t efl imaginari tripliciter. 3 o 1 .4

quantitati competit. 206. t i

quid fit. m.jo.C^jj

quot modis dicatur. 2991?

reducitur ad confiam materialem. 211.59

fecundum efientiam quid fit. 206.1 2

fecundum quod infinit S efi, efi ignotum. 44.43,211.32
tripliciter confiderari potefi. 210.18

vtmm non efi aquale alteri. 1 p X. S

Infiniti conditiones. 1*1.34

ei tu confide ratio ad P/r, ficum jpeclat. 198.19

definitiones eius tres. 211.33

risu duplex genus. 3 f 1 j » 6

circa eius pojjlbilitat* Ariftottlet fibi 10 1 rarius. 6 cx.t
sic Infinito in potentia. 2 09. 2 3

Infinita diuifim fiumpta fisut fit ita conium hm fiunpta.
34- 10

Infinita duo effe fecundum vnam dimenfionem,protrufam
ad diHcrf.u portet, an ejfit pofftbile. 207. 1 7

MMm 2 Jnfic

Index Rerum!

Infirmitas efl intelledlus querere rationem,vbi habetur
aliquid dignius risione ,& experienti 4 finfm. 445 .8
Infirmitas i meile Ii us cjhi. 81. J

Ing enium icutiiu in nudioribus cime. } 00. 1 4

Inhaerentia duplex. * •ltj*10

non efl de efferti ii accident i*. 1 1

Inhzrere non efl ratio accidentis. ibid.i 1

Jnfcnfibile maximum efl dare in i nflnfibilibus flparatit

a toto. 4J-4

Jnfpiratiorj? traclus. 40f‘>4

Inftans efl omnino indiuifibile. J 69. 1 4

non efl menfura temporis. *7&‘ * 8

non efl pars temporu. 188.14

Jndlam primum eflc motus noti datur. ^ J 8 1. J

tpiatum id quid nomin c,dupliciter dicitur. 188-13
quid fit. ibid.i 4

fi habet in tempore ,flcut punitum in linea , & mu-
tatum cllc in motu. ^id.

Inftrumcntum artificis non efl aliiutsm. 1 1 1 . 1 6

Instrumentum fumitur multis modis. ibisl.

ut fit aSIiuutn debet habere in fi formam allinam, per
quam agar. ibid. 1 7

Intellectis ad phantafmaficut vifiu ad colorem. 511.1 j
agens cur potius ponatur , qttamfinfiu agens. 6 1 o. 1
- agens elicit fpecies intelligibiles quafiunque. J 49**8
agens & pofjibilss non diilinguuntur realiter .5 17. 1 o
agens , & poffibilis differtmt fortnalit er. ibid. i r

agens potefl rerum jpeciet efficere.

& quare eas efficere poflir. . C

Inteiuthsian efficere pojjit flectet proprias flubHant, si-
rum corporearum. ibid. 1 q.&fiq.

an eliciat intelleflionevt. 5 P • 3

an intellgere poffit fine pbantafinate. 5 5 J ,6.& fiq .
an nobilior fit voluntate. S l9- 1

an pojjit producere alium in alio. f 1 4* * *

an fimul habeat plures alius. 487- » 4

an fit imm.it erialss. J J °* 1 • f(<l'

a Philofipho aliquando fumitur pro tota mente. 5 50.4
JiyellcCus corrumpitur, quodam interiori corrti-
i pto, exponitur.

dicitur quod efl monens metum. 5 ° ' • 4

efl confla eque propinqua , ac fpecies. tbid 5

eft homini intrinfecus. \ - f 5l 7-5

efl in potentia contradidi ionis adffieciet. 511.4

efl prior voluntate generatione. 6 3 e 4

eft pura potentia, exponitur. 5

eft vniuerfalium/t^»»»'-

lmlcOm.&ttatue.fimtc^t>.& firtm. <41.19

InmUclm , C tilhcniae dillmguumur moheSc.

lJm<u niJattr tumt decepi laxem fi ufm , «fi mn
fiemper. S

Intcllcflus cxrrnfione fir

, mediauu vipe potefl apprehendere .nfinfib.lcm ««/

nfT.rprlu, tShtclita^Illm adiUa.b, !.«/.. .

num. 4 ,

nexit quando phtatufia errat. 0\6.f

Intclle&us paffiuui«f j . J17'5

pretii exi, & /teculaliuui eft eadem potenti*. 6 ) 4.7
Intdledbts producit primo cognitionem, qua mediante eU-
1 cit volitionem. j

«wmafc moneatur ab obieQo . 5 8o- 1

quo ordine intelligat fbtflbilia. _ 5I0-J1

/Lm/S» , Cr confiientidm conwtet. <H-'

t ,bi maximus, ibi niintma fortuna. . 147-4

/«,/Wfcu *»•" •*« * "7

; eft improbabile. Ji 1. 1

eitn allui fit ab obleSSo, & ablxt appettnt mm.tp.art.

. 61 j. col.i.n.l

Intelltliui creati obictlum. 560.14

finitum omne, excipe relatimm, culat termimu tfi in.
finitum. 568.14

Imelelltu i uftri an ftugulare ft‘ obiaOum. J 7<. 9

Jneetlcllut oUaOum tripliciter eoufidtralur. J60.IJ
tini trei eperationei. fer;.,

IntebeUui non eft agendi ratio /faciet. S 8 1 .6

Jnttlieblum agentem atijnid anima nofira , vl fotiut
fnbftantiant fiparatam ponerepen fuerit it immim
Pbilofopbi. J17-7

agentem dari ipti negent. ibid.

agentem tfie fiparatam ftdiftamiamppdpxte». ihj.
hledtUum agere in fiip/um ‘\nid. J 16.4

IntelleOum non ejfi mere pa/finum. J 14,11

InlelltCInm e/uomodo dixenat velum at. 510.H

Inlcllt&xm ejuomodo pbantafma dnermintt. 548.15
ab Ixtclleliu appeti poteftpropofiti miniu iflica.x,l 47. 1 4
in Inteltllx noSho an fini /faciet mteOgibila primi
naturaliter nblx inttlligendi. fM-li&fip.

Inicllcaio an concipi pojftcpcon imtlkUo obitill.l^.t,
tmitmtr.il 'et anime immirtalitattm. 621,6
cerebro turbato , putere turbetur. jsS.J

eft ijualittu. 6)1.1

poteft produci a filo Deo. ibidjcLijna

nd Imellellionem primam itittllcllut ftparatulfut itter-
minetur. J jap

in IntclUdiione tria concurrunt. 6) l.f

Jntelligentem quart ncceffle efl pkamafmat a rimari, f 48.

'

IntclligentU licet non inhareac ctalejfi tamen cettaf.
propriate. MM

non intendit complere motum cali , fid tmimt
monere. <7>l

Intclligcre cft quoddam pati , exponitur, jij.ij,
6\ 1. col.x.n.q

Intclligibilc omne non efl finfibilefltdt contra. f77*<f
InteHigibilium ordo triplex. 19.14

dum Intelligimus, phantafumur. jff.f

Inttlligunt aliqui bene , & male recordantur, furt.
6}o.col.Ut.q

Incendo forma gradualii, quomodo fi*. 180.14
Interfio in qualitatibus fecundis , (j primis quemi»
fiat. iW.U

in Intenfione qualitatis pars prius acquifliamann cm
parte pofteri'ns acqujfita. *Mt l

Intentio, & eleflio an differant.

Intuirio forte a Deo fieri potefl fine obiefli prtftnti*.
641*7

Intuitionis caufa qua. 6q\Xm.iJi.\

eius effetius formalis quis.

1 R

Irafcibilis, & concupifcibilis in iiluntattandijlin-
guan turre.

in voluntate re diflinguuntur. bi f.t

Irafcibilis quinque pajfiones. bi6.f

Iridis color an verus.

\\

Iudicium ad adlum voluntatis non requiritor.
varie fumitur.

in ludie io efl J, impliciter cognitionis terit M,
in Iudicio indifferenti non efl Ubertsu. 6fC.i

L A

J ^ A lio, proprie loquendo, de quo dscexvx . } * c,lc

LE . -M*

Leporis oculi aperti , dum dormit , quart non Viaean .

511.6

Leue naturaliter monetur furfum , & grane deorjun.

**4-3J

Libet

Index Rerum.

L I

Liberta* an eomeniat omnibus atlibus voluntatu.6^8.
i.&feq.

an fit ili quid inrrin fecum aflui. 63 t.8

an fit effimialst aflui libere. 6 3 1 .4

comrarietatu quare dicatur flecificationis , & con-
tradi flienu exerciti]. j

ejpntioUi non excludit neeeflitatem. ibid.t

immediata non requifita ad meritum. J a 1 . 1 7

in prima coufa necejfarie requiritur , & quare. 1 3 8.
11

moralis, & Pby/ica. 649.4

tollitur , fi minxi , vel ajue pcrfcfle proptftum non
poffu eligi. 647.1 J

. non efi in iudicio indijftrertti, 6f o.l

non efl modju realiter di i Unci ut ab aflu. 6 3 t . 3

non efl relatio realu in aflu. ibid.

nuda in coufa fecunda maneret ,, fi prima naturaliter
agerer. 648.1

triplex efi, effintialit , ccmranttntU , & contradiflio-
n ts .

Ubertat volunt at it creata triplex. tbid. 1

in quo fit a. 6JO.1

non distinguitur realiter ab ipfit. tbid.

fi non effit .omnia neceffarib tuenirent. 154.;, 1 56. 1 3
Limitatio quantitati» d forma. f 87.1

Linea aliqua curua de fafto efi infinita. xox.S

aliqua efi mdinifibilu , fecundum latum , & profun-
dum. J*»-7

curua. & refla quomodo differant. 343 *9

Unet infinita funt in quolibet continuo, 3 6 * »7

L O

Locans efi duplex. i{8.io

Locatum acquirit aliquem locum.quanda augmenxatur.
X40.*5

efi duplex. *j8.io

idem non potefi effi in diuerfif Urit. 116 .3

Locus aqualis fecundum dtmenficttes inteOigitur tripli-
citer. l37*3

Locm Alimui ornem ,/ifimd moucomr cum ifio cnr-
pore, tunc Ulud corpus non mutat locum. 1 1 9 . 3

bifariam elicitur ielem. a J o. 8

bifariam dici potefi etqualts locato. I 3 7. 5

bifariam fumitur. 248.10

cur dicatur immobilie. a 3 4 • * 5

cur videatur e fle materia. a 14.31

duobus mtdu potefi effi aqualis locato. 238.10
efi aqualis locato fecundum continentiam. a 3 7.4
efi aqualis locato fecundum duas dimenfionet. ibid. 3
efi duplex, proprius, & communis. ibid. 3

efi em. 217.;

efi fomuliter fupcrficitt , continens immobiliter per
aquiualentiam. a 3 3 . j o

ejlimmobilu. 224.34,230.11

efi immobilis per fi localiter. 216.3

efi mobilis /impliciter , & immobilis per equiualen-
tiam. 2 3 o.9#

efi neceflaria in rerum natura. 149.11

efi fuperficies. 130.10

efi terminus corporis continentis. 12 3.30» 224. 3 3
Locus, & vacuum funt idemfubiefio. 230.20

Locus, & vas differunt. 223.38

Locm fundamentaliter efi fiecict quantitatis , eadem
realiter cum ipfa ftperficie. 118.10

maxime furfum debetur elemento lcuiflimo,
quomodo intelligendum. 2 4 6. l o

naturalia ignis efi fuperfeies concaua orbis Luna.
*4M

naturalis in locatum agit. 4 9 * • 9

laesu non augmentatur . augmentato locato. 117.6

Scoti oper.Tom. II.

non componitur intrinficetx fuperficle,& re fit Itibus.

*3M 9 % 1 v,; '*• ■

non difiinguitur d corpore. 238.9

non efi aliquid locati. 11 6. j

non efi corpm continent locatum. 117.3

non efi corpm , fed efi fuperficies corporis immediata
locato. ibid. 6

non efi materia, vel forma. ibid.f.i 14.31

non efi flatium feparatum. 1 1 3 . 3 r , 1 1 6.7

pro formali . vel pro per fe figni ficato , non efi aliud
quam vbi afliuum. 218.10

propritu alicuius locati efi praeite aqualis illi locato
116.3 ' ‘ '

proprius efi aqualis locato tribus modis. 1 3 8.9
Locsu quandoque aqtuuoce fumitur. 116.4

quare videat ureffe forma. 113.30

quare videatur 'effi fi otium feparatum. ibid. 3 1

qui efi fuperficies, quod fit corporis continentis fisper-
fides, non efl de ratione loci. 133.29

quomodo fit aqualis locaro. 2 3 7. 4, 1 3 8. 1 o

quomodo fit immobilis. 129.7.8

Laesu rerum naturalium efi duplex , Afathematictu, &
Phyficus. 249-11

rerum fiiritualiutn efi locm improprie. ibid.

furfum , & deorfum non fitnt contrarq relfeflu
fupremi, & infimi. 136.33

Loci conditiones. 121.24

explicantur. ibid.t 7

Loci confideratio ad Phy ficum pertirttt. 214.1

Loci immobilitas vnde proneniat. i32.lt

multiplex de ea opinio. 1 3 1.14,2 3 2.21,133.1 t.& feq.
penes quid attendenda. 1 1 1 . » 8. & feq.

Loci particula quomodo copulentur. ibid 2 1 .£7 feq.
Loci fieciet.00 differentia. 209. 22,114.3

fumi peffunt bifariam. 1 1 3.7

Locum effi fiatium feparatum varie ponebant antiqui.
124.36

de Loco dssplex fieculatio. 234.16

in Loco dupliciter aliquid effi. 147*4

Loca aqualia funt inaqualium corporum. 138.6

inxqualia fiunt stqusslism corporum. ibid.

naturalia fisnt quatuor. 141*9

Loca non funt cotraria.mfi ratione diffafitionum. 136. 33
Loquutio quid addat fispra vocem. 611.6

vera conformss efi menti,& obieflo. 637.2

L V

Lucent aliqua de noUc , & non videntur de die , quare.
347.17

Lucia foror diuinitm ziuit fine cibo. 61%. 13

Lucidum efi obiellutn adaquat um vi fm. 619.17

Lucidum magis , & magis album magis videntur. 43.8
Lumen an per fi moneatur. 6 1 6.col.t.n.x

an requiratur ratione medtj.obiefii.vel vifits.6 1 7.10.
&feq.

de natura fisi efi ac quifibile fisbsto. 3**«7

efi qualitas. 61 6.1

efi flectes lucis. ( 3i7.2C,6i7.6

maximum efi dare produribilc a Sole. 60 1 3

multis modis potefi intendi. * 80.9

efi fisb flant ia. 6 1 6. 1

per fi non requiri in medio , probabile efi. 618.11

propter quid necefjdrium ad vifisnem. tbid. 1 o
qua ratione faciat colores aflu. f 16 3 *

quid fu. 6l6.\.& fiq.

fleciem effi afferitter. 617.6

Lumina plura an dentur in eodem. tbid.]

Luminofum quando approximatur, tunc continue efi lu-
men int en fisu,. roteris fi habentibus eodem modo.iSt.if
Lupi inimicitiam quomodo cognofiat euis. 3 1 1 . 1 9
Lu x non efi fiub flantia. 616.1

MMtn 3 L>'nx

MMm 3

Index Rerum.

„V LY

Lynx m videat pofi parietem. 619.1?

M A

Jy^Agis , & miniis non tollunt rasionem vniuoci.

Magis, & miniis funt in eadem fiecie. J 17«7

Magis, & miniis vnde vere proueniant. ibid.S

Mag nes per aliquam virtutem ah omni parte attrahit
ferrum. 66 1.3

Magnetis vna efi virtus ab omni parte attrahendi fer-
rum. 'bid.

Magnitudo efi augmentabilis in infinitum. 1 1 0.17

efi diuifibiUi in infinitum. 109.14

ejl infinita quomodo. 1 1 1.3 6

efi in infinitum diuifibilis fecundum partes eiufiiem
proportionis. 109.16

minima inexiflens non datur , bene tamen fiparata.
56. '3

non efi diuifibilis in infinitum fecundum panes eiuf-
dem quantitatis. 109.16

non fecundum appofitionem , fed fecundum diuifio -
nem. ibioLux.}6

omnis fji diuifibilis in magnitudines. 349-8

poteft ei fieri oppofitio in infinitum quomodo. 1 1 0.
*7

quomodo ipfa & figura reprefintentur, f 00. 1 6

quare non habeant proprios finfus. 498.6

virum debeant annumerari fenfibut. 497. 1

Magnitudinis , & paruitatss duo funt termini. 5 I.
16

Magnitudinis infibara ignis imaginandi funt duo ter-
mini. i °-*9

Magnitudinem finitam pertranfiri tempore infinito, efi
impofiibile. i%9- 1 1

infinitam ejp, efi impofiibile. 10 1.4

infinitam pertranfiri tempore finito , efi impofiibile.
• 350.1 1

Magnitudines infiniliet infinita pofiunt refidtare ex vna
magnitudine. ^ 103.10

Maius, & miniis , & magis ,& miniis differunt , &
conueniunt. j 1 4. t i

Malum efi obicRum nolit ion u. 613.1

nullum intenditur a natura. 1 5 9- *

nullum quis operatur , n fi fub ratione boni. 613.1
Manus congelata , igni applicata, minus calefit , & ma-
xime dolet. 49 1 '6

ct/rdoleat. 494-9

Maria virg o an indiguerit connerfione adphantafinata.

Sf6.il

nullo mo>bo laf orauit. tbid.

Af.vi.im virginem habui fe isifiitiam originalem , qui
velint. ' ^

Mafinlu* velocius generatur in hominibus quam f armi -
na. ° 3/7.14

Materia ccrli efi einfdem rationis cum materia iflorum
inferiorum. lit.13

Materia cognofci potefl per negationem. 88.17

contrariorum eadem efi. 171. 1 f

corrumpitur fubieRiue. 89. 3 f

dicitur principium tranfmutationu duabsu de caufis.
91.9

. dupliciter confider ari po: efi. 71- 10

efi altera natura ab huiufmodi dilfiofitionibm educis
de potentia. i7i-1 f

efi caufa extrinfica forma. 7 6-J

efi cognofeibilis per analogiam ad formam. 84.6
efi duple x,comp»fitionu,& alterat ionu. 3 14. « 8

efi duple x,finfibilts, & infenfibilis. 1 1 J . 1 j

, (fi eiufaem rationis in omnibus. Jf ; . 1 8

efi id, in quod omne corruptum refluitur. 99.1 j
efi in aRu formali per formam praeite. 86.11
efi natura. 1 17.II, 1 18.1

efi nec e Jf ari a in diffofitionibw rerum naturalium.

164. ii

efi primo diuerfa a forma. 87.11

efi primum JisbieRum. 99. 1 3

efi principiem fui , vt fit tranfmuXatio. "71 . ?

•fi pura petentia. 83.)

efi Jpharica figura , & inconcauo orbis Luna. 8j.
'5

efi tota natura rrrum naturalium. " 6j.j

Materia, & ejfitiem an ceutcidam, 52S.11

dr quando. ibid.&6 H.ti

non coincidunt . 647 . 1 ^

Materia , & forma coniunRim fumptt , funt compe-
tum. 35.11

dupliciter confiderari pejfunt. 81.8

non /Ujficiunt ad tranfmutationem. 77.9

funt principia compefiti ; fed materia, fonqajtir fri •
u nio funt principia tranfmutationit. ilii 10
funt principia per fe rei naturalis. 8c.8

Materia, & priuatio Jient idem r taliter fed difiisgmt-
tur formali ter. 91.13

Materia , etiam prima , in genere caufa materialis , ifi
caufa vniuer falis omnium corporalium. 1 8.16
M ateria Jit aliter diffofta quam ante. 6j.i

habet partes entitatiuas. 606.17

Materia manet , & non potentia , quandovera pn-
pofstio. 87.1/

minima dari pottfi , fub qua generari pottfimbm
heterogeneum. 74.7

non cognofcitur per vnicam fieciem. 84.8

non cognofiitur procejfu cUmonfiratiuo. Ad.
non efi corporalis , nec Jbiritualis. 3 33, 18

non efi fep arabilis a dijfofitionibtu eduliis de pc.tn-
tia materia. 171.15

non indiuiduat. 376.10

Materia prima cognofiitur ex mutua rtrvm traxfm-
tatione. $8.1 7

definitur. 89. 33

efi de fi aRu*. 86.10

efi ens in potentia fitbieRiua ad ommsjtmet. Aid.
efi informis. 85.11

efi perpetua. 84.8

efi principium omnium tranfmutabilium. 81.3

efi principium tranfmutationit. 86.18

efi vna numero omnium generabilium, corruptibi-
lium. 83.16

fuit a Deo crea/a cum hac mundi vmuerfuate. 81
18

non cognofiitur per fieciem propriam , fed arguit**
per fiecies aliarum rerum. §6.1 8

non cognofiitur fine argumentatione, & difcurfu.h.
1.87.16

non determinat fibi aliquam quantitatem. 361-8

. non efi aR iu formalis. 86.1

non efi fiubietlum accidentium. 60/4

non potefi cognofii per fieciem propriam. 81.1

nunquam durat csnn conatu , non non habeat (tatra-
rium. 101.1 1

quomodo cognofiatur difturfu.
quomodo fit incorruptibilis,
quomodo fit ingenerabitis,
quomodo non fit locus.
Materia fius hecctitate diuifa.

88.16
110.17
88.19
H5-37

IW^p. , 536-13

fub lunarium eiufiiem rationit cum materia caltJ}iM3n.
5 34- 14

fumi tur dupliciter , & quo finfu eadem efi in istferie-
ribttt,d~ fiiperieribsts corporibus. 5 3 J- 1 7

ttta.

Index Rerum.’

tota , qua ia principio mundi crea/a fuit , erit in fi.

nem vfique. 88. 19

Materia duplex caufitlitat. 119.15

Materia prima qusdiias tfl ejfe puram potentiam ad for-
mam. 86.11

Materia fecundum fi ratio. 3 318

Materiam , & formam quomodo cognofiamus. 330.
1°

Materiam minimam non eft dare , fitb ejtta mitium he-
terogeneum poffiit permanere. 33.S

minimam eft dare fitb qua pojftt generari. ibid. 7

minimam non eft dare, fitb qua pejjit elementum , aut
aliquod bernogeneum generari. 34.3

notr vnam , & eandem ejfi reJfefiu omnium itidiui-
duorum eiu filem fieciei, eft verifimile. 33.1 1

per eam quid intelligat Ariftottlet. 3 8 6. l

fiparari eam a forma , vel e contra, implicat contra-
<L ilio nent. 85.13

Materiam , ficu magnitudinem minimam non eft dare ,
quo finfiu. 54-5

Materi alia»t* fint aUu inteBigibilia, exuunt materiam,
quomodo. 177 *S

Mathematica eft certior fidentia , quam Pbjfica. 1 x6.

14

habet pro fitbidlo accident, nen quodtunque. 115.

11

quomodo definiat per motum. ibid. 9

Mathematicam abftrahere a materia finfibili, & non a
materia intettigibili , quomodo inteUigatur. 1 a 5 .

15

Mathematicm frequenter per formam procedit, io.
16

quomodo locum confideret. 131.16

maximum, in quod poteft potent ia, quid _ fit. 58.4

de Maxi itio notabile. 44 44

M E

Medicina ab folate pradica. 6 3 J. 5

Mediem adificat, non inquantum mediem. 8 1.6

Medium an moneat voluntatem. 644.8

eft triplex . 73.9

ipfitm , tr organum vifiss fimul mutantur. 491.8
nudum in ifhs inferioribus eft vniforme. 93.4

perfetUus iUuHratum an perfidiorem vifionem effi.

cfiat. N 618.11

quid fit. 3J1.I7

vnum profertur ali it , quomodo. 644.9

vtrxm canat qualitate tangibili. 49 » -8

Media fine vita imitatione Pfnfica fiunt inutilia , Scc.
644.8

M eliora fiunt, quorum oppofita fiunt peiora. 6 1 9 . 1

Memoria an detur, fi negentur fieciet. 5 5 a. 3 S

dupliciter fiumitur. 6 30. 1

ex triplici capite tribuitur finfiu. ibid. coi. 1 3

inteUediua datur. ibid. 1

ipfia , & finfiu communis quomodo differant. 313.
v u

non diflinguitur re ab inteUedu. 6 j o .coi. ljt.$

Memoria obiedum eft duplex. 8. 16,6 jo. I

Mcnfura quidfit,& quid de eim ratione. 183.3.4
debet effie determinata, & certa. 3 3 a. 1 8

debet effefamofia. 183.4

debet ejfe i nuariabilis, quantum pojfbile eft. ibid.
debet ejfi minima, quomodo. ibid.

debet effie nota. ibid.

eft duplex. 301.11

eft intelltdiu de quantitate rei determinata cenifica-
tio. ibid.

M en fur a, tfr menfiuratum debent ejfi vnigenea , (fr con-
formia. 283.4

Menfitra importat tripliiem refpcdnm. 301.11

non datur fecundum inflant, in que, aliquid fiat fr-

. m°' , ’•*.’*"* 1 *f 91.7

prima non datur , & primum inflant, in quo aliquid
pUfiM. ibid. 8

Menfiuratur aliquid dupliciter. 101.j

Menfitra conditione/ fex. 284.9

Menfitra quintuplex gemu. ■

*n generali tripUx. ibid. 10

*d Meritum non requiritur Ubertas immediata. 1 1 1
•7

Mctaph) fica fidentiarum vltima. S $9-}

Meraphy ficus non probat per caufian efficientem. 10.
16

MI

Minimum datur quodammodo in tempore, & quodam-
modo non. ' 193.10

in generatione in homogeneis non efl d.e>e,fei tantum
in btterogeneis. 36.13

in het eroger, eu poteft dari , quod poteft generari , non
mini mum,quod poteft permanere. ibid. 1 4

in quod aliqua potentia non poteft, eft maius maximo,
in quod poteft. 38.7

in quod non poteft, & tnaximton, in qnod non tot eft,
impo/fibile eft dare reffiedu eiufdem potentia , &
eiu fidem circumflantia. ibid.

naturale bifariam confiderari poteft. 37.20

non datur i n qualitate. 3 80. 1 7

Minimum dari in corporibus fimplicibus contingit du-
fUcim. J4.4

de Minimo notabile. 44.44

Mifcria magis odibilis, quam non tfft. 6 1 3 .coi. 1 .».1
Mirtio quid fit. J88.5

quomodo fiat. 310.17

Milium eft duplex, homogeneum,cr heterogentum. 108.
10

ex omnibus elementis, fi moneretur in vacuo, monere-
tur fitccelfiue. 166.7

heterogeneum habet in fie principium alituum fiu cor-
ruptionis, condenfittionis , Scc. 108.10

nullum hotnogeneum exiflent in fiua naturali diffofi -
tione , habet in fiipfb principium aliiuum fiua al-
terat ionis. ibid.

nullum homogenettm habet in fi principium aliiuum
fiut generationis, SCC. ibid.

nullum r angi bile efl ad 11 infinitum. 1 04. 3

perfidum nullum eft augmentabile in infinitum. 3 1 .
M

quodlibet heterogeneum habet in fie principium alii-
uum fiua alterarioni). 108.10

qitodlibet tam homogenettm, quam heterogeneum , fi fit
extra fisam difpofitionem naturalem , habet in fi
principium fui metus localis, tam adiuum, quam
refif}itiuum,0" reffediuum. ibid.-

M O

Mobile aliquod fimper eft motum. 437.14

bifariam fiumitur. 3.16

eft duplex. 376.11

finitum non poteft pertranfire fiat ium infinitum tem-
pore fi/iito. 390.13

immedi.uum primo motori , eft impoffibile , & ater -
num. 44^-3

infinitum non poteft magnitudinem ftnitstm pertranfi-
re tempore finito. 3 90 . 1 4

infinitum fiatium infinitum pertranfire non poteft
tempore finito. ibid.if

maioris velocius , & citius mouetur , citeris paribus,
quam mi nor i 1 virtuti t. x 5 f . 1 8

Mobile motorii immobilis , fi in fisis panibus fit diffir-
me, tunc ab ipfi motore immobili bene poteft pioueni-
re allio nona. 44*.»

MMm 4 Mobile

i

Index Rerum.

Mobile monetur, vt acquirat quod non b*b<T. 475.7
non /impliciter menfuratur tempore , quomodo. 198.
IS

omne localiter efi per je in loto , quomodo. 139.

»}

otrme monetur 4 fiipfi , quaternos componitur ex mo-
nente moto. 451.3

potejl moneri quadrupliciter. 308.10

potefi mourri velociut,& tardus circumire. 367.7

ir*4 , potejl dici quod menjnrttnr tempore.
J.8m

quod monetur , fimper e fi in ollo , & ilio loco. 191.

n s

fecundum diuerfiu ratione t dicitur infinitum in ma-
gnitudine, & infinitus motu*. ibid.

fi pertranftbit aliquod jf otium pluries in eodem tem-
pore, monebitur velocius. 364.3

vt tfi fub motu , bifariam confidenti potefi. 189.
18.4

Jl ( obilu duplex efi cfle. 2 89. 5 o

Mobilia alia ab iutrinfico , alia ab txtrinfeco motore
mouentur. 406.17

tripliciter monemur. 5 07. 4

Modus ejfendi accidentis quis. 17.16

Modm exiflendi rerum creatarum in loco , efi duplex.
249.13

Modm operandi /equitur modum ejfendi. 156. 14
Modi duo Philojbphorum naturaliter loquentiam. 43.
57

Modi efTcndi in. 220.1 2rf"feq.

Modi prtdicandi per fe , duo. 5 9 1 . 1 1

Vt A fodi intrinfeci fe habent pajfiones entis. j 70. 1 {

Modificationes regularum in prepefit Ionibus de pofii-
bili, proterito, & futuro. jeq.

h onftrum quid. 1 59.1

bifariam fumi potefi. 1 60.7

comparatum cum caufia particulari , qua impeditur ,
efi effetius cafiualis. ibid. i

duobus modis potefi intendi 'a natura. ibid.q

efi cjftclus cafualu cum dijformitato extranea fisa
jjaciei. ibid. 7

intenditur a natura. ibid. 4

non intenditur 'a natura, quomodo. ibid. 6

in MonUri generatione dux caufia particulares concur-
runt. ibid. 8

MonUra ex quadruplici caufia eueniunt . 1 5 9.2

in animalibus, & plantis accidunt. ibid. 4

Mors aliquando caloris defefbs. 618.14

non habet rationem jinis. 1 18. 10

Mortale dupliciter fumitur. 6co.ce/. 1 ,n. 1

in Mortuo eadem manent accidentia. 5 88.6

Motiui , & terminat iui ratio differunt in obieflo. 5 60.

Motor xtermu , & immutabilis aon potefi monere nifi
motu circulari. 442.2

Motor aliquis , fi moneat aliquod mobile per aliquod
jfatium in aliquo tempore , medietas motoris mouebit
medietatem mobilis per idem ff otium in aquali tem-
pore. 262.5

Motor cati quomodo primus. 47 3 . 5

illud mcuer mediante inttUeflu, & voluntate. 1 1 4.7
non fatigatur monendo calum. ibid.

Motor primut aliquis efi. 45 3. 2

bifariam c onfiderari potefi. 162.11

eius epitheta. 475*5

efi immobilis. 4/7.14,460.5

ifi indduifibilis. 4/6.2 1

plus influit in fphxram Solis , quam alterius plancta.
<474.5

Motores diuerfi fimt ipfius cali, quomodo. 1 1 5 . 1 1

plures, fi moutant plura mobilia aqua vtlocitatt , ag-
gregatum ex motoribus mouebit aggregatum tx
mobilibus eadem velocitate. 1 6

plures primi nonfunt iniflo mundo, quomodo. 474,3
non fient piseret, ibU.

non fiunt plura aque primi applicati eidem mobili,
quo finfu. ibid.c

nec fuccefftue . _ ibid.

quod fini , tribus modis in generali , & fix modis in
(feciali, imaginabile efi. 473.4

M otricem vim auirna intendi. 661.13

Motum omne, fecundum quod efi motum , potefi moturi
metu velociori fito motu. } 5 » • 1 4

Motum omne localiter efi alicubi , & mutat locum,
216.3

Motus quid . 1 72.1 0,173. '4 C5- 1/, 501.6

Ai ottu ab vno contrario non tfi contrarius metui, cpdtfi
exdlie.

Ai ottu accipitur dupliciter. fod

accipitur quinque modis. 281.14

accipitur tripliciter. 3

ad qualitatem, ap propriato nonunc vocatur alteratis.

J 10.20*

ad quantitatem, vocatur augmentatio, vel ditmnuk
ibid.

ad relationem , licet non jit per fe, efi tamen per acu-

dens.

311.23

aliquis efi perpetuus, fecundum jfriflotelem. 433,3
aliquis ffiritualis jit ab arte.
alius naturalis, alsus violent ut. 307,3

alitos vni formis, alius di formis. 34}. 1 1

alterationit quid fit. 344.1

an atlus, & qualis. 171, i0

animalis ejl vnsss , cuius tamen multa ponet mycd-
cx fecundum fpecicm differunt. 339.13

animatorum efi duplex. 448.18

qn omnis omni motui jit comparabilis. 41
asegmentationit e/l vnus ,& continuus. 467.10
inter fenfibilia communia numerandus. 5 00.2 3
AI ottu bifariam confiderari potefi. 194,17,377.16
bifariam dicitur irregularis. 333.31

bifariam dicitur regularis. ibid

bifariam fumitur. 1 88.11,192.18,309.12

Motus cali efi finalster propter confinutUnen iftrrm
inferiorum. 11j.li

efi inuariabilit. 183.5

efi magis naturalis , quam motus Olorum inftrmtn.

1,49

ejl menfura aliorum motuum. 304.23

efi minimus. 183.5

efi motui fxmofus , & rnagij communit smdbut.

ibid.

efi motuwn cranium localium regulari ffmtu. 304.

M

efi perpetuus fecundum jfriflotelem. 44C .5
efi primus motuum. 304 1}

efi tempus. 183.3

efi v nigtneus cuilibet juccejftua durathni. dtf.
non efi proprie natur alis, fed neuter. 116.17
non ejl t emptu mn cogno fient ibus ipjkm. 283.6
quomodo poffit ejfe velocior. 387.3

M otus circularis efi prior motu compofit». 4^*» J

ejl prior motu reflo. ' ibid 1 6

circularis, & rcflus dijfirunt ffecit. 555-27

circularis non efi compardbilis rtflo iu vtlodtsit.

414.4

potefi ejfe continuus, (fr perpetuus. 46S.14

potefi motui reflo comparari vtlocitatt improprio.
4*4-4

duplex confidcratio de eo. 1693.

Mouu

Index Rerum.'

A fetu* cen fider at ur dupli citer. JjS.to

ominum diffbrmu poteft fieri fupra fiatium finitum
tempore finito. . 391*2

mttimtw, & ferfmau ntn pcttftjuri infemictrcmlt.

4‘J-'4

ctmiMim fttffi feri ftpr. /filium infimum limfie-
re finito. 39' • 3

contrariatur quieti in termino i quo. 3 4 « • » «

corptretu editu k motu loculi , nonpotffi fieri ab une.

104.6

Monti dicitur vntu , inde. 3 34*x J

dupliciter habet fuccejftonem. 2 68. 1 4

dupliciter fignifk ari pote fi. 1 1 8 . 2 7

dupliciter futuitur.

efi abitu imperfeblu*. * 7 * • 1 3

eft ad quantitatem. 31**3

efi de contrado in contrarium. 3l(M

efidiuifibilis ad diuifionetn tempori*. . 377- 1 3
diuifbilii propter magnitudinem effe diui/tltilern.
215.40

r/? diuifbiltt fecundum diuifeottem mobilf*. i~6.i $

efi duplex. 168.4,281.1 )

efi ens fucet (fenum. 186.}

efi idem abitu motiui, & mobilis. _ 1 9 3 • 2 2

efi idem, quod mobile, continue aliter , ($* aliter fi ha-
bens respeblu alicui tu quit fcentu. 3 44*2

tfi in triplici differentia. * 74*6

efi in inflanti. 186.4

efi in tempore dupliciter. 300.4

efi prior via cognitioni*. * 7 * *7

efi quamtu per accident. 169.4

efi tantum adruant it at em,Qv. alit atem,& vbi. 310.

19.329.6

Motus cftpropofit io, quomodo intedigatur ,& an conce-
denda. 186.4,373.8

Motm,& moueri fetmtcntta duobus modi*. 3 82.7
Motu*, & quies fesnt contraxi ). 333-4

Mott*s,& temttut duplex. 281.13,284.19

Motus ex eo dicitur vnus, quod fit regulari*. 333.31
f abitu in pleno habet vtramque fitcctffeonem, efiimia-
lem , & accidentalem. 268.14

f obius in vacuo effit proportionabili* motuifablo in
pleno , quomodo. ibid.

formaliter acceptus eft quiditatiue, &.ejfentialiter in
Pradicamento pajjioni*. 304.16

Motus generationis , corruptioni* , alterationi* , & au-
gmentationis diflinguuntur rtaliter a fubieblo mobili.
192.19

fesnt idem realiter cum fisis terminis , diflinguuntur
t omen formaliter ab illis. . ibid.

Motus infinitus pes efi fieri tempore finito, 391. j

Motus in genere efi quadruplex. 1 69.7

in quo Pradicamento fit. 304. 1 6

in quo terminus 2 quo efi contrarius termino a<J
quem , non efi illi contrarius. 3 40. 1 7

inflant ancus non efi velox neque tardui. 3 66 . 3

in vacuo pottfi fieri in tempore. 269.18

M otus localis circularis efi primus motuum. 469.1 j
localis dis Unguitur realiter k nabili,& k termino mo-
tus. 193*21

. *fi caufa caloris. 244.5

*fi ipfum mobile, quod mouetur localiter. 190.10

tfi primus motus. 460.8

tfi prior natura , & tempore omnibus aliis motibus.

461.12

efi triplex. 223.18

facit fiire locum. 1 1 6. j

non efi fiuxut. 1 90.9

non efi res difiinbla a mobili. 1 04.9, 376.1 j

non efi fiatiumper quod mobile mouetur. 1 90.9

372.3

213.7

non potefi fieri fidito,
quare omnibus motibus communior,
localis rcblus non potefi effe infinitus. j q6.x \

filus fuffxcit ad figura diuerfificationem. 1 03 . 1 1

Motus localis terminus duplex. 331.10

eiusquatuor /pedes. 403. 11

inter eum, & alios motus difirimen. ibid. 1 1

Motus Luna prster motum Solis , proprii jftme efi tem-
?**• 1848

Motus magu contr oriatur motui , qukmquiet quieti.
341.17

Ai otus , magnitudo , & t emptu fiunt eiufidem rationis ,
quomodo. 348 .6

At otus materialiter fiumptus efi eiufidem effentia cum fito
termino ad quem. 191.1

Motus, moueri, tempus, mobile, & diipofitio, fecundum
quam efi motus, confimiliter dividunt str. 377*3

Ai otus naturalis, & animalis. 6 1 o.col.i n. 1

Motus nona fihara non efi tempus. 184.7

M otus non componitur ex indiuifibilibus. 349.7

non contrariatur quini in termino ad quem ,fidin
termino i quo. 341*1«

non eft ad ablionem, & pajfeoncm,nec in Ad aliquid.

309.14.311.24.319.3

non efi ad motum , tanquam ad terminum. 509. 1 3

non eft ad omnem /pedem Quantitatis. 329.6
non efi ad Jubilantium. 3 09. 15,313.7

non eft aliqua res fucceffma inharens mobili , ab omni
re permanenti difiinbla. 1 90.9

non eft fine tempore. 1 80. 1 o

non fit , nifi in vltimo inflanti non clTc motus.
187.9

non omnis menfuratur tempore , quo fenfit. 300.4.
& 10

non poteft fieri in inflanti. 370.13

non potefi fieri /uper indiuifibile. 343*6

non poteft fieri fitper magnitudinem compofitam ex
indiuifibilibus. ibid.j

non poteft percipi filo finfiu exteriori. ' 1 74.4

non felion menfuratur tempore ftmo & motu menfitra-
tur tempus. 293*11

nullus alius k motu locali , efi continuus, & perpetuus.

469.13

nullus eft adeo velox, aut effe potefi , quo velocior efie
non pofiit , fi divinam potentiam fptbles. 3 89.
10

nudus terminatus certis terminis potefi effe perpetuus.

461.14

nullus vnint generis eft comparabilis alicui motui al-
terius generis. 4 1 f . 3

omni* alterat ionis alicui motui locali efi comparabilis.

ibid. 6

omnis an fit regularis. 543.29

omnis continuus , & circularis eft infinitus, ibid. &
463.16

omnis efi obius corporis naturalis. 171.11

omnis efi contrarius quieti, qua efi fiub termino a quo.
34i*23

omnis efi in aliquo PraMcamento. 168.4

omnis eft in tempore. J 70. 1 6

omnis eft mutatio , & omsse moueri efi mutari.

189.3

emms eft naturalis, vel violentus. 1 5 4. 3 5

omnis locatis f obius k principio exiritifeco,eft pulfur,
vel tr obius. 4°5*,x

omnis localis rebbts cuilibet reblo eft comparabilis.

4244

omnis omni motui an fit comparabilis. 4 T 3-9

omnis poteft efieteinpus. 284.6

omnis , qui efi de minus ad magis , vel e contra.

f

efi de "turario ia contrarium. 310.20

Motus partu animalio abfdffa a quo Jiat. 596.4
M onu percipitur a fenfa. , ?+6

potejt bifariam dici ) ircular u . 4 2 6. 1 o

poteft dici natur altt tripliciter. 1 14.8

potejt effein aliquo genere dupliciter. 3 19.4

potejt effein instanti per parentiam ftp ematur alent.
m-4

Motus pruni mobili j ejl velocijjimtu , qui potejt effe per
naturam. 389.10

progrejfium animalis non ejl continuus, aut vmu fim-
pMtcr. n9.,j

Motus proiefti non ejt vmu. 471.16

proieflorum quomodo jiat. 154.56

M onu quando incipiat. 610.}

Motu* qua ratione habeat tres /pectes ,(fi qua ratione
quatitor. JII.17

qui ejl ab vno contrario , non ejl contrarius il/J, qui ejt
ad aliud contrarium. 5 5 9* ' 4

quilibet alicui cogno/dbilu potejt effe t emptu, z 84. 6
quilibet ejt de affirmato in affirmatum. Sp.t

quod Jit de magis «d minus. in eadem Jpecie , repn-

£ngt' 515.»

quomodo accipiatur in dejinitione natura. 112.12

quomodo confiet fonum. 6 2 o. 2

quomodo cognojeatur a fenfibm , & an ab omnibtu.
205.16

quomodo effe pofit ad metum. j 09.24

quo fenfu intelligibilu. 5 00.1 y

quot requirar. “ jC6.1

realiter distinguitur ab aUione , qua ejl relatio. 1 97.

reti iu an Jit eque velox motui circulari. 422.23
Jit per medium. 155.8

reti tu nudat potejl effe in infinitum. 3 9 5 • 2 J

Motus fecundum locum vocatur latio , ftd improprie.
} »0.20

f eundum partes quantitatiuat potejl duplicittr effe.
311.8

ft confideretur fecundum fua accidentia , non ejl in -
conuenicns aliquos effe motus diuerfos Jpecie , (fi
habere terminum viti matum , vnum fecundum
(Pedem. 338.11

ftmplicis elementi requirit ntctffario medium. 259.6
M otus fph.tr a Solis proprii fime ejt tempus. 284.7

( uccejpims requirit neceffario refijlentian>. 258.1

A totus furni: ur bifariam. I 88. 1 2

fumptut pro forma fluente ejl in Pradicamento ter-
mini. 5 0416

fumptut pro fluxu forma efi in Ad aliquid. ibid.
tripliciter dicitur vnus. ) 5 • 3 O

tripliciter potefi menfurari tempore. 3 00.4

Motus velox quis. 296.25

velocior, & taidior potefi fieri in omni tempore. 349.
20

violentus dupliciter contrariatiir motui naturali. 3 3 8.

1 1

violent ut quando fiat , quando naturalis. 4 68. 1 2

fnde habeat, quod fu in aliquo genere. 3 1 9- J

vniformit pctrfi apparere alicui di formis , (fi comi -
nue veloci tari, propter filum motum dele Hat i onu.
»9 '-4

vsriem femper fuerit , (fi femper erit. 436.9

Motus cognitio Ph\Jieo neceffaria. 268.1

eius contraria as vnde fu menda. 340.18

eius difformitas ex qttatucr prouenire potefi. 3 36.3 r
eius diuifibiiitas efi quadruplex. 188.10

eius identitas tria pofiuiat. 333*21*334.14

Motus in omni genere inuenitur contraria as, quomodo.
34224

Index Rerum.'

locala terminustfi duplex. 3 f 1 .to

Motus modus comparandi penet correibondentiam
425*6

& fecundum proportionale.

M otus organum quodnam fit. 6 , 4 ?

eius panes funt duplices. 543.30

principia quatuor. 4||t>

/facies tot, quot ffecies entis. , 6 3

funt tres. 404.,’,

M otus fubicclum efi in aUti. } c$9

M otus termini funt duplicet. »83.13

incompoffibiles funt.

qui proprie appellentur. 3^

Mottu velocitas bifariam potefi confiderari. 413.3

penes qua attendenda. 414.1

ad eam duo concurrunt. 1C64

Motum aufereris , cmnes fient i as , Ur .artes delbidt.
447.21

ad eum multa concurrunt. j

ad eum quadruplex conditio requifita. jX,j

al eum rei ipiendum non requiritur disptfitio mbilu.
614.3

ad eum requiruntur tria. ^l0

cum effe circularem intelligitur dupliciter. 416.10
Motum effe demonfhad potefi. Xj.,0

eum effe in aliquo Pradicamento bifariam imtiirl

Polefi- 311.H

effe infinitum bifariam intelligi pottfi. 390.1

eum effe in fi e cie ollo modis contingit. 169.7
effe in tempore efi menfurari tempore. 297.27

fieri in inflanti non implicat consradicUonm. 373.8
fieri in 0 mni tempore, poffibile efi. 149. ,0

x ■Motum incepifft ,vel non incepiffc de nouo, lumine tua-
rali 0 flendi non potefi. 439.3

infinitum fieri in tempore finito efi impojjlbilt. 390.
»5

inter contraria impoffibile efi effe perpetuam. 434.7
percipere eum quid fit. 1744

termin.tr e eum dupliciter contingit. 311.11

de Alo tu efi terminandum ficunditm muluiurs, fu
per Je ei competunt, tfi non per accidens. 3 06.3

Motu ignorato, quantum ad quia cft,i ntrjfttfiipou-

re naturam, quantum ad cd. »71.6

ignorato , quantum ad fi cft , neceffetfl tnurxrt na-
turatn, quantum ad quid cft. ibid.j

in Motu ait erasi onu duplex caufa fiecefiiomt. 376.

1 1

in Motu efi e xt en fio, (fi intrnfio. 366.3

in Motu loc ali qs,d caufa fuccefsionis. 375.7

tn Aiosu omni aliqua efi /pedet moucns. 175.17

in Motu omni confideranda efi distantia termmrm,
366.2

in M btn quatuor funt confideranda. 588.20

quolibet rrt/o dato, potefi dari velocior. ibidi

Afotu vniformi impofiibilt efi tempore finito pcrtraxfin
/patrum infinitum. 310.1

A totus alij a motu locali quomodo penipuattut <i fafk
»74*5

Calefies alij , preter mottu Solis, (jrlMiu,dkm
tempora , fecundum quod funt trufit, tel mdui
noti. 184.8

Motus coriorum an fint ad inuicmttmttnfirrokiUt.
442.5

A f onu contrarii de fe non funt contim , poffunt tamen
continuari in inflanti. 468.1 3

contranj funt illi , quorum termini ad que? funt c*n-
frarq. 140.1S

illi tantum fhnt comparabile t , qui per idem fpatium,

fecundum /pedem infimam fiunt. 426.20

multis modis poffunt effe contranj. 339.14

Index Rerum.

«mi ex eo praeis e dicuntur contrarq^uad fint ad con-
trario! terminet. 540.1 5

primi primi, & fecunda primi. 649.5

primi primi qui. 6 5 1.6

procedentes* terminis contrariis ad medium i con-
trafunt oppofui. . 541.10

qui contrarq dicantur. 540.16

qui habent terminos a quibus contrarios , non funt

contrarii. ibid. 1 7

qui requirantur ad augmentatiouem. * 5 1 1.4
qui fint eiufdem generu. 555.11

qui fint e iufdem jpeciet. ibid.

qui fint ijdem gtqgre. J 5 8. l o

rtaks fi impediunt , intentitnales non. 50 J.f

refiexi non fient vitta motus continuus. 465.17

* fimp lices funt finiri ,& in numero ctrso. au9.1i

Motuum in velocitate proportio qualu. 419.5

non efi fient proportio mobilium respeUu eiufdem mo-
toris. 418.4

Mouens aliquod fimper efi immobile. 457.1 5

aliud efi in genere caufit finalis, aliud ingenero caufit
efficientis. 4c4.11

dicitur immediatum moto tripliciter. 407. 1

efi fimul cum moto per indiflantiam. ibid 5

ipfism, & motum quomodo fint fimul. ibid.

ipfum,cr motum fimul in motu locali. 40 5 . 1 5

omne motu reOo dependet ab alio. 474 .7

primum efi immobile. 47 1.16

efi in circumferentia primi mobilis. ibid. 1 7

efi perpetuum. 4/6.11

Cr vnssm. ibid.

monere fiipfum , quo fitnfu dicatur. ibid. 1 9

non mouttur per accidens. 45 8. 1 6

vnum, cr idem exiilens fimper monet. 471.1 6

primum mobile an immediate monear. 4 5 8. 1 7

fimul efi cum moto. 404. 1 1

fimul tempore mouens monet , xf" mobile monetur.
401.8

Monent vnum paffum , non ideo potefi necuere omne paf
fum eiufdem rationis. 515.16

Mouens effe immediatum paffo ficundum ftbfJantiam
operando , aliud efi , & aliud effe immediatum ficun-
dum/ubfiantiam , id efi ficundum prafinriam. 409.
10

Monentia quadam funt effentialiter , quadam acciden-
taliter fi, bordinata. 401.1

funt in duplici differentia. ibid.C ' 449. 1 9

in Mouentibut,& motis corporeis non efi proceffia in in-
finitum. . 401.7,401.5

non in effentialiter ordinatis. ibid.

non monentur fimper omnia. 444-5

omnia fimper monentur. ibid. 1

Mouerc fi aliquid dicitur per partem , motu locali. 1 5 .
16

Movere fi aliquid potefi per accidens in metu locali,
ibid.

Mnuere , vel moueri aliquid potefi tripliciter. ibid.
Meuere fi aliquid potefi ficundum fi totum localiter,
ibid. 1 7

Moueri aliquid ab intrinfico tribus modis imelliri po -

"/•. , Vc-S

Moturi aliquid a fi dicitur multipliciter. 451.1,
4f*-9

Moueri aliquid a fi , ficundum fi totum, & quamlibet
fui pasrtem,efi impojfibile. 451.1

Moueri aliquid an poffit , triplex dicendi modus.
3?9-7

M oueri aliquid dicitur tripliciter. 574-1

Moueri aliquid localiter vndt dicatur. 1157.5

Moueri aliquid per accidens dupliciter. 595-10

33*15

Moueri continue qua dicantur i. y

Mwrri Ixtlittr tjket mtiit JicMur/u,

Moneri per fi primi thepUciter finitur. f,66

Moueri omne tfimuui i.

eptod AI enetur , eb ulio meuemr. 357. !.<*■ yS«. 558.
>■& )

eftJimfitile. !97.1;98j.Cr J.jf6.n

quod Mouctur, cft, fle quod generatur, non cit,r.r-

periiHr.

,ued M.utturjnktt ttuttrium. Jj6.ll

contingit vtluciut , & tertiati moneri. I39. 1 o

quod Alouetur , omnino fimiUier fi hubtrt priiu ,<$■ pe.

Jleriiusfi impofiUU. J?i.g

id Meettnr veiocim, tpiodin eodem tempore pertrjtnfit
lentum fpntinm ttun albjue portione ulterius. 363.3
M V

Multitudo ceu/urum per eecident efi indetermlnete.

'64- '9

Multitudo temporum uonfijuitur ad tmdtiplicetientm
motuum. }0} lS

Mundus inferior contiguus ejfi delet Laionihul fiperie-

a7r.,

produQus efi in tempore. 457.9

tona categorematice fumptut , non efi in loco. 1 17.8
Mundum fuiffe ab asemo , nec alrifioteles , nec vllus
Pbilofophortcm demonfirare potuit. 457.1 1,440.9
Mulca nobilior calo. 605.5

Mufc ulo vtitur Ha! enarer videt. 499. 1 1

Mutabilitas fpeciei caufat fiientiam immutabilem.
656.4

Mutari aliquid in tempore dicitur dupliciter. 5S4.
11

Mutari bifariam fumitur. 581.7

efi duplex , ad fi,efr ad alterum. 5 5 o. I o

Mutatio ad fubflantiam efi fucceffiua propter partes
quantnatiuas /ubiefli. 315.4

Mutatio contradiflionu quomodo fieri poffit. 153.1

Mutatio de contradici or io in contradiblorium non efi
motus. 516.4

Mutatio efi duplex , naturalis , cr fiipernaturalu.

91.9

. efi fine interruptione de vno loco in alterum. 5 80.
if

iHa, & metus in quo conueniant ,& in quo differant f
}07.7,&fiqiU.i.&4

illa fila efi motus ,qux efi de fubictlo in fnbiccium.
ibid. 9

naturalis efi duplex. 91.9

nulla efi infinita ni/i locali >. 39 J.i *

nuMaJbi qua filum efi J ucceffio propter portet quanti -
tofinas fubietliffi motus. j 1 1.5

omm, , aut efi de fubietto in fubietlum , aut sic non
fubitilo, iu non fubietlum. 307.7

omnis efi remotiua rei a fisa natura. 301.14

qua efi ab aliquo termino tfl contraria mutationi, qua
efi ad eundem terminum. 5 40. 1 6

Mutationis fpecies filum funt tres. 5 07. p

in Aiutationt qualibet accidentali efi inuenire duo ex-
trema. 8 1 . 1 1

Mutationes , & met tu quomodo dicantur fieri fimul.

1S5.1 1.

Alutationet quatitor concurrunt in rarcfatlione pro -
priiffimt diQa. • 176.10

etiam improprie ditia. ibid.

Mutatum cflfc eft ante omne mutari, quomodo intel-
ligaturf 383.8

Mutarum effe efi in omni motu. ibid. 7

efi receffiffe ab aliquo termino fiu etiam deficiffeab eo.

318.19

primum

Index Rerum.'

primum datur a patie finit. 579.1 1

Mattium , quando mutatum ej},ad hoc mutari in ter-
minum , ad quem mutatum (fi , impofiibile efl. 5 So.
25

iUud in quo aliquid efl primo mutatum , folium, aut
coYruptum, efl indiuifibile. 578.10. & 1 1

illud in quo aliquid primo mutatum efl , pottfl imagi-
nari dupliciter. ibid.

omne , quod mutatur , efl in eo , in quo mutatum efl.
ibid. 1 9

Muuta cflc motum continuantia funt in potentia. 385.

16

omne , quod mutatur in aliquo tempore , primo neeefle
eflipfum ejfe motum prini. 384. 1 1

omne , quod mutatur , non filum prius efl mutatum,
fidnecefletfi omne muratum prius mutari, ibid.
\i

Myfterium Eucharifiia petit poni formam cor ponit a-
tu. j89.11

NA

NA tura accepta , vt comprehendit materiam, & for -
mam,efl definitum in definitione natura. 11 6. 1 S
agit fimper propter finem. 1 6 ). 1 j

bifariam fiimitur. 1 7 j .p

cuiuflibet continui in quo confiSI at. 1 8 1 . 1 f

eadem efl tot itu homogenei , & fuarum pan ium. 6 1 .
11

N.ttura , ens natus ale , & fi eundum naturam differunt.
78.14

Natura efl duplex, vnister falis, <£• particularis. 1 j 9.4
efl nomen cortnoraritutm. 1 70. 3

efl nomen relatiuum. 1 1 o. 3

efl principium motus , & quietis eius in quo efl. 78.

'4

Natura , & ars quomodo differant. 101.4

in fisa operatione penetrat omnes partes intimas , &
dat illrs virtutem. ibid.

nihil agit fruflra. . 1 3 3 :8

non agit nifi rememorata inteBigentiis. 146.4,143.1
non deficit in necejfitriis , nec abundat in Juperfluss.
»4f*

non efl de fi vniutr falis, nec fingularit. yjl.^6

particularis intendit monflrtim. 1 60. j

per alterat ienem non intendit natura intrinfice for-
mam fulfiantia\em,fid ac i dentalem. 5 8.17

per generationem per fi intendit formam fubslan-
ualem. ibid.

primo intendit producere naturam in fuppofito.qj j .8
vniuerfislss intendit monftrum. 1 60.6

Natura acceptiones varia. 1 1 » . 1 o

eius definitio explicatur. 1 08. 1 ; , » 4 • & fiqq .

an bona. 1 09. per totum, & fiq.

in ea quid efl definitum. 116.18

in ea cur ponatur , cius in quo cft. 1 10.6

Naturam communem an reprafintet fleti es fingularss.

178.»$ . ,. .

per Naturam quid intelligatur , quando dicitur , Non
funt eadem notiora nobis, & natura:. 1 3.9

Naturale potefi al quid diti tripliciter. 76. 3

Naturale triplici ter fumpmm,& quomodo. hff.t

Naturalis confiderat de quolibet genere caufarsm.xii.q
habet corsfiderare quatuor genera caufarum. 161.
10 *

habet determinare de continuo. 1 68. 1

item, de infinito. ibid.

item , de materia, & forma. 1 1 6. 1 y

item , de vacuo , loco, & tempore. 1 68.1

non potefi monere fua principia cogno flendi. 12.6

Naturalitas loti , quod fumatur ex ipfaeffintia corporis

locati , & ex influentia cttlefli , probabile tfi. 143.

11

Nauigans quare putet immobilia moneri. 47. : 8. &

5 >4-4

NE

Nece flari um quid, fecundum Commentatorem. 1 3 1.9
Ncccflitas diifofitionum naturalium in rtbus naturali .

bm prouemi ex fine. » 64.10

Nece fj itas diuerfunode attribuitur prafiistibm , proteri -
lis, £r futuris. 1jj.11

diuerfi modo attribuitur rebsu. 1 5 3.4^* 1 ; j.u
duobus modts attribuitur rtbus naturalibus. 164.

io •

in his vnde proueniat. ibid. 1 1

fletificationis quoad beatitudinem , CT miferiam.
649.S

triplex ponendi fleciem. 6 4 r .coi. 1 jt.t

Necelfttatem non excludit libertas ejfentialss. 648.1

Negatio non conuenit alicui , nifi rasione aliodui f*fi •
r/«. 633.3

Netu i per omne t partes corporis flarfi. 490.7

N I

Nihil 4// aliquid nulla efl proportio. i68.ij

Nihil aliud a materia,& forma f fi natura. 1 1 9.4

Nihil in generatione fi per accidens , aut fecundius ft
totum, generat , quamn/s per partes fi genntt. j iS.

10

Nihil fit de nouo,fnbie(lo non prsfuppeftto. 66S

Nihil potefi ejfe per accidens rtfpcflu Dei optimi , ma-
ximi. tp.tS

Nihil fi generat ficundum fi totum , ficus flandum
_ parte s. 73.17

Nihil fumitur dupliciter. 66.6

N O

No&r quare aliqua videntur ,cr non de die. 6 17.8

Nochlucx quare al iter de die ,qudm dt notie appansstt.

5 44»}>f 47»*7*

Nolle omne fupponit velle. 643.)

Noli ticnis, & z olitionis cbiellitm quale, f 64.10

Nomen diflinilius potefi rtmflgmfitart, pusnhsft/s-
tor concepit. /76.11

Non ens fumitur multipliciter. 308.8

Non omne, quod generatur , ex fibi fimli etnerssur fe-
cundum fletiem. <8.4

Non per accidens cur ponatur in dtfuutiwt tutus.
iio.y

Notiora nobh , & natur* interdum fimitadm. 13.

11

Non funt eadem nobis nora> & luxurz, explicatur.
14.18

Notii ia alia confu/a,alia determinata. 4J-/

alia efl complexa, alia incomplexa. J .6

alia finfitiua, alia inttllefliua. MJ-J

habitualis quid. IjWf

incomplexa vnius ordinis conflat mitiamittumpie-
xam alterius.

intellefliua originatur vnde.

Noflra cur non producat amorem ficut trnitiJ Dti.(i}>
«/.i.», 3

perft fla totius vnde componatur. 4^» 4

praelit a dirigit etiam alius inu&tltm. & 14*9

totisu dupliciter dependere pottfl a mtitUp artium.
46.10

vnius rei incomplexa bene fctptstttr ex itumplex*
alia eiufiiem rei formaliter. ’ 1

vnius rei incomplexa non dependet ex Kttihh i/utm-
plexis alterius. f-7

vnius rei quomodo ex notitia alterim ni dependeas,
ibid.

vinnulis quid. I p.t J

Notitiam

Index Rerum.

Notitiam conclufionit , & frlnripij aequaliter remitti ad
vnum gradum eft impojftbile. Ii. 7

Notitie multa fimp licet requiruntur ad hoc, vt habeamus
alium memorandi. 7 • * 5

ali t ristfitem, alia alterius ordini/. J .6

Notias aliquid dici potefi dupliciter. » x . }

Notiu* natura ejl idem, quod notius fecundum /e. 1 4. 1 7
Notoreitas efl de ratione menfura. 181.4,184.9

Notum quod per fe eftpidiculsan ejl querere. 1.10.7

N V

Numerus aliquando tranfiumitur,vt gener aliter fumatur
pro menfura. joi.io

dicit aliquod accident fipra vnitates materiales ,\ex
quibus componitur. *94*« i

ejl duplex. 186.17

ejl infinitus fecundum appo fit ionem. xtx.)6

^ ejl ratio partium di fretarum permanentium , t tlfuc-

ce fiuarum , cui ut peculians pafiio cftnumerabilit.u
ordine quodam. * 94* 1 5

ejl triplex. 191.6,194.15

excrefit in injinitum. 47 • 1

formalis ejl / pectet §/»antitatu. *94*‘ 5

non eft diuifibilis in infinitum. x » t. } 6

non ejl infinitus allu. 100.17

numeranti ejl duplex. *9*-7

pro quo fippon.u numerm. 191.1

Numeri quinque finfunm dedullio. 49^.8

Numero potefi fieri additio in infinitum. 109.14

per formalem quid ini elligendum veniat. xq6. 15

(jr quid per numerantem. 1 94 * 1 5

de Numero finfuum externorum quidfnfirit Ari Jiet cies.

(11.10.

Numeri infinitiet infiniti pofunt refiltare ex vno numero
infinito. xoj.fo

Namus in findo vafit videtur d no vidente fundum. 6 17.4
Nunc bifariam fimitur. J01.I7

eft indiuifibile. } 7 o. 1 8

ejl minima emit at it. 1 S S . 1 j

Nunc.d" tempus dicuntur ad conuertentiam. 296.1 3

Nunc ide efi,qHod finis prattriti,& initiis futuri. 371.19
idem efl , quod infans. 178.18

idem quomodo fit in toro tempore. lS7.lld88.19
ipfinon couemt ratio teporis ,fcilicet men furare. 195.10
nihil includit de pr/tcrit ojteque de futuro. 3 7 1 . 1 8

non efl continui aliud, 0" aliud. 177.14

non ejl pars temporis. X 9 5 . 1 9

non efl, fi tempus non ejl. ibid. 1 8

non manet idem per totum tempus. 177. 1 4

notius ejl , quam fit motus. 19518

quid jit , fimma difficultate potefi manlfeslari. 188.13
quomodo di ferat d punElo. 301.17

fi habet adtempus,vt punlium ad lineam. 196.13

fecundum propriam fignificationem ejl continuatio , &
diuifio temporis , fid diuerjimode. 301.11

/i eundum e fient i a manet per tot ii tempus , idem. 195.1 8
fiquitur mobile, Vt tempus motum. 187. 1 1

Nun c,fiue prafins non ejl tempus. 3 70. 1 8

Nunc temperu,& mobile in qnatuor comperitur. 196.13
Nunc conditiones. 195.18

Nuper quid fignificet. 303.18

Nutritio quii fit. 4«.l9

quan defit t fine augment asione. ibid. 1 8

quomodo fiat. * J96.4

in Nutritione nou/ paries forma inducuntur in materiam.
618.10

quo panes nutriantur. 618.13

O B

OBicditm d longe cur imperfe Elius videatur.) 41.14
adaptatum , & proportio natum quid. j6c. 1 4

Obieriis c au fit allu inteSellus,&no volutat is, n1r.646.io
Scoti 0per.T0a1.il.

coincidis cum aflu, quo finfi. C 3 9.7

coi nt e ll igitur cum allu , etiam fi ad idssd non fis relatio
realu in allu. ibid.

cur dicatur e fundere (feries in plurali. 6 1 4.4

cur vnum appareat duo, oculo vno digito coprejjo.46. 1 7
Ohietlum intefUtlu* , & volunt at u an idem. 563.6

Obi edum monet non habitudine ad intelledum. ibid. 8
non c au fit immediate dolorem. 5 1 1 . 1 5

/piri t ttale producit fperiem , vt caufi totalis. 378.17
circa Obiedum in communi fenfis* faUi non potefi. 5 16.17
Obiedi adaquat io duplex. (64.1

eius cognitio efl in eeflafi. 641.1. & fiq.

rim prafintia quomodo fit caufi profintia fperiei , & b
contra. 5 44.6

ri u/ vniras non infert vnitatem potentia. 654.1

Obiedi ex vnitase quando colligere licet vnitatem poten-
tia. ibid J

in Obiedo duplex prirnitas, communit at ts,& virtualita-
tu. 560.16

in Obiedo inteBedsss indeterminatio ad omnia cognofiibi -
lia, efl fia determinatio, vt fit obieriis intellectus. f 63.8
Obiedo non praftntefotrji a Deo produci vi fio. 641 -4

exObicdts quomodo colligatur dijlindio petet iorum. 610.4

O C

Occham princeps Nominalium. 107.14

Oculus an videat colores apparentes. 5 17.19

cemprefm quare fiintillet. 610.2 l

comprefiiu quare luceat. ibid.

cur non videat res duplicet. ibid. 1 1

in tenebris, dum atteritur, videt fulgorem intrinficum.
494.8

Oculo eltuato , quare res appareat duplex. 610.13

vno claufo, quare alter acutiiu videat . ibid. 1 1

Ocules cauos habentes , quare acutius videant , quam qui
habeas prominentes. ^ 47* 1 8

Oculos claiot habete 1 aliquado nihil, aut paris videt 47. 19
O D

Odorabile cur in lyeme vix finthuur. 497- J

Odorandi organum. 611.5

Odorationem quare venttu impedsM, ..^

Odor , quid fit. ibid. l

non fubiedatur in medio. ifiid. 5

fi, & /feriet Multiplicat. ibid. 4

Odora ad produclioncm minia requiritur, quam ad colo-
ris. ibid.f

Odores quomodo d brutis percipiafit ur. 500.13

Odorum jptfies qua. Cll.v

O L

Ol fidus.

Olf ollus medium quod. *bid. t

Olim quid fignificet. 303.18

O M

Omiflio pura quid. 6f

eft di f na premio, vel perna.
interpretat inc eft volita. ■
quomodo mutet omittentem.

quomodo voluntaria. *?"*• y

Omi fio libera eadem efl, & nccefiona. 65 1 .6

non eft dire ll e fimper volita,
pofitbilu fine omni allu.
dupli Jt er tau fari potefi ab allu.

Omne in plurali numero quomodo fumatur.

651.1

ibid.

ibid.

33-3

Omnis quomodo finiatur. 3 J

O P

Operatio agentis efl fia perferiio, quomodo. 1 95 s
Operatio Dei non requirit inrirumentum. 67. 1 1

Operatio eft allio immanent , & qualitas. S°S-*°

Operatio potentia per confirmitatem ad obterium. 497.»

I liritualis nequit poni in corpore. ... ^ 6,,‘l

Operationes Angtloru immanentes menfiratur aue. ) 00.
Operationes diucrfi circa idem fi fortificant. 5 94*4

NNn

Opera

i

Index Rerum.

OfnatimwiM.tUtlm, vSumatU, & flnfirn, r *m vere
jmi ftaluatet.duuutur tumm.ai.utt. ,,, I7

0^aimirumU,fi,i fima amma.

f »« /<■"7« n« fiunt qualitates . 6 * i «

Opinio quid fit.

maneat ne, namnutf, parata. . ,0..

rmrm, firma fide hamaxa. i^xtlx.n.i

1“‘ 640.aLl.ll. ,

quomodo differat a fide. jfcj

Oph:„,„ , fidei , duh,j .fudficknU , & fcrmidinie id.
- ' ratita. , , -0

Oppoutio efi relattt inter duo oppofita. ?1-ll

<« communi tfi quid equinorum. dtid.

in communi in que diuidatur. ifcj

quot modis dicitur vnum oppo(itorum,tot modis
Sc alterum , quomodo intelligatur. 77> j L

. . OR

O rdo ejfentialn non tfi inter gradus forma. 1 77. 1 1

quomodo incipiat , £?• terminetur. 474.7

Organizario alia fubfUntialu, alia accidentalis. 589.10
Organum fundamemum fenfitum. 4gj r

non efi vnum formaliterfid totum materialiter. 486.8
■Originis ordo in cognofeendo efi triplex. jo

O V

Ouis quomodo lupi inimicitiam cognofeat. j 1 *. , 9

P A

”1) A ria fiunt imparia, fid non fum non paria. 54.10

* I arifienics condemnant afferentes defellum volunt. %.

tufitpponcrt ntctffario defeflum inteddlm. 64714.
Pars aliud efi st fio toto.

bifariam fumi tur proprie , & improprie. 2 4g . e

duo» habet conditione t. 17810

monetur proprio motu , alio d motu totius. 595.10

<•> efi per fe in Ueo. .2 . s. , 7

1 ars nona anima cum nona parte materia non acquiritur
in augmentatione viventium. 515.14

noua anima cum nona parte materia non acquiritur,
quando angentur viventia fenfibilU , & vegetabilia
perfidia, & imperftUa. i 9.1 7

nulla efi alicuius zifebilu allu , ni fi dirtlle obictla vi -
fisi, qua non viileatur confuse, cr indiilintle. 4 j.7

Fort pnma mobilis vendatur , qua pertranfiuit aliquod
fignum f gnatum in fiat io penr an /eundo. 579.15

pnma fiat ij a mobili pertranfiita non datur, ibid. 1 4
F.trs fecundum (fecit manet, fctnndum forma non. 6 1 $. 1 x
fecundum forvutm , cr fecundum materiam quid fit.
40-18. #-19

F artem m mimam inexiftentem non efi dare. 5 6. l j

F artet coniuntla videntur minus di fiinlie, propter elonoa-
tionem difiantia. 457

dtuifim fnmpta fum minoret toto, coni unci im vero funt
idem quod totum. 55.M

duplicet funt*jfentialet,& integmlet. 4c. , 0

inter propinqui 01 et illa^sd quam affigitur a freBus, mi-
nus confuse videtur, quam alia remotiores. 4 5.7
fimi lares, & diffimilarrs. J9J[ ,

Vtfibdes multapmt , qutatht videntur , quarum nulla
determinate videtur. 4 j g

Participium ignoratum , & etiam verbum, d quo defen-
dit, includit negationem. , 7Q ^

Paffio quid. jox.6,6,6.4

al a efi perficient , alia non. 5 1 5 .8

di fi I rigui tur formaliter 4 fitbieBo. 1 8 1 . 1 j

duplex efi in potentiis. J *4. 1 1

efi tffelhu alfionis. * 97. l f

efi nomen tquiuocum. , j

F affte, tfr allio in quibus fundentur. 504. 1 <5

P a/fio, (fi allio quomodo dicamur effit mottu. 50 f . 1 9

F afflo non trahit rationem contra id, quod fiit. C 4 8 . 1 7
Paffio omnis efi allio. , ^

anima aliter d Maaphjfictaditer i mndiun.
ftderamur. . ^

Pajfmttt fum infeparahilei it ftu* /uhieiht.

Pefimt fum mtrit.ru , vel demcritma , «fi Simum

Patiens dupliciter recipit firmum.

Peacitii femperpeneudu.fi fulcit.

PE

i/a;

Peccans omnis cft ignorans, exponitur. 648.16

Peccare, vel non peccare potefi volunta4,non obfianttqus-
cunque cognitione via. j JVV

Peccatum accidere in aHionibus natura, nen ttSh natu
ram agere propter finem. ,( '

efi pana peccanti. ^ '

*on efi alius, qui n0n tfi futis , nec nuditan mifanu
nec altas adeam concurrens,
ejmd ueeielut in uHieuitm ,uttere.e\ bx ftmiiiurdik-
>:>: nature fieri f repter finem. l4

Peccatum committi fine voluntate liltera damnat C#in.

litem Tridcmintm. tuatLla,

Peccatum quomodo velumut. . '

ex Peccat, efi recterfiuad phamafmata. '

Penetratio dimenfunumnon datur. .„ I(

Permanens, & fucceffiuum alicpuid dicitur multi, motu

186.3

Permanetis aliter halent e/fi, & aliterfiueeejfma.it, »

quomodo fumi tur in definitione natura.
n. P H

Pnantaiia an dependeat d feenftbus externis. rir7
non cognofeit fingulare, qua tale. fcj

Phamafia , & appetitus alius an anima feturas u-
gnofixt. <9

eb Phantafiam lufam , quidam putant , quod imuhLstr
exterius videri. * ( t r J

Phantafiam fentire fcnfittior.es externas perpncriu Ut.

cies, probabile efi. jir.TU,,

Phantafia errante, nouit imellellus. C

Phantafutio impedit contemplationem nsmuh. *«,.
Phamalma an fit confit irfirumentalitffetiti. ;48. u
ntbtl agit in voluntatem. J45.U

nthilfn.fi pr.ducert , vel ceruprOmm inm,t,d„
Ui-to

U.n concurri, atliuj ad fieciem intelipMem. 53824
prrnn imtKguur cuiut phdiufma fmius »«1.544.;
ntumrda m.utat imeileUum. , .j.

rhautafmatu de eoncurfu ud fircum. 54J.,,

r«w Ph.ua/ir.aic que eli, imue.fieei.ttamurn refrfxen
fuapr.pna ubieHa,& tminaeit .ntemahta., 7120
fine Phuufmute p.fi repcrreBunem hara imBpt.il..,
.nPhautfmute fice, dari quid fi, .
hantafmata aJ iniellc<2um, (icut fcniibiload ftn-
lum, exponitur.

ad Pharttafmata v, arefio, reaerfiu,di intelieirnt., 55.

I iMlorophi* naturalis diuifio.

!>/ -V rT h U"? ,!atHralem 1uiil eporteat facere. 4 4

n ofephi antiqui multa dixerit fideinofhtftfms^^M,
Phcrn ix cur fi comburat. 9,.,o

Itioni * ^ •^^beruatica qui differant , &fdaratt-

^'fihftanriamsmmamliht. “iW.
TbfixafuhMum qu.d. , ,

1 /Iri!]'’ & Ai‘u,xmMlc'“r difftrum in raatia demen-

Phyfiem quomodo vntur gmnAm cnfmmt, ' ',c'.'l6
P I

Pifces an haleant neruos verot. 4g? (,

P1 P 1

1 ama: avpetitus quare non rfi potentia. c9M

PUntas fentire, quidam dixerunt. t(.;j ,

I

Index Rerum.

in Plantis quando anima differunt effemialster. 594.1

Plato pcfuit fleas ftpafktat a loco. 100. 1 6

PUto quando viluit rapiebatur. 555.8

Pluralis ttmtinm duplicior fumitur. 5 y . j

V\\xtxYm% formarum non obftat vnit.tti eopcfiti.jqo. 1 7
P1 UU ia quomodo fiat propter finem. 166.5

P O

Portio maiorit circuli per incuruationem petefl Jieri
portio minor u circuli fine incuruat i one additu ab tx-
trinfteo. 175.17

Politio, & d igni r at differunt. 14.14

Fo fnio in qua diuidatur. ibid.

Polle ab cltc »0» differt in perpetuis. 199.1 y

Poflibile bifarium fumitur. 4/9.5

efl terminus ampliat iuus. 99. 1 1

in rebiu qu.u non cet inet te pus, efl net e ff urium. 1 ce. 1 8
petefl fumi tripliciter. i 5 i. 1 /

Pefftbilu definitio. 1 5 J . l 5

de Peffibilibus ponendum ejl digni ut. 460.9

Potentia quid Jit. 87. n

Potentia alliua quid fit. yS.},/o$.t 1,6 1 t.to

finita qualibet habet maximum , in quod patefio mi-
nimum,in quod non petefl. 59.9

multiplex e fl. 58.5.0*4

non poteft determinari per tempus fua durat ionit. 61.5
no terminatur per maximufm quod petefl agere, / 9. 10
ni terminatur propter veloci tat e, qua poteflagrre.6 1 . 6
nulla temjinj:nr per maximstm,in quod non petefl, vel
. per minimum, in quod potefl. 58.8

per di flant iam non potefl determinari. 61.8

petefl agere, quamdiuefl. 60.5

potefl comparari ad fex ci reum flant i at. 58.1

qualibet naturalis agit per vh imum fui cenatus. 60. 1.
qualibet terminatur per maximum, vel minimum, af-
firmat iue, vel negatiue. /8.8

qualibet terminatur per minimum, in quod non potefl
/9.1»

quanta fit, non potefl cognofii per velocitatem. 61.6

Tot entia accidentaUt , (F effemialit quid, y jo.8,58 1 .4
Petent ia alicui tu rei ad durandum, quid fit. 60. 3

Petentia anima ad ejfendum in loce ejl neutra, quo finfit.
6*9-4

c agni tina terminatur per minimam di flant iam. 649
coguofiem abflrafliue etiam intui tine eogno flere pe-
"A J11..S

cegnr.flitiua percipit fisum obiefium , recepta prius
eiut flmilitudine. 1 8. n

eadem ad diuerflt comparata petefl effl naturalis , &
flper natur alit, & violenta. 1 1 6. 1 6

efl duplex. I y 0.4,109.14

• 'fl duplex ad a&um primum, & fleundum. 449.10
efl duplex, remota,^ max ima. 1 00. 1 ^

Potentia, & ackus fum ciufdem generis, explicatur.

608.8

Potentia, & impetentia naturalii efl duplex. 4 1 4.7
Potentia, er Jpeciet fimul efficiunt operationes. / 15 j y
finita non potefl effein magnitudine infinita extenflt.
47«. M

gener atiua quare dicatur effe in pane determinata.

617.5

Potentia in aduentu forma non corrumpitur ,fld definit
effl in potentia ad illam formam. 84.6

infinita efl maior finita. 471.11

intendit ollum. /n.J

T olentia libera quid. 648.1,650.1

ratior fimper monet idem, vel equale mobile in mino-
ri tempore. 47 i.ii

P ot entia materi 4 efl idem re ali ter cum materia. 8 7. 1 /
metiua quatuor modit potefl comparari ad reflften-
liam. 165.9

Scoti oper.Tom.l I.

Potentia motoris non potefl cognofii per quantitatem fla-

61.1 1

non efl accidens diflinflum a materia ,fld efl mate) ia
P***™- 87.11.0*15

non efl ad trrateritum. 1 5 }>x

nulla eleuabilis extra flui ebiellu adaquat um. 559.10
nutri tiua an aliquando membra e firmet. 6 2 6. j

nunquam ceffat quomodo. /18.8,628.14

quare non quiefiat ficut alia potentia. 629.15
Potentia omnis efl rtducibilis ad alium, 109.24

omnis quomodo vna. 485.5

organica, & inorganica. 6 6 o. 1 o

Potent ia pajfiua dicitur melior , qua poteft maim paffutn
alterare. 6| t

Jupkx rj). «1.,, 1,1.7, «09.1

fefft compxrxri .J pr.iklh.tr,

vel ad alias circumflanti as. C$.i

quomodo terminetur per maximii, vel minimum .65. 5
terminatur per minimum Jt quo poteft pati. 62.1

Potentia primo tendit in fubflantiam, deinde in acciden-
tia. 87.25

propinqua flnfltina quid. 49S-1

proxima, cr remota. ibid. 4

pura pafjiua efl indiffres ad inique oppojitorii. 1/1.7
qua dicatur effl fruftra. l o 1 . 1 S

rationalis efl de ft indifferens ad agendum , vel non
agendum. lyo.y

receptiua ad duo comparari petefl. 116.16

flnfitiua inft parabili s, i ntclleUiua non, quare. 4 9 / .4
fubielliua efl duplex. 86.10

Petentia tranflens , 0* immanens an differant. 609.1
Petentia tripliciter fumitur. 84.5 ,46/. 1

veget Jtiua,ntitririua, C" aflitta ffarflt funi per omne t
parte t. 617.4

vna ad pium format. 591.11

vna.&eadesn moneat organice, tfr inorganice. 6 60.10
t na minus perflili agit , quando alia ciufdem anima
fimul agunt. 5 14.7

vna poteft plura fimul cegnofl ere. 5 07.6

vna appetit ina quare non fit , fleat & flnfltina. 616.
coi. 1 ,n. 1

vnde non detur appetit ina fleut flnfitiua. ibid. 1

vade non pofiit concipi potentia fine rtlfiellu, cum fit
abfolutum. 6/4.4

Potctix paffiu? correfpodct n&inn, explicatur.6o}.$
inter Potentia accident ale, & efflntiale di fi rimen. 449.10
inter afliuam,G' pajjiu.tm efl differentia. /8.4
afliit.rrn fore contingentem ad vtrumlilnt , poteft in-
tcKigi dupliciter. I 5 o. 5 . £7 flq.

inter Potentiam, &• obiefium proportio requifita. 5 5 9. 1 o
ad generatitutm tria requiruntur. 617.6

inter Potenti am inferi ore, & fuperiort quali t ordo. 20.5 5
Potentiam terminari , 0* determinari differunt. 6 0.5
in Potentia al iquid effl poteft dupliciter. 8 6. 1 9,4 4 S. 1 6
aliquid effe potefl in ea tripliciter. 85.5

in cognoflitiua quare requiratur aliquid determinati
ad alium , non autem in appetitiua. /55.41
in Potentia, & aflu quomodo aliquid poffit effe. 611.10
in Potentia quod efl tale, vel t otitum , ex eo fit tale , zel
tantum fine aduentu alicuius extrinftei , quod efl tale ,
vel tantum, 171.15

Potentia an dijlinguantur per alius, vel obiecJa. 609.1
Potentia anima, flilicet imeliefliua, & flnfitiua, an fine
tantum pajfiua. Jlt.t

Potentia an plure s poffmt habere idem obieflum. 56 5.6
bina mutius an flnt in homine. 6 1 1.4

dicuntur par t et anima. 607. 1

diftingnuntnr per afhu adaptatos. 609.4

Potcnrix diftinguuntur per a&us, exponitur. /65.7
Petentia diftinruuntur per obii fla, exponitur. 609. }

J * * N N n 1 diuerfo

iww

Index Rerum.

diturfi cires idtm tpnmufi finificm. J9<.4

generat tua , nutritia* , & vegetati** eadem potentia
realiter. ^ 616.1

non dijiingmentwrrt ab anima. ibti.

iUd omnes funs aquales , qua poffunt monere idem mo -
Itile, rei aquale, aquali velocitate. 418.3

interna corporea varia, fimt. f • • . I j

T otentia non difiinguuntur per obiefla. 5 6 1 . i

nutrinua , (*r vegetatio* in ecslafi an ocientnr.
SSS9

Potentiarum aElus, epigre dicantur pajftone/. 5 1 j .8

r«cmimmr,ln^ssIcsns. 4S<i.8,j5i.4

vnde ifie numerus.

Potent i at appetitio xt duas dari. 611.1

imetietliuam , & fenfttiuam effe vere aStiuas , & non
t qnmm paffiuas, refluitur. S1f.,4

Potenti.Q , fecundum Philofiphum , non diftingui re ab
attima. 609.11

de Potent iit nutritiua,vegetai iua,& generat ista. 616.1

P R

Prattici , & Jpeculatiui ratio non efl effemiatis fient ia.

Pra-ccprum de *[} u , pro certo infanti , potef imponi
Angelo, vrl anima. 6fj.y

Praceptopofitiuo occurrente potef voluntas ab omni attu
circa ifud abfinere. fad 3

Prxdicamenta relatio* fptem famium Boetium.
SOt. i

Prardicandi per fc , duo modi. J9i.*i

Frxdicata fumpta a formu fubordinatu , an de fi di-
cantur f eundo modo per fi, 591.10

Pr.rdicatio duplex efli potefi in hac propofitiont , Ge-
neratio vniusertcorruptioalterius. } 19.11

Pradicatio propria duplex, in quid, & in quale. 5 68.
17

quieti utiua dicitur ab cfTc. l6.it

P radicat ionei per fi non conuertuntttr. 5 68. 1 6

Prxdicatmn appellat fuam formam , C7* non fubieQum
in omni propofuionr quomodo. 3 3 6.6

Prarmillx quomodo prius conclufione cognofiantur. 14.

Prarfens,pr*teruum,d futurum fiunt partes temporie

*79-J

Prafins quid fit. 570.58

Praxis quid. 655.1

Pri mutn aliquid dicitur dupliciter. 385.8

per Primum c(Tc qui equi d incipit effe per indiuifibile.
jSo. 15

Primum^r menfura in illis qua fiunt menfurabilia idem
fHnt • 469.17

Primum mutari, mutatum cfTc in rmUo motu datur.
585.15

Primum muratum efle mutationis mdiuifibilu datur *
parte principi/. 385.5

* parte finis non. frid.

Primum mutatum cfTc mutationis fucceffiu* non datur
'a parte principi,. 581.3

nec k pane finis. fag ^

Principium afliuum efl duplex. 106.1

afl iuum motus localis cati quando non manet, ibid.q
Principium, caufia, & elementum differunt. 4. 5

Principium dicitur in relatione ad principiatum. 80.9
Principium, & caufia conuertuntur. 1 1 o. 5

habent fi vt fuptrim, & inferius. 101.5

in definitione natura dicunt aptitudinem. 1 1 o. 4

in ea ponuntur progenere. lli.ii

Principium , & finis motu* funt extrinfeca motui , non
aurem intrinfica. 584. 1 1

Principium intrinfecam potefi aliquid dici bifariam
77.8

Principium, medium, & finit mn Jifiingmntur i, m M*

"'“‘‘"i. • 46,,|4

Principium umhit trwdu fumitur. 7 j.,

tmte uiliuum motui uticuim eltmmi tfl m ediuatt
diipofitiont incliuume ad morum. iay

pujfiuum duplex efi. ,0{',

Principium per fi nofiitur uUtpumdutx conrtufiow tx-

prrimcntuli. (

Principium , per tjuod prokxtur uiifu cencl.fi» , neiitu
efi ido conclufione. f ,

proditii iunm efi duplex.

Principium kulem. naturum leoiem. i0J,,.

cpndfit veeetundi. fimiendi, mellipen<L,tir loto n.

■MmU' , . „ m-«<. 1*1

re, nuiuraJu duplex efi.

fubfiantia fubflamia. 166.16

vnamfjr idem potefi effe aSiutm, tfr receptatum u-
riarutn formarum. ^ .

Principia cognofiend* funt tria. n f

Principia debent femper manere , quomodo inttBi .

t^T- .. 77-H

non funt propne ret naturalet,fid natura, ibid, , t
Principia oportet femper manere , quomodo imi.

gendutn. ?u,

Principia manere finita, dignius, & melius sfi, qnam io.

„ fi"!-; . , «s.,

rrinapt* prima omnibus nota. ^ , j

funt illa , qua non fiunt ex otiis , nec ex alttmru , £
omnia fiunt exipfit.

Principia quomodo dicenda funt duo, vel tria, cmtraia,
vel non contraria. |0 ?

quomodo fjnt contraria.

principia rei naturali/ qua fint. fcj

rei natural: i compefita quot. j

Principia rerum naturalium non funt infinita. 74. 1

non funt plura ,nec pauciora tribus. 73.4

non funt tantum vrnrn. ,

funt plura duobus. 1,.

„ ?«/"*"• So ?

Pnnctpix fiiemit nxtxrxU, funi plxrtmiifi.&m.

„ f"*'/*- «.f

Principi* funt contraria. 68.f J&ftq.

funt in duplici diffrrtnti*. 11.5,114.3

funt , qua Manent in effe compofiti,faUd trsmfme*.

tio,,e- 81.4

Principia funt tantum tria , dupliciter potefi expeti.

Principiorum diuifio. if,lf

primorum definitio. 69,15

Prioris ratio in generabilibus pena quid attadnk
461 13

Prioritas efi de ratione menfura. ,84. 9

in quibus i/meniatur. ,,qt

Priuatio aliqua efi in motu cali.

Pnuatio definit effe, compofito produflo. 7^5

efi aliquod ens. ^

efi ens prater animam. Hil

t fi materia priuat a. did.1

efi natura. 119. 3

cft per fc non ensquomodo inttUiganr.qCiij&fiq.
efi principium per accidens. 80.9

Priuatio, & materia differunt. S9.31

Priuatio, & materia, luet fint idenrtalittr Jifiingmn-
tur tamen formaliter. 9 1 . t }

Prihxii., & nyvi. num,Ac diffnxxl. 87.11

Pri.xiio ,x tjxxUcci trxnfinxtxtiont efi triuncium m-
ccfxrixm. '

mn efl dc fukfitmix nmpcfiii.
ijtixr, f.ccn, rf, principium.
fimper mxckinxtur xd nui ificixm. 8, , ,

'V

Index Rerum.

m J)bm 'i> , ?». M ttru tfl pritHM rtlftOu «•-
mumfirmmm, tW tUlft/uunm , fiibmtffi
caret. ' 71. 10

Prius alio stliquid dicitur tripliciter . 460. 8,5 59.1

Prius , d- pollcrius /Swrr in tempore. 193.1 1, joi. 1 6,
186.15

» mora /#»f idem em, quod motus, fid quomodo dif-
ferunt. ibid.

pcflimt bifariam fumi. 30 1 . 1 1

primo fient in magnitudine , deinde in motufojbemo
in tempore. 187.10

Produ&io formo fu§ flant ialu eft in inflatui. 314.
11

Profunditas corporis dupliciter accipitur. 137-4

profunditatem corporis pro tota capacitate corporis fu-
tuendo , impofibile eft , quod locus fit aquali* locato.

138.5

PrOte&um d quo moneatur. 47 1 • 1 5

ProieUo cau fatur impulfus. 661. 1

Proport i o aquali i at ts quid pt. 4 1 9« * 4

an eadem in re. t Hient debeat ineffe paffi rtffxBu
agentis, varia fintentia. 64.! 4

certa , fecundum quam fit comparatio , non tfl dabilts
in illis, in quibus fit comparatio. . 181.16

compofita ex duabus, vna maiore , & alia minori, eft
minor quam dupla maioris, & maior quam dupla
minoris, 418.3

Proportio eft augmentabilss in infinitum. 48.6

eft multiplex. . 1 3 $•* 9

Proportio extremarum componitur ex proportionibus in-
termediorum. 4*8-3

Proportio in squalitatis quid fit. 4 1 9« 1 4

irrationalis quid fit. ibid.

maioris in squali tat is quid. ibid. 1 {

mirior u i naqualitatis quid. ibid.

Proportio multiplex quid fit. 4 1 o. 1 5

nulla eft inter vacuum, & plenum. , 169. 1 9

rationalis quid fit. 4 1 9* • 4

eduiditurin proportionem squali t at ii, ttr inaquah ta-
tis. ibid.

fitperparticularis quid fit. 4 IO- 1 5

multiplex (fi. ibid. 1 8

fisperpatient quid fit. ibid. 1 7

multiplex eft. ibid. 1 9

Proportio velocitatum non eft fictu proportio exceffuum.
160.1

Propenionit definitio. 419.14

eius diuifionet. ibid

Proportionali tat quid fit. 411.10

jiritimttitx quid. ibid. 1 1

Ceometrica quid. ibid.

Ai u fit; a quid. ibid.

Proportionalitatis diuifio. ibid. 10

Propodtio quid fit. 137.1

Tropo fitio , cuius fuhieflum eft terminus naturalis , &
pridie atum terminus Mathematicus, non poteft pro-
bari per ambo principia Mathematica. 114.6
demonflrabilis quid fit. 1 1 .4

illa , in quo ponitur diflio tantum , quinque cafibus
redditur impoffbilis. 13.8

includens motum non poteft effit in inflanti vera.
6383

omnis, cuius 1 ter que terminus eft Mathematicus, eft
Mathematica. 1 14. 5

omnis fingularis, vel indefinita de pofibili,debet poni
in tffe per vitam propofitionem de praftmi. 3 5 6.6
quod f apponatur aliqua in fidentia aliqua , t an quam
principium , & po>ha demonftretur in eadem ,fid
diuerfimodi , non eft inconumient. 13.10

Propofitionei multum dubie , & incuidentes formari

po fiunt de terminis valde rutis. jj.a

Propofitionei vniut fidentia , bene poffunt adduci in alia
j cientia , ad declarationem alicuius principi jr, vel con-
clufionis. 1 .6

Proptfittcm ab intetteflu minus efficaciter appeti poteft.
647.14

fi minus , vel eque perfcHe non pofftt eligi , tolleretur
liberta*. ibid. 1 j

Prouidcntia quid fis. 148.10

an arguat in formica memoriam. 516.14

Prudentia attingit proxime agibile , an veri fiaSlibile .
634.19

P V

Pueri , & mulieres quare facilius fleant. 6 1 1.5

Pugnare , qui maxime dicantur in eodem fidbieUo. 7«.
1 1

V\i\Cior\\idtufJ>eciet. 405.11

Pun&us aliquis de faflo tfl veloci fime motus quo im-
pofibile eft aliquid moueri veloci iu , ex fitppofitione.

388.6

aliquis eft materii prima , & aliquis fiormi Jubilan-
ti alis, <3* qualitatis , & aliquis compofitus ex ma-
teria, & forma. 361.7

defiribens iquinofiiaIem,velonfiime monetur. 388.9
Punflus eft diuifibilis in ponet efientialet. 3 6 1 .8
quilibet alicuius fihari calefit ss , priterquam vltimi,
monetur aliquando velocius , aliquando tardius.

387.6

fumitur bifariam. 361.11

aliter fi habet in linea , & aliter mutatum c(Tc in
metu. 383.10

Pttnflum alterabile quid fit t bifariam intelligi poteft.
376.11

nunc, cr nunc differunt. 301.11

tuque finitum , neque infinitum eft, proprie loquendo.
106.1 1

non habet locum diftinflum d loco totius , cuius eft
puntlum. 14 °-*5

non poteft augmentari. 376. 1 1

Punflum reflexioms an habeat quietem , & qualem.
661.5

Pupilla an colorata. 69.10

efiaquea. ibid.

Putrefactio > quomodo naturalis , Q“ quomodo violenta.

93-9 .

ex ea , & fimine genita an eiufiiem ffeaet. 6 17.7

Q~V

aVatcunquc vni , & eidem funt eadem , intet
fe funt eadem. 34*7

Qualifi catum aliquod indiuifibilede fatle eft. 374.5
Qualitas aqualis intntenfione plus agit , quando. 96.
'O

Qualitas alicuius corporis quomodo ejfit infinita intenfi-
ue. ... *74f

eadem numero eft in tertia jpecie Qualitatis , & eum
hoc in prima. 4 * 3 -4

incompofibilss forma corrumpenda a quo producatur.
6°y. 1

inherent poteft fintiri fine medio extrinfico. 490.3
nuSa conueniens, & naturalis alicui fitbietto , agit in
illud,quomodo. 3 1 5*4

nulla potefi fieri ab arte. 104.6

prima nuUa eft augmentxbilis in infinitum. 4 9- * 0
primo finfibilis , fi inbaret , nonfentitur . 5 * 1 • *4

fecunda [equitur proportionem primarum qualitatum.

49* 1 1

fiparatx d quantitate quomodo fit diuifibilis. }So
18

NNn 3 A"

Index Rerum.

Qualitath modus trifariam fumitur. 4 * 4* 7

eists Jpeciet quomodo diflinguamur. 415-5

Quali- 41 rm aliquam exiftentem in puntlo , extendi per
corpus d'tu'tftbile,efi impojjibile. 3 74* 3

Qualitates aci tue, que appellantur prime, funt totale prin-
cipium aclioms realu , tranfeuntu in pajfum. 111.
18

prime non agunt vniformiter,(fi refitlunt. 64.1$

Qualitates quidam habent contrarium , quadam non.

176.4

que fient fimul. 184.8

funt duplices. 1 79-8

tangibiles non funt vnius contrarietatis. 486.3

terminamur ad maximum, fed non ad minimum,quo-
medo. 31.30

Quando acquiritur in aliquo fine fui mutatione, ex fala
adiai entia temporis. 311.16

an habeat propriat fpeciet. S 49-17

Quantitas eominuaefi duplex. 193.*3

Quantitas corrupti non manet ingenito. 606.6

Quantitas efi duplex, virtutis , & molts. 294. 1 6

efi res difiinela d fisbfiantia,(fi qualitate. 30.6

non componitur ex partibus formalibus . 136.3 3

quomodo de nouo fiat. 606.6

fiparata dupliciter inteOigi potefi , quod fit receptata
corporis. 167.13

viuentibus dupliciter cenuenirt potefi , 3 3 . j 3

Quantitatis eiu filem duplicet funt portet. loj.l 3

eius elte efi fisbflantia ineffe. 3 1 .8

eius limitatio st forma. 58 7.3

eius partes fiunt duplicet. 136.34

Quantitatem ejfe fi paratam d fisbflantia, implicat con-
tradiclionem. 3 1 . 1 1

maximam efi dare , ptb qua non potefi fi are ffhera
ignis a parte inferiori. 30. 19

Quid it as rei nuter ialts an fit obiefinm intellectu no-
firi. 360.13

Quies aliqua contrariatur metui. 344-3

an detur in punllo reflexionis, & quali/. 66 1.3

cadit inter morsu contrarios. 446-9

cadit media inter motsu refiexot. 464. z I

cadit neceffarib inter motsu naturales contrarios.

467.7

eont rari at ur quieti. 3 4 1 . 1 1

efi idem quod quiefient. 1 c 8 . 1 1

efi fi nfibile commune. 3 co. 1 3

in alterat ienu motu quid fis. 344-3

in quolibet motu quid fit. ibid. t

media neceffarib efi inter motum furfum , (fi eUorfum.

467.8

media non efi inter quofi.be 1 motus contrarios. 4 66.
6,467.10

Quies menfuratur,ficut mobile quiefient. 300.3

mmfiiratur tempore per accident. .183.13

non potefi fieri in inflanti. 3 70. 1 6

quomodo d finfibsu cogssofiatur. 301.16

quomodo contraria quieti. 343-3

quomodo fit in t empore. 29 7. 3 o

Quietem contrariari quieti tripliciter dicitur. 191.

1 1

Quiefccns in tempore quiefiit. 391.8

tsulbim Quiefient naturaliter mutat locum. 216.3

Quiefiere noti tu efi aliquid, quam moneri. 1 9 1 . 1 1

quod Quiefiit ad quietem alterius non mouetur d fiipfo.

398.4

quod Quiefiit in aliquo tempore , primo quiefiit in qua-
libet parte illitu temporis. 391.8

Quod 1 i bc t efi cuilibet comparabile in aliquo. 4 1 7.3
Quidlibet non efi in quolibet cuilibrt comparabile,
ibid.

Quodlibet non fit ex quolibet.
Quodlibet non potefi fiparari d quolibet.

quod non efi, non potefi cedere.
Quondam quid fignifictr.

R A

68.9

67.1

X5SS9

JOJ.I8

RAdius Solis tranfient foramen , quare rotundat,
6i6xel.iat./

'Radisu triplex explicatur. £ , 7< j

vifiualis non frangitur in occurfu nscdij dtnfiorit , mfi
iUud fit notabiliter desifisu. 1444

Rarcfatftio an aliquid acquirat. 17^

RarefaUio, (fi condenfatio quomodo fiant. 10/. 19

RarefaUio fit d calore. 176. jo

non efi augnuntatio. 176., ,

,7,.,4

fiimiusr tripliciter. 176.9

Rarefatlionis ve locitat vnde proueniat. 3 6 8.9

in Rare} aci ione quomodo fie habeant portet. 176.11
in ea proprii fime ditia concurrunt quatitor mutatis-
ues. ibid, t0

in ea fiunt tres mutationes. ibid.y

in ea sion acquiritur noua quantitas . ibid. 1 1

Rarum , (fi denfion quid dicatur. ibid. 10

Ratio praclica efi eorum, qsu fiemper funt /tus ftqumtr
fiunt eodem modo. 141.16

Rationem non trahit pafiio contra id quod fiil. 648.
*7

R E

Receptiuum reffeHu receptibilis tripliciter fettfl fi
habere. 411.11

Recipiens denudatur Enatura recepti , txpemur.
Si 3-9

quod recipitur , per modum recipientis recipi-
tur. 3963

Recordationis duplex ebieUum. 6 f 7. cel. lm.i

quatitor fe tenent ex parte aflus recordandi. 7.14
Rccurfuj ad phantafmata ex peccato. /14-4
Reactio au fiat fecundum eandem quditJiemfeancdm
quam agit in pajfum. ^4- » 1

Rcgulx sterna q nat nor modis z eiiuttt atuferiss de -
monfir.wt. 6/6.1

Rcgularitas efi de ratione menfura. 184.9

Regularius, (fi irregularitas in omni mo» itaerimxttr.
334.13

Relatio accipit clT c per propriam aBionna. /\0-9
Rtl-uio eoniunllionit ad cLiefluman fittsetefi eria, s*
beat i tu. io formalis fit formalis. 6|M

Rei it io efi e.tdern realiter cum fuo fundamento , fino-
dinn ominales. 164'*

Relatio menfura, (fi attingentia differunt. t 6jj.8

Relatio nen terminat motum per fi , gratia fit. f 1 *.*3
potent ialts quomodo atlualiter denominet. 6/9-7

Relationem quomodo cegnofiat fenfiu,
Relationes an habeant fpeciet.

foS.it

54**7

oppofita qu.wdo p>' funt effi in eodtm. . 'j.

quarum fiw da menta non poffunt effi fine tenti* *
relatione , an fint idem realiter cum j

1641 4 /• • & ec-

quarum fundamenta poffunt effe fine termW

uJ*. «y Tn, liem fi. /***"“•■

ibid. . . r

trtt confiderari poffunt in qualibet atliw P

Rclatiue quod dicitur efi aliquid excepta relatio#-
631.1

Rclatiua poffunt confiderari bifariam. . 1

Relinquere terminum i quo, & tnutan

i8o-*+ lUren.i

Index Rerum.

Repente quid fignifket. 303 .» 8

Reprzfentarc co/uingit tripliciter. 7.1 1

Repugnant ia fecundum fornum duplex efi. 316. j

Res aliqua bifariam produci potefi. * I 3 J.IO

aliqua dupliciter intenditur 4 n<uur*. 1 60.4

ali que ejt confit ait trine. J 1 3.3

aliqua potefi dici munere tripliciter. j 8.6

aliqua potefi tripliciter cognofci. 84.6

i?f/ cuiufiunque Predicamenti potefi efio per fe termi-
nm aSHonis difiiu&a ab alterius Prodii ament i , ex-
ceptu ALlicnt, dr Paffione. 3 J0.9

Rei dicitur bon a tripliciter. 64$, 6

duobne modu potefi dici neceffaria. 158.14

ejt notior fub conceptu definiti, quam fido conceptu de-
finit ionit. 16.4

in ordine conceptuum vniutr falam quomodo femptr
prius cognofiasur. ibid.*)

in ordine conceptuum zniuer folium tjuomodo notior
fub conceptu zniuer fidiori , eputm fub minui imi -
uerfitli. 1 7. 1 1

Rei natur alie determinat fibi gradstm,fids quo potefi fita-
rr- 49.»}

potefi Libere terminum duobus modis. 53.33

non potefi difbabid gradu determinaro fine corru-
ptione. 49.14

per formam efi in aflu ens exifient. 9 7. j

quomodo pojfit diJbralA ab illo grada,quem fibi deter-
minat. 49. 14

Rei nulla fit de nono. 6$. 1

omnis altero trium modorum concipitur. 1 . 7

omnn mundi efi aliquid. 3 1 9. 5

potefi slici in actu , vel potentia tripliciter. 171.
1 1

qualibet heterogenea potefi fiare fub minori quantita-
te, quam generabatur. 5 y . 8

qualibet mundi agit naturaliter , quomodo. 1 40; y
fient fi habet ad efle , fic f* habet ad cognofci.
»7 »-9

fimpliciter immutabilia non efi in tempore. 199. ;
fiiritualts in intelieflu efficit fuam fieciem, quomodo.
Cqixol.xjt.j

fisccefjiua dependet continue * fiso efficiente. 136.5
Rei naturalis cempofita duo tantum fiunt principia.
7 «5

Rem aliquam cognofiendi duplex via. 368.1t

ad Rem aliquam ccgnofiendam fecundum aliquam fiicn-
tiam, quidfufficiat. 46. 1 ,

Rfm, quam manu tenemtu , cur aliquantulum a vifiu fi-
paramtu , vt ipfiirn refli in spiciamus. 47. 1 7

Res artificiales terminata fiunt fecundum magnitudinem.
yi.iy

Rei cur fiafla videantur in aquis. 47. 1 7

cur femina videantur febricitantibus , CT ebriis,
ibid. 1 9

duobut modis incipiunt, & dtfimmt tffe. 383.9
immobiles cur nauigantibm videantur moneri. 447.
18

naturales , & non naturales quare dicantur, toy.

n

naturales non fiunt a cafiu. 163.18

fiunt in triplici differenti*. j8.y

Ret dicuntur f olfit, & quomodo. 6 40. coi. 1 1

illa dicuntur meliores , quarum oppofita fiunt det eri 0-
ra. 619.1

nomen , tjp definitionem fiumunt * forma fitbflamiali.
97-J

permanentes quod durent per filum infians non efi in-
ronuenient. 31.10

qua dic antur fignificari equi noce. 1 y .4

Ret fiunt in duplici differentia. 179.4

vnde duplicet appareant. 6

Relidentia quid fit. . ,!'4

***«•

extrinfic a ex qui bus proueniat.

R^fu lenti* imaginatur tffe imrinfica molili multiplici-

in motu naturali ex quibus proueniat. x y y . 1 7
imrinfica ex quibus proueniat.
in mons elementi fimplicu nulla efi ex limitatione
a,7.7

quomodo efi in grani fimplici. ibid. 6

R*fi fient ta minima efi dabitis , in quam potentia alliua
mn potefi agere.

nulla prosterni ex incopoffibilUate terminorum. 1 y 9.7
omnu efi cum quacisrn violenta. lla.6

Rcfoluiuir omne in id, ex quo efi. lcS 1 S

Rcfpc&asafliuiadpajjiuum an fimperfit realis. 503.

Ut6ii.il 3

imrin ficus, & extrinfiecus explicamur. y0i .6

quomodo differant. y03.1t

Rc ili cucus , d" altj , quando volebant . rapiebantur

Refimcdio efi naturalis ,fid non naturaliter attinoi-
W*. 6y6.y

Refurreflionem quomodo aflu elicito appetat anima
ibid.6

•Retributionem aliquam effie futuram non efi cuident.
601.7

R I

Rifus fitpponii gaudium. 6114

vnde caufetur. frid.

Rifus cau/am nefiiuit Cicero. ibid y

S A

SAtnue! is anima an vere apparuit Saull. 660.7
Sandioces qui Lic fuerunt, in futura vita erunt do~
Mera. 6j6.fifI.iJt.t

Sanguis .1 quo moneatur. J98.4

efi vliirnnm alimentum. 618.13

& mn tantum hoc , fid etiam facit ad org*n‘u.atio-
»rm. 598.4

quo Jenfuanim.il tu. ibid. y

Sanguinem affiaupfit 1'erhum. ibid.

Sanitas an fit eadem de mane , & de ve/feri. 334.
M

Sapiens dominabitur idtis, exponitur. 518.4, 157.

que Sapiunt brutit, quare infiptda hominibus, & e con-
tra. 61 3.1

Sapor apparens non gufiarur. 505.1 i.CT 11

Sapor , cr odor vicine qualitates. 613.1

Saporis definitio. ibid.

Sapores extremi , & midj. ibid 1

Saporum exempla. ibid.

S c

Sciens magis efi magis confient iofits. 63 y .1

Scientia abflralliua an fupponat insuit iuam. y 50. 3 1 ,
641.1

aljhafliua, & imuitiua. 577.13.^ 641.1

an differant ffecie. ibid.

an difiinguanrur. 641.6

Scientia alia affiua, alia facliua , alia prailica , alia
fpeculatiu.x. 634.9

communis potefi probare principia alterius [cienti*,
dr etiam fui ipfius. 1 i .6

Scientia debet efle ex perpetuis , quomodo inteUiga-
tur. 1.1

magis excludit dubitationem d fitbieflo , quam fides.
636.8

Mathe

Index Rerumi

Mathematica vnde dicatur, iM-4

Scientia naturali/ ejl de omnibm rebiti. * • 5

ejl de re mobili. ibid.

naturali/ & Mathematica differunt. 1 11.10

naturalis prstjispponit Metaj>byjicam. t.io

quatitor modi s aliquid potefi ejfe de cim confidera-
tione. i . i.ibid.if

quomodo prafup ponat Mathematicam. ibid. 1 1

vnde dicatur naturalis. i 1 J • 1

Scientia non cfl de cncc per accidens , juomodo in-
tclligatur. l • 1 JUd*. 1 48.8

perfeQa potejl haberi de conclujione. 8.4

potejl ejfe de alique dupliciter. 1 • 1

pratlica d fine operis operant it. 634.7

praHica i i: te Udius aH tu dirigit. ibid. 9

praei ica dicitur talis primo ab ebieflo. ibid.6

Scientia qua euantabitur. 5 j o. I o

quomodo defirueturin patria. 6f6.i

quomodo Jiat. J 4®* 1 9

jpecialis non ponit difirimen inter fi,& aliam fiden-
tiam fi edolem. I x 1. 1 9

fiecuLtt iua quomodo dijJWat a praflica. 633. x.d* 5
tot alit qua fit. M-*4

Scientia conditiones quatuor. 601.4

Scientia eiufidem ejl cognofiere finem, & ordinata ad fi-
nem. 1x7.16

de Scientia pradica , eff fieculat iua quajl io parui mo-
menti. 634.10

in Scientia naturali non oportet fiemper habere tantam
certitudinem, quantam in Mathematicis. 3.13

in Sdentia qualibet tria fiunt. 1 1 j . 1 x

Scientia diuerfia fiunt fit eundum diuerfitatem rationum
confiderandi. 1 J 6. l }

Mathematica fiunt in duplici differentia. ibid. t x
Mathematica fiunt quinque. 1xx.xx.113. 14

media quare ab vno medio denominemur magis. 1x3.7
fipeculatiux fiunt tres. 161.10

Scienti m minus communes prius tr attat P hilofiophm, li-
cet non Jernper. f 4 1 • • X

Sdre aliquid contingit dupliciter. 8 . 3

Scite non ejl idem ac intcWigcre. 43

S E

Semen an magis aning.tr formam fcctus. 603 . 3

an fit heterogencum. 604.1

ipfium, & ratio fiminalis quid. ibid.

non attingit animam rffctliuc. ibid. x

viuir. ibid. 3

vbi rejideat. 6x7.3

Seminis in . effufione nimia omnia membra debilitantur,
& quare. ibid.

Semina nu!ht viuunt , quadam tamen domi germinant.
619.16

Senefcere ejl contra naturam. 34 3 . 1 8

Senfatio an aliquid producat. 6 3 1.8

an jrnjibilis. $09-6

externa abflraffa an dabilit. 6x6. 10

externa an per propristm fieciem ab interno finjis
percipiatur. 3 1 1 . 1 x

non caufiat fipeciem internam. 6 1 0.4

Senfatio impeditur ab immutatione naturali. 497. 3
non ejl receptio fipeciei. ^ 6 1 1 .9

Senfiationis formamus idolum ,jed non aduertitur. 311.
»4

Senfits i ones per proprias fipecies ab ira emo fitnfiu videri
probabile ejl. ibid. 1 3

Senfibile agit re ali ter, & intemionaliter. 496.1
Senfibile commune , abjlrahendo 4 particularibus non ejl
obieUlum fienfiiu communi s. 3 1 3 . t x

an faciat propriam fipeciem. 373.7

dupliciter fumitur, 3 13.11

bomogeneum impojfbile ejl ejfe infinitum. xo8. 1 9

Senfibile in contrarium agit vniuoce, in fienfium aquhn-

# 496.8

minimum datur, ficundism Arifiottlem. Cl.i

omne ejl inteliigibile , non e contra. 5 77» • 3

pofitum jisper fienfium an faciat finfiationem. 494, 1.

&7-

fecundum an fint iri queat. J 11.14

Senfibi lis quiditas tantum an obietlum inteBellm.j 3 6. 1.

S f7.1

Senfibilia communia an fipeciei proprias habeant. 301.
18

propria communia, & per accident quo ordine iateB-
gamiu. 3J°*J*

quomodo percipiantur. 300. 1 3

quot fint. ibid

Senfibilia remota non poffent percipi fint fipeciebm.
6x4.1

Senfibilia fint iri fisb quacunque parua magnitudine tun

Mm‘- ' HI

Senfibilia fila pro nunc nos mouent ad inttdtSiomm.

S! 0.33,361.17

Senfibi Hora fiunt nobis notiora. ix.|

Senficiuum omne ejl loco rnotiuum. 393.3

Scnfiis accipit formas, fiu fipecies fint materia.. 509.3
allium ejl aci ut , fid pajjiuut tantum ad fpetiem,

an allium fipeciei , & finfationit. 6 1 a 10

an plura fimul cognofiere potejl. 507,6

Senfiut communit a Philofipbu quare ponatur, 309.3

an colLuiuus. JicJ

an fintiat colorem. didi

an fimul fintiat omnia fienfibilia. 3147

an fit vniu , vel pluret. fl J.l

cognoficit album perfellius, quam vifiut. fi) A

cognoficit aliqua dijfirre , non tamen difiemtim,
310.8

l/ulitur , non lafit externis. J itf. rf

non nouit vniuerfidt,nec fingulstre, fed KsnrsmpcS.

quomodo fit vnut.

quomodo tam diuerfia apprelsendat. f10;'0
fint it fiitum alium, & quomodo.
t >bi rejideat. 5 '4-4

vnde indagetur. S 1 0 ^

Senfits contraria finiit vnica finfistiont. f

Scnfus ell lingularium , exponitur. J76-9

quomodo.

Senfits externus an efficiat fipeciem internam. 6
Senfiut formam quomodo recipiat. 495.1.0’ 1

funditur in organo. *

nequit f adi cire a obieQum in communi. i 1 6- J 7

non cognoftit Jugulare, qua tale. 54**,5’^‘
non fint it fisum ollum,
qua ratione in errorem ducatur,
que modo cognoreat relationem. d- 19

quomodo in errorem discatur. ^

quomodo meue.tt fi primo.

Scnfus , fi elice aftiuus , femper ageret, fma

; 1<4

/4 mumcgnlix fmpltr'.
vnut quare non cognefiat ommafty* • x , ^

vrnu tantism internus. y lateri*

Senfits virum fit rtceptium [peto**

49J.*

Senfits communis altuum ordo,
eim ebieflum quodnam jit.
eius obielli ratio.

514.8

iW.j

515.»*

eius organum quomodo vnum. , } *

eim organum rjljicut centrum U&aritm 4*.™n{:dm

Index Rerum.

firenriam tendentium. ,

tnft-

tncerehre. tfitro

S'«p« 'merui vm U mml uu. j i i . i /., , ». , 6. & fiu.
Senfum agentem dari probabile tft. 6\\.6

*">?* nnr^iufimin nicufenfutiuut , uuunic imer
fi> dicunt habitudinem. Jo6 .

Stffim efi uBimem , fu 6 i i .

*<7 9

Senfurn faBs cire* obit 84 , tp unde contingat, fiy.it
Senfmm quomodo corrumpat excedent finfibile. fi6.it
Stnfu qua percipiuntur , funt in triplici differentia.
'74-J

Stnfm externi funt quinque. f 97. j

Senfut homni t brut orum perfe&iorej, j oo. 1 5

Senfut qui magis ad fiient iam defendant. ibid. 1 4

Senfiutm externorum fulcientia ofienditur. 497.3

eorum ordo in nobilitate. 498.5

ur/wr/WW. 4,9.,!

Senfiwm quinque numeri deduQio. 498.8

Senfut externos non cognofere fuot aOus. 510. II.
& IX

Senfat internos plurtt nunquam pofuit Sectus, f 1 1.
16

i» Senfibut quatuor prius immutatur mt dium quam or-

g*»um. 49 1 ,f

Senrirc ert quoddam pm, exponitur. J/ f.-f-i

Separarim efe qua dicantur. } P • • 5

Scparario forma a materia efl eiut corruptio, a 1 9. 1 1
Separatio naturalis efi anima ficundarib. 655.3

non efi ipfi /impliciter violenta. ibid, 1

SI

**rafi«' medio tanguntur. 492.9

Significare bifariam contingit. 7,t t

Significare inflrumentaliter contingit dupliciter, ibid
**

dignam omne in numero plurali bifariam fumitur.

JH

Signum quid, fecundum Juguflinum. y.x x

Simncporefi agere in fibifimile, quomodo. j 19.11
Simplex efi quadruplex. 1 78. 1 1

Simpliciras efi de ratione menfura. 1 84.9

Simplicium forma an pereant in miflionibus medicina -

..UV- , 606.4

Simul efe qua dicantur. I J 1 . 1 1

Singulare, 4* ctpmfiMHrifi.fi.

44 r«f>r efcutur dire fle tuneitm, uu rt flexi, 778.it
uu fer eundem /feieminiellifusnr. J7«.io

mnfit inieileU.i noilre per fi intetogililt. 17j.I

cpnfii neupeeeft pr e mu le fui prepriu rteiene fin.

,74.6

cenfdcruusr dupliciter. /77.1)

currui ede, non cerne, fieuur i finfu. .41 , ,

etefulU copnofii i nelii. J 76. 1 i

euterminMumsjuemudeeepnfcunr. I79.lt

SinguUrt efi notius fecundum fin fient. 67.11

inlrlifiiur ejuome.de. J7) y

ipfem, & vniuerfdt ejuem.de eesptefcteur. 778.17
rten eejjnofiieur ex cognitione vniuerfidie. 779.1 1

nen efi eiieilum imetkQtu neilri. quomodo. 776.9
per colle:: tonem excidentium nen eeptefeitur. (79.
11

Stnptlurli cognitio pre nunc , 4 n perfeOieer cognitione
_ unimrfiUt. 779.14

umpeluru jpeeitt emrtprtfinUl vniuerfde , en diu fu
•dmiteendu. 778.ro

an reprafintet naturam communem. ibid. 1 8

Singulari quod propinquiut efi , prius monet intellrflum,
quam remorius. 54Z.IJ

Singtlm nen efe iterelifeiiie.fdfum efi. ) 76. 1 1

Scoii opcr.Tom.H.

Siugulurt pefli imeEgi. J7<4

Siugulurt rrprefenteri per fieeirm tmmrfulu medifi.

.«“*■ 779.17

Siugulurt fecundum tft imtligiiile u neti, utfiiml.

/76.11

Singularitas mm efi ruti t urendi , fed auditi. ujrenrie.
/7/-7./78.10

s o

Sol titiiu mone fierpm ppeificux pluttium. 617.4

Sd quomodo pueret ieminem. 117. ig, 60/. CeL 1.
num. 4

Sonus quid. 6lo l

anfucceffmtu. 6xi<g

an per corpus denfum audiatur. 611.10

an fsmul ac incipiat, effindat fpecies. j a 1 .9

efficit fieciet , vbi io fi non efl. 611 .7

habet aliquam, fidbrtutm permanendam. 611.10

inefi aitri. 494.7

fitb aqua editur. 61 1 .4

vt caufetur a motu. 610. x

Soni diuifio triplex. 611.J

Soni /ubiedum quod. 610.X

S P

Spat ium maximum, per quod aliquod mobile potefi mo-
ueri, quomodo non detur. 6 *. 1 1

nullum, nec di/fantia efi extra coelum. Xi6.f

fe par as une defoQo datur, fecundum fidem. 116.3

ft paratum nullum efi. ibid. f

Species cur non denominet fubielhtm. 617.6

anipfa,t*r habitus maneant inanima fiparata. 6f6.
/eO.n.n.i

dicitur habitus. 61 8. 1 1

diuidaturne in fenfatam,& infinfatam. '311.18

gignit fii fpecitm , non tamen in medio. 6 1 7.8

Speciet intelligibilu an pojftt inttlligi fine relatione ad
•bieSum. 544.8,6 $9.6

non fit a phantafmate , vel obieQo. J 44- 8

non fit iu medio. 6f 7. coi. 1 .n. x

quid fit ,& quare fic diOa. 551.35

Species intrUeElus reprafintat rem abfque fingularitate ,
cum quaerat. 19.13

interit ionaUs alterat. 6 1 7.7

Speciei interuenit , qua remanet pofi alium dum jlnge-
Ius in ruit iule videt obitclum. 578.17

minus requiritur ad produllionem odoris , quam co-
loris. 611.5

mutabilis caufat fiientiam immutabilem. 6 i 6.4

non efi caufa magis propinqua , quam inreBeOus.

/8i./

non efi perfeDior ebiello. 6 10.1

non efi ratio agendi inteUeflui. 581.6

non ideo neganda , quod fingulare effit per fi intelli-
gibile. 577**6

quo finfu dicatur multiplicari. 614.4

quo finfu habitus. 5 19.6

reflexa it (freculo, fit ab ebiello. 6 1 o. 1

reprafemat obietlum fecundum qua. 6 14.3

fecunda Qualitatis quomodo differat is prima. 4 1 4. 8
Speciet finfiss interioris abfirabit a prafintia rei. 19.
M

Speciet, fi intenderetur, quid fieret. 55 4.3

vifibilis quomodo emittatur, & qua figura. 614.1
Speciem , & potentiam fsmul efficere operationes. 515

infinfatam dari probabile efi. 6 1 .9,5 1 1. 1 9

intelligibilem ponendi , qua neceffitas. ? 4 1

Speciem cefante aSu manere in inselUUu , fiabilitur.

*■ S19'*

intelligibilem non effe neceffarison , probabiliter lo-
quendo,fiabilitur. 54* •* 1

O Oo fi***

Index Rerum.

(fecialiffimam effe primum cognitum nobis cognitione
confusu. S 4°-9

ad Speciem Jpiritualem quomodo carptu concurrat. 6; 7.1
Speciem vifibitem quandoque videri. 6 17.7

Speciem vt caufa totalis producit obiethsm ftnrstuale.

578.1 7

Specie idem dicuntur aliqua dupliciter. 76.7

Species an maneant in intellsOu,ceJfdnte aflu intelligtn-

a. . , ?f°-8

an Jiat diuer/a graduum fisperiarum , & infersorum.

578.19 . .

diuerfa refultant per appofitionem vmm [pectet nume-
rorum ad aliam. ( 110.17

Speciet renerum, & magie vniuerfalium, , 'a quo caufen-
tur. J4*-*7

in eodem fubicdo fient plurtt [pedet. 6l{.6

iuteUeftui imprimunt jpiritualia ,ficut fenfibiliaftn-
fa. Gqbfea.\.n.\

in/in fata an dentur. 611.7

. iutelligibiles funt danda interna triplicet. 610.3
non caufantur ab obietlo. ibid.i.& J

non damur pro nunc , quibus Jingularia intrinfece re-
pra/ententur. f 7 8* 1 9

Speciet non dependent 'a phantafmate in conternari»
nec de per fi, in fieri. J $0.9

non habent aqualem perftEHonem. 7 J -9

propria fsngul.tr iis an detur in inteUeRu noftro.t77.17
quas cum phantafmate elicimur, ramum reprafentant
fua obiecla propria , & vniuoci contenta its ese.
f7«.*o

quo fenfu dicantur multiplicari. 61 4.4

Species fenftbilts necejfario funt ponenda. ibid. 1

dantur. 54<>-*7>J S°-4°

Speciet fi negentur , an detur memoria. Jfi-38

funt aeline. 614.1

funt diuifibiles. ibid.

vifsbilet cur in inftami fundentur, alia non. 6ij.j
Spedenm infen fatarum caufa qua. 611.7

Speciet conferuare perfeRionis eft. 5 1 9 • S

Species produci ab obitRss, qui negent. 610.1

Spedes qui negent. S i 0.7

Species fenfi biles qui negant , volunt otium inttHigendi
effe ipfam ft>edcm. SSl-i9

fine Speciebtu non pojfunt percipi finfibilia remota.6 14.
fetl.iq.coLl.n.t

Speciebat fenfibilibus admiffit,non ideo intelligibiles ad-
mittenda. ^ HM»

in Speculi profundo cur videatur rei potius , quam vbi
eft. 6xyq

ia Speculo ret ipfa videtur , non eius (pedes. ibid. 7

in Speculis quibufdam cur res multiplicata videatur,
ibid. 8

Sphzra ignis excedit totum aggregatum ex aliis tribus
elementis. 10 j. 6

Sphcra vir ima non eft in loco , nec per fe , nec per aed-
dens. M7«

non habet locum. 138.8

non proprium, nec communem. 1 3 7. }

Spirituale nudum cognofiimm intuitiut pro nuc.fi 8.5
Spiritus fantlsss libere producitur. 648.3

Spiritualia cum intedigimsts , phantafiamur aliqua cor-
poralia stlis corrtfpondentia. f ff -8

Spiritualia qua rasione intelligamus. S J 8.8

Spiritualia [pedem imprimunt intedetlui /juomodo.O 5 6.
fiR. 3.W.1

Status inredetlsssnoftri eft duplex. 10.3 I

quod ftat mosutur , dr ftat in tempore. f$i.6& ftq.
Strepitus quare in notie melius audiatur. 6 1 0.col.i.ti .4
Studentes nimium cur capite potius dole amissam cor-
de. 5 14.4.0-51;. 10

S V

«J f

Subie&io de ff otica, & politica. 563. 3, 614. rt(.ijr.!
SubieAum adaquatum fitemia dupliciter [i habet ad
[dentiam. 3.18

Subieclum alicuius fiicntU poteft in fidentia demnftra-
ri per modum pafiionis. 1.8

Subietlum debet denominari d tota qualitate, quam ha-
bet,quomodo. 1 81.15

Subietlum habent formam confideratur dupliciter. 173.
17

in ordine ad fisam firmam habet triplicem rtffttlxm,
& [latum. ibid.

in Phyfica quod. I i;.l 1.13

Subietlum non filiem didtur fieri aliud, vel quiaexipfi
fiat aliud, fid hoc ipfum didtur de pensatione. 73.3
Subietlum fidentia debet habere quatuor condiiioitei. 1. 3
Subietla , & paftionet dsuerfimode d Pbjfico , & Ma-
thematico confiderantur. 116.14

Stibordinari t nam caufam alteri , quid fit. 1 50.30
Subfiftcre ineft fubftantiu , nona formit , qua in alio
funt. M.*7

Subftantia aque incompltxe cognofiitur dfissfis, vtlab
imelletlu, ficui accidens. 6. 1 3

bifariam fumitur. 3i4.il

duplex eft,fimplex, & compofita. 1 14.10

tft dsuifibi lu quomodo. 3 • .10

eft quanta, licet non fit quantitas. iWj

Subftantia,& accident pojjunt condpi vno connpttm-
uocodenominatiue. 16.14

non eft obiethsm primum intelleQus nothi. /6f.l
Sub flant ia non habet in em itate fisa gradus ,ftmSsm
quot fisfispiat magis , & miniu. 314.U

omnsi tnen furatur ano. V50^

per fi magnitudinem non habet, fid per qssaassam.

5<M ...

poteft effe immediatum prsndptum optrsrusus. 405.

1 o

quomodo dicatur contraria fubft anxia. 7*4

(jnritnalss quare non generet.

Subflantid nullius pro nunc , habemm prsfrimamt-
ptum, vel [pedem. S*i>i

Subfiantia aliquid efi contrarium, quomii 7*‘* *

Subftantialiter aliqssid fit de nouo. '7

ad Subftantiam,& accidens ens tftquafifl*'"- J • J *
Sub flant iam ex accidentibsss, vt tognoftsmm. J 3 M4
Sub jiant iam quomodo cognofcamus pro boc^stu J -4
Subftantias fpiritualesdari , itJmquefsmpliets, C
pofitas, [pellat ad perfrRionem vniuerfi. f I f?

in Subftantiss atemis non differunt e(Ce » & P®1 1 e '
tamen bene differunt facere^ potTc \

Succeflio eft fecundior gradus forma ,n

qualitatem habentem contrarium. ■,

in alteratione ex tribus prouemre poteft.
in mutatione ad fisbftantiam ex tribus. r j
non eft in mutatione ad fubft antiam ,yn***" i
dus forma. ,

non tft fi eundum gradsu firma ingr.rr
fisbflontialis ,fedfilkm fecundum
latiuas fisbietli.

non eft fine mutatione. . . .el0jffa

triplex in generatione poteft sfuensn.] • ^ ^ ,t

de Succtffionu caufa controuertinr. i^^at*
Superficies «£TO"-«

terra, & ex fuperfiese atris 1

proprius, & naturalis terra. J0l_9

«liqua de faflo eft infinita. __ {,0*$**

aliqua eft lenga,& lata,ind*asfibdst j*, .7

cJcJ. tali 4

Index Rerum.

Superficitt non eft pars proportionalis corpori/, x 17.8
non tantum debet confidarari vt la: it udo fina profuso-
ditate, fid vt terminat ipfists profunditatta. X 18. 1 X
mtlit corporu contuunt u , tue nlitjnod corpm conti -
nens eft vacuum. 170.5

nulla vnafimpliciter loquendo, eft locus terre. 141.6
Superficiem loncouom ejje fine r effiet}* a d aliud corpm,
Vt contentum, non apparet contraditi io. 1)6. j 3

in Superficie continente locatum corre ffiondet vna reU-
tio , tjna dicitur vbi atiiuum. 235.18

Suppolit io quid fit. 14. 1 4

Soppodt i ratio e]} vniueca inferioribus. jyx. ) )

Surfum, & deorfum, dextrum,^ finiftrum.amc,
& retro funt differentia loci. 1 1 6.)

Suffilc ienu differentia. 6 40. coi. 1 .n. 1

s Y

Syllogifmus omnis , & fiim tfi conftquentia formali/.
6.16

SyntereUs.Gr confidentia ad intelletium (ficti ant.G 341
T A

TA&us d gutiu realiter diftiagtttiur. 499-9

an fit vnm ftnfiu , vel plttret. 498.7

Tatius damnatori non immutabitur naturaliter. 493.4
Tatius, & guftm dm fienfiu. 488.1)

& quomodo. ibid.

Tatius immediate a sefibili imrnsstatur guftm MJf.497.4
immutatur naturaliter, intontionaliter. 49).)

inquantum fienfiu an recipiat calorem materialiter.
496.)

non e fl vmu* generis Vir fici. 4 86.5

potefi duos atiiss perfetios habere. ibid. 4

poteft fieri fine medio extrinfico. 490. 3

primus finfitum generatione. 498.5

Tatisu organum. 489.4,61 1.4

non efi caro pura, fi d neruofia , vel nerusss. 489.4

Tatium an requiratur medium txtr in fecum, in quo fisu.
494 9

ad eum quale medium requiratur. ibid.

ad eum quando requiratur extrinfecum. 490. 3
in Titiu non tfi vna c oneror io tat prima. 4S7 1 1
Tatisu duo fiunt ,fed vnum tantum finfium confiituunt.
487.1 1

dito ffiecie vnum fenfum confiituunt. 4 8 8. 1 5

T ale aliquid eluitur tripliciter. 1 1 1 . 1 1

Taliter fi habere non tfi aliquid diftintium d materia.
6fl

Talpa habet vifism imperfetium. 499 1 j

Talpa an fint quinque ferifist externi. 499-9

Tangibile nullum tfi fimplex infinitum. 104.1

Tangunt y?, qua. 3 31.1$

Tantum quid effcuu. 23.8

Tarditas e fi augmem abilu in infinitum. 48. 8

Tarditas. & velocitas in motu ex triplici confit prone -
nire potefi. 169.17

T E

Tempus quid fit. 179.5,18 6 16

Tempiu,asum,& tremit. ti ducationes fignificdnt. 199. 1
Tempus cegnofiitur dupliciter ficuditm aliquot. 187.11
cognofiitur per motum, & e conuerfo. 2 87. 1 9
confideratur ficundum duplicem rationem. 196.15
confi ierat tsr,vel vt quantitas indeterminata, vel de-
terminat a. 194.14

contingit iterari. 19 J. 1 1

conuenit pri mo motui vltinu fihxra. 505.18
cur potuu ponatur in motu primi mobilis , quam in
motu allerim orbis. 305.17

dei et mediare inter inflans , & infians. 1 8 8 . x )

dicitur efft in atin per infians attualc. 181.56
Scoti 0per.T01n.il.

dicitur numerus propter sbtM caufias. 29 1.6

eft aliquid motus, fecundum prius,& potierim. 286.
M-9 '6

efi diuifibsle propter motum effe diuifibilem. 313.14
efi durat io rei cum fuctejjione. 179.3

efi entitas reatit. 193 .13

Tempus clt nunc , propofitio , duplicem habet utttlie-
tium. 181.16

efi idem realiter cum motu. 181.1 4

eft infinitum. 199. 14

efi menfiura durat sonti. 179.3

eft menfitra mobilu, & metus , & quietu. 3 00.7
efi menfiura motus. 197. 3 x.& fieq.

efi mobile, quod monetur. 180.7

efi motus cati. $04.11

tfi metus. 180.6

efi motm ffhara Solio. 1 84.7

efi numerus cuiufiibet motus. 303.10

efi numerant, quo numeramus, tanquam infirumento.
191.7

eft per fi quantitas continua. 181.11

eft prim>u metus. 304.ll

eft quam it at continua. 1 9 3 . 1 3

eft quid continuum. x 8 1 . 1 1

ofi fisccoffio , fi*e lenfifiit in fucet filent. 179.4

efi valde immanifrftum. 180. 1 0

Tempus , & magnitudo fiunt tiufdtm rationis quantum
ad diuidi,vtl non diuids in fimper diuifibilia.\$o. 1 1
Temput , & magnitudo funt tiufdem rationis , quantum
ad fimtattm,v infinitatem, ficundum extrema, ibid.
etiam fiitsndum diuifionem. 3 49. 1 1

Temput, & motus non fiunt idem conuertibiliter. 1 80. 8
Tempus habet omnes conditiones menfitra . 305.17

idem efi eorum, qua fitnul fiunt, & non tfi idem torum,
qua non fiunt fitnul. 195.11

idem eft omnium motuum fimul exitieutium,dr aqua-
lium ficundum dura; iorum. 304.1t

idem quorum fit. 196.15

maximum non datur , per quod res naturalia pofiit
durare. 60.5

minimum z ero fic. 6 1 .5

Tempus non eft circulatio. 177 • * 5

non efi formalirer merui. 281.13

non tfi idem motuum non fimul exitiemium. 304.11
non efi motus. 177- '6

non eft metus, fid numerus nutus. 186. 1 7

non eft numerus materialiter captus. 194.1 6

non eft quantitas com' cfita ex continua , ex difireta.
194. 4

non efi fine imeUetiu. a 8 5 . 1 1

non efi fine motu. 180.ro

non efi fine tempore. ibid.

non eft velox, neque tardum. 178.11

non per e ipitur fine finfu interiori. X 9 1 . 3

omne finitum terminatur ad mine. ^ 3° 1 . * 3

per fi eft magis caufia iorruptionta,quam gener attenta.

301.15 .

Tempus perceptionis conceptuum vniuerfidium indica-
tur per affuefati tonem cognitionti cognofiibilium. 1 7.

1 1

T empto poteft coufiderari dupliciter. 19 3 • 1 °-^r 1 1
poteft fumi quadrupticiter. z8 1 . 1 1

, pro quo fupponat. .291.1(9'$

qualiter pen ipiatur diuerfimode propter aliquot pafi
fionet anima. 19 M

quod eft in motu primi mobilia, diftinguitur realiter a
metibus inferioribus. 181.14

quomodo ab anima dependeat. *9 '•?

quomodo ab ea percipiatur. ir-
radit idem, ficus motus. 1 9 6. 1 6

O 0 o 1 f***

Index Rerum.

qstod tfi Temtpm t mi, «m efi tempus uberi. 284.8
Temporis definitio explicetur. 191.8,194. 1 6

ad Temporis cllc quid requiretur. 181.1 6

Temporis per/ , licet neutro fit prefens , tomen tempus
dicitur effe prefens. ibid.

Temporu portet que. »79*3

que aflualitate confifient. »81. t6

Temporis propriet et t/. *93-*°

Tempore aliquo men furentur dupliciter. 2 97. 3 1

in Tempore aliquid dicitur effe tripliciter. ilsid. 1 8

in Tempore eliquo quod monetur primo, mutetur in quo-
libet parte illitu temporu. i9l-7

in Tempore non fiunt ea , que femper fnnt , fecundum
quod femper funt. 297. *9

in Tempore omne,quod efi/xceditur e tempore. ibid.

in Tempore res tabefiunt, & fene fiunt , & homines re-
rum oblini ficuntur. 19 8.) 4

Tempora plure poffunt effefimul. 284.8

nec efi inconuenient. 280.9

T cncbtis percipit vifist. 550.3 1

Terminus ii quo efi triplex. 69. 1 6

Terminus ad quem motus duplex. 3 3 8.9

Terminus aliquis tribus modis dicitur effe de Pradica-
mento Qualitatis. 413.2

Terminus communis ed aliquo duo , quorum vnum efi
mqgti perfefhtm, & aliud minus, non dicitur analo-
gice de ifiis duobus. 26.12

Terminus decifioms rerum duplex. 51.17

Terminus inceptionis rerum duplex. $ l . 27

Terminus nullus efi de confideretione Naturalis jtfi qui
efi definibilts per motum , vel per aliquod aquiualsns.
114.3

pofitiuus eliquando definiri potefi per priuatiuum.
191. 1 1

priuatiuus mutationis non debet dici quies, fid im/nss-
tatio. 5 4**»3

Terminus rei non efi ipfit res , nec pars eius proprie
ditia. 348.f

fignifiratiuus tam prime, quam fecunde notionis dum
aliquid vitra feipfum reprefimet , non potefi atlu
retlo intrUigi. 1 8. xo

Terminum connetatiuum effe vmuocum ed fubfiantiam,
& occident, pofiibile efi. 17. 1 7

Termini, de quibus dicuntur ceu/i, quidem funt comple-
xi, quidam incomplexi. >34*14

duo in qualibet (pecte fient imaginandi. 31.14

illi dicuntur vnum numere , quorum fisbietlum efi
idem. 181.17

ifti , primus moror , prima caula vlrimus finis
omnium, & Deus pro eodem fuppomtut. 458.2
Terminorum contrarietas bifariam fismitur. 3 44 .4

Torre bifariam confidereri potefi. 1 4 3 . 1 5

bifariam furni tur. 14 1 .6

efi in aqua, cr aqua in aere, & aer in igne , & ignis
inccelo. 1)9.1 3

efi in locovno compofito ex duobus locis diusrfis per
aggregationem. 131.13

ofi fumme fies a ,& prope /usnmum frigide. 51.31
quomodo fit frigidor eque. 7^.^

tote interdum monetur. j 08. 1 1

T erragonus, & trigonus quomodo different. 5 85.5

T O

Totum quid fit.
bifariam fumi tur.

casegorematice fismptum efi duplex.

tfi duplex, atluale, &■ potent iale.
efi duplex , bomogeneum, & htterogeneum.
efi priore t tttojicet totum non fit prius toto.

Totum, & pars quomodo inueniasuur in issfinito . 103. 1 1

1,,*3|

»90.33

33*4
597- «
19**9
38.4
53*3

314

3*4

•bid.

** 4
W.

Totum efi fua partes,
heterogemum quid fit.
efi duplex.

idem quod prius manet, quomodo,
bomogrneum quid fit.
efi duplex.

Totum hebet cognitionem duplicem. 10 JQ

sdem mena /psod prius in totis bcmogeneit, quomodo
38*7

idem mena, quod prius fecundum identitatem conti-
nuat ionu partium infucceffone,& quomodo Jbid.1

7dfdf"' »/■««

'fi duplex. ^

tjMomtdo dijlixpuuxr i ptrtibm. ,s ,0

Mttxphyjkum ydd fi. ,p.

T«*m nen efl pxrtei diuifm fimptt , ftd cmxxUim.
ibid. i|

non rn.net Idem multer tpud ptiui, yu fi, fi ,J,
natum pettft petfiOe tepnefii. 4J.,,

ftr .cciderti , tjmd fi, j,.,,

per fi, quid fit.

per ft triplex efi. M

Phy ficum quid fit.

Phyficum quomodo realiter diffinguntur a psrtibw.
36.19

Totum potefi intelligi diuidi dupliciter.

quomodo dicatur moueri ad motum partis. 3074

fumi tur dupliciter.

vniuerfide quid fit. 35,14

vniutrfum efi in loco per porter. ^.5

Totius cuiufiibet funt infinite partes. 114.3 j

eius definitio non retle conuenit definito. 2H.35
eius entitas indiuifibilis. 37.14

non informet portet, nec e contra. dJ.ij

Totius partes ejfent tales , & accidentia txtmfs per is-
tum fubiettum, funt in loco per accident. 147.6
Totum ad perfefle cognofiendum in fimis tutudi,
quid requiratur. 4 6.tl

non oportet cogncfiert omnes panes iffim fudiiet
cognitione diflinfio. 'did.
Totum aliquod quod intrinficc confiant, tfi pari tim.
20028

Tn&ioquidfu. 403.14

tfi duplex. 406.17

Tragcrdus verutfalfut Hrflcr. 640/d.iAi

Tranfmutario quidfit ficundumrem. 77*8
bifariam fumi potefi. 73*'*

efi materia ipfa,qua tranfnmtatur.qq.x l>7 1 .9»73**8
naturalis,& violenta qua. 9SA0

omnis efi de contrario in contrarissm. 7**7

omnis efi fucceffttta.

omnis fit ratione contrarietatis. *®8. 1 8

Tranfmurationif naturalis principia quot . 77*9

inter Tranfrmt asionis , & priuatitnis fubieibatfiifri'
men. 8m*

in Tranfmut asione omni,& faHione opertet tfi slifUt
quod aliter fe habeat prius , & poflenkt. 7M
in Tranfimtatione omni naturali quid repetar. o0.f
requiritur in ea forma,
in Tranfmut at ione omni neceffarium tfi tfi

in Tranfmut atione omni fubieUtmprafipfimnnr. 71-

Triftitia a quo 'cassfitur. i'9’7

concupifibilis alia , & alia irafcikibt. 616.
num.i

facit animam indicare tempta effe Ungui. >9*4
'quomodo fiat. i1?*'4

Imcfignifim temp*

Index Rerum.

V A

V Acuam efi nomen priusuiunm. »71 .8

tji locus non repletus corpore. 114.3,131.16
mhU 1 fi. »34*53

non efi. »3J*5J>

non efi ex parte motus. fit},

fi effit , nudtun grasse fimplex pofitum in ipfi moue-
retur. 165.4.5& ftq.

Vacui fignific asione 1 funt tres. 167. 1 x

Vacuum aliquod effi (i paratum , efi impofiibile. 170. $
Vacuum fieri infia catum, impoffibile efi , fecundum Ari-
fiotelem. 116. 3

ad Vacuum impediendum afienfus aqua au fit naturalis.
649.8,633.1

Vacuum non oportet ponere propter motu localem. x 5 4. 33
pxr illiul nihil potefi audiri. 61 1. 1 0

de Vacuo duplex imaginatio. 170. 3

in Vacuo pofiitne fieri vifio. 619.19

in Vacuo, fi effit, non fieret motus. 134.J4

Vapor odoriferus quomodo attingat ad organum. 6x1.4
Vas plenum cineribus quomodo cotineat tantam aquam,
quantam abfque cineribus continebat. 13 1.13

Vbi acquiritur in infiami, quo finfit. 341.1 1

Vbi duplex efi. 148. II

au habeat propriat fferiet,& relatione t. 5*9-17

quaruum ad fuum dic formale impanibiliter acqui-
ritur. 331.11

Vbi definitio. 330.10

V E

Vedio quid fit. 40f.l4

Velocioris definitiones. 349.8

explicantur. 364.1

Velocitas cuiuflibet motus penes quii attedenda.q 1 4. 3
V t locitat , dr tarditas non fiatt idem quod grauitas &
lenitas. 334 .16

non funt jpecies motus. ibid.

Veloci tat maxima reffeflu alicuius potentia quomodo
pojfit dari. 6, .6

V tloci tat motus circularis , & circuitionis penes quid at-
tendatur. 367.7

Velocitas motus localis non efi augment abitis ininfini-
tum. 48.9

penes quid attendatur. 366.4

Velocitas motus fiquitur proportionem potentia motoris
ad refifiemiam moti. 161.4

V t locitas motus vnde proueniat. x g0 t

non fiquitur potentiam motoru. 1 6 1 .6

non fiquitur refifientiammobilium,vel mediorum per
qua fit motus. *W.8

V rlocitas , fi futueretur in motu , fecundum quod efi mo-
tum, effit pojfibile motum fieri in inflanti. 561.1 j

V rlocitas forma motus , vt de potentia abfiluta non da-
tur Jt a neque fumma tarditas. 389.1 1

V rlocitas ts, & tarditatis caufa in motu duplex. 134.36,
133.38

Velocitatis motus triplex radix. 413.8

V rlocitatem motus ostendi penes aliquid, quid fit. 3 66. 3
V rlocuss efi , quod in aquali tempore pertranfit maius,

fCC.' 414.1

V rlori tu mouetur, quod in eodem tempore pertranfit plu-
ra fiasU aqualia. 364.3

V rleciiu monetur, quod in eodem tempore pertranfit tan-
tum/patium cum aliqua portione alterius. ibid.

Velox, & tardum quid dicatur. 181.13

quomodo definiantur. 366.3

funt differentia re latius. 3 4 f .6

Vcnx omnium organorum a corde procedunt. 3 1 4.4
Verbum affumpfit fmguinem. 398.3

V trbum cordis oris comparantur. 631.6

V trbum efi ipfa intelleflio afluatis. obisliy

Verbum non efi {feriet , obieflum, vel habitus, ibid. 9

V trbi menti t defiriptia. ibul.6

Verba, i cio, cognofco ^uo finfii faciant propofitionem.

Veritas aliquando mentiendo dicitur. <37.4

an fit ens rationis. 639.10

an fit m apprebenfione fimplicium. 6 3 7.4

Veritas cormtienii quid fit. 6 3 7.«/. i-ff.i

Veritas duplex in ordino ad confiam, & inteUeflum.
636.1

efi in aflu formaliter. £37.3

efi in iudicio {impliciter. ibid+

formalis ex oho rrfidiet. 63 4. 1 o

in quo confifiat . 617.4

in fen fu quomodo fit. <40.3

nihil reale addit aflui. 63 8.4

non efi oliauid abfolutum. 637.1

mn potefi effi in inflanti in propefitiont includente
motum. 638.3

omnis non conuenit apprebenfione. 6 3 7.4

per experientiam quomodo euidens. 633.3

r <l*omodo fumatur ab obieflo. 637.4

Veritatem nihil addere , nifi ens rationis quibufdampro-
pof lienibus, confiat. 638.3

Veritates neceffaria quatuor modis inteUigunturin regu-
lisasemis. 636.7

Vertigo quid fit , & ad quem motum reducatur. 403.
»4

V rrum an prodicetur de omni eo, quod imelligitar. 364.
11

efi duplex. % 636.1

non efi obieflum inteBeflut creati. 362.4

non efi obieflum primum , & adaquatum intetUQus
nofin. 363. 1

Vcrum.tr/ ensfub ratione veri, an fit obieflum primum
inteUcflus nofiri. j 6 1 . 1 '

V I

i» Via an ceffetur ab amore fine vlla mala , vtlmoleflia
oflenfis amanti. 630.1 1

V im motricem anima intendi. 661.13

Violentia motus vnde attendenda. 343.4

intrinfeca non efi in motu elementi fimplicu. 1 37.3
Violentum , & naturale aquiuocc dicuntur de motu.
54 f.f

Violcntumquid fit. 655.1

Violentum nullum dl perpetuum exponitur. 386.3
per contrariam qualitatem non efi perpetuum, ibid. 6
Virtus aliqua finita producere potefi ejfiflum infinite
imenfum, nullo addito, vel remoto. 9 e . 3

fortior fit debilior , nullo gradu virtutis perdito, ibid.
iUa efi maior, qua habet aquales gradus in magnitu-
dine minori. 95. 4

infinita non potefi effi in magnitudine finita. 47 1 .1 x
maior in maiori corpore non frmper efiintenfiue, licet
bene extenfiue. 96.8

morali t in quo confiflat. 411.10

vna efi , qua magnes ab omni parte attrahit ferrum.
661.3

vna potefi vniri alteri tripliciter. 93.3

vnita efi fortior fiipta differta. ibid. 4

tmiht non facit ad maiorem difiantiam , quam differ -
fa. 96.8

Vis animalis quadruplex. 614.1

Vix motrix vbi fit. 615.7

V i/ibi le potefi in tantum elongari , vt partes , qua efient
in medio , ibi figitur sUbeflus, viderentur , (f1 tamen
partes extrema non viderentur. 43.7

triplex efi. 619.18

OO o 3

Index Rerum.

-triuw* quomodo melius videat*! . 49*8

vifibilts duplicet partes. 4 S-&

Vi (io a Deo produQa an foret verbum. 6 j i . i o

yyic an perfrSOr erit , q** iMuIhatum medium.
.•j6. 8. * i . , ,r. ..

Corporea an dari poffit reprefentans mdsufibile.

debes furi in perfetla retlitudine oculi » & pupilla ad
rtmvifam. 47,1 ^

fieri poteli fiub angulo contingent ia, & nonfub angulo

J.W 6l.l

6x0.14
6 1 9. 1 9
4 55

smnon.

non fit per extramijfionem.
non potefi fieri in vacuo,
omnis fit per pyramidem.

quomodo fiat.

quo,

i modo videatur.

4«.«f
619.20
64.9
499*i 1
, oftfliu
498.5
J08.10
JJO.jj

46.1 6
5 10.1 1

i HJU,. 6'i*°

ti 1'lficnm cur rccjnhutur lumen. 618.10

cur rerjuirutur medium. 6.9.19

vifnmm ftjfi d D" produci fine prefimid otildi.
64* *4

td Vifionem qua requirantur.

Vifus an vide.it per extramiffionem.
efi virtus pajfiua.
imperfethss in talpa.

in perfeflione primtu , audittu fecundus
tertius , gufius quart su.
nouit album non ejfe nigrum,
percipit tenebrat,
putat baculum , cuius pars efi in aqua ,fraflum , &
quomodo corrigatur ab intelUilu. 5 1 7. 1 8

quare non videat fine medio. 494-8

vifut fieut adcolmes , ita intellebins ad phantafinata.

filus neceffarie petis medium. 494 &

tantum intentionaliter mouetur. 493*3

videt fimul album, &r nigrum, quomodo. jc8.«0

Vifus ?b licium quodnam fit , & an petat medium. 6 1 9.

Vifm organum , & medium fimul mutantur , non fic de
auditu ,& olfaflu. 491.8,622.9

eius organum quod fit. 619.10

in Vsfiu fimul immutamur organum, CT medium. 6 2 x . ! 1
Vita alia efi fuhffnntialis, alia accidentalis. 589.11

in quo ronfifiat. 618.14

Vitx tres gradus. 5 9 ' etl 1 *

ad Vitium vnum,potiiu quam ad aliud, cur multi pro-
(Uniore,. 61 1.2,6? ucol.i.n.j

Viucns a non viuente quomodo difiinguatur. 5 92. coi. » .
num.t

quatuor habet facultates ad diffonendum alimentum.
40.24

Vtuentia, <*r non iduent ia quomodo differant . 5 8 7.1

quomodo habeant ttrrninm magnitudinis , & parui-
tatit. JM**

VI nent ium gradus fiunt quatuor , & quinque potentia.
488.16

illorum gradus quomodo fiubordinat i.

Vitimum in a&u , quid fit.
in potentia quid.

V N

Vngucs an nutriantur.

Vni formitas ,&regularitat fiunt de ratione menfinra.

284.9

Vniformitai , & regularitat motus non requiruntur ad
vnitatrm motui. $ }7*5

Vnigeneitas efi de ratione menfiura. 184.9

Ynitncm aditrpus immortale naturaliter appetit ani -
vta. 656.?

59 3*3

*M*9

ibid.

Vnitas efi indiuifibilis primo. 1 1 2.36

efi triplex. 5j6. J

Vnitas, & punUus quomodo comseniant ,& differam.

WH

Vnitas forma habentis plures gradus, efi duplex. 177.1 1
Vnitas mobilis, & vnitas temporis non fufficiunt ad vni -
tatem motus. j 37.6

Vnitas motoris non requiritur ad vnitatrm motus. ibid.q
numeralis mobilis requiritor ad vnitatrm numeralem
motus. ibidf

Vnitas ebietli non infert tmitatem potentia. 654.1
Vnitas , qua efi principium numeri , non efi pars numeri .
298.34

qua procedit omnem numerum natur aliter, efi dupltx.
ibid. i ^

Vnitas quando fit indiuifibilit. 211.36

r tali, confequitur emit at em rtalem. J X 8.9

Vnitas re fidi entia, per quam fit motus, non requiritur ai
vnitas em motus. 3} 7-4

V nisas ffecifica motus in motu locali , vr.de fimatur.} 3 8,
1 1

non requirit vni tat em fieri ficam terminorum 1 qui-
bus, etfi quandoque per accident inueniatur talis
vnitas. ihid.io

fumitur per fe primo ab vni tat e ffecifica termini id
quem vltimati. *biJ.

Vnitas temporis , in quo fit motus , requiritur ad tmta-
rem motus. }I4**4

requiritur ad vnitatrm numeralem motus. } \ 7*f

ficut & vnitas termini ad quem.

Vnitatem motus requiritur quod fit continuus. JJ7-4
Vnitatrm naturalem motus qua requirantur, & fuma,
ibid.&feq.

Vniuerfalc debet r/fc in ipfit fingularibus , de puiu
pradicatur.
efi multiplex.

efi notius fecundum intelieclum. &9-1 1

efi principium fiientia. ( fff*

Vninerfiale , & fingulare an per tandem fi**9 ^ ’
gantur. S“*'10

& quomodo. $7 *'*

Vniusrfale in pradicando quadrupliritcrfuritur. \ * 1 9
Vniuerfitle magis an priiis intriligatur s mbu, qU"
nisi vmuerfiale. < ^ 'l

prius cognofiitur cognitione difiinfta. JW-)

non prius tempore cognitione confisa, ,fi ' j
Vniuerfalc minies facilius abfirahitur. f**’1'

Vniuerfalc tantum fit per inteUsElum. . f*
maris , c!r minus an per diuerfiu ffeoes rrprsfema-
* 1 542.15

tur.

nen fnnt 'a rebus fingularibus feparata .

prius defendunt ad fiua particularia

adfieciet. ( ..

Vniurrfum a fit, & fe foratum a quacunque ** »
extra fe aliud corpus , efi in loco aclu. 1 ^

non efi in loce, quomodo. ^6/ 14

Vniuerfi partes tribus modis numeri pojfint. ^

Vniuocatio efi duplex. Logica, & naturi ,4
efi triplex.

item triplex, Ph fisca, Metaphfic*,& W >

628.1 3

i miner Logica 1

»4

Metaphyfica e

486.6 #40.1 5

Vniuocationls di uerfi gradus. x8.xl

cum Vniuocatione qua analogia tmf* ilid.H

ad Vniuocum duo requirunt un .

eius rationem mm tollunt

inter Vniuocum, & aquiuocnm ner efi nudi*9 5

Index Rerum.

t'*buanm, &tpdnam ifakU.
V nimi iluitKT dupli. iirr.

au. M

vmim genere, quid dicatur. j j 6,3

Vmtm in numero efi duplex. 158 .53,336.3

Vnunt primum datur in omni genere emium , ad quod
- omni.i alia reducuntur. lif.to

Vnumfunt muh a. 41,30

Frtum vr.i tantum opponitur. jjjy.i 1

non contrariatur multis. Aid.

V O

Vocis infirumentum de fer ibit ter. 61 t.f

tim definitio. Aid. 6

Volicio ah pojjit peni fine cogniti*** , per Dii poten-
tiam. 63X.5

V ditionis & nolit tonis obielhtm quale. j 64.10

Volitum nihil» ijuin prarcognicum. f 74-4

Voluntarium aliquid dicitur dupliciter. 1 1 3.5

Volunt xs quid Jit. 643. 1

Voluntas An^tli un Jit perfeQior re Ium au hominis,
6ff. col.i

Voluntas an diuidatur in iraJcAUsmi& concupifihilem.
6ff.t

An mo utatur a medio. 644.8

an necefiitari pojfit ad elicitndttm alium. 6499

htAtA liberi Deum Amat. 65 o. 1 o

V tluntas contra Appetitum imperat motum. 6 1 f.j
cum elicit ollum, an re fuit et relatio rralis. 647. 1
dejicit quandoqu', nullo poftto errore in inttUtUu.) 10.
»3

Volunt at Dei an Jit bona bonitate a fi formaliter diflin-
Qd. 6)9.1 f

aut intellectu ver tu veritate a fe difiinfld. Aid.

<X9*

510.1)

654*1

olunt as dicitur libera per eljentiamyquomodo, 650. < O

ducit, & appetitu* ducitur.

645*3

«fi caufa tot ala fitorum allitum.

6fi.x

efi libera contrarie circa omne creatum.

645*4

e fi libera , qua eliciens.

5

efi nobts intrinfica.

58M

efi nobilior inte/teHu.

6x9.1

F

I N

t fi potentiarum regina,
neq .mtwHtnulum.

nihil wlt ntttjfari*. ”’7_'

n.natwrwr*' ?;"*"■

«»/«.» ptteart. M

non tprraur mdlnm f u nulnm. 6 1 I ■ •

Ktmrtm prutfttpofniM p«<fl ** *™, "

iiuaflinm. . ,t'it

po,,Jl uto 'U fur txproft nUitrr temmu. 644-
II

quomodo copulet parentem cum pnlt. 5*®’*°

quomodo diurnat inttHtttum. "od. 1 1

fumitur multipliciter. •♦J*1

tendit tantum materialiter 'ut malum. Aid. 5

Vt imptrfrda Appetit difiinDum. Aid. 1

Volunt ai u alluunt , A ad Au* inteRtllm defendentia,
jtf.i.&fiq.

Volunt ai u ad ACum non requiritur indicium. 647. 1 X
Volunt Ati* sd sCum vtritm cognitio concurrat. 64 f *4
crtuu triplex Ubertas. 648- 1

eim alhu fit it cognitione.

tim deftdm non fuppomt drftUum inullelhst. 647**3
eius definit A. *4 3**

eius libertas in quo. 6]0.l

eius obieUum an poffet effe em. 650.5.644* * ©
elui obieQum bonum. 643.3,6 1 j .coi. 1 .».1

eim varij ollus. ^44- *

imperium alhts eim. 646.9

contra Voluntatem cur moneantur cor , & alia membra.
6*5.6

Voluntatem in via Jemper effe liberam. 649.6

in Voluntate fitnt virtutes morales. 65 3.1

Vox eadem aliquando fapius reflettitur. )1 1.6,611.7
Vocis definitio. Aid.6

tim inflrumenrum deferibitur.

V R

Vrina tfi fuperfiuum ex digeflione hepati*.

V V

Vultures odorem a Ange percipiunt.

Aid. 6
Aid .5

4I.X7

6xx.)

ERRATA.

Jn hac editione lih. Vhyfe 'vfe fumuj exemplari Colonia imprejfo, Anno 1618 .tot mtndu
fcatente , njt fengula -vix potuerint emendari , fed feri moniti ,
fequentia notauimuj.

Pag. 33.0.13. lin.io. pro f artet funi leg. tttum tfl priores.

34. n j.lin.t* leg « grmtia.

f -j.n l Refponfume» ad 3 & 4 Argum funt traofpofux.
Jbid.lin.t y.fcilicet Ad quintam, Ite iota deleatur cum fe*
quentc.Sc caru loco fubftituatut AU quinti & fertam,
pater refpcnfutx nerahtihu in etrpore quifliini* ptftu.
Ibidim 1 1 \cg. AU //frim«m,ibid.lin.i4.lcg. Adeftauam.
Iti.col.t. Im.pcnuit.po0 iecunda.2d.de p*rt* quoji itnii.Bc
ptO 'fltw ad tertiam Icg. gy* ad primam.

11* test.30 Iid.14. poO raufii per fr , adde vt ftatua ai

*fl tau (a materiatu ,fid featua faBtr, & c.

*45 B 3. lin.u. pofk emnu adde pepulm feauitur.
133.r1.10.ac ti.Rcfponfioncs ad J.&4 Arg luot uafpofiue.

rag.139. num.i. lin.x. leg. wuentu*.

ISO. n.f- lin.iS pro auim traafmutoti • leg.#oi»i mnm.
171.0.4 ac 7.Refpoononesad 1 6c i.Atg.tunipofitx funt.
171. 010. lio. ji. pro efit leg. &mou»fi.

17j 0.1. lio leg. nuBiue.

173. o.*. folutiooe» sd 4-& 3. Argum. funt cranfpout*.

174. o.J. lio t*. poft patet adde j. huim.

177. n.*. lio. 10 poft raUJitatu, leg. veru met tam per meua
frigiditati! induditnem frigeftimm,fr gradatim .
gtu intenditur, patet , tcc.

Ito. o.*. lio. 14. pro medie leg. agente.

1X7. at. Iin.i4. poft i» inflanti adde metue.

401. coL s. in tit. «jiuft. pto urntAm leg. muentih*.

IOANNIS DVNS

SCOTI,

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM, |

Meteorologicorum

LIBRI QVATVOR.

Opus quod non antea lucem vidit , ex Anglia
tranfmiflum.

«fer

oAduertat compatior Librorum , hunc Tratiatum xcjuo tardius ad nos delatum,
anteTomum 1 1 1. ponendum ejfe , ne erret.

:i /i >1

^VTVa 2IMWA0I

.eunave «riaoTooa

. M V >J © M i 4 ' • M 1 a «'i o .

rau‘i

t

K

\ *

Vf -o V T A r <) > H fi i i

A • .. jjhiv , r: j }*»i v.jV . 'i< ui
....:, , *' • ji ni/i! : ,-v

v^*r ;A

• V#, 40V *,* 1

R. P. F. LV C /E

WADDIN GI

DE . •■«!(• . •• i

Hoc Meteororum OputcUlo '.V ^
C E N S V R A. w A' ;.3

f f ~T- *». L

I ob

C R i p s i s s e Scotuin in Mctcora Atiftorcljx, ttftqcft
loanncs Picfcus, qui Opus ipfum M S. extare monet Oxoq
ni] in Collegiis S.Marix Magdalcnx.BalhoIcnfq&Oria.-.
lenii. Ego hoc iterans precibus ab crudjto vivo, &durqi
amico recepi cx Anglia , cum reliqua omnia huius e<Jj(iOrj
nis opera iamferme e prilo prodibant. Mill qua pqtui,
celeritate , vt fimul etiam lucem poli longas tenebras videret. , Exlcriptum
cft cx venifto codice M S. qui Scoti nomen prxfcrcbat , idquc iterum affi-
gitur fini librifccundi. Adniit etiam alius codex , calamo exaratus , cliara-
dere antiquo , cx quo libri prioris multa corrc&a func,alix varix lediones
ad marginem appofitx.

Ego , quantum per breue tempus licuit , totum percurri , & licet Scoti
efle non diffidam , tres mihi occurrunt Icrupuli. Primus , quod Pitfcus re-
ferat Scotum in Meccora fcripfillc librum vnum ; in hoc tamen Opere nu-
merantur libri quatuor. Secundus , quod lib i. quxft. 10. hic authorTho-
num Aquinatem , nondum a loannc XXII. canonizatum , titulo afficiat
Beati. Tertius, quod ibidem 14. cicccThomam Bradvvardinum cracfa-
tu de proportionibus ; ille autem m Prxfulatu Cantuarienfi obierit anno
ljjo.anno videlicet ab cxccfiu Scoti quadragcflmo fecundo.

Tolli vero poflc hos Icrupulos non inaniter coniicio,fi primo fatishat,
dicendo Pitfcum per librum vnum intcllcxiffc volumen , vel Tomum
vnum, aut Opufculum vnum, attamen in libros quaruor diftindhim ; ita
enim ipfum argumentum, & opus Arillotelis totidem libris dilpartitum,
quod ille elucidabat , cxpoftulabar Secundo facile occurritur , afferendo
longe5 ante canonizationis folcnnitacem S.Thomam per crebra miracula,
notillunafquc virtutes, JancTi, Jt Beati titulos obtinuiffc : cui argumento cft,
quod Surius in cius vita referat , diuinicus plexum qucndam,qui longe5 an-
te Apotheofim ei Sancti honorem , aut nomen dcncgaucrat. Quare credi-
bile eft , fiiltcm inter fuos confodales , Scoto familiares, pallim his titulis
Santh , ScBeati audiuillc. Inter Thomx autem & Scoti mortcsanniclapli
funt triginta quatuor, ante quos expletos iam conflanti fama viri 'Beat t,
Scoti oper. lom.lll. f A qui

Kquinas feliciter tendebat ad canonixationcm. Tertio hasaddifficiU rc-
fpondeti poterit, afferendo Bradvvatdinum grauiotixtatcdcccftiffc, Stan-
te illos annos 41.Sc Scoti mortem, tra&atulum illum fctipfiffe.

His neque contortis , neque violentis rationibus folui poffunt leuiota
i\\a obieflta: St quidem pro Scoto addo in fecundi codicis margine quem-
piam addidiffc rationem , qux affertur lib.i. qoafi. 4- conduj. v vt probetur
fpiritus.fiue bonos, fiue malos, non mouctc ventos ; Scoti, inquit, «no b« in-
efficax eji, deducia ,fci\icet a figura , vel proportione, Scc. Ab eius etiam do-
AtinaBhilofophica parum, vel mbi\ differt boc Opulculum.St Ixpc cildcm

alibi vtitur principiis. .

Si veto lint , qui pertinaciter refiftant , Schoc Opus Scoto inuideam,
aut folida aliqua denegent ratione , alium propono Hancifcanum autho-
rem , in boc ftudij genere commcndatiflimum , cui non immerito tribui
poffit , Simonem Tunftedum Anglum , quem Maccrorum contemplatio , tcfte
Pitfco , tamjublimem rapuit , 'Vt quodammodo jemper in tertio calo 'verfarr fidcrt-
tur. Hic porro, vti fcnbunt autborcs AngU, libros quatuor (tot idem funt lftil
fcriplit in Metcora , obiitque anno 1569. ante quem St Bradvvatdinus iam
dcccffcrat,8c Thomas canonixatus eft.

Traftatus porro doftus eft , curiofus , & perutilis , neque vllum vidim
hoc genere ab antiquis potiori, aut ampliori ftudio exaratum. Verfatum
fatis fc oftendit author in re Mathematica, Aftrologica,Pcrfpcaiua,alufquc
feientiis. Quartum librum non abfoluit ; defunt enim Commentari) inrc-
liquas tres partes , in quibus Ariftoteles agit de paffiuis qualitatibus ; it
paftionibus, ac differentiis fimilarium corporum ,a paffiuis qualitatibus
prodeuntibus, St de temperaturis corporumfimilarium.

■iit! .una

1 . » • -jjawP!

INDEX

■

s-^iHShS. mui-r

*

«6

«*■

i*

t,

mi

ab

M!£

INDEX i

Qujcftionum Meteorologicarum ,

LIBIU TRIMI.

IV.

V.

V I.

VII.

VIII.

IX.

X.

xi.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

TRVM de imprcfitombus metcoricit fit fiientia , 1 a una ars de fubtello?
pag.t

,^(n imprefisones meteorice fuit per naturum inordinatiorem cu nutu-
r„ __ ruajue efi proprii elementorum ? f

Virum ntctffc fit illum mundum inf trierem rjft continuum lattcr.ihui fu fericulus ,vt
tota vtrtur eius inde gubernetur? '

Virum otium fit de naturi ignit?

Vtrism infinitteieedemoptnionei reiterentur? IO

Vtritm lupor fit de nutum acete, fir exhalatio de nutum ignis ? 1 1

I 'irum ignis in concuuo oriis Lunet eircnluriter moueutur ? 1 4

Vtrum ut r fit nuturuliter cultduu , fir h umidus ? 1 6

Virum mediu regio ueris fit ftmper frigido ? 1 *

Virum motus loculis fit cou futium culor it? 1 1

Vtrism omne lumen fit cuufutiuum colora ? M

Virum jphuru Solis ptrfuum motum mugil culefiuciul iflu inferiora quum uliefihuru
corte fles? A

Vtrum quutuor elementa fint proportionalia continui? s-9

Vtrum tmprcfiionum igniturum exh.tluttc calida, (fi ficcu fit muter io? 3 4

Vtrum omnes imprefionet ignitu fint einfdem fipcaei Jptlialifisme ? 3 <

Vtrum de nolle, ferenitutc exiflente , uppureunt in culo Inotus , voragines , & rubei
colorei ?

XVII. Vtrism Jletlu cornuto fit de nutum culi ?

XVII I Vtrum fit S* comat u fit vupor terreum ?

XIX. Vtrum fietlu comatafignificet mortem Principttm ?

X X. Vtrism CuUxiu fit de nutum culi ?

XXI. Vtrism aqua plumalis generetur in mediu regione ueris?

XXII. Vtrism omnes imprefisones atpseu fint eiufdem Jpeciei ffecialifiime ?

V V f 1 I mamaauae o/mLaosmU fi m tSasaaa -Vas 0 AU M UUA ei tJ .f 119 llutmf .

XXIII.I

fieri Vere, fi- Autumno, quum Hjeme , efi JEflute?

}«

4®

4L

44

4«

4*

10

II

14

XXV. Vtrum fontes fir fiunt/ generentur ex aqua pluuiuli , congregutu in vifieribtu terre?

17

XXVI. Vtrum in concouitetibut terre generetur aqua fontium ex tere euuporutob

59

LIBRI SECVNDI.

Quxft.I.X TTrism fierrper rnurt fiuata Septentrione odAufhum?

I I. V Virum mare fluat t

III. Vtrum mare debeat ejfefulfum?

I V. Vtrum ventus fit exhalatio culidt , fir fi: ea ?

V . Vtrism Sol faciat cejfare ventos ?

VI. Vtrism terr emotus fit pofitbilis?

V I I. Virum tranquillitas fitfignum terr emotus ?

VIII. Vtrum tonitruum fit exttnClio ignis in nube?

I X. Vtrum corufattio fit pofitbilis ?

6 1

«J

66

(S

70

71
74
71
77

t *

LIBRI

L\BR\ 'TtR-m

QU3tftl.\ TTr'umTjphon,Ecnephiat,<!r Incenfiofint exhalationes ficeat
\ l itum fulmen jit ignu defendens de nube ?

11.

111.

IV.

V.

VI.

Vtrum vifur rcfrangatur ab dite ,ab atjua.dr 'acotporibw dekfisl
Virum cmne corpm pofltt reflectere lumen ?

Virum in vcfionefaCia ftr (fecu la accidat errer ?

Virum tu generatione Halo vapor injfijfatue interponatur inter vifum nattrum,
ir alha ? 51,

V 1 1. Virum Halo debeat apparere fecundum circulum i 54

V I I I. Kirim eolttes Indu fmt veri colores/vel folum apparentes ?

IX. Vtrum Iris debeat apparere fecundum circulum i 9$

LIBRI QVARTl.

Quacft Ttrum putrefaltiofu pofiibilu ,vel pofltbile fit fieri putrefactionem ? 101

1L

Vtrum digestu fu perfeClio caufataex proprio , & naturali calore , & oppofm
pafltuo ? uj

III. Vtrum fmt ires Jpccics digestionum ? 115

IV. Vltumdigefiiofanguinii,<!rnafieniiaaialarefiipeptnfis} 114

vr.u

I )'

R.P.F.

.V..: : ,iukrt\ .AJ *

•* » « 0 .UA i

IO AN N IS DVNS

SCOTI

DOCTORIS S VBT1LIS

Ordinis Minorum.

METEOROLOGICORVM

LIBER P R1 MV S.

'■i

Qy^esno Prima.

Utrum de impreftombus meteo-
ricis fit fetent ia, t an quam-,
de (ubiefto ?

i Rcvitvh quod non,

I quia de impretiionibus
I lolum habetur notitia
cum formidine ad oppo-
fitum. crgo.dcc. Tenet
confequcntia , quia talis
notitia cft opinio, qua: cft
contraria Icicntix.vt vult
cxprelsc Anllocclcs inpnm o Pojltriorum. Et an*
recedens apparet, nam de ftellis comatis.quf fune
quxdam imprcllioncs Meteororum , non poceft
haberi notitia certa, fcd opinio folum.

Secundo, de illis impretiionibus meteororum
habetur experientia lenius i igitur de cis non ha-
betur (cientia. Confequcntia tenet , nam expe-
rientia fenfus eft notitia dignior quam feientia.
Non quxrcre rationem habetur dignius, ratione
infirmitatis imcllc&us : vt vult Philofophus

feti» Phy fi eorum.

Tertio, imprcllioncs meteororum fiunt inor-
dinate , ergo dc iis non habetur (cientia, Tenet
confcquentia.quia fi modo fiant fecundum vnum
ordinem, & (cientia dc iis fit verificara fecundum
finem illius ordinis, tunc mutato ordine, inutabi-
cur,fiue falfificabitur (cientia. Et antecedens pa-
tet per Ariflot.Mpr«z;n. Vbi vult quod impremo-
nes meteororum fiunt fecundum naturam inor-
dinatiorem;ergo fi fiant fecundum naturam inor*
ScMfct. Tm.HL

dinatiorem, fiunt fecundum naturam inordinata,
cum coraparabuus prxfupponat fuum pofitiuum.

Quarto , quia huiufmodi imprcllioncs , vt in £««?/*•«.
prx lentibus non funt , (icut patet dctouittu,ful-
minc » iride , & huiufmodi j ergo de calibus non
cft (cientia.

Quinto, (equitur quod de iis non cft (cientia, »t*m.

tanquam de obieftis , quia imprcllioncs Meteo-
rorum fune res extra animam i ergo non lunt ob-
ieda fcicncix. Antecedens cft aperte notum.

Tenet confequcntia , quia huiulmodi res fune
permutabiles ; fcd feientia eft illorum , qux im-
pcrraucabilcm foniuntur naturam, vt patet pripto
Pofltriontrn: xrgo.&o,

Sexto, quia h res extra animam eflet obicclum Statum.
fciemix , eadem rarionc edet credulitatis , quia
idem videtur iudicium de vrroque. Confequens
eft falfum, nam tunc idem fimul dc fcmel potiet
(ciri, opinari, dc credi i dc ita potiet dc eodem er-
ror ctic dc ignorantia. Sicut, verbi gratia.dcDeo
po Humus (cire iplum ctic, dc dubitare ipfum ctic
vnum , dc credere ipfum ctic trinum. Et fiede
aliis prxdicatis.

Oppofuum arguitur per Ariftotclcm in primo opjtfnm.
Poftcnorttm.

In ifta quxftione videbitur fecundum viam
triplicem , quid cft lubie&um fciemix i dc tunc
videbitur ad quxfitum.

Suantum ad primum. Eft vna via. qux ponit prima vU.
, fubicftura fcientix eft ip(a concluiio fcita.

Qux via probatur fic : Nihil fcitur nili verum; t atm i.
nam omnis dcmonftratiocft cx veris, vt patet per
Ariftotclcm primo Pofiehoru m : fcd folapiopofi-
tio cft vera i ergo fola propofuio Icitur , dc non
alia.quam conduliougitui ,dcc.

Secundo , quia obieftum fcientix vmuetblc noti»x.
vel ell ipfa concluiio vniucrfalis, dc habetur in-
tentum ; vel cft ipCa res lignata per terminos
A iftius

i V\b. \. M.eteototum

sftw conclufiqms.Jc tone v t\ ic*. vnitffctCaVis * $c <\udd Deum cffc.eft , & iftud , fit cftc , (cTlicct
hoc noo ,cum nulla talis fit *, ve\ tes fingularix, fic V) eum cttic , D cus non poteft annuMarc ,nifi Ccip-
boc non , qwix qua t asione vna tes lingulatis cft fum annuUaset \ ijhut , &c. Si autem tale figtn-
obic&um iftius notitix .eadem ratione alia ,Cc per ficabi\c non diftinguitur 5 te fiptiificata pet lub-

tonCcqucns nulla res cft obicdum iftius. ic&um.vel prxdicaium eoucAuuoms, tumCcqui-

T cttio , Qui* ifta conclufio cft (cita , NxfU tut quod nil a\iu A cffctCubiccbum huius feientix,
CbnruTA eii luri.orrrt>i«. Vc\ iflirui obicdum quam tales ics figmficaix •, quod intendimus,
iftius conclufionis cft tes adextt alienata pet c6- “ ' " "

chifionctn 6c hoc non cft, cum nulla talis cft, vel

s-

ipf* conclufio •, !i habetur internum.

R Mti» 4. Quarto, quia cocluho Cei» cft id cui aCsctimus-,

quando conclulio Icita e ft id ,quod (cimus Tenet
. confcqucnm,quu idem videtur id, quod Icimus,
Se. id. cui alluximus. Antcce&nf appetet .quia
nulli aflchtimus , nifi quod *b int®\cdu iudica-
titt cftc vcriim i led Colum tile cfflpropofiuo , &
maximi conclufio.

$. Comta iftam opinionci

conclufio cilct obicdum fcici
ImptiMuttr. cluftoncm , fcqueictut quod quilibet

\'io tertia via Cix concluCio iftaih.es figmfica-
xx pet texminos conclufionis Ccixx , Cum obicfta
Icicnxix. Piobaiut. Quia iftud cft obicdum T*n*«v<
conclufionis , ad quod vltimaic terminatur noti- *

tiapet iftam conduCioncm •, fed hoc cft ad rem 1

extra , 8c non ad concluCiunem , vel ad Ggoifi- “nmUi. I
cabilp per iplum •, ergo , 8tc. Iftud ippatfc in 1

exemplo , nam qbtc$ura.CcnCatiows, (icit v^o-
nis.rton dicitutfapecies , qux immediate moucx M
vifunv, led obicdum dicitur tes ad extxa , fient
huiulmodi , a quo caulator
quia fi Uiaxut illud,
quod InlcauWt ure x tcftadionc radiorum, co-

> num •, ica oDiccxum uicuur 1
n opponiivgr , quia ir .paties ,"Vql aliquod huiufinoi
dentix lubitx per cofi- pft* fpccic*. Minof apparet , e
od quilibet adu fcicds quod lui caufatut ex refrad

habcicx adum cognofccndi conclufioncm.Con- gnitio ifta non xctminaxux ad conclufionetn* nec
. fcqucns fatfunt ,* quia nUnqitaiji , vel taxo habe- - ad figmficahjlc per llam . fed a’d rem cxiti.fcili-

mus adum reflexum Cuper nofttam cognitio-
nem, quamuis Cxpc cognofcarous. Confequen-
o iiteiume». tia tenet , quia obicdum cognitionis dicitur il-
tMitnH lud.de quo cft notitia, & ad quod illa notitia tcr-

juU • minatur obicdiuc.

Secundo , Si conclufio cflet obicdum , tunc
conclufio apprehenderetur abintelledu.fic tunc
quxratut, vtrum apprchcnfione incomplcxa, vel
complexa ? non incomplcxa , quia talis non cft
fcicncia, cum fu acquitibileabintellcdudequo-
cunquc complexo, vel incomplcxo. Modo
fcientia non acquiritur fine cuidcntia alicuius
principij.vel experientix.prxdctcimiii.tntc intcl-
ledum. Non complexa , quia maxitne cilct talis
t* conclufio vena : fed illud cft falfum .quia multo-

ttes fcimus , Se cognofcimus per conclufioncs ,
cum non confidcramus de vcmatc.vcl de falfua-
te carum.

Alia via cft, quod obicdum feientix cft figni-
ficabile complexe, perconclufioncm fcitam, fi-
Statndx vim. e ut obicdum iftius , Homo cfl ri/i^ii*#,cft, homi-
nem cftc rifibijcm , quod probatur , quia obie-
dum notinx lubitx per experientiam cft tale li-
gnificabile complcxctigitur & eundi bet alterius
noiirix.Confcquentia tenet, quia vbique videtur
iudicium idem clTc. Et antecedens patet , quia fT
fentiam ignem calidum, 'per iftam experientiam
non fotum cognofco ignem, nec folum calidita-
tem, fed cognotcQ ignem cftc calidum.

Secundo , Quia addifccns per Geometriam
centrum circuli inucnire , non addifeit aliud
quam id quod fcitur a latomo . fiuc Geometra:
led a latomo non fcitur ifta conclufio , led figni-
ficabilc per ipfam.

Conrra iftam viam arguirur , primo , quia vel
I rftiitur. tale fignificabiie complexe cft res diftintta a re

fignificaca, vel non. Si fic.contra, primo per Ari-
ftotclcm f . Meuphjfic. Vbi dicit qudd in didis
fecundum fe, idem eft cftc ipfum, & ipluin.ficut
idem cft cftc Deum , Se Deus.

Secundo , Quod fi cflet tale diftindum , fe -

Sueretur quod cft aliquod ens coxternum cura
'eo quod Dcur,ncc pollet augmentare , nec di-
mmurre, nec annullare , dato quod DcuscflcC
infiniri vigoris.ftcutconccdinuisip/uni cftc Con-
j»w ,cqucn5 inipoflibilc , Se contra fidem. Probatur
tijlMnnhzItt conlequemu, quia Deus non portft .tnnullarc
ftifftm. Icipium i igicut xtcrnacur. Sic ex parte ici cft.

cetSd Itidem , a qua vltimaic detiuatut Cognitio
iftius conclufionis.

Ei fi dicatur quod non cft fimilitudode obie-
do vifionis , & notitix conclufionis , eo qaod
vifusnon apprehendit \d , nifiincomplex^iquu
fi dicam quqd complexe apprchaiditur, tanc
dicam quod obicdum illius couclufionis noacll
tes exi» , fed fignificabiie complexi per illud
iudicium complexum. Id non valet , quia co-
gnitio complexa fenfus interioris de re abdente
iudicat,ficut cft cognitio , quam habeo inodode
pariete nudo, quamuis in mente determinetur ad
Ipccics animalis , &fimilitudincmcxiften(ent in
phantafu, tamen vUimaictctminatur ad rem ex-
tra , quia ab illa fuerit caufata illa fuuiliindo.

Sciendum tamen , concordando illas opilio-
ncs.quod quidlibet iftorum potcftdid obicchun
fcicnttXjfcilicct tam conclufio feto, qaim ligai-
ficabilc per conclufioncm.quametumscs G^ii*
ficata per iplum. Vnde conclufio cotcft dici ob-
icdum,eo quod ipfa immediate obsiotut inict-
lcducled <1c notitia incon)plcxatctminonimcft
fcientia , unquam de fubicdo magis mediito-,
fed vltimaic. Res extia cft obicdum , i ouo ab»
notitix tam terminoium , quam concluGoius
deriuantur.

Tunc ad rationes primx dpmionis, qu*lb« ^
contra couclufioncm. .

Ad primam. Nihil fcitur nift verum. Apertum
cft quod nihil fcitur nili verum ; tanquaiu con- ^ Jy
clufio fcira , tamen aliquid fcitur verum, tan- /«»»■•/
quam res fignificaca per fubicduro condudoois
fcitx , quando rum neque eft verum, nec fdfutn. f

Ad (ccundam . Quod cltitlhitn eji co^mmou j/t
vni uc* fulti, Sic. Dico qudd obicdum cotiduiie*
nis vniuerlalis cft quxliber res lingulati»
cara per obicdum iftius concluiioni».qu«qwrl‘*
bet talis apprehenditur per concluiioneni fni-
\iciia!cm,ialtcm conceptu confuiafi«’fi,^c;,tar»
poflibile cft quod cognitio vis-.ucrfilf» fuerit cau-
iata a duabus rebus lingularibus, vel 1 tubus, Se
non a pluribus } igitur videtur quod ill* r« » »
quibus caufatur, cflcnr obicdum ipfius , U nihil
aliud. Negatur confcquctiria. Concipio omnes
homines mundi conceptu confulo, Se tamen
conceptus ifte non erit cauiatus «ifi * valde
paucis.

Ad tertiam. N*&* Chirn*r* ili hiretcrrvm>Sec. My
Dico

7*

M rAtieuti

x.tfia.

idttrtrti

fuidl

3?

Ctutluftt i.
Drmit*cri-

4U imprtjfit-

nibuj *fl
(tituli*.

Cmtlujio i.

Qua^ft. I.

t) ico quod obicchim iftius cft caput Draconis,
cauda Leonis, corpus Equi, vel fic de huiufmodi,
qux imaginantur conccprionc adumente quali
compo ficum vnum , qualiter non componuntur,
nec polfibile cft ea componi.

Ad quartam : Illudi cui Ajfentimus, &c. Nega-
tur, quia illud fetmus tanqua obicchim fcienrix,
quod fignificatur per panes illius cui ademimus.

Ad rationes alterius , primo ad primam. Ne-
gatur aiTumptum , quia obie&um notitix expe-
rimencalis cft res fignificata per terminos iftius
, notitix. ficui in experiendo ignem cfie calidum,
ignis cft obiettum , a quo deriuatur ifta notitia
experimencalis, Se luorum terminorum cuidcn-
tia. Eodem modo ad fecundaro patet. Igitur ex
iftis qualitatibus de rebus (ignincaris per tormi-
nos conclufionis cft fcictuia tanquam de fubic-
&is. Et tantum de prima.

Quantum ad fecundam, feiendum cft quod
in propofito [cientia dicitur notitia vera , Se no-
titia piius dubia, tum nata ficti cuidcns per prin-
cipia notiora.

Secundo, feiendum cft qudd Met t ores dicitur
quafi tl eu *t io : eo qudd iltx imptclliones , qux
dicuntur Mctcoricx , pro maiori parte fiunt per
clcoationem vaporum , & fumorum ', quamuis
tamen aliqux fiunt fub terra, ficuc fontes, Se tcf-
rxmotus.

Tertio , feiendum eft quod impreflio in propo-
fico non capitur large pro omni a&ione, qua im-
primitur aliqua forma, vel qualitas ; fed m pro-
pofito imprtjjio poteft dici de quatuor. Primo, de
altcratione ad aliquam qualitatem fecundam ,qu$
immediati confcquitur altcxationcm primarum
qualitatum , vel etiam elcmentotum,& talis alte-
ratio eft ficuc inflammatio, vel coloratio,vcl con-
gelatio.

Secundo , Impreffio illa non folum dicitur de

Satione ifta , fed de mixto confcqucncc iftam
ationem , ficur de hiatibus, voraginibus, de
dine . pluuia , Se huiuimodi.

Tertio, dicitur imprclfio de qualitatibus &
operationibus huiuimodi mixroruUicut color nu-
bis.fonus tonitruiddtus fulminis, motus venti, Se
huiufmodi, poliunt dici imptclliones Mctcoricx.

Quai to , dicitur de imprelUonibus apparenti-
bus ex reflexione radiorum corporis luminofi,
ficut de halo , Iride, parabeliis Se virgis.

Quarto feiendum cft , qudd de aliquo poteft
efle multiplex feientia , fcilicct vt catcgorica af-
firraatiua de prxfenti, vel negaciua , hypotheti-
ca. condicionalis , Se temporalis.

Tunc ponuntur conclufiones. Prima cft.qudd
de imprelUonibus Mcteoricis cft feientia, tan-
quam de obie&is. Probatur , quia cales imptef-
hones habent caulas determinatas , proprias paf-
fiones,& principia . per qux iftx paftioncs pof-
funt de iis dcmonftrari. Confcqucnria tenet per
prinum partem conclufionis , Se arguitur , quia
hoc fuificic ad hoc quod de aliquo hc feientia.

Secunda concluno cft ,qudd de algjuibusim-
prefliontbus cft feientia catcgorica aflirmatiua de
prxfenti v.g. Ifta conclufioeft fumme ncccflaria,
Medi* Atrit regio efl frigtda C ed plurcs alix
conditiones huius libri , Se pro maiori pane funt
folum temporales. v. e. Quandocumcjut fit tom-
trw% eft foruu in nubium ■> Se quando, unque fit
ftelle comat a . tunc jit vapor terrtnm , h Ahem por-
tet fortiter adtactnui, e l eu ai et ad rnedtam regio-
nem aene , eft ut mutatione principium aliarum
Scoti oper. Tom. III*

magnarum rerum fignificant in hoc mundo. Simi-
liter dico , quod alix conclufiones huius libri
funr folum opinariux , Se maxime illx qux funt
de ftclla comata. Se Galaxia.

Tertia conclufio cft ifta , qitdd feientia illa cft CmelmJU j.
valdi vtilis ,St pulchra: Eft enim vtilis.

Primd ad futurorum prxcognitionom , vt di-
cunt Aftrologi , quod homo qui inclinatus fue-
rit a natura ad iudicandum de futuris per ftellas.

Se impreftiones , qux fiunt fub orbe Lunx , ci-
tius iudicabn , quam ille qui iudicat fecundum
ftellas fixas.

Secundi, videlicet ad periculoru mirationem,
quia ner illam fcientiam homo poteft eligere lo-
ca , voi melius poteft prxfcruari i fulmine , tcr-
rxmocu Se huiufmodi periculis.

Tertio, valet ad habitationis eleftionem, nam
per illam fcientiam cognofcitur vbi cft bonitas
fontium, Se fluminum . Se huiufmodi , qux re-
quiruntur ad conucnicntcm habitationem.

Quartd, eft pulchra , & nobilis. Pulchra,
quia pulchrum cft feire caufas huiufmodi mira-
bilium ctfcdhium , qui accidunt fub exio , ficuc
funtftcllx cadentes , caprx (altantes , comet»,

Galaxia , 8c huiufmodi.'

Ad rationes Ad primam.conccdo quodquan-
tum ad aliqua, qux demonftramur in ifta Icicn- r 1
eia , folum habetur notitia cum formidine ad op-
pofitum, ficut de Cometis, Galaxia; fed de
aliis vera habetur notitia , Se conclufio ad ter-
tium librum licet non habeatur notitia ita certa,
ficut in Mathematica Se pcrfpc&iiu.

Ad fecundam. De tlLu baletur. Se e. Concedo Ad a. •
antecedens. Se nego conlcqucntiam. Et ad ratio-
nem dico, quod quantum ad diucrla habemus
experientiam lcnfus , Se notitiam feientificam
de iftis. Nam quantftm ad quod cft huiufmodi
impreflionum habemus experientiam fenfus, &
fcicntifice inquirimus caulas iplarum.

Ad tertiam , videbicut in proxima quxftionc. AJ <•

Ad quartam, dico quod quxeunque non funt
huiufmodi impreflioncs , de iis eft lolum feientia
conditionalis , & non catcgorica alfirmatiua de-
monftrario.

Ad quintam,/)? a impreJftones.Scc.Concc&o an- A* **
teccdens, Se nego conlcqucntiam. Ad probario-
nem Jetentta eft , &c. Dico quod hoc intclllgitur
quod conclufiones fcitx , quandocumquc pro-
ponuntur debent elTc verx.

Ad lextam, concedo confequcns, quia res ex-
rracft obiertum credulitatis , Se concedo confc-
qucns.ad quod deducitur, quod de eodem limul
Se femel cft (cientia , enor , opinio , & ignoran-
tia , quoad diucrla prxdicara.

QViC S T I O II.

<tAn imprfttonct MctcorictfianL,
perneturam inordinatiorem
ea natura, qui eft propria
elementorum ?

R e v i T v k quod non , quia hnpref- ArjfriuM,
hones tales non fiunt fecundum natu-
ntM» ramiergo , & e. Confequencia nota eft.

Se antecedens patet , quia illa rfon fiunt fccun-
A ) dun^

J0*

r

lAb.l. Meteovomm,

d,vuo natutam, quorum generationibus ncccfla-
lib cqncomitaritut morus violenti*, (cd C\c cft dc
iftis imptcffiombimuam in iflu fulminis dciccn-
di tignis, in genet atione nubium , 5t vcbtotum
aCccndit exhalatio tcttau\Ccd, dclccnfus tgms»8c
afcenfas tettx Vunt motu» violenti*, ctgo,8cc.
hJmo». Secundo , nam iftx imprefliones mctcoticx
fiunt a cafu,crgo non iiuni a natuta.Gonlequeu-
tta tenet qma ifta, qux fiunt a cafu , fiunt ptxtet
intentum agentiv.fcd agetis intendit ea, qux dant
a natui a , vt vult Phftofophus x. Phy [mirum:

ctgo.&c.Amccedcnspatct.namifts imprefliones

eucniunt extra nonicmpct,& ftcqucmct.fic pet
confcquensa cafu.

r*r:i*m. T e itio, imprefliones metcoricx non dux inor-

dinate , ergo non fecundum natutam inotdina-
tiot e vu . Coiricqu ruria uot.v cil&ant e cedent ap-
paret pet Philofophum i« Jino 1 1. Met. vbi dicit
quod entia nolunt male d»iponi.
giurmit». Quarto Si imprefliones mctcoticx derent
inordinate .fequitut quod Afttologia de iudiciis»
f ait em ad illam partem , qux cft dc impcefldoni-
bus acris» edet f alia. St incerta. Conlcqucns fal-
fum , St probatur . quia in Ailrologiadc iudiciis
ponuntut ccttx rcgulx dc aduentu buiufmodi
* impreflionum » tuodb,fi dant inordinate , de ad-
uentu illarum non poflit poni certa tegula. V n-
dc Aftiologi dc euentupluuix ponunt talem re-
gulam » quod d in hora coniun&ionis Solis , St
Lunx , aer ateenden* fuper aliquam regionem
pluuiofus fuerit , cum Luna fuerit ad gradum
afccndcntcm, pluet in illa regione.

*mm;hv/. Quinto.quia ordo in causa ponit ordinem in
cffc&u ,fed caulx iftatum impreflionum (une or-
dinare : ergo Se imprefliones fiunt ordinate.
Maior appaict.quia aliunde non poteft argui or-
do effedus. Et minor apparet per Philolophum
in preamto, vbi dicit auod morus corporum ca-
lcftmm fune caulx illarum impreflionum , qui
motus fune ordinati.

Sextum. Sexto * quia in natura nihil «ft inordinatum;

fcd iftx imprefliones funi a natura ; cigo rton
funt inordimtx Maior apparer . qina hxc natu-
ra in omnibus eft caufa ordinis; St mmor patet,
quia iftx imprefliones fiunt d causa qacuraiiccr
agente propter dcccrminarutn finem.

Oppofitutu arguitur per Ariftotclcm i» primo
caput hunu.

ViuifitjHi- In i fla quxftionc . primd videbitur fi impref-

(limii. fiones mcicoricx fiunt fecundum naturam.

Secundo videbitur in generali de ordine vni-
ucrfi.St in quibus ordo confiftir.

Tcrtio,videbitur fpcculitcr dc ordine iftarum
impreflionum.

Articvlvs, I.

tAn miprcjjioties met corka. fiant
fecundum naturam f

v"» Vinturn id primum, (iieodum , ve di&um
** (Jfait , tjudii imprclfiorics meteorie* Tunc
mixta, impcrfcftj ; operatione, vel qualitates hu-
iuimodi mixtorum , vel operationes immediati
7« ad talia mixta.de tales imprellioncx. Ium m inul-
f..t i. « ,1- tiplici djderentia. Nam tjuidam luncignc* , vt
rifliti Jif - hiatus, S: voragines i qiiaidain actu: , vt ventus;

quidam aqnciv vtgiando,jiluira,mx,& gene-

tattones iommm , St ftvmuuum , quaedam ICC-
tenx ,v t gc notationes miner alium ,5t tcttxrtiotuy,
quxdam acnx Se aqoex.vt fulmen*, S-* qnxdvm
lunt tantum caufatx ex tcfraftionc tadiotum,
vt balo , iris , pat abclius , vugx , Se colotes nu-
bium.

Secundo (ciendum , quod natui a dvcrut tam
dc principio a&iuo, quini etiam paflri\o,\d cft.,de
-materia Se fotma ; &C tale ptincipium a&iuum,
vel cft mediatum, ftcut Deus, Se coelum ;ve\ cft
immediatum •, Se hoc vel principale » ftcut forma
igni v, Vel infttumcntale, vt calor *, vel aliqua alia
qualitas. Eodem modo natuia dicitur dc princi-
pio p afltuo mediate, ficut cft materia pi ima , Se
etiam dc principio paftiuo.St imme diate , ftcut eft
clemcmnm.vcl mixtum.

Tettib fcicndinn eft, quod aliquid dict poteft AlqsU 4.
natutalc vno modo.vt imturuU diftinguiiut con- «**»
na violentum \ alio modo.vt Aift.nguitux comta T*^* fn^t>'
voluntarium ; tcitio , vt diftinguitut comia ea-
fuale. •

Quand f ciendum , quod aliquid poteft ficti xlipUjbii
naturaliter icfpctttt agentis , Se tc^pcclu pafli.

V ndc illud dicitur naturaliter fieri tclpcftu agen -
tls , quod agens natura intendit *, fcd id dicintt ,5^^
fieri fecundum naturam rei pedtu pafli , quod fii
cum inclinatione pafli. j.

T une ponuntur conclufioncs. Prirtueft^iod atUf, pi.
quxdam imprefliones meteorie* fiunt violente ■*.
rcfpedVu pafli Probatur , quia ifta fiunt violente
relpcclu pafli , qux fiunt contra inc\inati6hem
cius *, fcd plutcs imprefliones meteorie* fiunt
contra inclinationem Daifi , vt patet dc idu ful-
minis , in quo dcfccndit ignis ; modd ignis non
confert inclinationem tali morui, tamen iftx im*
prefliones fiunt naturaliter rcfpeftu agends.

Secunda conclufio cfl , quod aliqux impref-
fiooes fiunt naturaliter , tum rei pedu 'agentis,
tum refpedhl pa(si , vt patet dc ca(u pluuix, vbi
agens , fcilicct forma grauis intendit iftum mo-
tum &: pallii m confert inclinationi

Terna conclufio eft , quod aliqux imprefsio- Tertia.
nes fiunt a cafu rcfpe&u agentium particohrmm:
ficur pat«dc quibufdam mirabilibus, qux Quo-
que generamur in media regione ;tamcn illa fiunt
naturaliter rcfpcdlu caulx vniucrfalis ; cdquod
ml fit a cafu re 1 pe 61 u cuiufcunque caufx.Er hoc
de primo.

Ab.XJICV1.VS it.
Jn quo Vniucrft ordo confi fiat.

D

E fecundo f ciendum cft , quod ordo con d- 4.

ftit in quituor , icfticer in litu, tempore, Ori»ee*fifit
pcrfcdlione . & caulalitarc. Ordp in liru noa
aliud quam regula certa, fecundum quam res fc '
habent ad inuicctn fecundum diffcrenri»* p°h*
rionum. A^el cft , iftx res fiefe habcnterwcun-
dum iftas differentias, ficur quatuorciOTCnri>^
corpus crrlcfte ordinantur in foKecondum fur-
lum & deorfum , Arparres hominis , fcilicct ma-
nus, & coftx, lecundum dextram & finiftram,&
fic de aJiis.

Sed ordo, qui confiftir in tempore ,cft certi Oriri» tm
lex, vel regula, lecundum quam res lc habent ad f9'
inuiccm in rempore , fecundUm prius & pofte-
. riuj j ficur rcuolutioncs exii , ortus , Se occafus
* • ftcIJarum,

4

Qusft.II. Artic.HL

ftellarum,oppofirioncs,& coniunfKonct* &ccli-
pfe fe habent ordinate in cxlo fccunddm prius
& poftcrius in tempore.

QrJ$ i* cm m- Ordo conlifteut in caufalitate eft certa Icx.vcl

fditAtt. reguJa rerum fe habentium ad inuiccm ordinate;

ficut in genere caulx efficientis eft talis ordorpri-
raS eft Dcus.poftei Intelligcmix, demum corpo-
ra ccrlcftu.poftca hxc forma particularis, tel ifta
demdm caiidtm , vel aliqua qualitas mediati,
OrJt in f,r. qua fit operario ranquam inftrumemo. Ordo
fc&mt» tonfiftens in perfe&ionc eft cena lex , vel regu-

la rerum fic fc habentium ad inuiccm . fecun-
dum maius Sc minus in pcrfc&ione. Er fic ordi-
nantur fubftantix , vel Ipecies vniuerfi.ita quod
primo eft vna petfe&ifsima, deinde fubfcquirur
alia perfectio , Sc fic fubordinati. Ex quo paret
quod ordo non eftaliud, quim res debiti & or-
dinati fe habentes, fecundum prius & pofterius,
tcmporc,ficu,caufa!iratc,& pcrfettionc.
j. • Secundd feiendu, quid in rati ordine qttado-
rniformit* que eft vniformiras Sc regubriras cum r€poribus
•fiimndimj determinatis, ficut quandoque eft maius tempus
inter duas eclipfes vni vice , quam alii ? Sc tunc
qtiantd diffonnitas fuerit magis propinqua vni-
formitati, tanto faci!ti\',$c quanto rcmorior.tan-
cd difficilids, percipitur. Et fecundum hoc poni -
turaliaconclufioad quxfitum.qubd vnjucrfum,
& omnia corpora vniuerfi funt debiti ordinata,
Sc hoc comparando quodlibct corpus vniuerfi
ad omnia alia,& non ad vnum folum , neque ad
alia. Probatur , quia totum vniucrfum ordinatur
fecundum quandam proportionem harmonicam,
„ fiue fecundum quandam confonanriam,cTgo to-

tum vniucrfum eft beni otdmarum. Cdnfe-
quentia tenet, quia confonantiaeonfiftirin debi-
A ptttportione,& ordmC tonorum. Antecedens
'probatur . quia ficut m confonantia muficati fi
tota confonantia fieret fecundum eandem altitu-
dinem,& deprefsionem, fecundum quam vox fit
magis fuauitcr incidens auditui, amplius confo-
nantia non fuerit pulchra , nec debiti ordinari.
Similiter eft de vniucr(o,qudd fi omnia corpora
vniuerfi edent xque pcrfc&a, tunc amplius non
cifet vniucrfum puleluum , nec bene ordina-
tum.

4, Et fi arguitur quod in vniuerfo fiunt multa
monftra, qux funi dcfc&us naturx , ergo fi ifta
non fietent , vniucrfum melius ordinaretur. Di-
cirur, negando confcqucntiam, quia ficut in con-
fonantta muficali intercipitur quoque aliqua dil-
» •— fonantia, propter quam tota mclodia cft piil-
chrior.iu totum vniucrfum eft pulchrius. Sc me-
lius ordinatum, in hoc qudd monftra caufanfur,
femper comparando monftra ad omnia alia cor-
pora vniuerfi.

Secundo probatur conci ufio. Quia omne pul-
chrum eft ordinatum } fcd vniucrfum eft pul-
chrum, igitur, &c. Maior paret, quia pulchritudo
» confit ft it in ordinatione, vt patet inducendo nam

facies dicitur pulchra,in qua lineationes cutis Sc
coloris ciufdcm debiti ordinantur , fecundum
quod dcleftat vifum. Ec apparet etiam . quia ni-
hil eft pulchrius , vel mirabilius vniuerfo , vc
communiter dicunt omnes Philoiophi.

Tcnid , quia omnia entia funt bene otdinata,
Sc debiti difpofira , Sc hoc intendit Philofophus
n. MttAphyfic. cilm dicit qubd entia rntknt
maledtspom \ &c etiam ciim dicitur ,qudd in om-
nibus natura eft quali cauta ordinis.

Articvlvs III.

De ordine imfrcjjionum meteorutrum.

QVaktvm ad tertium, fciendum eft,
qudd impreffiones mctcoricx , Vel poliunt
comparari ad omnia alia corpora , vel ad natu-
ram cxli.

Secundum hoc fcquitur prima conclufio, Im-
preffiones mctcoricx (unc, & fiunt ordinate co-
parando ipfas ad omnia corpora vmuci fi. Patet
per fecundant partem concluiionis, quia omnia
corpora vnittctfi funt debite dftpofita , vel ordi-
nata , fcd imptcflioncs mctconcX funt corpora
vniuerfi, ergo.&c. Ad hoc pofiet deduci fignum,
quia iftx imptcflioncs in tantum funt ordinatx,
quia per alias ift.uura poteft haberi pprfcicntia de
aliisi ficut vnus Philofophus prognofticauit mo-
tum terrx per apparitionem cuiuldant columhx
ignex afccndennsatcrui & idem ntag.s patebit
in Icquentibus.

Secunda conclufio eft, fuppofuo quod omnes
propofitiones aftroiogicx de ludiciisrflcnr verx,
ira quod ad talem conftcllationcm necrflarib Sc
determinati fcquerctur talis impicflio acris , ad-
huc difficilius cllct cognofcctc ordinent iftarum
impreffionum , quim ordinem moumm cxlc-
ftium corporum. Probatur, quia in corporibus
cxlcftibus eft vnus folus motus . (cil^ ct localis,
quem opotterct cognofcerc ; fcd frr i*‘,s mfotro-
rtbus funt multi motus, ergo difficiliirt cogriofci-
tut ordo iftorum . quim corporum cxleftmm.
Confcquentia renet , quiavbi oportet plura cb-
gnofccre , vc plurcs mutationes , c* quarum
qualitatibus pofler ordo variari , difficilius
ordo cognofcirur , quam vbt oportet vnum fo-
lum motum cognofcete. Antecedens apparet,
quia in iftrs impreflionibus eft motus alterarionis,
generationis, cotrupt ioifls , augmentationis.

Secundo , patet ad experientiam, nam facilius
eft homini cognofcerc oppofiiioncs , Sc eoniun-
Itiones plance x , quam cognofcerc quod cras
pluet, vel poft cras fiet grando. Er fic rohccanv
rftam conci ufionem glortat Ariftotclcs cum di-
cir.quod impreftiones mctcoricx fiunt minias or-
dinate quim natura cxli , & ordo impreflionnm
difficilius cognofcicur , quim ordo ‘manium fa-
pra cxlcftiunt.

Tertia conclufio eft, quod (implicitet loquen-
do , iftr impreftiones meteorfear fiunt minus or-
dinare , quam corpora cxlcftia , ex quo 'fe quit in
quod propofitioncr dc iudiciis Aftrojogix non
funt fimplictter neceflarix , fal rem quoad itVain
partem, qttx eft deimprcfiionibus afris. Proba-
tur, qtumuis aer alccndcns fupra aliquam regio-
nem , vel ciuitatcm.fucrit pltiuiofos, tam£n rof-
fibilc eft quod non pluat , propter indifpoutib-
nemmaterix.

Secundo, Daro quod fuerit materia difpofira,
adhuc poteft artificialiter impediri cafus pluulx,
ftcut fi per multitudinem ignfs in illa Ttgione
confumatur materia , cx qua pluuia illa deberet
generari.

Tunc ad rationes. Ad primam , diifhtm eft in
conclufionc , quod quamuis dcfcenfus ignis non
fit naturalis rclpctftu paffi , bene tamen eft natu-
ralis refpc&u agentis.

A 5 Ad

.„ o.

7.

Imfrtjptati
merterita
ftfnatcun-
fartri /«-
fiieittf.
Cttulmfi» I.

C tat Ut Jit t

Ctntluf!* j.

fmprtjptiut
mnetritg
miniet treii .
nati fiunt
fM4,n en fa-
ta ttlefiia.

Ai argu-
menta.

6 LAb.I. M.eteoromm,

ii j.

Ai 4.

Ad fecundam dico quod iftx imprcffioncs
non fiunt cxua (eropct.fit frequenter , fic hoc m
comparatione adfuas caufas.

Ad tertiam, emi* nolunt male diffion». Atifto-
tcles intelligit comparando quodlibet ens ad
omnia alia, Sc hoc cft conccftum. eodem modo
ad vVrimum argumentum cft dicendum.

Ad quartam, ejxia ordo , fice. 'Negatur confc-
quentia.quia ifta iudicia,8c iftx tcgulx funt vetx
vt 'm pluribus , quam uis quxdam falfificcntur ,
propter indiCpoCitionem materis .

Ad quinum, quia ordo in c«w/4,8cc.dico qudd
caufa tftarum impreffionum non lolvun cft cor-
pus caleftc , fcd ipCum cum qualitatibus primis
hic infcriu.s-.modd in illis qualitatibus poteft effe
inordinatio.

Q^Vit ST1 O l V 1.

Vtrum necejfe fit illum mundum j
inferiorem effe continuum latio-
nibus fuperioribus,vt tota vir-
tus em mde gubernetur ?

i.

Arg. primi.

Monadum,

Quart* i

Quintum.

2.

Sextum.

Septimum.

»R, c v i t v n quod non quia ifta non
funt continua, quorum vltima non funt
vnum > fcd mundi inferioris, fic corpo-
ris calcftis vltima non funt vnum. Maior patet
4. Phy fi. orum. Et minor probatur , quia mundi
inferioris partes omnes funt corporales i fed cor-
pus calcftc non cft corporale •, modo corporalis,
fic incorporalis vltima non funt vnum, ergo, &c.

Secundo, quia prima caufa fe fola poteft rege-
re iftum mundum inferiorem : ergo non cft nc-
cefle , &c- Confcqucntia tenet , fi c antecedens
probatur , quia prima caufa , mediante corpore
calefti.quod cft caufa4ccunda , gubernat mun-
dum inferiorem i igitur fc fola poicft i quia quic-
quid poteft prima caufa mediante fecunda face-
re,poteft fc fola facere.

Tertio, voluntas noftra eft quxdam virtus in-
ferior, fic non gubernatur a corpore calcftiicrgo.
Maior nota cft, fle minor apparet , quia fi volun-
tas tegeretur a corpore calcfti , iam non cflet li-
. beta, nec aliquid cflet ei imputandum ad bonita-
tcm.vcl malitiam.

Quarto , latio fuperior non cognofcit ; ergo
non gubernat iftum mundum inferiorem. Con-
fcqucntia patet, quia fcientis fic prudentis cft gu-
bernare , fi C regere , vt patet ex primo Politicar.
Antecedens apparet . quia latio fuperior vel eft
morus corporis calcftis, vel corpus calcftc, quo-
rum neurruro cognofcit.

Quimd , fcqucrerur quod in iftis inferioribus
non accideret error i confcqucns falfum vt patet
a . Phy ficorum, de mon ftro. E r apparet con fcquen -
tia , quia ifta inferiora reguntur a lationibus, in
quibus non accidit error-

Sex td , fcquerecur quod omnia ifta inferiora
euenirene dc neccfliratc. Coofcquens falfum , vt
patet 2. Phy ficorum. Probatur confequencia, quia
lationes fupcrioccs eueniunt dc ncccflitatc,aqui-
bus reguntur ifta inferiora.

Srprimd , fcqucrerur qudd finis regeretur d
fuo cmciccue ; conlequens contra Philofoptnuo

4. Phy ficorum. Vbi dicit qubdCccuodum exigen-
tiam finis oportet extera modctari,5c \dc6 agens
dicitur gubernar i fecundum exigentiam finis , fic
non finis fecundum exigentiam agentis. Vioba-
tut confcqucnria,quia fecundum Commentato-
tcvn 1. Cati , Omne agens eft gtatiafui operis;
modo ifta inferiota funt opus coi potis calcftis,
fic per confcqucns finis 'aftms igitur fccunddm
exigentiam huius mundi inferioris babent cot-
pota calcftu regere, fic non c contti.

Oelaud , fcqucrerur qudd itt iftis inferioribus a
edet tantus ordo , quantus in lationibus cocpo- -
tum cttleftium : confcqucns faUum , vt patet
prcccdcnte conclufione. Et probatur confe-
quentia , quia fi fint horologia , quotum motus
vnius dependet a motu alterius totaliter , tunc
quantus cft oido vnius , tamus cft otio alterius:
igitur fi totus ifte mundus inferior gubernetur i
luperioribus.xquaiis cflet oido.flcc.

Ad oppofuum cft Philofophus in ptocetnio. Cfrfmm.
Vbi dicit qudd ex nttcjfitntt contiuuue tfi tllc
mundat inferior Utienibu* fupcnaribm , vt omnit
ipfiue virtue inde gubernetur.

Sciendum cft propter iftas conc\ufiones,qudd y
per mundum Atiftotcles intclligu aggregationem
ex omnibus illis , qux continentur mfu couca-
uum orbis Lunx. Sed per latione: fupenora in-
celligit motus coiporum calcftium, vel corpora
cale ilia. Sed per virtutem intelligit tam virtu-
tem a&iuara , qtum pafliuam , cuiufmodi (uoc
fornix , vel qualitates , quibus mcdiamibtu fit
aliqua operatio ad i ua. vel paffiua.Scd per guber-
nare intelligit per congicgarioncm aliqupdbcii
bonum agete intendenti.

In ifta quxftionc , arguendo tangendx fune
tres difficultates. Prima eft , vtrum mundus ifte
inferior fit continuus corporibus ctslcftibus?
Secunda , vtrum prima caufa poflit iromcditfi
tegete iftum mundum inferiorem* Tertia, verum
voluntas noftra fubfit corporibus cocicftibus re-
cipiendo imprcfiioncs ab cisJ

Articvlvs I.

tAn mundus ifte inferior Jit contimuu
corporibus coeleflibmi

QV antdm ad primam difficultatem, fit prinu 4-

conclufio i Ifte mundus inferior non eft Undm '*■
continuus corporibus calcftibus. Probatur, quu
ifta non fune continua , quorum motus non cil Igt,.
vuus.rv y Phy ficorum i fcd mundi inferioris . fic yJm,
corporis calcftis motas non cft vnus , nam cu-
iullibcc partis mundi inferioris motus cft tcftusj
fed corporis ccelcftis , fic cuiuflibec partis ifti»
motus cft circularis : creo,ficc.

Secunda conclufio eft, qudd ifte mundi» lfl*
ferior cft contiguus corpori calcili. Proluoir.
quia vei corpus calcftc, fic mundus iafcnotdwt
cotuigua,vci continua, vel inter ipia eft vacuam,
vel aliquod corpus aJrcrius naturx cft interme-
dium. Si contigua, habetur propofinim i St non
funt continua per prxccdcntem conduiioncini
nec inter ipfa eft vacuum , quia nullum vacuum
cft,vr ait Philolophus 4. Phyficor . Simiiitet fi va-
cuum efle* intcrmedium.fequcfetui quodmun-

dus inferior oon reciperet aliquam actionem,
vel impreiiionen) a corpore cakfti.C5ooi"cqucns
* contra

I

Qb^titur

trimo.

5 ttmoJi.

'<4

jUiAUS.

/Ut.

6.

trima caufa
tuafttjlim-
meiiati n-
Jtrt ifl 4 in-
feriora. feti -
iiun fhilcft-
/**'•

Quarfl.III. Art Il&III.

contra experientiam , & poftci probabitur cflc
falfum. Probatur confequentia , quia aclio non
poteft multiplicari per vacuum. Si fu corpus al-
terius natui*, ve! iilud cft mixtum , vel iimplcxi
fi fit mixtum.tunc eft de natura mundi inferioris,
eo qodd corpus caleftc non cadit in compofltio-
nera aliorum elementorum. Si fimplex , hoc eft
f alium, quia pruno Coli probatum eft, qu6d ptx-
ter qaatuor dementa , & corpus ccelcltc.non cft
aliud corpus fimplex.

Secundo , fi ulc corpus cft intermedium , vpl
oprporalc.vcl non : ii non, cum non habeat con-
rrarictatcm. fcquitur quod fit dc natura cxlt : fle
fi fic, (equitur quod Ite dc rntura inferioris. Se-
cundo, quia omne agens in aliquod paflum tan-
quam in primum fle proximum pallum fijfcc-
ptiuuro lux a&ionis , cft continuum , vel conti-
guum illi pallo i led corpus ctxlcfte agit in mun-
dam inferiorem, unquam in primum , Stc. ergo
Vel cft contiguum,vci continuum » l'cd non con-,
tinuum pet primam coucluiioncm : ergo conti-
guum. Ex quo patet quod cum Ariftotclcs dicic
quod mundtu i Jit inferior eft contutum Uuombtu
Jitperionbtu, pet continuum intcUigtc contiguum.

Contta condufioncra obiicitut.prir.i6, quia fi
mundus inferior cftet contiguus corpori caelcfti,
hoc eflet vt inflacnciam abeo reciperet i led pro-
pter hoc non.nam corpus caeleftc recipit influen-
tiam fine hoc,qu6d Intclligcntiz contiguentur.

Secundo , fcqueretuc quod mudus inferior fle
edum mutuo agerem infcinuiccnnconfcqucns
falfuin, quia coipus coelcftc non eft fulccptiuura
peregrinarum imprcflionum , vt patet i. Coli.
Conlequcntia patet , quia proprium eft contin-
gentium agerr fle pati.

Ad primum , concedo quod mundus inferior
contiguacur exlo ad recipiendam influentiam ab
ipfo. Nec cft firnile de lncclligcntia,quia Intcllr-

f entia eft res incorporea, ideo poteft recipere in-
uentiara mediante aliquo corpore , cui conti-
guatur.

Ad fccundum,dico quod non oportet vt illa,
qu* fdbt contigua mutuo agant in fc inniccm.
nifi quodlibee illorum natum fit recipere a&io-
nem alterius ; modo corpus coelcftc non eft na-
rum fufeipiendo a&ioncm mundi inferioris.

Articvlvs II.

vf» prima caufa pofjit immediate regere
iflum mundum inferiorem ?

DE fecunda difficultate fit prima conci ufio.

quod prima caufa non poteft immediati re-
gere ifta inferiora ; probatur , quia prima caufa
non poteft immediate producere operationes,
mediantibus quibus ifta inferiora attingunt fines
fuos-; prgo.&c.Patec conlequcntia, auia rcfpeftu
illorum inferiorum requiritur quod attingant
fines , inquancum poliunt , ad quos naturaliter
ordinantur. Antecedens probatur , quia fines
illorum inferiorum funt contratij, ficuc aquz fri-
gcfaccrc , ignis calefacere , modo ab eodem non
poliunt profluere cfteltus contrarij finiul fle fc-
roel.

Secundo , quia prinu caufa cft omnino fira-
plex , & inuariabilis ergo prima caufa non po-
teft immediati agcic in aliquam nouam opera-

tionem. Confequcncia tenet . quia a voluntate
antiqua non proucntt atftio noua, per Commcn-
tatoten S. *l*hy ficorum. £t antecedens patet ii.

Afetaph.

Sed c6tra conclufioncm obiic»tur,quod Deus 7.

continet in fc virtutes pcifcdboncs omnium olitHio fri-
Jftotum inferiorum » igitur immediate potcll rc- m*-
gcrciftr inferiora. Gonicqucnru tenet, quia ali-
tet nou contineret virtutem cuiullibcc inlcuocu.

Anccccdcnj apparet j .Mctaphyfic.copnt dc per-
fecit.

Secundo, Deus, cft omnipotens , vt paret ti. Se<tuM.
Afctuph. ergo poteft immediate illum mundum ,
inferiorem tegere.

Tertio , quia prima caufa mediante corpore Tertim
ccelcfti regit ifta inferiora i ergo fc fola poteft id
facere. Conlequcntia tenet, quia caula prinu po-
teft fe fola facere, quicquid poteft caulalccunda.

Quarto , per Audlorom de Caulis , qui dicit £«4»«.
quod caufa prinu plus influit in cflcclum, quam
caula fecunda. T une fignetuc illud , in quo pri-
ma caufa plus influit, & vocetur A. T une A te-
gitur a prima caufa immediati quantum ad iilud
plus: ergo de quodlibct aliud confinulitcr poteft
regi. Conlcqucnua tenet, quu non cft date talio-
nem quare prima caula poteft magis immediate ,

in vimtn illotum, quam in altcrmn.

Adifta.flc primo ad primum. Dico qu6d non g,
incelltgitur quod in Deo funt aliqux perfectio- Ai i.obua.
nc$,vpl virtutes diftin&x a Dcojicd fic iiuclligr-
turquod Deus cft fimpliciccr perfedtu» fecun- Demejlfm-
dtim quantitatem virtutis , ua quod cft perfcdtif- f,f'
fime 1'upcr omnia bona bonus^K: virtuofus » led * *

propter Iroc non oportet quod illam bonitatem,
vel virtutem pocclt cietcete ad quodlibee im-
mediate.

Ad fecundum dico quod Deum mundum im- a/ i.
mediate regere cft impolfibilc , fcd non fequi-
tur quod Deus non fit ommpotcns.eo quod uon
poteft impolfibilc facere.

Ad tertium negatur quod quiojutd pottfi pri - Ai j.
mo cAufoticc.

Ad quartum , prinu caufo phu infiuit , dico Ai 4.
quod non incclligitur quod prima Caula aliquid
influat in inferiora mediante cauCa iccunda , fle
aliquid mediante fcipfa * fcd incclligitur qu6d
prima caufa plus influit, id cft, proprius cft caufa
illius cftcttus quam caufa fecunda.

Sed fecunda conclulio cft fecundum fidero, cidmfit XW-
qu6d Deus polfit immediate regere, & guberna- *oru D,ut
rc iftutn mundum inferiore , circumlcupta qua- ,mmt’
cunque concurrente causa fecunda* fle hoc habe-
mus credere ex fide. r

Articvlvs 111.
oAn uoluntas nojlra fubpt corporibus
cBleftibus>rccipiendo impreffio-
7ics ab eis?

QVantum ad tertium ,fit prima conclufio, 9.

quod coipus ccclellc non agit in volunta- Cmtluf.i.
temnoftram aliquid mediate ncCclfitate ad agen- Corput «*/*-
dum fic j quoniam voluntas per luam libertatem I}1
poteft inoppoircum illius a«us puuatiuc.vcl po- tfm „4^
litiud. Probatur, auia aliter lcqucrctur quod vo-
luntas non e liet libcta.ncc aliquid clict ei impu-
tandum ad bonitatem , vel malitiani.ad laudem,

vel

8

Lib.I. Meteororum,

vel vitupcrium. Confcquensfalfum.fcd proba-
tur conlcqucntta , quia poftquam incitaretur ad
aliquem a<ftum , in cius oppofitum uon polfcr,
s fcilicet nec eliciendo actum contrarium , nec
omittendo.

OkitAit. Contra conclufionem arguitur, quia Aftrolo-
giiudicanc per corpora caelcftia de his, quz fiunt
in volunratc hominis , quod non cllet , nifi cor-
pora caelcftia aliquid agerent in voluntatem, per
quod voluntas incitaretur , quia dato quod non,
tum judicium eorum cllet filium.

C vuluf. t. Propter illud ponitur fecunda conclufio,qudd

Agumt^uaf- corpora caelcftia agunt quafdam inclinationes,
dmnimtUm *• |iyc impreffiones , mediantibus quibus voluntas
magis inclinatur ad illum a£him,quam ad oppo-
litum. Probatur ad experientiam, nain nulli na-
curalirerplus inclinantur ad vnura adum, quam
alij, vt tales inclinationes bene pracfciunc Aftro-
logi.

Secundo patet id per Thcologos.qui ponunt
audd poftquam intcllcdhis apprehendit per mo-
dum boni,& conuenientis, naturaliter conlequi-
tur quzdam voluntas , Se in ifta non conuftie
peccatum, fed cum habita fuerit deliberatio, tunc
involuntate mala confiftit malum.
fu* mi in. Dico tamen quod tales inclinationes non in-
titsHt vo- citant voluntatem •, quini md voluntas libere po-
ImMMttm. tcft in oppofitum illius , ad quod inclinatur, fed
tamen cum maiori difficultate.

Tunc ad rationes. Ad primam dico qudd
. * Ariftotelcs per continuum intellexit contiguum,

vtdi&um fuit in prima patcequxftionis.

Ai i. Ad fccundam.wcgatur antecedens, quia prima

caufa fc fola non poteft aliquem effeftum imme-
diati producere de nouo.

Ai\. Ad tertiam, conccflum cft,quod voluntas no-

ftra non fubcft regimini corporis colefiis, verum
eft tamen qudd corpus caclcftc agit in volunta-
tem noftram quafdam inclinationes , medianti-
bus quibus voluntas facilitatur , vel difficulptur
in operando.

Ai 4. Ad quartam ,dico quod czlum cognofcit

inquantuin mouecur ab Intclligentia cogno-
fcenrc.

Ai i.t.& I. Ad quintam , fextam, Se o&auam , de errore,
neceflitate, ordine , dicitur qudd non oportet vt
fit tantus ordo, vel nccefiitas in iftis impreffioni-
bus , quantus in corporibus ccelcftibus i propter
hoc , quod non eft in iftis inferioribus aliqua
vinus libera , quz non regitur 1 corpore caelefti:
Se ifta poteft multos effc&us impedire, qui fe-
cundum corpus caclcftc venturi eflent. Et ideo
dicit Ptolcmxus in Ccntilogio fuo , propofitio-
ne y . Sapient afirologut multa mala prohibere po-
tefi , qua fecundum fitllat cjfcnt ventura. Et in
propofirionc 8. dicit quid fapiens attrologw iu-
uabii oput fle/larum , quemadmodum feminator
viret herbarum.

Ai 7. Ad aliam , fcquitur quod finit. &c. concedo,

quod finis alicuius fecundaria intentione ben£
tegitur fecundum exigentiam iftius , fed dc fine
primaria intentione non efl verum , nain
corpora caelcftia non agunt primaria
intentione propter itya
y inferiora.

$1

Qjta. S T I O IV.

Utrum culum fit dc natura
ignis ?

Rcvitvr quod fic,quia cxlum eft |,
dc natura elementi ; igitur cxlum eft de Aq.
natura ignis Confcqucnria tenet, quia
magis videtur cflc dc natura ignis, quam alicuius
aliorum elementorum. Antecedens probatur,
quia id quod eft grauc.vcl lcue,cft dc natura in-
feriorum v fed cxlum eft graue , vel Icuc •, igitur
eft dc natura inferiorum. Maior patet , quia gra-
uitas , Se lcuitas funt qualitates Iccundx.prxfiip-
ponentes adlioncs , liuc confequentes aiftioncs
primarum qualitatum. Et minor apparet , quia
corpus ccrlcftc.vcl aliqua crus pars Iccundum li-
neam redam quandoque eft propinquior nobis,
quandoque remorior.

Sccundd , aliqua pars cxli eft de natura Igniti Stntbu.
ergo rorum cxlum. Conlequemia tener, quu in
corporibus fimplicibus totum Se pars funt rinf-
dem naturx. Et antecedens probatur, quia Gala-
xia Sc ftdla comata funt partes cxli , & maxime
Galaxia , vt poftea patebit*, & tllafunt de natura
ignis, vr patet primo huius.

Tertio , illa corpora fimplicia funt ciufdcm Tuthm.
naturx , quorum idem eft motus fimplex fetan-
dum naturam i fed corporis caeleflis , Se ipfius
ignis eft idem morus iimplex fecundum natu-
ram ; ergo illa funcciufdcm naturx. Maiorpi-
ter primo de Calo •, vbi dicitur quid vnius cor-
poris fiinplicis eft lolum vnus motus fimplex fe-
cundam naturam , Et minor apparet , nam tam
cxlum , quam ignis mouctur circularircr.

Quarto, illae iunt eiufdcm naturx, qux habent £a<ma.
materiam confimilcm; icd coipos ccclcfle , &
ignis habent materiam confimilcm i etgo , &c.

Maior patet , quia materia eft norura : iam ilio,
quz fune eiufdcm marctix funr eiufdcm natur*.

Ec minor , quia in omnibus eft materia eiuldcm
rationis , ve patet 1 . Phy fu orum. Modo cxlum
habet nuccriam,cum fit corpus fenhlc.ic omne
tale habet materiam, vt dicit Commentator pri-
mo de Calo.

Quinrd.quia illa funt eiufdem natur*, quibus Ifx»
infunt proprietates, & operationes confimi!cs,$C
accidentia confimilia fed czlo & igni infunt
huiuGnodi,&c. Maior patet, quia czdcro opera-
tiones , exdem propricutcs , Se confimilia acci-
dentia non poflunt inefle nif» in illis , qu* funt
eiufdcm naturx. Et minor, quia proprietates, te
operationes ignis fune illuminare , calefacere,
deliccare i Se accidentia cius limt rat itas, dupla-
ndus, quz omnia infunt czlo;CTgo,&c

Sexto , arguitur per interpretationem huius Sutum,
nominis, calum. Nam czlum vocatur ttber, mo-
do tuber interpretatur ardens , n dide Etnpkdo-
clcs in t. Phy ficorum , quod noncfkt»nifi cxlum
ardercr,& cllet ignis;crgo,&c.

Oppofitum arguitur per Ariftotclcm i» priw#

Phy ficorum cap.y

Ifta fuerint mota propter opinionem Empe- 1.
doclis reciutam in textu , qui ponebat quod lo-
lus locus furtum repletur ictc.Sc igne, aer e vfque
ad certam diftantiaro , Se igne demum furfum»

Quaeft.IV.

& monebatur per aliquas rationes facias. Idi
opinione dimifsa , primo odenderur qudd pec-
tet quatuor corpora fnnplicia , fcilicct elementa,
neceflc ed ponere corpus quintum. Et hoc per
Aridotclcm in libro de Celo. Secundo, oftende-
tur quod illud corpus quintum non cd de natu-
ra ignis.

Articvlvs I.

Trater elementa quatuor necejfe efi
f onere corpus quintum.

j. Vantum ad primum prxmirtentur fuppod-

Sm fpjitii 1. vj^uones. Prima , quod tantum funt ucs mo-
tus locales Ampliccs. accipiendo ternum , vt ex-
cludar maiorem numerum • & illi motas funt,
motus ad medium , fcilicct motus deorfum , bc
motus circa medium, fcilicec motus circularis*, &
motus a medio. fcilicct motus I ursUm.

S*f**t*' • Secunda fuppofitio , qudd vnius folius corpo-

ris Amplicis clt vnus folus motus fecundum na-
* ruram,& e contra , vnus folus motus Amplet cd
vnius folius corporis Amplicis fecundum na-
turam.

Terti s. Tertia fuppoAtio , quod motus circularis non

habet contrarium.

Qm*rts. Quarta fuppoAtio , quod grauc ed id , quod

natum ed ferri ad roedium.fed leuc.quod natum

Ctnolnji* i. cd feni i medio. Et fecundum hoc At prima
concluAo , quod prxtcr quaruor corpora Am-
plicia , qux dicuntur elemenu generabilium , 6c
corruptibilium , neceflc ed ede corpus quintum,
fcilicct corpus caledc. Probatur concluAo, quia
per primam fuppoAtionem , motus circularis cd

Siiidajn motus nmplex i igitur per fecundam ed
icuius corporis Amplicis fecundum naturam.de
non alicuius quatuor elementorum .quia quodli-
bet illorum habet vnum motum Amplicem Abi
naturalem. Maior patet.vnius corporis Amplicis
folins ed vnus folus motus Atnplcx fecundum na-
turam;igitur prxtcr quatuor clcmenra neceflc ed
ponere corpus quintum , cui fecundum naturam
inAt motus naturalis.

4. Ex quxdionc fequitur primo quod cirium
non ed natum ferri i medio , vel ad medium,
quia dato quod Ac, tunc ipAus edent plurcs mo-
tus Ampliccs fecundum naturam, quod ed con-
tra fecundam fuppoAtionem.

Secundo , nota , quod coelum non cd graue,
nec leuc , quod patet , quia tunc natum cd feni
vel 1 medio, vel ad medium.

ttlt/iie. Sed dubitatur, quare ed igitur quod quxdam

corpora cacledia quandoque lunt in propinquio-
ri diftantia fecundum lineam te&ani ad terram;
& quandoque in remotiori)

Di dium. Ad id dico quod hoc non ed mediante motu

re&o . quo idem corpus alia vice dcfccndit , &
alia afccndit , fed hoc cd propter diuerAtarcm
panium ecccntrici , & Epicycli , in quo corpus
illud mouetur bene , A imaginetur linea uda
tranAre per centrum terrx ab Oriente in Occi-
dentem , applicata ad extremitates fphxrx Solis
ab vtrique parte , tunc pars fphxrx Solis verfus
P? v Tropicum Cancri elfet maior, quam pars oppoA-

ta propter ccccntrici uccm idius fphxrx, 5c ideo,
* cum Sol fuerit in Tropico Canai magis didat

fecundum lineam redam , quam cum fuerit io
Scoti optr. Tm.ilJ.

*

Arde I. &II. 9

Tropico Capricorni. Et ex iftogoreft icddi cau-
fa inclinationis terrenorum naturalium, ac eodem
modo poted dcmoudrari in Epicyclis.cum Luna
Fuerit in fuperiori parte Epicycli, magis didat fe-
cundum lineam redam a tcria, quini cum fuerit
in inferiori.

Secunda concluAo cd , quod cxlum non ba- J.
bec contrarium. Probatur , quia motui cxlinon
cd contrarium ; ergo nec ipA cxlo. Conf equen-
tia tenet, quia contraricus in caula arguit contra-
rietatem in effcdu ; & per conlcqucns cum fe-
cundum effedum non At contrariccas.ncc etiam
ctit fecundam caufam. Antecedens apparet per
tertiam fuppoficionem. Ex ido patet qudd cx-
lum non ed generabile , nec corruptibile , quia
omne quod generatur, generatur cx fuo contra-
rio , & omne quod corrumpitur , corrumpitur a
fuo contraria: modo cxlum non babet contra-
rium ;igirur,&c.

Secundo fequitur quod cxlum non cd altera -
bile altcranonc proprie dida.quia talis ordinatur
Analitcr ad generationem , & corruptionem , vc
patet zo .de Generatione. modo cxlum non gene-
ratur,nec corrumpitur i igitur.&c.

Tertio fequitur quod cxlum non cd augmen-
rabile , nec diminuibile. Probatur , quia omnis
augmcnracio , vel diminurio.fit mediante altcra-
rione proprie dida , fed cxlum non cd altetabi-
le tale.

Ex idis patet qu6d prxter quatuor elementa
ncccffe ed poni corpus quintum , & qux fune
condiciones ipAus- Et hoc de primo.

Articvlvs II.

Corpia quintum non efi de naturu
tgms.

DE fccnndo ed dicendum , quod illa dicun-

tUr efle ciufdcm naturx.qux funt confimi- Utitur
lis fornix ; vt duo homines dicuntur eiufdem "»flm
naturx , ed qudd habent animas confahilcs ; & ,HTM'
ideo quamuis materia At natura, tamen ab iden-
titate ipAus non dicuntur aliqua dic ciufdcm
naturx , eo quod in omnibus cd eadem materia,
fcilicct materia ciufdcm rationis.

Secundum hoc At concluAo prima. Corpus Ctrftu tmU~
carlcdc non cd de natura ignis, imo nec alicuius fi* n»n*ft rfo
illorum inferiorum. Probatur primo ex prxdi- ****** <f"“*
£tis, quia omne corpus hic inferius cd vel grauc,
vel leuc ; generabile vel corruptibile ; augmen-
tabilc,vcl diminuibile , fed corpus cadcde neu-
trum idoronicd;ergo,&c.

Secundo , A corpus c adede eflee dc o itura
ignis , fequeretur quod vnius corporis Amplicis
Client plurcs morus Ampliccs fecundum natu-
ram : conlcqucns falfumper luppoAtioncm prius
poAtJin. Probatur confcqucntu.quia iplius edet
motus circularis.flc etiam motus luifuni, qui na-
turaliter incd igni.

Tertio, arguitur pet rationem Aridotclis, quia
A cxlum cllct de natura ignis , loqueretur quod
quod libet aliud elementum iam edet corruptum: -
conlcqucns contra expetiemiam. Et probatur
contequcntia , quia ignis edet valde excefllue
magnus in comparatione ad alia elementa,# per
confequens fuper ipfa obtineret dominium iu
magna proportione.

B Quattd,

io ' Lib. I. Meteororum,

7. Quarto , arguitur quod (i cxlum cflct dc na-
tura ignis , Icquctcuu quod nunquam aliquod
clcrpcntijm poflit infrigidari vitra gradum trigi-
ditatis.qucm libi natutaliier determinat. Conlc-
. queixs contra experientiam, quia videmus aquam
! infrigidari vfquc ad coagulationem, & tamen
i\ aqua non determinat fibt a natura qudd fit coa-
ulata , imo potius fluxibilis eft. Ideo dicit Ari-
otcles t.de Cei» , & a /;«n«,qu6d femper aqua
petit locum dccliuiorcm. Probatur conlequen-
tia , quia corpus ealcftc cum fit de natura ignis,
non haberet aliquam virtutem infiigidandi,idrd
non apparet de quo ifta frigiditas produceretur,
qu* induit vltimum gradum propofitum.

Quinto fequitur , quod multi effc&us , quos
attribuimus caelo, non poliunt reduci in cxlum
tanquam in caulam efficicntcm.Conlcqucns fal-
fum per prxcedcntcm conclufionem. Et proba-
tur confequcmia,quu non apparer quare fecun-
dum motum ignis fierent fluxus, & refluxus ma-
ris ,Se huiufinodi , nili in cocpoiibus animalium
Se plantarum.

$. iextd, lumen cxli,& lumen ignis fpecificc di-

ftinguuntur i igitur cxlum Si ignis non funt eiuf-
dem narurx. Confcqucnria tenet, quia quorum
accidentia propria fune diuerfanim naturarum,
ifta non funt ciufdcm nature. Et antecedens
probatur , primo, quia lux ignis eft qualitas na-
turaliter confequcns proportionem primarum
qualitatum , fcilicct fortem digeftionem humidi
inAammabilis cum ficco t Se ideo oleum, adeps,
& huiufmodi pinguia , bene funt inflammabiliai
modo lumen calcfte nunquam fequitur huiuf-
modi qualirates.

Secundo probatur antecedens , ft lux ignis,&
lux exii eflent ciufdcm naturx, fcquerctur quod
aliqua hora dici a meridie vfquc ad tenebras
nodtis appareret hcmifphxrium confimiliter il-
luminatum luce Solis, ucut ahqiu pars ciufdcm
apparet illuminari lumine ignis Conlcqucns eft
falfum , maxime de quibufdam floribus, fle pan-
nis , qui nunquam apparent ciufdcm colotis in
lumine ignis,& in lumine Solia. Probatur con-
feqttcnria , quia a meridie vlqucad tenebras no-
clis t emittitur coDtinud lumen Solis, fient quod
primo gradus intenfior , & poltea t fi gradus rc-
miffior i ergo fi efient ciufdcm oaturx, interme-
dia edent gradus xquales.

9. Arguitur contra rationem tprtiam qux eft
OiitSto. Arifiotelis , Vicum polito quod corpus fixlefie
edet ignis , lequctctur quod omnia alia cor-
rumperet? \ / ..

Rtpnfin. Refpondetur quod non fequcv etur , imo non
plus ageret calidiiatem in ifta inferiora, quam de
faifto agit , nm non oportet , nec eft pofiibile,
quod qupdlibct agens apptoxim^tum ad padum,
ageret fecundum totam profunditatem luam,
imo dato quod iguis edet infinitum exten/us ad
furfum , adhuc non plus ageret in fphxra acris,
quam de fa&o agit , Se hoc habetur 3. 'Phjrfi-
torurn.

Ctrfm e*h- Secunda concludo eft , quod corpus ccelcfte
jUutmrjMu non eft de natura alicuius illorum inferiorum i
04/«r« heri pro ptinix parte conclufionis ex fecun-

hfnteruwt. ^ rarionc ad^u&a ad prxcedcntcm conclu-
fionem.

jU\*rg»m. Ad rationes. Ad prinum dicium eft quod
friari fi*, afcenfus ille , & dcltcofus non eft per morum

reftum.

Xi». Ad fecundam , dico qudd ftclla comata non

eft pars exii, ficui Galaxia non eft de natura ignri.

Se ifta poftea videbuntur.

Ad tertiam, dico quod ignis non mouctur dt- Ai j.
cularitcr fecundum naruram , fcd prxter na-
turam.

Ad quattam de materia, di eo quod ex identi- M 4.
rate , vel diucifitatc materi* non arguitur iden-
titas,vel diuerfius naiutx.vtdidtim eft.

Ad quintam, dico quckd Se proprietates , Se Ai t.
operationes non inueniuntuc ciufdcm rationis in
igne {e corpore ctrlefti.

Ad fextam , dico quod fecundum Ariftotelcm Ait.
dicitur suber interpretari quafi femper currens* Adwwir.
Ideo dicitur libra prima Coli , quod anci-
qui appcllaucrunt iupremum locum ethaa , 1
currere fempiterno tempore , ponentes denomina- u ijJ.
uonem. efl ,Wn%

r?i rr. rJS rfi rf’.

Qj X S T I o V.

' Utrum tnfinities c&dem opiniones
renerentur?

Rcvitvr quid non ; quia fi fic.li- f
qucrctur quod feienua non cflct xter-
na. Confequcns contra Arillorclcra l
P opertorum \ & probatur confcqucnna , quia fi
aliqua propolicio iain fit fcita, Se poftea mutenu *
in ignorantiam , vel opinionem contrariam, am-
plius non eft fcita, Se per confequcns illa ftieotu
non cflct xtetna.

Secundo.fi aliqua propofitio vera fit proluta, Smuim.
ipfacft tenenda i ergo non infinities opiniones
reiterabuntur. T enet confcqucntia , quia dat 0
quod reiteraretur , iam ifta non fuerat tenenda.

Et antecedens probatur per Commentatorem
primo de Cato , vbi dicit quod femper opiniones
Arifiotelis funt ccncndx , quia remotiotes funt a
contradictione.

Tertio , fi opiniones fic reiterenttu , (equitur Tiwim
quod aliquod cflct tempus, quo homines natura-
liter errarent. Confequcns falfum, quia non ap-
paret per quantum tempus error ific deberet du-
rare,& pci quantum uon. Probatur contcquco-
tia.quialt nunc aliqua opinio fit vcia,fl£ iJu, &
alix opiniones, in quas ipfa mutabitur , erunt fal -
fir.Sc ertonex ,Se per coulcqucm per cenito tem-
pus homines errabunt. . • 1/.

Quand , ficut fenfus non icitcuijuJiciumdc
fuo tcnfili , ita videtur qvpd intcllcduj non de-
beret reiterare de fuo intellc&li , nam ficut fcft*
lus ad fenfilia , fic intcllc&U* ad intdligibilM»

3 .de amnia. Et antecedens apparer, quia fi ieniitf
iudicct de aliquo quod ht album, non rorent il-
lud , nifi fuerit mutatio a parte rei i vnde lenius

bend difpofitusnon iudicarct de nigro qndd cflct

album.

Oppofuum arguitur per Aridotelcin in ifto oppftm.
primo libro , cap.3. vbi dicit J Sta tmm vtique
diccmtu fernel neque raro eafdm jfmientt re ut-
ratas fore in bomtrnbm.fed utfinitut-

In ifta quxfiione primd videbitur qux opi* 1.
niones funt variabiles, & quxnoo,Sc arca quas Diuijupt
lcicncias lit huiufinodi variatio opinionum- Se- ft***-
eundo videbitur de caufa efficiente in vniuctfdi
huiufmo

II

' Quseft. V. Artic. 1. 1 1. & I II.

huiufmodi variationis. Tertii de caufa efficiente
particulari. Et quarti de caufa finali.

Articvlvs I.

Jjhu opiniones fint rvari*bites , C? cire A
quae fcientiae Jit huiufmodi UA-
riatio opinionum.

\

VrritMtti Vanrum ad primum , (ciendum cft , quid
i naltifUtn. Volunt quadam veriutes neccflarii venientes,
ficut prima principia , Sc multa principia natura-
lia,& moralia , ficut quid ignis naturaliter cale-
facit (lupam. In moralibus, quod pater cft hono-
randus. Quales veritates funt conclufioncsme-
teoricz przTuppofitis principiis, & circa tales vc-
,, titares non accidit variatio in opinionem concra-

v riam,quamui$ beni in ignorantiam.

Aliz funt veritates , de quibus neutro modo
opinamur, fcilicct ad cuius neutram panem con-
tndi&ionis poccft adduci aliqua probatio , cum
altera pars fit vcta,& ncccfluu.ficut in his JlelU
funt paret ; jitiU funt impuret : Sc circa tales non
aceidit variatio opinionum.

Aliz funt, quarum vtraque pars eft aliqualiter
probabilis , vel vna modicum magis quam alia,
licut,nuroquid anima fit zterna , vel vtrum qua-
litas fymbola maneat eadem in generato & cor-
rupto t Er circa tales veritates lolilm accidit va-
riatio opinionum in opiniones contrarias , non
propter mutationem ex parte rei,quia illa eodem
1 modo le habet, fcd lolummodo propter mutatio-
nem in homin>bus,& ratiombus.fccunddm quas
homo ducitur ad allcncicndum vni parti , vel al-
teri.

Aliz funt veritates . circa quas contingit va-
riano opinionum propter mutationem ex pane
rei , verbi gratia , Iccundum diuerfitarcs tempo-
rum competunt diucrta cibaria , diucrlus medus
cdtficand!>fingendi,arnMndi:6c quia in omnibus
aftibus humanis accidit talis variatio, & in talibus
cft principaliter mutatio rerum , Sc conlequetuct
mutatio opinionum.

j. Ex lftis apparet , quz fic materia , fecundum
Ori»*'”" quam eft huiufmodi variatio. Nam non folum
nrt» fmid variatio opinionum circa fcientus fpcculati-
vsrUmnr. uas . jmo & circa pra&icas . fcilicct leges, & poli-
tias, Sc maximi circa anes mechanicas , vt patet
per experientiam.

Secundd feiendum cft,quod quandoque opi-
nio mutatur in opinionem contrariam j& quan-
doque in notitiam ; & quandoque in ignoran-
tiam • & hoc vel apud omnes homines mundi,
vel apud omnes vnius regionis , vel apod mul-
ros, vel paucos.

Tertio eft feiendum , quod quzdam funt ve-
ritates, circa quas folum poliunt teneri duz viz,
ficut deperperuirate animx.

Aliz funt veritates , circa quas contingit ha-
bere plurcs opiniones , tamen finitas ; ficut patet
de quzftionibus multis Philofophix naturalis.
Patet igitur , quare diuerfimode fiunt mntatio-
nes opinionum, fle circa quam materiam. Et boc
de primo.

Scoti oper. 7ont.UL

Articvlvs II.

De caufa efficiente in^vniuerfali
njaricutonu opinionum.

DE fecundo ficcdclufio ifta, quod huiufmodi 4*

variatio opinionum fic principaliter k cor- OpinUnS vm-
pore ccrlcfti, tanquam k caula agente vniuerfali.

Probatur , quia tota virtus mundi inferioris gu- cet[,ju
bcmatur a czlo , vt paruit per vnam concluho-
nem przccdentcm i CTgo & regitur abco.quan-
tum ad huiufmodi variationem opinionum. ohMHo.

Sed contra , quia aflus liberi non reguntur i
corpore ccelcfti , vt diduin fuit prius , modo bu-
iufmodi variationes opinionum funt a libertate
voluntatis : ergo non reguntur a czlo , & per
conlequcns czlum non cft caufa huiufmodi va-
riationum.

Ad id refpondctur , quod quamuis voluntas Refrnfio.
non regatur k corpore ccelcfti (ic , vt incitetur ab
ipfo i tamen regitur k corpore caelefti inclinati-
ue , co quod recipit inclinationes ad aliquos
adus magis qulm ad alios Sc quia homines
communiret , ic in pluribus, plus infequuntur
(uas inclinationes , quam illa , quz fuis inclina-
tionibus opponuntur , ergo rationaliter poteft
dici quod adus liberi regantur a czlo, faltcrn in-
clinariuc.

Secundo arguitur ad conclufionem,per Aftro-
logos , qui ponunt quod quzdam maghz con-
iundiones fune caufz inceptionis Scdaruro, Re-
ligionum , fic regnorum. Et ideo in terris , quas
alpiciunc huiufmodi coniundiones , generantur
prophetiz j fic ad ifta fequitur dcfttudio qua-
rundam opinionum > fic renouationes aliarum.

Et tcmpiis durationis huiufmodi opinionum di-
ucrfificarur fecundum magnitudinem , fic parili-
tatem coniundionum , a quibus cau labat ut ifta
Variatio. Et idcd concludo ab hoc , poffibile eft
qubd magnae opiniones tcgancur k magnis con-
iundiombus , Sc paruz Ipatuis. Et hoc pro fe-
cundo.

Articvlvs III.

De caufa efficiente in particulari
Hjariationit opinionum.

DE tertio dico , quod cjuf.r particulares pof- p.

fune reduci ad duas, quarum vna cft pauci- c*ufa pnnfa
tas , vel dcftrudio hominum \ alia inclinatio tulant pfa
ipforum. Et quia paucitas hominum poteft fieri f"?* "t""
diuerlis modis , ideo quilibet illorum modorum * mM'
poteft dici caufa particularis. Vnus cft modus
per pcftilentiam, fic mortalitatem, de quo loqui-
tur Ariftoteles in libro fuo de Mundo , vbi dicit
quod per huiufmodi mortalitates cuacuarttur re-
gna. Alter modus eft per diluuium ignis , fic de
hoc loquitur Ariftoteles in eodem libro. Tertius
modus cft per diluuium aquz , Sc hoc quando-
que per diluuium vniuerfalc, fecundum quod di-
cit Seneca m fexto de naturulibu* tjueffitombm.

Quartus modus pcrguerras.fic bclla,per deordi-
nationes duitatum, Sc politiarum, quia tunc ho-
mines minus poliunt vacare (ludiis.

Caufa fecunda cft propccc inclinationes ho-
li x minum.

12

Lib.I. Meteororum

minum. Et hoc potcft c(Te rei per inclinationes
ipforum ad delidum ,8c tunc opiniones mutan-
tur in ignorantiam , vel propter, inclinationes
hominum adnouitatem, ficut quandoque Ache-
nienfcs ad nii aliud vacabant , nili ad inuenien-
das nouas opiniones. Et con/imiiitcr de An-
glicis.

Tertio inclinatio illa poterit proucnire es in-
honoratione Clericorum , quia tunc magis defi-
ftunr a /ludio , quia inhonorati : & quandoque
ex nimia occupatione hominum in aliis ,ffcuc
quandoque multi funt ita dediti pra&icis quod
nonpo/Iunt in/iftere ad inquirendam veritatem.
Er hoc de tertia

Articvlvs IV.

'Ve e au fu finali variationu
opinionum.

6. ‘PX E quarto dico, quod triplex pore/l ctfc cau-

TrifUx tau. JLS U huiuimodi variationis opinionum. Prima
fm uxrUiio- cft , ad reprimendam malitiam hominum. Nam
%£?*• mu Itoties error in /peculari uis multum valet ad
reprimendam hominum malitiam. Verbi gratia»
Dato quod, per impo/fibile , nullus eflee infer-
nus , vel paradifus , adhuc bonum eflet /Ligere
infernum c/Ic , vt propter timorem houunes
dc/iftcrcot a malis , & bonum c/lct /ingere
paradifufi c/lc , vt per fpem continuarent in
bonis.

setund*. Secunda caufa /i iulis , cft propter exercitium
humani ingenij , nam quia homines, vt in pluri-
bus , dclcdlantur in nouitatibus, ideo bonum cft
vt opiniones corrumpantur , €c alia; per exerci-
tium renouemur.

Terti*. Tertia caufa cft propter decorem vniuerfi.

Nam quandoque ab aliquo turpi iota congrega-
tio redditur pulchrior i ita /imi liter vniuerliim
teddirur pulchrius, & magis ordinatum , cx hoc,
quod quandoque intccfcruntur errores.

Per hoc ad rationes. Ad primam , frquitur
quod fert tenti a , &c. Negatur conlcqucntia.igi-
tur /cientia cft xtema , quia ante quodlibct tem-

fius erat fcienria, Sc poft quodlibct tempus ; pof-
ibilc ramch eft qudd intcrci/a /it , quia quan-
doque po/Ier efle verum dicere , Nulla /cien-
tia cft.

Ad t. Ad fccupdom.yid/xf** fetent tu fit probat a, &c.

Verum cft, fi non fupcrucnctit aliqua prxdida-
rum caularum.

Ad 3. Ad tertiam , ftqmtur quod sdt quod. Sic. Con-

cedo quod pollibiic cft efle aliquod rale tem-
pus , in quo homines errent , & quantitas vnius
ccmporis talis cft fecundum magnitudinem con-
iun&ionis, vel conftcllationis a qua proucnit ifte
error.

Ad 4. Ad quanam ,ficut fenfutjkc. Dico quod non,

eo quod fenfus non potcft arare circa fuumob-
ic&um.incelicftus bene potcft. r

Qv^stio VI.

Utrum vapor fit de natura aeris,
exhalatio de natura tfinul

R e v 1 t v r quod non , quia illud 1.
quod per foluin motum localem fe- Argjrim*
k; gregatur ab aqua non cft de natura ae-
ris,fcd vapor cft huiuiiuodi ; ergo vapor non cft
de natura aeris. Maior apparet , quia per folum
motum localem vnum elementum non craulmu-
tatur io aliud. Et minor patet per Ariftotriem in
ifto primo , vbi dicit qudd vapor priiud cft dif-
gregario aquar.

Secundo , illud quod proprix narurx doti/. Semdm
dum conuerticur in aquam, cft de natur» aqu*j
fcd vapor cft huiufinodi ; ergo, &c. Maior appa-
rer , nam ideo dicimus quod aqua calcfada ad-
huc remanet aqua , eo quod dimica proprix na-
rurx communiter fe reducit ad frigiditatem. Et
minor apparet , nam vapor renuis , ex quo natus
eft Heri ros.ftacim cum deficit calor eleuans^oo-

Ad i.urf.
frintifule.

uertitur in aquam.

Tertio, quia illud quod di/fert ab aqua foliis Tmium.
fecundum differentias accidentales, cft de natati
aqux { fcd vapor eft huiufmodijergo.&o. Maior
appara , quia foldm mutatio in acciddntzlibai
nonconfticuit diutr/nacemfpecificam. Efminor
apparet , quia vapor Se aqua iolilm differunt ab
inuicem /ccunditm magis & miniis graucj fe-
cundum denfum & rarum j & huiufmod/ qtia-
litates.

Quattd arguitur quod exhalatio non eft de fyemm.
natura ignis. Quia fi lic, fcqucrctur quod fode-
mus pacipere exhalationem afccndere per ae-
rem. Con/equens contra experiendam, ft/ccm ia
pluribus. Er piobaturconfcquenffi , qara ignis,
vel illud quod cft igneum facilha eft perce-
ptibile.

. Quintd, quia exhaiario ab igne incenditur, & £«<*•*
corrtumitur , igitur exhalatio non eft de sutura
ignis. Confequemia tenet, nam cdm omnis aftio
proucniac a cotranctarc, illud quod eft de natura
alicuius elcmentorum.non confumerctut ab eo-
dem , vel coniimili elemento. Anrcccdenspam
per Ariftotclem in ifto primo capite rradbtus fe-
cundi , vbi vult quod impreflioncs ignitxgcnc-
ranrur per incenlioncm exhalationis.

Sercb.quiacxhalaridperfolum motum loca- Stxn*
lom (epotatur a ecnrfrf igitur exhalatio non eft de
natura ignis. Confequemia tasa,qUiafolas mo-
tos localis /«ne aliqtla alterarione non fuffictt ma-
tare vnum eletnenfUrrf in aliud. Ec antccedeaj
apparet, quia ftatim, ciim aliquapars centliqite-
fir,<cgregatura toto, cuius eft pars,&afcaj«firfer
modum exhalationis. ' .

Septimo , exhalatio foluin differt 1 tern fe- Septa*»,
eundum magis & minusiago.&t Tam amecc-.
dens, quam confequens ptobattt&otPr°ksn*
tur de vapore.

Oppo/itum arguitur per Ariftotclem in ifto
primo, cap 4. vbi dicit in fihe, Vtpvrtt tninru-
1 uri funt cAftdi , er humidi , exbdldutnej etdid*,

& ftCCA.

De ifta quxftionc cft vna opinio , qudd vapor *•

non cft de natur» acris , imo de oacuu aqux; Ofimtu

6c

Qujeft. V I.

'I

St fimiltter exhalatio non eft de natura igni», fcd
dc natura terrx. Et hoc probatur per rationes
pritu facias.

Oji»i» i. AUa opinio eft, qudd vapor non cft de natura
alicuius elementi fimplicis , uno cft quoddam
mixtum, impcrfc&um.cx duobus elcmcnris.pu-
ca , vapor de acre, fle aqua, exhalatio de igne , St
terra. Probatur, quia non folum vapor conuerri-
tur in aquam, imo etiam in aerem, nam non tou
nubes conucrtitur in aquam , imo alia pars cius
in aerem.

• Iftis omittis , refpondetur ad quxftionem,mo-

Mrfmmitmr do pnmo , Air poteft accipi dupliciter. Primi
dupliciter. pro corpore fimplici habente formam fubftan-
tialem , cuius ditpofitiones naturales , fcilicct ca-
liditas.flc humiditas , non funt admixtx difpofi-
tionibus contrariis. Et vocatur in propofito for-
ma fubftantialis limplcx, non propter hoc, quod
nou fit compofita ex diuerfis formis fubftantiali-
bus , quia nulla cft taliter compofita , fcd prx-
cipuc idcd dicitur efle fimplex , quia nata cft
proucnircex adHonibus duarum qualitatum pri-
marum, St non ex commixtione, vel proportio-
ne omnium qualitatum primarum. Alio modo
accipirur aer pro tali corpore fimplici babente
fornum fimplicem, cuius tamen naturales diipo-
fitioncs.fcilicet caliditas , & humiditas, fune ad-
mixtas cum fuis contrariis.

*?« Htltu» Secundo feiendum cft , qudd illa dicuntur
w eiufticn narurx , qux habent formam confimi-
tmr4‘ lem,ita quod materia ni! facit ad diucrfitatem fe-
cundum naturam.

• Tertid cft feiendum de definitionibus vapo-
Vafor j «Ut rum ,& exhalationis . V nde vapor cft quidam fu-
mus per aftrorum St Solis adlionem clcuatus ab
«qua,flc corporibus aqueis, cuius naturalis com-
plexio cft calida & humida , ex quo natx funt
neri nubes, pluuix, grandines , rores , Se pruinx.

TxUUtii Sed exhalatio cft fumus per adlionem Solis , St
f*Uf aliorum aftrorum calefacientium, a terra , St cor-
poribus terrenis cicurius , qui naturaliter cft ca-
lidus & ficcus , St ex quo natx funt fieri impref-
fiones ignitx , ftcllx comatx , venti , St ccrcx -
motus.

, Secunddm hoc ponuntur conciufiones. Pri-

Ctmimf.i. roi hxc, <IU^ vapor, vel exhalatio non cft de

v*p«r ex- natuta terrx.vcl aqux. Et boc cft verum de cx-
h*Urio r.en halarionc , quantum ad fuas difpofitioncs quali-
funt de »o- quamuis non quantum ad fuam fornum

~ * fubftantialem. Probatur conclufio, quia ifta non
funt ciufdem naturz.quz habent naturales incli-
nationes oppofitas modd fic cft qudd vapor St
exhalatio habet naturales inclinationes oppofitas
inclinationibus.quas habent aqua , St terraj igi-
tur , flcc. Maior patet , quia eadem, vel confirauis
natura eodem modo , vel confimili inclinat. Ec
minor apparet , nam vapor St exhalatio ex fuis
naturis inclinantur ferri furfuin j fcd terra , St
aqua dcorlum.

Cmtlufn x . Secunda conclufio cft, quod vapor cft dc na-
vmpor ejl dt.* tura aj.rjs, Probatur priind, quia vapor habet na-
° alter» alne. cura{cs cfilpolitioncs acris, fcilicct caliditatcm , St
huraidicatcm ; caliditatcm ratione agentis, quod
eleuat ipfum ab aqua ; & humiditatem Tationc
pafli.l quo clcuatur.

Secundo, fi non clfct de natura acris, maximd
eflet dc natura aqux , cd qudd alia elementa non
participant humulitatcm,modd confequcns fal-
ium.Ptimd per prxccdcmein coftclufioncm. Se-
cundo , quia tunc vapor non coiiucrtccctur in

aquam, quod cft contra experientiam. Et proba-
tur conlequentia , quia idcin non conucrtitur in
naturam luiipfius.vcl confimilcm.

Tertia conclufio cft, quod exhalatio quantdm y.
ad difpofitioncs qualitatiuas primas, cft de natura CiMtluJio j.
ignis. Probatur, nam id, quod cft calidum St fic- BxbUMtioejt
cum, cft dc natura ignis ; fcd exhalatio cft huiul-
modi i ergo , flcc. Nam aliter non efler faciliter ftr ’ *
inHammabilis. Sccundd, quia habet caliditatcm
rcfpcftu agentis , St ficritatcra ccfpe&u pafli , i
quo eleuatur.

Quarta conclufio eft , qudd exhalatio non cft ContlnJU^.
dc natura ignis , quanrilmad formam luam lub- g^etnedo nfr
ftantulcm. Probatur , lupponcndo qudd non
quxlibcc caliditas fufficit ad generationem ignis,
imd nulla citra fummam.nifi fuerit materia opti-
me difpofira ad introdu&ioncm formx ignis.

Ifta fuppoficio patet , nam aliter non pollet afli-
gnari quis gradus fufitccrcc ad introauiftionem
ignis , St quis non. T unc hoc fuppofito , patet
qudd terra fit v*ld£ ineptd difpouta ad inrrudu- •

Bionem formx ignis, quia inipfiinon poteft in-
troduci forma ignis , tuli fuerit multum incenia,
quia dato qudd lic , iam experiremur videre ca-
liditatcm in eius afccnfu.quod cft falfum. •

Contra fecundam conclufioncm , qux dicit t.
qudd vapor tjl de natura aer u , arguitur quod OheUico*-
non,quia illud non cft dc natura aeris , quod per xxmek
modicam aflionem poteft conucrti in aquam : '

fcd vapor per pacuam adVioncm poteft conucrti
in aquam i St ita fimiliter dc acte medix regio-
nis *, ergo, flcc. Et minor apparet, nam vapor, ex
quo natus cft ros generati , fupcrucnicntc fri-
giditatc nodlis valdd repente , conucrtitur in
aquam.

Secundo arguitur per quandam experientiam oUeSU i,
Albecti,qui dicit qudd fi argentum viuum pona-
tur in aqua tofacea , citd exhalatur illud argen-
tum •, St fi fupponatur vas fpiftum , St frigidum,
tunc illud argentum viuum exhalatum iterum
conuenitur in argentum viuum ; quod nonpof-
fit fieri, fi illud argentum per exhalationem fuif-
fet conucrfum in aerem Ergo i fimili, vapor ex-
halatus ab aqua non ftatim conucrtitur io acrem,
fcd adhuc manet aqua.

Ad primum, id quod per modicam. Sic. Nega- 7.
tur maior , propter duas caufas. Prima cft , nam KtfrmfM r.
vapor ifte non ftatim refolutus eft ab aqua, ideo
pec valde modicam a&onera poteft icucrfi ad
propriam naturam , tamen qualitates fymbolx
adhuc manent in ipfo valde intcnfx. Alia caula
cft, quia vnum contrarium cum mulrum fuerit
pattum 1 contrario , facilius-cft receptiuum cu-
iufcunquc imprcflionis.qulm aliud nitlilc, quod
non eft pattum a fuo contrario i modd ciitto va-
por iftc,priufquam fuerat refolutus multum paf- r
fus erat a caliditatc, multd facilius poteft recipe-
re impreffionem a frigido , quam aqua non pa(Ta
l caliditatc.

Ad fecundum poteft dici dupliciter. V no mo- Ad t.
do, quod illud argcrtruin viuum non mutatur in
aliam naturam, fcd prxeise diminuitur fecundum
panes diminutas, & idcd fupcrucnicntc frigidita-
te partes iftx reucnuntur in propriam 1 laturarii.

Aliter dicitur ficui ad prxccdcntcm , qudd non
cft inconucnicns qudd illud exhalatum cx argen-
to viuo faciliter conucrtaturin argentum viuum,
cd qudd adhuc cft valdd propinquum lux iu-
turx , pt opter qualitates fymbtJla* exiftemes

B $

Ad

H

Aimpm.i. Ad rationes, Se ad primam quod per fotum me-

tum, Scc. Concedo conlcquenciam, Se nego roi-
norem .quia quamuis vapor difgregetur ab aqua,
hoc nunen cft per primam alccrarionem , imo
etiam cum generatione.

Ad fecundam conceditur maior , 6c negatur
minor , nifi fupcruencric frigiditas ingroflam il-
lum vaporem.

Ad rcrtiam.i^vd quod fotum , Sc c. Conceditur
maior , Sc negatur minor , eo quod vapor natos
eft conuerti in aquam , quod non cflet , fi eflet
ciufdcm forma: lubftantijJis cum aqua/

Ad quarram.dico qudd fi exhalatio eflet ignis
purus , adhuc in afcenfu fuo non perciperetur a
vifu. Nam folus ignis exiflens in corporibus mix-
tis non percipirur a vifu.

Ad quintam, exb.il *no incenditur, Scc. Concc-
cedo.quia adhuc non eft pcifedlc aifimilara igni,
fecundum gradum lux qualitatis.

Ad fcxcam , qui* cxh*l*tio per motum /olum,
8cc. Negatur confequenria , irod eleuaturmc-
dianre altcrarionc : vt dnflum fuit de vapore.

Adfeprimam , illa probat verum , nam cori-
ceflum eft quod exhalatio antequam inflamme-
tur non differt fubflamuiitcr a terra. Didium eft

Lib. I. Meteororum,

Ai ».

Ai 4,

Aii.

liganda , imo nec poccft «fle inter cxlutn &
ignem -, crgo.Scc.

Quinto, quia omne corpus naturale, cum pet-
ucncrit ad locum , ad quem naturaliter tendit,
naturaliter quiefeit , modo ignis eft quoddatn
corpus naruralc.nacuralitcc melinarum ad locum
I urium : ergo cum ad illum perucncrit,dicitur ibi
naturaliter quiefcerc. Maior patet, quia frulln
mouetur ad illum locum , vbi non potcftqoie*
Icerc. Et minor anparct , ptimd.qudd fit corpus
naturale , quia b ibet in (e principium morus , Sc
quietis. Et quod inclinetur ad futfutn patet, nam
hoc eft de rauonc lcuiutis , quam fibi determi-
nat ignis.

Oppofitura arguitur per Arifloteleni in ifto OttA
primo.

In ifta quxftionc primo videbitur dc fuppofi.
toj demde de quxiito. Vnde quod fuppotur eft,
quod ignis eft in concuuo orbis Lunx , Sc hoc
luppofiro , V triim ibi mouetur circulantor?

Ad7.

&&&&&&&&&&&&$•&
Qv^stio VII.

'Utrum tgnu in concauo orbis
Lunx circular it tr

Articvlvs I.

Jgnis eft ia concauo orbis Luna.

QVantum ad primum feiendura eft , quod ipkkfm

n< ’ ' ' '

moueatur .

I. R. c v r t v * quod non , quia tunc ifta

Arg. 1. elementa inferiora, vt Aqtu, Sc Terra,

fcSvfjl deberent etiam circulantor moucn.
Confcquens falfum , vt patet per experientiam,
, nam fi erigatur baculus luper terram , luper ctt
ius extremum fuperius ponatur aliquod giauc . ii
poftea rcmoucatur baculus localiter, gr.tuc cadet
luper illum pun&um terrx.quod ducdefubfla-
bat baculo , quod non eflet , fi terra fu:flctmuu
citculatitcr ; ergo , Scc. Ptobacut confequentu,

3uia non cll maior ratio dc vno clcmcnro.quim
e alio.

Seiuuimm. Sccundd, quia vel ignis mouetur circuiarirer
naturaliter , vel violenter ; non naturaluer, quia
ignis non habet naturales diipofitiones, i quibus
dc natura prouenirec huiufmodi morus ; li vio-
lenter, hoc eft falfum , quia tunc non pofler per-
petuari , Sc tamen in perpetuo exium mouetur
circuiarirer.

Tertium. Tcnio,Ci fic,fcqucretur quod eiufdena corpo-
ris fimplicis eflent plures motus fimpliccs fecun-
dum naturam : confcquens conti a Anflotclem
in prtmo Ceti. Nam vnius corporis fimplicis cll
vnus folum morus fimp!cx,vr patet tbid. Proba-
tur confcqucmia , nam ignis efier motus circula-
ris in fua lphxra,& etiam morus furfum,vt patet
primo Ctlt,

$u*rtum. Quar:& , fi mouerccur circuiarirer , eflet pro
Camo , quia traheretur a cxlo : confcquens fal-
fum i igitur Sc anreccdcns. Confequenria tener,
quia aliunde non poreft efle caula illius circula-
tionis. FaJlitas confcquentis patet , quia trahens,

& rradum debent ad inuiccra religari , vt patet
•j. Phy ficorum , Sc tamen non apparet aliqua col-

non debemus imaginari ignem in fuafphx- /*** f»
ra ad modum, quo cll ignis hic infcndsjhnusi, M
vel carbo, fcd debemus imaginari ficut in fouu-
cc, vbi liquefiunt vitra. Nam vbi vitrum in flam-
ma ponitur.vcl carbonibus illius fornacis, loogo
rempore durat priufquam liquefiat •, fcd fi pona-
tur prope in illo, vbi apparet da rus, Sc duptuua
aer.runc flatim liquefit. Modd certum eft quod
ibidem non eft aer» quia aer non potdl pati tan-
tam cahdiratcm ; igitur veraciter eft igauulit
qualis eft in concauo orbis Lunx.

Sccundd feiendum eft, quod ignit cll corpus j.
fiinpicx quoddam , habcu> duas qualitates pri- Ejf tmfm
nus,& non plures , fcilicct caliditarem,®: ncci- fal**.
ntcm.non admixtas cura luis contrariis,quiain-
tet omnia generabilia, Se corrupubilii dt magis
calidum leuc, magis rarum, & diaphanura.

T ctcjo, ;>rxmicccnd um cll dc finibus graaium, E**»/*

& Icuium ; vnde quoddam elementum magis ***
mouetur finalitcr ,] vc coniungatur touljde-
menu» , cuius ipfum cll pars , quam vt proprii
fit in t.di loco, vel tairiveroi graria,panicula rrr-
rx , vel aqux exiftens Cudum potius defccndit,
fi fit aqua,vr coniungatur aqux \ fi fit cena,t«-
rx.quani proprid efle in tali loco, vel tali, cuius
fignum eft, quod cum particula fuo condi con-
iun<fta,quamuis atf us grauiutcro habet, non ta-
men habet traiftum grauinris ; Sc ided elemen-
ta non lunt grauia in fuis Iphxris , vd loci
propriis.

Alius finis poceft efle , quia fempet elemen-
tum grauius mouetur vt fubfit Icu/on, ficut
terra naturaliter mouctur,vt fubfit aqux, & aer
vt fupcrcmincat aqux.

Secundum hoc ponuntur condufiones. Pri- 4*

ma eft , qu6d in concauo orbis Lonx eft ignis. 'd
Qua concluflo probatur fic >quia ad experien-
liam videmus quod corpora leuia , qux lunt dc
natura ignis , alccndum fuperius pet aciem na-
turaliter ; tunc ergo vel iftc afccnlus cft,vt illud
afeendens coniungatur alicui confimili naturx,
vel proprii vt poliat fupercmincrc acri. Si primo
modo

-

":*r ~

Quaeft.VII. Artic.I.

r

o bUBit.

6.

ObitSio.

modo habetnrpropofitu, videlicet quod ibi fu-
perius eib aliquid confundis natur; .fcilicct ignis.
Si detur fecundum , fequcrctur quod fruftra
afeenderet verfus illum locum , ex quo ita cito
ficut ibi veniret corrumperetur. Secundo , dato
quod totum intermedium dehinc vfquc ad ot-
bem Lun* e flet repletum acrc.ftatim prx nimia
velocitate act ifte calefieret ad gradum caloris,
fub quo non poflet forma a'cris dare , Se fic fta-
tim conuci teretur in ignem.

Tertio , ficut fc habet exhalatio ad vaporem,
fic fc habet ignis ad acrem i fcd exhalatio altius
afeendit qulm vapor •, ergo ignis altius afccndit
quam aer , & ilUm rationem innuit Ariftoidcs
in ille primo.

Quarto, ncccllc cft femper terram cfl*c ; ergo
femper ignem effe. T enet confequcntia , quia
ignis Se terra contrarianrur ; nam ignis cft leuif-
fimm,3c rarifltmus, terra grauiflima, &denfifli-
ma : modo li vnum contrariorum fit in natura,
& reliquum eflet. Antecedens apparet , quia fi
ncceflc cil exium femper raoucri , ncceflc cft
cetram femper cfl*c , Se illud ponit Arillotelcs
z.Cdli.

Contra conclufioncm arguitur , quia fi inter
nos;& exium eflet ignis , fcqucretur quod nun-
quam po flemus comprehendere vera loca Plane-
tarum, Se flcllarum. Confequens contra AAro-
logos.qui loca Planctarum oofcruauerunt. Pro-
batur confequcntia , quia femper Planctx vidc-
renttlt extra fua propria loca \ nam ignis & aer
eflene inter nos ,& exium fecundum medium
diucrfx diaphaneitaris , Se occurrente medio di-
uerfx diaphancitatis frangitur radius vifualis, vt
pater in Pcrf|>edhua,qus fra&io facit rem appa-
rere alibi quam cft.

Ad illud dicitur negando confequentiam,
quia dat o quod adhuc radius rcfrangercrur in
occurfucius ad fphfram aeris, adhuc perPcrfpe-
&iuam poteft inucniri anguli quatitas.vcl refra-
ctionis ; Se fic adhuc poterunt inucniri , vel ha-
beri vera loca Planetarum. Aliter dicitur , quod
ignis & aer non multum differunt in raritate , Se
denfitare 5 ideo diucrfitas ifla non fufficit refran-
gere tadium , nifi dicatur quod quxlibct diffot-
xnitas aliquid refrangie de radio fibi occurrente.
Sed probatur quod non, quia fi Aradius te fran-
gatur in occudu B , Se C. meJij , tunc intenda-
tur A vfquead duplum, & remittatur C medium
denfius vfquc ad lubduplum , Se iterum radius
confimiliter augmentcrur.flc medium conformi-
tcr remittatur in denfitate. Tunc quxro vtrum
per talem continuam intenfionem radij , & con-
formem remiflionem dcnficatis mediorum ra-
dius ifte pertranfibit irrefradtus , vel non ? fi fic,
habetur propofirum •, fi non,concra,quia per ta-
lcm augmentationem radij dcucnictur ad maio-
rem fortitudinem in gradu intenfionis .quam fic
intenfio radij perpendicularis fuper duo media
diucifarum diaphaneirauim > Se ifte perpendicu-
laris tranfic irtefta&us, ve paret per Pcrfpc&iuaini
ergo a multo fortiori ifte radius , qui cft mulco
fortior eo.

Secundo arguitut contra conclufionem , quia
fi inter nos Se exium eflet ignis, lcqucrctur qudd
prohiberet nos 1 vifionc ftcllarum. Confequens
contrt experientiam. Er probatur confequcntia,
quia nos videmus an iftis inferioribus quod ignis
pofitus inter vifura, & aliquod vifibile prohibet
vifionem lftius.

15

Ad illud, negatur confequcntia, quia ignis hic
inferius exiflcns.non cft fimilis igni exiftcim ex-
tra orbem Lunx, imd„ vt disftum cft , ignis infra
orbem Lunr eft magis pcrfpicuus.dr diaphanus,
quam fit aer.

Secumla condufio eft, quod ignis cft incon-
cauo otbis Lunx , unquam in loco natuu!i.
Probatur , quia elemento ]euiflimo,& nobilifli-
ino debetur locus maximi furfiAn, S: nobilifli-
mus i fcd ignis cft elementum lcuiflimum,&; no-
biliflimum , & concauum orbis Lunx cft locus
maximi furfum , inter loca corruptibilium , &
generabilium > igitur, Scc. Maior patet, quia lo-
cus Se locatum debent ad inuiccm proportiona-
li. Prima pats minoris apparet 1 .de (Jttcaitone,
& 1. CaU , Se fecunda pars nota quantum ad
hoc qudd ifte loens cft maxime futium iqrec lo-
ca generabilium, & corruptibilium : fcd quod fit
locus nobiliflimus apparet , quia quanto loca
funt i nobis remoriora, untdfum nobiliora.

Contra iondufionem arguitur fic i illud non
cft locus ignis , quod aptum natum cft corrum-
pere ignem, & habet difpofitioncscomuiias di
ipofitiombus ignis i modo fic eft de orbe Lunx,
qui cft frigidus Se humidus, cum fit de natura
ftcllx.quam dcfcrt.fcilicct Lunx, qux cft frigi-
da,& humid.i.

Secundd, orbis Lunx cft mobilj* : ergo non
eft locus ignis. Confequcntia renet , quia locus
dicitur effe immobilis tx 4. Phy fibrum.

Tertio medium mundi cft lotus nobiliflimus;
igitur debetur igni. Confequcntia tenet, quia eft
elementum nobilius. Antecedens apparet . quia
medius mundi locus cft magis remotus ab ex-
traneis contrarictaribus.

Ad ifta , Se primd ad ptimum , dicendum eft
quod otbis Lunx , propter velocitatem fui mo-
tus.cft fatis conleruatiuus ignis, quamuis fit con-
trarius fibi fecundam dilpoiitioncs virtualcs,
quos habet.

Ad fecundum, loctu ejl itnmobilii ,8cc de hoc
debet videri in 4. Phy ficorum , quia fic eft iutn 10-
bilis fecundum xquiualentiam.

Ad tcrtium.ncgaiur quod medium mundi fit
locus nobiliflimus , imo cft magni vilis inter alia
loca,& magis fubic&us contrar ictatibus. Ec hoc
eft de primo.

Ctmtlttjit 1.

Ijnm fjl in
(Zc*»*Lum.
• vt in letn
Mtnrnli.

7-

fri-

Ad 1 , obi eft.

Ad j.

Articvlvs 11.

tAn igme moneatur circulari ter in
conea uo orbu Lana?

DE fecundo, fic coclufio ifta,quod ignis rao- 8.

uctur circularitcr in concauo orbis Lunx. CtnelufU 1.
Probatur , quia exium mouctur circularitcr , Se U™

fupetior rceio acris mouctur circularitcr v cteo *"r
„ 1 „ a- rttrr tn r*t%-

Se ignis , Sec. Conicquenna tener , quia non cft t4l)t
bene imaginabile , vel falcem confonum rationi,
quod illa duo loca extrema ruoue.mmr citcula-
rircr , Se medium non. Prima pais antecedentis
cft aperte nota, & fecunda apparer per quoddam
fignum. Nam ftclla comata , qux generatur iit
fuprema regione aeris mouctur circularitcr , &
non diuidendo aerem , quia runc ftacim conlu-
meretur i igitur mouctur ad motum acris.

Sed dubitatur, quomodo cft hoc , quod ignis
Se fuperior acris regio inoucantur ad motum

exii

W

i6

Lib; f. Meteororum,

cxli circulsritcr.fit elementa inferiora non?Cau-
la poteft cllc duplex. Vna , quia locus fcilicec il-
lius ignis non tantum elongatur inferius. Alia,
quia ignis fic lupcnor aeris regio fune multum
Icues , & pi opter fuam Icuitatcm multum incli-
nantur lurfum.fic ratione illius inclinationis for-
titer inhxrcnt cxlo , proprer quam adhxrenciam
deferuntur vna cum motu cxli. Sed media acris
regio , & quicquid cft hic inferas lunt grauia
quodammodo , Sc ideo non adhxrcnt lurfuiu,
nec oportet ea moucri tali motu.

.UMTfum.i, Ad rationes. Ad primam. Negatur conlc-

frimijaU. quentia.ficiam folurioell.

Ai *. Ad fecundam , vel natur aliter, Scc. dico quod

morus iltc fi t prxtcr naturam , quia nec fit cuin
inclinatione mobilis.ncc contra inclinationem.

Ai\. Ad tertiam. tuncvmm , fiec. Negatur confe-

qucntialnam ille tnotus circularis uon clt fecun-
dum naturam.

Ai 4. Ad quartam ,hoceffet quid traheretur, Sc c. con-

ccdarur.dico quod cil diffidens colligatio , fcili-
cct adhxrcnria ignis ad iplum cxlum per incli-
narionem ipfius ignis ad iurfum.

Ai f. Ad quintam , omne corpm naturale cum perne-

nerit, fiec. verum ell quiete oppofita motui,quo
moucbaturad fuum locum.

Q_v/e s t i o VIII.

Quintd , fi aer clE. t nat ut aliter humidus , fc. f*bum.
queretur quod maxime edet inferior regio ac-
ris; fcd aliqua pars illius non cll humida icrgo',

Scc. Maior patct.quia p us inferior cft magis pro-
pinqua aqux squx cll elementum huraidutn,
quim aliqua pars cius fuperior , a quo poreft al-
terari ad humiditatem. Et mirior pater , quia ex-
petimur in nobis corpus nollrum magis defic-
cari ab ifto acrc inferiori.quim humedari.

Sexto arguitur quod aer non fit naturaliter ca- 1«»m.
lidus, quia aer non cft lummi calidus ; ergo. fiec.
Conlcqucria tenet quia in hocdiftcrunt dementa
limplicia a corporibus mixtis ; nam quxlibet

Suaiitas , quam libi determinat corpus fimplcx,
icitur efle in fummo , fic qualitates corporis
mixti citra fummum.Et antecedens apparct.quu
nulla lunt corpora calidiora aerc,ficut ignis.

Oppolttura arguitur per Arillotelcm in ido

primo.

Pro quxdionc cd fciendum fccundthn quod
apparet i.de Generat tenebo A quatuorfutude-
menta fimplicia , fcilicct igne , aer, fiec. quorum
cuilibet attribuuntur dux qualitates pritnx in
fua naturali difpolitionc, fcilicct igni caliditas.fic
ficcitas, fice, fic cuilibet illorum incd vnaprinu-
rum qualitatum in fummo , fic alia non. Er hoc
poted multipliciter exponi. Vno modo, tenendo
quod qualitates fymbolx in diucrfis elementif
uxnt eiufdem fpccici, licut caliditas ignis, Ca-
lidius acris , fic tunc dico quod cuilibet ilhyum
clemcntoium incd vna qualius pruna , eo quid

v vna indi libi in fummo , fic alia citra futrmuun.

Utrum der (it tuiturallt er calidus & eo ordine, quo ponit Ariftotclcs i.de Gentra-

* . . • . c.j c

& humidus?

r.

A'Jf rieni.

tnunium.

Quartum.

R c v 1 r v R quodnon.quia dux qua-
litates non poliunt incile alicui ele-
mento puro ; ergo non naturaliter.
Confcqucntia tenet per fiinilc , fic antecedens 1.
Se Generatione .

Secundo,illud quod cd quandoque calidum,

3uandoquc frigidum , non cd naturaliter cali-
um , fcd de acre ita cd : ergo.ficc. Minor appa-
ret ad experientiam > nain aer in hycmccft frigi-
dtis.in xllate calidus Maior quoque patet , quia
quod cd naturale alicui , eidem incd eodem
modo.

Tertio, illud quod cd magis frigidum , quam
corpus humanum , non cd naturaliter calidum;
fed aer cd magis frigidus quain ' corpus huma-
num ; ergo. Maior apparet , quia corpus huma-
num cd magis frigidum , quam calidum t vt pa-
tet cx duobus. Primd , quia in /pfo dominatur
terra , vt patet 4. huiw ; modo terra cd frigida
Sc ficca- Secundi , eo quid nos fumus magis
pcrceptiui calidiracis , quam frigiditatis , vc patet
per experientiam ; fcd non edet ita, nifi plus ha-
beremus de frigiditate , quam caliditatc : er-
go.ficc.

C^uarti arguitur.quod non fit naturaliter hu-
midus , quia vnumquoJquc elementum magis
participat naturam elementi locantis, quam ele-
menti locari ; fcd ignis locat aerem ; igitur aer
plus pajticipt dc natura igms,quam aqux , cum
ignis fit Jocus acris, Sc acr fir locus aqux, fic cum
ignis fir ficcus, lequitur quod aer fit ficcus. Ma-
ior patet , quia locus dicitur ede conferuatiuus
locati ; fic minor apparet per pcxccdcntcm qux-
ftionem.

5-

tione. Sed fi teneretur quod qualitates fymbolx
diuerforum elementorum eflent diucrfarum Ipe-
cicrum , tunc oporteret concedere quamlibet
qualitatem clementi cllc in fummo , ita quod
xque intcnfa edet caliditas actis , ac ignis } nec
oportet quod tda appareant xquctntenfi, qux
lunt diucrfarum rationum.

Secundo cd fidendum , quod aliquam quali-
taccm inclTe alicui naturaliter, intcliigitur dupli-
citer. Vno modo , quia illud non poteft clTc une £ AUti
ida qualitate, quemadmodu diceremus quod a- iaflidw.
Jtditas incd naturaliter homini, eo quod line ipf*
non poted viucrc. Alio modo poted dici quod
qualitas naturalis incll alicui clcmcntomon quia
ht nata fibi, fcd nata cd ad fui gcncrarioncm , cd
quod elementum illud non poted fine ipfi ge-
nerari Sicut dicimus frigidiratctnnaturaroaqux,
quia fine ipfa non poteft aqua generari , qturn-
uis fine ipfa poflit bene cfic,fie permanere.

Tertio fciendum eft,qudd nunquam elemen-
tum aliquod corrumpitur per intcnlionctn vnius
qualitatis.quam fibi determinat primo, qiumuh
bene podic corrumpi per intenfionem alterius
quam fcilicct fibi determinat citra lumimun. cmuluf.t.

Secundum hoc fit primaconclufio, q«ddjcr Mr M„ ,jf
non cd naturaliter calidus. Probo Ite : quu cah- HtturAiur
ditas cd fibi tutura ad effle. Piobatur , t/Jud non tslUue.
cft naturaliter calidum, quod quandoque elt ca-
lidum , quandoque frigulum ; fcd acrefthuiul-
modi : ergo , fice. Maior patet, quia quod poteft
cllc fine caliditatc non detenninat lini ciliditt-
temad effe fui. Et minor apparet ad experien-
tiam. .

Secunda condufio , quod aer eft naturaliter
humidus. Probo , quia nullum elementum po-
teft efle fine qualitate ifta , quam libi primd-de- (
terminat : fcd aer prirad fibi determinat bumi-
diutem:

Quaeft.VIII. Artic.II. 17

dicatcm : ergo , &c. Maior patet inducendo.
Nam igni» non poteft dTc fine calidi ut c , nec
certa fine (ittitaK • nec aqua fine frigiditate vir-
cuali , cuiu% fignum cft » quod quandocunque
• aqua fuerit calida , vel redacta extra natura-
lem difpofitioncm , adhuc fi dimittatur pro-
prix natur* , fc reducet ad frigiditatem. Et mi-
nor apparet per Anftotelem Jecnndo de Gentrd-

T-

*Ut».

4. '

Cenilufit

<<ir> *jt "*■

tnreliter ra

li dm & bm

O biilhe fri

SXunid-

Tertis.

Sed contra minorem obiicitur , quia aqua cft
magis humida quam acr . igitur aer non cft pri-
mo humidul. Conlequcntia tenet , quia qualual
primo mexillcns demento debet etle lumina.

Et antecedens apparet , nara cotpota ficca camis
hifraefiunt 10 aqua, quam in aerc.vt patet ad ex-
perientiam.

Ad illud , negatur antecedens. Ad probatio*
nem . dico qudd aqua bene plus hurnctacit per
comSnixtioncm ipftus euro aliquo liceo , fcd per
aflionem non Isc , quia alterando humiditas ac-
tis plus h umefacit , fed coinmifccndo hurtuditas
aqux.

Tettia conci ullo cft , qudd acr cft naturaliter
calidus Se bumidus, capiendo n.lur.hur lecun-
- do modo. Ptobo. Illud cft naturaliter calidum
• \ humidum , quod non poteft gcnetaii Imeca-
liditatc , fic humiditatc •, led acr rton potcll : er-
go , ficc. Maior patet , quia Hoc intclligimuspcr
nstursltttr. Et minor apparet m omnibus mo-
dis, quibus confiat aerem gcnctaci.ncc vna ifta-
ruro qualitatum fufliccrcc ad futiphusgcnciatio-
nem i nam fi humiditas remiturue per ficcita-
rem remanente caliditatc, tunc ex ipla generatur
ignis i & fi i contrario cahditas remittatur , pcc
reigidiutcm,gcncrabitur aqua.

Secundo . quia acr eft calidus fic humidus :
ergo naturaliter cft. Et quamuis conlequcntia
non tenet de forma, tamen tenet in propolito,
pro tanto quod nec acr . nec aliquod aliud clc-
menrum , htbci fuas dilpofinones ab aliquo cx-
ttinlcco. , ,

Comta conclufronem arguitur pumiS quOd
ace uon fu naturaliter calidus , quia media regio
acris non cft calida i igitur nec aliqua pars cius.
Antecedens patet per Ariftoiclem i» prime P hjt-
ficor.m. Et probatur conlcquemia , quia ali*
partes acris a media regione funt propinqui
clementis contrariis . i quibus poffunr alterari
in contrarias dilpofinones illis, quas determi-
nant libi naturaliter i led fola media regio ac-
tis ftat remota ab clementis contrariis , idcd po-
liiis dicitur ctfc in fua naturali dilpofiiionc.

Secundo , quia acr cilm fucru calefx&in i
Sole , fi dimittatur proprii naruri , reducit fc
in frigiditatem ; ergo aer non cft naturaliter ca-
lidus. Conlequcntia tenet , quia tunc de fua di-
fpoluionc naturali in alram depolitionem inna-
ns, alcm fc rranfmutarer. Et antecedens paret per
expcticntiam.quia videmus qudd quantumcun-
que aer fuent calcfacftus de die.tcmoto Sole re-
ducit i'c ad frigiditatem.

Tertio dubitatur , qualiter aer cumfit natura-
liter calidus , appetatur ad refrigerium aniroan-

Quartd arguitur qudd non fit humidus , qui»
fi ficT maxime cflet parsacm in noftra regio-
ne exiftens i fcd hoc non : ergo , &c. Maior pa-
tet, quia ille acr hic iufciim cft magis propin-
quus aqui , qui cft elementum frigidum , a
quo polfn alterari ad humiditarem. Et minor pa-
Scur »prr. Ttm. ! U .

*.

Ai 1 .ebUS.
Sei* retet/e»-
te tlrment s
frigii* nite-
rent nerem
vulenter ni
frigi iit Ati.

Adi.

tet , quia videmus acrem deficcare humida,
citimi ciipto lumine Solis , vel aliquo dcfic-
cante. . .

Quinto , maior pars acris , huc principalior, fi?*»**
non cft humida •, igitur acr non cft humidus.
Conlequcntia tenet , quia a maiori parte habet
fieri denominatio. Antecedens apparet , quialu-
penor regio cft pars principalior • & maior > que
non cft humida \ quia Iccundum Ariftotclcm
intfiepnmn . cft vclut ignis i modo ignis cft
iiccus.

Ad ifta. Ad primum negatur confequemia ,
quia media regio aerii cft lemper frigida, fic cau-
fa dtcctur in quxftionc lupet hoc.

Ad Iccundum , id qued rt Jacit fe » &c.
concedo fi cx tua narura i educit Ic ad frigidita-
tem i modo fic non cft dc acre , quia tranlcuntc
Sole extra hemilphxrium . tunc elementa frigi-
da , fcilicct aqua fic terra, alterant acrem violen-
ter ad frigiditatem. Similiter exhalationes, & va-
pores clcuati i terra fic ab aqua.proptcr remotio-
nem calefacientis reuertuntur ad propriam na-
turam , fic ipf* alterant acrem ipfum infrigidan-
do. Similiter quandoque tranla&o Sole exrra
hcmifphxnum , aer infrigidatur ab aliqua con-
ftcllatione exii , qux vinuahtcr cft frigida. Sicut
patet qudd cft triplex alteram aerem ad frigidi-
tatem,icilicct elementa frigida \ exhalationes, $
vapores cleuati i fic corpus calcltc.

Ad tertium , dico qudd acr.fi cflet punis,
nullo modo conuenirct ad refrigerium anima-
torum , cd qudd iftcacr cflet nimis calidus , fci-
licct vitra cahdttatcm naturalem omnium , vel
I altem plurium viucntium , vt probat vna ratio.
Optimum igitur refrigerium , quod habemus cx
aere , ptoucnit ex duobus , vel altero duorum,
lcihcct cx primis corporibus commixtis acri,
qux rctoluu lunt ab clementis ftigidis , Icilicct
aqua fit terra , qux corpora adhuc habent natu-
ram frigiditatis •, vel ptoucnit icfrigctmm exfti-
giditatc caulata in acrem ab clementis ftigi-
dis , (uppoluo qudd non eflent huiulmodi cor-

'' Adjluro de humidiiatc poteft dici quod acr
dc liceat corpora madida , humcfa<fta huroidita-
tc aquea , ratione fui caloris refoluentis , fic non
ratione ficcitatis. Aliter poteft dici, qudd deficca-
tio ifta proucmt cx parte corporum commixto-
rum acri. qux clcuantur a terra.

Ad aliud argumentum, poteft negari antece-
dens . quia fi imaginetur diametrum Ipiflitudi-
nis fupcrioris regionis acris diuidi in duo xqua-
lia , tunc poteft dici foitc venfimiliter , fic be-
ne , quod medietas inferior cft acr purus.fccun-
dum quod acr conucnientilfimc exigit calidita-
ccmcum bumiditatc.fcd fuperior medietas
cft aliqualiter dcficcata.Sc adufta,
ratione ignis libi

Ai j.

Aer fi rfitt
furm.nS iffei
npteee refre-
gerit 4 ni me-
lium.

Ai 4.

Air f Mim
defieret *
prn.

Ai\.

propinqui.

Q vM

i8

Lib. I. Meteororu

m,

LViCSTIO IX.

Utrum media regio aeris fit
femper frigida?

tUHudmm.

Tertium.

t-

fytrtum.

Hgfrntum.

R g v i t v r qudd non, quia fi lic.fe-
quctctnr quod media regio acris ciri
dcfcendcrct , propter frigiditatem , ad
terram. Probatur confequentia,quia media regio
aeris ciim iemper /it frigida , femper grauelcic,
Sc condeniatuc , Sc per confcqacns debet dc-
/ccnderc. -

Sccundd, fequirur qudd media regio acris fta-
tim deberet conuerri in aquam - Conlequens fal-
fum , quia tunc non clfct media regio acris am-
plius , Sc per confcqucns non femper edet frigi-
da. Probatur confequentia , quia ex acre per in-
frigidationem generatur aqua, remanente humi-
d irate.

Tertii, vel media regio aeris femper cft frigi-
• da cx fua propria natura, vel ex natura loci. Non
dc fua 'propria natura , auia omnis acr cft naru-
ralirer calidus , Sc humidus , vt patet prxcedenrc
quxftionc. Ncc cx narura loci , quia elementa,
quanto fune remotiora a nobis versus furfum.
/unt calidiora , ciim fine propinqua caulis calc-
fadiuis.

Quartd , quia vel media regio acris femper
eft frigida naturaliter i Sc hoc non , quia acr de-
terminat libi naturaliter qualirarem oppolitamj
vel violenter , Sc hoc non, quia nullum violen-
tum eft perpetuum, Sc tamen pcrpecud eft media
regio aeris frigida.

Quinri, quia vel illa frigiditas prouenir a na-
tura incrinfcca aeris , vel ab aliquo alio agentei
non cx natura , quia aer cft naturaliter calidus,
vt didum cft i nec ex natura alterius agen-
tis , quia vel hoc cfter ex parte elemento-
rum frigidorum , vel cx parte corporis caleftis.

Non primo modo , quia cum illa elementa, ctiara
quodeunque aliud agens , prius agant in panem
palS propinquiorem iis , quim in partem remo-
tiorem, (equitur quod prius frigefier ab iis infe-
rior regio aeris , quam media . quod cft falfum
per experientiam : nec cx parte corporis ctrlc-
ftis.nam corpus ccrlcfte agir in ifta inferiora , per
motum. & lumen; modo motus eft calcfadirius;
vt patet t.huitu. Similiter omne lumen cft calc-
faditium, li /it corporis caleftis •, quod probatur
primo , quia lumen Solis cft calefaditium ; igi-
curquodlibct aliud lumen cxli. Tener confe-
qucntu,quia inter aftra exii folus Sol habet lu-
men dc natura propria, ita quod omnes alix ftcl -
J* recipiunt ab iplb lumen ad modum , quo fpe-
culum obicdum candelx recipit lumen ab illa
candela , vt patet in libro dc proprietaribus ele-
mentorum.

Secundo probatur illud , quia li aliquod lu-
men ccli non cllet calefaditium , maxime eflee
Kimcn Lunx.cd quod Luna ponitur c(le magis
frigida ; fcd boc non , quia dicit Ariftotclcs hb.
de bijl onjs ammalmm ,quod nodes in plenilunio
exteris paribus funt calidioics , quam in coniun-
dionc , vel quadraturis , quod non e/Tcr,nili lu-
men Luox calefaceret :crgo,&c.

Sexto , vnumquodque elementum potius in

inedio hjb« difpoliiionn to» nj»urala , auia
“ "“IU1 1,u P",c e«“ : «go ■ ic. Ancrcedeiu
apparet , quia nudms locus (phxrx alicuius ele-
menti cft magis remotus ab cieincnris contu*
nis , a quibus illud elementum polii: couumpi.
fct conlequemia renet , cx quo ifta regio ftuin
medio aeris : erg o,3cc.

Septimo , ifta pars acris, qux cft magij pn,.
Pinqua caulis caliditatis , & remotior i caulis
frigiditatis . potias eft calida , quim fa gnL;
modo media regio acris lic le habet : ergo, Occ.
Maior patet , quia propinquitas , vd icmotto*
padi ab agente conici t ad intentionem quaiita-
os imroduccndx. Et minor apparet , quia me-
dia regio acris cft propinquior (pbxix ignis
corpori carlcfti , Sc remotior a terra , Sc ab aqua,
nuam (it infenor regio aeris : ergo ipfa eft ali-
dior inferiori regione.

Odaud , quia alia elementa non habent dif-
formitatem in panibus fuis , quantum ad quan-
titates : ergo nec etiam acr. Confequentia tener,

Suianon videtur minor r^rio dc acre quimde
iis clementis.

Nono , fcqueretur quod in media regione Smm
non potient fieri iraprefliones ignirx. Confc-
quens falfum i nam ibi funt tonitrua, fulgura, & '

corufeationes , vt patet per Ariftotclcm. Tenet
confequentia , quia exhalationes illx Ihtim eoo-
gelarentur d frigiditate medix regionis ,Sc pro-
hiberetur eorum inflammiuo ; idedmedh rt-
gio acris non femper cft calida : ergo necfe-
g'da.

Oppofirum arguitur per cxpolitorei in illo
primo.

In ifta quxftione tria funt videnda. Primd,
dc diftindionc regionum acris fecundum li-
tum , qualitatem , Sc figuram. Sccundd defe-
gidirate medi* regionis,*: dc caulis iplius,igeth
te Sc finali. Tertid, inoucbunrur dubb contra
didi.

Articvlvs L

‘De diflwShone regionum aeris , ftnut-
dum fitum , qualitatem,

Zfir figuram .

QVantdm ad primum feiendum eft, qudd 4*

« ‘

tota fpbxra aeris imaginatur diuidiinrres Sbu tm
panes , quarum prima cft inferior circanos,qux •
incipit d lunerficie terrx, Sc aqua: , cleuara fo«-
rius fecundum fpilfitudincm vfque ad illum lo-
cum , ad quam terminantur radij Solisrefraftii

terra. Er illa prima regio continue mauntf ad
vna difpolitione in aliam, propter aftionon ele-
mentorum frigidorum, & propter aftitmnn cor-
porum cael cilium.

Sed poft illam cft media regio aer», f * 'n“ SttnSa.
cipita parte inferiori in illo loco, ad quem ter-
minantur radij Solis refradi a terra, & «lutat fe-
cundum Ipiftitudinem vfque ad locum illum, ad
quem altillimd potiunt afccndere nubes i Sc hoc
cft ahd a terra per quadraginta vnum (miliaria,
quadraginta autem minuta , & J«- fecundi,
vt vult Albazenus in tratisuu dt CTCp»ft»t»i St
ifta media regio acris , vel aJiqua cius pars fem-
per Hat in eadem difpoiuione , quia lemper

Quxft.IX. Artic.I.

19

V- cft frigida* Deinde, par* acri» , que cft ab afccn-
' fione nubium vlquc ad fphxram ignis , videtur

fuprcina regio acris, cuius pirsinfcrior fatis ma-
gna habet dtfpofinoncs naturales , Iccunddra
quod aer exigit in fua naturaliflitna difpofitio-
ne. Sed pars fuperior illius tam propter mo-
* tum . quam propinquitatem ad ignem , fem-
per eft calida, fic Ucca , Se dc ifta partcdicit Ari-
ftotelcs in p»im# , quod eft vclut ignis i Se
hoc eft verum quantum ad diipoticinncs quali-
tatiuas. Patet igitut qualircr iftx regiones diftin-
guunrur fecundum litum, & qualitatem.

5 . Sed dubitatur, cum media aeris regio incipiat

s. a patre inferiori, in loco ifto, ad quem tadij Solis
refrafti a terra terminantur, quxro vbi cft locus,
ad quem terminantur illi radijt
UiuoJmm. SecunddjVtnim in omni regione afccnfiones
nubium funt xque alie!

Trrtium. Tertid dubitatur de figura medix regionis.

M i.dmk. Quanrdm ad primum , dico quod in durer*
iuiy s*/v fis partibus terrx radij ifti tn diucifis locis tet-
V*rii trrmi- f fecundum qudd Sol magis , vdl mi*

****'■ m\s Jc dircclo afpicit aliquam panem tenx.

Nam quanrd dire^us refpicic aliquam rerraro,
tanrd radij ipftus ab ipfa rena refradi alutis ter-
minantur. Cuius caufa eft, quod quanto radius,
mediante quo diffunditur a&io alicuius agen-
tis , tcfcangitur magis prope perpendicularem,
canto radius ille tortius & altius poteft elc-
uari .

g £x ifto inferunt alioui duo corollaria. Pri-

CntUrii t. roum eft , qudd media regio aeris fub polis
mundi contingit tertam. Probatur , nam ra-
dtj I polis mundi refudi non eleuantur in al-
tum.

u.uuJum. Secundum cft , qudd fub /Equinodiali , nec
inter duos Tropicos , cft media regio acris.
Probatur , quia illi radij pcqucnicticcs a Sole
refranguntur in lcipios , cftm Ime perpendicula-
res ; ideo non eft diucrfiras fruitionis, fic pcrcon-
fequens nec media regio aeris.

CSttA f f*r- Contra primam parrem fecundi corollari j ob-
wm.Cwl. iicitur , quia fequerctur quod eflet falfum in
xftate , quia quantum media regio aetis debet
efle magis prope terram ratione elongationis a
Sole , tantum per longam ptxfcmiaro , fic per-
mancntiam Solis fuperilla parte potctic tccom-
penfari- Imo in xftate Sol afptcit pattetn terrx
fuppofitam polo , per dimidium annum integre,
exceptis ctepufculu ; igitur viejecur quod ibt fit
(afficiens calidius , Sc quantum media aeris re-
gio poterit eleuari in xftate , & quantum di-
cuntur radij Solis non eleuari in altum. Di-
co quod radij incidentes ad partem fuppofi-
tam polo refranguntut eleuando fc vitra po-
lum , Se quod refradi fimilitcr vitra illam par-
tem direde eleuantur versus futfum illum
polum.

Contra fecundam pattetn fecundi coroliarij
7* oblicirur , quia nifi inter Tropicos eflet media
Canraa.pv- a— $ , fequerctur quod ibi non poflene

ficr, imprefliones aqux. Confequens falfum , fic
contra experientiam. Et probatur confcqucn-
tia, quia tale* impcdBones fiunt per ingtolVatio-
nem a frigiditate medix regionis , fic ideo non
obftante quod Sol aipteiat aliquam partem , clc-
uantem variis polum per pcndicuLii iter , tamen
radius ifte refradus in fcipfum continue remit-
tirur.fic debilitatur in tantum , quodlumcu cius
non iuiHeit ad firigidiutcin. Ex quo patet quod
ScMfptr. Ttm.fll.

non afpici it aliquam partem terrx pcrpendicula-
riter % imo It latn afpicit aliquam panem terrx
perpendiculantcr.pet turiisn rcliduum dici afpi-
cipt illam panem obliqui '

Ex ifto (equitur quod continue procedendo o*
vetius Aaftrmn.medu regio achis eft imagis ele- ,
uau fuper tertam, quam procedendo magis. ver-
sus Septentrionem .exteris panbus , Ijuiafrm-
per radij Solis vcrsfts Auftrum refringuntur ma- "
gb propi perpendicularem.'

Secundo , (equitur quod tnrcr duos Tropicos
eft media regio aeris ririflima , propter caulain
prxdidam.

Tatio , fequinir qudd concarnas medi* re-
gionis non cft figurx conformis \ patet, quia al-
tius cleuatuc in viu parte, fic badius in alia : ergo <
cft ditformis.

Quartd. (equitur quod in xftaie «Itior cft me-
dia regio a tfti* fuper aliquam partem rrnx,qt&%
fit luper eandem in hyeme» patet, qaia m xftate
Sol alpicit magis diredd terram , laltem veruti
nos quam in hyeme. '

Quin 1 6 , fcquttuc qu&d in hyeme ,■ vel aliqua , r*
parte hycmts.media regio afcrisconringic t erram
lub polis mundi •, patet, quia tunc ibi non pertin-

5 une radij Solis, qui poliunt eleuare vapores ibi-
em tefolutos.fi une aliqui. ,

Ad fecundum dc alccnfione nubium , dico 9*'
quod nubes inxqualircr afqcndum -fecundum
quod Sol poteft inxqualiter fumos , Se vapo- JJJXl Jf.
res eleuate fuper loca terrx , Se ideo ybi me-
dia regio aeris eft atrior , ibi altiores funt nu-
bes , Se vbi cft bailior , ibi minus alccndunt
nubes.

Ad tertium dc figura , dico quod media regio 1 o.

aeris quantum ad cius concauitarcm eft valde Adytui.
difformis , fcd quantdm ad eius conucxitatcm, Jr-'* .' "TT
poteft quodammodo dici quod fic figurx oualis. ,‘w'
Ad quod (ciendum cft.quod figura quantum ad
cius conuexum, attenditur penes caliditacem lu-
perioris regionis •, nam versus jtquinottialem
aci fuperioris regionis velocius mouctur , quam
prop^ polos mundi.idco ibi calefit vlquc ad ma-
iorem diftantiam versus inferius , fcd vcrs&s po-
los mundi aer ifte fuperior ratdius mouctur.idcd
media regio ibi magis elcuatur , Se cft quali per
modum actis fptfli.cum nubes ibi non eleuantur
ita ait£,ficut durat inedia tcgio aeris propter dc-
fcdum caloris cleuantis.

Ex iftis primo (cquitur.quod inter duos Tro-
picos media regio aeris eft ftiictiflima. Probatur,
quia 1 pane fuperiott magis venit versus terram,
fic a parte inferiori magis elcuatur.

Secundo, fcquitur quod habitantibus fub po- CrtfuftuU
fts mundj ptius apparent crepufcula matutina,
quim alibi Probatur . quia altius fuper tropicos hulituutibm
ipiotum cft acc giofiiis,quafi vaporibus inlpifla- fubplk.
tus , modo Sol citius alpicit vapotem atriorem,
quam mirtus altum i igitur cum crepufcula cau-
lentur ex aefradione luminis Solis ad vapores
gtoffos cleuarpsjfcquitur propofitum.

Tertio , fcquitur quod plus duratu iis crcpuf-
cula ferorina propter eandem caufam.

Arii

20

Lib.I. Meteororum

ii.

JGru media

ttiuni*.

AuncvLvs II.

De frigiditate medie regionis, & de confis
ipfius , agente , &• finali.

Q.Vaarum ad fecundum , (u ifta conclufio,
quod femper media aeris regio eft frigida.

• Prot>afUr» quia ni/i itacflct.fequiturqudd in ifKs

r vnr ' inferioribus non pollent Heri irapreflrones aqux,
vc grando , ros , pruina , pluuia , & liuiulmodi.
Confequens eft contra experientiam £r proba-
tur conicqucmia . quia tales iniprcflioncs gene-
rantur per ingrollacioncm fumorum.qui cJeuan-
rur a corporibus inferioribus per frigiditatem
medix regionis.

, Secundo , quia in montibus airiffimis eft per-
petuo frigiditas i igitur eft in media regione ac-
ris. Tenet confrqucmia , quia ilii montes attin-
gunt inediam regionem aens , vel laltcm prope.
Antecedens patet experientia.

M.. T unc dc caulis iftius dico quod perpetud me-

dia aUris regio fiicrat frigida , iiippoliro quod
mundus ftisc xternus , modo in perpetuis non
eft quxrcnda caufa efficiens i ideo dico qudd
caufx conlcruantes , 6c intendentes poliunt rc-
C4*jrMfnmj duci ad quatuor » quarum prima priocipalis eft
fr&JtfstiT CorPUJ c«kftc , quamum ad aftra frigidantia.

Patet, ouia omnis vinus mundi inferioris guber-
natura» ipfo.vt dirtura fuit prius.

Secunda caufa eft , propter qium prxmirto
tria. Prunum cft.qudd vnurn contrarium appro-
ximatum alteri natum eft fugere iplum. Proba-
eur per experientiam ; primi , quia propter hoc
videmus caJiditatcm lub terra in hyeme , & fri-
giditatem in xftare. Secundo . quia per hoc dat
Philofophus modum generationis grandinis , vr
patet in hoc primo.

Tertio, quia aqua bullit in olla.eo quod nata
eft fugae fiuum contrarium , fciiiccc ignem,
quamuis per graunatem poftea defccndat. Quar-
to , quia videmus aquam exire ex igni approxi-
matis igni, quod non cflcr.nifi aqua illa nata ellec
fugere ilium ignem.

Secundd prxmitto , quod ex vnione partium
alicuius corporis in fc inuicem foirihcatur , fle
intenditur vinus illius corporis. Probatur per
experientiam, quia videmus quod in fprro com-
pado.eft calor mtcnftor , quam inflamma tenui.
Similiter videmus in aqua congelata maiorem
frigiditatem.qulm in aere congelato .propeer te-
nuitatem maiorem. Tertio.quia extern paribus,
quanto aliqua qualius fuerit mimis extcnfa.can-
td eft magis intenfa ex vnione partium. Patet
confcquemia , quia fl virtus corporis poneretur
in medietate iftius ifta medietas eft in duplo in-
tcnftor , quam totuin. Et confimiliter eflee de
diffbrmi.cumomnisdi/formitasreducicuradvni-
formitatem.

Tertid prxmitto,quod luperior acris regio eft
calida, propter motum ipfius, <Sc propinquitatem
ad /phxram ignis. Er inferior regio actis eft cali-
dapropter radios folares refirados a terra. Er
iftis fcquitut caufa iftius frigidiratis.quia per pri-
mam conclufioncm, media acris regio eft frigidaj
& per tertiam funpolitioncm, iplaiu circumllanc
duo corpora calida ; igitur per primam, ipla nara
eft fugere quodjibcc contrariotum iftorum cis-
cumftantiumA per confequens ex illa fuga par-

tes ipfius vnicnrur ad inuicem : igitur per tet-
tiam luppoluioncm virtusmcdix regionis inten-
ditur Sc fortificatur , ficut ipfum qiultficarurpcr
antipcriftalin, ficut conlcruatiMc uucndixut fi-
gi dicas medix regionis.

Tcttia caufa eft motus (iipcrioris regionis ac-
ri*. nam per luuiu motum ifta regio rarefit ; mo- Tto*
do rarefada vna parte med e regionis acris, opor-
tet aliam panem acris libi propinquam conden-
lari. k per confequens mfngidari ; modo media
tegio acict tt prupinquifliroa iiipctioii regioni.
Quarta eaula.quu vapores , & exhalationes dc-
uatxab iftis inferioiibus adhuc quodammodo
i crinent virtutem iplorum inferior um.idcd cum
elciuri fuerint ad mediam regionem pex modi-
cam asionem frigiditatis, poliunt redite ad pro-
prias naturas , ad quascdin fuerint reuerfi alte-
rant mediam regionem, intendendo cius frigidi-
tatem.

Quinta caulaeft , quod elementa frigida de-
rdnfta propriis naturis a Sole , alterant acrem
propinquum cis, Sc ille propinquus aer clemen-
tis frigidis alterat alium libi propinquum, ficut
continue vfquc ad mediam regionem actu. Sed
poftea fubucniente calore Solis corrumpitur fti-
gidiias inferioris regionis , fcd manet ftigiditas
medix rcgionis.quia ad iftam non poteft pertin-
gere radius refrartus cum fortitudine virtutis,
ita continuatur ifta frigiditas. Ex quo patet, dato
qudd mundus fuiftetcccatus, Sc media regio ae-
ris uon fuiflet creata frigida , adhuc p a ilhcn
motum fu ilfcr efferta frigida.

Sexta caufa non eft propria , fcd occafiomlis &«*
tantum, feilicet remiifio luminis in media regio-
ne. Et hoecft ad modum, quodiccrctnusabicn-
tiam naucx cftc caufam periclitationis nauis. Il-
lud patet, quia lumen intenfum edet natum cau-
farc calorem ; igitur rcmillio illius videtur ede
caufa quodammodo occafionaliter oppoiiie
qualitatis.

Septima caufa eft etiam occa fi oiulis, icii/cet te-
motio a caulis caloris, prxcipuii corpore c«Ic-
fti,dc refrartiones radiorum Solis i terra.

Tunc de cauta finali , dico quod ipla frigidi- 1 f-
cas eft principaliter propter tria. Primo propter ^rim <*l.i
acquilutoncm clcmcntorura. Vndc petaftio-
ncra Solis , Sc aftrorum calefacientium multum
reloluitur dc clementis frigidis» in tantum quod
citd confumcrentur.nifiaugmentafcnturperfn-
eidincem medix regionis, qux iterum conuerdt
fumos Sc exhalationes in clcinenea fugida.

Secundo, eft ifta frigiditaspropter prcduftio-
ncra animatorum , vt plantarum, & buiutmodi,
que non poftunc venire fine pluuia»qux caulatu-
tur ab ipla frigidiutc.

Tertio , propter generationem mixtorum , k T0tit
ad hoc etiam finalicer ordinantur elementa. Pa-
tet igitur recolligendo , quod caufie ftigidnan»
medix regionis occafionales, fune lumiwi/f*
inilfio ; 1 caulis caloris remotio » led pnnopio
lunc elementorum frigidorum artioifwnauni
ab eis in iftain regionem cleuatioj aeni fupeno-
ris per motum tarefartio ; per aniipaifldin i
tenfio mcdictacuni quarundamftellarui0 fi*
naliccr propter anirmtorum ptodutboncm , &
confcruacioucm , propter mixtotura generatio-
nem , 6c propter elementorum acquifitiooea.

Et hoc dc fecundo.

Arti

- It.

Datant i.

Stlmlil.

'7-

Pullum i.

oHAH* /W-

ms.

SttHMMS.
Ten 14.

S-awa.

Quaeft. 1 X. Artic. III.

21

Artic vlvs Jll.

Dubia circa fracti fia.

QVantum *d tertium primo arguitur contra
conclufionem , quia fi media actis regio
fit frigida. vel eft in fummo, vel citra fummum.
Si in turomo, ergo non cft aer, quia nullum ele-
mentum . ptxtcr aquam, poteft pati frigiditatem
fummam ; fi citra lommum, contra, tunc fcqui-
tur qu«d aliquid ageret vitra gradum iuum pro-
prium. Confcquens filium , quia qua ratione
poteft producere vnum gradum vltraproprinm,
eadem ratione alium quemcunque , ncut mini-
mus calor mundi porcll producere infinitam ca-
lidiratem. Probatur confcquentia , quia media
regio aeris eft frigida citra fummum ,flc per ipfaro
frigiditatem fumat media regio aeris ingrollare
vaporem , fle cx ipfo generare aquam , quae in-
frigiditata excedit frigiditatem medix regionis,
cum fic aqua fumme frigida', etgo.flcc. "

Ad illud refpondctur , concedo conci ufio*
nem, fle ad probationem , qui* tum ftquerttur,
flec. Conceditur confcquentia ab aliquibus , fle
hoc propter duas caulas, fcdicet propter inclina-
tionem pafla ad qualitatem , quam debet recipe-
re i vel etiam propter denfitatem pafii. Aliter di-
citur negando confcqucnriatn * fle ad probatio-
nem dico qudd aqua poteft generari cum frigi-
ditate fatis rcmifsS , dum tamen materia ex qua
generatur , fit difpofita per aliquas qualitates , vt
per humid:tatE,flc dcn(uatcm;& idcd dico quod
frigiditas medi* regionis fufficit ingtoffarx va-
porem.flc ex ipfo* genet arc aquam; led cum aqua
fuerit genira , tunc feiplam reducit ad frigidiu-
tem ita imenfam , ficut exigit per tyun difpofi-
nem naturalem.

Secundo dubitatur contra caufatn fecundam
illius frigiditatis datam , in qua prxmitrcbatur
quod vnum contrariorum natum eft fugere re-
liquum. Nam fi ita cflct , (equitur qudd ellcnt
duo mobilif localiter • quotum quodlibct pene-
traret reliquum , quorum quodlibct moucrctur
ad oppolius differentias politionis. Confcqucns
impolfibilc , fle probatur confequcnria , quia fi
fint contraria approximata xque fortia , tum
quodlibct illorum per incurfum alterius natum
cll fugere reliquum ; fle cum omne impellens
fequatur putfus incurfum . vc patet 7 . Phyfico-
rNm.fequttur quod quodlibct illorOm fugeret ad
vnam partem . fle infequetetur reliquum ad op-
poficam partem.

Secundfl, vel vnum contrariorum eft fortius,
vel ambo xque fortia *, videtur quod neutrum
polfit moueri fi vnum fit fortius ; igitur debi-
lia* non forti ficabitur,fcd corrumpetur.

Tertio , quia hxc fuga mius contrarij a reli-
quo cft motus naturalis, vel violentus, non natu-
ralis , quia tunc eiuldcm corporis fimplicis eflent
plurcs moius lurplices fecundum mtur-yn; ncc
violentus , quis nt a propria fotma fugiente , vt
poftea videbitur.

Quarto, quia vel quodlibct contrarium indif-
ferenter natum cft fugere reliquum, vel aliquod
non. Non primo modo , quia lapis marmoreus
frigidus maxime , appofuus ferro ignito non fu-
git propter ipfum ; ncc c contra.fi aliquod fic,flc
aliquod non , nuxratur quz funt illa*

Ad illa rcfpondeo,prxmittendo modum , per 1 8,
quem fit fuga vnius conrtarij i reliquo. Omne
ens mundi appetit , fle diligit ieipfuni permanere
inquantdm poteft , fle ideo cum approximacum
fuerit comunpcns , natumeft fugere, fcilicct per
fuam propriam formam, per quam fc appetit per-
manere.

Aliter, modus illfus motos poteft cfle.ed
quod quodlibct contrariorum , quintum poteft,
narum cft dilatare cicca fe fuam attionem , fle ‘
ciim obuiaucrit contrario , tunc actio illa quo-
dammodo repercutitur , fle remittitur vc fortifi-
cetur in ipfo.

Per hoc ad argumenta. Ad primum , negatur Ai t.tbirlf.
confcquentia , quu ille modus fugiendi non fic
per motura impulfus.lcd fir i propria forma con-
trarij fugientis , qux forma inclinatur ad illum
motum contrario approximato.

Ad fecundum, tv/ vwtm,6c c. dico quod polii- Ai a*
bile cft qufld vtroque modo, quia quamuis vnum
fit fortius reliquo in agendo , tamen vtrumque
poteft efie debilius in refiltcndo , quam aliquod
illorum in agendo ; fle fic vuumque illorum
poteft agere in reliquum.

Et fi dicas.fi fic vnum fugit a reliquo amplius 1
vnum non agic in reliquum, citro fint ab inuicem
remota. Dicitur quod imd , quia adhuc poliunt
in ie inuicem agere per corpus intermedium.

Ad tertium qudd motus «/fr.flec- dico quod Ai j.
motus ille fugiendi eft violentus, quamuis pro-
u eniti propria forma fugientis, eo quod pexlup-
ponit alium motum violentum, fcilicct a&ioncm
contrarij in ipfum i fle cft fimile , ficur de afcenfu
aqu$ ad replendum vacuum, nam quamuis afeen-
lus tfteproucnit 1 propria fornu aqux, tamen cft
violentus , «6 quod prxlupponit violentam dc- “■
Aru&ionem alicuius corporis alterius.

Ad quartum, vil quodlibct , flcc. dicitur qufld ^ 4*
non, quu quandoque contraria approximata, vel
aliquid illorum eft ita denfum, quod forma cius
non fufficit ipfum remouere , vc patet in exem-
plo prius polito, fle etiam de ferro frigido appro-
ximato flammx , quod per a&iotum flammx
non fugit ad aliam differentiam politionis.

Tcrtid dubitatur , verum quodlibct elementu Dubium j.
contrarium , quantumcunquc medicum fuerit
pofitum in medio alterius conrtarij , fugiet ali-
qualiter inter fe vniendo panes cius , & fortifi-
cando virtutem propriam ? Dato qudd fic.lequi- obitHi» 1.
tur quod gutta aqux polita in medio ignis po-
tius fortificabitur, quam corrumpetur, fle fcqui-
tur qudd panes frigidi politi in fumo.poiius fri-
gefiant , quam calefiant , quod eft contra expe-
rientiam', fle dato quod non, tunc Icquitur quod
ncc quodeunque aliud contrarium fortificabitur
per circumftamiam fui contrarij , quia non vi-
detur maior ratio de vno,quam dc alio.

Ad illud dico quod quodlibct contrarium Salui».
mundi , quanttimcunquc modicuro.vcl paruum
in principio, in quo ponirur, inmcdjo fuicontra-
nj tufficiemis agere in ipfum, fugit vniendo par-
ces cius.fle fortificando virtutem tnodo prius di-
do. Sed noftea cum a&io conrtarij circumflan-
tis fuerit fortior , quam intentio virtutis prouc-
nieus cx condcnfarione. fle vnionc partium cius,
cunc comrarium circundatutn corrumpit-, cx quo
fcquirur quod panes per longum tempus frige-
fcunt in furno , fle hoc plus, quia funt in igne in-
tentiore. Sccundfl fcquirur quod guttula aqux
polita in medio ignis pro certo tempore intendi-
C j tui

II

lAb.l. M.eteotovum,

uit Vn frigiditate , (ed pobcx dominante a&ionc
ignis fupct imcnriuacm frigiditatis , quara habet
guttula , ex condcnfarionc panium (ocu&catto^
virtus.

Sed Aubitatut > quia futi cbct»Ccquiu\i quod
i. pct dcpcxduioncm latitudinis hnitx , pollet ac-
quiri latitudo intentionis. Confcquens impoffi-
bilc » quia ptoporuoiulitct Cc bibent induci io
qualitatis pioduccndx, &C conuptio cotrumpcn-
dx. Ptobatiu confequctttu , quia fi cornus con-
dcnCatut ad Cubduplum , tunc eflet in duplo in-
tentius tale , quim ptius erat , vel faltem in ali-
ena alia piopomonc >lcd fi condenictut ad Cub-
ttiplum adhuc in maiori proportione effet inten-
tum , fic bc in infinitum \ igitur b eflet poffibile
magnitudinem corporis per conde nCationcm ta-
lem diminui ad non gradum , poffibile e liet vir-
tutum ipbus e fle inhnitam intcnbui , fola ma-
gnitudine deperdita , qux cft latitudo finita.

Et b conceditur confequcns, concra,quia tone
fcqnitur quod b ad imaginationem ex illoindi-
uilibiU iterum betet diuibbile aliquod , tunc ex
* illo indiuibbili fierent infinita , quorum quodlx-

bet e flet ccttx intentionis, modo conCcquens cft
filium quia dato quod Angelus per imaginatio-
nem extenderetur , adhuc eo iplo non fierent in-
finiti Angeli , nec etiam in intentu infiniti in-

tendetur , debiliori teraVfsa*, (cd b anvbx fuit
xquales , tunc dicemus quod non cft poffibile
fubic&um illud condcoCati aliquo modo , cum
vna illarum qualitarum cft nata intendi , Cc pet
confequcns reliqua teroirti.

Ad tertium, de hoocb magna dubitatio, vuum Aj ^
per talem condenfarioncm producantur noui
gradus , vel non 1 Si rene arui qudd bc , potcb
tunc dici quod gradus illi producuntur a forma
corporis conde n Uri , mediante adi at otio exii.

Ce quandoque principaliter i condcnfante , 6c
quandoque occaGoiulitct Colum. Aliter tamen
potcb dici, qudd per condcnlationem net fc non
producitur aliquis nouus gradus, Ccd tortior ap-
paret operatio coi puris condcnfati , quam anti,
propter hoc qudd Cunt multd plurcs virtutes
conbmilcs , libi uiuiccra adiaceotes , 8c propin-
qux magis quam ante Et illud videtur innuere
Albetuu , Cuper primo huius , reddendo caufam,
quate exhalatio altius clcuatut quini vapor. Et
hoc de tertio.

Ad rationes. Ad primam , & fecundam funtil, m i.

Dubium i.

Dubium j.

XI.
Ad t.

Mt.

tentus.

Secundo fequitur qudd in eodem lubic&o G-
mul Se fcmcl dux qualitates contrarix continui
intenderentur , fic hoc xqualitcr- Confequcns
impoflibilc , quia pofito quod contraria poliunt
efle fimul « fempet intentio vnius e flet remiflio
alterius. Probaiut cotilcqucmia , quia fi lubie-
&um, in quo fimul erant calidius , fic frigiditas,
condenfetur, tunc vtraque Uiarum intendcrciur,
eo qudd ex vnionc partium corporis virtus cius
nata cb intendi.

T er tid, quxritur , a quo producuntur illi gra- .
dus virtutis , quibus virtus corporis condcnluti
excedit virtutem ciufdcm.dum erat tarefaftum,
fiuc dum erat magis rarum?

Ad ifta,fic primd ad piimum.vbi dicirur,/fq«i-
tur quod per deperditiorem . Scc. Concedo hoc
efle poffibile quantum ad imaginem , ftcut verbi
gratia , fi in aliquo tempote pertranicat fpatium
pedale, tunc motus cft «qualiter velox. Se fi fiat
in medietate temporis cft in duplo velocior , Se
fic in infinitum Se ita per diminurionem tem-
poris , quod folura cft hnuum.acquirctur irnen-
fio velocitatis infinitx j tum extrentum in pro-
pofito noftro cft magis ad propofuum conuc-
niens , quim fit illud! Et tunc cum arguitux,/*-
quitur quod fi ex tpfa,6cc . Concedo qudd ex ipfa
fierent infinita , fcilicct infinitx panes ciufdem
corporis , quarum quxlibcc effer intenfionis ali-
cuius- Et conicqucnria probatur, quod non. De
Angelo dico quod fi per imaginationem, anima,
fnrcUigcntia , vel Angelus extenderetur , qudd
nullius ficte: virtutis, imd non eflet imaginabile,
qudd aliquod indiuifibile , fi non eflet infinitx
virtutis intcnfiuc , eflet alicuius vireto*, fi fit di-
uifibile.

Ad fccundjim , negatur confequentia , Se ad
probationem dicitur vno modo , ii illa condcn-
latiofiar ab aliqua illarum qualitatum, vel icon-
firaili , tunc illa per condcnlationem intendetur,
& reliqua remittetur i fcd fi a ncutta illarum,
nec ab iis confimilitcr fiat tlja rondcnfaiio , &
vna illarum fuerit fortior tcliqua^unc fortior ,in-

fequeretur quod media aerie regit defeenderet ,nc- ujfriu.
g.uur confequcntia.quii frigiditas medix regio-
nis non cft lufficicns vertere acrem in aquato, wfi
fucm aer cuaporatus.

Ad tertiam, vel ex natur* ,&c. dico qudd cft ddy,
ex natura loci , fcilicct ex natura ficus, in quod-
tuatut media tegio actis , & non fupritut Ium
pto fupctficic corporis locantis , vclpto cotpotc
locante •> fcd pio utu illo,quo fic fc habet rotdu
acris regio ad alia corpora vniuctfu

Ad quartam, vel natur aliter tvel vulenter, Scc. Ni-
dico qudd violenter. Et cum dicitur qudd nul-
lum violentum eft perpetuum, vctumcft.tam»
perpetuo cft frigiditas medix regionis , propter
continuam intentionem ipfius per caubs pnds
di&as.

Ad quintam , dico qudd ab aliquo agente ex* ^ f*
trinfeco , fcilicct ab elementis frigidis , & aliis
caulis, qux diclx fuerunt. Ad probatiooem qudd
non,qNM agens naturale prius agit , &c. Conce-
do , & ita cft in piopofito, quia elementa frigidi
prius alterant pattem aeris fibi {rtopmqwm,
quam remotam , tum iupcrucnicmc Sole pax»
illaiteium calefit , Se remotior noo. Et cdinii-
guitur de coiporibus crelcftibus i dicunt qudd
non folum agunt motu , & lumine , fcd etiam
aliis influentiis, mediantibus quibus fiunt mulix
a&iOncs frigiditatis , fic aliarum qualitatum m
iftis inferioribus. De lumine veriim agat frigidi-
tatem. vel non. videbitur poftea.

Ad fcxtani viusnquedque elementum , &c. Ve- *'
rum cft , mfi violenter ab aliis agentibus j modo
fic cft de media regione. ^

Ad reprimam quod eft propinqui* eaofis (ab-
ditatu , &c. Concedo maiorem , Se nego mino-
rem , quia caufic caliditatis funr corpora cak-
ftia.fic refradio radiorum i terraA' aqua.i quo-
rum vtroque media acris regio cft valde tttaaea.

Ad o£lauaru,/70n e ft dtjf onustae i* dijs
eu,&cc.'dico qudd non eft fimile.cd qudd in aliis
elementis non concurrunt huiu/modimuk vio-
lcntantcs parres iplorum. .

A nonmx.feqsnrur qubdimprtfteaesignita^iic. *•

Negatur conlcquemia, quia quanuv.s intptcmo-
nes non potiunt fieri ex lola frigiditate . tamen
bene potiunt ficti occafioiulitct i Ingiditaie, eu
qudd frigiditas circumflat materiam caluiam, et
qua imprefliones igoitx debent generari.

Ad

v

Quseft. X. Artic, I.

23

Ttrtium.

£uiri*y».

Quimtum.

etpfin.

Tiuifi* Jtll-
finnu.

Ad decimam .debet intclligi quid femper me-
dii sexis regio cll frigida.

rvirnrnifirn rYTTYiTYTr^rYiT^rrJfyTrTi

Qv^e s t i o X.

Utrum motus localis ftteaufa-
tutus caloris i

| Rcvitvr quid non i primi , quia
fic fcquitur quod corpus caelefte maxi-

ximi calefaceret luo mediante motu.

Confcquentia cenet, quia corpus carlc/lc violcn-
riifimc mouetur. Et confcqucns f .illum, quia vel
calefaceret fcipfum.vcl ignem fibi propinquum.
Ilta confcquentia patet, quia non potcil calefa-
cere illa inferiora, nili mediante ignc,fcd fciplum
non , quia cxlum non cll tcceptiuum huiufmo-
di imprclfionis v nec ignem , quia tunc caleface-
ret ipfum trahendo, quod cft falfum, quia cxlum
cft corpus politura, & vniforme i modo ttahens.
Se trabium fecundum aliquas partes fui debent
ad inuiccm penetrate , ve patet in illis inferio-
ribus.

Secundo , fcquitur quid quanto aliquid elTct
frigidius , tanti elfet calidius i confcqucns fal-
fum , quia quanti plus habet de vno contrario,
tanti minus de reliquo Se confcquentia pro-
batur.quia aliquod grauc exiftens fuifum , licut
ell vapor .quanti cll frigidius tanti efficitur ma-
gis erauc.ic magis inclinatur ad dcfccndendunr,
modi quanti magis dcfccndit , cum motus fit
caufa caloris , (equitur quid magis calefit } igi-
tur.dcc.

Tertii , fcquitur quid idem eflfc&us e flet na-
turaliter producibilis a diuerfis agentibus fecun-
dum fperiem. Confcqucns fallurn , quia licut
idem, inquantum idem , natura cft facete idem,
ita idem natum ell fieri ab eodem. Probatur con-
fequentia , quia calor , qui per te , generatur ex
motu , natus cll generati cx lumine , tc ab alio
calore i modi motusjumen, & calor, fpccic dif-
ferunt.

Quarti , fcquitur quid non omne, quod fie-
ret , fieret a fibi fimili fecundum Ipeciem. Con-
fequens falfura , vt patet 7. Mtupbjpfic. Et pro-
batur confequchtia , quia calor non cft fimilis in
fe cum motu.

Quinti , fcquitur quid elfcdlus edet perfo-
dior lui causa. Coniequens falfum , quia non
videtur a quo poflet produci gradus pcrfedlio-
nis , quo effe&us excederet caufam i & proba-
tur confequentia , quia calidicas cft quidam
adus perfedus , cum fic qualitas perfc&a , &
motus cll adus imperfedus , vt patet 3. Phyfi-

itrwm.

Sexto, arguitur per experientiam , quia ho-
mines calcfadi moucnt acrem , vt fiigcfiunt,
quod non eflet, fi motus calefaceret i igitur, Scc.
Secundo , videmus quid volentes fngcfaccrc
aliquod liquidum calcfadum , moucnt ipfum
hinc 6c inde , vt p.itet de potagio. Tertio vide-
mus quod aqua lians calidior cft aqua fluente,
quod non eflet , fi motus eflet caufa caloris.

Oppofitum fic verum per Ariftotclem in illo
primo.

In illa quxftione primi rccicandx funt qux-

dam opiniones dc modo . per quem generatus
calor cx motu corporis, fuppofito quod calefiat,
vc poftea probabitur. Secundi afliguanda cft
verius huiufmodi calcfadtonis. Et tertio fpc-
cialiter de calcfadionc ignis a motu corporis
ccrleftis.

Articvlvs J.

Opiniones de modo quo generatur culor
ex motu corporis.

QVantum ad primum , erat opinio B Tho-
mx , quid motus calefacit pro tanto.quid
primum in vnoquoque genere eft caufa omnium
aliorum, qux funt in eodem genere i modi mo-
tus localis cll primus motuum, ideo cft caufa ca-
lcfadionis , maximi cum calefadio fit nobililfi-
tna muutio prxter motum localem , idei ipfum
immediate confequitur.

Contra hoc obiicitur primi , quia morus lo-
calis violentus beni ell cauG caloris , & tamen
impoffibalc cll quod aliquis inorus violentus fit
primus motuum,imo proprie motus localis cxli*
Secundi , fcquitur quid motus localis eflet ira
bene caufa fngiditaris , albedinis , & cuiufcun-
que alterius qualitatis. Confcquens falfum , vc
patet per experientum. Probatur confcquentia,
cum frigefa&io , 8e albcfaclio fint dc genere
mutationis.

Secunda opinio cft Commentatoris , qui di-
cit quid motus ell pcrfe&io coiporum calido-
rum,& iam illam perfedionem, qux elt morus,
confequitur pci fcclio, qux cll caluliras. Sed illa
opinio nullam , vel faltem paucam, habet expe-
rientiam.

Tertia opinio cll Petri de Aluemia, qui ponit
quid motus ell caufa caloris altero duorum mo-
dorum , feilicet , vel quia plurcs partes corpo-
ris calcfafti tanguntur per motum , & fxpius.
Vel quia per morum partes corporis calcfa&i
vniuntur , ex qua vnionc fi in ipfo fit aliqua
vircus calcfadiua , illa fortificatur Bc inten-
ditur.

Contra hoc arguitur , quia fi ex hoc , quid
partes mobilis fxpius tangerentur , ipfum cale-
fieret, fequcrcrur quid tale corpus potius debe-
ret calefieri, fi ipfum tangeret corpus quiefeens,
quam corpus motum. Confcqucns fallum , vc
patet per experientiam. Et confequentia proba-
tur, qnu vnum corpus non potcll fxpius tange-
re aliud , quam continue i modo corpus quic-
fccns continue tangit illud, fuper quod quiclett,
igitur, &c.

Secundi , fi talis calor caufaretur per mo-
tum, eo quod corpus illud condcnfarctur, fcqui-
tur quod nunquam fieret calefa&io , eo quod
partes corporis calefadli condcnfaremur. Con-
Icquens falfum , quia roultotics partes rare-
fiunt , 8c corrumpuntur , vt patet per expe-
rientiam.

Quarta opinio eft , quod calor canfatur per
motum propter oppofitas inclinationes motus.
Sed id non videtur , quia tunc fcqueretur quid
grane funplcxnon pollet calcfcri. Confcqucns
falfum. Probatur confequentia ,quia giauc lim-
plcx non habet huiuiinodi oppoiuas inclinatio-
nes. Et hoc dc primo.

2.

Opimio r.
D.Thomt.

Impugnuit.

*•

Opimo t.
Cemmoatm-

torio.

Ofimio j.
Petri de Al-
uemia.

4-

Refoditur.

f-

Opimio 4.
Refellitur.

}

l

A R.T I

14

lAb.l. Meteorotum

Auicvivs 11.

tAflignatur 'veritus modi culefallionu
tx motu corporii.

f Txt fecundo fdendum cft , qubd duplex cd

IfMIMkcAlM
dufltx.

motus \oca\i* , quidam cum magna confri-
catione,!!»; coUifione patrium iUius quod raouc-
tut ad a\iquod aUud Ubi piopinquum. A\itet cft
motui \oca\'vi , in quo non fu huiuCmodt cottifio.

Ceu confricatio.

i . Secundum hoc ponuntur conchxfioncs. Pti-

u»tm Utmlit ma cft, quod motui localis cft caulatmus ci\oris.

*jl <«■/«<«- pl0baiut cxpcncmiis.Pum6.quia videmus axem
**r“' totz quadugx quandoque per motum indam •

mati. Secundo, videmus fcuuro molendini val-
de mtciufc cakhcu. T cirio, videmus quod fi cat-
bones igniti moucantuc pet ac. em intenditur
ignis. Quarto , videmus quod candela cxtin&a
pei aerem , (imoucaiutpcc aeicrn itevum inccn-
ditut. Hoc pixter experientiam docet Ariftote-
les in ifto pumo , qui dicti quod fi lagitta velo-
cius deferatur pet acrem , liquefit plumbum cit-
• cumucnicns ipfam. Et ad iftam conclufioncm

futheiuni expcucmix, quia tationes non poliunt
introduci « ideo dicit Anftotdcs quod cft infir-
mitas quxdam intclle&us

tut caliditas , tunc (equitur quod writas fu q\it-
\itas prima. ConicqucnsfaUum . vt patet a. dt
Generatione. Ptobatut conCcqucnu* . quia ad
ipCamfcqutiut e alor, qui cft Qualius prima.

Secundo , quia ex motu hominis , Catis tatdc
homo multqm calefit, «e tum non vidcraul qu6d
tantus calor pofTit genctan ex ifta patua confri-
catione ,fk ad cotpus ita Cubtilc.ftcut eft aer.

Ad ifta. Ad pnmum,dico quod non cftincon
ueniens quod in aliquibus tantas fit qualius pti-
ma, m aliquibus Cccuoda.

Ad fecundum , dico quod calidius bominis, Ad
Ceu calefacio , quam habet ex motu , vel curio,
non ptxcisc pvouenit ex confricatione homini*
ad medium pet quod mouctut V fcd proucnii ex
hoc, quod natura lcnticns membra extetiotaaU-
quahvct debdiuri ptoptet tcfolutioncm Cpiti-
tuum f t£k im pet motum « ideo natura mittit a
covde fpicitus calidos ad membra exteriora , me-
diantibus quibus ille merobu exterius cale-
fiunt.

M t jiwfl.

7-

C**cltifio i

Articvlvs 111.

De ccdtficltonc ignit i motu corporii
calejlu.

■J^E tettio fttconclufioiftn.quqdcoijusctt- >.

nuas quxaani muiiswu»*

Secunda couclufio . quid confncatio.feu coi- l Acraeo titconciu»» .w,/r ~

li fio panium emporis moti od partes coipons pto- LJlcftc mediante, rooqf cJcfjcit . Iphinm

pinqui. cft pilem caufa quate motus caulat ea- ignis. Probatur.quu .gms ptoptet uulmattonem ^

lotcm , & hoc per illam motum! quu per talem fui ad lurium valde fottitet adhxtcc corpon c«-
confricationem panium diucrloium coiporum lcftt . nam cotpus etilefte amabit , pium mora
aliqui partes farefiunt. Se ad illotum ra.eiackio- Tuo : ergo calefacit. Antecedens apparet, qm» 6-
nem nata cft confcqui caliditas , vi «ult Albcitus cui gtauta inclinamus deortum . lac S£ 'cuti l<r-
Up.nlUprum, licut videmus, ficut patet in pet- fum. E. prima conlcquent.a tenet quia hoc M-
culEonc alicuim ad fcrtum.Piobatut conlcqucn- cit ad motura ttaSus. Et fecunda conltqatmta
tia,ptimd,quia ntft conft, catto eflet caufa uUs ea- tenet i quia ibi quodammodo cft cottlrtur»
loiii , fcquerctut quod: fic non «flet confricatio, ignis ad cilitm i imo tbt quandoque potdlttna-
<■ . . .... «,«.k.s« VA»Kf-nn. g nari valde nobilis confricatio per iptumflio-

lons , icqucrcrus qu«u --

fed omnia corpora mouctcnt ut partibus habenti-
bus eundem fitum ad inuiccm , quia adhuc per
motum gcneraictur calor Contcqueni fallum,
quia fi axis rotx quadngx crtet fixus circulo, qui
iuper ipfum voluitur , non caicfierctsfcd confor-
mitet moucrctur, dato quod rotuin mouctciur
motu veloci : nec ctum ferrum molendini cale-
fieret , fi conformitcr moucrctur cum ligno , ad
quod confricatur .

Secundo, mfi confricatio eflet caula.fcqucrc-
tur quod partes interiores corporis calct-ich pet

* i !• _ filium nili luV"

rum.quia fi aliquis ignis multum lenis generem
inferius prope regionem Uiperioretn accis, vdio-
fia.qui lurfum alccndit , fcquitttt quoi impetus
eius ad d.fccndcndum non lst totalitet deperdi-
tus,donec pciucnent ad cxluni j nec tunc pene-
tret fpb.vt.im ignis, quia pet fortiores impetUS f**
uerber irur a c.vlo > fic tunc alter ignis infcquitttt
in lapem:s.Sc fic per longum tempus potclf btt-
iufmodi nueeutio fieri, & confricatio. ^

m, quod p.utes interimes cotpoc» cslct.ai pet Comt.conaufionemobiicuur , pmno, q«n ^
jnotum calefierent. Conlequens filium, nift hoc czlum cft corpus poIttuir.lcueA ttuforaclff
fuerit ex fcquentt , fic qubd putes exteriotes ei- tut non poteft lecurn tnhete ignem.l-onlcquco
lcfxtftl cxlctjciant intetioies.Se ,deo partes lice- tia tenet, quia leropci aliqui putes trahennsat-
tiotes axis non calefiuut , vt patet pet expetten- emitur fubinttare aliquas panes coipom me
tiaro Probatur confcquentia.quia iqnc mot.cn- Secundo , Icqucrctut quqdeadcm tanonetft»

...... inrnrinres cornoris ficUt CX- illlCr Ol beS CtrlcftcS huiullliodl tUOtUS ttlftu*.

S.

OKWW* <•

tum- riuujiut • .

rur velociter partes interiores corporis ficui cx-

Tertid per experientiam , nam fi plumbum
ponatur in med.ofagitt* tmpetuose delati pet
acrem non liquefiet plumbum, feti fi comungatut
id pattes exteriotes ftatim liquefiet.

Quartd , quia videmus quod fi duo rcrra,vel
duoligna , velvnilm fenum . vel vnum lignum
fortiter motum conf, icetur ad inuiccin.ftatim fe-
quirur calor ex huiufiuodt conlricitipneiSt om-
nia lignant quod confricatio cft pet fe caufa pro-
durtionis caloris i motu. . . . ,

Contra illum modum obiicttur.ptimo.quia ii
,J rarefaftionem fadtm ex confricatione fequi-

Oh.UMUU , IC^U.tklU,

imer oibcs calefies huiulmodi motus rtaftus.
Conlequens falfum , quia ibi non cft violentu,
cftm motus ilii fint perpetui. Et propter ntt^
aliqui nituntur ponere quandam qualitatem ^r*
ritualem caufaram a cxloin fphxtam ien5*®c'

diante qua (ph.rra ignis mouaurcirculantef.a

modum illum , quo ab adanunre cau:init<l,uv'*
tas attradritia ferri. Secundd , mfcnaw ijh qu
fph.cra ignis non calefit per moru® C*b pcr c*
fcd per lumen, & alias influentia». «

Ad primum , conccditurqudd cft corP,u*P£*
litum, Se leuc, & hoc non obcftq0'0^06?0”1*
atrraherc aliquod corpus fibi immediatum .pro-
pter fortem inclinationem iflws alterius cor-
r pons

Quaeft. X I.

paris ad adhxrendura fi bf , ficut didum erat dc
igne.

Ai Ad fecundum pollet concedi qudd in corpo-

ribus ccrleftibus cft huiufmodi raptus, Sc violcn-
tu,6c hoc in primo tradatu de fphxra , capitulo
primo. Nec obilat quod talis violentia poffit
petpctuati , quia per ipfam fubicdum non di-
iponitur ad corruptionem . nec ad receptio-
nem alicuius qualitatis , mediante qua corrum-
petur.

Aliter dicitur negando confequcntiam , quia
in corporibus caelcilibus non cft talis inclinatio
huius orbis, vt adhxtcar alteri , quemadmodum
cft inclinatio ignis vt adhxreat cxlo.

1 1 . Per hoc ad rationes. Ad primam , concedo
Al*rguxx\. quddcxlum motu fuo calefacit non (cipfum,
/rhuif*U. quia non cft fufccptiuum talis qualitatis t fcd
ignem libi propinquum , Sc obicdio dubij iam
follita cft.

^ Ad fecundam negatur confequemia,quia non

Ket quod motus calefaciat femper , vbi per
tionem fortiorem inducitur qualitas con-
traria calot i,vt frigiditas.

Aii» Ad tertiam conceditur confcqucns , quia effe-

rus conlimilis beni cft pruductbilis a diucrfis
agentibus , imo quia hoc concludit conrrarium
erte verum dc accidentibus, ftptim t Mttdphjfi-
ctrum.

Aii» Ad quattam , tunc ntn omnino , Scc. Illud cft

concedendum , fcd fufficic qudd (it quodammo-
do confimile tn virtute i. modo motus in tali
confricatione funt confnnilcs vitrutc ipli ca-
lori.

Ai |. Ad quintam , dicitur qudd motus non cft

caufa principalis illius caloris , fed forma corpo-
ris confricati mediante motu , Sc confricatione
producit illum calorem.

• Aliter dicitur , quod fufficic quod caufx vni-
uerfalcs fint nobiliores, cuiufmodi funt Dcus,&
Intelligcntix.

Ai Ad experientias. Ad primam dico quod aqua

flans calidior aqua fluenre , eo quod ad iplam
melius refrangunrur radij Solis , & fu per cam
diuturniorem habent pcrmanenriam.

Ad fecundam, dc motu acris coram facie, di-
co qudd hoc cft , quia facies eft calidior acre (ibi
propinquo , ideo alterat aliqualiter ipfurn ad ca-
liditatcm , fcd poftea per motum fuperuenit
acr recens , dc non alterams , Sc apparet fri-
gidior. I

Ad tertiam , de pocagio , dicitur quod in ta-
libus liquidis calcfadis includuntur quxdaro
exhalationes , Sc fumi calidi , qui per niocum
exeunt.

Q^V S T I O XI.

Vtrum omne lumen fit caufa-
tiuum caloris ?

I . Rovitvr quod non \ quia illud

Artpriwm. quod fubito producitur non poteft cflc

cAufa illius, quod fucccffiue generatur,
fed lumen fubito producitur , Sc caliditas fuc-
ccfliuc generatur i igitur , Sc c. Maior parct,quia
Scoti oper. Tm. / II.

illud quod fubito producitur in primo inflanti
fili tjfe non producit Caliditatem , co quod cali-
diras fnbito generaretur , Sc fi non in illo , igitur
non in quocunque alio. Er minor apparer quoad
primam partem i. it AtOmu & quoad fecun-
dam appareri* f . Phjficormrmnim ad caliditatcm
cft vera alter atio fuce e ftiua.

Secundo , nullum lumen durat nift fo! um lutmium.
per inflans : igitur lumen non cft caufa calo-
ris. Confequentia tenet . quia caliditas non po-
teft generari in inflanti. Et antecedens proba-
tur , quia lumen dependet a corpore lumino-
fo fc habente in tali, vel tali fitu.tanquam i con-
feruante ipfurn , modo corpus luminofiim , cum
continue moneatur non poteft dic in eodem fi-
tu.nifi per Solem.

Terttd , fi lumen calefaceret , hoc maxi- Tortbmu.
me eflet lumen Solis. Confequens falfum ,
quia tunc Sol , quanto eft propinquior no-
bis, tanrd nos magis' calefaceret , quod cft fal-
fum , quia in hyeme Sol cft propinquior nobis
quam in xftatc , Sc tamen tunc minus calefa-
cit. Modo confequentia patet , quia Sol ha-
bet plus de lumine inter extera corpora lumi-
nofa.

Quarto , fcquitur qudd omnia corpora luci- fymum.
da •, ficut omnes ftcllx exii , calefacerem. Con-
fequens falfum , quia Luna , & Saturnus , Sc
quxdam ftcllx fixx dc naturis carum ponun-
tur cflc frige faditix. Probatur confequentia,
ex quo omnia coipora talia lucida habent lu-
men.

Quintd , fcquerctur quod caliditas non eflet
qualitas prima. Confcqucns falfum , vt patet
xM Gener 4: tone \ Sc probatur confcqucmia)quia
confcquitur aliam qualitatem , fcilicct lumen in
fui generatione.

Sextd , fcquacrur qudd montes alti , Sc me- Sextum.
dia regio acris cftcnt multum calidi. Conte-
quens falfum , vt patuit prius. Et probatur
confequentia , quia fune propinquiora cor-
poribus ccclcftibus habentibus lumen , quam
fint illa interiora i modd omne agens na-
turale prius Sc tmcnfius agit in panem (ibi
propinquam , quam in partem a fc remo-
tam.

Septimo , fcquerctur quod priuario lumi- Seftimtuu.
nis pura , tenebra , eflet caufa frigiditatis. Con-
fequens falfum , quia pura priuario non po-
teft cflc caufa alterius alicuius qualitatis pofi-
tiux. Et probatur confequentia , quia fi vnum
oppofitorum cft caufa vnius qualitatis , reli-
quum eflet caufa oppolitx qualitatis , ficut fi ca-
Icfadio fit caula caliditaiis, fiigcfadio eflet cau-
fa frigidiraris.

Odaud , quia vel corpora caleftia per Iu- Oilenum.
men agerent calorem in illis inferioribus per fc,
vel per accidens *, non per fc , quia tunc fem-
per calefacerent , quod cft contra experientiam',
nec Per accidens , quia corpus coclcftc fempet
vnifomiitcr mouctur , nec in cius motu contin-
git fieri error.

Nond , fcquercrur quod quanto aliquod cor- Kenttm.
pus fuerit albius , tanrd magis calefaceret. Con-
fcqucns falfum , quia homines generari ver-
sus Sepr en trionem funt frigidiores , quam ge-
nerati versiis Aufttum , Si tum funt albiores.

Et probatur confequentia , quia qiuntd cor-

f’us cft magis album , tanto magis participat dc
ucc.

D Decimd,

i6

lAb.l. M.eteotorum

Dccimb.Ama (quamx pifcvum > 5c putredines
quercuum Ciint quxdaiu corpora larainoli , fic
tamen non apparet qualiter poftunt calcfaccvc '»
igitut.&cc.

Oppofiuun arguitur authotitatc Atiftotclis
in ifto primo. vbi dicit quod per lumen Stlu , &
aflrorum eleuantur ab i ths infcrioribut vaporct>&
exhaUnonetex qui but imprejjianei generum ur me -
tetrice.

In ifta quxftjonefunt duo videnda. Piiuio , Ci
lumen tu ciula caloris. Secundo, dc tnodogenc-
% tationis caloris a luminc.de dc cauta iftius gene -
canonis.

AR.TICYLVS 1.
e/f n lumen [it caufa caloris.

QVantitm ad primum , notanda cft difteren-

) * * ~ ““

X>»j ferrati* V^tia intee lumen% lucem , Jpltndtrem, tefnlga-
interjumm, rtm . Yndc lux cft qualius incorporea luminoti
Uetm. ipitn. m mc<j1Q diaphano. Et lumen cft quodammodo
orem . «• # vcy fimi\jtu^0 lucis. Sed Jplcndor eft

iortm , CT
fiilftrem.

ftcut Cpcculum il\um\n»ut a candela Cibi obio*

Gti , ira confunditur Luiva,8c alia iftiaillumman*
tut a Sole.

T cttia concludo .quod quodlibct aliud aftnun j _
calefacit mediante tuo lumine. Probatur ptirad, c«w«f,v
quia cuiuftvbet alterius aftri lumen cft teflexum af»* « 4* I
i Sole 't igitur cft cadcfaQttium. Tenet conte- f **}•** !*■ |
qucntix.vt ptnvs.ttc antecedens fimiUcct. Sccun- "***
db,d lumen Lunx cft calefacturam, igitur 4c lu-
men cuiuftibct alterius aftritlcd dc cft, igitur, St c.

Antecedens patet , quia inter omnia alia adra
Luna ponitur magis efle dc natura fugi diutii.

Et minor apparet pcc prxe edentem conclu-
donem.

Quarta concludo cft , quod corpora calcftia ^*“**Av
cautam frigiditatem in iftis inferioribus. Proba* |

tue dc Luna , cui attribuitur fluxus , & icftuxus I

maris \ dc etiam de Saturno , cui atuibuunnu utiiiijt. i
multi cffc&us frigiditatis. Secundo, quia quin-
doque in xftatc videmus frigiditatem quad tubi*
rd venire •, modo non cft alia caufa a qua poflit
produci ifta frigiditas , nid a corpore citlcfti ;
igitur, dee.

Quinta concludo cft ,quod corpora agunt in

claritas rcfra&a ad aliquod corpus deufum. Et
fulgtr cft qualitas , vel difpodtio fecunda , me-
diante qua relucet coipus tctfum.dc politum.
Lumen mut- Secundo feiendum , quod omne lumen mul-
thlumur tiplicatut ditedi a corpore luminoio. Et ideo
dtreailccr- cft radius redus fecundum quem dif-

port MiniM* pun^jtut Jumcn> Alter cft radius reflexus , fcili-
cct qui teuerbetatur in fupcrficic alicuius corpo-
ris denft, Sed alter eft radius fradus.qui trandt
fecundum ungulum ner media diucrfarum dia-
phanciratuni. Sed alius cft radius circumfle-
xus , qui cft aggregatus ex pluribus radiis inci-
dentibus direde , dc ex pluribus fradis dc re-
flexis.

iftis inferioribu