Digitized by Google
|
1 1 |
i |
|
5 |
|
|
1 |
Q |
|
B |
|
|
ii |
I |
|
■ |
|
|
1 |
|
|
■ |
|
|
U |
|
|
m |
|
|
■ |
|
|
■ |
1 |
|
y |
|
|
y |
|
|
y |
|
|
y |
|
|
y |
|
|
y |
|
|
i |
1 |
|
B |
y/ |
|
■ |
|
|
■ “ |
y |
|
■ |
|
|
i |
|
|
y |
|
|
y |
|
|
y |
|
|
y |
|
|
y |
j |
|
y |
|
|
, w |
|
|
y |
|
|
i |
|
|
1 H |
|
|
1 |
|
|
zjl |
|
|
Wj |
|
|
n |
|
k |
||
|
■ H |
— U '
.
Jit. ‘DC. XXXIX.
CVM PRIVILEGIO REGIS.
^
IOANNIS DVNS
SCOTI,
DOCTORIS S VBTILIS,
ORDINIS MINORVM,
p
In VIII. libros Phyficorum Ariitotelis
QjfjE s r io n e s,
CVM ANNOTATION IBVS R. P. F. FR A NCISC I Pitigiani Arretini.
Item eittfdem DoEorit Jubtilu in libros aArihotelu de Anima qtuUiones,
Cum Supplemento,Scholns,&; Notis R. P.F.Hvconis Cavilli Hiberni.
Innumeris , quibus antea fiat ibant , mendis expurgata , DoRorumque celebriorum ante quamlibet 4J 'uaRitnem citationibus exornata.
▼
LV C JE
rDIN
IBERNI
de fequenti opere.
g Cotvm in libros Phylleorum fcripiiffc.teftcs- - funt Henricus VVillottus, loannes Pitleus , An- tonius PolTeuinus , & ipfc Scotus lib 5. Meta- phyf.quxll.9. 6c lib. 9. quxll.14. Prodierunt nu- per fubeius nomine hxc Commentaria b Fran- cifco Pitigianio Arretino caftigata , notis illu- ftrata. Suppofititia tamen clTe multa perlua dent, fi non conuincunt. Neque tempus, neque locus, quibus feripta elfe dicuntur, neque dodrina ipfa cohaerent. In calce operis ligna- tur annus M. C C C. 8cinepillola prxliminari fufpicatur Arreti- nus Scotum adhuc adolcfcentem haec fcripfilfc in lxculo. Sub finem expolitionis textus , & vltimx quxltionis bis dicitur ea leda fuilfc PariHis. Quomodo ergo Scoti elTc polTunt, qui fub illum an- num adhuc haerebat Oxonij , & non nili tertio poli anno peruenit Lutetiam, quod alias ex iplius feriptis monftrauimus * Ante illud tempus legerat Oxonij abfolutiflimum , & notiflimum Commen- tarium in quatuor libros Sententiarum , inde feriptum Oxonienfc nuncupatum \ qui fieri potuit vt antequam Minoribus nomen da- ret , Lutetix has fcripfcrit Quxftiones i odauo poft anno mortuus cft Colonix : non ergo in fxculo exiftens illos potuit legere Com- mentarios.
Prxter ftylum faciliorem , &C methodum clariorem , quam qux Scoti foleat elfe , dodrina ipfa difeordat , &C dilTerendi modus lon- ge inferior cll neruofo acumine Dodoris fubtilis. Libro 1. quxil.9. alferit totum ‘Phyftcum non diflingui realiter d fuit parttbut fimul jum- ptis & vnitis. quxft. il. Jmpofttbtle ejfe dari motum caeli velociorem, Scoti oper. Tom. II. * 1 tjudm
* In An- nii* Mino- ntm , nnno
• 504. «.19.
qudm qui nunc e fi : etfi lib. i. quxft. 4. fui immemor dicat : InteUi- gentiam mouere orbes 'voluntarie , ea qua vult velocitate , Dtumquc-j pojfe mouere coelos velocius tardius, quxft. 18. dicit tranfmutatio- nem ejfe ipfdm materiam , que tranfmutatur ; fj1 pnuationern nihil aliud effe , quam tpfam materiam priuatam. quadi. 10. Implicare con- tradictionem, materiam feparari d forma, vel e contra Lib 1. quxft.4. Coelum non componi ex materia & forma. Libro ). quadi. 8. esdtfio- nem& pafiionern non difltngui inter fe , neque d re produlta. quxft. 15. Tempus ejfe ipfum mobile , quod mouetur. Libro 4. quas It. 1. Impofi- bile ejfe plura corpora ejfe fimul in eodem loco, quxft. 9. Non pojJL^ feri motum fuccefiiuum leuium tfgrauium in vacuo. Libro 6. quxll.t. De fallo dari maximam magnitudinem , que pofiit effe. quxft. 5. Pun- itum materie prime pojfe diuidi in duo punita , vel etiam in duas portiones diuif biles, quxft. 6. Quatuor reuolut tones coeli pojfe fieri in eodem initanti , ita vt nuda aliam precedat. Libro 7. quxft. 1. Nul- lam /ntedigentiammoueri, nife ajfumpto aliquo corpore , ita vt fit in to- to , & in qualibet parte ipfius. quxft. j. Non dari altioncm in di Itans. Et alia plura huiufmodi, Scoti do&rinx, communiter rcccptx, om- nino contraria , & Nominalibus , a quibus Scotus diftidebat , valde confentanea.
Adde alia Scoto magis aducrfa , vtpote fidei principiis pa- rim confona. Ex libro 1. quxft. 7. vbi tmpofiibile effe , imo implicare contradillionem aflerit , vt accidens feparetur d fito fiib- ieito ; & propterea infert accidentia in Euchanltta iam non ejfe ac- cidentia ,fed mutari in naturam fubltantie , ac fi mutaretur ( inquit minus religiose ) natura humana in naturam afintnam ; gf confe- quenter in his mutari nomen , definitionem accidentium. Deinde textu 59. eiuldem libri confcqucnter , ait : lmpofiibtle effe vt fit albedo , & non fit album. Libro 4. textu 60. tmpofiibile effe vt acci- dens fit feparatum d fubielto. quxft. i$. §. Terno fequcrctur : apud cognofcentem efle accidentis implicare contradillionem accidens effe fine fubielto.
Demum , quod omnium potiftimum eft , libro 8. quxft 1. §. Ideo aliter reffondetur ,ip(e Scotus citatur his verbis. Vide Scotum in i. diftmci. 1. qusfi. 5. ad v. principale. Ex quo fequitur , neque Scotum iuniori xtate in fxculo hxc fcripfifle ( quippe iam prxccflcrat feri- ptum Oxonienfe in quatuor libros Sententiarum, quod hic citatur) neque omnino fcripfifte.
Circa hxc hxrcntcm, & dubia ifta explicantem monuerunt qui- dam viri do&i opus hoc Scoti noftri non efle , fed loannis Scoti co- gnomento Maioris, & inde deceptum P. Arretinum quod fortaftis in illis duobus exemplaribus MSS. qux fc inuemfle prxnarrauit, huius loannis Scoti nomen fecerit prxtixum. Sed his obilat
Primo
Primo , quod fub nomine Ioannis Maioris, non Joannis Scoti hic 1 •*
author femper audierit.
Secundo, quod nullus reccnfeat iftum in libros Phylleorum fcripfifte, neque Gefncrus, neque PolTeuinus, neque Thomas Dem- fterus , neque impurus ille -Balzus ( qui circa feriprores Britanni- cos reliquis facem prztulit ) neque alius quifpiam , quem ego viderim. *'"**' '
Tertio , quod in Commentariis , quos fcripfit Sententiarum, ille Cupra narratis aduerfetur dodrinis , vltimz przfertim circa meta- morpholim accidentium facramentalium in Euchariftia vti vide- re eft lib.4. diftind.11. quzft.i. vbi latiflimc docet poffe accidentia exiftere fine fubiedo.
Non hunc itaque , neque noftrum Ioannem Scotum cognomen- to Subtilem , huius operis putem efte authorem , fed alium Ioanne Maiore vetuftiorem , 8c Dodori fubtili cozuum. Prztcrquam- enim, quod veterum Scholafticorum hic przfcrat ftylum , &c an- tiquorum Nominalium dodrinam , duos inuenio , vti alias mo- nui * , loannes Scotos , qui Parifiis arti paruz Raymundi Lulli, * 1« a». mcnfibus aliquot poft Dodoris fubtilis deceffum , fubfcripferunt, vnus ita fubfcripfit : loannes Scotus in Artibus Magifler , anno 1)09. '“"Mi- di* tMxrtis poft ocinn.tm fefli Purificationis. Confentiunr itaque, rempus ,& locus , & nomen , iis , quz haberi in fine huius operis tcftacur Arretinus : Expliciunt questiones libri Fhyficorum , leda a Reucrcndo tfflagiftro Ioanne Scoto Ordinis Minorum Panfits , anno mille fimo trecentefimo. Huic ergo probabiliter videtur hoc opus efte adferibendum.
Bartholomzus Amicus , tradatu quinto in Phyfica , quzftionc quarta , dub. 5. articulo fecundo , monet fe in vetufto codice Bi- bliothecx fandi Laurentij Ordinis Minorum Conuent. in vrbe- Neapolitana legifte opus hoc adferibi Marfilio Ingen. quem Polfe- uinus vixifle refert anno 1494. &C vitra Dialcdicam, plures feri- pfiffe in Ariftotelis opera Commentarios. Ego curaui librum- hunc perquiri in przdida Bibliotheca , nec potuit inueniri. Ei- dem Marfilio opus iftud tribuit etiam , in przfationc ad libros Antonius Roccus de furcula Marforum , Scoticz difciplinz tenax fedator.
Erit tamen fortaftis , qui proteruire velit , & Dodorem fubti- lem authorem efte contendat. Id per me liceat, dummodo ab his fe expediat difficultatibus. Effugium illud fortaftis obtendet, quod ad modum aliorum , etiam claflicorum Dodorum , Scotus mu- tant aliquando opiniones : quod error fit in notis ,fiue calculis an- norum ad finem fubfcriptis ; quod iuniori fcripfit ztate,qux fe- niori correxit : quod citatio illa libri fecundi Sententiarum irre-
* j pferit
J
1
pferit qjc margine in textum, Ifthatc mihi planae cuafiones funr, quibus tamen placuerint , opus permitto , quod multis Scotiftis ar- rifdTc video, & palfim citari, atque obinde inter reliqua opera Scoti ruU c~ edendum curaui. Spurium puto ; genuinum ipfum opus , (i ali- quando occurrerit , hoc amoto fubftituctur. s-
/sbtlk 4.
oh»v • jn at
1*
*L'fc**.
mm
J*?t >1 /»30!
4W>
Hi,
i .I'' ■
:
*.'JtdrI j, 3fl
INDEX
-T>drf One LroCi .58 ,5:' t ^ jr t»d d* dbortuufi). , v.-.jd l 1
1/ti'f: (1“bf?3V^O whrTIO^
HM •tkiH M , rr.UI.-WI ,ux Jtffwjta» M»it . #1901} rt- ili rr.p. , * JUa» 1 .f
«Jrr»« -.i iitt.Wiw1 rr-'>W.- -biz
«Tito j ■*
■ ■ -
n?l
J "I
1
1
QVjESTIONVM.
LIBRI I.
[Trum dc rebus naturalibus fit fcientia unquam dc fubic-lo. I
i. Verum cognitio vnius rei dependear ex
cognitione alterius. 4
5. Verum perfela cognitio caufaei depen- deat ex cognitione omnium fuarum caufarum. g
4. Vtrum eadem fint notiora nobis, !c no- tiora nacurx. 1 1
j . Vtrum magis vniuerfalia fint notoria mi-
nus vniuetfalibus. 1 3
{. Vtrum naturalis polTi: demonfitarc fua
principia. ui
7- V trum ens dicatur v.imocc de fubfiantia, yfic accidente. TI
8. Verum quantitas iit res dillintli u f. 11-
•#antia, & qualitate.
9- Vtrumtotum fictux partes.
. - W _ r. !
ro. Vtrum amota aliqua parte ab aliquo to- ro, vel fibi addita , maneat idem quod prius. J7
* ^'ru® notitia torius dependeat cx noti- tiis fuarum partium. 44
I a- Vtrum entia naturalia iinr determinaro
. in magnitudine. _r
1 j. Vtrum in qualibet lpccic fit dare mini-
mum naturale.
5JL
14- Vtrum potentia autua terminetur per
— imvitTUim, in quod potefi. „
1 jPVuuin potentia actiua terminetur pet maximum ctfcitum * quem porcfV prn-
uucerc.
ifi. Vtrum fit dare minimum agens, a quo potentia pafiluapotcft pati. Ct
17- Vtrum aliquid podit fieri cx nihilo, fts
IS. VtVssrao ^.s...'n:i r : :
lium,
n> & non plura, ncc pauciora, yf 1 3-Vci um maceria prima Ut cotmoicibilis.8 t 1 1 • V cruni cumllibct tranlmucacionis natui
LIBRI 11.
1 . t J T rum res artificiales diftinguantnr a V rebus naturalibus. 10}
a. Vtrum ens naturale habeat in fc princi- pium fui motus, & quietis. 106
3. Vtrum definitio naturx in textu fit bona.
109
4. Vtrum motus coeli fit a natura. 1 1 3 J. Vtrum natura fulficicntcr diuidatur in
|
maceriam, &: formam. 6- Vtrum fcienria naturali? differat a |
1 1 8 Mi- |
|
thcmacica. |
'M |
|
7. Verum cuiufiibec rei naturalis fint tuor caufx. 8. Vtrum fit aliqua caufa efficiens. |
qua- ■Jl '11 |
|
*>. Vtrum finis fic caufa. |
'19 |
|
10. Vtrumaliquid fiatacafu , vel a fortuna. |
|
|
'41 1 1. Vtrum definitio fortunx fit bona. |
146 |
|
1 1. Vtrum in contingenti ad vtrumlibct pof- |
|
|
Iit reperiri calus, 5c fortuna. |
149 |
|
1$. Vtrum omnia cueniant dc ncccfiTicacc. |
|
|
I fi |
|
|
1 4- V trum monflru incendatur a natura, i s 9 |
proucniat ex materia, vel cx fine. 163
LIBRI II/.
i.\ TTrum ignorato motu ncccflc fic V ignorare naturam. 16 ?
a. Vtrum motus poffir percipi a fcnfu vifus.
v [rurn cuiullihct tranlmiitatiorm nim. ► Miis principia Gnt contraria. 7o 19- VcruTh tine tria principia rerum natura-
3. Verum in altcratione qualitas requiratur
fubito tota fimul, vel pars poli partem. 1/5
4. Vtrum in intenfione fornix pars prius ac-
quilira remanear cum parte fecundo acquilita. 178
3 ■ V trum form t contraria: poflint effc fimul.
jalis priuatio fit principium. g,
aa. Vtrum quodlibet ens naturale appetat fui permanentiam. <, t
1 1 ■ Vtrum virtus vnita fit fortior feiofa di..
6. V trum id .1 fit concedenda , motus localis
cft. i8r?
7. Verum motus localis fit res diftinfta a mobili. igg
. iperia.
44- Vtrirncututlibct tr.tnlinntationis nam- 4aUs forma fit principium. 97
8. Vtrum omnis aftio fit in agente. 194
9. Vtrum pofiiSile fit eflc aliquam magnitu- d: nem rbi illGllItam-T^
lo.Vcriim d.- facio fic aliquod corpus naru- rjle a&u infinitum. 404
LIBRI
laJ-Nl UJ-» L|*
Index Qusftionum.
LlBRl IV.
i. X 7Trum locusfit. _iij
V _j. Verum locus fic fpacium fcpara- tum, fiuc (parium contcncura mccr la- tera continentis.
3. Verum locus fit vltima fuperficics cor- poris continentis. _ia_8
Vtrum locus fic xqualis IdcacO. _ijj Vtrum aqua fit locus naturalis tcrr.r.aao Vtrum ignis fit in concauo orbis Luna: tanquam in loco Tuo naturali. 14; V trum omne ens fit in loco. : -.6
V trum grauc fimplex habeat rcfiflentiam intrinfccam , per quam pofiit fieri fuc- ccflio in cius motu circumfcripca, refi- ftentia extrinfeca. _tj6
jj. Vtrum in motibus grauium , Se leuium fimplicium, necellarib requiratur me- dium cxtrinfccum. :j_8
to. Vtrum in motibus grauium ,jc leuium fimplicium Calis fic proportio motus ad motum in velocitate, & tarditate, qua- lis eft proportio medij ad medium , in raritate 8edenfirate.
II .Vtrum velocitas motus fcquatur propor- tionem potentix motoris ad refiftcn- tiam motus, ita vt ad augmentationem proportionis augmenterur proportio- nabilitcr velocitas motus , ad deminu- tionem dunmuatur. _l& i
_Li. Vtrum in vacuo, fi ciTet , poflet fieri mo. tus. _L^(.
1 Vtrinn pollibilc fit cfle vacuum. 161
14. Vtrum polfibile fic aliquid rarefieri, vel condcnfari. 2.74
_ij. Vtrum tempus fit motus. 1-9
a£. V trum tempus fit motus coeli. ; Si.
_J7. Vtrum tempus fit numerus motus fe- cundum prius ac pofterius. jj 1
_l3. Vtrum omne ens fit in tempore. 199
LIBRI V.
i- \ 7 Trum ad fubllantiam fit motus. 3.L1 V _i. Vrrum omnis mutatio adfubftan- tiam fic fucccfliua. 3 1 4
j. Vtrum in quantitate fic motus. jjii
_j. Vtrum omnis motus fit de contrario in contrarium. j_iy
_£. V erum in tribus prscdicamencis fic moeris. Se non in aliis , fcilicet in quancitace, qualitate. Se vbi. ; a S-
6 . Vtrum advnitatcm naturalem motus re- quiratur vnicas mobilis, vnitas icmpo- ns. Se vnteas termini ad quemi Jj* _7- Vtrumquies contranetur motui. 344
LIBRI VI.
1 . 1 7 Trum continuum fit compofitum ex
V indiuifibilibus. _jj_x
_i. Vtrum continuum ficdiuifibilc in femper diuifibilia. 'iif
3. Vtrum in continuo Gncaliqux res indiui- fibiles, vt partes. il?
_4. Vtrum definitiones velocioris quas ponit Ariftot. in ifto fexto fint bonx. 364 I. Vtrum velocitas fit atrendenda penes fpa- riumin tanto tepore pcrtranlituin f ^ Vtrum in inftanri poilit fieri motus. 171 jr. Vtrum indiuifibile moueri pofiit. 373 :
_8. Vtrum in moru fit dare primum
ejfr a parte principi). _j8l
_2. Vtrum omne, quod mouetur, pofiit velo- cius, Se tardius moueri. _jSS
10. Vtrum in tempore finito pofiit fieri mo- tus infinitus. jyo
LJ B RJ VJJ.
1. T 7 Trum omne quod mouetur ab alio V moucarur.
_i. Vtrum in moucntibus Se motis fit proccf- fus in infinitum. 401
3 . Vtrum omne quod mouetur, moucatur ab alio fimul exiftente , ita quod moucns ac motum fint fimul. 406
j. Vtrum folum fecundiim qualitatem de tertia fpccic qualitatis fit motus.
$ . Vtrum quxlibct res cuilibet rei fit com- parabilis. 41S
J,. Vtrum quilibet morus cuilibet motui fit comparabilis in vclociratc. 42. 3
_2- Vtrum regulx fine verx , quas ponit Ari- ftot. in illo feptimo ,dc comparatione motuum 8 e mobilium in fine. 417
LIBRI VIII.
j. t 7Trum ab asemo fuit mundus Se mo- V tus. _4i4
_i. V trum mundus fit xremus.Sc aliquis mo- tus, vt motus ctrll. 439
3. Vtrum a motore xterno, ac immutabili pofiit proucnire adio noua. ® 441
_4- Vtrum femper moucamur. 441
r. Verumin omni motu moucns Se motum ab inuiccm dillinguantilr. 449
.A.Vcriimgrauia,8c leuiamoueaturex fc. 410 j>. Vtrum in ordine qntium fit deucnire ad motorem immobilem. 438
Vtrum neccflario inrcr quofeunque mo- tus reflexos fit quies media. 46 f _2 . V trum plurcs fint primi motores. .1.-3
\ ?. i 1 i
R. P. F.
SCOTI,
DOCTOR1S SVBTILIS.
ORDINIS MINORVM.
T> I LVC 1 D 1 S S l M A EXPOSITIO,
E T QV JE ST I 0 N E S
In Odio Libros Phyficorum Ariftotelis.
liber p r i m y s.
Qjr iSTlO I. yinim de rebus naturalibus fit feientia Unquam de fuli celo ?
Quarti, Metaphyfica determinat dc rebus na- iralibu:
Attft.j. rbyfv <4f, 4. rtxt.14. x.itPviibui AnimnLemf.i.
W.4. raf. t .rrxr.t). D.Thom. IfB.r in ltk.i . Pbyf. c* yuft.jo. Albc.t Maen. 1 .rbyf. tr*8 t rnf. 1. Mayron fM.i. inltb. phyf. Conitnbr.fN.i. fn*m. m Pbyfie.CowvlM.dill 1 .frrttm. qn.t Rnuiuna t *"*•> Tuent et infrtam. difiitult. 1 . Aucr Ia ttm. \ . rlHUffufl.t.fia.4.
ruralibus,crgo non feientia naturalis.Tencr con- fcqucntia,co quod funr habitus diftin&i , vt pa- tet 6.Mct.iph. text.i. & antecedens apparet i quia Metaphyfica conlidcrat fubft.intiani,& accidens; vnum & multa; idem & diucrfum,qux dicuntur dc omnibus rebus.
Quimi,vel feientia naturalis habetur per cati- fam.vcl per cffc£lum:n6 per caufam;quia cftc&us funt notiores nobis in naturalibus Tuis caufis;nec
I R. c v t t v R quod non,
1 quia quxlibet conclulio 1 fcientix naturalis , faltcm I pro maiori parte, eft cum | focmidine ad oppolitum;
| ergo nulla talis eft feien- » tia.Antecedcnspatet.quia a de qualibet aliqui tenent vnam partem, & aliqui aliam ; quod non elfct Ci aliqua cller pcrfe&c feientia. Tenet confcqucn- ria, quia feientia eft habitus cerrus.
Secund6, quia de illis non eft feientia naturalis ranquavn dc fubic&o , fub quo non comprehen- duntur omnia.de quibus determinat fcictia natu- ralis-.fed fic eft dc rebus naruralibusiergo.icc^ro- batur maior, quia fabic&um debet die cimune. Minor patet, quia in fcictia naturali determinatur de materia, de forma/lc infinito , dc loco, dc va- cuo,& primo Motorc,quoru nuilu eft res natura- lis.quiano habet in fe principiu motus, & quietis.
Tcrtii,quiade rebus naturalibus eft feientia li- bri Phyficorum;crgo non tota feientia naturalis. Tenet confequentia , quia idem non eft fubie- ttum totius , & partis. Antecedens patet per to- tum ptoceflum huius libri-
Scoti aper, Tom.I /.
per cffc&us.quiain omni ordine do&rinx proce* abv • .....
dendum eft ab vnitierfaiioribus ad minus vniucr- *
fiilia , vt pater primo huius, & 6. Mctaph. text.i. modo caufx funt vniucrfaliores fuis cffc&ibus.
Oppolitum videtur per totum proccllbm feien- i; rix naturalis : nam ipfa confiderat proprietates,
& pallioncs rerum naturalium.
In quxftione primo determinabitur , qualiter Dinifto j**. dealiquo fit fcientia.Sccmidi.qnx fit feientia na- flitn». turalis, & de quibus fit. Tertii, dc ordine ipfius ad fcientias fpcculatiuas,& Quarti dc ordine li- brorum naturalium ad inuiccm.
Quantum adjprimum notandum, quid dc ali- griAit ttm t quo poteft erte Icictia duplicitcr.Vno modo tan- fJf, d, nligno quam dc ilio, quo fcitur,& fiede conci ufionede- dnplUittr. monftrata.vel dc fignificato per terminos conciu* fionis eft feientia; & ficintcUigitur Arift.6.Met. text. 4. quod Ac ente per nccidens non eft j cienti 4 , id eft.de conci ufione.qux eft per accidens, vera non eft fcientia,fic fimiliter intelligitur illud x.Phyf.
text.com. y j.atiod At CAptetli ,<5- fortuito rto eft ftien-
r illa- “
tur, fimiliter illud 1 . Poftcriorum, text.i 1 .fciemU debet efft ex perpetnit, id eft, ex propoli tionibus per- petux veritatis cum proponutur.Secundo modo de aliquo eft feientia tanquS de illote quo aliud fcitur, & hoc tripliciter. Primo modo unquam A de
r.U
. m
ShfijjjjjtjN
rebus fignifirtris per eiufasconclufionis fcitx;A: fic dicit Commentatur in i. de Anima , quod de rtbtu extr* tmmtm, bene tft fcienti» ; (uni lirer Ari- ftotclcs dicit» quod in prepefuiom vmuerfkU infmi- • td fiuntur. Secundo modo tanquam dc ftibie&o
concluiionis dcmonftracx,& fic dicitur i.Phyfic. rext.com. 7 y .& i Poft.quod pfffit /citor dt fmbutlo. Tertio modo (aquam defiibicdo alicuius (cicn- tix rotiiis,vt fidenti^ naturalis,vel Metaphyficx, & tale vocatur fubie&um in ordine ad paffiones.
Cuius (unt aliqux conditiones. Prima , qu^d *»bitaa [(it- debet ciTe cns.Sccunda.qubd fit primo norum ad *'A" *•- iftuin inrelletftum, quod primi debet occurrere cfetuiaBn* *nrc^^u* confideratione illorum» dc quibus 1 nati’ f radatur in fcictia:ficut in c5fider.uione fdentix naturalis primi occurrit iftud comune ens mobi- le,vel res naturalis. Tertia, quid fit adxquatu;& Quarta.quod fubiiciatur rcfpc&u paflionu prin- cipalium illius fdenrix.nec oportet,quod in qua- libet coclufione fubiiciatur rcfpeftu paflionis.fcd fufficir.quod fit prxdicabilc de fubie&o illius c6- dufionis in rc<fto,vel in ob!iquo,& h$c de primo. Quantum ad fccundum»dico,^ubd aliqua con-
Lib. I. Phyficorum
gfe
m
mmndimlttn
trimmtmds-
dicitur,quid in qualibet fident ia, excepta Mathe^ macica.quq cft pure demon ftratiua,propofuioncs vnius fident ix bene poliunt addud in alia fiden- tia ad declarationem alicuius principi;, vel con- clufionis in illa fidentia; & ita fecit Ariftotelcs.
Sectid6 dubitatur, quare prxeise fiunt ttesfricn- rix fipeculatiux,quod tadum fiiit in notabili.Re- fipondetur cx prxdi&is.quhd nulla res mundi po- tcft condpi.nifi altero trium modoruconcipicn- . di.ficilicct per modum fubftantix,vel accidentis, n*cVumr •
vel alterius conditionis ad fiuamquiditaremper- tincntisivel fiub conceptu moti,vcl mobilis affir- matiuc, vel negariur.aut fiub conceptu menfura- bilis, vel numerabilis. Primo modo eft Metaphy- fica. Secundo modo feientia naturalis ; St Tertio modo Mathematica ; Sc ideA non fiunt plures.
Teni6 dubitatur de fecunda concluuonc;quia 8 .
mobile determinatur in ifta (cientia per modum pa(honis,&: per confiequcns non per modum fiub- ic&i. Antecedes patet primo Carli.text.j.vbi de- clararur. quod omne ens naturale cft naturaliter mobilc.Refipondctur quod non ohftat,quAd fiub- Suiuat mli- ic&um alicuius fcientix dctr.onftrcrur de aliquo **••*[***
SuinrM- dulTo poteflHici fcicmianaturalis.vcl defeientij per modum paflionis in cadrm fciemia.iicd ale
Prir mo<,°' iubicdum non ponit demonftmri elTc , vt patet SfiLSir* <ill6d n« ,e™lnl fi^t'ficct aliquod ctTc motum, primo Poft. vel dicetctur quod in i . Ctrl) , fup.
fettmttA
turdi»,
vel mobile,& hoc differt ficictia naturalis a Mcta- phyfica,«Se Marhemnticama termini Metaphyficx fignificant t( efle fuhftariam.vcl accidens, ide vel diuerfom»& (icdcaliisjfimilitcr termini Mathe- maticx fignificant rem efle menfiirabilem,& non motam, vel mobilem. Sccundo.quia licet termini condufionis non exprimanr aliquod efle motum, vel mobile;attamen ipfa eft ficientia naturalis, eo quid probatur per principiu naturale, verbi gra- tja,iftac6dufio,Tm-4f/?^//4riV4>eft naturalis, cum probetur per hoc mediu, quod fcilicct hoc quod
dt.dcmonftratur ifta pafllo naturabilirer mobile.
Quani dubitatur, quia omne mobile cft quic- ficibile, igitur qua ratione mobile cft fiubicdum, eadem ratione quieficibilc.Rcfipondetur negando confiqquentiam.quia mobile fic habet per modum habit|is, quies autg per modum priuationis, mo- do habitus notior cft priuatione; quia priuatio per habitum cognoficiiur,& ideo cum fiiLictflum debeat efle primi notum, potius accipitur ab ha- bitu , quam a priuatione , & hxc de fecundo.
, - . , Quantum ad tertium, ficilicct dc ordine ficien- io
£r4Mf */“»*t *dd»£»Us vjudU, , quia dcficcndcrc rix naturalis ad alias ficictias fipeculatiuas, & non sdtmti» M.
notat motu ; M cim probatur per hoc medium, praflicas, fit prima conclufio ifta , quid ficientia t"-
quod dccedetibm *d Scptemtricncm decidit qudfiLnm r — - ■'
fttUd' [mprr Horkjtntcm fieri fempitem d dppdritionu,
<j*d priiu fuerunt ucotltt, tunc illa conclufio cft Ma-
thematica. Tertii eo , quid vniuerfialis propofi- tio.vel conclufio vera cft per experientiam : nam experimentum fir per mutationem fienfius a fen- fibili, quia mutatio eft quidam motus; fic fic mul- ta principia fiunt de ficientia naturali , ljcct non exprimit aliquod cftc motum, vel mobile. Quar- ti eo, quid in tali propofitione , vel concluijo- ne ponuntur termini fignificantes altioncs pri- marum qualitatum , fic fic conclufiones in qui- bus ponuntur ifti termini tder^ftpor^ & huiuf- modi , fiunt de ficientia naturali, f • Ex his ponuntur conclufiones.Prima cft, quid
frintiu n m- ficientia naturalis cft dc omnibus rebus. Proba- I Z^Smn- tnr*fta,‘a de quolibet mobili.vclimmobili.diuifi- }ut[ bili.vel indiuifibili,eft ficientia naturalis;fied qnx-
iibet res cft alterum iftorum;crgo, ficc. Probatur tpaior : quia aliquod cilc mobile , vel immobile, oftendirur per fidentiam naturalem ; ergo, ficc. Seintid M- Secunda concIufio,dc rc naturali, ficu mobili cft dt feientia' naturalis tanquam dcfubieao.Probatur, : " quia ad quxftionem quxrctem dc fubiedo ficieo-
tix naturalis,conuenienter refipondetur per alrc- rum iftorum , ens mobile, vel res naturalis , fic hoc patet ex conditionibus fubicdiprius politis.
Dubitatur primi» dc definitione fcientix natu- ralis, quia Ariftordes in t.huius.text.t j^c ficqq. probat iftam conclufionem %J>lurd fiott enti 4, qux cft conclufio pure Mctaphyficalis, nec concernit aliquam pr$ diftarum quatuor caufiarum.Ad iftud
naturalis prxfiupponit Metaphyficam, quitum ad aliquam panem lui, tanquam priorem vii dodkri- nx. Probatur, inquirendo enim de aliquo , an fit a&iuum.vel paflibile;raorum,vel mobile,oportec prxfiupponcre, qutSd fitens, f ubftanria, velacci- dcnsjfic hoc inquiritur per Metaphyficam.Secun- do patet excmplariccr per Ariftotclcm in ifto r, tcxt.ty.fic ficqq. vbi per Metaphyficam^ declarat , fiua principia. Patet criam in 1. dc Anima, texr.y.
St ficqq. vbi per quafidam conclufiones Mctaphy- ficales inquiritur quid fit anima.Dixi verb notan- tcr in conclufionc , quantum ad aliquam partem Mctaphyficartquia pars illa Mctaphyficx.qux cft de fiubftantiis fieparatis , prxfiupponir ficientiam naturalem via do&rinx , coquod per principia naruralia deuenimus-in cognitionem ipfarum.
Secunda conclufio eft, quod ficientia naturali s 1 f .
quantum ad aliquam partem fiui, prxfiupponit Scinuid nm- Mathematicam via do<ftrinx. Probatur dc parte yt»
Phyficx, qux eft dc halo, dc Iride, de velocitate **y**»» motuum , de motibus Planetarum , de propor- tionc elemento rum,& huiufimodi. Mutieumti-
Tertia conclufio eft , quod ficientia pure Ma- thcmatica , ficilicec Geometria , cft impertinens quali aliis partibus Philofiophix naturalis , fic etiam Metaphyficz , patet per proccllum ifta- rum ficientiarum.Sic igitur patet de ordine (cien- tis naturalis ad alias fidentias fipeculatiuas , Sc hoc dc tertio.
Quantum adquartti (ciendum, quod tota fici en- 1 1.
tia naturalis determinat de ente a mobili , cuius fiunt o^o partes principales. Prima pars cft libri
Phvfi
*•
mk
Qu^ftio I.
Phyficorum ; cnio»f tpofitio ad prxfens intendi- tur,in <]uo determinatur de ente mobili inquan-
Vmifii tftau tonj mobile, vt ly inauatntm denotat rationem b generalem confidcrandi. Secunda pars eft libri Ctrli, dc mundum quo determinatur de ente mo- bili magis rpccialirrr . fcilicet dc ente mobili ad Vbi.Tcrtia pars cfllibri dc Generatione» qux de- s terminat de ente mobili ad formam in gdberali. Quarta pars eft libri Mctcororom, qux determi- nat dc ente mobili ad formam mifti impcrfc#i. Quinta eft libri de Mineralibus , qux determinat de eme mobili ad forma mixti peifedi inanima- ti. Sexta eft libri de Anima, in quo determinatur de ente mobili ad formam mixti perfedi animati in generali ,flc quantum ad tertium eius librum fperialircr de animato anima intcllc&tua. Septi- ma eft libri dc Vegetabilibus , & plantis»in quo ■ determinatur de eme mobili ad formam mixti perfedi animati anima vegetatiua. Ocfaua & vl- tima eft libri de Animalibus , in quo determina- rur de ctue mobili ad formam mixti pctfe&i ani- mari anima fcnlinua ;flc fic parui libri naturales fanc in fupplcmcntum aliorum libtorutn natu- ralium,& hxc dc quarto.
13. Ad rationcs.Ad primam, Quxlibct concludo,
dcc.dico quod in fciemia naturali npn oportet s€- per habere tamam certitudinem , quantam in Mathematicis : quia illam fcientia naturalis non compatitur ; fcd fufticir quod prabeat alfenfum illis, qux vcrifimilius,flc immediatius deducuntur ex cftc&ibus,8e ita poteft negati antecedens.
Ad fecundum dc matetia,flc forma dico, qudd fubic&um prxdicatur de cis in obliquo, vt dicen- do : materia eft pars mobilis , fle ita dc forma. Dc infinito dico , quod illa couclufio probatur per Principia naturalia, & ex eo dicit Naturalis, nul- lum mobile efle infinitum. Ec de vacuo dico, quod pcreandein conclufionem imclligit iftam, NaOm l*au tfifim wfiVi.flc ita de aliis.
1 4* Ad tertium dico, quod in tota fcientia naturali
confidcraturdcentemobiliitam fecundum ratio- nes generales , quam etiam fecundum fpcciales; fcd in libris Phyficorum confidcratur de ip(o, quantum ad rationes generales tantum. Per idem xcfpondetur ad quartum de Mctaphyfica-.quia li- cet naturalis , & Meraphyfica dc cifdcm rebus confiderent, hcc tamen eft fecundum diucrfas la- tiones confiderandi.
Ad quintum dicitur, quod vtroque modo pro- ce lic ; fed hoc eft diuevftmodc, quia procedendo ab cffc&u ad caufam,eft proccffus g*ni ; fed pto- eedendo e contra, eft piocclfus Prepur tjkid.
AN NOTATIONES.
If. * QCUmi.i naturalia dturmirut de trttr mobili, & c v3 Nota, quod Scotusin hacquqftionccum di- cit , quid cot.n fcientia naturalis ttadfat deeute mobili,fcquiui( cominuoem opinionem. N3 ipfe-
loi natur jl mct jph.q. 1 . tenet coepus naturale cfte to- *‘us Philufophix naturalis uibic&utn. Vnde ob- fc tu indu eft, quod ens naturale eft corpus dc prq- dicamcnto Subftantix, fle quicquidfubco cllen- rialitcr cotinetutidicitut enim ens naturale, quia habet macet um, fle formam, qoq fuut tutore, vnde fequiuir qubd idem eft ens naturale, quod corpus Datuulciquia corpus deprxdicamcmo Subftariz eft illud ens, cui primo competit cfte compofitom ex materia 8c forma;materia autem & forma funt ptiticipiamotus : vude fit, quod omne corpus de ptxdicamento Subftantix fit mobile, Ycl potens Sieti optr. Tom. / /.
moueri , 6c quid mobilitas, feu non repugnantia ad motum , eft paftio corporis de prxaicamcnto Subftantix. '
’’ frtty inq nant uni denctai rAticncn gcntr/ilittr cen- l6,
[iterandi. Nota , quod mobile fnnmur dupliciter refpctftu corporis dc prxdicamcnto Subllamix, vnotnodo vt eft differentia eius , quo modo non fignificar potentiam, fcd non repugnantii ad mo* tuin;fcd differentiam vltimam conrtitmiuam cor- poris, fic vt idem fit mobile, ac corporeum. Alio “ modo accipitur vt eft ipfa potent ia, (cu non repu- ' gnantia ad motum, qux fluit , & emanat i natura corporis Nam ficut animalicompetit poffcfcnci- re,uc omni corpori pofle moneri aliquo motujcx quo (equitur, quod corpus mobile, fi mobile acci- piatur , yt eius differenti* eft prxeise corpus de prxdicamento Subftantix, quod vt lic dicit com- *
pofittam cx materia, Se forma,qux funt naturq.ar- que ide6 tale corpus dicitur ens naturale; fi veri accipiam r,vt mobile dicit paflionenvuc dicit ens per accidens, cotnpofirnm videlicet cx fubicdo,& paffione , fle fic non fumitur mobile in hac quxft.
Ex hoc feqnitur, quid licet fitit diucrfx opinio- 1 7.
nes de fubie&o Philofophix naturalis ; fune po- Ctwiurh dis nomine , quam re ipfa differentes. Nam di- ^
centes corpus mobile cfte fubiedum.uon fiimunt ^Hrj* mobile, vt dicit paflionem : quia tunc fubie&um tale cflct ens per accidens;fcd fumum mobile pro differentia conftituriita corporis , prout idem eft quod habens principium motus , vel corporeum, fiuenaturalc;& eadem ratione idem eft dicendum de iis,qui ponunt ens mobile cfte fubicdhira.nam per ens intelligmit fubfiantiam , gemis fcilicec fummiim.quam rcftringit differentia, fcilicet mo- bile ad cfte corporis , quafi dicftutn fit fubftantia mobilis, hoc eft coipus mobile , fumendo mobile pro differentia , fle non pro paffione , & idem eft indictum dc iis, qui ponunt ens naturale cllic fub- icctom , quia per narurale non imelligunt natu- ras,qux funt principia cx quibus conitar ens na- ttitileiquia vt fic non dicitur ramum fubieclum, fcd etiam medium. per quou dc fubictfto proprie- tates detnonftramur, fed per ens naturale intclli- > gutit corpus naturale.*
* Dico tjucd in totafiitntia nat Mr.i/ilflec.Nota,quud I 8 .
fubic&um adxquatum alicuius fcicnti* duplici- S»hu/}ut» ter fehabrr ad (cient iam, ptimo modo vrpiinci- ntaq^tam pium in tali fcientia, continens* adzquatc quar- ^jj~
cumque in tali fcientia traduntur fecundum cius rationem. Secundo modo vr eft vnum ex numero tiam. cognitorum in tali fcientia per rationem propti 5, qux libi primd , fle per fe competit, fle per ipfum altis 1 priori modo eft fubic&um totius feiemix: fecundo modo expofeit de ipfo peculiatcm habe- ..v
rc tranatum , in quo de ipfo demonftrcntur per fu.i prtnc pia proptix paflioncs immediate ipfum confequentes. Hoc notabile defumptom cfl cx doflrina Alberti r. Priorum, Se Scoti ibidcm.Vbi # *
dicunt. SyUogifmnm fimpliciterc(fc lubiedura illotum librorum , ira vr Syllogifivms fumptus non vniucrfal iter, fcd (impliciter, id eft, toliim vt Syllogifmus cft,& lub ratione communi confidc- rarus (it fubiceftum libri Priomm-, tamen vniuer- faliter furoptus.vt comprehendit omnes fuas Ipe- cies, eft totius Logicx (ubieAum.lia in propofiro pollumut diccre.qudd fiuc ens mobilc.fiuc corpus niubile fecundum alias opiniones. fiuc corpus na- turale, quod pnnimurtorius Phyfir* fubic&um vniucrfaliter fum p t uni ,id i pfu m pr^cise fomutum fnbillatarionc communi tanttim ponitur (ubic- dturu horum libtoium. . y
A a EXPOSl
Lib. I. Phyficorum
EXPOSITIO TEXTVS.
, /'"V Pbmnm Mitem i. intrHigere drftirc contingit,
Text.i. yj flfg.lfte liber Phyficoruro eft primus inor- Duufit »Se> dine librorum naturalium , in quo determinatur hk**ri pJy- de proprietatibus, & palfiombus generalibus, Se fittrnm. proprietatibus paffionum emis mobilis } Se diui- ditur in eres partes. In prima determinatur de principiis generalibus emis mobilis. Infecunda de palfiombus ipfius , Se in tertia de proprietati- bus palTionutn. Secanda pars incipit in principio • terti) libri, & tertia pars in principio quinti.
*• .Vel fic diuidirur ille liber in odio libros par.
riales. In primo determinacur de principiis jn- trinlccis rei naturalis. In fecundo de principiis cxrrinfecis , & intrinfccis limul. In tertio de paf- , fiouibus intrinfccis rei naturalis, ve funt motus Se
infinitum. In quarto de palfionibuseminfeds, que funt locus,vacuum,& tempus. In quinto de- terminatur de motu quantum ad partes eius fub- ie&iuas.ln fexto de motu quantum ad partes eius imegrales. In feptimo de comparatione moruuin ad motores.de motuum ad feinuicem. In o&auo determinatur de duratione motus.
$ • Primus liber continet quatuor tra&atus.In pri- mo ponit intentionem fuatn , Se ordinem proce- dendi.Infecundodeterminat de principiis rerum naturalium fecundum opiniones antiquorum } Se in rertio determinat de cifdcm fecundum opinio- nem propriam. Se hoc in generali ; in quarto de- terminat dceifdcm in fpeciali-Sccundus t radiatus * ibi : NtctJJi efl autem. Tertius ibitOnvMJ igitur cen-
tr*r u.Sec. Quartus ibi : SnbieSn anum natum, Se e. In primo tra&atu.qui continet vnicum capitulu, primo proponit intentionetn.Secundb ponit duas coclufiones de ordine proccdcndi.Primaib::/jwi4- f 4 eft Mitem. Secunda ibitf^de tx vnintrf*libne,Sec.
4. EU igitur prima conclulmilla , quod oporrec
Philofophum naturalem tradere cognitionem principiorum, canfarum. Se elementorum rerum naturalium. Probatur.quia illorum haber tradere Naturalis cognitionem , fine quotum cognitione res naturales no poliunt cognofciifcd fine cogni- tione prxdidlorum res naturales non poliunt eo- guokiicrgo.&c Maior veri probaruttquia otnniu habendum caufas, principia, & elementa, cogni- tio dependet ex iilorunscognirione:quia tunc ar- bitramur vnumquodquecognofccre, cum caufas primas, & principia prima cognofcirnus vfque ad clcincnca : modo res naturales habene principia,
' caufas.de elementa , cfim lini generabiles, corru- ptibiles,materi ales, & cranfmutabiles. p. Notandum quid Arirtotclcs per imeSigtre , Se
tjl fiirt non intendit ideimquin per intelligcrc notat /w, f*w habitum conclulionis. Vel aliter exponitur, quid
iptilujtTe. itutiiigere Ce haber in plus.quam/ZiVnidei contra- hitur per hoc ; vniuetfalircr/ciVe dicir fcientiani proptic di&am.quz fit per caufas a priori;Ac uon per eflfc&us a polleitori.
Secundo feiendum, quod per principia, caufas,
fnnripium.
/eruat.
& elementa inrclli^it diuerfa: nam per principia * intclligic caufas efficiet es & mouetes, per caufas intclligic caufas finales, per elementa au te iutclli- git caufas intrinfecas.fcilicct maceriam, Ac forma.
Tertii feiendum , quod quando loquitur de caufis primis , & prine. piis primis , intclligic per caufas primas caufas priores , fiue remotiores. Se . per principia prima caufas propinquiores. Vnde dicit Coinmentator.quod autcnmqne funt inter ma- teriam prinum t/USmnm fornum funt materiatam- f*fiu%& fermtcmpvfiu \ Se imelligit per vltimam
formam , formam completam , cuiufmodi efiet forma fubllanrialis hominis, aut annnalis.Er non dcbccintelligi forma compolita ex diuerfis for- mis fubftantialibus; fcd per coropofitioncmex difpofitionibus qualitatis , quarum vna nata eft rchfterc inclmationialtcrius, vcibi gratia, incli- nationi animi, qua per difpofitiones libi coiiue - niences inclinatur ad mouendura progrefliue, re- lillit inclinatio grauis naturalis, qui inclinat cor- pus admotura deorfum.
Quarti feiendum , quid Arilloreles norancer 7. dixit, vfiftu «sdWrmrwM.Nam debitus ordo do&ri- OrAt Jaltri- ir- ni ell.vr fiat proccfTus i principiis maxime gene- "* fnetfi n- • talibus . tradendo cognitionem eorum ad caulas propinquiores , & tandem ad propinquiffiinas; verbi gratia, in feientia naturali ptimi habemus cognitionem de materia, & forma»qu.T funt prin- cipia generalia rerum naturalium ; deinde habe- mus notitiam elementorum , quz fune principia magis propinquajic terrii habemus cognitionem carnis, Ac olfis, Se hutufmodi ; quz fune pattes>& principia immediata ammalis,& hxc ponitur fe- cunda conclufio de or dine procedendi.
Q_v astio II.
Vtrum cognitio rniuA rei dependeat ex cognitione alterius ?
Ati&.l.fbjf ttxt. i.Thcmirt Simplir.Auerr iM. D.Tbom.
U3.i.& i.detMifii r.\ Mayron.f. 1. Iaodun. f.j.Duracd. im I V>/f, j j.f i.Aluccn.iM j. j. 4 n. 1 . Ocium •» 4 .Aift.
1). Oaprcolus/* trelt-X. Coninib. /»*.t.f.i,
Kuumsi&rV.Fabcf tin ,tm il.Anton.Rocc.l.f*r/!f . I.
i Revu vii quod non.primi, quia om- f»
nis cognitio dependet a luo obic&o.igi-
£ tur vna non dependet ab alia. Tenet
conlcqucntia.quia in amnibus videtur, quatenus vna cognitiocognofcitur,refiedi per aliam. An- tecedens paret , quia ab obicclo eft caufata no ti- tia,Ac per confcqucns ab eo dependet.
Sectind6,fi vna res eflet notitia alterius, vel hoc efl per fpccicm propriam , vel par fpccicm alie- nam. Non per propriam, quia propria fpccics ali- cuius rei efb adeo determinata (imilitudo cius rei.vt non alcerius.Non per alienam, quia vna res non caufat alterius fpcciem , fcd tantummodd fuam propriam fimihtudinem.
Tcrtii.fi cognitio vnius rei dependear ab alia, qurto in quo genere caufz. Non in genere caufz efficietis, quia intcllc&us efficit cognitiones om- nes. Non materialis, quia vna cognitio n6 recipit aliam, cum a&ui repugnet recipere, vt pater j.de Anima, tcxt.cornm.iy.ridc Comm. ibidem. Non formalis.quianonhabctcaufam formalem. Nec finalis, quia conlcquitur clfc rei.
Quattd , quia clfc vnius rei non confequitur efic alterius, igitur nec cognitio vnius rei cogni- tionem altctius.Tenctconfcquentis,quiarcscau- faefuas notitias, <5c fecundo Mecaphyfir^ dicitur, quod fient fi hnbtt rej ejfitUnn4regntfii.
Oppofitum arguitur per Aiiftotclcm in illopri- mo.vbi dicit, qtibd cognitio efTcdumn dcpcndcc ex cognitione caularum, ficut cognitio tnatcriz primi dependet excognirione formz , eo quid cognolcicur fecundum analogiam ad formam, ficur cognitio primi motoris dependet ex cogni- tione morus. Se pcrconfcquens ex veritate vnius rei dependet veritas alterius.
In quxflione primi videbitur qualiter ad efie 1 . vnius rei, fequitur clfc alienus, quod tangit viti- D*‘>fi« ?**• muro argumentum : fecundi videbitur , qualiter cognitio
Quajftio II.
cognitio vnius rei fequitur. vcldcpcnder cx co- gnitione alterius. Quantum ad primtim.qiiiailla- - tioefie vnius rci.cx efie alterius per modum con- fcquenrirhr. fdeo 3 feiendum quod quadiuplcx ^rntUx?** COnfequemia.quxdam formali», qux tenet in omnibus terminis, rtanreconfimili forma propo- fitionisA terminorum, ita vt quxlibet propofnio mancae talis A tanta cum eofiraili ordine termi- norum, &: confimilibus ly ncatcgorctnatibus. Se- cunda cftconfequentia limplex,qo? tenet virtute tnclufioms terminorum in fignific^ndo , A ideo ad hocqndd fit euidem, luflictt declarate (igni fi- cata rerminot um,vt homo cft.crgo animal cft, Se itade confimiiibus. Tertia confcqucntia vocatur - • materialis, qux non tenet formalitcr , nec virtute
. * • indufionis terminorum in figiuficarido , fcd vir-
tute alicuius proportionis recedat io intelle&x, /icut fcquicur,£fuj« tfl,rrf o homo efl , & tenet vir- tute iftiuj tmellcdx, quod fluitet funt nema, fimi- liter illa CQnfcqocntia cft bona : Impe/fdilt efl ele- menta ex itniietm generari ; igitur irnptjfdile efl ipfa a!terori,S< tenet viitutc iftms;5i 'finu in naturali tm efl impo/fdilu , ordinata in finem funt impcffdilia. Quarta efl confcqucntia,vr nunc,qux unet vir- tute medij contingentis, verbi gratia, /«annet /iri- fat, igitur Fratttifim firiiit : Se tenet virturc illius medij^iaMn efl /•' rami fate,
J* Secundi efl feiendum , qudd c(Te quandoque
E/fc tfl dt i- dicitur de efl fecundo adiaccnte A hoc vcltcfpc- da*frtertb ^uilcrm*n> abfoluti.vcl rcfpc&u termini corrcla- ndiaiente. l’u' »& quandoque Ac eft tertio adiaccnte.
Wis fuppolitit fit prima condufio illa, quod ad elfc vnius rei de verbo efl fecundo adiccente , re- fpcdu termini abfoltui.non (equitur efie alterius. Verbi gratia, non (equitur efl, ergi B efl. Proba-
tut , quia femper oppofiturn conlcquentis talis confcquentix potcll flate cum antecedente.
Sed contriprim&.quia fequitur ,/gnu tittergo ? "Kdiui efl, Se I equitur etiam, Hamo efl, igitur ee^um eftquia fpccicsfunt xrcrnx.Tcrtii.quia illa,Detu eflicfr dcmonftrara S.huiusA u.Mctaph. vel igi- tur cft dcmonftrata ex cfle fui iplius t & hoc non, quia e fiet petitio principi vel ex cireaherius.vcl aliorum, & habetur intentum. Quarti, quii fc- quitur,//«XM efl, igitur capta efl.
^ Ad primum Tcfpoodetut , quod confcquentta
illa non cft fotmaiis.necctiam fimplex.ncc etiam tenet virtute inclufionis terminorum in figuifi- cando , fcd tenet virtute ptopofi donis necefiarix cointcllcclx ,& condufio imelligitur de duobus primis modis confcqueqdx. Ad fecundum fimi- lircr.Ad tertium ncgatur.quod illa fit dcmonftra- ta infra iti S. Phylleorum. Nam ibi probatur fo- lum quod Deus efl motor immobilis, & in i x. Metaph. probatur ifta, quod aliqua cft caufa pti- nu ,vclconleruan$ ptimum. Ad quattum conce- ditur, quid illa conlcqucntia cft bona in tertio modqconfeqnemi.c.Sccunda condufio eft.quid abdic vnius tci ic cft fecundo adiaccnte refpc^u
termini corrdaiiui ad efie ahetius cft bona co.nfc-
quentu. Probatur .qui a (cqu\tut,pdier efl. igitur fi- lius efl, fe cft bonacoufLqucmia fimplcx.cequc te- net vmtiteindufionisteiminotumfittnificando.
Tertia condufio cft, quod ab efie vnius tci de vetbo efl , de tertio adiaccnte ad clfc alterius, eft bonaconfequentia. Probatur.quia ab efie piincl- piorum, caubruroA elementorum , (equitur efie N tiiu ,,i 5°tum cfieftwom, (imiliicr cx efie morus, fcqui- infltt, fnj$. W* efie Motoris, & ita de aliisA hoc de primo. tiue.fr h. Quantum ad fecundum , notanduui cft quod S^eti «fcr.Tem.il.
tticfUka.
quxdnm ell noritia fcnfitiua, quxdam inrellefli- u» A differunt : quia notitia fcnfitiua cft cxtenfa ad extentionem organi fcn/ltitti , ita vt determi- narx parti organi fenfitini corrcfppudeat dercr- mmara pars cognitionis j fimilircr queroWmodu toracognirio fcnfitiua rcprxfcnrat totum obie- dlum.tta pars cognitionis rcpr^lcntar partem ob- ituri. Sed notitia intcllccliua efl indiuiflbilis , Se tncxtenfa;conueniunt tamen iftx notitix in hoc, qubd vrraque habet gradus cognitionis intenfi- ue.Sfcund6comicniunt,quiarani fcnfniua.quam ■.
intcllcdiua poliunt efie complexa, vel incomplc- xarnamex multis operibus brutorum appafef,®
Squ4d aliquando coniponumA diuidunt.
SecunJo feiendum, qubd du.r notirix, vel pltt- res.quarum vtraquecll fcnfitiua , vel vtraque in- rrllctltua.dicuntut notitix ciufdcm ordinis ; fcd dux no Ut i* , quarum vna cft fcnfitiua , & altera imclletftiua.dicuntot notitixalreriusordinis.
Tertid feiendum cft, quid quxJameft notitia Nr,,,,f.r^ incomplcxa primaria, verbi gratia, vt fimplex ap- ,*'**£, [fl pchenfio albedtnisin vifu, vel in mtcllcfhi itftu xm t ^ (em. inoucmis, quxdam eft noritia incomplcxa fccnn- flex*. dariajvt fi aliis cognoui Socratem, Se intcrucniac habitus, tunc per plurct difeurfus, &: cognitiones multorum occurrit mihi tandem notitia incom- plcxa Socrarn.quam alias habui, vt patet in libro de Memoria A' tcminifccntia.
Ex his ponuntur concluflones.Prfma cft, qu^d 7*
notitia incomplcxa vnius ordinis caufatllot it ianv Xeutiav- incomplexam alterius. Probatur.quia de alMrdi-* ncaflualitermoucmc vifum lubro intellectio- titis olttriu* nem fimpficem,& incomplexam, Se hoc non nifi ni JeliJttt. per vifiouem eiufdcm albedmis .igitur vifio illa cft caufa illius intellectioni vnodb vifio, &: intcl- leftio funt notitix alterius ordinis.
Secunda condufio eft, qubd notitia incomple- xa vnius rei non dependet cx notitiis incompie- xis alterius, loquendo de notii iisciufdcm ordinis.
Probat ur,quia notitia incomplcxa vnius rei cft fi- nulitudo determinata illius ici, ira vt 116 alterius, faltem difiimilis , igitur illa non caufat notitiam alicuius alterius,nec dependet ab aliqua alia.
Er dixi noramer alieuim di ff i mi! fi , qui» flinili- tudo vnius rei bene cft rcpixfcuratiua rei fibi fi- milis,quod patet per quandam experientiam; quia fi ponatur vnum ouurn in aliquo foramine, quod agat fimilitudinc fui in fcnfnm , & tunc ho- mo diucrtat fc.itavt ipfoignoraiire ponatur aliud ouum confimile, licur cft pclhbilc, tunc ita beni (imilitudo prima caufata xque rcprxf|prabil illud ouum (ccundum,& primum a quo canfaba- tur.Secund& patet cone Uiiio.quia noritia comple- xa rei fc haber fient imago caufata in fpectnb ab ipfoobicdo.fed illa imago non cepr^ lentat aliam rem, quam proprium obiedlum a quo caufabatur, igitur nec notitia incomplcxa.
Tertio , quia illatio cognitionis vnius rei ex cognitione alterius fit pci modum conkquenriij: modo fupcrincomplcxum non pOttll heri cunfcr%i quentiaA lic patet, quAd ex vna notitia incSpl^ xa per fe accepta, non Icqnirtit cognitio alterius.
Sed obiicicur, qmacognitio miniis vuiucifalis dependet cx cognitione vniucrUlioris, igitur illa notitia incomplcxa dependet ex alia. St eundo notitia incomplcxa fecundatu dependet rx plu- ribus aliis cognitionibus, igitur depeudet cx vna alia cognitione.
Ad primum rcfpondctur,qu6d vnam cognitio- nem cftc causa alterius potcll inteliigi dupliciter, infrum A 3 vno
8.
IO.
fe-
i
Lib. I. Phyficorum
Vno modo principaliter.ita vt fit principale effe- <Uiuum alterius Alio modo inftrnmentaJitcr.ficuc snrcllelhis informatus tali cognitione poteft eli- cere aliam cognitionem mediante tali cognitio* nc.ranquam i nfh umento; fictu dicitur, quod cali- diras cft inftrumentum producendi formam fub- flamialcro.Secund6 fcicndum.quid vna cognitio poteft dependere ab alia duplicitcr,vnorood©>via ordinis, Bc alio modo via caufalitatis :tunc dico, quod cognitio incoinplexa miniis vniuerfalis, prxfupponic cognitionem vniuerfaliotis via or- dmts.fcd non dependet ab ea via caufalitatis.
Ad fecundum concediturc) de notitia fecun- dari a illo modo.quod ad hoc.quod memoria re- ducatur,prxfupponit alias cognitiones, attamen prxctse dependebat a fuo obic Ao in fua primaria cognitione.
Contra.fi fit aliquid album , quod propter fui paruiratem fit inuifibile, tunc addatur ei vnura aliud tam* quantitatis, ita vt totum fiat fenfibi- lejrunc notitia incomplcxa vnius partis dependet ex incomplcxa alterius, quia fine ipfa non fuiflet. Ad hoc dico.quod illa duo quorum quodlibet cft indiuifibiie , faciunt ruam cognitionem totalem incomplexam, nec numerantur cognitiones di- (lindx.
Tertia Conclufio. Ex notitia complexa vnius rei bene fcquitur notiria complexa alia eiufdem rei formalircr , Bc cognitio alterius rei aliis qui- bufdam modis. Prima pars probatur , quia ad co- pulaciuam fcquitur fua pars formaliter : fimiliter ex difiunAiua cum oppofito vnius panis fequi- turalcera pars, pater etiainde conuerfionc, de xquipollentia.Secunda pars probatur, quia inteU ledus cum multa intellexit, poteft facilius intcl- ligere vnum,igimrex cognitione complexa vnius poteft facilius inferri cognitio complexa alte- rius, &hoc per iftum modum, quia cum intellc- Aus habuerit in fe intclIcAioncs fimplices plu- rium rerum, poteft illas ad inuicem diucrhmodc componere,& ita diuerfas cognitiones addifeere,
Bc patet in exemplo : nam habens aliquas co- gnitiones de triangulo , poteft ex illis alias co- gnitiones inferre de triangulo , vt patet in Geo- metria , Bc illam conctufionem probant rationes in oppolitum.
Quarta Conclufio. Omnis cognitio ,quz fe- quitur cx alia cognitione alterius t di eiufdem or- diniSfCll complexa. Probatur, quia vel fcquitur ex notitia iucomplexa»vcl complexa, non cx incom- plcxa.pcr conclufionem prxcedentem , igitur ex complexa: modd fi antecedens cft complexum, confequens cft etiam complexum.
Sed obiicitor : quia ex notitia incomplcxa ac- cidentis deuenirur in notitiam fubftanrix cam complexam, quim incomplcxam;igitur cx incom- plexa poteft fequi complexa. Antecedens apparet, quia cognitio fubftanrix omnino dependet cx cognitione accidentis. Refpondctur , quod fub- ftuncia xqtic inOOmpIcxc cognofeitur i fcnfu.vel «b JiitcllcAu.ficuc accidens. Vndequando video albedinem, non foluin mouec me albedo illa , fed paries, & corpus mouet fenfum mediante albedi- ne,4e fic fubftantia primo concipitur i fenfu con- ceptu tamen accidcntali.vcrum cft tamen , quod non poteft percipi conceptu quiditatiuo.nifipcr difcurfmn.Sc habitis pluribus cognitionibus.
Ad rationes. Ad primam.omnis cognitio, Bcc. Refpondetur: illa cognitio infcnlibilium nullo modo dependet ab obicAo, fed a rebus iliis , per
quarum cognirionem deuenimus in notitiam buiufmodi infcnlibilium. Sed contra, quia cogni- tio ipfius Dei dependet ab ipfo Deo ; «gitur cog- nitio alicuius infenfibilis dependet a fuo obiero. Antecedens patet, quia omnia a Deo dependent. Refpondctur, quod cognitio , quam habeo de Deo, non dependet ab ipfo per modum obicAi moucntis , licet dependeat influentia caufx vni- ucr falis.
Ad fecunJam dico , quod Sc per fpcciem pro- priam mediant ibus aliis cognofcibiiibus,& etiam per fpcciem alienam fecundim condufioncs po- fitas.
Ad tertiam dico, quod in genere caufx efficien- tis inftrumentalis.vt pacer in notabili.
Ad quartam. Ad efle vnius, &c.ncgatur antece- dens , quia vifum eft qualiter ab ellc de verbo eft fecundo adiaccnte , rcfpcAu icimini correlatiui fcquitur elfe alterius, Bc ad clfc dc verbo r/? tertio adiacente fimiliter, licet ad efft fecundo adjacen- te rcfpe Au termini abfoluti non fcquaiur cflc ali- cuius alterius.
AN NOTATIONES.
a Q Citndmm eft , quo/i qundrupUx eft conftqutntln, OScc. Nota, quod communiter diuiJiiut con- fcqucntia iu formalem, & materialem. Materialis illa eft. in qua confequens cx antecedente colligi tur propter folani ncccllariam connexionem ter- minorum. Termini autem illi dicuntur habere eandem connexionem, qui ita fc lubcnr, vt Ifcilij fuerint genus.&lpecies,]') etiam finrgenus.A: fpc- cics.& h ali) fuerint definitum , & definitio , fpc- cies.&r indiuiduum, proprium denique , Bc fubic- Aum;i] fimili modo fc habeant, verbi gratia, E.jmm tft Mnim.il , ergo rijHui eft /nefanti* , irta eft confcquentiamatciialis , quia confequens infer- tur cx antecedenti propter fokm connexionem, qtix cft inter prxdicatura antecedentis,# prxdi- catuni confequentis.fcilicet animal, & fubftantia. Quod autem illud confequens fcquatur propter folam connexionem nccelfariam terminorum pa- ter ; quia in ea difpofitionc , & modo colligendi dabitur confcquenria vitiofa , fi nempe potiamus terminos non habentes huiuftnodi conexionem, vt ll dicas, Homo cft animal, ergo homo currit.
Confcquentia veri formalis cft illa , in qua confequens colligitur ex antecedenti propter or- dinem , Bc difpolitionem terminorum, fiue tales termini habeant conncxioncm.liuc non. Vt fi di- cas, Omnis homo cft fubftantia ; omne rationale eft homo.ergo oinnc rationale cft fubftat ia. Item, Omne lignum cft homo, omnis lapis eft lignum, ergo omnis Iapis cft homo ; dicitur confcquentia formalis.quiain omni materia piopofiriouum.fi- ue ncccflaria , liuc pudibili , vel contingcnti,fiuc impoffibili , Sc remota ; futuptis quibufeumque terminis nequaquam dabiiui antecedens verum,
Bc confequens falfum.
Ex hoc fequitur.quAd omnis, & folns fyllogif- mus eft confcquentia formalis, modo fyllogilmi nomen tam late accipiatur.vt fingulares , Bc hy- potheticos,# qui ad hos rcuocanioc comprehen- dat, vt patet cx Ariftorclc i . Priorum , vbi definit fyllogifroum in hunc modum : SjSegtfmm rji ora- tio in qnn qaibuQjrn pojttit , eUitU quippini* nb bie , qnn pefua fur.t , iism lex ipf» fint , ne e eft /Urio ekenit. Quali dicat . quod conclufio ex prx- miflis propici formam, modumque colligendi %i> inferatur.
Ce*fe‘vmti 4 rl*plea,m*te- ftr-
19.
'7-
— - — — _
Quseftio II.
inferatur. Qubd autem folus fyllogifmus fit con- fcqucmia fufmalis,cx co patet: quia nulla‘alia confequcntla , qux non habet formam fyllogi- Arcam , modum fciltcet , Se figuram , nccdTario infert eonfequens cx antecedenti , co quod fer- uata uti forma dabuur antecedens veram , Se eonfequens fallum, fi loco illius termini , qui • in antecedenti ponitur , ponatur alius , quod in fyllogifmo haud contingit. Nam quibufeumque terminis fumptis , dutnmodd eadem feruetur fornu, qux in fyllogifmo feruari folct, nunquam poteft dari antecedens verum, & eonfequens faifum.
• 1 8. Sequitur fccumlA, quod conuerfio propofitio- Cmurrfif.fr niun , Se locus dialcllicas non fune confequen- iim duU- ei* formales , nili lati accipiendo confequen- Bum mn uain formaJcm ; funt cnjm illationes , qux ttifc- runt fuum eonfequens ex fola difpolitionc ter- finuUi. minorum : vt Ariftoteles docet i . Priorum , cap.
a. Se J. exterum non funt .proprie confcqucntix formales , cuiulmodt eft fyllogifmus , qui conti- net medium , quod collocatur in antecedenti. Se non in confcqucnti ; conuerfio autem nullum medium habet; loci autem DialclMci poliunt dtcicoufequcmix formales Virtual iter , hoc e A, virtute fyllogiftica : femper enim habent ali- quam tacitam prxmilTam , qua adiunlla hunc fyllogifmi , vt fi dicas : Socrates e(l homo , ergo eft animal rationale , tacite intclligitur maior, fcilicer, Omnis homo eft animal rationale, j 9 . b Notitia in complexu rei fi bubtt fient irnugo , Se e. Tutm Nota quod hxc tria fient ieinsp.tr e , rtpru- tatfitn, »*- ftntutt , Si fignificare , fc habent ficut infciius, ftufmur*. & fupecius , nimirum velat corpus , animal , & homo. Nam ficut corpus eA fu peri as ad ani- mal, & animal ad hominem, fi e etiam facere cognofccre eft fuperius ad icprxfcntarc , Ce rcprxfcntare ad fignificare. Vnde ficut non va- let conrcqucmia ab amplo ad non amplum affit- mariue, bcnctaincne conuerfo, fic non valet quicquid facit cognofccre rcprxfcutat.quicquid rcprxfcntat fignificat , bene tatnen valet e con- ueifo: fignificat, ergo rcprxfentar : reptxfentat, ergo facit cognofccre.
Vnde obfetuandum eft, quod facere cognofce- re quadrupliciter contingere pote A , fcilicet ob- ic£liue,cffcckiuc,formamer , Se inftrumcntali- tec, qux omnia manifeftiffimo exemplo pate- fiunt. Visa enini a me imagine Saluatorisnofiri: ea imago eA obicllum oblatum mex potentix coguitiux, qnx imago facit me venire in cogni- tionem ipfiufmcr imaginis. Potentia vero mea cogniciua , a qua procedit noritia, facit me eo- gnofeere cffedfiue, liue imaginem, flue rem ima- ginatam. illaraet notitia a potentia produlla for- maliter facit me cognofccre, co quod eft forma- lis ratio cognfoceftdi id, quod cognofcitur. llla- P inct autem imago , quia eA inAiumcntum , quo
mcdiaucc recordor ChriAi Domini , cuius eA Imago , facit in Aru menuli t« me cognofccre ChriAum , Saluatorem noftrum.
Rcprxfcnrarc vcr& tripliciter contingere po- » XtfuftHun teli .obicdUuc , formalitcr , &: iuArumentaliter.
Id auteru quod facit cognofccie obie&iue, rc- tUtiitr. prxfcntac etiam obiedliuc, fcilicet imago a me vifa , Se quicquid facit cognofccre formalitcr, f reprxfcmat formaliier, fcilicet notitia illa, qua
tetn cognofco , & illud quod farit cognofccre £ cffcHiue , non reptxfentat effeftiuc , quia de ra-
f tionc trprxfcmandi eA non facete cognofccre
11.
hrmfitrrt
bifarium <»• twxit.
M*
Sifitijuan
frfgmftme frhubftfuut infrrim , fr fufrtiui.
10.
Tauu et- jntftm furirupliti- tir cHUin-
tH.
per modum efficientis , fed tantum vel obicHi- uc , vel formaliier , vel inArumcmalitcr. Vnde imcllcllus meus, qui cfFcHiuc fecit me cogno- fccrc rem , non mihi illam cfic&iuc reprxfcmat.
Significare demum dupliciter contingit, nem- pe formalitcr , & infirumcnuliter : quo pallo notitia formalitcr fignificat , Se imago fignifi- cac inArumcmalitcr rem , cuius eft imago, effis*
Hiuc autem nihil fignificat, neque obicllineipo- tcnriacnint mea cognrtiuafacit me cognofccre rem cffclliuc , non umen illam rcprxfcntat, ne- que fignificat ciftHiue , Se obicllum facie me cognofccre fcipfum obieUiuc , & fcipfum rc- prxfentat obicHmc , non tamen fignificat (e ob- ielltuc , fequercrnr enim quod quxlibet res fi- gnificarct fe , quia quxlibet res rcprxfcntat fe, quod eft contra rationem figni traditam a D.
Auguft. lib.de DoHrinaChtiftianacap.t. dicen- te : Signum tft, quod pruter fpeiitm, quum ingerit fen- filrm , aliquid aliud facit in cognitionem venire. Ex qua definitione plane conftar lignum alterius rei , non fui iplius debere clfc lignum. Vnde
Jiuando res , vel vox pro fe accipitur , improprie e fignificat, & dicitur fc lignare naturaliter com- muniter.
Obfcruandttm eft tamen, quod fignificare in- ftrutnentalitec dupliciter contingit «naturaliter, vel ad placitum : inArumcmalitcr naturaliter **frumrmt+- fignificat res, qua natura vtitur tanquam inftru- ntUeir" mento ad aliquid aliud fignificandum , ficut fu* r,r> ntus fignificat ignem naturaliter inftrumeniali-' ter. luftrumetuaWter ad placitum , ficut homo fignificat hominem. Significare formalitcr con- tingit vno modo, fcilicet naturaliter, ficut no- titia, quam habeo de homine naturaliter forma- litcr mihi fignificat hominem.
e sldfi.undnm conceditur de noiitid fecundari* tSec. 24.
Nota quod quatuor funt qux fc tenent cx parte guAturr >St alius recordandi. Primum eft quid alius rccor- ?**! f> un(t dandi eft femper poli tempus, id eft, alius rccor- *"
dandi eft per aliquod tempus, poftquam alius de * £
quo recordamur fuit ; eft enim alius recordan- di de prxtctito allu , fallo ab illo , qui recorda- tur , cx qno fcquitur quod non recordamur de pcx(cntibus , vel futuris. Secundum, qu&d ille, qui recordatur percipiat, vel in particulari , vel in vniuetfali tempus, quod fluxit imer alium prx(critutn,& alkitm rccordandi.Tertinm.quod aclus de quo recotdamur non fir quando recor* damur, quia tunc non clTct recordatio eius de prxterito. Quartum quod licet alius ille non fit in fc prxlcns , fic tamen pexfens in fpecic intcl- ligibili , id eA, quod habemus fpeciem intclltgi- btlein ,dc illo allu, quo recordamur.
Ex his fcquitui,qubd ad hoc, quod habeamus alium memorandi , qui eft complexus, requi- runtur multx notitix fimpliccs. Pruno requiri- tur notitia fimplex alius de quo recordamur.
Sccundb obicHum fuper quod cadit ille alius, deinde requiritur notitia , vctbi gratia, loannis,
& temporis prxtcdti , & mediantibus illis noti- tiis habemus apprekenfiuam , qua apprehendi- mus totam illud obicHum : notitix omnium re- rum funt complexx , & abftraHiux , Se illis me- diantibus habemus recordationem.
Et fi quxras , cum notitix abftraHiux non habeamur , nili mediantibus fpeciebus ; fpecies iftx quomodo caufatunr? Dico quod cantantur a rebus intuitiuc vifts , vctbi gratia , video Pe- ttuut , hoc videre eft prxfcns. Sed quomodo A 4 polium
16.
Lib. I. Phyficorum
&9r-
m.
8
poffiim ipfiuc videre recordari i Dico quod po- tentia. »i illius recordetur, ©portet qubd habear notitiam fnruitiuam illius. Vndc nota quid du- % plex cft obicclum memurix , fciiicct propin- quum, & rcjnotum : obiedum propinquum > cfl adus humanus ; obiedum remoium cfl rorum il- etoatm lud.fupcr quodtranfit adus humanus. Vt rccor- *"* u,u *fl dor me vidifTe Pontificem factis Pontificalibus dafka. indutum vcllibus. Primum obiedum, cft hoc to- tum , recordor me vidi jfe , fecundum Ce remotum cft , Pontifex in hMtn Pontificali.
Et nota quod primum obiedum cfl femper prxtctici , vt prxicriti , fecundum veto non. Vt poffum recordari me vidifTe Ioannem. Primum obiedum , fciiicct ntc vidifTe , cfl femper prxrc- riri. loannes vero potefl efle prxfen», Ce adhuc viuere. Qubd inrclligas de memoria imcllcdi- 4 ua , de qua loquitur Dodor in hac quxflionc.
Quia de memoria fcnfitiua cfl fccus, tpfacnim, vt docet Ariiloteles lib. dc Memoria , Ce remin. u , | cfl prxteriri , vt prxtcritum cfl , & quo 3d pri -
marium ,& quo ad fccundarium obfedum.Cuius ratio clfc potefl , quia fenfus non cognofcit ob- * jcdum , nili fecundum aliquam difpofitionctn, quam habet, quando prxeise fent/tur,arquc adei * 1 pofl adum iam difpofitio illa periit , ergo fi de-
beat recordari, opoitct quod recordetur de adu, vt prxreritus cft,& dc illa difpofitione,vt prxte- rita cft. Atiflotelcs,ltb.7. Mcraph. cap.jy .inquir, abeuntibus fcnfibilibus i fcnftt , non cfl palam . verum fint , an non. ldct> non poteft habete re-
cordationem adus fui vt prxicriti , quin criain habeat obicdi fenfali. vt pr eccriri.
Q_v a s t i o III.
Virum perfefta cognitio caufati depen- deat ex cognitione omnium j ut- rum caufarum ?
Vide autbores citatos h fotft. fraetJrati.
,, Rcvitvr quod non , quia tunc fe- rJj?7 queretnr , quod nulla res pollet cogno- fiwMfri. tu fi Deus cognofcctctur , ccutfe- qu.ns cik falfum , quia multx res funr faciles ad cognofccndum. Deus amem cfl difficili cognoilibtlis , vr patet i. Metaph. ' bi dicitur, quod ficut oculus nodux noti poteft videre cla- rifjtcrm Solis de dic; ita nec inrelledus noltec fubAamias feparatas; Pe patet coofequenua, quia omnium reettm Deos cfl caufa.
Secundo frqucretur,qt‘6d nulla res pofTet co- gnofci.mfi infinita cognofccremur ; confcqucns cft impoffibile : quia cognofcerc infinita quali- bet cognitione dillinda , cft impoffibile; & pa- ier confcquentia , quia vmus tei funt mfiuitx caufx.vt patet fecundo huius.
Tertio ,quia cognitio definitiua,dc demon- ftrata, cft cognitio pctfcda ; fcd dc aliqua re po- teft haberi cognirio dtmonflraia , te etiam defi* nitioa per vnam folani caufam, igitut ad petfe- dam cogniiioncm vnitts rei non requiritur co- gnitio omnium fuarum caufarum. Maior patet: nam cognitio dcmonftrata cft pcrfcdifltma , eo quod determinat intclledum ad affcnucndttm: & etiam minor , quia per quodlibct genus caufie potefl fieri dcmonftratio.vt patet t. Poft.Simiii- tef definitio fit per vnam folara caufaro, fciiicct formalem ; crgo.&c.
Quatto fcquerctur , qubd ad cognitionem ignis oporteret cognofcerc lumen. Ce tuorum. Ce alium ignem: confequcnscrt falfum, ve patet per experientiam. Patet conlcqucntia.quia igntsna- tus cft produci a quolibet corfi tauquam a caufa.
QuintA .quia fciemia Mathematica & Meta- phy fica funt fcientix pcrfedx, Ce tamcu non dant cognitionem pet omnes caufas , igitut non cuiuftibrt rei perfeda cognitio datuc pet omnes caufas. Antecedens patet per Commentatorem in ifto i.vbi dicit quod Mathematicus demon* ftrat folitrn per caufam formalem .Metaphylicua aurem per tres caufas: fciiicct per efficientem, formam ,& finem. .
Sexto fequirur, qn&d in cognitionibus eflee circulatio, confcqucns cft fallunt, & patet i.Poft. Confcquentia patet , quia perfeda cognitio cau- fati dependet ex cognitione caufarum. Ce e con- tra cognitio caularum dependet ex cognitione efTcduuin ; eo qtibd ctfedus in naturalibua fune notiores fuis caulis.
Septimi fcquerctur, qubd Intclligentix nullo modopoflent cognofei, quod cft falfum. Proba- tur confcquentia, quia fi fic ,hoc effer ex cogni- rione fuarum caufarum : ntodb littclligcntix non habent caufam nifi Deutu , igitur cum Deus fic parum,vcl diffic ulter notus,non poteft ducere in notitiant Imclligentiatum.
Oppofirum arguitur per Ariftotelem in ifto primo, text. t . vbi dicit, quod cuiufltbrt habentis caufas , principia , Ce elementa, cognitio depen- det ex cognitione illorum » Se hoc vfquc ad de- mentatae per hoc denotat cognitionem omnium ejulatum.
In quxflionc primi videndum eft , quid fit notitia perfeda, Se qualiter aliquid perfede fcia- tur. Secundo videbitur de quxfito.
Quantum ad primum , fupponenda cft diftin- dio polita in prima quxftione, videlicet , quid aliquid fcitor duplieitur.vno modo.vt conclufio. Se funt ifti modi, /I itum. opinatum, cudi tum-, Ce ho- iufmodi funt dctctmtnationcs propolitionis, vel conclufionis. Et tunc dico , quod conclufio per- fede fcitur , quando determinatur inteliedus ad afTemtendum condufioni firmiter , Se euidenter, ita vt diftentire non pnflit. Alio modo aliquid feffur , vt res figntficatn per terminos conclufio- nis , vt verbi gratia , habemus feientiam dc Deo, dc hominibus , Ce dc elementis ; & tunc dico •* qu&d res naturalis perfede fcitur , vel cognofci- tur, fecundum omnem modum confidet andl, quo poffibileeft ron illam confiderarc. & fecun- dum omnes proprietates, & cortdttioncsconuc- nientes fibi , Ce poffibiles conut nire; fecundum aliquem didorum modorum conlidcrandi , Ce cum hoc fciatur.quid plur ibus modis non poteft haberi confideratio de illa re, nec quod plores proprietates infunt fibi,ntc polfunt ineffc aliquo didorum modorum.
Ex hoc ponuntur conclufionet. Prima eft.quAd dc conclufionc poteft haberi perfeda feientia. Probatur , quia dc conclufionc poteft haberi no- titia determinans intclledum ad alTcntiendum firmiter , Ce euidenter illi condufioni , fic vt dif- femirenen pofl» ,igtrur dcipfahabctur notitia perfeda. Tener confcquentia per definitionem cognitionis pcrfedx : Ce antecedens apparet de conclufionc dcmonftrata. V ndc adeo determina- tur inteliedus meus ad affintiendum iftironclu- fioui : Otnnu rtelilioem tfi dimftUlu per
y4t
}•
Tiiaifio
jutfi itoit.
4*
Dr (tat tu - fi»n* fettfl baltei feeft- Ha ftuaua .
Qu<eftio III.
qu&d nullo modo, poteft difTcmire, imo ncc poteft duci ad firmiorem aflenfum.
Sed obiicitur : quia (i non poteft haberi fir- mior alfcnlus ,tunc fcquitur , qu6d plura media nun deberent adduci ad probationem eiufdem condufionis. Pater confequcntia ,ex quovnum medium tantum determinat intcllcdura ad af- fentiendum , quemadmodum St omnia.
Refpondetur,qu6d media diuerla, quz addu- cuntor ad probandam aliquam conclufionem.vcl funt determinata , vel non : fi fune determinata, cunc dico qu&d omnia non faciunt maiorem eui- dentiam, quam vnum eorum , St tunc media ad- ducuntur ad iftum finem , qut\d fi homo non po- teft faciliter duci in cognitionem conduGonis per vmim eorum mediorum , quod tunc ducatui per aliud ; fi autem media non funt determinata, tunc dico , quod quodlibet illorum affirmat fen- furn;& ide6 in Mathematicis fufficit vnicum me- dium,in naturalibus autem requiruntur diuerfa.
# Secunda condufio.qubd de nulla re Ggnifica-
'DtauUtn taper terminos condufionis poteft habet» noti- fcnjit mu tia perfeda per humanum intdlcdun»:& liogdi- ftr ttrmint copropter Deum, quia cognofcir perfede omnes ICS » J)uantum tognofcibilc, funt ; Se intiHi^ituc jniiit. ~ "* ’*
S.
£| *»t ri J«i- rnfir di
condufio , vbi per ipfius condufionis fignincata fuit aliqua condufio dcmonftrabilis » de qua di- ftum cft.Ptobatur conduGo,qiiia dato, quod co- gnofeara aliquaa proprietates de vna re ■, attamen impofiibile cft cognofccrc pctfcdc , an habeat plures proprietates incxpcrtas.qux tamen requi- runtur ad petfeftara cognitionem ex defetiptio- nc peifcdx cognitionis. Vcibi gtatu, licet de ad- amante cognofcam , qubd attrahit fettun», non polfinn fcirCj quomodo iniit libi aliqua proprie- tas quam ignoraui.
Ofniht »li- Quantum ad fecundum notandum , quod ali- fmii.it- qua cognitio, vel fcienria poteft dici perfeda dn- tiftrftiim plicitet. Vno modo fimplicitet , Se de tali iam iupluitn. cft, alio modo fecundum genus determi-
natum , ve puta fecundum confiderationem na- turalem. Item quxdam cft notitia complexa, quxdem incomplexa. Item duplices funt caufz, quxdam per fc , fine quibus effedus non poliunt produci in cllc , alix per accidens , qux concur- runt ad pcodudioncm^iffcdus , fcd fine illis po- teft efFedus ptoduci , ficut Socrates cft caufa domus.
^ Nunc cft prima condufio , De aliqua re pof-
fum habere cognitionem incoinplexam petfe- dam fine cognitione omnium fuaturo caufarum. Plebatur, quia vifio, qua video albedinem, fcili- cct fimplcxapprchcnup albedinis per vifum ,eft cognitio perfeda incomplexa , de per illam noii cognofco uinnes caufas albedinis , crgo.fccMa- ior patet , quia illa vifio albedinis cft adeo per- feda cognitio incomplexa , ficut poflibile cft il- lam eftc:& minor probatur , quia non plus co- gnofco modh per v itionem illam , quam fi albc- do illafuiflct ab acet no : quia non plus depen- det vifio mea ab ipfa nunc , quam dependeret fi elTctxrerna; fcd fi albe lo e flet xterna, non co- gnouifiem caufam efficientem albedinis pet iftam vifionem.
_ Secunda condufio , Ad perfedam cognitio-
' nem caufati requiritur notitia confufa omnium fuarum caufarum , St ideo dico notabiliter con- fufam : quia ad hoc, qubd cognofcam hominem, non oportet cognofccrc determinate , qubd ge- nerabatur a Socrate , «ccoportct cognofccce di-
ftinde omnes partes eiufdem rationis, fcd fuffi- cit cognofcctc omnes partes, St caufas fpecie diftmdas fub nomine fpccifico. ProbAtut con- cludo : quia de caufato non habetur perfede feientia, donec ceiret omnis qtixftio dubitabilis, qux cft fcibilis de eodem i fcd hoc non fit , nm per cognitionem omnium caufarum.
Secundi, quia ad cognitionem iftiuscffedus, opottet cognofccrc cautam aliquam , & caula il- la cognofcitur pet fuam caufam , & fic ciira cau- fx fint fibi intricem caufx, oportebit omnes cau- fas cognofcctc. Ei conclufionc fcquitur exem- pltficandode aliqua te naturali , ficut de homi- ne i primo quoad perfedam cognitionem ho- minis , requiritur cognitio tnaterix prime » St fornix , fuarum proprietatum ,(t condiiionum.
Secundo oportet cognofccrequacuor elementa, opeiationcs , & modos agendi ipforum. Tertii oportet cognofccrc omnes partes heterogeneas, vt carnem, olla, venas , fanguinem, Se huiufmo- di ,& conditiones St proprietates ipfarum par- tium. Quarti opottet cognofccrc quatuor hu- mores in corporc,& conditiones ipforum.Quin- ti quo J fit compofiius ex anima intcllcdiua.cim corpore , cognofccndo operationes , obieda»& modum cognofccndi ipfius aniinx intclledinx.
Se porentiarutn ipfins. Sexto quid genitus cft a fibi fimi!» fecundum fpeciem ,cum admtorio in- fluentiarum, Dei, coeli. Se Solis. V ndc Atiftore- lcs in fecundo huius dicit , quod homo generat hominem , & Sol. Septimo opottet cognofccrc, quod homo generetur ad felicitatem tar.quam ad finem, qux felicitas vltimatc confiftit in Deo.
Et dato , quod homo cognofcat omnia i fla , ta- men illa cognitio non cft fitnplicitcr petfeda.co quid dubium eft an fint plutcs proprietates , 6c conditiones inexrertx.
Tertia condufio Ad perfedam e cognitionem Mathematicam, vel Metaphyficam faltem defub- ft antiis feparatis ,non requiritur cognitio om- nium caularum. Probatur , quia Mathematicus folum demonftrat per definitionem quid nomi- nis, qux a Commentatore vocatui caufa forma- *
lis in ifto primo. Similiter Metaphy ficus folum demonftrat per tres, fcilicet per cfficicmcm.fot- num,5c fincm,vt dicit Commentator - IcJctb patet fecundum , qualiter in diucrfis feientiis diuerfi- inode requiritur cognitio caulatum: & hoc de fecundo.
Ad rationes. Ad primam conccdo.quod nullus habet perfedam fciemiam naturalem de aliqua re , nili habeat cognitionem de Deo, non fub ifto conceptu Dtm,( cd fub ifto , primum *gtmy aut pri- mum rr.oHtm , quatenus de ipfo determinatur in feientia naturali : de multis tamen habemus co- gnitionem naturalem minus perfeda fine cogni- tione Dei, & ideo ficut cognitio de Deo cft diffi- cilis , ita cognitio perfeda de aliqua re naturali, cft valde difficilis.
Ad fecundam negatur, quod oporteat infinita j cognofccrc :quia fufficit d cognofccrc caufas per fc, & non caufas per accidens. Vel fic,& melius, quid fufficit cognofcerc caufas fub conceptu confufo fpccifico, St non quamlibet diftinde per cognitionem fibi propriam.
Ad tertiam dico , quod facit pro prima con- clufionc, in qua conccdirur , quod conclulio po- teft perfedi fciti ex definitione data : quia defi- nitio naturalis non eft bona , nifi exprimat con- fusi faltem omnes caufas re».
Ad
io Lib. I. Phyficorum
Ad quartam, Sequeretur, &:c. Concedo, quod ad perfedam cognitionem de igne oportet co- gnofccrc confufo modo fic, quid ignis produci- bilis eft a qualibet illarum caufarum , fed non oportet coenoiccre in fpcciali an genitus fit i lumine, vela calore , ficut de Platone non opor- tet cognofcerc,an genitus fit a Socrate, vel k Ruberto.
1 1 . Ad quintam dico , quod in illis fcientiis non requiritur cognitio omnium caufarum ad cogni- tionem caufati , fed aliquarum tantum , vt patet ex conclufione tertia.
Ad fextam de* circulatione dico , quid non eft mconucnicns arguere circularitcr in diucrfis generibus fciendi, licut in propofito; nam ar- guendo a caulis ad cfTcdom,c(l procellas propter quid ; Se e contra eft procelTus (fuia.
Ad feptimam de Intclligcntiis,conccdo,quod ad perfedam cognitionem lntclligcnrix opor- tet habere cognitionem Dei ; licet per illum non dcucniamus in notitiam Inrclligentix , fed per cius opera , & cffcdus.qux funt nobis notiora.
ANNOTATIONES.
C*gnhUp*r- * Th T tl,nc ^‘C0 * rti n4tt**l* perfette fcitur, fid* dm- JOjScc. Nota perfedam rei cognitionem du- fhx. plicem cire : quxdam namque eft (implictter per-
feda , qua fcilicct cognofcitur res , quantum ex Ce cognofcibilis eft , quoad omnia , qux ex ea cognofci poirunt , ira vt penetnetor eflentia quo ad omnes partes, fi eas habear; Se infpicianrur omnia, qux ab ea fluunt. Se qux fum aliquo modo in potentia cius , tum etiam omnia a qui- bus dependet in quocunque genere caufx > & dc- * ' ntque vt cognitio talis rei adxquctur ipiiusco- gnofcsbilitati.Hxc cognitio appellari (blctcom- piehenfiua, qua cognitione DeusOpt. Max. a fe folo cognofcibiiis e fl : quia cum fit infinite cognofcibilis.fola infinita cognitione compre- hendi poteft , quam ipfc folus habet ; homo au- rem in hac vita neque Deum , neque aliquam *•- creaturam hac cognitione cognofccrc valet.
14* Alia eft cognitio perfeda non (impliciter, fed aliquo genere , quando res non cognofcitur fe- cundum quod cognofcibilis eft ; fed quo ad ali- qua fnlirni , verbi gratia , in genere cognitionis, qux habetur per caufas intrmfccas , illa dicitur cognitio perfeda , qua ics cognofcitur per om- pe 5 caufas internas , Se ita incclligenduni eft in omni genere caufarum. Dicirurctiam cognitio perfeda fub aliquo genere fcicntix,fi cognofcan- tur omnes caufx , qux fub tali iciemia cadunr. Verbi gratia, cognitio, qux habetur de rebus na- turalibus per caufas rerum naturalium , dicitur perfeda cognitio , qux in naturali Philofophia haberi poteft, quamuis non cognofcanrur omnia, qux conucniunt rebus naturalibus, quatenus en- tia fum; quia talis cognitio ad Mctaphyficum potius quam ad Phyficum fpedar.A: fiimliter co- gnitio, qa* habetur per principia Mathematica de rehus Mathematicis dicitur perfeda in gene- re cognitionis Maihematic;,& deniqueeognitio cuiufi umque feiemix de fuis fubiedis dicitur perfida : quia eft cognitio per caufas ad talem feientiam pertinentes, licet noncognofiantur in illis fcientiis omnes omnino caufx.&afFcdiones rerum confidcrararum. Ariftoteles autem non loquitur de cognitione perfeda (impliciter ; fed de perfeda in vnoquoque genere fcientix,quod
pater ex eins infticuro , omnia enim qux hoc lo- co docuit ch pertinent , vt intclligamus quomo- do cognitio in vnaquaque (cientia , prxfertim in Philof. naturali tradenda fit.
h Ad perfedam cognitionem e au fui , Sec. Nota 1 S‘
qudd ad perfedam rei cognitionem, qux in qua- uis fcicntia tradi poteft, requiritur cognitio om- nium caufarum per fe tam iutemarum , quam externarum , qux fub tali fcicntia cadunr.
Nam multo per fed i it s rem cognofcimus fiue definiciuc , fiuedcmonftratiuc, cognitis omni- bus cius caufis , tam internis , quam externis: quini cognitis (olis internis , vel folis externis; quare non erit huiufmodi cognitio vndequaque perfeda , fine caufarum internarum, St externa- rum cognitione. AddequAd alix caufx requi- runtur ad Mctaphyficam,aliq ad Mathematicam, alix ad Phyficum , & alix ad moralem Philofo- phum. Metaphyfica enim probat de homine, quod fit ens , fttbftantia, 3c ea qux ab his proce- dunt. Mathematica quantitatem & dimenfio- nem ; Phyficus naturx partes , & ea qux ab cis ditpananr. Philofophus vetA ir.otalis virtutes, & adus humanos; atque adeb horum quilibet cx- pofeie cognitionem omnium per fe caularum rei, de qua tradat.
e A. i petftClam cognitionem , &C. Nota quod 1 Maihcinatiwjs frequenter per formam procedit, Motutmaoi- probando videlicet palfiones per ipfas formas ‘f^Muntor (ubiedorum ; prxeipue enim figuras coi fiderat,
& per ipfas probat : interdum etiam per mate- riam fuam , a qua non abfttahir , fcilicct intclli- gibilem, nempe quantiratem: confiderat enim Mathematicus figuras. Se formas, non vt ab- ftradas a quamitaie , fed vt in quanritate fiunt: quamuis abftrahat a materia ferifibili , qux eft fubftamiainduta qualitatibus fenfibihbus ; ngic enim de triangulo, fiue triangulus fit in ligno, fiue in xre.fiuc in ferro. Metaphy ficus ver6 pro- bat per caufas formales , finales ,& agentes, non tamen per efficientes. Nam Mctaphyficus ab- Uotofljp* ftrahit a materia, atque ade6 probat per caufas, ***£*" qux a materia abllrahunt , tales autem funt for- rnales, finales, & agentes. Quod autem non um. per efficientem , patet , quia caufa efficiens effi- cit per motum. Mctaphyficus vero abftrahit i motu ficut a materia. Phyficus autem a toto ge- nere vritur quacuor generibus caularum , quam- uis non fmgulas Phyftcas conclufiones per om- nia caufaruni genera probet. Primum patet, quia Phyllea a nulla materia mfi a lingulari abftta- hit. Secundum probatur , quia non oportet, quod femper jper omnem caulam ptobec. Sat eft enim, ve qualdam conclufioncs per hanc, quaf- dam verti per illam caufam Jcmonflrer.
** Sufficit cognoftert i.mfu per fe , non caufas per 17’ accident. Nora qu6d ad perfidam rei cogni- tionem fiue definitiuam , fiue dcmonftratiuatn, de qua-loquirur Ariftoteles , non requiritur co- gnitio caufarum per accidens : quia ad defini- tiones , Se demoniirationes conficiendas non af- futnuntur caufx per accidens; tum quia ad rei perfedam cognitionem expofeirur caufarum cognitio , quia ab illis res dependet in fuo clle, at non dependet a caufis per accidens , qua- re, & e.
* Dico quod non eft inconuenient arguere circulari - ter , Se. e. Nora circulum in dcmonftraiionc du- ^ ,yj tjfm plicem ede , videlicet perfedum , Se imperfe- tutus. dum. Circulus perfedus eft, quando ab omnino eodem
Quaeftio W.
eodetn cegrcffimnt ad omnino idem , quod tnne fiet et in fyUogitmo, fi conclufionc* cognofccrc- tnuspet pr imi flas ,& non pcT aliquod alimUpf as vetb per conclufionem cognotceiemus , & non pet aliquid aliud. Circulus impetfeftus eft .quan- do non eft ab omnino eodem ad idem , qui fieri poteft. duobus modis .Primo modo quido in vno ptogtcfiu cft demonftratio f»u4 , fcu jnid efl , in alio ver 6 propter quid. Secundo modo fit imper- fc&us circulus > quando femper procedimus per caufam non folum quoad cognofci , fcd etiam quoad eftc,quamuis in alio gcncte caufx.
Primo modo demonflratio circularis perfc&a tft impofiibiUs,vt dicit Ariftotcles t.Poft.rext.io. quia ucognofcimus conclufioncs per primi ifas, oportet qa&d ptrmiflx fint nobis notiores fua conclufione. Impoflibile autem cd.vt id quod cft nobis notius, co — r ‘ * * ■* *
11
fuo. Quod diftum cft . explicatur exemplo. De- ambulatio cft caufa Canitatis cftciliua , quatenus lanitas eft cffc&us cius , JSt deambulatio cft effe- ftus fanitaiis , quatenus fanitas eft caufla finalis deambulationis.
Fit autem huiufmodi circulus , \t non folum conclufioncm , fcd etiam primitias cognofca- mus per caufam, hoc pa&o : Per caufam efficien- tem demonfttamus tuum ctTcdum , & pet illum efferum , non quidem fumptum vt effedus eft, fed vt eft caufa finalis, dcmonftramus illud.quod ante fumebamus pro caufa efficienti. Hoc etiam pafto potTumus dcmonftrarc corpus illud , quod tnbfUmia proxime collocatur , habere in fua cf- femia materiam per cautlam formalem , nempe
fint” lljKlXf ti.rt.- n. C. U .1 C .
II»
... . r iwiuMtcin , nempe
quia habet formam , & habete formam pcrcau- t _ «*• »am materialem , fcilicct quia habet materiam,
. . . 'Rnofcim.i5pct id.quod cft igno- poflitmus etiam demonfttarc tam mateiialcm,
nos. In dcmonftrauone autem fy,rr qwdwnc- qtum formalem caufam extrinfecc per cfficicn
I».
... ...v... aH.viu f r ’ tuiic
fieret circulus petfe&us, fi primilTi dcmonftra- rent pnptrr quid condufionem A conclufio qua- renus cft licroonftrataprepfrr quid, id cft .quatenus eft Cnohu primitiarum , demonftraret propter *pud ipfas primitias , hoc autem eft impoflibile, quia heri nequit vt id.quod cft cffechis, quatenus effe&us eft, Ut caufa fui cau(z,atquc adeo circu- lus perfe&us nulla ratione dari poteft.
Circulus autem impcrfe&us primo & fecun- do modo cft dabilis , & quidem primo modo pa- tet : quia in huiufmodi circulo demon ftratur cf- fc&us per caufam demonftrationc propter quid, rurfus dcmonftratur caufa per effc&um , non vt P^o^lem abeftc&u , fed vt ad quam reducitur
• a - "*"“*•* pci t incien-
tem, & emeientem per finalem , & tandem vicc verfa illud, quod cft caufa finalis, poteft demon- ftrar i per caufam effidentem. Et nota quod Ca- ictan. i.Poft. vocat hanc circularem dcmonftra- tionem propter quid , eo qu6d femper proceditur a caufa. Cicerum non cft potitfima demonftra- tio, qui communitor dicitur , quidejt. Potitfima enim dcmonftratio cft, qui procedit per caufam formalem metaphyficam , id cft, per definitio- nem conflantem cx genere, & differentia.
EXPOSITIO TEXTVS.
W“VVA,1» :cu Ttau SJ»"" rwucuur T C{1 , &c. Hic ponitur fecunda 1 i
"tfr ib ,Anftrclc k ^conch,fio dc ordil« procedendi , fcilicct quod r,,,.,.
" i hllo,°pl»» AAura cfttquia lixc fecunda in naturalibus procedendum cft a caufatis tem- r.xt .
dcmonftratio non cft emerer a», d.fed ..c, ....C,.-. ,j a . aiiscom. Tm- »•
dcmonftratio non cft tropter fiwW,fcd quia.X tem perficiatur huiufmodi circulus hoc n
•Vtau-
. . ( - - ..ov modo
procedendum cft , nempe ab effectu cognito per experientiam, aur per aliquid fimile ‘debemus alcendert . dcmonftrarionc jara , fcu quod eft ad
cauilam^: confirmari in cognitione caufa, cer- tiores facti de ea , poterimus defeendere demon- Sratione pnpter quid a caufla ad effectum. Verbi gratii, video Pianetas non fcintillare.indccolli- Eo per demonrtratiunem <jui* illud.quod cft cau- Ia quare non fanrillenr . nempe quod finr prope nos. Deinde ex hoc quod Plancta: funr prope nos, quod cognolco cfle caufam, quare non fcin- tiljenr, facio demonflrationem propter tpujt m quademonft/o per caufam Planctas non fcin- ri/iare. Hoc modo Philofophi naturales ex effe- dlibus cognitis per experientiam , aur aliquo fi- mili tn -do , colligunt cauiar , & confirmari aliis argumcuris in cognitione iftarum atl/arum dc- /cendunt ad efleCtus , demonflrando eos fntnrr , & in /miufinodi circulo imperfefto , ef- fectus nunquam fumirurpro caula, & fic optime fieri poteft.
,0. Sicut etiam fieri por cft drcului imprrfciftus fecundo modojq uia c au/i funr libi inuicem cau- fir, fecundo huius , cap. ). In huiufmo ii aurem circu/o^juamuis procedatur a caufa ad rtfctftum,
* rurfus ah illo cfFnftu ad c. tti/am , vr a ejufa ad effectum, ramen raf/s effetfius eft caufa fila: natu- ra in ilio genere caufa-, arque adeo in huiufmo- dicitculo femper proceditur i nobis narioribus, tpumuis alta via, quam ante in primo difcutfu, procedimus , & et/am a notioribus fecundum naturam, quii quilibet caufa , co quod tilis cft,
«otior eft fecundum Ce , fi ro effetSu , vt fic caa-
— ..au.atiscom- Trxr.x.
politis ad caufis componentes. Probatur , quia Trxr.s. i in omni ordine doctrina: procedendum cft a notioribus nobis ad ignotiora, fcd compofita funr notiora nobis limplicibus componentibus; ergo , 5cc. Maior Sc minor apparent , quia tota compofita funr notiora nobis, & minus nota natura: , fcd cauli componentes c conucrfo ; !c patet, quia confnfa funt magis manifcfta,& illud totum cft nubis notius, «c per notitiam ipfius dc- uenimus in notitiam elementorum. Sed contra objicitur, iftaconcluliocontradicit prima, ergo,
&c. Refpondetur, quod non, quia ifta conclufio W* tn„. ponirur de procc/ru.qui cft ab effVchl ad caufam, ei.
fcd concluho prima loquitur de notitia prmrr quid, qua: cft i caufa ad effectum , & hoc patebit in quiftionc. 1
Q^v s mo IV.
Utrum eadem fint notiora nobu , &• notiora natura?
Arift. kic ttxt. i. Aurrrocf cotum t. i ,rkyfjr*a j
‘Mt g- f*‘/f t.Conimbr jutfl.t. Ruulul ' *
RoCCUt rJUdjl t. 1
R r. v x t v r qood fic , qU/a omnis (dentia per feti a procedit per caulas, &
* priori i fed fcientia naturalis cft fcien- ua per fefh, igitur ipfa procedit per cau fas, a r tpfc procedit ex notioribus nobis , igitur caufx funr notiores nobis, fed caufx funt notiora naturx,vr parer primo huius,igitur eadem funt notiora no- bis, cV notiora tiaturx.
Secundi t
u Lib.I. Phy ficorum
Secundi, quia vel per naturam intclligitur natura non cognofcens , Sc fic nihil eft (ibi no- tius,vel ignotius : vel intclligitur narura cogno- fcens , Sc tunc vel intrlligentia fcparata , & hoc non ; quia imclligentix fcparata: non fune diucr- fx notitix, quarum vna (it potior altera, cum ipfa intclligat perluam fimpliciffiinameflcntiam. Si per naturam intelligatur anima noftra \ tunc cum eadem fint notiora nobis , Sc animx noftrx , fc- quitur , quod eadem erunt notiora nobis , & naturz.
Tertio, vbi ita elTct, hoc etier pro tanto , quia compotitum eft notius nobis , Sc fux caufx funt notiores naturx, ita vt vniuerfaliter effeftus fint notiores nobis fuis cautis , hoc eft fallam i quia adamas eft notior nobis , quam fit virtus iplius, mediante qua attrahit ferrum , & tamen virtus illa eft effe&us adamantis.
Quartb , niti eadem elTcnt notiora nobis , Sc naturx , fequerctur qubd idem edet notius , Sc ignotius rclpe&ueiufdcm , quod eft impoflibile, & probatur confcquentia : quia agens , Sc tinis funt tibi inuicem caufx , igitur cum caufa fit no- tior naturx, fequitur qu6d agens eft notius natu- rx,qu^m tinis, & quia finis eft caufa agemis,tunc fequitur quod tinis eft notior agente, & fic agens eft notius , Sc minus notu tine , quod eft impof- fibile.
Quinto, quia anima noftra eft notior nobis,e^ quod experimur ipfam,& cum hoc eft nocior na- turx, eo quod eft caufa compotiti, igitur idem eft notius nobis, Sc naturx.
Sexto , quia principia Mathematici funt no- tiora nobis , Sc etiam naturx , quam fint conclu- fiones inde fcquentcs, igitur eadem funt notiora nobis Sc naturx. Antecedens apparet, nam iftud principium, Omne totum eft mnltu fu* p4rrc,cft no- tius cuilibet cognofcenti , quam fit aliqua con- clufio fcqucns ex illo principio.
Oppotitum arguitur per Arillotclem in i hu- ius, text.+.&c j.vbi per hoc probat, quod in ferien- tia naturali procedendum eft a rotis compotitis ad partes componentes.
- In quxftione primb videbimus qux funt notiora nobis. Secundb qux funt notiora na- turx.
Quantum ad primum, notandum qubd aliquid poreftdici notius dupliciter , vno modo intenfi- uc, ficut illud quod habet plurcs gradus cogni- tionis. Alio modo dicitur notius, quia prius no- tum , Sc hoc tutelligitur dupliciter, vno modo, quia prius tempore , & fic maior prius tempore cognofcitur conclutione ; alio modo prius na- turi , & fic minor prius cognofcitur quam con- clutio.
Secundo notandum’, quod omnis notitia intel- Ictftiua originatur altero duorum inodorum , fci- licet, aut cx fcnfo,aut ex naturali inclinatione in- tc!!edus,& ideo duplicia funt principia, quxdam qux habentur perfenfum, Sc cxpcrictiam;& alia, qux habentur ex inclufione terminorum in fi- gnificando, vel ex non repugnantia , quibus in- rcllc&us aflcnti^cx fu a inclinatione naturali, ha- bita tigniticatione terminorum, tine aliqua ratio- ne determinante ipfum intclle&utn , & talia funt principia Mctaphyticx , vt tjuodlibet eft,vel non eft\ omne totum eft nutiu* Jiut parte, & huiufmod i.
Tertio fciendum , cx quo omnis notitia in- tcllcdiua originatur ex principiis acceptis per fenfum , aut per naturalem inclinationem intel-
le&us, qubd illa conclufio qux facilius Sc eui- dcniius deducitur cx iftis principiis , eft notior aliis, qux minus euidenter deducuntur ex illis, & ideo n de aliquibus duobus principiis , vel con- clutionibus fcire velimus , quod lit notius alio, debemus attendere , quod iftorum facilius dedu- catur cx fen fatis, aut quod eft facilius rcducibile in primum principium acceptum ex inclinatione intcllc&us.
Ex hoc fic prima conclufio ifta : Scmper prin- cipium, per quod probatur aliqua conclufio,no- tius eft illa conclutione, & hoc inrentiue. Proba- tur , quia principium eft caufa cffc&iua falcem inftrumentalis notitix condufionis, igitur noti- tia conclufionis non eft tanta intenfiue , quanta eft notitia principi). Tener confcquentia , quia agens aliquem cifc&um tine adiutorio alterius, non poteft producere cffc&um tibi xqualem , vt corpus luminofum non poreft caufare tantum lumen in medio, quantum habet in fcipfo : fimi- liter caliditas non poteft producere in aliud fub- ie&um caliditatem tibi xqualem tine adiutorio caliditatis produdx tibi coagcnte,&c.
Secundi, quia illud eft notius intentiue.quod propinquius, Sc cuidcntius reducitur ad primum principium , fed principium , per quod proba- tur illa conclutio , propinquius Si cuidcntius re- ducitur ad primum principium , vel ad princi- pium expertum , quam illa conclufio ; ergo , &c. Maior probatur per prxnotata , Sc minor appa- rer, quia in ordine reducendi ad primum princi- pium, prius probatur principium, qukm conclu- tio per ipfum probata.
Tertio, quia difficilius obliuifcirur notitia principi], quam conclufionis dependentis cx illo principio, jgirur notitia principi) eft intentior, Sc hoc eft verum , quando illa notitia folum eft per illud principium.
Contra conclutionemobiicitur , Sc probatur, qubd notitia principi) & conclufionis parifor- miter remittantur , ftante cuidcntia primi prin- cipi) ad conclufionem. Tunc fi ita e fiet , feque- rctur qubd aliquis haberet notitiam principii, & non haberet notitiam condufionis , Sc cum hoc fciret confequcntiam clfe bonam , Sc qubd cum hoc fciar confcquens;& patet confcquentia, quia cx quo notitia conclufionis eft minor , tunc ipfa cflct rota remifta ad vnum gradum , quando ad- huc ftabit aliquod de principio , Sc tamen tenet confcquentia , Sc eft cuidcns ; fequitur propo- fitum.
Rcfpondemr qubd impoflibile eft , notitiam conclufionis Sc principi) xqualiter remitti ad vnum gradum , fievt confcqucnti.t remittantur xqualiter devrroque vero , vnde femper opor- tet pius remitti de notitia principi), quam con- clutionis.
Secunda conclufio : vniuerfaliter fenfibiliora funt notiora nobis niinus fenfibilibus. Proba- tur, quia ex quo cognitio noftra originatur cx fcnfu , oportet illa cilc notiora , qux funt fenti- bili*ra. Ex quo patec,cxteris paribus, qubd illud quod fentitur pluribus fenfibus,notius eft, quam illud, quod fentitur vno tantum.
Tertia conclutio : vt in pluribus effe&us funt nobis notiores , quam fux caufx : probatur. Nam compotitum naturale eft notius , quam fit eius materia , vel forma , Sc ita inducendo in aliis,& dico notabiliter vt in pluribus , quia ali- quando contingit oppotitum. Vndc ccdum eft
nobis
y-
7-
8.
SeufiUUirm
Junt mbu ne- utra.
Efftffm funt ntkit notiam fuit caujis.
QvvstVvo \V.
■•4*. <7 M' tara.
isabts notius , quamfiunftaenriacaufauamo- UwCtltrtmnc , pct quam agit An iftis inferioribus, fimiTuct dc adamantc.vtlupradittum fuit. Patet i en ut qux Cum notiora nobis , quia principium tuis conclufionftms Ce fcnfibWiora minus lenfi- bilibus, & hxc dc primo.
9. Quo ad fccundum,norandum, quod quantum $m4 iai<Ii- ad notitiam tututx , poteft imcUigi dupliciter, fjnrfrrM- *no modo dc fubftantia fcpirata , qux cft Deus,
XX Itnr' vc^ IntcUigemia^Cc talis cognofeit vnica intcllc- K^a JsXV*. &‘onc xtctna,qux eft fua ciTeniu, Cc hoc cft fim- dtm mtitrm pliciter verum dc Deo, tamen Theologi non con- cedunt (impliciter dc IntclUgcntiis. V ndc proba- tur , quod Intclligentii polfit habere cognitio- nem nouam fimpUeitet ; quia Intclligcmianon habet cognitionem dc quolibet fututo contin- genti , quia fi illam haberet , cognofccrct xque perfecte omnia ficut Deus , & tunc arguitur lic, capiendo vtium futurum contingens, quhd co- gnofeat lntcUigcnua,poftca illud futurum pona- tur incite ,8c fit Anrichriftus.tuncarguiiur.lnicl- ligcntianunccognofcit Antichriftum , 8c prius non cognouit ipfum , quia prius erat futurum contingens , igitur lntelligcmia mutata cft per nouam cognitionem , verum cft tamen, quod b Intelligentia habet aliquam cognitionem «ter- nam,& hoc differt ab intellcckunoftio, cuius om- ni» cognitio eft noua. Alio modo intclligitur dc natura particulari , vt dc ifto igne , vel aqua non tttcgorcmatice.quod aliquid fit fibi notum , fcd hypothetice fi cognofccrct , qux cfTcnc (ibi no- tiora.
o. Tunc fit i(U concludo , quod naturae notio- res funt caufx filis effectibus. Probarur , quia ficut cft in arrificialibtis , ita in naturalibus, ciitn natura fit artifex rerum naturalium , fcd in arti- ficialibus caufx operis funt notiores artificio, vt patet , quia faftor domus piius cognofeit lapi- des , & ligna , quam domum , igitur ita cft in na- turalibus.
Secundo , quia caufx funt priores fuit efle- £ibus , igitur & prius nor* a natura , tenet confequentia , quia natura cognofeit res ficu:i funr.
Contra conclufioncm arguitur, quia illud cft notius naturx, quod eft magis perferum, & ma- ioris emiratis, quia de perfidioribus natura ma-
■ gis cft follictrajmodo torum compofitum perfe-
■ dius eft filis parribus.cimi includar pcrfc&ionun
K * fiurum partiam ; er rgoAc.
Secundo, illud eft notius natur* , quod magis Mr ■ intenditur a natura, A: cftius fimilirudo efier for-
jr riii> imprctla naturx, li natura cognofccrcr:modb
fimilit udo totius compo/irigefict fortius imprefia narur.r,/! natura cogno/ccrer, eo quod compofi- tum nugis intenditur a natura ; ergo, Are.
Rcfpondctut, quodcompolitum c poteft dici notius dupliciter, vt 10 modo ; quia cft perfedius cognofcibilc fecundum naturam. A: iic dicit Ari - foielcs quod Ucuscll in natura nntHTiinus,vndc i. Metaph. dicit , quod ficut oculus nociux feha- bcrad lumen Solis in meridie, itainrcHccius no- flcraJ mahifeltUEma in natura. Alio modo ali- quid dicitur norius naturx, eo qudd magis inten- ditur a natura. A: /pccics cius efier magis impref- fa naturx, fi narura cognofccrct. Alio modo non, quia fpccies fua efier fortius imprclfa , fcd quia edet prior in motu illo , quo producitur res nen- da. Ver bi gratia feri bens litteram habet intentio - nem totius litterx fortius imprdVun menti fux,
Seat 4 per. T0m.II.
It.
Cmftfna pvfl Jit i
quam habeat interuionem panis litterx, attamen intentio patris litterx naturaliter procedit in motu ptotradionis litterx.T une dien, quod cau? C««f* jm*- fx non funt notiores naturi, eo quod une perfc- ***• diora cognofcibilia fecundum naturajn : Cc pet hoc foluitur prima obic&io , nec caufa dicitur notior ex eo , qttbd eius fimilitudo effet fottihs impreffa naturx : uam fic totum compofitum cft notius naturx panibus component ibus •. fed illo modo caufa eft notior naturx, id eft, peius natu- ra in motu faciendi rem ex Cuis caufis , prius oc- cutrit intentio caufx , quam caufati , vt declara- tum fuit in exemplo dc littera. Patet igitur qux funt notiora naturx.
Dc tertio fit prima conclufio : vt in pluribus it» non funt eadem notiora nobi$,& notiora natui x.
Probatur ,quia vt in pluribus cftV&us funt notio- res nobis , Ce femper caulx funt notiores na- turx, Cee.
Secunda conclufio, aliquando eadem funt no- intninm #*> tiora nobis.Cc notiora naturx.Probaiur,quia ali- 'V' *“T quando caufx funt noriores nobis i igitur ali- *£**!* ** quando eadem funt notiora nobis, & naturX,Tc- net confequcntia.qui.i femper caufx funt norio- res naturx. Antecedens apparer , quia calum cft norius fua infiucmiaifimiiiter homo quam a&us fuui imclligeudi, Ce hoc totum quod didtum cft, cft verum in fcicniia naturali , A : idcb de aliis feienti is fit ifta conclufio : In aliis fciemiisvni- uvrfalitcr eadem fune notiora nobis , Ce notiora ^
naturx; excepta parte Mctaphyficx, qux deter- minat de fubftantiis feparatis : nam illa procedit abcffcdlibus ad caulas. Probatur conclufio: nam principia Mathcmaticx lunt fimplicitcr notiora & naturx. Ce nobis: fimilitcr in Mctaphyfica notiora funt principia conclufionibus. Item in Grammatica litterx, Ce fy llabx funt notiores no- bis, qux funt caufx orationum , A' per confe- quens funt notiores naturx. Similiter in Logica termini funt notiores nobis , quam argumenta- tiones compofitxcx tcrmi|iis.Similitcc in mora- Jibus adfus humani • funt noriores nobis, quam virtutes gcncrarx ex illis altibus. Pacer igitur in- dudiuc, qualiter inaliisfcicntiisa feientia natu- rali idem cft notius nobis, 8c naturx.
Et fi obticiatur, ei quocficdus funr nobis fim- 1 j .
plicircr notiores, (equitur quod nunquam poteft fieri regrefius a cognitione caularum ad cogpi- tionem cft"e<ftuuin;& lic in feientia narurali nun- quam haberemus notitiam propter quid. Probarur confequentia, quia propter <juoA i/rum^djue ta- le, & ip/um m.igisjigitur cuin caulx cognofcan- tur per cfieduni , (equitiu quod elfcdus femper funt notiores , A: per confeqnens rcgrclfus ille ad caulas petit principium. Rclpondctur negan- do con/equenriam Ad propnmionem , Propter tjuod vtiumrpiotLjMf , Scc. intclligitur de caufa iuf- licienti. Modt) dico , quod cognitio ctfctftuum »1011 cft fuflicicns ad cognitionem caularum , Se idc o intcllcflus et) in habuerit aliquas notitias dc caulis per eftedus medianrcdifcmlu & inclina- tione inrclledirs, inquirit vltcriorcm cognitio* nem dc caulis , qua habirS fic rcgrclTus ad cogni- tionem eftcdu um per fuas caulas , Se talis eft feientia propter quid.
Ad fecundam dico , qudd intclligitur dc vtra- j ^
qnc, dc narura non cugnofccntc condicionali- ter fic , ve li cognofccrct prius cognofccrct cau- las limilirer intclligitur dc natura cognofccntc,rt Iniclligctia^c non obllantc,qudd in Intclligctia B non
'L
- »4
:4
m
^Sdj
/a
0
>»•
Prtnujfi j*»- n*Jo frtkt ftittlufune
t^no/tosar.
i»?.
Cmclufio dt- mtnRntimit
n-
ttfl ttpufei.
14
non fine diucr fr cognitiones, attamen poteft co- gnofcerc vnam rem prius altera, faltem naturali- ter,licet non tempore , cum omnia cognofcat ab aeterno. Et cum arguitur de anima nollra. Dico, quAd in cffc&ibus, qui funt a nobis, anima prius cognofcir caufas.vt patet in artificialibus.
Ad tertiam concclTum eft de aliquibus cauds, qudd iunt notiores nobis,quam effc&us.
Ad quartam negatur confequentia ; quia iftud intclligitur de caufis , ex quibus aliqua res fit} quod illz cognofcuntur per prius anatura,quam tes illa: faci* ex eis, Si e contra de nobis.
Ad quintam dico,qu£>d anima eft notior natu- re,& non nobis. Et cum dicitur , nos experimur animam, verum cfl per cius efte&us , & opera, Se ide 6 ilii cflfc&us funt notiores.
Ad fextam concclTum eft in vltima concludo- nc.quod in aliis fcientiis a naturali, idem eft no- tius nobis, &: natur*.
ANNOTATIONES.
• T T Ne modo quia prius tempore , Scc. Nota V qut\d Arift.i.Poft.t.j.docct quo ordine intelligantur przmifTz ante concludonem , & quomodo conclttfio intelligatur poft prxmillas, dicirque quod maior propofitio vniucrfalis po- teft prius tempore cognofci .quam concludo, mi- nor verd cognita maiori non poreft cognofci pri6s tempore , fed folum prius natura , quam concludo, verbi gratia, Omne ftnftbile bebet fcnfxm rallus , omne animat cfl ftnftbile , ergo omne animal habet ftnfum taflus. Maior huius deinonftrationis poteft cognofci per tempus abfque conclufione, fi tamen cognofcir ur minor , fimul tempore co- gnofeirur &: coclufio. Vult ergo Ariftqui>dpriiis natura vtraque przmiffa cognofcitur concfudo- nc : quoniam cognitio vtriufque prxmilTx eft caufa cognitionis conclufionis,f) vero loquamur dc prioritate temporis, tunc cognitio maioris eft prior rempotc cocnitioaeconclufionisjquoniam cognita maioti adhuc fupercft cogtiqfccnda alia propofitio, nempe minor, antequam concludo cognofcatur formaliter , Si proprio conceptu, at vcrA d cognita maiori cognofcas etiam mino- rem , tunc dmul cum minori dmultate tempo- ris cognofccs formaliter , Sc proprio conceptu condufionem.
*Dixi notabiliter formaliter , r*r proprio conceptu , quia deinonftrationis concludo bifariam intelli- gi poteft, primd formaliter, & conceptu proprio ipdus concludonis.qui rerminatur ad ipfam con- cludoncin. Secundo virtualiter, & in vniucrfali, vt quando non formamus conceptum ipdus con- cludonis, fed folum formamus conceptum de ea re, ex qua concludo poteft colligi.vel in qua con- cludo continetur , quad in quodam vniucrfali. Cognitio primo modo eft dmplicitcr cognitio; fed cognirio fecundo modo eft cogmtio fecun- dum quid, nempe virtualiter» & in alio. De hac fecunda cognitione loqncns Ariftoccles vbi fup. fexc. 4. dicit concludoncm cognofci dmul cum prxmiftis , Sc quod maius eft , dmul cum ipfa maiori : nam cognita maiori dmplicicer , dinul cognitione fecundum quid , Sc virtualiter co- gnofeo concludoncm ; non qudd tunc temporis producam diuerfos a&us cognofccndi : folum enim produco cognitionem maioris : fed quo- niam concludo continetur virtualiter fub ma- iori » quali fub quodam vniucrfali , Sc cognita
Lib.I. Phyficorum
»7-
maiori ipoftumus cx ca deuenire in cognitionem concluhonis i tunc enim dicimur cognofcere aliquam rem virtualiter , Sc in vniucrfali , quan- do cognofcimus formaliter illud fub quo res il- la continetur, & cx quo poftiimus deuenire in cognitionem illius rei.Verbi gratia, cogniti hac maiori cognitione propria , Sc formali , Omne animal rationale eft rtflbile , cognofcimus v irruali- ter , Sc in vniucrfali hanc conclurionem , Omnis bomo eft riflbitu , quoniam hxc concludo conti- netur fub illa maipri tanquam fub fuo vniucr- fali : maior enim dgnideat rem omnem , quz eft animal rationale, cfTc ridbilcm , Sc fub ifta quo- dammodo continetur hzc alia , Omnis bomo eft riftbilis.
b Verum eft tamen , quod Imelligentia halet ali- quam cognitionem eremam , Scc. Nota quod hoc verum eft iuxra principia Ariftotclis. Ceterum fecundum Theologos Sc veritatem , cum Intclli- gcnria dt creata in tcmpore,nuIlain habet cogni- tionem xcernam»atquc aded fumirur hic amnem pro cozuo, ita vt dt fenfus , qu&d lntclligenria habet aliquam cognitionem cozuam. c Compofitum poteft diei notius duplici ter &C. No- ta quod notius natura eft idem quod notius fe- cundum fc, id eft, quod fpc&atarci ent itate, eft magis cognofcibile, Sc cum cognofc ibi litas rei dr ratione entitatis, id erit magis cognofcibile fe- cundum fc , quod magis habee de entitarc ; qua- propter hoc quod minus habet de entitate, eft minus cognofcibile incipientibus difeere , co quid cognitio addifccntium eft impcrfc&a , at- que ita oriis cognofcunt id , quod imperfc&ius,
& quod fccundim fc eft minus cognofcibile.
Quod comprobar Ariftoteles 7.Metaphyf.text^. dicens , Que {ingulis nota,& feriora funt , fspenumero parum nota ftott% & parumtaut nihil habent veritatis , qui illorum cognitione funt proditi. Secus eft dedo- £tis viris : his enim quz natura funt noriora , id eft , quz fecundum fc cognofcibilia funt , etiam funt magis nota, veluti principia , Sc caufz. Vn- de dc habet Ariftoteles. Principia tero , & caufat rerum cognofcere paucis contingit , atque ilUs doQis.
Senius ergo verborum Ariftotclis , Non funt eadem nobis nota , 6c natur* eft , quod illa quz **Pf»eautm finit perfediora non funt nobis primo diftinde cognita, fed potius imperfediora. Namcogni- Nonjluotea- tionem noftramdiftin&am fpccici , prxccdit di- dem oobit ftin&a cognitio fuperiorum hzc autem fupciio- not*» & na- ra funt minus perfeda , quam fpccies , quz na- nu** tura , id eft , fecundum fc eft magis nota , id eft, magis perfeda; atque adeo cognitione diftin&a,
Sc icicntifica impcrfc&iora fonr magis nota no- • bis , natur* veri» magis perfeda , & per confc- quens non eadem funt nobis nota , & narurx.
Et hunc ordinem fcniauic Ariftoteles in docen- do hanc fcicnriam , quia prius tradat de mate- ria, Sc forma ,& rurfus decauds entis mobilis,
Sc deinceps profeqtiitur alia de ente mobili. In- fuper in conddcrationc principiorum prius in- quirit in Vniucrfali quot dnr » Si poftea de quo- libet illorum. Ex hoc fequitur , fenfum Arifto- tclis illis verbis ab vniucrralioribus,& nobis no- tioribus , naturxquc miniis notis, adnaturx no- tiora nobifque miniis nota elle progrediendum, elle tradere modum noftrz cognitionis in qua- libet fciemia , ita vt femper quzlibct cognitio fcientiz in addifccnribus incipiat ab vniucr- falioribus conceptibus przfupponcndis in illa fcienria.
Secunda
iS.
$
Quseftio V* 15
Secando fcquirur. In (cientia phyfica nonam nes conceptus vniucrfaliorcs dic comprehen- dendos ad fuhic&i fufficiemcm cognitionem ,fcd ea tantum communia , 61 vniuerfalia ■ qux fa- t is Cum ad Phy (icam notitiam habendam : qualia funt , que Arillotclcs inquit it , videlicet an fint plura principia, vel vnum ; an fint contraria, Scc. Ita fentit Scotusin r.diftinclionc 14. vbi licait. Scientia natur aUt prett prtttdit MtU&inficam ktl/et fi ut terminos confuse netes , ftd Metaphyfi- ca mediante definitione exprimit dlSIinfle notitiam illorum , C/C tunc tft perficitor, quando eft cum Aleta-
rhl *»•
Tertii fcquirur, quod quado Ariftotelcs exenv flificat in toro, loquenj de nobis notior ibus,lo- quicur de magis noto nobis cognitione confufa. Naip totum quia cft magis pctfcdum, cft cogni- tione diftin&a naturx magis notum. Ceterum cognitione confufa cft nobis magis notum quam natu relique nos prius raleperfedum, Se totum confuse cognofcimuv.natura verd ipfum prius di- ftinde cognofcit
Et fi dicas : Ariftotelcs docet incipicndumcf- le a notioribus nobis , Se naturx minus notis , A; in prima conclufionc dixit , Incipiendum cfie a principiis , Se caufis , quare principia , & caufx erunt nobis magis nota. Dico , quod Ariftotelcs loquendo de ordine ex pane rerum dixit in pri- ma conclufionc cllc incipiendum a principiis, quia principiata nequeunt diftintW cognofci fine principiis ; quando veto dixit in fecunda con- clufione a notioribus nobis cllc incipiendum , Se non eadem cllc nota nobis , Se naturx , voluit dicere ,qu6d in cognitione talium principiorum ab illis vniuerfalioribus rationibus incipiendum cft, qux nobis notiores funt, quam naturx : quia hic magis norum natura intcliigic nugis inten- tum , quales non funt illx vniucrfidcs rationes k quibus incipiendum cft.
EXPOSITIO TEXTVS.
VNde ex 1 vniuer/alieribiu , Sec. Hic ponit tertiam conclufioncm , (cilicct , quod ad cognitionem principiorum , caufarum , Se ele- mentorum procedendum cft ex vniuerfalibus ad Angularia, id cft,minus vniuerfalia. Probatur pri- mi , qaia ficut fc habet tottnn inrcgralc ad fen- fum.ita eorum vniucr file ad iwcUettum •, fcd to- tum inrcgralc notius cft fecundum fcnftun , igi- tur Se torum vniucrfalc notius eft fecundum in- tclle&um. Maior patet per conucnicntiam ifto- , rum ad iumccra : quia ficut totum inrcgralc con- tinet multas partes fenfibiles ; ira totum vniuer- fale continet mulus partes fubic&iuas. Secundi
J>robatur idem, quia ab illis eft procedcndum,qux unt magis conhifaj ad illa, qux funt minus con* fufa & dctcrminaujfcd vniucrfule cft confufum. Se indeterminatum, & minus vniucrfulccft magis determ iuarum, ergo ,&:c.Maior patct.quia confu- la funt nobis notiora, ve paret in exemplo : quia definitum fignificat confuse illud idem, quod de- finitio figmificat determinati, & diftinclc ; modi res notior cft fub conceptu definiti *quain fub conceptu defini rionis, vt fi dicatur iuueni , affer circulum , bene intclligec quod dicitur , fcd fi dicatur , affer figuram planam , cuius circmnfc- rrmia , Scc. non inrel!«gct Tertii probatur per finium, quia pueri in principio appellant omnes homines patres , Se omnes* mulieres nutres ,fcd Scoti optr, Tom, / /, .
pofterius in procello temporis determinant fibi t>atrcm,& matrem. Et illa condufiucft fic Intel-» Iigcnda , quod facilius cft rem cognofccre » fiib conceptu vntuerfaliori , quini fub conceptu mi- nus vniuctfali , licet in illis, qux confucta funt, nobis line differentia fenfibili temporis , occur- rant nobis res fub viroque conceptu.
Q_V £STIO V.
Vtrum mugis vniutrfilia fini notiore minus 1 miucrfalibiu?
Atiftot.t.Pi5'//«/.4.D.Thoro.^i7. 1 .Thcmift.Simpl.Aoerr. #•4. i.r.f.Mayron.f 1 . Catiwnc-f.t.
Conymb.jiw^.j Kuuiu* fiu/I j.Roccuj qutft.x.
aS x 1 v s quxftionis multiplex cft fen* fus, Se ne * procedam in xquiuoco, Pri- mus fenfus cft , Utrum vniuerfitlia , id eft , caufx vniucclalcs fint notiores minus vrii- ncrfalibus. Et de tfto certum cft, quod non : quia tales caufx vniucrfalcs , fcilicet fubftantix fepa- ratx funt valde difficulter cognolcibiles , vt pa- ter fecundo Metaphyf. text. 1. Secundus l> len- fus poreft cllc. Vtrum vniuerfalia fecundum exi- ftcnciam fint notiora lingularibus ,&c certum eft qu<W non. Tertius fenfus , Vitum terminus vrii- ucrfalis fit notior termino minus vniuctfali , Se hoc non eft ad propofitum , quia tales termini c non cognofcuntur nifi reflexi Quartus fcnlos: Vtrum propofirio vniucrfalisfit notior propofi- tiotic minus vniuctfali. Et tunc de hoc cft dillin- guendum, quia quardarn funt principia , acquifi- ta in nobis per experientiam , Se in talibus opor- tet cognolccrc aliquas fingularcs , priufquam cognolcarur propofitio vniucrfalis;lcd non opor- tet omnes prxcognofcerc, quia prius cognofco quod omnis ignis cft calidus , quam cognofcam de illo igne,quod cft calidus.
Alta Ium principia acquifita in nobis ex natu- rali inclinatione iutclledus ad verum. Et in il- lis prxcognofcicur vniucr falis. Vnde prius cog- nolco, qudd omnis linea eft diuifibilis per xqira- lia , quam cognofcam de ifta linea , quod fit di- uilibilis per xqualia •, Se eodem modo cft de qui- bufdam Icqucntibus ex principiis, quod prius cognofrirnr cc-nclufio vniucrfalis , quam parti- cularis : verbi gratia, ex illo principio , Omnis U- lluca fanat febrem calidam , cum vno alio fibi ad- iundo, fcilicet quod contraria contrariis curan- tur, infertur ifta, quod omnis lattura eft frigi- da , qux prius cognofcitur , quam aliqua fua lingularis. Quintus fenfus , Vtrum propofitio fadta de terminis c immunioribus , exteris pa- ribus iit notior proxofitione fada de terminis minus communibus. Et Commentator videtur dicere , quod fic, faper ifto primo*, Se ideo di- cit , quod libet Phylleorum prxccdit alios li- bros naturales, eo quod propofitiones illius li- bri funt notiores , eo qu6d (unt faclx de termi- nis communioribus, verbi gratia, notius eft, quod omnis motus cft de comrario in conrrarium» quam qu6d omnis altcratio cft dcvna qualitate contraria in aliam contrariam. Sed illud non eft vniucrfalitcr verum : quia de terminis valde no- tis poliunt formari propofitiones multum dubie* Se incuidentes.
Sextus fenfus cft, Vtrum res prius cognofca- tur fub coccptu vniucr falro > i, quam fub conccprh B a minus
16 Lib.I. Phyficorum
miniis vniuerfali ; & in ifto fcnfu inielligit Ari- ftotelcs. Ht idcb arguitur qubd non. Quiaoinnc ogcns naturale non impcdirum in pailutn fuffi- cienterdifpofuum producit prius fuum effc&um perfc&iflimum , quia non apparer , quare impe- diaturiScd obic&um extra eft agens naturale non impeditum , Si cius ctfc&us pcrfc&iflimus eft conceptus fpeciei, vel conceptus lingularis, Sc pallum , fcilicet fenfus , vel intellectis, eft fuffi- cicntcr difpofitum ad recipiendum i igitur primb producit conceptum fpeciei , vel conceptum lin- gularis , qui eft perfcCior, co quod continet om- nes alios conceptus.
Secundo fcquirur,quod quando primi! videbi- mus Socratem , vel aliud obieftum , quod mag- num tempus dlcc , priufquam concipctem ip- fuin fub conceptu fpeciei fpccialiOimx , vel lub conceptu fingularis , cx quo oporteret proce- dere per omnes conceptus, a gcncraliflimo vfquc ad fingularem/ccundum proprietatem temporis; fcd confcqucns clt falfum. Probo , quia non ex- perimur. Similiccr non apparet , quod inuentus iit ralis ordo conceptummSimiliter de vilibilibus confuctis illud non eft verum; im6 apparet nobis oppo/iruro.
4. Tertib , quia res percipitur i fcnlu, prius fub
conceptu lingulari , quam vniuerfali ; igitur non priiis concipitur fub vniuerfali. Tenet confc- quentia , quia conceptus vniucrfalis non caufa- tur irt inrcllcdlu, nili prxhabita cognitione, quam habuit fcnfus:quia Iulum intell git vniucriale abftralicndo conceptum vniucrfalcm a e ir cun- ilam i is lingularibus : & antecedens apparct,quia fenfus folii m cognofcit fingulare, vt patet i.Poft. text. <|9. & i. de Anima, text.do.
Quarti fcquitur, quod Metaphylica clTct prior aliis Icicnriis via dodrtnxrconicquens eft falfum, pcrAuicennam ini. fux Metaphylicx. Probatur conlcqucmia , quia Metaphylica determinat de rebus fub conceptibus vniucrfaiillimis , igitur cum illi lint notiores, fcquitur quod Metaphylica c(l fcicntia n ot illima, & per confcqucns prior aliis via do&cinx.
Quinto , quia res eft notior fub conceptu de- finiti,quam fub conceptu minus vniuerfali.Tenet confequentia, quia definitio, vel faltem parsde- fuuriouis.cft vmucrlalior, quam fit definitum:im& dicit Linconicuiis i. Poftetior. quod aliqua eft definitio , cuius quxlibct pars fc habet in plus, quam defiuitum , fed tota definitio fc habet xqualitcr.
j. Sexto. Ponatur qubd Socrates lit prope me»ita ve cognofeam ipfum fub conccpcu lingulari, cor- refpondcntc illi termino 5«r«/rj, deinde elonge- tur Socrates continue, donec propter dillantiam non appareat bene, an lit homo,vcl L rutum,& ita continue elongetur vfquc quo non apparear. Time in ifto cafu accidit torum contrarium con- - clulioni : nam Socrates prius concipitur conce-
t ptM lingulari , deinde conceptu fpecifico , & ita confcqucnter vfquc ad conceptum fubilantix,vel ad conceptum tranfccndcmis deuenitur.
^ Op politum arguitur per Ariftotelcm in ifto
Cutteitmv- primo, tcxt.4. Notandum, qu6d duplex dcftcon- aimnfdhs ijt ccptus vniucrfalis, quidam cura circunilantia par- ticulari libi appropriata,vt hoc cns.hoc corpus, Se huiufmodi. Alius eft fine tali circunilantia, vt ho- mo,animal, 5: huiufmodi;& differunt illi conce- ptus ab inuiccm , primo quo ad hoc c quod in- u l lectus habet a&ualitcr conceptum vniucrfa-
lium cum circunftantia par ticulari , aut cum plu- ribus circunftantiis particularibus, oportet, qu6d a&ualitcr rcfptciat ,& intendat ad phamafmata caufata ab illo cuius eft ille conceptus : fcd ad hoc , quod habeat conceptum vniucrfalcm line huiufmodi circunftantia ,non requiritur , quod achi inrcndat ad phamairuata , led requiritur» . quod alias rcfpexetit ad illa & intenderit.
Secundo differunt licur caufa , Se caularum.
Nam conceptus vniucrfalis cum circunilantia particulari eft caufa ctfc&iua inftrumcnralis con- ceptus vniucrfalis fine tali circunftantia. Vn- decum fenfus, vel inrcllc&us percipit obiciflura
£rius fub hoc conceptu, l*occttst deinde fub ifto, k corpus , & fic confcqucnter vfquc ad conce- ptum indiuidui. Verbi gratia ,Socraris , tunc in- tcllc&us habito hoc conceptu , l>oc ens , de Socra- te, abftrahic circunftantias particulares elidendo limpliccin conceptum . fcilicet ens,& ficut di- tium eft de ifto conceptu , ita proportionabilitcr de aliis fuo modo.
Tertio differunt , quia brutis , Se pueris non vrentibus ratione , bene infunc conceptus cum circumflandis particularibus : fed alij conceptus nequaquam , quia tales habentur per rationem, &difcurfum intcllc&us.
Secundd feiendum, quod illi conceptus con- S.‘
ueniunt ad inuiccm. Priiut! , quia neuter illorum poteft caufari ab aliqua re futura, fed quilibet requirit in fua generatione obic&um adu mo- uens fenfum, vel intellectum; tamen illi con- ceptus licet non caufcntura rebus futuris, ta- men font fignificatitti rerum futurarum. Sccun- di conucniunt ; quia ficui in ordineconceptuum fimplicium line circunftantiis particularibus, vnus conceptus eft vniucrfalior alio , vt puta ani- mal,qu^m homo ; ita in ordine conceptuum cum illis circunftantiis eft vnus vniucrfalior alio , ve puta hoc ens , quam hoc corpus , Si ita confcqucn- ter, Se huiufmodi circunftantix particulares lo- lebant vocari ab antiquis conditiones indiuidua- lcs. Terrib conucniunt , quia in neutro illorum ordinum poteft ede aliquis conceptus fimplicircr fimplcxumo quilibet ad minus cllct rcprxfcntans diucrforum fi milium , ficut declaratum fuit de duobus ouis in quxftionc alia.
Tunc ponuntur condufiones. Primacft,quod 57. in ordine conceptuum vniucrfalium cum circun- Ceaetptmm ftamiis lingularibus, fcnipcr prius concipitur res <T^#* fub conceptu vniuerfaliori, quam lub minus vni- ucrfali. Probatur , quia quando aliqua duo , pu- ra A , Si B * fic fc habent , vt quxlibct caufa luf- ficicns producere alterum illorum, vr puta B,fuf- ficiat etiam producere reliquum , Se non e con- tra,prifis dicitur producere ipfum A, quim ip- fum B : fcd fic fc habent conceptus vniucrfalior,
& conceptus minus vniucrfalis , quod a quocum- que poteft produci conceptus minus vniucr- lalis ,ab eodem poteft produci conceptus vni- ucrfalior , Se non e contra; igitur Icmpcr quod- libet obic&um fufHcicns eft producere vtrum- que- Prius producit conceptum vniucrfaliorem, quim miniis vniucrfalcm.
Ex illo fcquituc.qubdaliaiicomrnunitaripo- ioT teli dic notus conccptus.vniucrfalis tSe tamen nullis duobus illius communicatis nota cllcnt ali- qua lingularia illius : patet, fi quilibet illorum de communitate deueniat in notitiam illius vniucr- falis per aliud, & aliud fingulare, v. g. fi vnus de- ueniat io notitiam animalis fub ifto conceptu animalis
Quseftio V. 17
animalis caufato \ leone, & alius fub eodem cau- fatu a boue , Sc tertius fub eodem caufato ab ho- mine, Sc fic de aliis, tone toti communitati notus cd ile conceptus , Sc tamen nullum lingulare ip- iius notum ciler pluribus.
SecundO» probatur con cluito, quia femper con- fufarunt notiora nobis,quam magis dillindfc»: modo vniucrlaliora fune magis coniufa,& miniis vniucrfaliamagis diftm&a ; igitur res prius con- cipitur fub conceptu vniucrfaliori.qatai fub con- ceptu ntagis diftin&o i & hoc patet cxcmplaritcr dc pueris, qui in principio appellant omnes ho- mines patres, Se omnes mulieres matres, fcd poft- ca habui cognitione perferiori, determinant libi patrem Sc marrem.
Secunda conclufio.ln ordine conceptuum vni- uerlilium limplicium line circumdandis parti- cuiaribus.femper res cd notior fub conceptu vni- ,uerfaIiori , quam fub miniis vniucrfali. Probatur, quia in rei Iccius elicit huiufmodi conceptus vni- ucrfales limpliccs abdrahendo circundantias par- ticulares , mediantibus quibus recipiebantur in icnfu , & in phanca/ia, igitur primo otdine , quo conceptus illi cum circundantiis recipiebamur in fenlii a phantafia , eodem ordine & intelledlus abdrahit huiufmodi circundantias ; fcd prius tempore res concipitur fub conceptu vniucr- faliori cura tali circundamia ; igitur priiis tem- pore intcllcdus abdrahit circunftantiara parti- cularem a conceptu vniuer&llod , quam mi- nus vniucrfali. Sc perconfequens res priiis cog- nofeitur fub tali conceptu , quam fub minus vnt- uerfali.
Tenia concludo. Tempus perceptionis hu- iufmodi conceptuum iudicatur per alluefaidio- nem cognitionis cognofcfbilium. Patet , quia ^ vilibiiibus confueris videtur tempus illud elle adc6 modicum, vt non experiatur , fed in illis qu* non funt confueta videri ben£ apparet fuc- ccffio ; vt ii aliquis videar valde k remoris , priiis percipitur quod Iit corpus , deinde cum fue- rit aliqualiter magis propinquum , vt poffit per- cipi motus , vel ngura , aut huiufmodi difpofi- tio, percipitur quid iit animal* deinde magis appropinquanJo cima percipitur re&itudo datu- ra; , Sc huiufmodi , concipitur qu&d fit horno , Sc ita tandem quid fic Socrates.
Ex quo fequitur , quod res percipitur fub hu- iufmodi conceptu vniucrfaliori.vcl minus vni- ucrfali per comparationem ad alias res aliis cog- nitas. Ex quo patet ,auod fi nunquam vidiflcm nili vnicam rem , dc illa foliim haberem vnum conceptam quidiratiuum >&fi cognouidem fo- liim dius res, tunc de qualibet illarum haberem duas cognitiones ,fcilicct vnam communem , dc aliam fpecialem.
Ex quo Icquitur fecundo , quiSdde qualibet rc habet tot conceptus quiditatiuos diuerfos, quot differemus elfcmialcs percipit illius ad ali- quam aliam rem.
Patet igitur qualiter in duobus ordinibus prxdi&is conceptuum , femper conceptus dc primo ordine, eil prior conceptu fibi corre- fponJenrc in alio ordine. Secundi patet , qua- liter in vtroque ordine res priiis concipitur fub conceptu vmucrialiori , quam fub minus vni- ucrfali.
Ad rationes. Ad primam negatur maior : nam ignis cd cife&us perfe&idimus producibilis ab igne , Sc tamen ignis applicatus ad ftupam fuf- Scotioper. Tom. I /.
ficicnter difpofitam ad fufccptionem fu* asio- nis non agit primo ignem in rllamdupam , fed prius agit calorem: quia per illum producitur ignis in llupx Similiter cffc&us perfettiflimus producibilis i Sole , eft vermis in iftis inferiori- bus ; Sc tamen *in materia difpoflta ■, non prfmb roducit animam, fcd primo producit lutnen, in- uentiam Sc calor em, a quibus producitur vermis. Similiter voliito cd adlus per Indidimus inicllc- ‘■‘His , Sc tamen non primo producitur abintclle- &u ; quia intellectus primiS producit cognitio- nem , mediante qua elicit volittoncirt.
Ad fecundam , Icquitur , quod magnum tem- pus , &c. concedo , quod in vifibilibus incon- fuetis videtur tempus c(Tc fatis magnum ,& fen- fibilc •, fed in aliis, qu* confueta funt videri. fu6- ceflio cfl inlenfibilis. Et cum dicitur dc brutis,di- co,quod brutis infunt conceptus vniucrfalcs curti cirfunftamiis lingularibus, 6c eo ordine , quo nobis.
Ad tertiam , Quia fenfus fentit fingulare. Di- co , qu^d fenfus ientit rem fub conceptu vniucr- fali cum circundamia particulari , S: prius per- cipitur res, fub hoc conceptu , hoc tnt , hoc carptu t hoc finitum , vel in hoc loco , quam fub illo conce- ptu , hoc Anirn.il \ Sc idcii fenfus foliim fentit fin- gulare,eoqu6d foliim fentit fub conceptibus me- dianiibns iftis cit eundam iis, qui oinnes dicuntur conceptus lingulate* rclpcdu conceptuum vni- ucrfali um limplicium ciscorrcfpondemium , Sc intellectus non foliam fentit lingulare fub huiufi» modi coiiceptibus , fed etiam vniucrfalitcr lub conceptibus vniucrfalibus fimpticibus.
Ad quartam negatur confcquemia : quia ficut di&um fuir , ex rciroinis valde notis poliunt fieri propofitiones incertz ,Sc multum incuidemes, vt idi termini funt noti, siflrum,Sc Pat \ Sc rameu de iplis formatur ptopofitio dubia valde, vt Aflr a funt pariA.
Ad quintam concedo , quod res ed notior fub conceptu definiti , quam fub conceptu dt finitio- nisj& concedo vltcrius,quid poflibilc cd, quod quarlibet pars definirionisfie vniuetfalior defini- to, & idcd res illa edet notior , fub qualibet parre definitionis, qulm fub conceptu dcfinitijnon ta- men itacd dc definitionerquia complexio illa tcr- minot uni, vel ordo ille cd miniis notus.
Ad fextain dico, quod adhuc in illo cafu Socra- tes prius concipitur conceptu vniucrfaliori,qtiam fub conceptu minus vniucrfali , attamen priiis obliuilcitur conceptus fpecie , quam conceptus generis, vt probat argumentum.
ANNOTATIONES.
* T7 T ne proceeLtm in equiuoco , &c. Nota quod
Jjioinncxquiuocum cd ncccflatib didinguen- dum. Vniuerlale aurem multiplex eft. Vnoenim modo fumitur complexe, cuiufmodi ed propo- fitio, cuius veritas cx lingularium mulrorum per fc veritate dependet, vt hxc propufitio , emnit homo cjl alhiu , huius vniuerfalis meminit Arido- tclcs i. Poftcrior. ca.y. 7. muer/iU tfl prin- cipium fiUntU , quia noticfii fcientifica cd habita ex pr-rmiflis.
Secundo modo fumitur vniuerfale iheom- plexe;&fic eft aliquod vnum ens fimplex ad plu- ra habens ordincm.Si: fecundum multiplicem or- dinem, quem habere poted , multiplex cd huiufi modi vniuerfale. Si enim habet ordinem cttiisfc B i e£
ytrerfitvrt Ti inirH.rfwjr* «H/OT4 iniit' lidiMA.
*4‘
i£.
l'ni*rrf*[e
nultifltr.
18 Lib.I. Phyncorum
cflicicntij ad plures cffcdhis producendos , dici- •tuc caula vniucrfalis eflc&iua; quemadmodum cjcli dicunruraPhilofophis caufx vuiucrfalcs; & Deus Optimus Maximus cft omnium vniucrfa- lilfima^caufa. Si tamen habet ordinem ad effe- 4tus, vt fiuis propter quemfunt produ&i .dici- tur cti.un caula vniuerfalis finalis , quo pa&o ip- fura bonum dicitur cauta vniucrfalis ; quia efle- dtus propter bonum operati funt,& Deus fimi- liter hoc modo cfl caula omnium eftc&uum , a fc produ&orum : quia vniturfa propter fimetip - operat iu eft Dem , Prouerb. r 6. Materia et- iam pritua in genere caufx materialis cft eau- fa vniucrfalis omnium corporalium , quia eft primum fubic&um ex quo omnia fiunr,huiufino- di vniucrfalia dicuntur vniuerfalia in caufando.
1 7. Tertio modo dicitur vniucrfale illud, quod cum iit vnum exiftens , multorum cft fubftanria; quo pa&o maledictus Aucrrocs falso putabat vnum e ile intclle&um omnibus hominibus. Ec diuiuus Plato non ben£ dixit , ideas c(Tc fepatatas quarumlibet naturarum , a quibus particulares naturx accipiebant eifc, fcilicct quod erat huma- nitas vniuerfalis, &: equinitas, & fic de exteris naturis , qux erauc independentes a tempore , &c loco realitcr exiftentes , a quibus plures liomi-
« nes, & equi accipiebant ede hominis, & cqni; ficut illi imponit Ariftotclcs. Huiufmodi vniucr- /ale dicitur vniucrfale in edendo, exterum tale vniucrfale cft quid d&itium , & fabulofum ; ne- que imclliei poteft , vt late probat Ariftotclcs in librisPofteriorum , 6c Metaphyficx, hanc Pla- tonis fcnrcnriam improbans.
- . Quarto modo dicitur vniucrfale in reprxfcn-
tando.cuiufmodi eft fpecies intelligibilis,&: adhis intclligcndi ; fpccics fiquidem inrelligibiles re- prxfcntant rem in communi in quantum habec ede intclligibilci a&us vero intclligcndi reprx- fentat rem in clfe cognito.
1 8. Quinto modo dicitur vniucrfale in cognolcen- do.qaopa&oanimaab Ariftotclc j.dc Anima, tex. $7* dicitur cllc omnia,&: polle cognofcere : cuius verba fu tu ifta : omnia 51 ut fient quodammodo eft ani - M4.ratio eft, quia per lcnfum,3c inrelle&um cog- nofcunrur fenfibilia, &intelligibiiia; fcd in ani- ma cft fenfus , & intellectus , ergo anima cogno- fccrc poteft omnia fenfibilia,& inte!ligibilia:crgo anima in cognofcendo eft omnia.
Sexto modo dicitur vniucrfale in fignificando quo pa&o vna vox vniuoca multa fignificat , ve homo , vel animal. Tandem feptimo cft vniucr- fale in prxdicando , id fcilicct quod dicitur de multis diuifim,& vci e, de quo eft hic fermo.
19. b Vtrum vniucrfalia fecundum cxiflentiam , &c. Vtimtrfaii in Nota quod vniucrfale in prxdicando quadrupli- jnditnnJt citer poteft accipi.Primo modo pro natura cornu* jnadmfiiot» nj apW fecundum fc pluribus comunicari , & hoc ' *r' appellant vniucrfale Metaphy ficum, & fundamen-
tum remotum vuiucrfalitatis,quod inipfis fingu* latibus realitcr exiftit:nam vniucrfalia, vr probat Ariftotclcs 7. Metaphyficx,text.J7.contra Plaro- nem.non funt a rebus lingularibus fcparata.Nul- lum enim vniucrfalium , vr ibi dicit Ariftoteles, exiftit prxter lingularia fepatatim,&: lo.Metaph. . text. 6. dicit vniucrfale debet clfe in ipfis fingu la- ribus, de quibus prxdicatur.
Secundo modo vt tolis natura habet ede cog- nitum adtuale , quod cft cfteobiediuc in intelle- ctu,quando fcilicct intcllc£tu> eam inteliigit, fe- cundum quod talis eft.
Tertio modo in quantum accipitur, vt ftat fub fecunda intentione , a qua dicitur vniucrfale in actu , eo quod tunc competit ei definitio vniuer- falis in adu. Se cft in potentia propinqua,vt prx- * dicetur de quolibet inferiori.
Quarto modo accipitur pro ipfa fecunda in- tentione, qux dicitur vniucrfalitas,fcu ratio vni- uerfaliuiis.quia cft qux denominat naturam vni- uerfalcm. Patet igitur, quod vniuerfalia non fune notiora fecundum exiftentiam, cum non cxiftanc nili in lingularibus. ,
* talei termini non cornefiuntmr nifi reflexe. 1°-
Nota qu6d terminus figniheatiuus tam primar, quam lecundx notionis , cum aliquid vitra fc- ipfum rcprxfentet , non poteft adu redo in- tclligi , quia tunc primb fcipfum rcprxfcnta- ret , & non aliud , tantum ergo reflexi intelligi- tur , quemadmodum etiam fccundx notiones re- flexe intelliguntur.Vide Mauritium quxft.y.Vni- ucrfaliuin.
J Duplex eft conceptm vniucr fidu e. Nota qudd 1 > .
vniucrfalia, provt docet Scorus in 4.diftindione 8. quxftionc a. conclufionc 9. prius defccndunc ad lua particularia indiuidua , quam ad fpecies, & per confcqucns a talibus indiuiduis prior erit ab- ftradio fpccifici conceptus ; qui conceptus fpeci- fici , cum quidam line vniucr (aliores , quidam mi- nus vniucrfalcs , quidam Ipccialiffinii , vt quan- do indiuidua formantur lub ratione emis, vel corporis , vel viucntis , vel animalis , vel homi- nis j vt hoc ens , hoc corpus , hoc viucns , hoc animal , hic homo ; dubium eft qui hominis fpe- cifici conceptus fine primo cogniti , an commu- niore.’,.in minus communes, & modo in hac qux- ftioue dicit Scotus , quod conceptus communior.
Verba Scoti in 4. loco fuprli relato funt ifta :In finguUribut eft ordo , fecundam ordinem vniuerfidhem : prirn enim vnumquodque vniuerfide poteft tmeBigi de- fendere in proprium fingulare , quam contrahatur per differentiam aliquam ad aliquod inferiiu tanquam ad fteeiem , vt fic haheatnm ordinem ii forum futrula - riumt hoc ens , hac fid> flant ia , hoc corptu , & fic de - inceps v/que ad Socratem. Hoc patet per Auicen - nam 1. Pkjficafiu ; quod prius videmtu 'a remotis corptu , quam animal , & animal , quam hominem ; quod non eft intelligendum de vniuerfidi : quia vifus non videt vniuerfide , fid fingulare vniucr /altor is.
Hxc Scotus ibi : huiufmodi autem fingulare hic Scotus appellat vniucrfale cum circumftan-
cia lingulari. ^
r Ad hoc , quod intedeflus habeat aQualiter ccnct- 11 •
ptum , &c. Nota, quod quxlibct potentia cogno- Tt^ntiocefi fciiiua , fiue fcnfitiua , Lc intclletfiua percipit #?*»>£ fuum obicdum recepta Prius fimilitudine cius» ‘itRum rtrt- qnxfimilitudo vocatur Ipecics. Hxc fpecies Io- ftafoimtim lum rcprxfentat potentix , quod ab ipla percipi- /iumitudino, tur ; vt fpecies pomi , quam vifus recipit , reprx- fentat vifui coloYem pomi i fpccie* pomi , quam vifus recipit , tcptxfcmat vilui colorem pomi;
Ipccics autem , quam recipit guftus , reprxlcntae /aporem , & non colorem. Huiufmodi fpecies in fcnfu exteriori producitur ab obietto exteriori; in oculo fcilicct^recoloratn, in olfadhi a rc odo- rifera. fn fcnfu autem interiori producitur fpe- cies , non immediate ab obic&o exteriori , fed ab illa fpccie fenfibili , quam produxit obiedum ex- terius, talis fpecies cAm fit limilis priori, idem cbieftum rq»rxfenra’t , Sc dicitur phantafma j c* ifto phamafinate virtute intellcdlus agentis pro- ducitur alia fpecies, qux recipitur in iutdlc&u
poftt
maamm
Qu^ftio V.
19
&
po (Tibili i qui intelledus per talem fpccicm intel- ligic rem rcprxfentatam.
t j. Ex diucrlicatc idarum fpecicrum dignofeirur diucrfa abftradio , fpecics enim qu* in fcnfu ex- teriori recipiuntur, quia reprxfcm ane rem prx- fentem ratione alicuius qualitatis fenfibilis, fo- lum abftrahunt ab aliqua qualitate > non tamen a prxfcmia rei; fi e vifus cognofcic colorem fine fa- porc, non tamen colorem non exiftcnrem ; fcd " hunc,& in hoc loco,& tempore ; Sc idem de aliis
(cnlibus exterioribus. Species tamen (cnfus inte- rioris abftrahit a prxfenria rei rquia non reprx- femac rem adu exiftentem. Vnde imaginamur Sc prxfcntia,& abfentia fcnfu interiori, (cilicct iraa- ginatiua. At fpecics intelledus reprxfcntac rem abfquc fingularitate cum qua erat : verbi gratii, fpecics hominis reprxfcntat hominem mon hunc particularem , fcd abftrahendo ab hoc , Sc a loco, Sc tempore, Sc omnibus rationibus lingularibus;
• 6c intelledus confidcrans naturam vt Uc , dicitur < inrelligcrc vniuerfale fimplicicer , id eft, fine cir-
eunftanriafingulari,& talis narura eft vniuerfa- le , quod folcr dici vniuerfale Mctaphvficum , Sc abftradum a phantafmat ibus» eo quid abftrahit i fpecie illa exiftente in fcnfu interiori, qua: fpe- cics dicitur phantafma. Cxtcrim intelledus, quando intelligic vniuerfale cum circuraftan- tia lingulati fibi appropriata , necefie c(l quid adualiter refpiciat , Sc intendat phantafma, quod naturam cum conditionibus fingulari- bus reprxfcntat , id quod non facit fpecics in- tclligibilis.
1 In trdine couceptuKm vrtitter/iluan , &c. Pro in* tclligent ia primarum duarum conclufionum quas ponirDodor in hac quxft. nora primi ex Scoto in 1. diftind. j.quxft. 1. quid triplex eft ordo in- relligibilium , alter eft ordo originis , alter veri OrJt ittufc- ordo petfcdionis;tertius autem eft ordo adxqua- tionis , qui 'expofeit quodnam fit obicdum ad-
***' xquatum noftri intelledus, quod quidem eft ens, in quantum ens. Ordo per fe&ionis poftulat.quid fitobicdu perfediori modo cognitura, vel quid fit obicdum per fedius ex his, qua: cognolcun- tur , de hoc fecundo dicit , quid Deus Opt. Max. eft perfediflimum obiedum cx his , qux intclle- dus poteft cognofeere ,& poft ipfum fpecics fpe- cialiflimas , deinde genus proximum abftradum ^ fpecialiffima , Sc fic deinceps per genera abftra- da a perfedioribus fpeciebus. Dc obiedo perfe- diori modo cognitodicir.quid perfediora fen- fibilia, A: fenfus efficacius monentia funt perfe- diuscognofcibilia , quia magis de illis cognofci- mus. De his autem duobus ordinibus intelligi- bilium non loquitur Scorus in hac quxftione, led de tertio ordine, qui eft originis, Sc quxrir, quod- nam fit illud, quod primi noftr* cognitioni fe of- fert cognofcendum.
t f . Partitur autem hic otdo tripliciter, eft enim or-
Orit trifinii do originis cognitionis adualis, habitualis, Sc vittualis. Eft autem habitualis notitia , quando tfitrifU» r. obicdum fic eft prxfcns intelledui in fpecie jn-
telligibili, vc intelledus podit ftatim habere adurn elicitum circa illud obiedum. Notitia ve- ri virtualis eft, quando aliquid intelligitur vt pars inrcllcdi prinii.nam vt primum intelledum.fiue vt totale tenninansintelledionem , verbi gratii, cum intelligo hominem, illa cognitio confula virtualiter continet notitiam animalis , atque ita dicitur formalis hominis , Sc virtualis ani- malis.
In his duobus ordinibus originis habitualis, 6C virtualis cognitionis d icit Scotus, quid commu- niora fune priis cognita vii generationis , quia ficut diucrfx formx perficientes idem perfedi bi- le mediat i us , Sc immediatifis narx funt perficere illud : vt fi forma fubftantix , corporis animati»
Sc animalis cflcw diuerlx, priis informaretur ho- mo forma fubftantix , deinde corporis , Sc viri— mi forma hominis , ita fimiiiter fi vna forma in- cludat virmaliter perfedionem illarum, prius in- format fub ratione fubftantix , quam corporis, Sc prius fub ratione corporis , quam animalis , quia in via generationis eft pi ocellus ab imperfedo ad perfeduni , ergo ficut plures conceprus commu- niores , Sc minus communes habituales , dc vir* tualesnati funt perficere intcllcdum via genera- tionis , ita , vt imperfedior femper fit prior , fic vnus conceptus continens omnes , fiue habituali- tcr.fiue virtualiter, per prius informat fub ratio- ne communioris, quam particularis.de huc viden- tur tendere conclulioncs,& rationes Scoti in hac quxftione. •• «.
Cxterim loquendo de ordine originis cogni- 7* » tionis adualis; Nota fecundi, quid cum duplex $£££ V fit cognitio, confufa.de diftinda, poteft ordo originis intelligi comparando totam cognitio- nem confufam ad totam diftindam ,vel calem confufam ad ralem diftindam , vel dillindas in- ter fe, vel confufas inter fe. Et vc certa ab incertis feparemus.
Primi certum eft , quid fi comparemus totum ordinem confusi concipiendi ad totum ordinem diftinde concipiendi , totus ordo confuse cond- piendi eft prior vii originis, ita Scorus vbi fupri:
Jiuia proceflus naturalis eft ab imperfedo ad per- edutn per medium , fcd confusi cognofeere eft quafi medium inter ignorare , Sc diftindi cogno- fccre, atque adei confusi cognoiccre» eft ante quodcumquqdiftindc cognofeere. .
Secundi certum eft , quid comparando ordi- * *•
nem , confusi cognofcendi aliquod totum adua- le, ad ordinem diftinde concipiendi ipfum to- tum , otdo confusi concipiendi eft prior via ori- ginis ordine diftindi concipiendi ipfum torum adunle, Sc fimiiiter comparando ordinem confu- si concipiendi totum potentialc cum ordine con- cipiendi diftinde ipfum totum potentialc , prior eft ordo concipiendi totum potentialc confusi, quim diftindi.
Teni6 certum eft, quid comparando cognitio- nes diftindas inter fe, prior eft cognitio diftinda adualis , quam diftinda potentialis : quia cum •
diftinda porentiali non poteft ftare confufa adualis : nam qualdo deuenitur ad diftindam potcntialem , iam eft diftinda adualis, atque ad- ei ipfam diftindam potcntialem prxccdit di- ftindio adualis. Cum diftinda tamen adusli be- ne poteft ftare confufa potentialis. Simul enim ignorare pofliim animal in fuis fpeciebtts , Sc cognofeere quid fit animal in eo quod totum dc- finibile.
Quarti certum eft , quid cognitio confufa adualis eft prior confufa potentiaii. Ex his certis fequitur primi ordo harum cognitionum. Pri- ma eft cognitio adualis confufa, fecunda po- tentialis confufa , tertia adualis diftinda , & quarta potentialis diftinda. Secundo fequitur, quid id , quod eft primi cognitum cognitione confufa aduali , eft (Impliciter primi cognitum vii originis.
B 4 Nota
Lib. I. Phyficorum
*|f dtfr
4 #««.7,
* tituli.
Rni »#-
Uxif 1
inttOi-
mf.tr
f, i fr-
IO
Nora tertio , qttM duple* eft totum, nimirum attualc, fcu dcfinibilc , Se totum potcniialc. To- tum adualc eft rcfpcdu patrium elVcntiaiium, materia- fci licet ,Se formx : vel generis Se diffe- renrix,qux dicuntur partes aduales. Totum po- tentialc eft lupe» ius rcfpcdu inferiorum, qux di- cuntur partes potemiales,& fubiediux.
Nota quarto, quod huiufmodi totum licut ha- bet dupheem totalitatem.ita habet duplicem cog- nitioncm.confufam fcilicet,& diftindam;& qua- libet harum duplex cft.Confula enim li eft totius potentialis, dicitur confufa potrncialis, fi vero eft ’ totius adualis , dicitur confufa adualis. Simili modoldicatur de notitia diftinda, verbi gratia, quando cognofcitur homo fccundiim quod ell totum adualc, feu definibile, poteft cognofci confuse > & diftinde confuse, fi non cognofean- tur eius partes aduales , diftinde veto, quando cognofcitur cognitis eius panibus cfteniialibus, fcilicet genere , & differentia , &: dicitur cogni- tio diftinda adualts , licut altera dicitur adualis confufa. Similiter quando cognofcitur animal non lccundiim quod eft totum adualc &defini- bilc , fcd fccundiim quod eft totum potcntiale continens ftib fc fpecics , cognofci poteft confu- se , & diftinde : cognofcitur diftinde , fi cogno- fcautur omnes eius partes fubiediux , diciturquc cognitio diftinda potcntialisicognofcitur autem confuse non cognitis cius partibus fubiediuis,& dicitur cognitio confufa potcatiaiis.
Ex hoc infert Scotus»vbi fupra, aliud clle con- fuse cognofcere, aliud confufuni cognofccrc , Se fimiliter aliud clle diftinde, aliud vero diftindum cognofcere. Cognofcere confufiim,fiuc indiftin- dum eft cognolccre totum, fiuc adualc, fiue po- tcmialc, vt totum quoddam eft. Cognofcere vc- rb diftinde , eft cognofcere aliquid horum toto- rum refoluendo ipium in fuas partes. Cognofccrc autem confusi , eft cognofcere aliquod illorum fine partibus, cognofcere tandem diftindum , eft cognofcere aliquam partem totius.
Ex his inquit Scotus vbi fupra , quod cogni- tione confufa aduall primum cognitum eft Ac- cies fpecialilJima. Pro cuius imclligcntia obfer- uanduin eft , duplicem efte ftatum noftri intcllc- dus , alter cfbfururalis , cum priuatus eft omni fcientia , & per fcnfutn incipit intelligerc. Alter eft ftatus perfedus quando iam feientiam acquili- uit.Scorus loquitur deprimo ftatu.
Secundo oblctuandum eft , quod cbm intclle- dus non intc!!igat,nifi miniftranrc phantafma- te fenfibili , illud erit primo cognitum , cuius phantafmaca magis fcnlata funt qcuius videlicet accidentia magis lenium rnoucnr, vnde tota diffi- cultas eb proucnit , vt inueniatur ,qux acciden- tia magis fint fenfum mouentia,vc fic etiam inda- gare pullinius , quid fit primb cognitum , vtrum Iciiicet magis moueant accidentia gcncris,vt ani- malis,aut lpecici,vt hominis.
Tertio oblcruandum eft , qubd per conce- ptum fpecificum non debet intclligi conceptus ipecici fpccinlifiiiTix , fcd quicuinque abftradus ab indiuiduis immediate, fiuc fit fpecics, fiue go- niis : nain vt fupra ex Scoto annotauiinus , vni- ucrfalia pribs dcfccndunc adfua particularia in- d i tridua , quam ad fpccies s Se per confequcns i talibus indiuiduis prius erit aoftradio Ipccifici conceptus, & ille conceptus fpccificus erit pri- mo cognitum , eoius lingulare fortibs mouec fenfum. Non enim dixit Scotus abfolutc con-
ceptum fpecid fpecialifllmx e fle primum «ig- nitum, fcd dixit, nifi fit impcdimsntum, hoc eft, finondclit debiu fen fi bilium applicatio. Tunc autem erit debita fenlibilium applicatio , quan- do omnia accidentia talium fenlibilium lentiri poliunt.
Quarto obferuandnm eft , qubd talis eft or- do inter potentiam fuperiorem Se inferiorem, qubd quando infetiot ctficaciiis mouetur ab ali- quo obiero , fuperior etiam efficacius mouetur propter ordinem potentiarum : fi enim aliqua al- bedo effi caciter inouct potentiam vifiuara , cau- fando fpcciem fcnfibilcm , efficaciter mouetur virtus pnantaftjca recipiendo phantafma albedi- nis: Se illud phantafma efficaciter moucr inrclle- dutn caufando fpecicmimelligibilcm albedinis, & ftante efficaci motione alicuius lingularis re- Ipcdu porentix fcnfitiux, communiter ftant alii luperiores motiones.
Quimb obferuandum eft , qubd debita diftan- tia non eft idem, quod xqualis, quoniam vna di- flamia fufficit relpedii vnius agentis , qux non fufficit rcfpcdu alterius. Ignis enim minorem diftantiam requirit, vt debeat ignire, quim \c debear calefacere : fi tamen fint agens , Se pa- tiens debite approximara , Se difpofita , fempec perfedius agens aget pribs fuum effedum, quam imperfedius» in tantum , qubd fi ignis effet fuf- ficicnter approximatus alicui combuftibili fura- mc difpolito, non habenti contrarium formx ignis , prius faltem naturi ignirer , quam calefa- ceret ; & qubd nunc prius calefaciat , eft pro- pter formam contrariam in pallo, refiftcmcm fof- mx introducendx. Et ex hoc intcliigitur , qua- re a remotis caufatur conceptus impcrfc&ior: quia ad conceptum perfediorem requiritur ma- ior approximatio , atque idcb nil mirum , fi fpe- cics illa eadem prius caufat notitiam fuperioris, quam inferioris , fi non fit debita fubftantia. Sin- gulare enim fpeciei fpcclaliflunx roouct ad con- ceptum entis, fubftantix , corporis , vi uent is, animalis ,& hominis, fecundum proportionem. Se debitam diftantiam , ita videlicet , vt debita diftantia , vt mouear ad ens , eft remotior , quiim poteft haberi, & quanto perfedior debet pro- duci conceptus, tanto maiorem approximatio- nem rcquirit,& illa erit debita diftantia.
Ex hoc fequitur , qubd fi fit impeifeda appli- catio , primb occurrit conceptus fpccificus Uipe- rior , &iqub magis imperftda applicatio , magis fuperior conceptus ; quia indiuidua diueifnrum fpccicrum minus tunc diftinguuntur, & \nius apparent rationis. Crtctum incipiendo a per- fcdiffima applicatione , primum vniucrfalc cog- nitum eft fpecics fpcciahflima , Se iuxta hunc fenfum loquutus eft Scotus in diftindione j. quxftionc a. incipiendo verb a miniis perfeda, eft genus proximum ; pollea in minus perfeda applicatione erit fuperior conceptus , atque ita vlqtie ad fupremum. Incipiendo autem ab im- pcrfedlflima applicatione , primus conceptus eft fpccificus fupremus , Se ficdcfccndcndo vfque ad fpcciem: quia ordo horum conceptuum adua- lium confuforum fumitur ex pane applicatio- nis indiuiduorum ad fenfum. Verum quia vt- plurimiim funt impcrfcdx applicationes , ac mi- nus difcernunrur inter fc indiuidua via originis, fequitur qubd conceprus vniucrfaliffimus pri- mus,eft primum cognitum , Se hoc voluit Scotus in hac qux Ilione.
IJ*
jit er» d* inter pr» Itntism f»fr- rttrem.Cf *»- Jtritrtm.
u- .
Difinnnndti
Ut* \mi /it*
£u4H d H* tmtit tnnft» tmr teiutptui imftrftRitr.
is- ■
Vnde
Quatio V.
21
jg. Vnde refolatoric exdiftis procedcndo.dico gj ,ij fit pt;. qu o<l via origini s ia cognitione confufa adua- m* n tigni. li,fi obicftuni (it in debita applicatione, primus '"*• conceptus cfl fpeciei fpccialiuim*,fin minus cric conceptus fpec i ficus, cuius fingularc fortius mo- uet fcnfuiti fecundum debitam applicationem. In cognitione veri diftinfta aftua!i,qu* in CcicU- riis vrilis eft , ab vniucr/alioribus ad miniis vnl- ucrfiJu procedendum cil , fciltcet ab ente vfquc ad intimam fpecicm : quoniam nuila res achw- Jircr dift/nftc cognofcitur.nifi quando cogno- icuntur omnia > qu* includuntur in ratione cius cilenriaii : ens aurem quiditatiuc includitur in omnibus conceptibus quidiratiuis inferioribus, igitur nullus conceptus infetioe di/ linft£ cog- nofeitur, nifi concepto ente dirtinfte, atque uded ens eft primns conceptus diftinfte conce- pt ibilis , Se poti ens qu* fune illi propinquiora vfquc ad conceptum fpeciei. In cognitione in- fuper confufa potentiali ab vniucrfalioribus inci- pitur ad miniis vniucrfalc : quia in cognitione confufa alicuius totius .orior eft cognitio talis totius , quam cognitio tuarum partium > fed i p- fum totum eft vniucrfalius fuis partibus, qua- re in cognitione confufa potentiali ab vniucr- /tli ad particulare eft progrcllus. Tandem in cog- nitione diftinda porentiali, a minus vmucrfali- bus ad vniuerfaliora progrediendum eft. Nam nullum totum poteft diftinde cognotci , fecun- dum quod totum eft , nifi eius , ve Cie , partes cognotcatmir , at in cognitione diftinda poten- riaJi , cognofcirur totum porcntiale; igitur non poteft cognofci niti cognitis fuis partibus. Tfunc vitra fu* partes funr cius inferiora ; ergo in cog- nitione diftinda potentiali , ab inferiori ad fupe- r/us incipiendum eft.
EXPOSITIO TEXTVS.
ANNOTATIO.
t.
Tat. e.
Teit.7.
*|L ‘ TEceJfe 1 4Krew,&c.Iftecft fecundus tradatus fiuius primi , in quo Philofophus determi- nat de principiisintrinfecis rertim naturalium fe- cuuddm opiniones antiquorum : Se continet duo capitula : Primum eft fecundum opiniones non naruralirer loqucntium.Sccundum eft de opinio- nibus illorum , qui loquebantur. Secundum ibi: Sictu mu em P/qfici. Primum capi ru lum diuiditur, quia prim6 «numerat opiniones antiquorum non naturaliter loquentium per modum diui/ionis. Sccundo.oftendit quAd ipfas improbare non per- tinet ad Phiiofophutn naturalem ;5c tertio im- probat ipfas per Meraphyficam. Secundum ibi: Id quidem igitur. Tertium ibi ; Et quonijm de »a~ turu. Primb dicit 3 qu^dncccflc cil principium etTe vnum , vel plura. Si vnuin , aut eft immobi- le, ftcut dixit Parmenides , &Mclifius; aut mo- bile morum, fient dixerunt Philofophi naturales.
Si vero ponatur principium ellc vnnm : tunc quidam dixerunr dic acrem, auc aquam aut ali- quod aliorum corporum. Sivero x plura, aut unit finita, vel infinita fi finita, aut funr duo, vel triajvel in aliquo certo mimcro:fi funt infinita, vel igitur ficui dixit Democritus , qui dixit, quod effimt infinitacorporaatoma, quorum quodlibct haberet diucrfam figuram ab aJioi quomm aliqua «flent calida, & aliqua fri£ida,& ideo differebant fpecic , Se eodem modo ficu: qusrunc de princi- piis » iraqu*runt de entibus, aut funt vnum ens, vej nlura, vd finita , aut infiuita , & fic vruntur qiufi pto eodem lftis tcvcainliprincipiuru^c em .
O&L rQ .M A riV>
TW T Ecejfeeft principium e fic vmm , vtlpbrr* , Se e- v
1M Nota qutyl Philofophi antiqui , qui pone* banr vnum principium , partiti erant jnfeptcm n!t opiniones. Prima fuit Mcliffi , ponentis vnum principium immobile , & infinitum , neque quod nnoliumr. clle cxplicauir. Secunda fuit Parmenidis, ponen- tis vnum 'principium immobile, & finitum, ac quod citet etiam non cxplicauir. Tertia fentcnra fuit Thaletis potientis aquam eile omnium prin- cipium : quia huinido videbat maxime viucnria conliftcrc. Quarta fuit DiogeniS,5c Anaximenis, hi po/iicrum aerem omnium dic principium.
Quinta fuit Heracliti , quipofuic ignem. Sexta Hcfiodi,qui fecit terram omnium principium.
Septima fuit quorundam, qui medium inter ae- rem , Se aquam , & vaporem principium pofuc- runr , hanc fcmcnriam tribuit Simplicius Ana- ximandro.
EXPOSITIO TEXTVS.
"YD quidem i igitur. Oftenditquod ad Phifofo- J phuin naturalem non pertinet iflasopinioqcs Texe.*; improbare, & ponit duas conclufioncs.Primacfl,
Ad Philofophum naturalem non fpcft.it impro- bare iftas opiniones: quia aJ naturalem non /pe- ftat improbare illos, qui negant principia natura- . lia, fed ifti negant, ergo, Scc. Maior natet perfimi- le : nam Geometer non habet amplius rationem contra negantem fua principia} fed hoc potius cfl alterius /cienti* communis, ve D/alcftic* , vel Mctaphvfic* : Se minor apparet , quia ifti neganc principia cfTc.quia ponunt vnum foluin efle,& ii fic, e htu ad principium fcquatur principiatum, fc- quitur quod vnum cfl principiatum ', Se iimiliter ponunt illud vnum immobile, qu* tamen non cfl politio naturalis :cumapparcatinduftionemulia c/Ic mobilia. Secundo x quia fimile eft intendere Texe.*: ad impugnandum iftam opinionem , /iciic Se illam Heracliti , qui pofuit, quod omnia funt vnus ho- mo : nam facuuiu eft improbare iftam , igitur Se illam
j4t vero $ neque. Hic ponitur fecdnda con- y, clufio , quod ad naturalem non pertinet ; folue- Texe, t&. te rationes Parmenidis, Se MclifTi. Probatur, quia nullam rationem peccantem in materia , & forma, pertinet ad Naruralem folucrc, fed ratio- nes ipforum funt huiufmodi.creo.&c, Maior pa- t
tct-i quia hoc potius eft de coniideratione Diale- . j ,
ftici , quam Naturalis: & minor apparebit poft- ca, Et fubdit Ariftotclcs , quod ratio McJifli eft Vtotneemte- magis onerofa, attamen nulla earum valet , fed vno inconuenienti dato, multa contingunt, A: lioc tur non eft difficile. Sccundb 4 quia Naturalis non Text. ir. debet folucrc aliquam rationem , nifi per quam aliquis conuinccrctur fuppofitis principiis naru- r a! ibus : modo ifti negant principia naturalia, er- go, Sec. Maior probatur per fimile, quia Geome- ter habet foluercrationcm probantem quadratu- ram circuli per fcftioncm.co quod procedebat per principia Geometri*, fed non habet foluc- re rationem Antiphontis , eo qudd non argue- bar Geometrici ; Se minor pater, quia oporrer, quod fupponamus , quod naturaliter omnia, auc quxdam mouentur , ve paret induftione, quod tamen ipfi negabant, & dicit Philofophus quu- dam forte propter totam terram , qu* eft immo- bilis.
QVifi
22 Lib.I, Phyficoruni
Q_v f stio VI.
Zitrum Naturalis pojfit dcmontirart fua principia t
* Aiifl./i it trxt.l Sirrp!ic;ut romm.%. Aucrroci ctmm 9 The-
miltiui i.t Albcfikis;>«A i.(4r.i.D.ThomJr0.i. Faber. i/jttti m. io Au et Ci j.x.ftO 4.ComplutV^%i.fr#«».j.i. Ruuiui m Prccrm .mm. j.
t, R. r, v 1 t v r quod fic , quia plura entia
ellc , motum ellc, primum motorem ef- ie* Se materiam primam ellc, funt prin- cipia feiemix naturalis : icd illa dcmouilrantur per Naturalem; igitur Naturalis poidl demon- ilrare fua principia.Maior patet quantum ad duas primas partesHn primo huius, text. lj.flc alix dux patent in fecundo huius , vbi dicitur , quod materia ,fic efficiens funteaufx & principia re- rum naturalium ; Se minor apparet, quia in primo huius, text. a 8. & 19. demon liratur , qu&d plura funt entia , & quod motus eft , & qu. d materia prima eft ; fic in 8. huius , text. f j . Se inde , dc- inonftratut primum motorem ellc.
Secundo , quia vel principia naturalia habent , probari per feientiam naturalem, Se habetur pro- pofitum ; vel per aliam feientiam communem, vt puta per Mctaphyficam , Se hoc non , quia fieret dcfccnfus de genere in genus , quem prohibet Ariftotclcs i.Pofter.text.jfi.
2. Tertio , quia confimilitcr fc habet Metaphyfi- cus ad fua principia, ficut Naturalis ad cius prin- cipia ; fcd Mctaphyficus poteft probare principia Mcraphyficx ; igitur Naturalis poteft probate principia feiemix naturalis, Maior patet , quia licur naturalis fcientianon habet aliquid notius fuis principiis , per quod poflint probari , ita nec Mctaphyficus habet aliquod notius fuis princi- piis , cum fua principia unt notifiima ; Se minor apparer, qtiia hoc eft de ratione fcientix commu- nis,quod poflit probare fua principia, fi negentur.
Quarto, quia principia fcientix naturalis funt ineuidentia , igitur poliunt dcmonftrari. Tenet confcquentia,quia aliter conclufiones fequcnrcs ex.cis non clfent cuidentes ; Se antecedens appa- ret; quia multi Authores negauerunt principia feiemix naturalis, quod non ellet,nili propter eo- rum incuidcmiam.
Oppofimm arguitur per Ariftotclem tradatu x.cap. 1 . text. 8. In quxftionc primo videbitur in generali Ii Naturalis poieft demonftrare fua prin- ***** C'P‘4 * ^«36 videbitur fpecialitcr de illis dtio- ’ bus principiis ,fcilicct motu. Se pluralitate en- tium,qux tangit Ariftotclcs cap.prxnominato.
$ . Quantum ad primum, quxftio lic intelligitur,
PrtMcipiM vtriun Naturalis per feientiam naturalem poflic probate principia illius fcientix. Vbi notandum tfa »,nn' eft , quod quadam funt principia cflcndi , vt ma- teria , fle forma, fle primus Motor , fle huiufmodi, Se de iftis non quxrit quxftio , quia de illis de- monflt-jiuur multx paffiones. Aut funt princi- pia a cognofcendi ; qux funt in triplici differen- tia , qurdam enim funt definitiones ; vt materia prima eft primum fubiedum vniufcuiufquc.ex rrinrifU quo fit aliud cum infit ; Se in quod firefoluacur habebit vltimnm ; aut funr petitiones, vt in Ma- [*mt m 4. ihematica petitur, qiu'id 4 anolibet puntlo ad ejuodli-
hrt punfltm ptjjii protrahi Une* rtflax fle in feientia naturali petitur , quod vnnnnpiodqug arbitramur ccgnofiere , eam e au fu cim cognoftimm , & primi -
pia vfipit ad tinam*. Aut funt commanes animi conceptiones , vt in Mathematica , omne rotam tjl maius fna parte , fle in feientia naturali , qudd m c- tnra fntiper agit de pofikUibm , <jnod melius ejl , fle quod piatura nihil facit fruffra.
Sccund6 fciendum , quid propofitio demon- Arabi i is eft propolluo ncccdaria dubitabilis prfp «f,,;, /»- tuta fieri cuiaens per prxmiffas in forma fyllogi- monfirahilio ftica ad inuiccm applicatas. Vnde perhocquod j WUfu dicitur neceffaria^t^tcxx a propofitiombus contin- gentibus, qux funt cuidentes , vr cuidcns eft mi- hi , quid tu fedes. Per hoc quod dicitur dubitabi- li* , excluditur principium per fc notum , de quo non poreft dubitari ; per hoc quid dicitur »4/4 fieri cuidcns , excluditur- propofitio nccellariix du- bia , qux nulla via poteft declarari ; verbi grati?, certum eft, quid altera iftarum duarum cfl nccef* faria ; Afirafnm paria , slftra funt imparia ; fic ta- men quxcuuquc illarum per nullam viam poterit declarari. Per hoc quod dicitu 1 per premijfat infyU logifmo applicatu , excluditur principium acce- ptum per experientiam , fie de quo aliquando eft dubitabile ; verbi gratia , dubium eft inexperto, an omnis ignis fit calidus , & tamen illud eft ne- cellarium natum fieri cuidcns. Se eft Jubiiabilc,fic tamen non eft dcmonftrnbile, quia non eft natum . fieri cuidcns per prxmillas applicatas in fyllogif- mo.lcd per experientiam tantum.
Tunc ponunrur conclufiones. Prima eft : Plu- 5* ra entia clTc , fic motum effe , funt principia feien- tix naturalis. Probatur, quia illa funt principia fcientix naturalis , qux funr accepta per fenfum.
Se experientiam : fcd plura entia ede, fic motum clIcMiotuincft per experientiam, ergo, fice. Maior patet, quia omnis notitia noftra in feientia natu- rali fundaturjuper cxpcricntiam:imdctiam fcic- tia Mathematica. Vnde nunquam cognofcere- mus , qutid omne totum cifct maius fua parte, nifil pritis fcnfiircm totum , fle partem. Et idci dicit Commentator in 8. huius , qmNd quxrere ratio- nem,vbi habetur aliquod dignius ratione/ciliccc cxperimcnnrm,infinuiras quxdam iutcllcdlus eft:
& minor apparet, quilibet enim experitur, quod plura funt entia, &r quod aliquod monetur.
Secunda concluuo : Naturalis non poteft de- 4, inonflrare fua principia ,8c loquor de principiis cognofcendi. Probatur, quia illa propofitio non eft demonftrabilis per feientiam nauiralem , qua non eft aliqua notior in feientia naturali, per qua poffir probari.* fcd principiis fcientix naturalis non eft aliqua propofitio notior in feientia natu- rali : ergo, flcc. Maior patet per definitionem pro- pofitionis demonftrabilis , fle minor apparet, quia in qualibet feientia principia funt notio- ra , quam quxeuraque alia determinata in illa feientia.
Tertia concludo. Scientia communis, vt Me- taphyfica, vel Diale&ica poteft probare princi- pia alterius fcientix , fic etiam fui ipfius. Proba- tur, quia adeo generaliter feientia communis confiderat de omnibus, qu6d poteft probare prin- cipia aliarum fcicntiaium ,'fic etiam fui ipfius, fi negentur. Si quxtatur , qua: fit caufa diucrfitatis iftarum duarum condufionum ? Dicatur, quod fit ifta , quia negans principia alicuius fcientix non fpccia!is,non poteft illud ncgarc,nifi didlo.vcl fa- Ao, fic ex illo dido, re! fado.fcicntia communis probabit illud principiiUfcd feientia fpecialis non hepoteft. Vndcnifi aliqua fuerint prxconceffii, vel ptxncgata a rcfpondcnie negante principium alicuius
alicuius fe/enri* faculis , per illam fcicntiam, nunquam potcd probare aliquod illorum princi- piorum,nili ramum ex illis przconcc(lis,vel prx- ncgaris, & hxc de primo.
S. Quantum ad fecundum notandum» qubd Ari- floceles in illo primo » texr. t j. negat illam , ten- jrorA&t tum vtutm eftt quam Parmenides nitebatur pro- f** bare, & ideo circa illud notandum, quod illa di* diotentism, qux ed exclulio.fiuc excluiiua, facit propolitionem » in qua ponitur xquipollere vni hypothetica: copular iux.vc i&atTentum enimel eft Ac*»,xquipollet illi ; enimel tft hemo,& nihil eliud ehenimeli tft hemo. Vndc quinque calibus reddi- tur propolitio impoffibilis, in qua ponitur ida didio tentum. Primus cafus ell , quando additur termino didriburiuo mediante ligno vniuctfali, vt dicendo , Tentum omnu hemo eft, quia fcquitur, igitur omnis homo tfi , & ndoil Mimi eh omni homine efl , quod cd impoflibilc , quia It omnis homo ed^tliqttis homo cd,& aliquis homo cd alius ab omni hominc,igitur aliud ab omni homine cd.
9‘ Secundus calus cd , quando didi o excluiiua additur alicui toti intcgrali rcfpcdti padicari conuenicmis tam toti , quam parti , vt dicendo, Turnum Petrus tfi , vel tentum Petrus tft hic me cum , quia 6 Petrus ed hic mccum , pars Petri ed hic mccum,quxcd aliud i Petro.
Tertius cafus ed , quando didio excluiiua ad- ditur termino numerali, vr dicendo , Tentum tret fiet in domo, quia li tres funt in domo.vnus ed in domo.de vnus ed aliud a tribus.
Quartus cafus ed,quando didio excluiiua ad- ditur termino relatiuo» Sc iic inrelligir Aridotc- Ics In ido primo, quod ida cd falfa, Tentum prin- eipium eft, quia /i principium cd,principiarum cd,
6c principiarum cd aliud a principio , cum idem non lir principium fui ipfun,crgo, 8cc.
Quintus cafus, quando alicui termino, qui non ed tranlcendcns , additur iila didio ternum rcfpc- du huius verbi ejl , 6c Cic dicit Aridoteles in ido primo,rcxr.tf.qu6d ida cd fa\fatT*mi*m fibfteu- tie eft , !c limilitcr ida, Tentum eccideni eft ; immd de quacunque re mundi demondrata falfum ed, qu&d ipfa ramum fit.
Ex illo paret , quod ida propolitio , c Tenum trutmefl , cd veta, quia ambar exponentes funt verx, & vniuerfalis fibi correfpondcns de termi- nis tranfpoliris ed vera ; fed ipfa non cd vera ad intentionem Parmenidis, qui voluit.quod tantiun vnutncflcr per plurium cmium exclufioncm , fc hoc de i lio principio , Tentian vnumeft.
I o. ^ Nunc dc motu probarur,qtt6d motum cfle pof- unum tfi lit demondrari} quia motum inclfcmobili po- Jmmffrori tcft demondrari } igitur motum cllc potcd de- mondrari. Tenet confcquemia, quia accidentis cfle cd alteri incflc.vt patet 4.Mcraphvf.& ante- cedens pater,quia motus ed pallio mooilis^Sc ha- bet caufaroin mobili , modA effedus potcd de- mondrari per fu a m caufam .llefpoudetur negan- do antecedens. Ad probatione quiid effrdus po- tcd demondrari per caufam, dico, qu&d hoc non fufficit.fcd oportet, qu^d cffe£lus cllc /Tc dubita- bile, vr patet per definitionem propolitionis dc- mondrabilis-modi’) motu cllc, non ed dubitabile.
Aliter dicirur,qu<Vi non cd inconuenicns,quod propolitio aliqua fitpponatur in aliqua feientia ranquam prindpium , & podea demondretur in eadem Icicntia.licet diucrfimodnverbigratia.in- udligaures naturam , Sc modum edipfis , primi experti fuerunt ccliplim cfle , & tunc fuppofuc-
Qusftio VI.
runt ccliplim cfle ranquam principium, A: podea habita cognitione caularum ccliplis,dcmonflra- runt ccliplim cllc per caufas i priori , quod priib fuppo luerunt ranquam principium.
Nunc ad rationes. Ad primam dc idis princi- piis,plura funt, & morus ed j dico quod non de- inonftranrurper fcictiam naturalcm.fcd perMc- raphyficam. Dc aliis duobus, fcilicct de materia prima , Sc Motore primo , dico , quid ida funt principia eflendi , de quibas poliunt fieri mulrz demondrarioncs , vt conccllum fuit fupra.
Ad fecundam dico , quid per aliam Ictentiam communem : &cd lenius, quod dc vno genere feiemix ad aliud genus,quod ed feientia contra- ria, non eddelcenfus.
Ad tertiam dico, quid nonfqtiia Metapbylica propter fui communitatem , potcd probare fua principia,!! negas ipla faceret aliquid, vel loque- retur fcd fcieutianaruralis non pollet nili in ca- Ai, in quo refpondens prxconcelflirct aliqua , cx quibus fcquitur principium negatum.
Ad quartam.Ncgatur antecedcns.ad probario- ncm;quia multi ncgauerum,A:c. Dico.quod hoc vel fuit propter curioflratcm causi difputatio- ' nis, vel propter ineptitudinem ip forum.
ANNOTATIONES.
a D Pinei pie cognofcendi funt in triplici diftvrtntie,
JL &c. Nota primo caufun conclufionis rri- i
ftufl.
II»
Cuuf* rlelu-
plicitcr accipi poflc.Primi pro caufa eflendi ran- fimutrifUtU tum. Secundi» pro caufa cognolcendi tantum.
Tertio pro caula cllcndi, coguofcendi fimul.
Prima cd qux caulat effedum, non tamen per il- lam cognolcimus cfFcchim.co «Juod ipfam igno- ramus : quo paAo caufa , quare magnes aftrahat ad fe ferrum , cd caula eflendi ramum : quoniam ira caufat attrjdionem ferri , vt per idam cau- *
fam.quia nobis ignota cd,attra<dioncm ferri non ‘
cognofcamus.Eavocatur caufa cognolcendi tan- tum, per quam dcucnimus in cognitionem alte- rius,cum tamen rcuera non caufeupfum;quopa- do ccliplis Solis erit caufa cognolcendi inter- pourionem Lunxtli per ccliplim Soliscognofcas Lunam interponi iuccrSolcm,& nos, ca tandem vocatur caufa eflendi, & cognofcendi limul, qux rcuera caufac aliqucib elfedum,S: mediante cau- fa cognofcimus illuiq c/fe<dum,quopadlo animal rationale cd caufa difcurliui in demondratione concludente homiuem cllc dilcurliuum,pcr hoc, quod ed enimel retionele : uam animal rationa- le ed caufa difcurliui, dc per animal rationale co- . ,
gnofrimus ipfuin difcurliuum competere homi- ni. Cum ergo omnis demondratio procedat fo- lum per caufam fecundo , aut tertio inodo fum- ptam,ita fcilicct.vt fiproccdar per caufam fecun- do modo fumpram , condccque cx propolitioni- bus necclfariis , eric demondratio tjuie . fi vero procedat per caufam tertio modo fumptam , ef- fendi friliccr,& cognolcendi , habearque alia re - quifira,crit dcmondnrio propter quid j non negat Scotus in hac quxdionc principia cognofcendi non efle interdum etiam principia eflendi.
Nota fecundo, quod Aridoteles i .Pod.tcxt.il». IJ*
diuidic principium in politionem, & dignitatem,
Icu maximam i & dicit quod politio cd propoli- Pnneifismm cio indcmonftrabilis , quam non cd neccfle, vt prxcognofcar is , qui ad aliquam fcicnriam ac- cedit , vr /tomo eft enimel retionele. Dignitas ver «i,
Icu maxima cd propolitio indemondrabilis, qua
ncccfle r
W
24
neccffc efl » vt przcognofcat i$ , qui accedir ad aliquam (cicinum perdi Icendam, vr Omne totum efi maius fsta parte. Nihil potefi femul tjfe , vel non ejfi. Ratio verd quare politiones non funt nccef- , r fario prxcognofccndx cft , quoniam politiones • conflant ex terminis propriis,& peculiaribus ali-
cuius (cientur, atque adeo indigene declaratione, vnde in principio cuiufcunquc (cientia: explicari folcnt huiufinodi principia, vt in Mathematicis.
1 4* . Cancrum ctfi non oporteat, vt iftx politiones
prxcognofcantur ab eo , qui accedit ad difeen- dam (ciendam totalem, aut integram, oportet tamen , vt prxcognofcantur antequam acquirat (cicntiam particulare alicuius conclu(ionis,prin- cipia enim prxcognofccnda funt ante conclufio- Stuntiott- nenv Scientiam autem toralcm appello aggrega- tAlm qtufit. tam cx principjjj & conclulionibus , qux in ali- qua fcienuaexplicantur. Dignitates vero idcirco fune prxcognofccnda: , antequam accedamus ad iflas (ciendas fpcciales , quoniam conflant rcr- miuis communi (limis , norifliniSfquc, atque ita opus cfl , vt prxcognofcantur ab vnonuoque fi- ne inagiflro : funt enim tales , quod folo lumi- ne intcllcftus cognofcuntur efTc vera fine arte, Sc ideo dicuntur dignitates, vel maxima, liuc com- T» i», fati- munes animi conceptiones. Differunt edam po- gtfitm dtft- fnione: , Sc dignitates, op\\x dignitates nunquam dc- rw"/* tnonflrari pofTunt ; pofitiones vero , etfi non dc-
monlhcntur in illa fcienda , cuius funt pofitio- nes , tatnen aliqux illarum poliunt dcmonftra- ri in alia feientia fuperiori. Terno differunt, quod dignitates funt communes pluribus artibus, pofitiones vero funt cx matetia peculiari illius artis.
Deinde diuidfc Ariftotelcs pofuionemin fnp- poliiiincm , & definitionem. Suppefstio cft pro- pofirio , qux fignificat rem effe, aut non cllcidc- jitsitio autem cfl qux non fignificat rem cllc , aut non clfe, Sc hoc accipiendo dcfinidojigm iciun- £lam a definito.
I y. b P ropofi: io demon flrabilu, Scc. Nota inter hxc ZnmuUtie. tria, fcilicet, enstntiarionem ,propofstionein , Sc tpt, t- pnpsfit* , er fiionesn cllc aliquod diferimen ; enstneiatio enim fMAjfi* difi- 4icitjir orado, verum vel falfuin fignificansjpre- pefitio dicitur , vt cfl prxmilTa, fcu principium, cx quo aliquid probatur. Quaslio veri eft cnun- ciatio per modum interrogationis propofita,& hxc probata dicitur conelufio. Quare ciim qux- ftio Iu dubitabilis propofido , fequitur propor- tionem dcmonflrabilcin ncccllatio cllc dubita- bilem.
« lflapropofisio,Tamiass t/na»» r/?,&.'c.Nota,qu6d didlio cxcluliua aflinnatiiu polita a parte fub- ic&i excludit prxdicatum ab omni eo, quod non cft fubiettum , vel dc quo non formalitcr prx- dicarur fubicftum , vt Tanmm homo currit , ex- cludit omne id , quod non cft homo , vt fit fen- fus, quod non cft homo non currit. Didlio vcr6 pxclultuaaffirnutiiu pofitaipartc prxdicati, ex- cludit i fubicdo quicquid non prxdicatur de prxdicato formalitcr. Verbi gratia, /Vrrw r/? /<m- tumhvmo , excludit a Petto quicquid formaliter non prxdicatur de homine. Vnde ad propofi- tum dico , quod ajiud efl dicere Tantum znum efi entt8c dkctc,Fnsefiinum tantum ; prima enim fa- cit hunc fcnfom , ens cft vimm , & quod non cft cn$,non cft vnum , fecunda vertS facit bunc lan- ium, ens cft vnum nutnero, Sc nuliutn numerum lubcr prxtcr vnicatem.
J 6. Nota fecundo , quod exponentes huius pro-
Lib. I. Phyficorum
Thflltnu tr
tlmfitsA *$• tmm.
pofitionis,/^;/«m wtfwe^.funt iftx.cns cft vnum,
Sc quod non cll vnum , non cft ens , Sc vtraque cft vera; vniucrfalis autem fibi correfpondens dc terminis tranfpolitis , ( dicuntur autem termini tranfponi .quando firde fubicdo prxdicatum, & e contra ) cft ifta , Omne ens efi vnum, qux etiam cft vera ; quare & hxc propofitio tantum tmtem • fi , erit vera. Sed non ad fenfuro ParmcnidiSjVt dicit hic Scotus. ‘ /
EXPOSITIO TEXTVS.
T? T quoniam de natura quidem , Scc. Hic impro- 1 7.
XZ*bat opiniones Parmenidis, &MclifIt,& pri- 3urr.it. mr» contradicit conclufionibus cotum. Secundo, quibufdam fcquacibus eorum , & tertii contra- dicit eorum rationibus^ecundum ibi ; Conturba - ti. Tertium ibi , Et ex quibsss. Prim6 probat, quod non tantum vnum efl , dicltquc ptimo , Princi- pium maximum omnium proprium , fupple dif- putandi contra Parmenidem , Se Mcliilumefle,
3uoniam multipliciter dicitur id quod cft.Dein- c probat .quod non tantum vnum efl per cxclu- (ionem pluralitatis entium, per duas rationes.Pri- ma cft , quia vel illud vnum cft fubllantia , vel vidtZimarl quantitas, vel qualitas, aut aliquod aliot um:(I di- « t*b. Ut. e. catur quod fit quantitas , vel qualitas, hoc ellim- M*1 pudibile; quia nullum aliorum Ptxdienmenro- rum fcparabiic cll a fubftantia : nam omnia aftu infunc fubftantix.Sidicatur, quid Iit fubftantia, hoc efl impoflih.lc ; quia Mclifliis dicit illud ens clTe infinitum : modo fubftantia feipfa nec cft fi- nita, nec infinita , quia infiniti ratio quantitati congruit , & non fuhftantix , nec qualitati , igi- tur (i fit fubftaiuia.habrt quantitatem, & iic plu- ra erunt , videlicet fubftantia, Sc quantitas. Ex ifta littera capitur, quod quantitas (it res diftin- tfla i fubftantia, fcd quid de hoc debeat dici, vide- bitur in quxftionc.
Q^v it s t 1 o VII.
Utrum ens dicatur 'vniuocc de Jukftantia, (j accidente?
At irt <> Simplicius rfmm.tj.Tlietniftias *•<»*. 1 3.
D. Thotn. U(t. j. Aibett. tr*B 1 ■ eaf.t. text. 1 9- Sectu* im 1. di/f.f. qutfi.i.G-iai. im ^.difi.%,
qnijf. I. Capreolus in 1. difi.x. qsuft. 1. Suatrz rem. 1. Mt capte, difr. t. Fonleca 4. Metopii, lop.x.^mtfl. t.Uucll. ihj. uMtjl.i. Sotus »’» prodic, tap.+.quajl. i.
IUvitvr quod fic.quia aliter fequ» rctur.qubd primum principium non c f- fcl Pcr fe notum, immediatum ; con- fcqucns cft falfuro.vt patet 4. Met, tcxt.8. Confc- quentia tenet, quia primum principium edet di- ftingueudum, cum in eo ponatur hoc nomen ens, quod pcr fe non cll vniuoeutn.
Secundo. Quia antiqui dubiraucrunc dc luce, verum clfct fubftantia , vel accidens , & tamen non dubitaucrunt vtrum cllct cns;igicur hoc no- men ens cft vniuocum ad fubflitiam, Sc accidens.
Tertio. Quia quibus cft vnus modus clfcndi, poteft cllc vnum nome commune vniuocum im- politum fecundum illum moduin clfcndi;fcd fub- ftantix , Sc accidenti eft idem modus edendi ; er- go, Scc. Maior paret , quia feientix, albcdini , A: ligurx eft vnum nome commune vniuocum,puca qualitas co quod cis cfl vnus modus edendi, puta
alteri *
Qu^ftio VII.
2*
t/reti inhxrere qualificando : Se minor apparet, quia fnbihmix & accidenti conuenit cflc for- nulitcr. Vmle licet accidens iit fubie&iui per fijbfUnctam, ramen formalitcr eil ex fcipfo.
Quarti. Quoniam ii fubflanrix, Se accidenti non elice vnus conceptus communii , hoc clTcr pro tanto , quia accidens inhxret fubftantix , & dependet a fubilantia , fed iilud non impedit. Probo , quia forma inhxret materix : Attamen tam fotmx, quam nuterixeil vruis communis conceptus, puta fubftantia.
Quinto.Homo dependet i Dcoinfeparabilius, quim accidens i fubie&o ,quia Deus non potcil facere hominem non dependere a fc , & tamen potcll facete accidens non dependere i fubicllo, modd, hoc nonobftantc.Dco,<& homini ett vnns conceptus communis, fcilicct iflc conccpruf/5/£* JUmU.
Sesr&. Quia iila ert vera , Subihntia eil prius ens accidente. Tunc igitur , vel iili termino em correfponJct conceptus communis fub/lanrix,
& accidenti; Se habetur oropolittim ; vel cor- rcfponJct ii bi conccpttts lubflamix tatqum >&: tunc nihil eil dicere , nifi qu'3d fubilantia cfl prffts fubilantia, quam accidens, quod eil falfum: quia accidens non cfl fubilantia; vcfcorrefpbn- det iibf conceptus accidentis , Se tuncclTctdi- <flum quod fubilantia eflr jpriiii accidens , quim aecidcm ; quod cfl impollibile , igitur opoitct,
" quod ihtellicatur primo modo.
Septimo Icqueretitr, quod altera i Harum dua- rum edet concedcnda.millum ens eil fnb Hantia, nullum ens Hl accidens , conicqucns cfl falfum, vt notatii' cfl. Probatur confcquentia.quia vel illi • titmino tm correlpondet conceptus ptoprius fuhdantie tantum; A: tunc fecundi propoiitio cil vera, vel correfponderet conceptus proprius ac- cidentis; 6c rnne prima ell vera.vel correfpondet toucqitus communis vtnquc , Sc habetut inten- tum.
0<fl auo , Snh/lanrix , & accidenti fum aliqui conceptus communes , igitur & conceptus entis eil eis communis. Tenet confequcnria.qtiia con- ceptus entis cfl communior aliis. Antecedens pa- tet,quiafubflanri.r, & accidenti fune iili termini communes.fciliccc, fignificabilc, incomplextim, applicabi!e,imcl!igibi!c,quia fcrtmdum camdcm rationem dicuntur dc fubflantia, Se accidente, fcilicer fecundum silani, qox eil monere intclle- dum.SecundA patet antecedens, dc iflis terminis txunfon, binariuu remurim, Se huiufmodi.
, Non& , quia ynirati friemixj Se etiam poten* iix cogtiofciriu.r corrcfpondc vniras obicdi: fed Metaphyfica eil vnica fciemia , Se intcllcftin cil vna pcnentfa cognofciriua, quarum obieftum cfl ens in fua tou communitate , igitur ensinfua commnnitatc cfl vniuocutn : Se per confequcns libi corrcfport Jebir conceptus communis , fub- fhnri.r , 5: accidenti. u
Oppoiitum arguitur per Ariilorclcm in illo primo rexr.rg.vbi dicit, quod principium maxi- mum , ex quo antiqui poiTbnc impugnari , cfl, qudd multiplicirer dicitur quoltfi , id cfl , qudd ens dicatur multipliciter; modo terminus mul- tiplex cfl xquiuocus.
Secundi per Ariilotelcm 4. Mcraph rcx.i.vbi dicit, qubd fimile eil dceme,ficut dc fano, quod dicirurde animali , A: vrina : tnodb cerrum cfl, quod ifle terminus fotum dicitur xquiuoce dc animali, A: vrina, igitur Se ille terminus em Jici- Suiioptr.Teui.lt.
Jtuttf»
1'
rurxquiuocc de fubilantia, Se accidente ; Se hoc
idem patet per Porphvrium cap.de Specie.
In quxftioncprimft videbitur qualiter termi-
nus dicatur xquiuocus , & dc cflc accidentium.
Secundi rcfpondebittir ad qmtfituro.
Quo ad primum ; notandum,qu6d res illx di- 4. cuncur xquinocc fignificari , quarum cfl vnans g*if»nr r*t nomen, A: lecundum illud notnen correfpondcnt V‘‘f^niUri
fibi conceptas iu mente, diuerli ; &,tunCfiHi toD- M**
ceprus vel habent aliquem ordinem inter fe, vel non; Ii non, tone dicitur xquiuocum i cafa ; vel habent aliquem 'ordinem, & hoc dupliciter. Vno modo.qubd ordo ille pcouftfiar ex media fimili- rudine; 3c tunc ordo ille conceptuum corrcfnon- det tertruno.qui vocatur xquiuocuin aconnliq»
& tertio conceptus illi polium habere dependen-
tiam.atrributioncm, &: ordinem inter fe : Se tunc terminus dicitur analogus, cui correfpondcnt illi conceptus. Vnde analogia cft ordo conceptuum correfpondentiuin viti termino habentium inter fe dependentiam, Se ariiibutionem,caufaras non ■ ex voluntaria impofitione , fcd ex narura rerum obicCtarum.A: fic iflc tcrminus/fr»*»» dicitur ana- logice dc animali • Se dc vrina. Vnde primo , Se principalitcrdicitur dc animali , &: confcqucnrcr dicitur de vrina ,non per itnpofitionein nouatn, fed quia fequitur qtiafi naturaliter cx prima itn- pofitjone.
Sccundonorandum, lient dicit Commentator in 1. de Anima, com. ; . qubd folum compolitum proprii cfl fubdanria, A: idcb forma c/1 aditis, vel difpofirio rrutcrix.fccimJum qnam cotnpofitum dicitur fubibntia,& hoc aliquid, ftafimiticrr di- citur de accidentibus, quAd acctderia funt difpo- litiones.fcumodi fci»abcdi,qutbusrcs talitcr.vcl aliter fc habeor. vralbedo.qu?Hcnn«lu Arirtotcle
idem eil, quod clfe album , cil difpolitio,feu nio- dus fc habendi, fecundum quem res dicimr alba.
Nunc pohitur iila conclufio , quod 1 impofli- bile cfl accidens fepararii foo itibiedo. Probatur» quia illud eft impolTtbilc , quod implicat contra- diflioncro ; fed accidens fcparai i a fuo fubie^lo * ' ** impl/car contradiclionem , quia impoflibilc cil e(Ie album, & quid non fir album, at feparara al* bcdihe non cfl album , Se li albedo eil, album cil: quia impd/Iibilc cil.quid iit albedo, & quod no» CaH,i "**•
■ lic album , ergo fepat at a albcdinccrir album , Se non erit album, Se licui arguitur de albedine, ita potcd argui de quolibet alio accidente.
Secundet Quia impollibile cil imaginari , vel 7* cognofccre accidens fepa ratum h fuo obic&o, *
igitur hoc cfl impollibile. Tenet confcqucntia, quia qtiibuicunque conuenit ede, conuenir etiam cognofci.Se imaginari ; A: antecedens patet,quia in conceptu accidentis includirur conceprusiub- ^
dantix; igitur impollibile cil cognofccre acci- /d ens, nifi iimul cognofccndo fubliantiain. Ante- cedens patet per Ariflotelcm ^.Metaph tex.i.vbi dicic.quoJ accidentis clfe cfl alteri inclTc.fciliccc l
fubdancix. Similiter dicitinifto urimo, texr. 26. quod in definitione accidentis debet poni fubic- clum ,ficuc in definitione fimi debet poni nafus; igitur impollibile cd cognofccre accidens , nifi cognofcedo illuJalrcrum.cui ineil, ficuc impofli- bi!e cfl cognofccre limu non cognofcedo nafum. * ^
Ex conclufionc fequitur, quod omnis conce- ‘
ptus cfl ‘complexus, per quem concipitur acci- dens; patet , quia in omni tali includitur con- ceptus fubilanrix.
Comta corollarium obiirirur: qniarunc fc- C quere '
6.
ltr.ftf.bu* tfi Mrri.lt ni k
8.
r-r.
Lib. I. Phy ficorum
Cmflttum »ft iuflfX.
P-
?0.
F *•
C4*tl l*tt.
26
qucrccur, quod nullus conceptus accidentis efiet iucotnplcxus.confequens ctl contra Atiftotclein in Prxdicamentis 111 illa patte textus , Secundum nullam comple xionem,Sec. Rcfpondetur, conceden- do conlcqucnsjad Auftotelcm dico, quod aliquid dicitur complexum dupliciter; vno modo , quia fibi corrcfpondet oratio pcrfetta,& fic intdligi- rurjlla diuifio Ariftotejis. Alio modo , de ora- tione impetfetta, & fie fune termini incomplexi de Prxdicamentis accidentium , ficut altum , ni- grum , funt complexi , cd quod eis corrcfpondet conceptus complexu».
Secundo. Quia accidens eft (cnjfibfle per fc, vt patet fecundo de Anima, text. igitur potcfl foli carie concipi fine conceptu fubftanrix, Se pa- tet hoc : quia iubftantia pote It percipi conccpru incomplcxo ; aliter nullus efiet conceptus in- complcxus ; igitur multo fortifts & accidens, cum fubilantia fit fenfibilis per accidens. Re- fpondet ur.quod accidens non eft fenfibile per fe, fic vt folitaricpercipiatur,ini5fubUantiaeft fen- fibilis per fe , fub conceptu tamen accidentali. Vnde video parietem , licet non videam ipfum efie parietem, fcd efie album.
Tertii fcquitur , quod non efiet differentia inter concretum , Se abftra&um , ex quo abftra- ftum lignificat fubicdhim , ficut Se concretum. Rcfpondetur negando confcqucntiaro:quia con- cretum importat fuhic&um in rcdlo,& qualita- tem in obliquo , vt album dicit habens albedi- nem $ fcd abfiiadum importat qualitatem in re- do, & fubic&um m obliquo, vt albedo alicuius entisalbedo, A: iftud habetur ex quarto Meta- phyficx, text. a.
Quarto fcquitur, quid fubftantia,& accidens dicuntur ad inuiccm rclatiuc , Se fic fcquitur, quod milltnn accidens efiet abfolurum. Rcfpon- ' detur negando confequcntiam : quia termini re- latiui.fic fc debent habere , quod ficut vnuin eo- rum includit aliuin.feu conceptum alterius.ita & e conucifo ; fed fic non efi hic : quia licic conce- ptus accidentis includat conceptum fubrtantix, non tamen e comicrfo conceptus quiditatiuus fubftanrix includit conceptum accidentis.
Quinto, quia Mathematicus con fiderat acci- dens fine cognitione fubftamix: nam in defini- rionibbs accidentium non ponit fua fubicda, igi- tur pofiiimus cognofccrc accidens fine cogni- tione fubftamix. Rcfpondetur , quod Mathe- maticus non habet verum conceptum de acci- dente: quia imaginatur de iis, ac fi Client res per fc exiftentes : modo hoc efi falfum , Se idc6 dicte Commentator quod propofitiones Mathe- maticx, funt in capitulo propofitionum imagi- nabilium.
Sexto , quia in Sacramento altatis funt acci- dentia a&ualuer exifientia fine fubie&o , Se co- guofcuntur fine eogniiionc fubftamix; igitur torum, quod dicitur efi falfum. Rcfpondetur, quod b per tale miraculum muratur natura acci- dentis,igitur mutatur nomen, & definitio ipfius: nam accidenti fic feparato competunt conditio- , nes fubftamix, vt quod poteft nutrire, augmenta- re , ex ipfo poteft effici aliud,& ira de aliis, & ita mutatur natura accidentis , ac fi natura humana mutaretur in naturam afinin^m.
Secunda conclufio. Terminus communis ad aliqua duo , quorum vnum efi magis perfedum. Se aliud minus, non dicitur analogice de iftis duobus propter hoc,qu6d alterum efi pctfcdius:
ira vt de perfediori non dicatur per prius , & de minus perfedo per pofteriu$.Ptobatur,quia tunc Deo , Se homini , Se afino nullus ctfet conceptus communis vniuocus.
Quantum ad fecundum notandum, quid prx- dicatio quiditatiua dicitur ab efie: vt ifia eft qui- ditatiua Homo ej, } animal: quia efie hominem , efi cite animal, fimiliter ifia, albedo efi color : quia efie album cftclle coloratum:fcd ifia non \homo eflal - bm\ quia efie hominem non efi efie coloratum.
Nunc ponuntur conclufiones. prima efi, lftce terminus em non dicitur vniuocc de fubfianria. Se accidente. Probatur, quia fi diceretur vniuoc£, tunc xqualiter diceretur de fubfiantia. Se acci- dcntc.-modo confcquens efi falfum : quia de fub- fiantia dicitur.fiinplicitcr loquendo, quid fit ens, fed de accidente dicitur non vcrc.fcd quafi.vt di- cir Arifiotcles 4.& 7. Metaph. tcxc.x. &'i 5. Ac- cidens non dicitur ens, nifi quia entis.
Secund&,fi ira efiet, fcquecctur, qtjtSd hoc no- men eni efiet genus ad decein Pr^dicaraenta.con- fcquens efi contra Arifiotclcm 7.Metaph.tex. tj. Se contra Porphyrium, capit.de Specic.Probatur cohfequcntia per definitionem Generis. Er fi di- catur,adhuc aliud obftarcr’ quia non effer genus, coquo J accidens inhxrct fubftanrix, & dependet a fubfiantia. Iftud non valet,quia homo dependet a Deo , Se tamen Deo, Se homini efi conceptus communis vniuocus.Similircr matcri$,& formx» quatum vna inhxrct alteri, vt patuit arguendo.
Tertii , quia ens non prxdicatur quiditaciuc xqualiter de iftis.-Nam cfiealbu.non efi efie ens, ypl aliud, fcd efi efie aliqu.ile, vel efie dii politum.
Ex quO patet, quod hoc nomen em dicitur ana- logice de fubfiantia, Se accidente : quia per prius dicitur de fubftamia,& fecundat io dicitur de ac- cidente , in attributione ad fubfianriam.
Secundi fcquitur , quid hoc nomen ens efi xquiuoeutn ad diuerfa Prxdicatnenta acciden- tium ; patet , quia ficut dicitur de fubfiantia , Se accidente fecundum conceptus diucrfos , ita etiam de Prxdicamentis accidentium.
Secunda cpnclufio. Subftantia, Se accidens pofiunt concipi vno conceptu vniuoco denomi- natiu£. Probatur, quia iftud nomen extenfum di- citur de fubftamia , Se accidente fecundum cani- dem rationem igitur efi vniuocuni ad illa. Te- ner coiifequentia, per definitionem vniuoci : & antecedens apparet , quia dicitur de vtrifquf fecundum rationem , quxcft habere partem ex- tra partem.
Secundi patrt de iftis terminis fignificabile, intclligibilc , duo, tria, Se buiufmodi, de quibus argutum fuit ante oppofitum ; Se caufa huius conelufionis efi , quia conceptus denominans fumitur a proportione, vel habitudipe alicuius modi fc habendi, Se idci in quibufeumque repe- mur confimilis proportio , Se modus habendi omnibus illis conucnir nomen fumptum ab illa proportione, fub habitudine : verbi gratid, ifiud nomen idem , fumitur ab habitudine , quam res habet ad fe ipfam , fccundiuii quam hxccft ve- ra, Tu es tu,S: quia confimilis habitudo reperitur in qualibet re mundi, igitur de qualibet re mun- di dicitur hoc nomen idem. Patet igitur qualiter hoc nomen ens , aut res , Se huiufmodi nomina tranfcendcnria naturam connotantia , dicamur analogice de fubfiantia, Se accidente.
Ad iAt}.tmcs,ad prinum. Sequeretur quod pii- murn prihcijhum, Sec. negatur confeqacntia,
quia
Pudteatio tjuidualiua dicitor ob efe.
«4-
ifi.
Viit Senum tj.^Prtdira- mcnttmmad
i
Viit Sutum K fti far. tU
>4-
18.
Attidm i h- f Atium Jumi
t"'S-
«9-
Aliud t/i •§* i* tffrn- tlA ; tUmd tjl rjft iVmi tf- fntuUttr.
qoi* poted determinate concipi in altero illo- rum principium , & in quocunque illotum acci- piatur femper ed verum.
Ad fecundam dico, quod antiqui habuerunt conceptum difiunduro de lumine , vt puta qu&d edet fubdantia, vel accidens, determinati tamen InucAigauenmt an edet fubflantia, vel accidens.
Ad tertiam negatur minor, quia modus edendi accidentis ed alteri incde.dc fubdantix non.
Ad quarum dico, quhd hoc ed.quiaacciden- tis ede eft inetic alteri.iolicct fubllantia.de quan- do dicitur de forma, de materia , poted concedi, quod forma ( (impliciter loquendo ) non ed fub- dantia,fed fecundum quid,(cilicet quia ed alius, quo compotitum ed fubdantia.
Ad quintam. De dependentia hominis ii Deo, dico quod non ed fimilis dependentia acciden- tis i fubdantia.
Ad fcxtam.Quia fubdantia.&e.concedo Idam, quod fubdantia ed prior accidente : quia ide ter- minus priur% ed terminus connotatiuus ; mod6 verum eft quod poftibilc ed terminum comio- tatiuumefle vniuocum ad fubdantiam ,& acci- dens.
Ad feptimam dico fecundum Atidotelcm, qu6d quxlibct illarum edet didinguenda fecun- dum modum fallaciae xquiuocationis : quia vel capitur ibi tns pro fuo principali tigni fica: o , Se primo, de tunc concedendum cd.qudd omne ens ed fubdantia , vel capitur pro fuo (Ignificaio fe- cundario, de tunc concedendum ed , quid omne ens ed accidens.
Ad odauam de terminis connotatiuis, feu de- nominatiuis ed concctium.
Ad nonam concedo , qu6d obicdum tale ha- beat vnain rationem, vel falcem ti habeat plures, quid omnes habent atrributionein ad pi imam rationem iptius , Se idch licer ens habeat ratio- nem fubdantix , de accidentis , tamen ratio ac- cidentis habet ordinem, dependentiam , de ar- riibutionem ad ratiunctn fubdantia; , qux ed prior rado entis.
ANNOTATIONES.
1 T MptJJtbile rfl accident [(parari d fu» fui’ i e fi e, l&c. Nota, ex Scoto in4.fcnt.d- n.quxd.i. quod accidens poted fumi dupliciter , vno modo pro per fe fignificato.id eft,ptoilIo,qu6d in pri- mo intelledu huius nominis atcidtm intelligitur, pro eo videliccr,quod ed efle alteri inhxrens.Sc- cundo modo pro denominaro , hoc ed, pro illo, quod ab inturremia denominatur inhxrcns, ver- l>i gratia, pro quantitate, vel qua!irarc,accidcns enim ciim tit nomen concretum , tignificat ali- quam formam , puta accidentiam , feu inhxren- tiam.ticut fnura principale tignificatum.
Nota fecundo, qu6d tale accidcnvpro denomi- nato ed duplex, fcilicet abfolutum , ticut quanti- tas, de qualitas; & refpc&iuum , ticut timilitudo, paternitas, filiatio, de x qualius, & timjlia.
Nota tcrcid , quod aliud ed c(Te de edentia alicuius, aliud ed cfTcilli idem edentialitcr , pri- mo modo illud ed de edentia alicuius , quod ed idem illi qufditatiud , de in primo, modo dicen- di per fe. Ede idem elTentialitcr ed conucnire in eadem natura exidenie de lingulari , & hoc mo- do padio ed idem edentialitcr cum fuo fubic- &o. Iftx dux identitates ticfc habent ad iuui- cem , qu&4 quicquid ed de edentia alicuius , ed Settioptr, Tcm.II,
Qusftio VII.
27
illi idem edentialitcr , fe d non e conncrfo : nam fubicdum & propria padio funt idemeflentiali- . ter, quia habent vnam naturam contradam ad exidentiam, de tingularitatcm , penes quam neu- trum idorotn ed ab alio tirparabUe , de tamen neutrum ed de edentia alterius. ,
Nota quarti, quod inhxrentia ed duplex.qux- l0*
dam aqualis , qux ed ipfa vnio aduaiis acciden- 9l*jfoka* tis, exidentis in fubicdo exidente.vt alius qui- dam , de perfedio cum potentiali perfedibili.
Quxdam vero ed inhxrentia aptitudinalis , qux ed dependentia, feu elfentialis ordo accidentis fecundum quiditatem fuam ad fubicdum. Et in- ter has inhxrcntias differentia cxr.it non patua; ea namque qux aduaiis ed , circumlctibitur i demondratione , cum dcmonftratio abdrahat ab exidentia, &: a conditionibus exidentix. Secun- da veri inhxrentia, fcilicet apritudinalis.quxed pafEo , demondraror. Prima inhxrentia ed con- ditio exidentix, nec femper accidenti ined. Se- cunda vero femper ined, fubicdo exJdcnte, fiue non.
Nota quinti.quid ticut non inhxrcre, & non 1 1. pofle inhxrcre non ed ratio fubflantix , vt fub- dant ia ed genus , ita inhxrcre non efl ratio acci- dentis , vel alicuius generis accidentis , vt docec Auicenna x. fux Mciaph.dc Scotiis in Qtiodlib. fcd fubdantia ed illud fubdratum , cui conucnic non inhcrere.vcl cui repugnat inhxrere,& acci- dens vt quantitas , vel qualitas, ed natura cui conuenir inhxrcre , vt criam docet D. Thom.
Quodlib.8 qiued.j. Se i.p.q.j.air 5. ad t.Vbi air, quod f obdant ia non tignificat hoc, quod ed die per fe, fed tignificat talem naturam , coi compe- tit hoc, quod ed ellc per fe , quod tamen cire per fe non eft ipfa cius edentia. Quare idcin poflu- mtix dicere de accidente , quod tignificat .talem naturam, cui compr tir hoc, quod eft clfc in alio, quod tamen ede in alio non eft cius edentia .at- que adcicum dicitur fubftamiacft , qux perfe ed ; vel accidens ed , quoded in alio. non eftde- finit io.fcd circumlocutio vetx defcriptionis.qux ira intelligitur; fubdantia ed res, cuius nature debetur non ede in alio, & accidens ed res, cuius naturx debetur ede in alio. Vnde paret, quod etti miraculos^ accidens fit fine fubied»,nonegredi- tur tamen definitionem accidentis , quia ede in fubicdo naturx cius debetur , & adhuc mance cius natura, cui debetur ede in alio.
Ex his dico primo, qu6d inhxrentia aptitudi- nalis , aut allualis non ed de edentia alicuius ac- ^ f cidcnris.fiucabfoIuti.fiuercfpediui.Dico fecun- Xw-
di.quod accidens abfolutum cll idem edentia- diutii.
Jiter cum inhxrentia aptitudinali , non tamen cum altuaii. Dico tertio, quod accidens refpcdi- uum ed idem realiter cum vtraque inhxrentia, fcilicet aptitudinali, & aduali. Hxc aflena fufli- cienter probata , videre potes in Commentariis nodris fuper 4. fent. Scoti Tomo t .did. 1 x .quxd. t. «rt. 1. x. Se t.
Ex quibus fcquiturprimb, quod accidens pro per fe tigniticato.feu pro formali feparari nequit i fuo fubicdo , ita vt comradidionero inuoluac accidentiam. feu inhxrentia ede tine fuo fubicdo.
Secundo fequitur ,qnod feparatio accidentis rcfpediui a fubicdo extendendo nomen fubiedi ad fundamentum implicat contradidioncm.
Tertio fequitur quod omne accidens abfolu- tum , quodeumque tir illud, poted fcparaii a fuo fubicdo , & ede tine illo , Se hoc fiue fubiedum C x ma
11.
lubureuti* *>tn ij ? dt tf-
LJ.
28
Lib. I. Phyficorum
M-
A a accidat! /ifardtu» mutetur pcfi- fiui rtcipitn- d* medum fubftantia.
»!•
t(.
C>n'tfttu ojl dufltx.
mineat , fiue non mineat in re , fic in effedu ; fic hoc loquendo abfolutt, fic virtute diuina.fic hxc tria cot ollaria fulficicnter probata rcperies , vbi fijpra.art. 4. fic f.
Ex quibus fequirur quartd , quod Scotus in hac quxAtonc loquitur vt merus, & fimplex Phi- lofopbus naturalis : nam Philofophus naturalis exidimat reparationem accidentis a fubiedo cum conflantia ipfius clfc impofKbilcm, non quia in conceptu accidentis includatur quiditatiue con- ceptus fubdantix , vt videtur dicere hic Dodor fubt ilis, fed quia Philorophus ponit ordinem caufarum (impliciter neccflaiiuro, vt docet Sco- tus in 4. loco fupra relato , fic nos ibi explicaui- musart.j.
^ Rt (f*n detur , quod per tale miraculum mutatur natura accidentia. Nota qufid accidens feparatum in Sacramento altaris priuatur pofitiuo rcali , fic intrinleco modo , quem in fubiedo habet , qui appellatur adualis inhxrcntia. Secundi tale ac- cidens priuatur fpeciali conferuatione , qua in elfe conferuabatur a fubiedo. Patet» quia cum iam fubiednm dedrudum (it » non potefl am- plius accidens conferuare » fic in hoc conueniunc omnes Theologi. Sed dubium c(l an accidens feparatum mutetur pofiriuc recipiendo modum edendi aduali inhxrcntiz repugnantem. De qua re fuit quorundam opinio , qufid quando Deus feparat accidens a fubiedo » tribuit accidenti nouum clfc exidentix , eo quAd accidens in fub- iedo exidens non habet proprium ede exiden- tix, atque adeo quando feparatur a fubiedo , de- bet illi tribui nouum cfTc, per quod exidat.Hanc fententiam aliqui tribuunt D. Thomx j. par. q. 77. ait. 1. inrefponfionead 4* quam videtur fe- qui Scorushic : iinb latius loquitur cum dicir» quod per cale miraculum mutatur natura acci- dentis , ac (i natura humana mutaretur in natu- ram afminam , ex quo videtur fequi quod pod tranfubdantiationem panis , accidens non re- maneat accidens , fed verfum fit in fubdan- tiam » quod ed falfum , fic contra fidem » qux determinat vere accidentia pod confccratio- nem fine fubiedo remanere, ac fi mutarentur in naturam fubdantix , iam non remanerent ac- cidentia. Ideb hanc fententiam fubciliter im- pugnat Scotus in quario,!oco lupracitato,& nos ibidem artic. 7.
Caictanus verfi, j .par. quxd.77.arc. 1 .fic Suarez Tomo j. quxd. 77. difp. j6. fcdionc 8. etfi non eodem niodo id explicent, dicunt, qu6d quanti- tas i fubiedo feparara , licet non acquirat no- tium c(Tc exidentix , acquirit ramen nouum ede fubfidenrix, quale habebat fubdantia ; quam /ententiam nos impugnauimus, fic rcieciraut vbi fuprl,art.8.ficcura Dudorefubtili diximus nihil noui addi accidentibus, vtexidant fine fubiedo, fed ea ratione tantum fine fubiedo exidere: qua- tenus Deus qui conferuabat in accidentibus duo, fcilicct exidere tu fubiedo , ( licet enim ida duo, (altem ratione didinguerc) iam conferuar,prius fine poderiori, qux opinio veriflima ed. Non Jo- qviitur ergo hic Scotus fecundum propriam Icn- tentiam.
c IJft terminat ens non dicitur vntuoce , & c. No- ta, qu6J Scotus i.fent.d. j.quxft.t. fic x.ficd.8. qu xd.f .& In 4.Met«ph.tenct ens ede vniuocum Deo, & crcaturx , fubdantix , fic accidenti , hic autem dicit ens xquiuocum ede ad fubdanriam, fic accidens. Vade obferuandum cd primo du-
plicem ede conceptum, formalem qui attendi- tur ex parte intelledus , fic cd ipfa notitia : fic ob- icdiuum , qui fc renet cx parte obicdi , fic ed ipfum obiedum conceptum. Huiufmodi conce- ptus obiediuus duplex cd, vniuocus , qui habee nominis , fic rationis : fic xquiuocus , qui habet vnitatem nominis, fic non rationis.
Secundo obferuandum cft,qu£>d conceptus ob- iediuus dicitur vniuocus tribus modis , fcilicec Phyficc.Metaphy fice, fic Logice. Primo modo di- cic vnitatem nominis , cui correfpondet vnitas rei , qux non ed diuifibilis in plura alterius , Sc alterius rationis , cuiufmodi cd natura fpecifica, fic in ipfa re fic vniuoca non latent xquiuocatio- nes.qux latent in genere, vt ait Aridotclcs 7. hu- ius. Secundo modo ed aliqua vnitas realis alicu- ius primx intentionis abdrahibtlis a pluribus, qux ipfam participant feclufa quacunque inten- tione LogicaTcrtio modo ed realitas primx in- tentionis fub aliqua fecunda intentione generis, aut fpecici, vel alterius prxdicabilis.
Tertio obferuandum ed, quod quadruplex ed gradus vniuocationis. Primus habet vnitatem ra- tionis, communis modi edendi , ordinis edentu- lis, fic gradus pcrfe&ipnUthoc pado fola fpccics infima ed vniuoca, quia habet vnicam rationem fuis inferioribus communem : habet etiam in ipfis cumdetn edendi modum , dcfccndfique in ca inferiora, fccund&m eumdem ordinem, fic non fecundum prius fic poderius edcntialiter } quia indiuiduaeiufdem fpecici non ordinantur cflen- cialitcr,id ed.non habent inter fc ordinem eflen- tialcm,cdqac natura fpecifica in omnibus infe- rioribus fecundum eundem perfedionis edentu- lis gradum ; non cd edcntialiter pctfcdior in vno tndiuiduo, quam in alio.
Secundus gradus vniuocationis habet vnira- tetn rationis , communis tnodi edendi, fic ordinis edentulis; deficit tamen in vltima vnitacc.vide- licet in gradu perfedionis , quia res , qux ficcd vniuoca, ede(fcntialitcr perfedior in vno,qu^m in alio , quod proucnir ex re (Ibi adiunda : hu- iufmodi lutu genera , qux cx differentiis (ibi ad- iundis fune ellcntialitcr pctfcdiora in vna fpc- cie, quam in alia , ficut animal pctfedius ed in homine , quim in equo , quia in homine adiun- gitur differenti* elTentialt pctfedtoti , quim in equo.
Tertius gradus habet vnitarem rationis com- munis multis , fic etiam vnitatem modi edendi, quia fecundum eumdem edendi modum cd in luis inferioribus , exterum non habet vnitatem ordinis clfcntialis , ficut ens , quod pet prius dc- fccndit in fubdamiam ,quam in accidcns,fic nu- merus dcfcendic prius in Dinarium, quam in ter- narium fecundum rcalcra cxidentiam,ncque ha- bet vnitatem gradus perfedionis edcmialts,ficuc accidit in omnibus generibus.
Quartus gradus elt , qui folum habet vnita- rem rationis communis multis, non tamen ha- bet vnitatem modi edendi, neque ordinis clfen- tialis, neque gradus perfedionis j fic fc habet ens rcfpcdu Dei , fic crcaturx. Nam licet dicae vnitatem rationis communis Deo, fic crcaturx; non tamen habet eundem edendi modum in Deo , fic creatura ; quia in Deo cd independens, in creatura vero dependens : neque vnitatem ordinis edentialis: quia ratio entis pridsed in Deo edcntialiter , quam in creatura ; neque ha- bet vnitatem gradus petfcdionis : quia in Deo
. cd
*7-
Conetftm oHoSium tribu modie dicitur vmi- noctu.
28.
Vniototaiie- me >juadtth fUx
*9'
i 9 •
7
Qusftio VIII.
f
eft pcrfedtiflimum ens, in ereatura retb impcr- feaarn.
3 I. Ex bii dico prim&.Ens non eft vniuoeum fub- ftantir , & accidenti vniuocarione Pbyfica, cum quia vniuocatio Phy fica in fola fpecie vlrima repcrituc, quz in plura alterius rationis diuidi non poteft i tum etiam quia nullum genua, etiam vltimis fpccicbus proximum eft ifta vniuocatio- ne vniuoeum, ex Ariftotele 7-Phy ficorum rrx.31. dicente, quid ingenera latent tujm**t*tiaiui, quare multo minus erit tali vniuocarione ens vniuo- cum, cum fit remoti flimum 1 (pccie infima.
Dico fecundi. Ens non eft vniuoeum fubftan- tix, dc accidenti vniuocatione Logica , quia ens ctim fit rranfceiidens,non poteft concipi fub ali- qua inrenrione Logica gencris.vcl fpeciei ,citm huiufinodi intentiones foluin applicentur limi- taris.vt docet Scotusin Vniuerfaiibus.
j l. Dico tertib , quod ens non eft vniuoeum fub- ftantix.de accidenti in primo, nec in fecundo gradu vniuocationis ex quacuor.quos notabili tertio pofuiraus, patet quia non in primo gradu, eo qu6d talis eft vniuocationis Phyficx , quam non conuenire ent( iam diximus : nec in fecun- do, cum quia ratio entis in fubftantia ,& acci- dente non habet vnitaccm ordinis ettcntlalts, quia per prius defeendi: in fubftantiam cttenria- liter , quam tn accidens , rure etiam quia ifta eft vniuocatio L qgica, quare ab ente negauimus, & in hunc fenfum loquitur Scotusin hac quzftio- ne, quando negat ens ette vniuoeum lubftantiz, & accidenti.
3 j. Dico quarto, qudd ens eft vniuoeum fubftan- tix.de accidenti, in teriio,dc quarto gradibus vni- tiocationis.qnx eft vniuocatio Mctaphyfica , pa- tet; quia ad ralemvniuocarioneiTifufficic vniras conceptus obictftiui, communis fuis inferiori- bus, in quarto gradu.de tertius vlrra hanc vnita- ccm requirit vniratem modiettendi ,ctfi vnitas ordinis cftcntiaiis» atque gradus perfedionis de- ficiat ; fed ens rcfpc&u fubftantix, dc accidentis habet has duas vnirates, quate eft eis vniuoeum, & in hunc fenfum locutus eft Scotus in primo Sententiarum locis citatis.
Neque contra hanc vniuocationem obftant authoritates Ariftorelis , de Porphyrij : nam quando Aiiftoteles dixit, i. Phy f. cext. 1 1, quod principium maximum, dcc. loquitur dc multipli- citate fuppofirorum , dc non conceptuum , dc quando 4.Metaph.tcxt. i. dixit quid ens figuifi* car accidentia per attributionem ad fubftantiam, ' fifut fanum fignificat vrinam , dcc. Dico quod ficut fanum dicitur de fanis fecundam maiorem, dc minotem pctfc&ioncm ; ira ens dicitnr de en- tibus ■ non tamen pure analogice, cum non detur analogia fine vniuocatione, vel xquiuocatione, dc Ariftorelcs ibidem negat ens dici xquiuoc£, dc
3uando . . Metaph.eap.j.dixir , neque xquiuoc£ icitur ens dc lub(tamia,d£ accidente, neque vni- uoce.fcd medio modo, debet intelligi , qudd non dicitur vniuoce dc fubftantia, dC accidente ea vni- uocationc perfedta , qua fpecie* dicitur dc fuis indiuiduis, neque xquiuocc ; fed medio modo, ea fcilicec vniuocatione, qux maiorem.de minorem perfedtionem in fibi vuiuocatis admittit. jjt Et quando 7*Metaph.text.x.dicir,qudd quan-
titas , dc qualitas non fun: entia ,fed entis entia, intclligcndus eft, ac fi diceret, non funt entia per fefubhftcntia, bene tamen in aliis inbxrcntia. Et ad illud quod atterit, qu&d ens (impliciter di - Scati aper. Tam. / /.
14-
29
cicur de fubftantia/ de exteris autem prxdica- menris fecundam quid,texr. i y , Dico quod intcl- ligic , quod ens dicitur dc fubftantia fecundare diuerfum modum elfeudi a modo , fecundum quem dicitur de accidente : eft enim fubftantia ens per fe, accidens vero ens in alio, dc ided fub- ftaruia dicitur (impliciter ens, dc accidens fecun- dum quid, non qudd accidens non fit verede for- maliter ens , fed qudd non fimpficicer ficut fub- ftancia. Demum ad Porphytium. Si eptit entia va- cet , dcc. Dico quod nullibi dixit Ariftoteles ens dici xquiuocc. Vel dicas, quod Porphyiius negat ens vniuoeum Logica vniuocatione, cum non poflic ette genus.
Qj' Ji S T 1 O VIII.
Vtriun quantitas /it ret di/lincia a fui>- ftantia , qualitate i
Arirtof. 7. Jimimrmm. Scotus n t. Jift. 1 1 ■ tpufl.x. Cr ia 4.
D. Thom. t. parafuaf.n .aet.x. Dutand. ia i.^.j|.j«i|i,Ocli4in»4/l.* inti.tr. taf.it. in Kubion in 4-di/l. i 4.^5.
Maior tbiJ. qntjl. u Cabricl iiid.qutfl.t.trt 1 & IM~ a en.ttel. 44. Suarcz /em 1. ai1tsfh.Jifr.40. feft.i .
Rcvitvr quid non : quia fubftantia eft diuifibilis in ea, qux infuut, quorum quodlibet natum eft ette vnum aliquod, dc hoc aliquid, igitur fubftantia eft quantitas. Tenet confequentu per definitionem quantita- tis datam, 1 1 .Metaph.cap.dc infinito : dc antece- dens apparet dc ligno , quod eft diuifibile in duas medietates, quatum quzlibcr eft aliquid, dc hoc aliquid.
Secundi , quia quantitas per fui mutationem eft fufccptibilis cont ratiorum, vt patet defuper- ficie , qux primd eft alba , dep oftea nicta, igitur quantitas eft fubftiria per proprietate (ubftantix.
Tertio ,fi quantitas diftiuguatur a fubftantia, fcqnitut quod duo corpora ettent fimul : confe-
2ucns eft impottibilc , vt patet 4. huius, cext. 76.
'onfcquentia patet : quia corpus de genere fub- (Utiq.de corpus de genere quadrat is cllcnr fimul.
Quarto , quia per Commentatorem in lib. de fubftantia Orbis, duplices funt dimenfioncs.quq- dam tetniinatx.de quxdam inrcrminatx,dimen- fiones interminatx funt coxtcmxjfcd dimenfio- nes terminatx generantur, A: coriumpuntur:mo- d6 fi per dimenfionem interminatam incelligatur aliud qua materia, fcquitur quod aliqua dilpofit io fuerat perperud in matcria,quod eft impolDbile.
Quinto , fi fubftantia non ettet quantitas, (c- qucre(ur,qu6d diuifibile reciperetur in indiuifi- bili : confcqticns eft falfum , quia omne quod recipitur , recipitur ad modum recipientis , dc non ad modum recepti, dc idcd fi recipiens fit in- diuifibiic, receptum eft indiuifibilc. Probatur confequcnna, auia quantitas, qux eft diuifibilis, reciperetur in lubftantiam, qux dc fui natura eft indiuifibilis.
Sex 16, fi quantitas non ettet fubftantia, feque- retur , quod fi aliquod continue rarefieret , quod infinitx quantitates generarentur , dc infinite quantitates corrumperentur ; confcqucns appa- ret impottibilc, fcilicct qudd res permanentes ve- re durent per fotura initans, quod tamen oporte- ret fieri in rarefadioue continua, ex quo conti- nue ctfct alia, dc alia quantitas.
C 3 Septi
$o Lib. I. Phy ficorum
Septimi. Illud , quod cft prxfens quantitati fecundum fe i Bc quodlibet fui , ita vt totum eft prxfens toti , Bc pars parti , illud de fui natura ei> quantam , fcd fubilantia cft taliter prxfens quantitati , igitur fubilantia de fui natura eft quanta , Bc per confcqucns fruftra poneretur quantitas diftia&a.
Odaui ; Quia Ii quantitas fit res diftin&a; tunc fi per imaginationem , vel per potentiam diuinam quantitas fepararetur a fubilantia; qux- ro tunc , vtrum adhuc fubilantia haberet partem extra partem , vel non : fi fic, fruftra ponebatur quantitas ad extenfionem fubflantix; fi non, cum roffibilc fit quantitatem illam , aut imaginabile fubit6 feparari , fcquitur quod pofEbileeft,vel imaginabile, fubflantiam illam fubiti moueri localiter; quod cft impoffibilc.
Non A , omnem rem abfolutam polleriorcm alia re, poteft Deus delituere priore re non muta* ta, fcd quantitas cft res abloluta pofterior fub- flantia ; igitur Deus poteft quantitatem deiirue- re fubilantia non mutata, quo fa&o.quf ro vtrum fubilantia habeat partem extra partem, fic igitur fubilantia fe ipfa eft quanta , Bc per confcqucns fruftri fupcrad Jitur quantitas ; Ii non , tunc fe- quitur, quod cft mutata localiter , quod eft con- tra politum, ponebatur enim , quod Deus fet na- ret fubftantiam non mutatam.
Decimi, fequitur, quid accidens non eftet fine fubiedo in Sacramento altaris, quia haberet quantitatem profubte&o.
Vndccinii, Quia fi omnia poffiinr xque ben£ faluari non ponendo quantitatem effc rem di- ffindam, ficut ponendo, melius eft ponere quan- titatem circrem indiftinctam.fcd omnia poliunt, &c. ergo, Bcc. Maior, Bc minor patent, quia fru- ftri fit per plura , quod poteft ficti perpauciora, ex primo huius, tcxr.40.
Oppo licum arguitur per Ariftocclem in primo huius , texr. 14. vbi dicit > quid fi fubilantia & quantitas funt, duo funt, qux funt,& non vnum, Bc fubdit, quid fi fola fubilantia fit ,ipfa non eft infinita , nec habebit magnitudinem : cx quo pa- tet , quod fub flantia per fe non habet magnitu- dinem, fcd per quantitatem additam. Similiter dicit Ariftoteles, quod ratio infiniti congruit quantitati, Bc non fubftantix, ncc qualitati.
Secundo , nifi fic, fequerctur , quid illa nega- tiua non eftet immediata vera ; videlicet f*bfl*n- tU non tft (ftuwitM , confcqucns eft faifum, vt pa- tet r. Poli. text. 16. confequentia probatur ; quia negatiua immediata eft vera, per fc nota , Bc ma- liifcfta , mpdi illa eftet falfaex quo fubilantia eftet quantitas.
Tertio fequerctur, quod fubftamia eftet fcnfi- bile commune. Confequcnria patet , quiafub- ftantia cft quantitas, qux cft fcnfibile commune: fimilirer fequerctur , quod quantitas eftet fenfi- bile per accidens , Bc quid quantitas eftet fenfi- bile per fe , Bc fequerctur , quod quantitas habe- ret contrarium A' quod quantitas fufeiperer ma- gis 1 Bc minis. Confequcnria patet , quia per te • quantitas eft qualitas, qux habet contrarium, Bc fufeipit magis, Bc minus.
Item fequerctur , quod non effer proprium quantitati, vr per ipfam aliquod diceretur xqua- le , vel inxquale. Confcqucns eft faifum , Bc pa- ret confequentia: quia fubilantia fibi ipfi elTcc xqualis , Bc inxqualis alteri , Bc fic fimilirer qua- litas.
Notandum , quid de ifta quxfttonc funt dux opiniones contratix. Vna • probat quod quan- titas non eft res diftmdai fubilantia , Bc quali- tate; imi tam fubftantia,quim qualitas habet pariem extra partem , & rationes huius opinio- nis addudx fuerunt ante oppofitum. Secunda opinio probat , quid fubilantia cft res dillinda i quantitate, & qualitate, & ifta eft bipartira,quia quidam ponunt, quid fupcrficies , linea, Bc pun- £lum non funt aliqux res indiuifibiles in quan- titate, quemadmodum imaginantur Mathema- tici , Bc fecundi ponunt , quod quantitas corpo- rea eft res dillinda a fubilantia, Bc qualitate. Alij b veri de tertia opinione probant , quid quantitas fit res dillinda a fubilantia, & qualita- te; Bc cum hoc quid linea, fupcrficies, & pundum funt res indiuifibiles in continuo adualirer exi- ftentes. De illis indifibilibus nihil ad prxfens: quia de eis diceretur in fexto. Sed de quantitate fit conclufio ifta.
Quantitas eft res dillinda l fubilantia, & qua- litate. Probatur, quia nili ita eftet , fequerctur, quid homopoffet acrem quemlibet condenfare comprimendo. Confequens eft contra experien- tiam : quia vcfica plena acre nullo modo poteft comprimi , vel faitem non quxlibct. Probatur confequentia, quia illi comprcIConi acris, vel rc- fiftit materia acris ; Bc hoc non:quia materia cius nata cft effe indifferenter in quolibet loco quan- tumcunque raodico,ncc forma rcfiftit : quia non repugnat formx acris liare fub minori loco , ncc qualitates repugnant eodem modo : igitur tota repugnantia nroucnit cx parte quam itat is A ha- betur propofitum. Si dicatur, quid repugnantia proucnit cx parte totius compofiti , contr^ .pri- mi, quia compofitum non agit , ncc rcfiftit , nili per determinatam difpofitioncm,vt puta per for- num , vel qualitatem , vel per aliquam partem cius ; vt patet dc homine , qui non videt nifi per oculum ; dc igne qui non agit nifi per calorem, & ita inducendo in aliis.
Secundi contra idem : quia rotura compofi- tum poteft cfle fub minori quantitatc.igitur non repugnat fibi ratione compofiti , quod poflit po- ni fub minori quantitate. Tenet conlcqucmia, & antecedens patet per experientiam : quia fi aer idem, vel xqualis ponatur in phiala vitrea squa- li ptxdi&x veficx , Bc ponatur collum phialx in aqua comprimendo deorfum , immediate pate- bit per introitum aqux , quod aer ille inclufis condcnfabitur.Et fi compofitum non poffet con- denfari , vlterius cx iplo non pollet generati aqua, vel terra, quod eft faifum.
Secundi arguitur ad quxftioncm,qniafi qua- litas eftet quantitas, fequerctur , quod alicuius quantitatis rcmoucretur medietas , & tamen to- tum maneret tantum , quantum erat prius; con- fequens eft impofEbile , & probatur confequen- tia de ifto lumine extenfo per acrem, quod per tc eft quantitas, volo quod rcmoueatur medietas imenfiui, Bc fequitur propofitnm.
Tertii fcquitur, quodrarefadio non eftet no- bilior condcnfatione,confcquens cft falfumtquia cft mutatio ad nobiliora elementa , fciliccr ad ignem, Bc acrem : Bc patet confequentia, quia per rarefadionem non acquireretur aliquid, ncc deperderetur; & (unilircr per condcnfationem; igitur fi cft verum, quid illa mutatio redditur nobilior , vere dicitur quid per rarefadionem acquiritur quantitas , & per condcnfationem
deper
?•
€.
•fi rti Jiftittm fto i fub fii- !•*,& f*4