>f*V ^f
t*:> v
V V" .*
^»* ^fSf? ^
&
inp
w
'■ *j"
|
.•* ^'iAi |
&-L |
* ■ |
* ' 1m 1 |
|
|
*>*,3 |
||||
|
> # <* ^rfJ |
||||
|
#v: |
K • |
Mk |
||
|
v^P |
* 7*r * |
|||
|
i*% J i |
1 * |
•fi yk^ |
||
|
*^* *4-f |
||||
|
*n |
||||
|
^Ttn |
1 V |
%» |
« ■ |
W^
» -'
* ? ^w
*E?
iOTT *k
C O L L E G I I
SALMANTICENSIS
CARMELITARUM
OISCALCEAIOR UM
CURSUS THEOLOGICUS
ANICII. — KX TYPIS MARCHESSOU FIUORILM.
C O L L E G 1 I
SALMANTICENSIS
FR. DISGALCEATORUM
H. M A R l M I) E Vi O N T E C A K M E L I
Parenti suo Eliae consecrati ,
CURSUS THEOLOGICUS
Summam Theologicam Angelici Doctoris D. Thomae complectens
TOMUS DECIMUS QUARTUS
TRACTATUS XXI. — DE INCARNATIONE. — PARS SECUNDA ILLUSTRISS. ac REVERENDISS. LN CHRISTO PATRl D. D.
Carolo Amabili de la TOUK - o AUVERGNE - LAURAGUAIS
A U C 1 1 J K l> l S C O !' O BITUHICKNSI
D I C A T U S
K D ! T I O N O V A , CORREClA
SOCIETATE ilKNKRAI.I I.IBRAKIA CATHOLIC/fc
PARISIIS Apud VICTOREM PALME
RECTOREM GENERALEM
^ 5 , via Greneila, 2 5
^BRUXELLIS
Apud J. ALBANEL
SUCCURSALIS RECTOREM
2(), via Parochianorum, iq
I 870
7HE INSTITUTF OF VAL STUDIES
10 ELMSLEY PLAOE TORONTO 5, DA.
HQV..6- 193.1
I0S3
INDEX
QU^STIONUM
DISPUTATIONUM
ET DUBIORUM,
Quae in hoc Decimo quarto Tomo una cum Quaestionibus et Articulis
Divi Thomae continentur.
CONTINUATIO
TRAGTATUS XXI.
Disputatio VIII.
De persona assumente. Pag. I
Dub. 1. In quo non pauca exponuntur se- quentibus difficultatibus necessaria. ibid.
Dub. 2. Per quid persona Verbi termina- verit immediate humanitatem assumptam.
27
Dub. 3. Utrum verbum communicaverit humanitati existentiam divinam et suppleverit creatam. 54
Dub. 4. An Deus ratione subsistentise ab- solutae possit assumere naturam creatam. 84
Dub. 5. Utrum una persona divina possit assumere plures naturas creatas. 99
Dub. 6. An plures personse divina3 possint eandem naturam assumere. 108
Dub. 7. An persona creata possit assu- mere naturam alienam. 124
QILESTIO IV.
De modo unionis ex parte naturae humanae assumptae. 140
Art. 1. Utrum natura humana fuerit magis assumptibilis a Filio Dei, quam aliqua alia natura. ibid.
Art. 2. Utrum Filius Dei assumpserit per- sonam. ibid,
Art. 3. Utrum persona divina assumpsent hominem. 141
Disputatio IX.
De natura assumpta. 147
Dub. 1. Utrum persona creata possit assumi
ad subsistentiam divinam. ibid.
Dub. 2. Utrum natura ereata retinens pro-
priam personalitatem possit assumi ad sub- sistentiam divinam. 153
Dub. 3. An quaelibet natura substantialis completa valeat assumi ad subsistentiam divi- nam. 168
Dub. 4. An quaelibet natura substantialis incompleta ad aivinam subsistentiam possit assumi. v 179
Dub. 5. Utrum Deus possit assumere natu- ram accidentalem. 200
Dub. 6. Utrum natura assumpta habeat appetitum ad subsistentiam propriam sibi connaturalem. 213
qu^estio v.
De modo unionis ex parte partium humanse naturae . • 223
Art. 1 . Utrum Dei fiiius debuerit assumere verum corpus. ibid.
Art. 2. Utrum Dei Filius debuerit assume- re corpus terrenum, scilicet carnem, et san- guinem. ibid.
Disputatio X.
De partibus assumptis, 233
Dub. 1. An Verbum divinum assumpserit saHguinem. ibid.
Dub.2. Utrum Verbum assumpserit omnem sanguinem Ghristi. 248
Dub. 3. An sanguis Christi in passione effusus manserit Verbo unitus, et fuerit in resurrectione Christi reassumptus. 264
QU.ESTIO VI.
De modo assumptionis quantum ad ordinem.
283
Art. 1. Utrum Filius Dei assumpserit car- nem mediante anima. ibid.
Art. 2. Utrum Dei Filius assumpserit ani- mam mediante spiritu, sive mente. ibid.
vil.i
1NDKX QUJ>TK)NUM, ETC.
ArL. 3. Ulruin anima Ghriati a Dei Filio priua fueril assumpta quam caro. ."•||)
ArL. I. Uiruni caro Ghristi fuerit priua a Verbo assumpta, quam animsa uniia. ibid.
ArL. 5. Uiruni tota humana uatura ^i l assumj)ta mediantibus partibus. 295
Dispulaliu XI,
D<> ordine assumptorum. 296
DiiJ). unioum. An partes humanitatis prius
fuerint assumptrij uL quodt (juam humanitas.
ibid.
UU.USTIO VII.
Do gratia Christi, prout quidam singularis csL homo. 322
Art. I. Utrum inanima ClirisLi fuerit aliqtta gratia habitualis. ibid.
Disputatio XII.
■ Do gratia Christi substantiali. 323
Dub. 1. Utrum humanitas Ghristi sancLiiice- lur formaliter per aliquid substantiale ex vi unionis hypostaticae. ibid.
Dub. 2. Utrum modus unionis fuerit ratio
ormalis sanctificandi substantialiter liumani-
tatem Christi. 328
Dub. 3. An personaliLas Verbi secundum sibi propria fueriL formalis raLio sanctificandi substantialiter humanitatem Christi. 358
Dub. 4. An, et quomodo natura divina fue- rit formalis ratio sanctilicandi substantialiter Christi humanitatem. 366
Disputatio XIII.
De gratia Christi accidentali, sive habituali.
390
Dub. I. Utrum Christus Dominus habuerit
gratiam habitualem, et qualem, et quando.
ibid.
Dub. 2. Utrum gratia habitualis in Christo
dimanaverit physice a gratia unionis tanquam
proprietas illius. 412
Dub. 3. Utrum Christus ad gratiam habi-
tualem se disposueril peractus proprios. \i\ Dub. i. Ad guos euectus gratia habitualis
fueril necessaria in Cliristo. Art. t2. Utrum in Chrislo fuerinl virtutes.
Dispulatio AIV.
De virLuLibus Christi Domini. 473
Dub. 1. Utrum virtutes morales naturale- ex se acquisibiles fuerint per accidens Ghristo infusa3. ibid.
Dub. 2. Utrum Christus habuerit omncs virtutes, et praecipuc poenitentiam. 499
Art. 5. Ulrum iri Christo fuerint dona. 517
Art. 6. Utrum in Christo fuerit donum timoris . 520
Art. 7. Utrum in Christo fuerint gratia; gratis datae. 521
Art. 9. Utrum in Christo fuerit plenitudo gratiae. 526
Disputatio XV.
De perfectiono gratiae habitualis in Christo.
527
Dub. unic. Utrum gratia habitualis ChnsLi
potueriL augeri. ibid.
QUvESTIO VIII.
De gralia Christh secundum quod est ca-
put Ecclesi&e. 557
Art. 1. Utrum Christus sit caput Ecclesiae.
ibid. Disputatio X VI.
De gratia ChrisLi capitali. 558
Dub. 1. Utrum Christus sit caput Ecclesiae.
ibid.
Dub. 2. Per quam gratiam Christus in ra- tione capitis formaliter constituatur. 565
Dub. i3. An Christus sit caput omnium ho- minum. 579
Dub. 4. Utrum ChrisLus fuerit caput Ada- mi in statu innocentiae. 593
Dub. 5. An Christus sit Angelorum ca- put. 614
I N D E X
INDEX LOCORUM
SACR^ SCRIPTUR^
QUJE IN HOC DECIMO QUARTO TOMO EXPLICANTUR
EX VETERI TESTAMENTO.
Ex Genesi.
Cap. 5. Adam genuit filium ad imagi- nem, ct similitudinem suam. In Com. ad qua-st. 5, art. 2, num. 4. 228
Ex Deuteronomio.
Gap. 18. Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris. In C. ad qucest. 7, art. 6, num. 4. 524
Ex Job.
Cap. 40. Ipse est rex super universos f%- lios superbice, disp. 16 tnum. 82. 624
Ex LIBRO SAPIENTIiE.
Gap. 1. Omnia in numero, et pondere et mensura disposuisti, disp. 15, num. 19. 542
EX ISAIA.
Cap. 11. Requiescet super eum Spirilus Domini, spiritus sapientw, et intel- lectus. In Com. ad q. 7, art. 5, num. 2. 518
Ex Daniele.
Gap. 7. Et adversus Deum Dcorum loque- tur magnifica, disp. 16, num. 85. 627
Ex Habaguc.
Cap. 3. Percussisti caput de domo im- pii, disp. 16, num. 85. 627
EX NOVO TESTAMENTO
ExMattileo.
Gap. 26. Tristis est anima mea usque ad mortem. In com. ad qucest. 5, art. 2. num. 7. 229
Ex JOANNE.
Cap. 1. Verbum caro factumest, disp. 3, num. 57; p. 264, et in com. ad qucest. 5, art. 2, num. 8.
Cap. 3. Non ad mensuram datDeus spi- ritum filio, disp. 15, num. 6.
Ad Romanos.
230 530
Gap. 8. Misit Deus filinm suum in simi- litudinem carnis peecati. In Com. ad qucest. 5, art. 2, num. 4. 227
Ex 1 AD GORINTHIOS.
Cap. 5. Quid enim de iis, qui foris sunt judicare, disp. 10, num. 45. 591
Gap. 15. Primus homo de terra lerrenus, secundus homo de ccelo coeleslis. ln Com. qucest. 5, art. 2, num. 5. 228
Ad Ephesios.
Cap. 1. Et ipsum dedit caput super om- nem Ecclesiam, quceest corpus ipsius, disp. 16, num. 1. 558
Ad Philippenses.
Uap. 2. Semetipsum exinauivit formam servi aceipiens in similitudinem homi-
BQ GS52.
/-> *i
INDEX LOCOHUM SACH.-K SCKIPTURiE. num factus, et habitu invcntus ul
homo, disp. 9. num. 26.
Ad Colossensls.
170
Oap. 2. Et estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus, et potesla- lis, disp. 10, num. 71. G13
Ad Hlbh^os. Cap. 2. Quia pueri communicaverunt
carni, et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, disp. 10, num. i.
Ex 1 Petiu.
23 i
Cap. i. Christo iqitur passo in carne et vos eadem cogitatione armamini. In Com. ad qucest. 5, art. 2, num. 3. 226
TRACTATUS XXI.
DE
INCARNATIONE
PARS SECUNDA.
DISPUTATIO VIII.
Depersona assumente.
Post considerationem causarum extrin- secarum mysterii Incarnationis, finis vide- licet, sive motivi, et principii effieientis tam physice, quam moraliter, cui operam im- pendimus inprseced. disput. congruum est, agamus de principiis intrinsecis, seu de extremis, ex quibus ipsum mysterium, nempeChristus Deus in humanitate subsis- tens constituitur : dequibusdisseritD.Tho. ab hac quaest. 3. Et primo loco de persona assumente instituemus disputationem : quam alii aliter, nec immerito, inscribunt de exlremo assumente : quia extenditur ad non pauca, de quibus dubitatur, an possint naturam alienam assumere, et tamen per- sona non sunt. Sed quamvis illa non omit- temus, congruentiorem censuimus titulum propositum : tum ut imitaremur D. Tho. qui qusest. hanc 3 proposuit : De moclo unionis ex parte personx assumentis : tum quia prsecipuum subjectum praesentis con- siderationis est persona, cum hsec tle facto assumpserit; reliqua vero potius occasione Salamant. Curs. theolog. tom. XIV.
attinguntur, ipsique in hoc examine su- bordinantur. Oportet autem , priusquam attentionem difficilioribus applicemus, quod preemittamus.
DUBIUM I.
In quo non pauca exponuntur sequentibus diffculiatibus necessaria.
In hac, et sequentibus disputationibus s*pissime occurrent nomina naturse, sub- sistentix, personalitalis , existentix , et con- cretorum his abstractis correspondentium : occurrent etiam varioe illorum rationes in divinis , et creatis, ex quibus dependot perfecta dubiorum resolutio, Et quia super- fluum, et fastidiosum esset eadem in sin- gulis difficultatibus inculcare : congruum censuimus illa (etsi nonnulla jam attige- rimus disp. 3, dub. 1, in principio) in hoc dubio breviter colligere, statuendo quosdam oido velut generales canones saltem pro schola direo- Thomistica; ad quos, ubi opus fuerit, ocu- los reflectamus, et remittamus lectorem : sic enim vitabitur repetita , ac molesta earundem veritatum probatio. In quo ta-
DE INCAHNATIONE.
men eam brevitatem obscrvarc oportet, ut non subjiciainus nisi prajcise rcquisita, et euin eis tun(l;unentis, ut veritatcm compen- diosc insinuent. Tum quia eorum plura magis metaphysica sunt, quam tbeologica. Tum rruia non pauca aiibi proposuimus : unde satis erit loca recolere. Tum quia alia opus erit, utin cisdem repetat, et ope- rosius in suis sedibus ostendantur. Primo autem loco expedit earum rerum nomina, significata, ct proprias rationes rudi saltem Minerva exponere.
p.
Declaranlur naturse, personalitatis, liumque significala.
simi-
Qairj 3. Quid naturx vocabulo significetur, signiiire- recte declarat D. Tho. quaest. praeced. art.
I II i' . 1 r
intiir.i' t| ubi ait : Sciendum est ergo, quocl nomen
Domine. naturx a nascendo csl dictum : unde primo
est impositum hoc nomcn ad significandum
generationem vivcntium, qux nativitas, vcl pultulatio dicitur, ut dicatur natura quasi nascitura. Deinde translatum est nomen na- turse ad significandum principium hujus ge- nerationis. Et quia principium generationis in rebus viventibus est intrinsecum ; utterius derivatum est nomen naturx ad signiftcandum quodlibet principium intrinsecum motus : secundum quod Philosopkus dicit in 2 Physic. quod natura cst principium motus in eo, in quo est per se, et non secundum accidens. Hoc autem principium vel forma est, vel materia : unde quandoque natura dicitur forma, quan- doque vero materia. Et quia ftnis generationis naturalis est in eo, quod generatur, essentia spccici, quam signiftcat difftnitio : inde est, quod hujusmodi essentia speciei vocetur etiam natura. Et hoc modo Boetius naturam difft- nit in lib. de duabus naturis dicens : Nalura cst unamquamque rem informans speciftca differentia, quw sciticct complct difftnitionem speciei. Sic ergo nunc loquimur cle natura, secundum quod natura signiftcat essentiam, sive quidditalem speciei. Et hac ultima ac- ceptione, qme magis invaluit apud Tlieo- logos , et Pliilosophos (quidquid sit de prima vocabuli radicc unde acceptum est), utitur fcre semper D. Tho. in hac mate- ria : qucm omnes alii imitantur. Juxta quam acceytionem naturse vocabulum si- gnificat integram, et perfectam rei essen- tiam, speciem, seu quidditatem, qua) per diffinitionem explicari solet. Qua3 natura in rebus simplicibus, ut Deus et Angelus
sunt, simplez est : in materialibus vero,
scu compositis dividitur in naturas pariia-
les, materiam, scilicct, et formam, quaj
sunt partes natura) integra), et totalis, ut
D. Tho. signiiicat loco relato. Intercst Diver«M
etiam (quamvis non multum referat ad tas il,lcr
sen— pmcsentcm considerationem), inter natu- tiamel
ram, et essentiam rei, quo 1 hacc importat liaturam-
principium essendi, illa vcro principium
operandi ; cum enim esse, et operari sint duo
actus gencralissimi, eadem res per compa-
rationem ad illos habet diversa nomina, ut
comparative ad esse dicatur cssentia, et
comparative ad operari appelletur nalura,
ut explicuimus tract. 3, disp. 4, dub. 1.
2. Gum autcm natura sub conceptu na-
turae habeat rationem forma) aliquid cons-
lituentis, et quantum est de se, sit ipsi
communicabilis ; ut intelligatur csse , ut
quod, et sistere positive iu re, debetaiiquis
modus , sive aliqua detcrminatio ei su-
peraddi, per qua3 in linea substantiae
compleatur, et resultet principium quod es-
sendi, et operandi. Et hoc superadditum Quid
vocatur subsistentia ; et coneretum ex ea, ^jjj^sf1
ct natura coalesccns dicitur suppositum, tcntia.
sivesubsistens quod. Ad cujus perfectiorem
intelligentiam observandum est ex dictis
tract. 6, disp. 9, a num. 81, quod cum
subsisterenihil aliud sit, quam esse per se,
multipliciter potest concipi juxta diversos
modos essendi per se. Nam in primis di-
citur esse per se, quod non estin alio sicut
in subjecto inhaesionis : quod convenitomni
naturaesubstantiali, sivesit totalis, sivepar-
lialis : quse hac ratione (licet impropria, et
valde generall) dicetur subsistere : sicut
enim accidenti convenit esse in alio per in-
haerentiam, sic etiam convenit omni subs-
.tantiasesse perse, id est, alteri non haerendo.
Deinde dicitur esse per se, quod non eget
alio tanquamsustentante, utsit; sedratione
niodi, quem habet, potest esse susccptivum
quod existentiaa, et principium quod ope-
randi : quod non convenit omni substantiae,
sed soli naturae completae. Et hunc modum
essendi vocamus subsistentiam, sive distin-
guatur a natura, sive non; de quoinfia di-
condum est. Ex quibus fit, quod nalura
subsistens qualenus talis ncqueat esse in
alio, nec tanquam in subjecto inhaesionis,
nec lanquam insubjectosustentationis ; sed
utramque independentiam importet : pri-
mam quidem ex generali conceptu substan-»
i iee, secundam vero exconceptu naturaj sub-
iistentis. Ad quem conccptum sequitur
idius explicans negatioiiem communicatio-
nis
DISP. VIII, DUB. I,
3
nis alteri supposito : sive id liat intransi- tive per ipsum modum subsistentia), aut perseitatis, ut contingit in creatis, sive per alium perseitati superadditum, ut in Deo. Quod magis constabit ex dicendis.
«ccessi- Postautem necessitas subsistentiae, qu;e
sibstan- sit conceptus diversus anatura totali (sive
lix- ab ea realiterdistinguatur, sive nonjmagis
explicari, et simul ostendi proprius ejus
effectus, sive officium ex his, quae docte
V: Com- traduntN. Complut. abbrev. in lib. de ge- l> ut' nerat. disp. 4 5, quaest. 1, quiasuppositum (nempe substantia completa , et habens esse ut qaod), est sistens positive in se, et nulli alteri communicabilis. Unde suppo- situm diffiniri solet : Substaniia perfecta, sive incommunicabitis . Hujusmodi autem positivam sistentiam in se, et omnimodam negationem communicationis non praestat formaliter natura completa ex vi conceptus naturae completae : unde oportet ipsi addere conceptum alium, quem vocamus subsis- tentiam. Etenim in natura completa v. g. in humanitate, solum reperimus, quod sit substantia, quod sit singuiaris, et quod sit completa. Et quidem quia substantia negat communicationemalteriutsubjectoinhaesio- nis : quia singularis, negat communicatio- nem alteri ut inieriori, eo modo, quogenus communicatur speciebus, aut species indi- viduis : et denique quia completa, excludit communicationem per modum partis, aut alteri ut parti, vel composito ex ipsa es- sentialiter constituto. Caeterum ex vi om- nium, quae recensuimus , nihil habet natura completa per quod neget communi- cationem alteri ut habenti ipsam : quippe optime coboeret, quod natura completa se habenti illam communicet, ipsumque in tali specie constituat : sicut humanitas concipitur haberi a Petro. Ut ergo substan- tia fiat omni susceptivo incommunicabilis, et sistat omnino, aliquis naturae completae terminus, sive modus addendus est, quem vocamus subsistentiam. Ex quibus duobus, subsistentia vMclicet, et natura coalescit suppositum : quod est substantia completa incommunicabiliter subsistens : quia nec suppositum, nec natura, ut per subsisten- tiam terminata potest alteri ut subjecto, sive ut sustentanti, sive ut inferiori, sive ut habenti, et naturam participanti com- municari.
significe- 3. Unde consequenter, et absque majori
mus indagine habemus, quid sit sunpositum. nomme At~ i» • e i- *
suppo- Nam cum etiectus quasi formahs, et pro-
siti. prinssubstantiaesitsuppositumconstituere;
et subsistcntia sit terminus, aut modus talem naturae conferens pcrseitatem, quod ipsam ultimo complet, atque incommuni- cabilem alteri constituit : sequitur suppo- situm essc substantiam individuam, com- pletam, subsistentem incommunicabiliter . Et ita communiter diffiniunt Philosophi, ut propriam suppositi rationem explicent. Nam quatenus substantia, excludit a ratione suppositi omniaaccidentia : quatenus indi- vidua, conceptus universales genericos, aut specificos : quatcnus compiela, omnes par- tes, sive essentiales, sive integrales naturce, utsuntanimarationalis, manus, caput,etc, quatenus subsisiens, omnes naturas etiam completas, quae non habent esse in sc, ut est humanitas Christi, quae non habet esse per se, sedin Verbi persona : et denique per ly incommunicabiiiter excludit naturam, quoe licet habeat esseper se, potestulterius communicari, uti se habet Deitas , sive natura divina subsistens, quae tribus per- sonis divinis communicatur. Projdictae ergo conditiones collective sumptae ita sunt pro- priae suppositi, ut nulli alteri rei conve- niant, quse suppositum non sit : e contra vero illas habens suppositum necessario est, nec aliud nomine suppositi signilica- mus.
4. Ex iis vero facile colligitur, quid sit Quid persona : nam quod generaliter in omni Person^ substantia dicitur suppositum, vocatur per- io. sona in natura intellectiva : suppositum enim praedictae naturae habet (ob majorem istius dignitatem) speciale vocabulum, ut recte, sicut et propiium personae concep- tum, declaratD. Tho. quoest. 9 de potent. art. 2, his verbis : Dicendum, quod ra- tionabiliter sicut ex prasmissis patet, indivi- duum in genere substaniix speciale nomen sortitur. Quia substantia ex propriis indivi- duantur, et non ex alio extraneo, sicut accidens ex subjecto. Inter individua etiam substantiarum rationabiliter individuum in rakionali natura speciali nomine nominaiur : quia ij^sius est vere, et proprie per se agere. Sicut ergo hoc nomen hypostasis secundum Grxcos, vel substantia primasecundum latinos est speciale nomen individui in genere subs- tanticB, ita hoc nomen persona est speciaie nomen individui rationalis natnrse. Utraque crgo specialitas sub nomine personx contine- tur. Etideo ad ostendendum quod cst specialiter individuum ingenere subslantue, dicitur, quod est substantia individua. Ad ostendendum vero, quod est specialiter in rationali natitra, addi- tur rationatis naiuriv. Per Itoc ergo, quod
[)K INCARNATiONE.
D i fH d i -
Lio per-
sonac.
Quiil
Ii ypo^ta-
lis.
dicitur substantia, excluduntur a ratione per- sonw accidentia ; quorum nullum potest dici persona. Pcr hoc vcro, quod dicitur individua, exctuduntur genera, etspecies in genere subs- tanlix : quse etiam person& dici non possunt. Pcr hoc cero, quod additur rationalis naturw, ewcluduntur inanimata corpora, planiw, et brula quw persona non sunl. Unde Theo- logi communiter recipiunt diflinitionem persona; traditam a Boetio in lib. de duab. naturis : Ralionalis nalurse individua subs- tantia. Gui solent addere : Incommunica- bililer subsislens : quia si substantia indi- vidua rationalis natursehabeat esse in alio, non est persona, ut liquet ln humanitate Ghristi. Quod licet minus explicite jam comprehenderat Boetius per ly individua subslantia : significat enim substantiam habentem modum totius subsistentis per se : quo modo distituitur natura licet com- pleta, quae in alio est. Observant etiam communiter Theologi, quod ly rationatis naturw idem valet, ac naturae intellectivse, nec enim conceptus personse restringitur ad solam naturam humanam, quse proprie rationalis, seu discursiva est ; sed extendi- tur ad omnem naturam intellectivam : unde in Deo, et Angelis invenitur propria ratio personse. Recolantur, quee diximus tr. 6, disp. 9, dub. 1 et 2, ubi fuse aperuimus legitimum sensum prsedictse diffinitionis, aliaque plura observavimus. quse in prse- senti desiderari possent ad majorem per- sonae notitiam.
5. Hic breviter animadvertendum est quod licet olim non levis discordia inter catholicos fuerit circa significatum pro- prium hujus nominis Hypostasis, quibus- dam asserentibus esse naturam, sive es- sentiam, aut quidditatem ; aliis vero sentientibus esse suppositum, seu perso- nam. Unde eorum aliqui negabant esse in Deo tres hypostases, ne concederent tres naturas : alii vero concedebant tres hy- postases, non aliud hoc vocabulo quam personas tres confitentes. Nibilominus apud Patres, et subsequentes Theologos posterior opinio adeo invaluit, ut jam communiter absque ullo scrupulo, et erro- ris periculo tres in Deo hypostases admit- tantur catholice : sicut conGtemur tria supposita, seu tres personas, ut fuse ex- pendimus loco cit. dub. 2. Quocirca sup- positum, hypostasis, et persona idem si- gnificant, cuin differentia tamen supra assignata, quod suppositum, et hypostasis latius patent, quam persona : omnis enim
substantia completa incommunicabiliter subsistens dicitur suppositum, et hypos- tasis, in quacumque natura sit : sed ut persona vocetur, debet esse in natura in- tcllectiva. — Major asquivocatio est in nomine substanlia ; nam licet generali ra- tione dicatur tam de natura completa, quam de persona, et de modis, seu deter- minationibus substantialibus; nihilominus magis significare videtur essentiam, sive naturam. Unde licet in Deo tres personse sint, non suntconcedendse tres substantiaj, nisi cum addito trahente ad supponendum nonpro essentia, sed pro suppositis. Unde D. August. lib. 5 de Trinit. cap. 9, ait : Quia nostra loquendi consuetudo jam ob- tinuit, ut hoc intelligalur, cum dicimus es- sentiam, quod intelligitur, cum dicimus substantiam : non audemus dicere unam essentiam, et tres substanlias ; sed unara essenliam, velsubstantiam, el tres personas. Et D. Th. qusest. cit. de potent. art. 2 ad 9, inquit : Dicendum, quod sicut dicimus in Deo tres personas, ita possumus dicere Ires substantias individuas (hoc est, incom- municabiliter subsistentes) unam tamen substantiam, qux est essentia.
Porro, quae diximus de conceptu subsis- tentire natura3 completa^ superaddendo, ut ex utraque constituatur substantia incom- municabiliter subsistens ; et de diversitate inter naturam completam ex una parte, et suppositum, hypostasim, et personam ex alia ; licet non infime suadeantur ex ra- tione naturali, ut n. 2 declarare studui- mus; tamen longe firmius probantur ex principiis fidei, quse edocemur in mysterio Trinitatis, et Incarnationis. Nam in Deo, cum unica, et simplicissima natura sit, dantur tres personae, sive hypostases, aut supposita realiter distincta : quod fieri non posset, si suppositum, aut persona non esset aliud, quam natura completa, et isti aliquid non adjiceret : id vero aliud non est, quam subsistentia, sive personalitas pra)stans omnimodam terminationem, sive perseitatem incommunicabilitatis : ergo conceptus subsistentiae , et constituendi suppositum aliquid addit supra conceptum naturae.; quidquid sit de conditione supe- radditi, et de ejus distinctione a natura, de quo infra. E converco autem in Christo Domino sunt duse naturae completae et to- tales, divina scilicet, et humana : et ta- men non sunt duo supposita, aut personae, sed humanitas nuda a propriapersonalitate in persona Verbi subsistit, ut late ostendi-
mus
Quid
sit'"ill-
cct substao-
lia.
D. Au-
gust.
D.Tlicm,
Firraa- tur prac-
missa doctrina.
DISP. VJII, DUB. I.
mus disp. 3, dub. I et 2, et ox dicendis magis constabit. Id vero minime verificari posset, si substantia, sive personalitas, at- que suppositum nihil aliud importaret, quam conceptum natura) completae : opor- lcret enim ibi reperiri duo supposita, aut personas ubi duoe naturae complctai con- currunt. Quod cum aliter sit, oportet fa- teri, quod important rationes diversas ct communicant distinctos effectus jam supra assignatos. v. g. humanitas, est id, quo homo est homo : sed subsistentia est id, quo homo est subsistens, hic homo, Pe- trus, et substantia omnino completa sus- ceptivum quod existentise, et principium, quod ouerandi ex dicendis magis constabit. sisfen- 6. Ex quibus facile constant significata mpor- praedictorum nominum tani in abstracto, teU quam in concreto. Unde solum superest, explicemus quid nomine existentiae signi- ficetur, aut quid existentia prastet. Est ergo existentia generalissime loquendo ul- tima rei actualitas, qua habet esse in re- rjm natura, et est aliquid non praecise signate, aut possibiliter r aut secundum se : sed etiam exercite actualiter, et in se. Distinguuntur enim generalissimi concep- tus essentiae, et existentise in hoc, quod essentia solum dicit praedicata quidditativa secundum se prsescinditque ex vi hujus ab exercitio essendi : sed existentia constituit perfecte illa prcedicata in rerum natura, transfertque perfecte illa ab aptitudine ad essendi actum, et exercitium. Unde es- sentia comparatur per modum susceptivi, et potentiae ad existentiam sicut ad actum. Essentia importat ens nominaliter, sive praecisive ab exercitio existendi ; sed exis- tentia dicit ens participaliter, atque es- sendi exercitium indispensabiliter concer- nit. Unde facile cognoscitur, quid significet suum concretum, nempe existens, illud vi- delicet, quod exercite habet esse in rerum natura. Quae omnia ex dicendis majorem lucem accipient : hic enim satis fuerit praemittere utcumque eorum rationes, et significata , quoe communiter apprehen- duntur.
IHslinclio suosislentix creaise a natura. ubsis-
tenlia m _ . , . ... .
addit 7. Ex eis vero haud obscure colhgitur,
ll("i)uld quod in creatis subsistentia addat aliquid
vum positivum supra naturam, quod ab ipsa
atura;. ante intellectum distinguitur. Sic docet
D. Th. supra q. 2, a. 2 et infra qu. 4, D.Tiiorn
art. 2 et alibi frequentissime. Cui subs-
cribunt Discipuli , et communiter alii
Tiieologi. Et quidem osse aliquid positi-
vum ostenditur : tum ex cffectu, qunm
causat, nempe constituere essentiam, sive
naturam totalem sistentem in se, seu per
se, ut constat ex dictis a n. 2, qui effectus
est positivus, ut ex se liquet. Tum etiam
quia sicut est proprium inhserentiae cons-
tituere accidens in alio, sic est proprium
subsistentire constituere substantiam in se,
et per se, sed inhaerentiae est aliquid posi-
tivum additum accidenti : ergo et subsis-
tentia est aliquid positivum additum subt-
tantiae. Tum pra^terea quialicet subsistentia
conferat naturas incommunicabilitatem, ut
explicuimus n. 2, ethsec significet negatio-
nem essendi in alio; nihilominus pra?dicta
negatio debet fundari in aliquo positivo,
ut commune est omnibus negationibus :
non autem fundatur in sola natura totali,
sed debet supponere naturam terminatam,
ct completam per subsistentiam, ut ibidem
ostendimus : ergo idem, quod prius. Tum
insuper quoniam subsistentia in divinis
non importat formaliter primario negatio-
nem, sed quid positivum ; alias personae
divinae constituerentur, et distinguerentur
realiter per solas negationes, quod est ri-
diculum : cum ergo subsistentia creata ha-
beat suam propriam rationem per analo-
giam ad divinam ; sequitur , quod sit
aliquid positivum. Tum denique, et ur-
gentius quia personalitas Yerbi supplet
subsistentiam creatam humanitatis in
Ghristo : sed non supplet negationem ;
alias nihil suppleret : ergo subsistentia
creata humanitatis (et idem est de aliis),
aliquid positivum importat. Recolantur,
quae supra diximus disp. 3.
Et ex eisdem fere motivis ostenditur Distin
distinctio realis subsistentias creatae a na- &ujfur
, . .. . realact
tura, et consequenter quod rn creatis sub- a natura
sistens sit quoddam concretum coalescens
ex natura, et subsistentia sicut ex extremis
realiter diversis, inter se tamen unitis, et
facientibus veram compositionem. Primo,
quia ita se habet subsistentia ad substan-
tiam, sicut inhaerentia ad accidens : sed
inhaerentia distinguitur realiter ab acci-
denti, ut omnes concedunt : ergo et sub-
sistentia a substantia. Secundo, nam qua*
realiter separantur, realiter distinguuntur :
subsistentia vero realiter separatur a na-
tura substantiali totali, utliquetin Ghrislo
Domino, qui habet totam humanitatem
6
DE INCAUNATIONK.
porfoctam; et nihilominus non habet sub- sistontiain illius : alias in Christo sicut sunt dua) naturae totalos, sic etiam ossont duffl suhsistcntia», ct duo supposita : quod est contra Fidem : orgo subsistontia croata distinguitur roaliter a natura. Teriio quia natura croata, quantumvis completa, et porfecta in propria ratione quidditatis, sou natunu, est do so physice communicabilis alteri ut supposito ipsam habenti, ut cons- tat ex dictis num. 2 et satis liquet in hu- manitate Christi , quam habet porsona Yorbi : ergo ut reddatur omnino termi- nata, et incommunicabilis, et fundet noga- tionem essendi in alio, aliquid ipsi roali- ter superaddi debet : hoc autem non est aliud, quam subsistentia : ergo subsisten- tia creata realiter superadditur naturoe, et ab ea distinguitur. Qua3 motiva fusius, et pnlchre expendunt N. Complut. abbrev. in lib. de genorat. disp. 15, q. 1, ubi va- ria subterfugia prcecludunt, in quibus non oportet immorari : praesertim cum propo- sita fundamenta sint adeo solida (maxime vero quod mysterio Incarnalionis fulcitur), ut contrarias opinicnes prosternant. Est Evincunt etiam praedicta motiva iltud
subsun- positivum quod subsistentia addit supra tia'e. naturam, non esse accidens, sed aliquid substantiale : quoniam ex natura substan- tiali et substantia fit unum per se, nempe suppositum, aut per?ona : repugnat autem ox substantia, et accidenti fieri unum per se : ergo subsistentia non est accidens, sed quid substantiale. Accedit supposita constitui, et distingui per subsistentias : cum ergo suppositum ut tale sit de genere substantiae ; oportet subsistentiam esse
Aristot. aliquid substantiale. Unde quando Philo- sophus 2, dc Anima dividit adsequate subs- tantiam in materiam, formam, et compo- situm , subsistentiam non evcludit; sed compositi nomine ipsam, et suppositum comprehendit. Ansit 8. Si autem inquiras, an subsistentia sit
MarinYs. entitas, vel modus? Dominicus de Marinis 1 p. quaest. 3, art. 3, cap. 2, censet esse ontitatem, sive entitative distingui a na- tura, et pro eadem opinione refert Cajeta- num. Movctur autem : quia sic melius explicatur mysterium Incarnationis , et quod Verbum assumpserit tota enlitatem humanitatis non assumendosubsistontiam, aut suppositum creatum : quod ita facile declarari non valet, si subsistentia solum modaliter differat a natura : oportebit enim concedere, quod in Christo sit tota
ontitas suppositi creati, quidquid sit de modis.
Sed non minus communo inter Thomis- Proba- tas, et magis probabile consomus, quod ^JJ°*-C subsistontia sit pra;cise modus naturaj : modu«. quoniam ejus quasi formalis effoctus est ita terminare, et modificaro naluram, ut constituat concretum altori supposito in- communicabilo, ut supra cxplicuimus : ad modiiicandum autem naturam non requiritur entitas , sed suflicit quidam modus. Et ita significat D. Thom. ubi D.TIiom. de subsistontia agit : nam 1 p. qusest. 30, art. 1, ait : Individuum vagum signifi- cat naturam cum determinalo modo essendi, qui compelit singularibus , ut scilicet sil per se subsistens. Et expressius adhuc in q. 9 dc potent. art. 3, inquit : Persona signifi- cat naturam cum quodam modo existendi. Et motivum contrariie opinionis est satis debile : nam licet modus naturae nequeat ab ea separatus existere; natura tamen potest separari a modo, et existere termi- nata per subsistentiam divinam, quse sup- pleat modum subsistentiae : sicut accidens separatur ab inhaerentia. Et cum subsis- tentia sit constitutiva suppo^iti creati; oa impedita, illud minime remanet, nec po- test dici esse in Christo. Dicere vero, quod in Christo sit tota entitas, quas alias futura esset in supposito creato, nullum est in- conveniens : quia tota illa entitas non est aliud, quam tota humanitas, quantum ad praedicata naturas (quidquid sit de existentia, de qua suo loco) : unde sicut confitemur verbum assumpsisse totam hu- manitatem, sic etiam concedere possumus assumpsisse totam entitatem suppositi. Sed non sic concedendum est, quod as- sumpserit totam realitatem, aut quidquid in supposito creato reale est : quia hoc latius patet, et complectitur non solam en- titatem, sed etiam modum, ut ex se li- quet.
9. Graviorem scrupulum contra princi- An paiem resolutionem inferre valent, qu^e djSjem3 traditD. Th. 1 p. q. 3, a. 3, ubi resolvit, procedat quod in his, quae non componuntur ex in J.J" materia, et forma, et in quibus individua- tio non'sumitura matoria, oportet, quod ipsse formsb sint supposila subsistentia. Unde in cis non differt suppositum, et nalura. Quocl si ita est, sequitur, quod in eis sub- sistentia a natura non distinguatur : est onim forma constitutiva suppositi. Ex quo principio intulit S. Doct. 4, contra gent. c. 55, in resp. ad 4 : Convenientius assumpla
est
DISP. VJJI, DUB. I.
est humana natura, quam Angelica : quia in
liomine aliud est natura, aliud persona : cum
sit ex maleria, et forma conpositus : non
auteminAngelo, quia immaterialis esl. Idque
repetit aliis locis. Unde falso, et contra D.
Thomam asseruisse generaliter videmur,
quod subsistentia creata addat aliquid po-
sitivum supra naturam, et ab ea realiter
distinguatur.
]°n- Sed praedictus scrupulus dispellitur ex
na- supra dictis disp. 3, n, 32, etaliis S. Doc-
** toris locis, in quibus palam affirmat, quod
in omni supposito creato subsistentia dis-
tinguitur a natura. Unde infra q. 17, art.
1, resolvit, quod natura in abstracto signi-
cata non potest prsedicari vere de supposilo,
nisi in Deo in quo non differt quo est, et
quod est. Id vero falsum esset, si supposi-
tum in creatis non adderet aliquid supra
naturam ab ea realiter distinctum, quod
subsistentiam vocamus ; tunc enim verifi-
caretur praedicatione vera, reali, identica,
quod v. g. homo est humanitas, et huma-
nitas est homo. Et in eisdem locis, quae
opponuntur, palam significat naturam an-
gelicam assumi posse a Deo in unitatem
suppositi, seu personae; ut liquet ex testi-
monio contra gent. ubi ait : Convenientius
assumpla est natura humana, quam ange-
lica. Et q. 4, seq. a. 1 ad 3 inquit : Potest
Deus novam producendo angelicam naturam
copulare eam sibi in unitate personx : et sic
niJiil ibi prwexistens corrumperetur . Sed
sicut dictum est, deest ibi congruilas ex parte
necessitatis. Haec autem verificari non pos-
sent, si praedicta natura non distingueretur
a subsistentia, et non posset illa privari :
suppositum enim creatum est a Deo inas-
iom. sumptibile, ut ex D. Tho. ostendemusdisp.
seq. dub. 1; sentit ergo S. Doctor, quod
in Angelis, atque ideo in omni creatura
subsistentia addit aliquid reale, et realiter
diversum supra naturam, ex quibus suppo-
situm in creatis coalescit. Motiva etiam
quae n. 7 expendimus generalia sunt, et
universaliter probant in omni supposito
creato, sive corporeae naturae sit, sive spi-
ritualis, ut facile consideranti constabit.
tima Unde cum D. Thom. in aliis locis signi-
i^JJl' iicat, quod subsistentia, et suppositum in
o. Angelis, sive substantiis spiritualibus com-
pletis non distinguitur realiter a natura;
non loquitur de subsistentia, et supposito
formaliter sumptis, sed de eisdem funda-
mentaUier , et radicaliter consideratis.
Pro quo animadvertendum est subsisten-
tiam non consequi naturam secundum
gradus communes, genericos, aut specifi- cos, scd secundum unitatem numericam : nam cum conferat naturae ultimam, et omnimodam incommunicabilitatem ; sup- ponitsingularitatem, sivehaecceitatem, quae communicationem per modum universalis excludit. Est autem diserimen inter unita- tem numericam rerum corporalium , et substantiarum spiritualium, quod in illis lit dependenter ab aliquo extrinseco : su- munt enim unitatem numericam a materia prima ut praehabente per modum radicis hanc potius quantitatem, quam illam, ut explicuimus tract. l,disp. l,dub.5.Quod non ita accidit in Angelis, sive substantiis spiritualibus completis : quoniam ut sint positive singulares, non indigent aliquo extrinseco; sed per sua praedicata specifica fundant repugnantiam ad multiplicationem pure materialem, sive numericam; et sic sunt intra eandem speciem immultiplicabi- les, ut ostendimus tract. 9, disp. 1, dub. 1 et 7. Ex qua differentia consequitur, quod subsistentia in corporalibus tam for- maliter , quam fundamentaliter sumpta distinguatur a natura, saltem ex parte con- notati requisiti ad unitatem singularem, sive numericam, in qua fundatur. Sed in substantiis spiritualibus licet subsistentia formaliter sumpta distinguatur realiter a natura propter motiva generalia, quae supra expendimus : nihilominus fundamentaliter considerata ex parte unitatis numericae, ad quam consequitur, non distinguitur a na- tura : quia talis singularitas nec ex parte recti, necex parte obliqui, sive connotati a natura differt, sed contingit onnino inde- pendenter ab aliquo extrinseco. Et hoc ul- timum praecise intendit D. Th. in locis, quae oppositum significare ^ identur, atque explicanda suntjuxta communem doctri- namejusdem. Quod similiter dicendum est de suppositis. Yideatur N. Complut. ab-j\j.com- brev. ubi supra, n. 29. i)luU
§ nr.
Distinctio existenti$ creatx a nalura.
10. Major difficultas est circa distinctio- senten-
nem existentiuj : nam cum sit actualitas, lia
, • , • . , ncgans
qua res habet esse rn rerum natura; et seotiet
quaelibet res per suam entitatem sit extra aiiorum.
nihil; alias non aliquid, sed nihil esset in
actu; non aliud videtur existentia, quam
entitas cujuslibet rei positae in rerum na-
tura. Ad quod, si res est aliquid creatum, rc-
8
1>J«; INCARNATIONE.
Vcra D.Thom. sentcn- tia circa distinc- tionem realcm existen-
quiritur,et sufficit, quod torminot, otconno- tet actionem agentis : nam hoc posito, et alio non superaddito, dicetur existere.Unde sic docent Scotus cum discipulis, et Sua- rez cum pluribus sociis. Qui consequenter affirmant oxistentiam non minus multipli- cari, quam entitatom : totque constituunt in quolibet toto existontias, quot sunt rea- litatos, ox quibus constat.
Sed D. Tho. 1 p. qu. 3, art. 4, q. 50, art. 2 ad 3. et lib. 7 contra gent. cap. 52, et quodlibet 2, art. 3, et alibi frequen- ter, palam docet, quod in creaturis essen- tia, et existentia realiter distinguuntur. Quod unanimiter suscipiunt Thomistse, et natura. a]ji graves Auctores, B. Albert, ^Egidius Romanus, Gonimbricenses, et alii apud Gomplut. ubi supra num. 17. Et probatur : nam existentia recipitur realiter in crea- tura, nihil autem recipitur realiter in se ipso : ergo existentia distinguitur reaJiter a creatura, sive ab hujus essentia, et enti- tate. Probatur inajor : quia si existentia non reciperetur realiter in creatura, esset quidam actus infinitus, seu non limitatus : quod nemo dicet Nam cum esse sit ex se actus generalissimus ; et actus non limite- tur nisi ex potentia, in qua recipitur; si esse creatum non reciperetur in essentia, cui sicut potentiae comparatur, minime li- mitaretur, sed infinitum esset. — Decla- ratur hoc amplius : quia limitatio existen- tiae creatse nequit sumi primario a Deo, sicut a radice prsedictse limitationis : nam cum ipse infinitus sit, non potest esse pri- ma ratio limitandi terminum, quem pro- ducit : sed aliud principium magis pro- prium, et intrinsecum hujus limitationis assignandum ost. Nec potest sumi prima- rio a supposito, ut Suarius voluit : quo- niam si existentia non distinguitur ab es- sentia; non est, cur a supposito distin- guatur, vel in ipso realiter recipiatur. Prsesertim quia cum essentise rei intimior sit subsistentia, quam existentia (qua de causa ista praedicatio Angelus est subsisiens, vel suppositum est essentialis, et aeternas veritatis; haec vero Angelus est existens est accidentalis, et omnino contingens) : si essentia identificat sibi existentiam, a for- tiori identificabit subsistentiam : et conse- quenter omnia heec erunt idem realiter absque receptione unius in alio, ac perinde actus existendi nullam habebit potentiam receptivam, per quam finiatur.
Quod si quis censeat non esse inconve- niens, quod existentia habeat quandam
Relcga-
tur
falsa aliquo-
rum imagJna-
tio.
illimitationem, et infinitatem, sicut Tho- mistee solomus dicere de Angelo habente plenitudinem suse speciei, insigni ignoran- tia laborat, minime comprehcndens perfec- tionem actus oxistendi. Nam perfectio An- geli (et idem est de aliis naturis) est in determinata specie : unde ex eo, quod non recipiatur, solum infertur illimitatio, et infinitas secundum quid. At existentia est actus universalissimus respiciens ut poten- tiam omnem essentiam, sive universalem rationem entis : quocirca si in nulla poton- tia realiter recipitur; relinquitur cum uni- versalitate, et infinitate simpliciter : quippe ex se ad nullam speciem determinatur, nisi ad eas trahitur per subjectum, aut poten- tiam receptivam. Unde optime dixit D. D.Tiiora. Tho. q. 7 de potentia art. 2 ad 9 : Hoc, quod dico esse, est inler omnia perfectissi- mum. Quod ex hoc patel : quia actus est semper perfectior pote?itia ; quselibei auiem forma signata non intelligitur in actu, nisi per hoc, quod per esse ponitur. Nam huma- nilas, vel igneitas potest considerari non po- tentia maierise cxistens, vel in virtute agen- tis, vel etiam in inlellectu : sed per hoc, quodhabel esse, efficitur actu existens. Unde patet, quod hoc, quod dico esse, est actualitas omnium actuum : et propter hoc est perfectio omnium perfectionum.
10. Adde primo illud, quod convenit Fuicitur alicui ab extrinseco, et per accidens, dis- tingui realiter ab eo, quod ipsi convenit ab intrinseco, et per se : nam diversus adeo convenientise, et prsedicatorum modus suf- ficiens est ad inducendam, vel potius ma- nifestandam realem inter illa distinctionem, ut inductive potest ostendi in aliis praedi- catis rei accidentalibus, si semel accidunt toti essentise. Gonstatautem, quod essentia convenit rei per se, et ab intrinseco : unde hoec praedicatio Petrus est homo , vel esl suppositum, vel est hic homo, est necessaria, et seternae veritatis. Existentia vero conve- nit rei omnino accidentaliter, et ab extrin- seco : quocirca ista praedicatio Petrus est existens, est omnino contingens, et ali- quando falsa, non minus quam hsec, Petrus est albus, aut Petrus est sapiens. Ergo sicut albedo, et sapientia accidunt essentiae, et ab eadistinguuntur; sic oportet, quod exis- tentia distinguatur. — Addesecundo, quod ut opinantur plures ex Adversariis, subsis- tentia est quidam modus, seu determinatio existentiae; quatenus existentia solum dicit riorum esse, subsistentia vero esse per se, aut per- inc0"' seitatem essendi. Unde valde inconsequen- ifj,
ter
nostra
resolu-
tio.
Contra-
DISP. VIII, DUD. I.
ter procedunt, cum dicunt subsistentiam distingui ab essentia, secus existentiam. Nam identificans sibi aliquarn rationem, sibi etiam identilicat proprios modos, sive differentias illius. Gum ergo subsistentia distinguatur realiter a natura, ut tenet communis fere omnium Theologorum sen- tentia, et § praeced. statuimus ; sequitur, quod idem de existentia dicendum sit. — Adde tertio, quod juxta Adversariorum philosophiam non distinguentium rerum existentias ab earum entitatibus; conse- quenter, ac necessario concedendum est tot esse in aliquo existentias, quot entitates, aut realitates distinctas. Id vero quam ab- surdum sit, et quam evertat proprium con- ceptum existentiyo, quae ultimo constituit rem extra causas, et importat perfectissi- mam ipsius actualitatem, constabit ex di- cendis § 5 .
Prsecipuum autem motivum opinionis contraria? non urget : quia licet essentia rei sit objective aliquid, et distinguatur contra nihil objective etiam consideratum ; nihilominus subjective, et in se non est aliquid , nisi dependenter ab actualitate existentia?, quae ipsi ad instar forma? su- peradditur, et pra?stat effectum existendi simpliciter, et ultimo extra causas, eva- cuando statum objectivum, sive possibili- tatis, quem rei essentia secundum se habet. Et licet ad id requiratur, quod essentia pra> cedat per modum subjecti, et in genere causse materialis existentiam; non sequitur quod pro illo priori sit existens absolute, et in facto esse : sed solum quod sit exis- tens vialiter, et in fieri : ad quod satis est, quod ex vi suarum causarum ordinetur exercite ad existentiam sicut ad formam, et quod illi in eodem momento conjungatur, Et inde non sequitur (quod Adversarii so- lent objicere) existentiam recipi vel in es- sentia, ut habet esse intra causas, et est actu nihil; vel in eadem ut habetesse extra illas, atque ideo prout existit : quod est im- possibile, si semel in existendo dependet sicut a forma ab aliquo sibi realiter supe- raddito, ut affirmamus. Hoc, inquam, non sequitur, quia existentia recipitur in essen- tia constituendo illam simpliciter extra causas, atque ideo existentem in illo ins- tanti. Unde essentia pro illo priori nec est actu nihil, cum sit in via existendum, et existentiae subjiciatur : nec est simpliciter existens, cum ab existentia ultimo debeat compleri : sed medio modo se habet dicens entitatem exercitam, quse specificative exis-
tit in toto instanti ; licet in illo priori hunc efTectum non explicet ut in illo priori ha- bitum, sed ordinem ad ipsum habendum. Sicut si inquiratur, utrum forma recipiatur in materia informata, vel non informata? respondebimus recipi in materia informata pro toto instanti , in priori autem sua? cau- salitatis non informata, sed capaci infor- mationis, et tendenti exercite ad illam. "Videantur N. Gomplut. ubi supra q. 2, § 4, et in Physic. disp. 3, q.4, qui alias diluunt objectiones.
1 1 . Girca qualitatem vero distinctionis inter essentiam, et existentiam tenendum est esse entitativam. seu rei a re : quia existentia non est modus (ut § praeced. di- cebamus de subsistentia) sed entitas qua3- dam valde perfecta. Sic enim aperte signi- ficat D. Thom. lib. 2, contra gent. cap. 52, et quodlib. 2, art. 3, et opusc. 48, cap. 2, ubi ait : Exislentia, et essentia differunl ut duse diversx res. Unde sic frequentius do- cent Thomista?., et egregie inter alios pro- bant Bannez l p. q. 3, art. 4, dub. 2, et Joannes aS.Tho. disp. 4, a. 3, etostendi- tur breviter, tum quia ut vidimus ex D. Tho. n. 9 esse, sive existentia est omnium perfectissimum, est perfectio omnium per- fectionum, et actualitas rerum ultima : id autemnon convenit modo, quiminima? en- titatis est, et imperfectum quid in genere entis. Tum etiam quia facta comparatione interessentiam, etexistentiam,ha?cestsim- pliciter perfectior, quam illa, sicut actus adsequatus excedit simpUciter potentiam, et forma antecedit materiam : ita enim comparanturessentia, et existentia inter se, ut constat ex dictis, et recte probant N. Gomplut. q. 2 cit. n. 25. Constat autem essentiam totius non esse modum, sed en- titatem : ergo idem pariter, vel a fortiori de existentia sentiendum est. — Quod ma- gis perspicuum fietassignando disparitatem inter subsistentiam, et existentiam : hujus enim munus est determinare, et complere substantiam totalem in ordine ad existen- dum ut quod, et incommunicabiliter : ad quod sufiicit quidem modus, ut in aliis determinationibus, sive modificationibus re- rum cernere licet. Officium autem existen- bisB est constituere rem simpliciter extra causas, illamque reddere ens exercite, ac participialiter : ad quem effectum, qui adeo perfectus est, non sufficit modus, sed exi- gitur res, aut entitas, sicut forma.
N. Com- plut.
Distinc- tio
entita- tiva inter
essen- liain
et exis-
tenliara.
DThora.
Bannez.
Joann. b S.Thom.
N. Com plnG
I '
I)K INCAHNATIONK.
§rv
Distinctio, ct ordo inlcr subsistcntiam, et existcnliam in crcatis.
Arum° 12- Restat, ut conforamus intcr se sub- opioio. Bistentiam, et existentiam : suntenim non- nulli Tliomista3, qui censont subsistontiam nihil aliud osso, quam existentiam subs- tantia) : undo intor illas non constituunt realom distinctionem sed dicunt osse eun- dem modum , ac realitatem. Quod sibi persuadont. Tum quia subsistentia , ct existentia substantkc habent eosdem effec- tus : quippo subsistere nihil aliud impor- tat, quam existore per se : quod etiam praestat existentia substantia). Similiter subsistentia est ultimus substantia?; cum cam reddat incommunicabilem : ultima autem actualitas cujuslibet lineae est exis- tentia. Tum quia sic sentire videtur D. D.Tliora. rp|2 p[urjDUS jn locis, in quibus omnino
confundit existentiam substantise cum subsistentia : nam, ut alia omittamus 1 p. q. 20, art. 3, docet personam dicere id, quod est perfectissimum in natura : quod minus consequenter assereret, si persona- litas distingueretur ab existentia substan- tia?, quse in ejus sententia est perfectissi- mus actus naturae, ut vidimus n. 9. Et in hac 3 p. q. 17, art. 2, probat in Christo esse unicam existentiam, quia in eo est unicum suppositum : quod minime infer- retur, si subsistentia , qua suppositum constituitur, non esset realiter ipsa exis- tentia substantiae. Et q. 19, art. I, affir- mat existentiam pertinere ad constitutio- nem suppositi : quod falsum esset, si a subsistentia differret : tunc enim esset ex- tra ada^quatam illius rationem. coufmu- ^ec* °PP0Situm docet communis Tho- nis scn- mistarum sententia, cui a fortiori subs- tentia. crjjjUnt omnes illi Philosophi, et Theolo- gi, qui aflirmant existentiam non distingui ab essentia rerum existentium, ut § prae- ced. vidimus. Nam cum negare nequeant essentiam distingui a subsistentia ; conse- quenter negare non vaient distinctionem subsistentise ab existentia, quam ab essen- tia existente non discernunt. Et haec com- munior tam apud Thomistas, quam apud alios opinio vera est, et probatur satis I) Tl.ora. efhcaciter. Primo ex D. Tho. infra q. 17, art. 2 ad 1 , ubi ait : Esse consequitur na- turam, non sicut habentem esse, scd sicut qua aliquid est : pcrsonam autem, seu hy- postasim consequilur sicut habenkm esse.
Ubi apcrto tradit, quod existcntia suppo- nit personam, hypostasim, aut supposi- tum, et ad cjus rationem, sive constitutio- nem consequitur : id autem minime verificari posset, si existentia substantia) esset subsistentia : ha3C enim non conce- quitur hypostasim, sive personam, sed il- lam formaliter, et in recto constituit. Et 1 p. q. 50, art. 2 ad 3, affirmat existen- tiam facere compositionem non solum cum essentia, sed etiam cum supposito : cum autem ex compositione existentiac cum es- sontia recte colligatur earum distinctio ; eadem distinctio evinci debet inter exis- tentiam, et subsistentiam ex compositione existentiae, cum supposito, quod per subs- tantiam formaliter constituitur. Secundo probatur ratione ex eisdem testimoniis Raiio. desumpta : quia omnis forma, et actus distinguitur realiter a suo susceptivo, et ab his, quae se tenent ex parte illius : sed susceptivum existentise est suppositum, quod in esse talis per subsistentiam cons- tituitur : ergo existentia distinguitur rea- liter a subsistentia. Probatur minor : sus- ceptivum quod existentise non est sola natura, sed suppositum : istud quippe si- cut habet fieri ut quod, et operari ut quod juxta communem Theologorum senten- tiam ; sic etiam habet esse ut quod, atque ideo suscipere ut quod existentiam.
Gonfirmatur : nam eadem realitas nequit Roboia- eidem convenire, aut de eodem praedicari lur* essentialiter, et contingenter : atqui sub- sistentia supposito convenit essentialiter, et de illo essentialiter prsedicatur; cum sit forma, aut quasi forma, per quam in ratione suppositi constituitur : existeniia vero ei- dem convenit, et de illo proedicatur pure contingenter. Quee differentia liquet in his propositionibus, Petrus est suppositum, aut subslantia per se subsistens, etPetrus est exis~ tens : prima enim est essentialis, et aetemae veritatis, secunda vero contingens et ali- quando falsa. Ergo subsistentia, et exis- tentia non sunt eadem realitas; sed distin- guuntur realiter modaliter. Quod addimus, quia existentia est entitas , subsistentia vero modus; ut diximus num. 8 et 11.
13. Quae autem pro contraria sententia Diruuu- afferebamus,nonurgent. Nam quod ad ra- m^[va tionem attinet, satis ex dictis constat subsis- oppo- tentiam, etexistentiam habere effectus longe sita' diversos : nam existentia substantiae praes- tat existere per se, id est, constituere sub- stantiam uitimo, et perfecte extra omnes suas causas, et dependentiaemodos. Subsis-
tentia
DISP. VIII. OUB. L
11
tentia vore id nonconfert : sed naturam ita complet, ut constituat concretum substan- tia'e alteri incommunicabile ut habenti quod; ot praestat substantia) ultimum com- plementum, ut fiat proxime capax existen- tiae, sive habilis ad existendum : qui ef- fectus existentiam pra?cedit, ut satis ex sc constat. Deinde existentia estultimaactua- litas absolute, et simpliciter : quia post ipsam nihil advenit in eadem linea. Coete- rum subsistentia non dicitur ultimus ter- minus subsistantiae absolute, sed solum in ordine ad constituendum suppositum, sive susceptivum quod existentiae. Unde dici potest, quod subsistentia est ultimus ter- minus entis nominalitersuscepti, quo pacto praescindit ab exercitio essendi : sed exis- tentia est ultimus terminus entis partici- pialiter accepti, et ut concernit existendi exercitium. Sicut linea terminatur puncto ut aliquo pertinente intrinsece ad ejus ra- tionem : sed insuper terminatur existentia sicut aliquo proveniente ab extrinseco, et pertinente praecise ad lineam, ut est sub exercitio existendi. a_ Quod vero pertinet ad testimonia m. D. Thom. respondetur in primo solum intendere, quod persona sit perfectissi- mum quid in natura : tum quia persona excedit omnia aliasupposita, quae personse non sunt, ut tradit in testimonio num. 4 relato, tum quia persona est ut quod nomi- naliter, hoc est subjectum proximum exis- tentia). Sed inde minimo sequitur vel exis- tentiam esse de ejus intrinseca ratione ; vel existentiam non esse simpliciter per- fectiorem juxta dicta num. 11. In secundo autem optime probat unitatem existentiae in Ghristo ex unitate suppositi : quia licet existentia tam a supposito, quam a sub- sistentia distinguatur; nihilominus est actus illis directe correspondens : quo- circa ubi est unum suppositum, debet esse una existentia. De quo latius infra dub. 3. Denique in ultimo solum intendit existen- tiam pertinere ad constitutionem suppositi physice sumpti ut actum illi corresponden- tem ; licet distinguatur realiter a subsis- tentia, per quam suppositum metaphysice, et nominaliter constituitur.
14. Ex quibus arduum non est dicere, * quem ordinem observent subsistentia, et i existentia : nam juxtahactenus dicta facile colligitur subsistentiam prius convenire naturae, et existentiam praecedere. Et ab hoc ultimo incipiendo, probatur primo ex D. Thom. loco cit. n. 12, ubi ait : Esse
consequilur personam, seu hyposlasim sicut habentem esse : sed persona, aut hypostasis constituitur per subsistentiam, ut constat ex supra dictis : ergo esse, sive existentia consequitur subsistcntiam, et post hanc advenit naturoe. Et idem docet in 3 ad Annibal. dist. 6, quaest. unic. art. 2, di- cens : Esse est actus supposili ut quod est, formsB vero ut quo est. Et infra : Proprie nec parles, nec accidenlia habent esse, sed tantum supposilum completum. Probalur se- cundo ratione desumpta ex praedictis testi- moniis : nam quod pertinet ad suscepti- vum quod existentise, illudque constituit, debet praecedere existentiam : sed subsis- tentia pertinet adsuppositum, et constituit suppositum quod est susceptivum quod exis- tentiae : ergo subsistentiaprsecedit existen- tiam. — Explicatur hoc amplius : nam sus- ceptivum quod existentiae non est sola natura; sed est suppositum, sive naturaper subsistentiam complecta. Ex quo recte infertur subsistentiam esse existentia priorem. Antecedens suadetur : quia illud suscipit ut quod existentiam, quod fit abso- lute, et ut quod ; fieri enim aliud non est, quam suscipere existentiam : constat au- tem solam naturam non fieri ut quod ; si- quidem nec est, nec operatur ut quod, sed ut quo per modum scilicet naturae, seu formae totalis constituentis suppositum in specie : ergo susceptivum quod existentiae non est natura sola ; sed natura completa per subsistentiam, sive, ut proprius loqua- mur, suppositum, quod subsistentia for- maliter constituitur.
Unde facile ostenditur illud prius, nempe subsistentiam prius convenire na- turae, esseque illi intimiorem, quam exis- tentiam . Quoniam natura non dicit or- dinem proximum ad existentiam, nisi completa, et terminata per subsisten- tiam, utproxime vidimus : atque ideo cum hac prius, et intimius conjungitur, quam cum illa. Sed insuper suadetur : quia subsistentia convenit naturae ab in- trinseco : nam eo ipso, quod sit natura totalis, exigit, et fundat modum subsis- tentise, quo terminatur, et completur, ut per se sit : existentia vero convenit illi ab extrinseco, ex influxu vidclicet causae efii- cientis. Unde natura totalis in omni statu tam possibilitatis, quam existentiae impor- tat subsistentiam ut sit complementum ; sed existentiam non importat, nisi cum ponitur extra causas. Quae omnia complec- titur D. Thomas, cum perpetuo afiirmat D.Thon
12
DB INCARNATIONE.
I
existentiam csso actumultimum, qui rebus ' advenit, ot qui proinde praesupponit tam naturam, quam omnos alias rationns, ot moilos pertinentes ad ipsum complemen- lum. Sic enim 1 p. qua^st, /j, art. 1 ad 3, inquit : Esse est perfectissimum omnium : comparatur enim ad omnia ut aclus. Et q. 7 de potontia art. 2 ad 9 : Esse est aclualilas ofnnium acluum : et propter hoc perfeclio omnium pcrfectionum. Et quoest. unic. de Anima art. 6 ad 2 : Rsse est actus ultimus qui participabilis esl ab omnibus ,' ipsum au- tem niJdl participat. • Suarii 15. Gontra hanc resolutionem sentiunt °motiva?t Suarez in praes. disp. 8, sect. 4, et alii Juniores, qui cum existentiam non dis- tinguant a natura, obligantur asserere, quod sicut subsistentia supponit naturam, sic ctiam supponit natura existentiam, aut naturam existentem. Quod persuadere co- nantur : tum quia inter essentiam, et existentiam datur immediata proportio : comparatur enim essentia per modum po- tentia3 ad esse sicut ad actum, in ordine ad quom diffinitur : ergo illud recipit imme- diate, et priusquam determinetur per sub- sistentiam. Tum etiam quia subsistentia est modus determinans existentiam : sicut subsistere, sive existere per se determinat existere utcumque : sed omnis modus supponit rem, quam determinat : ergo subsistentia supponit existentiam naturae. Tum preeterea quia ex natura, et subsis- tentia fit realis compositio, ut constat ex dictis $ 2 ; sed compositio realis fit ex ex- tremis existentibus : ergo natura existit pro priori ad subsistentiam : quod fieri non posset , nisi existentia prsecederet subsistentiam. Tum denique nam ita se habet subsistentia ad substantiam, sicut inhaerentia ad accidens : sed accidens prius existit, quam inhaereat : unde vide- mus accidentia eucharistica existere, et non inha)rere : ergo substantia prius exis- tit, quam subsistat : atque ideo existentia substantiae, seu natura est prior, quam subsistentia. Diruitnr gea his facile occurritur. Ad primum Pnmum- reSpondemus antecedens in doctrina Junio- rum esse falsum : nam cum negent dis- tinctionem realem inter essentiam \ et existentiam, inconsequenter dicunt essen- tiam esse potentiam, et existentiam actum illius : horum enim habitudo nequit sal- vari absque distinctione reali. Sed admisso antecedenti , negamus consequentiam : nam ex eo, quod essentia sit potentia ad
Secun-
duin.
esse, solum sequitur esso susceptivum quo exi6tentise. Prseter quod debet assignari susceptivum simplicitor talo, nempe quod habet iieri, osse, et operari : et hoc est suppositum, quod per subsistcntiam cons- tituitur. Unde natura prius debet compleri per subsistentiam, quam existentiam reci- piat.
Ad secundum dicimus Adversarios in majori etiam inconsequenter procedere : nam si subsistentia est modus per se, sivo dillorentia existentia}; sicut es«entia iden- tificat sibi existentiam, sic etiam identifi- cabit subsistentiam, quod ipsi non audent concedere. Unde edoceri possunt, quod existentia distinguitur a natura. Sed nega- mus absolute majorem : non enim sub- sistentia est modus existentiae, sed modus complens naturam, ut suscipiat existen- tiam : nec effectus formalis subsistentiae est existere per se, sed conferre natune ultimam terminationem, et complemen- tum in linea substantiae nominaliter sump- tae ad existendum per se, ut explicuimus num. 13.
16. Ad tertium respondemus pro com- Tertiogi positione reali sufficere, quod extrema sint existentia in illo instanti reali, in quo compositio fit : sed non requiri, quod oxistant pro priori natura3 ad ipsam com- positionem : praesertim cum compositio ordinatur ad existendum. Quod facile os- tenditur in compositione ex materia, et forma, et ex quibusvis aliis partibus : cum enim dependeant a toto, nequeunt antece- denter, et independenter ab illo existen- tiam suscipere : ha3C quippe importat ul- timam rei sistentiam extra omnes suas causas, et dependentiae modos. Unde fieri non Yalet, quod natura pro priori ad sup- positum, et subsistentiam existat absolute. Dicitur autem existere vialiter, et in fieri : quia pro illo priori explicat actualitatem essentioe cum ordine practico ad existen- tiam in eo instanti reali habendam, ut num. 10 explicuimus.
Ad ultimum dicendum, quod nostrutn resolutionem confirmat : nam ita quidem est, quod subsistentia comparaturad subs- tantiam, sicut inhaerentia ad accidens : sicut enim haec proestat modum essendi in alio, sic illa confert modum essendi in se . unde praedicta similitudo est aptis- sima ad explicandum propriam rationem subsistentiae , et quod distinguitur rea- liter tam a natura, quam ab existentia ; quemadmodum inhserentia differt realiter
tam
Quar-
tum
DISP. VIII, DUli. I.
13
tam a natura, quam ab existentia illius, ut constat in accidentibus eucharisticis, quo- rum entitas, et existentia salvatur absque modo inheerentiee actualis. Cseterum falsum est, quod in accidentibus sit prior existen- tia, quam inhserentia : nam cum per inhse- rentiam exerceant dependentiam, quam habenta subjecto in genere causai materia- lis, et similiter terminent influxum causue efficientis , sive educentis illa ex sub- jecto ; nequeunt naturaliter existere, prius- quam subjecto haereant : quippe, ut ssepe diximus, existentia est ultima actualitas, per quam res perfecte constituitur extra causas ; et minime illi convenit, quandiu intra illas esse intelligitur. Unde existen- tia accidentis naturaliterdependet ab inhae- rentia, illamque praesupponit. Nec oppo- situm suadet inserta probatio : nam licet res nequeat connaturaliter existere absque illis, quse naturaliter prsesupponit, et a quibus dependet : divinitus tamen fieri va- let, ut absque illis miracu!ose conservetur. Et ita contingit in accidentibus contra na- turalem eorum exigentiam, secundum quam deberent inhserere substantise. Utrum au- tem hinc inferatur posse naturam substan- tialem divinitus existere absque omni subsistentia, difficultas alia est in praesenti non referens, de qua dicemus num. 87.
§ v .
Excluduntur subsistentise , et existentise partiales.
•s- 17. Si verasunt, quse hactenus diximus, Lles facile persuadent, quod in eodemcomposito » substantiali non danturplures subsistentise
[] r
partiales, sed unica tantum, per quam to- tum, et partes ejus subsistunt. Quse est
[>m- communis sententia Thomistarum cum S. Doctore in 3 p. qusest. 2, art. 2 ad 3, et in 3, ad Annibal dist. 6, qusest. unic. art. 1 ad 1, et lib. 4 contra gentes, cap. 49, et alibi ssepe. Quam etiam tuentur Molina,
jm~ Fonseca, Vazquez, etaliiapudN. Gomplut. abbrev. disp. cit. qusest. 4, § 1. Potestque satis efficaciter probari ex mysterio Incar- nationis, in cujus consideratione versa- mur : nam partes humanitatis in Ghristo Domino, nempe materia, et anima non habent peculiares subsistentias, ex quibus constituatur una subsistentia totalis; sed humanitas, et partes ejus subsistunt, com- plentur, et terminantur per unicam Verbi subsistentiam, ut ex principiis fidei doce-
mur: ergo eadem ratione inaliis compositis non requiruntur subsistentise incompletse pro singulis partibus ex quibus compo- natur una subsistentia totalis; sed natura, et ejus partes subsistunt per subsistentiam totius. Probatur consequentia : nam ideo in Ghristo sufficit unica subsistentia, quia subsistentia Verbi terminat ad extra per se primo humanitatem, eteu consequenti ejus partes, vc quia subsistentia communicata immediate auimse simui cum ipsa anima communicatur materise, et toti humanitati : sed eadem ratione subsistentia totius potest communicari per se primo naturse totali, et ex consequenti ejus partibus ; ergo sicut humanitas Christi, et ejus partes subsistunt per unicam subsistentiam; sic etiam alise naturse totales, et ejus partes possunt per unam, et eandem subsistentiam subsistere. Prsesertimquia fieri nonvalet, quod subsis- tentia reddat totum subsistens ut quod, et non constituat parles ejus subsistentes ut quo : cum ergo una subsistentia sufficiat ad constituendum totum subsistens ut quod; eadem sufficiet ad constituendum partes subsistentes ut quo : et consequenter vana, et superflua est multiplicatio subsistentia- rum in partibus, quse in toto subsistunt.
18. Sed ostendamus esse etiam impos- Rtpu- sibilem : quoniam si in composito subs- ^nant> tantiali darentur subsistentise partiales cor- respondentes materise, et formse, unirentur inter se ad constituendam unam subsis- tentiam totalem, et completam, ac com- positam ex partialibus : sed hoc est im- possibile : ergo et quod in composito substantiali dentur subsistentise partiales. Sequelam concedunt Adversarii, non ali- ter de subsistentiis discurrentes , quam de partibus physicis, in ordine ad cons- tituendam unam subsistentiam totalem. Minor vero probatur : quia si subsis- tentise illse partiales unirentur ad consti- tuendam unam subsistentiam totalem, et completam : compararentur inter se per modum actus, et potentiae eo plane modo, quo partes physicae uniuntur : et sic conce- dunt Adversarii, eam similitudinis propor- tionem in subsistentiis, ac in partibus, quibus respondent, continuantes. Id vero satis aperte repugnat. Tum quia cum de ratione subsistentiae sit esse terminum ; ni- hil illi magis repugnat, quam esse termi- nabilem, et reddi subsistentem pcr aliam subsistentiam ; sicut albedmi repugnat fieri albam per aliam : quod tamen neces- sario contingeret, si una subsistentia com-
1 1
[)!•: INCAHNATIONE.
pararetur ad aliam sicut potentia ad actum
slbi correspondtMitem, ut facile conside-
ranti constabit. Tum etiam quia repugnat,
quod aliquid in eadem linca habeat simul
rationein actus, et rationem potentiae :
sed omnis subsistcntia ex conceptu generali
subsistentise habet rationem actus in li-
nea substantiae ; ergo repugnat, quod ha-
beat veram rationcm potentiae in eadcm li-
nea : quam tamen haberet, si compararetur
per modum potcntiae ad aliam subsis-
tentiam. Tum denique quia repugnat,
quod aliquid in aliqua linea sit ultimum,
et quod ulterius actuetur in eadem linea :
alias esset ultimum, et non ultimum : sed
omnis subsistentia in linea subsistendi est
aliquid ultimum , cum habeat rationem
tcrmini : ergo repugnat, aliquam subsis-
tentiam terminari per aliam subsisten-
tiam : sicut repugnat punctum terminati-
vura lineae tcrminari per aliud punctum.
Major Confirmatur primo manifestando radi-
eversio. cem, et falsitatem oppositae miaginationis :
nam ideo ex materia, et forma fit unum
per se totale in linea substantise, quia sunt
partes diversae rationis, quarum una habet
rationem primae potentioe, et alia rationem
actus primi materiam in determinata
spccie constituentis : et si aliter se habe-
rent, minime possent unum per se com-
ponere : sed impossibile est, quod duae
subsistentiae ita comparentur : ergo et
quod duae subsistentise componant unam
per se subsistentiam totalem : atque ideo
quod dentur subsistentiee partiales in eo-
dem toto, sive supposito. Probatur minor :
quia subsistentia in communi, et secun-
dum comrnunem conceptum subsistentiae
habet rationem termini, et actus : ordi-
naturenim per se pnmo ad terminandum,
et complendum substantiam, ut liquet ex
dictis n. 2, et patet ex communi modo
concipiendi, et loquendi inter Philoso-
phos : quaelibet autem subsistentia partialis
participat praedictum conceptum : ergo
impossibile est duas subsistentias ita com-
parari inter se, ut una habeat rationem
primae potentiae respectu alterius, et alia
vice versa rationem primi actus alteram
determinantis, et in peculiari specie cons-
tituentis.
Conii- Confirmatur secundo : nam repugnat
formam matenalem, v. g. animam cqui
recipere per se effectum formalem pro-
prium alicujus subsistentiae partialis sibi
correspondentis. Nec enim reciperet sub-
sistentiam in se? cum sit in subjecto. Nec
independcntiam ; cum dependeat a mate- ria. Ncc incommunicabilitatem ; cum toti composito communicetur. Nec operari, ut quod, aut fieri ut quod ; cum solum habet esse ut quo, dependeatque a toto in fieri, et existere, et opcrari. Ad quid ergo deservit, vel quid praestat haec subsisten- tia partialis? Si autem dicatur animam equi, et alias formas materiales non ha- bere peculiares, et partiales subsistcntias, ut quidam ex Adversariis prccdicto dis- cursu convicti fatentur; plane fit primo hanc compositionem subsistentiarum so- lum in homine locum habere. Quod irra- tionabiliter diceretur : nam si equus, et ejus partes subsistunt per unicam subsis- tentiam ; cur homo, et ejus partes non poterunt per unam subsistentiam subsis- tere? Fit secundo materiam nec in equo, nec in aliis compositis habcre subsisten- tiam partialem : nam forma equi perfectior est simpliciter, quam materia : ergo si forma equi non habet subsistentiam par- tialem, et sibi propriam ; non est cur si- milis subsistentia materice attribuatur. Praesertim quia cum omnis pars dicatur per habitudinem ad aliam partem ; si in equo ex parte formae non est subsistentia par- tialis , non erit ex parte materiae.
19. Quae principia etiam evincunt in Relegao composito substantiali non reperiri exis- [ur tentias partiales; sed totum, et ejus partes exMen- existere per unam, et eandem existentiam. ljx, Nam subsistentia et existentia suhstantiae mutuo sibi correspondent; ut tam Tho- mistae, quam Advcrsarii plane fatentur (illi quia docent subsistentiam esse com- plementum, et rationem naturae ad susci- piendum subsistentiam : isti quia sentiunt existentiam non esse aliud, quam modum existendi), sed in composito non dantur subsistentiae partiales, ut hactenus osten- dimus : ergo nec existenliae partiales. Praesertim quia si totum et ejus partes queunt subsistere per unam, et eandem subsistentiam ; pariter poterunt per unam, et eandem existentiam existere : nec enim in uno apparet diversa ratio, aut major repugnantia, ac in alio. Quae est expressa sententia D. Tho. tum aliis locis, tum 1, D.Thoi 2, quaest. 92, art. 5 ad 2, ubi ait : Jdem est esse formx, et materiw, et hoc idem est esse composili. Et simili docet infra quaest. 17, art. 2, probans in Christo non esse nisi unicam existentiam. De quo dicemus dub. 3. AHa
Sed praeterea id ipsum specialioribus ratio
rationibus :
i
DISP. VIII, DUB. I
rationibus : nam si partes haberent cxisten- tias partiales, et sibi proprias; existerent pro priori ad compositum, slve totum subs- tantiale : quod libenter admittunt Adver- sarii : consequens est falsum : ergo et an- tecedens. Probatur minor : nam existere est sistere extra omnes causas, et depen- dentia^ modos : sed partes pro priori ad compositum non sunl extra omnes causas, et dependentiae modos ; siquidem depen- dent tum ab ipso composito, ad cujus com- positionem ordinantur sicut ad finem; tum mutuo a se ipsis in diverso genere causse : ergo pro priori ad compositionem non exis- tunt. — GonGrmatur, et declaratur am- plius : nam actio non communicat exis- tcntiam, nisi in ultimo suse activitatis exercitio ; sistit enim ultimate in existentia , cum omne fieri ordinetur ad esse : sed ul- timum actionis exercitium est producere totum, sive compositum; siquidem illud respicit ut finem, ratione cujus attingit partes : ergo actio non producit existentiam , nisi in toto, et ratione illius : et conse- qucnter partes non habent existentiam pro priori ad totum, sive compositum substan- tiale. — Explicatur ulterius : quia fieri, et esse est cjus, quodper se primo intenli- tur : sed quod per se primo intenditur est suppositum, non vero partes : ergo tieri, et esse non convenit partibus per se, et pro priori ad totum compositum, seddependen- ter ab eo, et consequenter ad illud. Unde Thom. D. Thom. 2 contra gentes cap. 43, inquit : StCUt unicuique creato convenit fieri, sic sibi convenit esse . Esse autem non convenit for- msd tanlum, nec materix lantum, sed com- posilo : materia enim non est nisi in poten- lia ; forma vero est, qua aliquid est : est enim actus. Unde restat quod compositum propne sit.
20. Deinde probatureadem resolutio alio motivo ; nam materia prima non habet existentiam partialem sibi propriam : ergo nec forma materialis : atque ideo non dan- tur in composito existentise partiales. Haec secunda consequentiapatet ex prirna : quae ex antecedenti legitime infertur : quia exis- tentia partialis dicitur per habitudinem ad aliam partialem existentiam, cum qua facit compositionem : ergo si materia non habet existentiam partialem, nec illam habebit forma materialis. Antecedens autem optime probant N. Gomplut. abbrev. in Physic. diap. 3, q. 4, et 5, et possumus breviter ostendere : nam cum materia prima sit pura potentia, nequit conjungicum ultimo
lierum noti •
1'UtQ.
Com- plut.
existentise actu, nisi mediante prima ac- tualitate, quam per formam substantia- lem habet in composito : ergo antecedenter ad illud non habet existentiam partialom, et sibi propriam. Qua ratione dixit D. D.Thom Thom. quuest. 4 de potentiaart. 4 : Quidquid in rerum natura invenitur, actu exislit : qnod quidem non habet maleria nisi per for- mam, quse est actus ejus.
Gonhrmatur : quia si materia et forma nobora- materialis haberent suas existentias par- tur* tiales, essent plura entia in actu : sed ex pluribus entibus in actu non fit unum per se, ut communiter docent Philosophi : ergo ex materia, et forma non fieret unum per sc. Nec valet dicere non esse plura entia simplicitcr, sed secundum quid, et partia- lia; ex quibus bene coalescere potest unum totum per se. Nam hoc eilugium cfficaciter pruecluditur ostendcndo im- possibilem esse unam per se existentiam compositam ex existentiis materiue, et for- ma) : omnis enim compositio physica in ordine ad componendum unum ahquid per se, debet fieri ex actu, et potentia : impli- cat autem existentia, quae vere sit potentia ad aliam existentiam; cum omnis existen- tia sit ultimus actus. Unde D. Thom. D.Thom. qiuest. unic. de Anima art. 6 ad 2, in- quit : Ipsum csse est actus ultimus, qui par- ticipabilis esl ab omnibus ; ipsum autem non participal. Et quaest. 7 de potentia art. 2, ad 9, ait : Neque intelligendum est, quod ei, quod dico esse, aliquid addatur, quod sit eo formalius ipsum determinans , sicut aclus polentiam. Ergo impossibile est fieri unam cxistentiam per se, compositam ex duabus existentiis partialibus : et consequenter si materia, et forma haberent partiales exis- tentias, non possent constituere unum ens per se in linea essentiae : istud quippe or- dinatur ad uuum existere per se sicut ad actum sibi correspondentem. Et addi pos- sunt alia, quibus num. 18 ostendimus repugnantiam unius subsistentite totalis, compositse ex partialibus subsistentiis.
21, Oppositum utrique resolutioni am- suarii plectuntur Suarez in hac 3 p. disp. 11, etjunio- sect. 4, et alii Juniores : qui ex uno prin- discur- cipio semel electo coguntur rnec omnia, sus- qua3 nobis videntur absurJa, admittere. Nam cum non recognoscant diversitatem realem inter essentias, et exi^tentias rerum ; coguntur eodem modo multiplicare exis- tentias, quo essentiie, sive realitates multi- pUcantur; atqueideo pro partibus essentia), seu compositi contituerepartes existcntia?,
DE JNCARNATJONE.
sive cxislentias partiales, non majorem
rccognoscentes unitatem, et simplicitatem
in termino, ac in rebus tcrminabilibus.
Rursus cum dicant subsistentiam non esse
aliud, quam modum tcnninativum existen-
ti;c; illam multiplicant sicut hanc. Qua)
illationes, ut diximus, revocantur ad unum
illud principium, quod existentia non dis-
tinguitur ab essentia. Ex quo, ut jam supra
insinuavimus, melius etiam inferrent nega-
tionem distinctionis inter essentiam, et
subsistentiam, quam dicunt esse existen-
tiee modum. Sed hoc ultimum devorare non
audent propter humanitatem Christi, cujus
entitas absque subsistentia creata assumpta
est ad subsistentiam divinam : oppositum
nostro judicio asserturi, nisi hoc obstaculo,
quod salva fide amovere non possunt, im-
pedirentur. Sed sicut fidei luce fateri co-
gnoscunt, quod in Christo humanitas, et
humanitatis partes subsistunt per unicam
subsistentiam : quia hsec communicatur
per se toti, etex consequenti partibus, quse
habent subsistere, et existere in toto : sic
etiam cognoscere possent, quod in aliis
compositis sufficit unica subsistentia con-
veniens per se primo toti composito , et
illius ratione partibus, quin opus sit alias
subsistentias multiplicare : prsesertim cum
natura abhorreat supertlua. Si autem suf-
ficit una subsistentia; una etiam existentia
sufficiet, quse non minus habet rationem
termini, et ultimi, quam illa. Sed hgec, ut
diximus, coguntur multiplicare, nerecedant
a principio semel assumpto indistinctionis
inter essentiam, et existentiam : quod ta-
men ab absurdis consequentibus corrigere
possent, et supra diruinius § 3.
Moti- 22. Motiva autem, quibus multiplicant vum . . i .
prind- tam subsistentias, quam existentias partia-
PaIe- les, mere philosophica sunt, et diluuntur a
N. Complut. abbrev. locis supra relatis, et
facile dilui possunt ex dictis. Si quod au-
tem magis urgere videtur, est hujusmodi :
nam in homine dantur subsistentise, et
existentice partiales : ergo idem de aliis
compositis substantialibus dicendum est.
Consequentia patet a paritate, et antecedens
suadetur : nam anima rationalis, quae est
vera pars hominis, habet propriam subsis-
tentiam, et existentiam ; cum sit forma per
se subsistens, et naturaliter conservetur
independenter a toto : sed prsedicta sub-
sistentia non est subsistentia totius homi-
nis ; cum sit subsistentia partis a toto
distinctae : ergo est subdstentia partialis :
cui proinde correspondet alia ex parte ma-
terirc : dantur ergo in homine subsistentia) partiales. — Confirmatur primo : quia Confir- subsistentia hominis non est spiritualis : malio1- sed subsistentia animae est spiritualis sicut ipsa : ergo alia est subsistentia hominis totins, et alia subsistentia partis : atque ideo dantur in homine plures subsistenti;i\ Castera constant, et major ostenditur : tum quia subsistentia substantise corporeae est corporea ; cum sit modus illius. Tum quia ex opposito sequeretur personam hominis esse spiritualem; sicut quia personalitas sine subsistentia Christi est divina, Chris- tus est persona divina. Quod tamen dici nequit : nam homo est quaedam prima subs- tantia corporea, qua a persona non distin- guitur. — Confirmatur secundo : quia mo- Sccunda. riente homine corrumpitur subsistentia, et existentia hominis; siquidem corruptis no- bis, corrumpuntur, quae sunt in nobis : sed non corrumpitur subsistentia, et exis- tentia animoe; cum adhuc subsistat, et existat : ergo signum manifestum est, quod in homine dantur plures subsistentioe, et existentiae, aliae convenientes toti, et alia3 convenientes parti.
Sed haecparum premunt. Ad fundamen- Dh-uitur tum enim negamus antecedens cum D. moti~
vu ni . Thom. 1 p. qucest. 76, art. 1 ad 5, ubi D.Thom.
docet hominem, ethominis animam habere
eandem subsistentiam, et existentiam. Di-
cendum, inquit, quod anima illud esse, in
quo suhsislit, communicat materiz corporali :
ex qua, et anima intellectiva fit unum : ila
quod illud esse est totius compositi, et etiam
ipsius animx ; quod non accidit in aliis for-
mis, quse non sunt subsistentes. Et ratio est :
quia anima rationalis, communicando se.
communicat quod habet : atque ideo cum
habeat subsistentiam, et existentiam , illas
materiae, et toti homini communicat; quin
opus sit alias multiplicare. Per quae satis
constat ad probationem antecedentis. Sed
addendum est prsedictam subsistentiamnon
esse dicendamtotalem, nec partialem; cum
una, et simplex sit, atque ex partibus non
componatur. Interest autem hoc discrimi-
nis, quod cum subsistentia afficit solant
animam ; totam se communicat, sed non
totaliter, sive quoad omnes effectus : quia
licet illam constituat per se subsistentem,
non tamen subsistentem incommunicabili-
ter : nam cum anima sit vera hominis pars,
est incapax recipiendi hujusmodi effectum.
Caeterum cum eadem subsistentia mediante
anima se communicat toti humanitati, ibi
se explicat totam, et totaliter conferendo
omnes
DISP. VIII, DUB. I.
17
omnes suos effectus tam positivos, quam negativos : et ita constituit personarn in- communicabiliter subsistentem. isfit 23. Ad primam confirmationem nega-
1)00
nr_ mus majorcm : nam sicut homo constituitur
oni- in esse specifico per animam rationalem, qme est ibrma spiritualis entitative : sic etiam constitni potest in esse subsistentisB per subsistentiam spiritualem. Ad primam autem probationem in contrarium dicen- dum est subsistentioe hominis safficere im- mediate animam rationalem, quse spiritua- lis est, et terminat actionem creativam, conferentem subsistentiam, etexistentiam. Quocirca subsistentia hominis est spiritua- lis entitative; licet homo substantia cor- porea sit : sicut etiam anima spiritualis est, quamvis constituat corpus. Ad secun- dam respondemus nullum esse inconve- niens, quod homo dicatur persona spiritua- lis ex parte formse constituentis personam, licet homo quoad speciem humanam sit corporeus : sicut Ghristus est persona divi- na ex parte hypostasis, seu subsistentiae, quamvis humanitas sit natura creata. Et ratio utrobique est : quia rectum persona) non est natura, sed subsistentia, aut perso- nalitas. Et tota ha?c confirmatio cum suis probationibus debilitatur exemplo Ghristi Domini, cujus subsistentia est spiritualis, et divina; et tamen complet, afficitque na- turam corpoream, et creatam. Addendum tamen est, quod sicnt anima rationalis, li- cet entitative, et in se considerata sit spi- ritualis ; est, et dicitur corporea ut quo, quia
<>m- corpus constituit, ut recte explicant N.
It- Complut. abbrev. in lib. de Anima disp. 4, quaBst. 3, num. 20, sic etiam licet subs- sistentia hominis subjective, et in se spi- ritualis sit; potest dici corporea ut quo
>jrt- quia corpus constituit subsistens. — Ex
]r)a} quibuspatetadsecundam confirmationem : nam sicut ad mortem, et corruptionem ho- minis non requiritur, quod corrumpatur anima, qua) in eo est ; sed sufficit, quod de- sinat essein illo : sicetiam non requiritur, quod absolute deficiant subsistentia, et cxistentia hominis, sed satis est, quod de- sinant ipsi communicari. Et ita respondet
lom. jj Thom. quoest. cit. de Animaart. 1 ad 14, ubi ait : Dicendum quod illud, quod proprie corrumpitur, non esl forma, neque materia, neque ipsum esse ; sed compositum . Dicitur aulem esse corporis corruptibile, in quantum corpus per corrupiionem deficit ab illo esse, quoa erat sibi, et animx commune : quod remanet in anima subsistenle.
Salmant. Curs. theolog. lom. XIV.
VI
In Deo una subsistentia, absolula, ct tres relativx.
24. Hactenus diximus de subsistentia, et existentia tam in communi, quam prout reperiuntur in creaturis : sedexpedit, ut de cisdem, quatcnus Deo conveniunt, neces- sariam hic notitiam breviter praemittamus. Nam cum mysterium Incarnationis impor- tet unionem inter unum extremum crea- tum, et aliud extremum increatum, quae varie in sequentibus comparabimus ; opor- tet utriusque conditiones noscere, ut corn- parationes recte fiant, et difficultates circa hoc occurrentes decidantur; ne opus sit ea- dem repetere, sed possumus ad principia reflectere hic subjicienda. Et quia hujus- modi difficultates alibi digestasreliquimus, non oportet plura inculcare ; sed satis erit memoriam eorum refricare per subsequen- tia. Sed cum subsistentia sit ex genere suo prior, quam existentia, ut statuimus num. 14, prius de subsistentia divina dicemus.
Supponendum igitur est dari in Deo unicam subsistentiam absolutam conve- nientem per se primo divinae essentia?, sive naturse ; et ratione illius tribus per- sonis communem. Ita docuimus tract. 6, disp. 9, dub. 5, a num. 83, pro eadem sententia referentes omnes fere Thomis- tas, et Scotum, Durandum, B. Albertum, Bellarminum, Suarium, cum aliis pluribus ; et quia illam ibi late ostendimus, sufficit hic aliqua tantum ex gravioribus funda- mentisinsinuare. Et primum locum habent testimonia SS. Patrum : nam D. Athana- sius in Symbolo inquit : Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus sanclus : et iamen non tres Dei, sed unusestDeus. Quibus verbis palam confitetur unum Deum tribus divinis personis communem : sed unus Deus idem est, acunushabensDeitatem,etunushabens Deitatem idem valet quod unus subsistens in Deitate : quod absque subsistentia abso- luta, propria naturae divinse, et ratione ejus communicabili personis inintelligibile est : datur ergo prcedicta una subsistentia absoluta, atque communis. Et in eodem sensu dixit Agatho Papa in epist. apud 6 Synodum, act. 4 : Confilemur trium subsis- tmtiarum, seu personarum unam subsisten- liam. Et D. Aug. lib. 7 de Trinit. cap. 4, inquit : Omnis res ad seipsam subsistit : quanlo magis Deus? Subsistentia autem ad se est subsistentia absoluta ; nam quod
Z
In Deo
datur
una sub-
sislen-
tia absoluta et com- raunis.
Proba- tur cx PatPi-
bus. D. Atlia
nas.
AgJl io
l'apa.
P. \ i erusl.
i)h LtoCARNATiONE.
D Thom relativum est, dicitur ad alias. Donique D. Thom. ut alioa Patres omittamus, id ipsum satis aperte aocet in I, dist. 21, qua^st. 2, art. 1, ubi ait : Isle tcnninus, Dcus prxdi- cat naturam divinam de tribus personis, qux eliath iti se csl habens esse subsislens nulla pcrsonarum distinclione intellccla. Et quffisfc. D de poteht. arl. 5 ad 13, inquit : In divinis propriclalcs personales hoc solum habcrJ, quod supposiia naturx divinx ab invicem disHnguuni : non autem sunt prin- cipium subsislendi naturx divinz : ipsa cnim divina essenlia esi secundum se subsis- tens. Ratio. beincte fundamentum a ratione, et proe- dictis testimoniis innitens est satis vali- dum : nam quod convenit naturoe divinae pro priori ad relationes, est quid abso- lutum, et divinis personis commune : sed subsistere convenit naturae divince pro priori ad rclationes : ergo in Deo est - subsistere absolutum, et personis divinis commune : atque ideo datur in Deo una aliqua subsistentia absoluta omnibus per- sonis communis. Probatur minor : quia subsistere est eju3, quod existit ut quod, et operatur ut quod : nihil enim est simplici- ter, et operatur, nisi prius compleatur per subsistentiam : sed natura divina pro priori ad relationes existit, et operatur ut quod per intellectum, et voluntatem : haec enim nullam exigentiam explicant relatio- num, aut dependentiam ab illis : ergo na- turoe divinae convenit subsistere pro priori ad relationes. R",)0" Gonfirmatur, et declaratur amplius vis hujus rationis : nam essentia divma quia est actus purus in linea essentiae, identifi- cat sibi absque ul!a distinctione etiam vir- tuali actum sibi correspondentem, nempe oxistentiam : unde in Deo essentia, et esse minime distinguuntur, ut ostendimus tract. 3, disp. 4, dub. 1 et 2 , ubi egimus de constitutivo naturae divino3 : ergo esscntia divina identificat sibi absque distinctione virtuali suam subsistentiam : quae proinde est una, et absoluta, et divinis personis eommunis." Probatur utraque consequentia juxta varias Auctorum sententias : nam in opinionc Thomistarum subsistentia ex ge- nere suo est prior, quam existentia, aptans naturam, ut proxime existat, ut supra di- ximus num. 14; sed natura, quae ob suiper- fectionem identiticat sibi ultimum actum, debet eodem modo identificare actus inter- medios ad illam aptantes : ergo sicut natura divina identificat sibi absque distinctione
virtuali existentiam, sic pariter idcntificat subsistentiam. Sed in opinione etiam ali- quurum Juniorum, sentientium subsisten- tiam esse modum, aut determinationem existentiuj, eademconsequentiafacile osten- ditur : tum quia natura adeo perfecta, ut identificet sibi existentiam, pariter identi- licabit sibi ejus modos. Tum quia si oxis- tentia est absoluta, etiam ejus modus abso- lutum erit : atque ideo prior relationibus.
25. Nec vim horum motivorum eleva- bit, qui dicat, quod licet concedantnr om- nia, quoe eis evinci videntur, dari videlicet in Deo pro priori ad relationes unum per se, independens, existens ut quod, et ope- rans ut quod ; adhuc non sequitur, quod sit subsistens, atque ideo quod habeat subsistentiam absoiutam, sive distinctam a relationibus. Nam de ratione subsisten- tiae est, quod constituat subsistens incom- municabile, ut satis constat ex supra dic- tis § 1, num. 2. Natura autem divina pro priori ad reiationes nihil habet, quo liat incommunicabilis ; cum re ipsa personis divinis communicetur, et hic Deus, quem dicimus subsistentem, sit illis communis.
Hac, inquam, evasione nequit eiudi vis I prsedictorum motivorum. Tum quia, ut rccte vidit Godoi 1 p. disp. 84, num. 24, ista responsio concedit totum , quod re ipsa intendit nostra, et communis senten- tia, nempe perseitatem naturae divinae tam in essendo, quam in operando pro priori ad relationes, ita quod sit, et opere- tur ut quod independenter a sustentante : et qiuestionem reducit ad voces, an vide- licet forma, aut quasi forma praedictum effecturn prcestans appellanda sit subsis- tentia. In qua quaestione secure stamus usui Patrum, qui praedictum modum se habendi subsistentiam appellant, ut vidi- mus num. praeced. Tum etiam quia licet subsistentia creata prrestet perscitatem, et incommunicabilitatem; nihilominus pri- marius ejus effectus non est incommuni- bilitas, sr-d perseitas : unde salvari ab- solute valet in primario effectu, licet secundarium illum non communicet, ut liquet in anima rationali, quae in statu se- parationis subsislitut quod : cum sit forma per se existens : et lamen non est incom- municabilis, ut ex se liquet : ergo cum natura divina pre priori ad relationes existat, et operetur ut quod; subsistit abso- lute, licet ulterius communicari possit : atque ideo habet subsistentiam absolutam saltem quoad primarium ejus efiectum,
seu
dilur. Godoi.
DISP. VIJI, DUB. I
19
seii munus. Tum prccterea quia incommu- nicabilitas, quam subsistentia per se praes- tat, consisLit in excludendo, quod natura se communicct ex indigentia sustentantis, in quo siL; minime autem in eo, quod se communicet cx fcecunditate ; cum hujus- modi modus communicationis magis magis- que manifesLet, quod natura est completa in sc, et ad sc : atqui naturam divinam communicari personis non provenit ex in- digentia, sed ex maxima ipsius foecundi- tate, et perfectione : ergo quod natura divina sc communicet personis, minime tollit, quod sit simpliciter in se subsistens per subsistentiam absolutam. Tum deni- que, nam illa communicatio obest subsis- tentite natura? completoe, per quam habet simpliciter esse in alio : sed per hoc, quod natura divina habeat esse in divinis per- sonis, non scquitur quod habeat esse simpliciter in alio ; siquidem divinse perso- nae non sunt res distinctee a divina na- tura : ergo ex vi hujus minime impediri potest, quod modus essendi per se, et ut quod, quem natura Dei habet pro priori ad relationes, sit vere, et propric subsisten- tia absoluta. Recolantur quoe diximus tract. cit. a num. 102, ubi hoc effugium magis ex professo praeclusimus. Quse au- tem in hoc dub. § 1 statuimus, procedunt de subsistentia considerata ada^quate, et quantum ad omnes effectus positivos, et privativos, quos habet in natura completa, et finita. Unde minime opponuntur pne- senti resolutioni, ut satis constat ex im- mediate dictis.
26. Sed licethaec ita se habeant; nihi- lominus ulterius fatendum est dari in Deo tres subsistentias relativas, non commu- nes, sed proprias divinarum personarum, quibus ipsae constituuntur, et distinguun- tur. Sic cum communi Thomistarum sen- tentia, consentientibus etiam Suario, Bel- larmino,Fonseca,etaliispluribusstatuimus tract. etdisp. cit. dub. 4, § 1. Etprsecipuum hujus veritatis fundamentum innititur auc- toritate Conciliorum, et Patrum frequenter affirmantium essein-Deo tres subsisten- tias. Nani ut alia testimonia omittamus, in 6 synodo act. 11, dicitur : Sanctissima Trinilas numerabilis facla est personalibus subsistcntiis. Et in Goncil. Lateranensi particulari secundo, approbato a Martino I , consult. 5, can. 1, diftinitur : Si quis non confiletur secundum sanctos Patres proprie, ct vere Patrem, Filium, el Spirilum sanc- ium, Trinitalcm in unitalc, et unitatem
D.Thom.
in Tiinitatc, hoc est, unum Ucum in tribus
subsislentiis consubslaniialibus , anathema
sit. D. Athanas. tom. 3 in qua^stionibus, D.Aih3-
quoest. 3 : Tres personas confiteor, tres naj.
subsisientias , iria propria. D. Damasc n
lib. 1 de fide cap. 9 : Filius propriam Iiabet niasc.
subsislentiam prxtcr eam, qux Patris cst.
D. Thom. quyest. 9 de potent. art. ;!
ad 8 : Ad vitandum errorem non dicimus
ires subslantias, sicut tres subsisientias.
Et lib. 4 contra gentes cap. 14 : Dicimus
unum Deum esse, quia est una essentia
subsistens : et plures personas propter dis-
tinctionem subsislentium relationum. Idem-
que repetunt adeo communiter alii Patres,
ut merito dixerit D. Ambros. in Symbol.
Apostol. cap. 2 : Catholicum est, ut et wium
Deum secundum uniiatem substantise fatea-
mur • et Fatrem, et Filium, et Spirilum
sanclum in sua quemque subsistentia seniia*
mus. Gum ergo de Deo, et trinitatis
mysterio loqui debeamus juxta modum
sanctorum Patrum, consequens est, ut
plane fateri oportcat dari in Deo tres
subsistentias personales ; et relativas, qui-
bus divinee personse constituuntur, et dis-
tinguuntur, ut ex testimoniis relatis edo-
cemur.
Nec valet dicere, quod in eis subsisten- 0««-
tia sumatur in concreto pro rebus subsis- '!ilm„
. • evasio
tentibus, ut sensus sit dan m Deo Lres res confuia-
subsistentes. Nam hoc efficaciter refelli- lur'
tur : tum quia incredibile est, quod ubi
Patres tam sgepe, et tam sedulo curarunt
nobis exponere Trinitatis mysterium, adeo
inculcaverint improprium loquendi mo-
dum ; cum facillimo negotio potuerint
dicere (quod hoec responsio intendit, et
facit) dari in Deo tres res subsistentes per
unam tantum subsistentiam absolutam,
omnibus personis communem : ipsi autem
aliter omnino se habuerunt affirmantes
esse in Deo non solum tres subsistentes,
scd etiam tres subsistentias : scnserunt
igitur hoc posterius. Tum etiam quia ad
multiplicationem concreti substantivi non
sufficit multiplicare supposita, sed opus
est multiplicari ipsam formam constituti-
vam, ut infra fuse dicemus num. 132. Et
propter hoc principinm non possumus
dicere dari in divinis tres Deos, quia hoc
nomen Deus est concretum substantivum,
et forma per ipsum significata, ncmpc
Dcitas, sivc naturadivina una tantum est.
Gum ergo Patres doceant dari in divinis
tres subsistentcs, saltcm in concreto, ut
luec rcsponsio intcrprctatur ; sequitur ex
20
\)K 1NCAKNATIONE.
Alia re spon- siti
rcfolli- tur.
Hatio.
eorum sententia, quod in Deo sint tres Bubsistentiae. Id vero minime <lici potesl do subsistentia absoluta.
Quod si ad hsec vitanda dicatur concro- tum subsislens non esse substantivum, sed adjectivum; idque plurificari posse absque formae multiplicatione, ut liquet in liis concretis omnipotens , et sapiens : sunl enim in Deo tres omnipotentes, et tres sapientos per unam potentiam ; ot unam sapientiam : id, inquam, si dicatur, licet principium verum contineat, minime ta- men satisfacit. Quoniam abstractum nun- quam usurpatur pro concreto adjective sumpto, nisi improprissime : et ideo nemo dicet, aut concedet esse in Deo tres omni- potentias, aut tres sapientias; licet sint tros omnipotentes, et sapientes. Sed Patres absolute docent in Deo esse plures subsis- tcntias, ut liquet ex eorum testimoniis. Ergo non usurpant subsistentiam pro subsistente adjective sumpto : nisi assera- tnr eos improprissime loqui, et explicare mysterium Trinitatis : quod afesque teme- ritate, et non levi eorum injuria dici nequit. — Adde Patres eodem modo dicere dari in Deo plures subsistentias, quo dicunt dari in Deo tres personalitates, aut hypostases : et certum est, quod non accipiunt personalitates pro solis concretis adjoctivis : nam fides docet dari in Deo plures personas absolute, substantive, et ex parte formae in recto constituentis personam : idem ergo senserunt Patres de subsistentiis.
27. Ratio etiam ex relatis testimoniis de- sumpta idem satis efficaciter probat : quo- niam incommunicabilitas, quam singulse personae divinae important, et est de con- ceptu personae ut sic juxta dicta num. 4, dobot fundari in aliqua perseitate positiva : sicut generaliter omnis negatio in aliquo positivo fundatur : sed prscdicta negatio non fundatur in sola subsistentia absoluta, et communi : haec enim communicatur, ut ex terminis liquet, et suum concretum communicabile relinquit ; siquidom hic Deus subsistens est communis tribus di- vinis personis ut dictum est a num. 24; ergo incommunicabilitas, quam singuke personae divino3 habent, fundatur in per- seitate aliqua positiva, et unicuique pro- pria : constat autem subsistentiam non aliud csse, quam perseitatem fundantem nogationem communicationis : ergo in divinis dantur plures subsistentiae perso- nales, sive personis proprise. et per quas
constituuntur, ot distinguuntur. — Decla- ratur magis : nam quod generaliter in omni natura substantiali dicitur subsisteD- tia, etconstituit suppositum, dum appli- catur doterminate naturiu intellectivae , vocatur personalitas, et constituit perso- nam, ut liquet ex dictis num. cit. : sed in divinis dantur tros personalitates con- stituentos tres personas : ergo dantur tros subsistcntioe constituontcs tria suppo- sita.
28. Sed contra utramque assertionem nostram sentiunt nonnulli, et unamquam- que specialibus argumentis impugnant : nam quaedam diriguntur contra unicam subsistentiam absolutam ; quaedam vero contra tres subsistentias relativas. Sed eis satisfecimus tract. cit. disp. 9, dub. 4, a num. 73, et dub. 5, a num. 122, undc non oportet in eis hic diluendis immorari. Unam tamen difficultatem dissimulare non Diflicilis expedit, quae non tam assertiones divisive objeciio. acceptas respicit, quam eorum conjunctio- nem. Etenim si in Deo datur subsistontia absoluta porsonis communis, superfluae videntur aliae subsistentiae relativae : ot si istae admittuntur, minime necessaria est subsistentia absoluta. Nam effectus pro- prius subsistentiae est dare substantiae perseitatem : si autem illam habot ab una subsistentia, superfluum omnino est aliam addere. Praesertim quia ut supra ostendi- mus n. 17, superflua, et impossibilis est unio, seu compositio duarum subsistentia- rum in eadem substantia : quaelibet enim praestat perseitatem, et nequit per aliam actuari, vel contrahi. Si ergo Deus habet subsistentiam absolutam , qua indepen- denter a relationibus existit per so ; repu- gnat, quod ab alia subsistentia habeat hujusmodi perseitatem, sive effectum. Et nobora- declaratur amplius : nam quia existentia tur est ultimus terminus in linea entis, repu- gnat unam existentiam actuari per aliam : unde in Deo praeter existentiam absolutam non dantur aliae existentiae relativae, ut g seq. dicemus : sed etiam subsistontia est terminus ultimus in linea substantiae : ergo determinari non valet per aliam subsistentiam : atque ideo si in Deo datur una subsistentia absoluta communis ; non possunt dari aliae siibsistentiae relativae, et personales. Quod videtur sentire D. Tho. D.Tftom. quaest. 9 de potent. art. 5 ad 3, ubi ait : Proprietates personales non sunl principium subsistendi divinse essentise : ipsa enim di- vina essentia est secundum se subsistens :
sed
DISP. VIII, MJH. 1
21
sed e converso proprietates personales habent, quod subsistant ab essentia. Ilespon- Ab hac difficultate, quae non levis est, Godoi. facile, et breviter se explicat Godoi dis- tinguens duplicem perseitatem : unam, quam vocat independentise a sustcntante ; et alteram, quam appellafc incommunica- tionis. Nam sicut dupliciter unum est in alio : primo cum dependentia ab illo sicut a subjecto, aut sustentante, sicut forma matcrialis est in materia, et supposito : secundo absque dependentia per solam communicationem, sicut anima rationalis est in materia, et in homine. Sic etiam dupliciter potest aliquid esse per se : pri- mo per negationem dependentiae a susten- tante, sicut natura divina est in se : se- cundo per negationem communicationis alteri, sicut eadem natura est in Patre, vel potius sicut se habet ipse Pater. Utraque autem perseitas est subsistentia ; cum subsistere nihil aliud sit, quam esse per se, vel negando dependentiam sustentatio- nis, vel negando communicationem. Licet autem natura divina habeat a subsistentia absoluta primam perseitatem, nempe inde- pendentiae ; non tamen secundam, videli- cet incommunicationis : unde locum relin- quit subsistentiae alteri relativae, quae praestet illum effectum. Unde liquet prae- dictas subsistentias non superflue multi- plicari, sed habere effectus diversos. Li- quet etiam disparitas inter eas , et subsistentias creatas : istae enim sunt ejus- dem rationis, et praestant eosdem effectus ; unde nequeunt in eadem substantia multi- plicari : quod aliter contingit in divinis, ut constat ex dictis immediate. Liquet denique responsio ad similitudinem exis- tentiae : nam ista solum imporfcat concep- tum constituendi rem simpliciter extra nihil, qui est determinate absolutus, et ullimatus : atque ideo nec multiplicari, nec actuari uiterius potest. At in subsis- tentia reperiuntur illae duae perseitates, quae valent illam multiplicare in linea ab- soluta, et personali. Et D. Thom. loco cit. loquitur de perseitate absoluta sive independentiae : sed non negat personis aliam ipsis magis propriam perseitatem. NPn 29. Quae responsio videtur satis pers- iir. picua, et veritatem re ipsa continet : sed nisi magis explicetur , adhuc pungimur difficultate proposita, quam dilui penitus non videmus. Sunt quidem illi termini pulchri perseitas independentix , et perseitas incommunicaiionis : quibus juvenes inter
respondendum delectantur, eludentes ar- gumentorum vim in difhcultatibus Trini- tatis, et Incarnationis. Sed si premantur ; non multum succi habent, nec objectio- nem factam declinant. Nam licet reco- gnoscamus duas illas negationes, unam dependentiac, et aliam communicationis ; niliilominus non videmus fundamentum multiplicandi duas perseitates : quippe una perseitas utramque negationem fun- dare potest : sicut apparet in concretis, ubi una subsistentia, sive perseitas v. g. Petri fundat utramque negationem, consti- tuitque subsistens independens a suppo- sito, et incommunicabile alteri. Quanto magis id praestare potest nna subsistentia divina , quae incomparabiliter perfectior est ? Idque plane fatendum est de subsis- tentiis relativis. Nam paternitas v. g. praestat non solam negationem communi- calionis, sed etiam negationem dependen- tiae a sustentante : est enim relatio, aut forma per se subsistens, et constituit ex vi sua personam independentem a susten- tante. Unde magis liquet, quod per prae- missam distinctionem non assignatur di- versitas sufticiens inter subsistentiam absolutam, et relativam : nam perseitas independentiae a sustentante utrique sub- sistentiae communis est : atque ideo nequit esse ratio illas distinguendi. Et hinc vires reassumit objectio facla : nam primarius conceptus adaequatus subsistentiae relati- vae, si semel datur, non est negare com- municationem, aut negare dependentiam ; sed est subsistere perseitate positiva utramque negationem fundante : sed im- possibile est, quod eadem natura subsistat duplici subsistentia, quae praestet persei- tatem positivam, et quae neget dependen- tiam a sustentante ; si enim semel natura est a sustentante independens per unam subsistentiam, nequit eandem independen- tiam, vel aliam majorem ab altera subsis- tentia recipere : ergo vel natura divina pro priori ad relationes non habet ratione sui subsistentiam absolutam, vel si illam habet, superflua, et impossibilis est alia subsistentia per relationes. Idque non in- fime coniirmat exemplum existentiae : nam quia natura divina habet existere pro priori ad relationes ; nequit fieri existens per illas, neque istae afferunt existentias diversas.
30. Unde oportet aliter objectionem diluere vel aliter exponere adhibitam ei responsionem. Et primo loco sentimus
Obser-
vaiiria
pro
lcgiliina
solu-
DE lNCAHNATJONT,.
utrauiquc sul >sist 011 Liain et absolutam, et
relativam conferra perseitatem indepen- dentia4 a sustentante : quadibet enim illarum cst ipga perseitftg, ut proximo arguebamu8 ; perseitas autem negat de- pendentiam a eustentante, nt liquet ex ipsis terminia et cousiai in omnibus sub- sistentibus, sive sint entia completa, sive incompleta. Unde differentia inter subsis- tentiam absolutam, et relativam nequit ex hoc capito assignari ; sed oportet rccurrere ad diversos modos perseitatis. Ad quod
SocunJo. secundo advertendum est, quod dupliciter potcst aliquid subsistere, sive esse per se, aut independenter a sustentante, uno modo in se, et ad se, altero modo in ordine ad alium. Potest enirn concipi forma, qua? praestat primum illud : et potest etiam concipi forma, quae praestet hoc posterius : ex quibus prior est quid absolutum, cum conferat effectum absolutum; secunda vero est rclatio, cum praestet effectum relati- vum : et rursus ulrumque per se, et ra- tione sui potest esse independens a sub- jecto sustentante. Gonvenient itaque in conceptu perseitatis ; et different ex parte modi illam habendi, et praestandi nempe in se, et ad se; vel in ordine ad aliud. Et hoc modo incipit innotescere, qualiter in divinis praeter perseitatem, sive subsisten- tiam absolutam, quae est communis, possit dari perseitas, sive subsistentia relativa, quae sit personalis, et propria : nam pater- nitas, v. g. est omnino independens a sustentante ; caeterum non praestat subsis- tere ad se, sed in ordine ad filium.
Nota 3. Quod autem ad incommunicabilitatem spectat, observandum est terlio, quod com- municatio ex duplici capite provenire po- test, primo ex indigentia, quia res nequit aliter conservari, quam in alio, a quo de- pendet : secundo ex fcecunditate, quatenus licet res a nullo dependeat, ut conservetur, est tamen adeo perfecta, ut petat se com- municare, et esse in pluribus. Et primus modus communicationis est proprius crea- turarum : non enim se communicant nisi ex aliqua indigentia, aut dependentia Et ideo hac dependentia negata, necessario sequitur negatio communicationis. Unde quia omnis substantia creata completa habet perseitatem dependentiae; id circo necessario etiam fundat negationem com- municationis. Gaeterum secundus modus communicationis est proprius Dei, et natu- rae divinae; licet enim habeat in se, et ad se summam perfectionem immunem ab
omni indigentia; niliilominus ha-e ipsa in- finita pcrfectio, atque independoutia cxpos- cit, quol pracdicta natura communicetur ad iutra, el sit in tribus personis. Quocirca perseitas absoluta naturrr divitucnegat qui- dem communicationem cx indigentia; sed non negat communicationem ex fu-cundi- tate : atque ideo non negat omnem com- municationem absolute. Ex quo ulterius fit, quod tale perseitas non constituat sup- positum, aut personam : quippe de ejus conceptu est esse substantiam incommuni- cabiliter subsistentem, ut omnes com- muniter diffiniunt. Potest autem alia incommnnicatio in Deo concipi, quae nec proveniat immcdiate formaliter ex defectu perfectionis in radice, seu natura; nec etiam proveniat ex limitatione, ut in crea- tis contingit : sed quae fundatur in opposi- tione unius ad alium : cum enim relativa sint realiter distincta, et opposita; impos- sibile est, quod unum alteri communice- tur. Et hujusmodi incommunicabilitatem praestat relatio divina, v. g. paternitas : et ideo constituit simpliciter suppositum, et persona : supponit enim naturam, et perseitatem, sive subsistentiam absolutam ; et deinde per se ipsam immediate consti- tuit Patrem per ordinem ad Fiiium, a quo ipsum distinguit, et quem proinde reddit incommunicabilem : unde Pater habet, quod sit substantia incommunicabiliter sub- sistens per paternitatem. Quo nil amplius desiderari videtur ad subsistentiam. Habet itaque pater (et idem est cogitandum de aliis personis), a subsistentia absoluta esse in se, et ad se absque negatione (quantum est ex vi hujus), communicationis ex fc- cunditate : sed habet a subsistentia re- lativa esse ad Filium cum negatione sim- pliciter communicationis , orta non ex imperfectione, sed ex oppositione relativa.
UUimo observa (quod recte notavit Sua- Nota 4. rez in hac 3 p. disp. 11, sect. 5),non esse Suart/- imaginandum, quod subsistentia relativa conferat suum effectum, aut quasi effectum formalem naturae divinae, aut subsistentiae absolutae, sed solum suo constituto, v. g. Patri. Quod satis liquet in aliis pluribus : nam in-primis non refert naturam ad Fi- lium, cum hiec ab illo non distinguatur : nec etiam constituit naturam incommuni- cabilem; cum natura existens in Patre ad- huc sit communicabilis Filio. Sic ergo non facit naturam subsistentem absolute ; cum hoc ipsa habeat cx propriis : nec facit na- turam subsistentem relative; siquidem hcec
non
PISP. VITI, DUU. I.
23
ica-
r
ri:ia
Uvi-
r
tul-
itur ra
:'io- ars.
non distinguitur realiter ab aliquo termino ad intra. Praestat itaque suum esse, et suum effectum proprio constituto per ip- sam : nam Patrem, v. g. refertad Filium, iilutn constituit incommunicabilem, atque ipsum facit subsistentem, non quidem in se, et ad se absolute, quod habet a natura, sed in ordine ad Filium. Gum enim ipsa sitrelatio per se subsistens, sive subsisten- tia relativa, utrumqueindivisibiliter seipsa praestat ; nempe subsistere, et relative ; id- que ut diximus, non naturae, quac incapax est praedictorum effectuum, aut concep- tuum; sed constituto, aut concreto, per- sonae videlicet, quam constituit.
31. Ex his haud obscure diluuntur ob- jecta num. 28; jam enim ostendimus, qualiter posita in Deo subsistentia absoluta communi, non sint superfluae subsistentiae relativao. Licet enim non requirantur ne- cessario ex indigentia naturae ; requiruntur tamen necessario ex summa ipsius foecun- ditate, qua petit ad intra communicari. Aliunde etiam positis subsistentiis relati- vis, non superfluit subsistentia absoluta : quia haec necessaria est, ut natura sit, sicut debet, infinite perfecta in propria linea, ut ostendimus num. 24. Gum autem instat objectio omnem subsistentiam dare persei- tatem : respondetur ita quidem esse : sed id minime excludere plures in Deo subsis- tentias : quia licet omnes conferant persei- tatem, minimeimpediuntur ab isto effectu : tum quia perseitas subsistentiae absolutae est absoluta et ad se, et in se; perseitas vero subsistentiae relativae est relativa, et non ad se, sed in ordine ad alium. Tum quia praedictae perseitates non communi- cantur eidem, seu diversis constitutis, aut concretis : perseitas enim absoluta com- municatur huic Deo, quem relinquit com- municabilem; perseitas vero relativa com- municatur personae v. g. Patris, quem incommunicabilem reddit. Unde praedictae perseitates satis distinguuntur ex parte modorum , effectuum et susceptivorum , aut concretorum : quocirca queunt optime coexistere.
Quod vero supra diximus non posse in eodem composito substantiali inveniri plu- res subsistentias, minimepraejudicat : quia sermo erat de subsistentiis creatis et par- tialibus, atque ejusdem rationis absolutae. Natura autem creata hoc ipso, quod una subsistentia terminetur, non habet foecun- ditatem, ut pluribus suppositis se commu- nicet, sed oppositum potius petit ob suam
limitationem. Quod aliter contingit in di- vina : petit enim ex infinita sua fuecundi- tate esse in pluribus suppositis relativis : atque ideo exigil plures subsistentias rela- tivas praeter absolutam : quae tamen non sunt partiales, nec componunt unam sub- sistcntiam totalem, ut in creatis continge- ret, et eo loco rejecimus. Praelerea, quod objiciebatur deexistentia nonpremit : quia ha3C est determinate conceptus absolutus. et ad se : unde nequit in divinis multipli- cari penes absolutum, et relativum, ut § sequenti dicemus. Quod aliter contingit in subsistentia natura3 infinite foecundae, ut constat ex dictis. Denique testimonium il- lud D. Thom. non opponitur huic doctri- nos : fatemur enim proprietates personales non esse rationem subsistendi divinae es- sentiae; cum dicamus istam ex se habere subsistentiam absolutam, et aliis non indi- gere. Fatemur etiam proprietates persona- les habere, quod subsistant ab essentia : tum quia haec est prima illarum radix, a qua habent, quidquid habent : tum quia imbibunt subsistentiam absolutam, sive naturam Dei absolute subsistentem per modum transcendentis. Sed haec minime excludunt, quod ipsae proprietates persona- les sint subsistentiae relativae, sive formae hypostaticae subsistentes ut quo , et ut quod : quae proprium effectum subsistendi relative conferant, non quidem naturae di- vinae, vel huic Deo communi ; sed personis, aut concretis, quae constituunt, ut supra explicuimus, etmagis constabit ex dicendis dub. seq. ubi assignabimus propriam, et immediatam subsistendi rationem, ad quam facta est Incarnatio, sive humanitatis as- sumptio.
§ "VII.
Unica in Deo exislcntia, eaque absoluta.
Nemo est, ne dicamus inter Catholicos, sed nec inter infideles mediocriter sapien- tes, qui neget Deum existere : cum evi- dens sit dari aliquod primum principium omnium rerum : quippe quae non potue- runt se e nihilo extrahere, sed egent eausa efficiente utique prima a qua incipit omnis motus; cum in hac dependentia non sit procedere in infinitum. Unde summa stul- titia fuit, quod insipiens dixerit in corde suo : Non est Deus. Quam Deus ipse cura- vit dispellere per oppositam afiirmationcm :
Exod 3.
Egosum, quisum, Exod. 3. Unde D. Thom. d.tiio
u
)!■: incahn at;one.
[) Ani- lno-.
D . Cl ' ■ v
SJ: l.
IMures dircndi
inodi .
1 p. quaest. 13, art. 11, probat noiuen qui cst esse maxime proprium Dei. Et D. Am- bros. epist. 63, ait : IIoc est verum nomen /)ei, esse semper. Et D. Chrysost. homil. 14 in Joan. inquit : IIoc verbum, qui est, sempiternum, et sine principio, vere ac pro- prie esse significat.
Sed licet hoc adeo certum, ac explora- tum sit; nonnulla tamen diflicullas est circa unitatem, aut pluralitatem existen- tias divinae juxta diversos opinandi mo- dos circa existentiam creatam. Nam ex illis, qui sentiunt subsistentiam non aliud esse, quam existentiam substantise ut vi- dimus num. 12, et simul docent in Deo non dari unam subsistentiarn absolutam, sed subsistere per tres subsistentias relativas, ut sunt Vazquez, et alii relati loco cit. num. 28 ; ex illis, inquam, nonnulli sunt, qui prajdicta principia copulantes, conse- quenter afiirmant in Deo non dari unam existentiam absolutam omnibus personis communem, sed existere immediate, et adaaquate per tres existentias, quas divinis personis attribuunt. Pro quo dicendi modo novos aliquos Tneologos suppresso nomine refert Suarez in hac 3 p. disputat." 11, sect. 1, in principio. Ex illis vero, qui do- cent existentiam nihil aliud esse, quam entitatem, et realitatem rei extra nihil, multiplicantque in eodem plures existentias partiales juxta pluralitatem realitatum, ut vidimus numero vigesimo primo, conse- quenter etiam ad sua principia affirmant, quod sicut in Deo datur una subsistentia absoluta communis , ac divinse essentiae per se conveniens, et tres subsistentiae re- lativae constitutivae, et distinctivae divina- rum personarum ; sic etiam datur existen- tia una absoluta, et communis, et rursus dantur tres existentias relativae propriae personarum divinarum. Quam sententiam Suarez. videtur primus excogitasse Suarius loco cit. sect. 2, § Dico secundum : nullum enim pro se refert nisi Richardum de S. V. auctorem ; quem tamen incertum est illi suifragari.
33. Sed uterque dicendi modus est fal- sus. Unde contra primum statuendum est dari in Deo existentiam, qua) sit prsedica- tum absolutum, et proprium naturae divi- nse, ut distinctse a relationibus. Sic docent adeo unanimiter Theologi, ut con- trarium dicendi modum censeamus teme- rarium. Et probatur primo ex SS. Patri- hus, qui satis aperte docent esse, sive existentiam esse ipsam Dei essentiam
Datur
jn Deo
txisten-
tia
absolula.
, Hila rius.
atque naturam, vel ad minus iutime ad eam pertinere prout importat conceptum proprium absolutum diversum a relationi- bns. Sic enim D. Basil. exponens illud D. Ba- nomen Ego sum, Exod. 3, inquit : Recte dixit : Ego sum qui sum, unam, eandemque, accommunem essentiam significans. D. Na- D. Na- zian. orat. 4 de Theologia afiirmat nomen zianz- entis esse Dei proprissimum : Quia nos, inquit, naturam ejusmodi exquirimus, qux ipsum esse per se habet. D. Athanasius in D.Atha cpist. ad Orthod. de Synod. Arimin. in- 11JN- quit : Cum audis Ego sum, qui sum, non aliud quippiam, sed ipsam simplicem , etbea- tam, et incomprehensibilem ejus, qui est, essentiam intellige. D. Hilarius 1 _de Tri- D nit. versansillud, Ego sum, quisum, addit : Admiratus sum plane tam absolutam cle Deo significationem, quse naturse divinx in- comprehensibilem cognitionem aptissimo ad intelligenliam humanamsermone loqacrelur : non enim aliud proprium magis Deo, quam esse intelligitur. Idemque communitcr do- cent alii Patres. Sed pra3 omnibus magis perspicue id docet D. Thom. tum passim D.Ti.oi in suis scriptis, tum specialiter 1 p. qurestion. 3, art. 4, ubi inquit : Utrum in Deo sit idem essentia, etesse. Etrespondet : Dicendum, quod Deus non solum est sua es- seniia, sed est suum esse. Quod tribus ratio- nibus ostendit, et concludit : Sequitur igi- lur} quod non sit aliud in eo essenlia, quam suum esse : sua igilur essentia est suum esse. Et ex hac ratione ab eo loco deducit, ac probat per sequentes quaesiiones et ar- ticulos, Dei attributa, seu perfectiones, ut esse seternum, omnjpotentem, sapientem, etc. Et quaestion* 13, arlic. 11, ait : Di- cenclum, quod hoc nomen, Qui est, triplici raiione est maxime proprium Dci. Primo quidem propter sui significaiionem : non enim significat formam aliquam, sed ipsum esse. Unde cum esse Dei sit ipsa ejus essen- tia : et hoc nulli alii conveniat, ut supra ostensum est qusest. 3, art. 4, manifeslum est, quod inter alia nomina hoc maxime proprie nominat Deum. Unumquodque enim denominalur a sua forma. Qua^ sunt adeo perspicua, ut superiluum sit alia loca ex- pendere.
Secundo probatur ratione ex eisdem tes- Ratio. timoniis desumpta : quia de ratione actus puri in quacumque linea est identiiicare sibi absque ulla virtuali distinciione ulti- mam actualitatem praedictas lineae, ut os- tendimus tractat. 3, disput. 4, dub. 2, fere per totum, et prsecipue numer. 43,
sed
DISP. VIII, DUD. I.
25
ifir- o 1.
ilha-
on lUr
Ueo len- ae
ivue.
lom.
sed essentiadivina est actus purus in linea essentite, ut nemo negat : ego identiiicat sibi absque \irtuali distinctione ultimam actualitatem praxlictae lineaa, quae est ip- sum csse, sive existentia : sicut enim ope- rari est actus correspondens naturae et principiis operationis : sic esse est actus correspondens essentiffi. Habet ergo essen- tia divina ex se ipsa propriamexiutentiam; quidquid sit de existentia personalitatum, seu relationum, de qua statim.
Confirmatur primo : quia esse Dei est quaedam perfectio simpliciter simplex, in qua omnes divinae personse conveniunt non minus, ac in essentia, et attributis : sicut enim de illis praedicatur esse unum Deum, ffiternum, omnipotentem, etc, sicetiamprae- dicatur esse unum Deum existentem : ergo sicut essentia, et attributa important unum conceptum absolutum, communem, et non prpvenientem immediate formaliter a rela- tionibus ; sic etiam existentia naturae di- vinae est aliquid absolutum, et omnibus personis commune. — Gonfirmatur se- cundo : quia in Deo datur attributum eeternitatis absolutum, et commune, et non proveniens a proprietatibus personali- bus, sed e.s commune, juxta illud D. Atha- nasii in Symb. Non ires xterni, sed unus wlernus : atqui aeternitas necessario clau- dit, autpraesupponitexistentiamrei aaternae; cum non sit aliud, quam immutabilis, ac prorsus invariabilis duratio esse divini : unde D. August. in lib. de verarelig. cap. 49, inquit : Miernitas iantummodo est, quare ipsa sola, dicere potuii, ego sum, qui sum : ergo in Deo datur existentia abso- luta, per se primo conveniens naturae Dei, et ratione ipsius communis tribus divinis personis.
34. Deinde contra secundum dicendi modum statuendum est in Deo non dari tres existentias relativas, virtualiter dis- tinctas ab existentia divinae essentiae ; sed unicam tantum existentiam absolutam, de qua immediate diximus, per quam, et non per aliam existunt tres divinae personae. Hanc assertionem late ex professo osten- dimus tract. 6, disp. 7, dub. unico, § 2. Unde hic breviter aliqua tantum ipsius motiva referemus. Et praecipuum est auc- toritas D. Thom. qui perpetuo illam affir- mat. Plura ipsius testimonia expendimus loco cit. et in preesenti satis est referre qua3 tradit quaest. 9 de Potentia art. 5 ad 19, ubi ait : Nullo modo concedendum est, quodin divinis sit, nisi unum esse ; cum
esse semper ad essentiam perlineat, et prx- cipue in Deo, cujus essc est sua essentia. Relationes autem, qusd distinguunt supposita in divinis, non addunt aliud esse essenlix : quia non faciunt compositionem cum essen- tia. Omnis autem forma addens aliquod esse super esse substantiale facit compositionem cum substa?itia, et ipsum esse est accidentale, sicut esse albi, et nigri. Diversitas ergo se- cundum esse sequitur diversitalem supposi- lorum, sicut et diversitas essentix in rebus creatis. Neutrum aulem in divinis. Et queest. 8, art. 7 ad 11, inquit : In divinis nullo modo est esse, nisi essentise, sicut nec inielligere, nisi inlelleclus. Et propter hoc sicut in Deo est tanlum unum intelligere : ita etiam unum esse. Et ideo nullo modo concedendum esi quod aliud est esse relalio- nis in divinis, et aliud essentix. Unde haec sententia est communis inter Thomistas : cui etiam subscribunt Yazquez, Becanus, Fonseca, et alii plures.
Preeterea probatur ratione D. Thomae Funda- locis relatis : quia existere est actus directe meutuui. correspondens essentiae : sicut enim intel- lectui convenit intelligere , sic essentiai convenit esse : sed in divinis tria sup- posita habent indivisibiliter eandem essen- tiam : ergo pariter habent eandem existen- tiam : quin opus sit in eis existentias multiplicare : sicut nec multiplicamus in eis intelliaere, quia est actus proprius in- 'ellectus illis communis. — Confirmatur coufir- primo : quia divinae personae non multipLi- mall° h cant nisi relativa, in quibus praecise oppo- nuntur : atqui existentia non est conceptus relativus, sed absolutus : non enim impor- tat ordinem ad terminum ; sed ultimam rei actualitatem in se, et ad se ipsam : ergo divinae personae non multiplicant exis- tentias, sed existunt per unam existentiam absolutam ipsis omnibus communem. — Confirmatur secundo, et declaratur am- secunda. plius : nam omne, quod ex vi sua di- cit perfectionem, non est relativum, sel absolutum : eo quod relatio est in or- dine ad terminum, perfectio vero in ordine ad se, et in se : qua ratione relationes ut distinctae virtualiter ab essentia non im- portant perfectionem a praedicta essentia distinctam, ut late ostendimus tract. cit. disp. 6, dub. 1 et 2. Sed conceptus exis- tendi est conceptus perfectionis; quinimo nulla est perfectio, nisi actualitatem exis- tiae habeat : ergo personae divina? non im- portant existentias diversas, et sibi proprias in linea relativa; sed existere habent per
Di: INCARNATIONE,
un.rim existentiam absolutam essentise pro- priam, et slbi ratione essentiag cominu-
nom.
M.ia 35. Denique probatur ab inconvenicnii sfttis urgentl, qnpd infertur ox contrario diconli modn : nani si in divinis darentur tre§ exlstentiee relatiwo distinctio virtuali- ter ftb existentia absoluta; sequerctur dari in divinis tivs incroatos, et tres ccternos : consequens est contra illud, quod Ecclcsia con(iteLur in Symbol. Atlianasii : Non Ires idwvi, sed unus jeiernus : sicui non ires increati nec tres immcnsi, scd unus increa- ius, et unusimmensus : ergo in divinis non dantur tres existonti;e relativee propri;e personarum. Sequela videtur manifesta : nam in primis admissis tribus existentiis, necessario admittendie sunt tres duratio- nes : cum duratio sit continuatio rei in suo esse : duratio autem in Deo est fflternita- tis : ergo positis tribus existentiis, conse- quens est dari in Deo tres seternitates : constat autem quod multiplicatis formis, et subjoctis multiplicantur concreta subs- tiva : ergo qua proprietate dicimus dari in Deo tres subsistentes, tria supposita, et tres personas ; diceremus etiam dari tres aeter- nos : nam ideo Deus dicitur increatus, quia per suam essentiam habet esse, sive existentiam, et non ab alio sicut a causa ; scd qutelibet persona divina ratione sute proprietatis haberet esse, sive existentiam et non ab alio sicut a causa : ergo quselibet persona divina ratione suae proprietatis personalis esset increata : ergo in Deo vere, etproprie essent tres increati. Quocirca ex prffldicto dicendi modo palam infertur esse in Deo tres seternos, et tres increatos subs- tantive. Quod directe falsificat propositio- nem catholicam D Athanasii. Et quamvis
Suarez. Suarez relatus num. 32, in omne latus se vertat, ut robur hujus motivi declinet, illo tamen premitur; et cuncta ipsius effugia praeclusimus loco cit. disp. 7, a num. 15.
Fulci:ur. Quae omnia magis adhuc confirmari pos- sunt ex supra dictis num. 19, quoniam existentia divina incomparabiliter excedit existentiam creatam tam in simplicitate, quam in universalitate, atque efhcacia ac- tuandi ; sed in creatis unica existentia suf- ficit pro essentia, et supposito, licet istud constetcx partibus substantialibus realiter distinctis : neque enim imaginandum est, quod haec singula habeant peculiares exis- tentias : scd existuntper unicam ultimam actualitatem eisdem communem, ut loco citato ostendimus : ergo a fortiori in divi-
Motiva
eontraria
n on
nis sufGcit unica subsistentia, i*or quam natura, oi ojus sapposita oxistant. — Nec valet (Jicere esse differentiffl rationem, eo quod supposita in divinis sint relativa, at- quo Ideo dehoant existoro per existentias relatlvas, et slbi proportionatas. Nam hoc eadem facilitato dispellitur : quia non obs- tante, (|uod prtedicta sint relativa seu cons- tituta, ac distincta por relationes; nihilo minus habent unam essentiam absolutain sil)i comrnunem, et idem intelligere, et volle absolutum, et commune. Et hocideo, quia nec in essentia, ncc in velle, aut intel- ligore, aut aliis attributis opponuntur. At- qui in existendo nullam habent oppositio- nom ; cum existere non dicatur in ordine ad terminum ; sed ex genere suo sit pra?di- catum absolutum, et conveniens rei in se, etad se ipsam. Ergo tria divina supposita, licet rolativa queunt optime existere per unam existentiam absolutam, et sibi com- munem ; quin opus sit alias existentias re- lativas, et unicuique proprias multiplicare. 36. Fundamenta vero, quibus contrarii nobisdicendimodi fulciuntur, opus non est diruere. Nam primus in eo nititur, quod probant. subsistentia non est aliud, quam existentia substantiae; et quia sentit in Deo non dari unam subsistentiam absolutam. Sed illud rejecimus num. 13, et istud num. 24, et aliis locis ibidem relatis, ubi oppositis ob- jectionibus satisfecimus. Secundus vero procedit ex generali principio, quod exis- tentia non aliud est, quam entitas actualis rei, et consequenter debeat multiplicari si- cut talis entitas, aut realitas. Quod tamen diruimus § 5, et praecipue a num. 22, et locis ibi relatis. Unde nihil in praesenti occurrit, cui satisfacere oporteat. — Non- nullam tamen difficultatis apparentiam jgignit similitudo divinee subsistentiae : nam si in Deo distinguimus, et concedimus unam subsistentiam absolutam, et tres re- lativas constituentes personas : cur etiam non admittemus unam existentiam absolu- tam propriam divinae essentiffl, et tres exis- tentias relativas proprias personarum divi- narum? Sed ad hoc satis constat ex hactenus dictis : nam existentia est deter- minate conceptus absolutus, in quo divinffl personffl nullam habent oppositionem : unde ncquit multiplicari in divinis, ubi omnia sunt idom, nisi obiit opposito. Accedit existentiam esse actum correspon- dentemessentiueper se, non vero porsonali- tatibus : quare debet esse una, sicut essen- tia ; et non multiplicari, sicut personse
Subsistentia
DIS-P. vim, DUB. 11
•27
Subsistcntia Yoro non dicit determinate ex se conceptum absolutum, sed solam por- seitatem, sive indopendontiam a susten- tante : quae duplicitor haberi potest : primo in natura, qua) est suum esse ut quod; se- cundo in relatione substantiali, et consti- tuentc pcrsonam. Unde dari potest : et subsistentia absoluta propria essentiao; et subsistentia relativa personam consti- tuons : quia non solum cssentia cst per se, sive independens a sustentante; scd etiam personalitas, et persona. Praesertim cum personae divinae personalitatibus, quae re ipsa subsistentiae sunt distinguantur. Quocirca necesse est praeter unam subsis- tontiam absolutam concedore in Deo tres subsistontias relatjvas, seu personales.
DUBIIJM IT.
Pcr quid persona Verbi terminaveril imme- diate humanitatem assumptam.
Expediti ab observationibus, quas pro isto, et sequentibus dubiis oportuit in prae- cedenti praemittere, et colligare ; facilius poterimus ad resolvendas hujus disputa- tionis difficultates accedere. Praesens au- tcm unum supponit, et aliud investigat. Et ut primum illud magis intelligatur, et punc- tus praecipuae diflicultatis amplius deter- minetur, unde soiet dependere exacta rei resolutio
Prselibantur certa, et communia.
37. Assumere, ut recte observat D. Thom. art. 1, hujus qutest. et supra jam notavimus disp. 1, dub. 1, duo importat, nempe et principium efficiens actionis as- sumptivae, atque unionis hypostaticae; et terminum, ad quem unio facta est, sive qui humanitatem terminavit, ac complevit loco subsistentiae creatae. Liquet autem ex dictis loco cit. principium efficiens assump- tionis non fuisse solam personam Verbi, sed omnes tres divinas personas agentes per eandem virtutem, et concurrentes eo- dem influxu. Quo supposito, investigamus modo terminum assumptionis. Pro cujus luce observandum est, quod duplex termi- nus solet distingui : alius terminans ut quod, et alius terminans ut quo, sicut vi- dere licet in tcrminis potentiarum , et quarumlibet habitudinum. Terminus qui,
aut quod dicitur suppositum terminans; terminus vero quo est ratio formalis tormi- nandi; sive id ratione cujus suppositum terminat : sicut si dicamus corpus lucidum esse terminum qui visionis, lucem autcm terminum quo. Idque magis explicari po- test exemplo principii cfiicientis : nam aliud est principium quocl, nempe supposi- tum, aut subsistens, et aliud principium quo, videlicet natura, aut virtus, per quam suppositum agit.
Igitur in praesenti supponendum est so- lam personam Yerbi fuisse terminum qui humanitatis assumptaa; non vero personas Patris, et spiritus sancti : sive (et in iclem redit) humanitatem soli Verbo, secus Patri, aut Spiritui sancto fuisse hypostatice uni- tam : sive (ut rem amplius declaremus) solam Fiiii personam incarnatam esse. Haec suppositio est de fide, utpote diffinita in 4 Synod. collat.. 8, can. 4 et 10, in Goncilio Tolet. H, in confessione fidei, in Lateranensi sub Martino I, in alio Lateran. sub Innocent. III, et habetur in cap. Pir- miter, de summa Trinitat. et fide cathol, -Et manifeste constat ex sacra Scriptura : tum quia non minus distinguit inter Ghristum, et Patrem, et Spiritum sanctum, ac inter Verbum, seu Fiiium, et Patrem, et Spiri- tum sanctum : aperte significans, quod subsistens in humanitate (id nomen Ghristi denotat) est sola persona Verbi, aut Filii ; secus persona Patris, et persona Spiritus sancti. Tum quia in non paucis locis affir- mat, quod Filius est minor Patre in quan- tum homo, sive ratione naturae assumptae : id vero falsum esset, si Pater etiam natu- ram humanam assumpsisset : quippe fuis- sent in illa aequales. Tum denique quia aperte docet Filium fuisse passum, mor- tuum, et sepultum : quod nec leviter insi- nuat de aliis personis ; sed potius asserit, quod Pater dederit nobis Filium, et tradi- derit in mortem : si autem humanitas fuisset ab omnibus personis assumpta, omnes subirent eandem denominationem in patiendo, atque in aliis praedicatis. ISec oportet in hoc immorari, nec Patrum tes- timonia expendere ; cum, praeter scriptune manifestam auctoritatern, sit etiam com- munis omnium fides, et traditio.
Si autem inquiras, cur specialiter per- sona potius Filii, quam alioe , naturam nostram assumpserit? Respondetur nullam hujus a priori rationem posse assignari, quam Dei voluntatem, a qua mysterii exe- cutio dependit. Sed pulchras satis con-
Sola persona
Verbi
fuit
terminus
qui in
assump-
tioue humani-
tatis.
S. Sy- aod.
Concil. Toletan.
Concil. Lateran.
Cur spccia-
Jiter
solus
Filius
assump-
sit.
28
I)E INCARNATIONE.
d Thom. gruentia rationes proponunt D. Thom. iri hac queest. art. ult. ct lib. 4 contra gen-
D. An- tes, cap. 39. D. Anselm. lih. de Incarn.
D^Ber- ('aP- /l- D. Bernard. serm. 1 de Nativit.
nard. Richard. Victorinus lih. de Incarnat. cap.
Viciorin' 9« Alensis 3 p. qusest. 2, memh. 5, et
Alensis. alii Patres, et Theologi. Quarum aliquas Iibet suhjiccre; Prima, quia Verhum est exemplar, et sapientia, per quam facta sunt omnia : quodcirca decuit, ut per eandem sapientiam incarnatam omnia ad formam digniorem instaurarentur. Secunda, quia Filius est persona quasi media inter Pa- trem, et Spiritum sanctum; ah illo enim procedit, et hunc producit : unde congrue dispositum est, ut etiam esset mediator inter Deum, et homines. Tertia, quia ho- mines perierant appetendo scientiam, et similitudinem cum Deo : quocirca oportuit reparari per Filium, qui est Verhum, et similitudo Patris. Quarta, quia conveniens fuit, ut quantum iieri potest, ietinerentur similia idiomata, et qui ab seterno erat filius Dei, fieret in tempore filius hominis. Ultima (ut alias omittamus), quia oporte- bat, quod peisona illa, quae esset homo, mitteretur a Deo, et mitteret nohis aliam personam sanctificantem : hoc autem non conveniehat Patri qui nequit ah alia per- sona mitti ; nec conveniebat Spiritui sancto, qui nequit mittere aliam personam : con- venit autem proprissime Filio, qui missus est a Patre, et nohis misit spiritum sanctum ad nostram sanctificationem. Decuit ergo ol» plures rationes, quod persona Filii prae aliis homo fieret.
Jlserfcses 38. Contrariam huic veritati haeresim
Cj.j^n" docuerunt Sabelliani : nam cum distinc- tionem realem personarum divinarum ne- gaverint, solo nomine eas distinguentes; consequenter dixerunt Filium non posse reipsa absque Patre, et Spiritu sancto in- carnari. Sed hujus erroris motivis jam occurrimus tract. 6, disputat. 1, dub. i, §
Suanz. 3. Refert etiam Suarez disputat. 12, sect. 1, nonnullos tempore D. Anselmi tenuisse • eandem ha?resim, scilicet, quod omnes divinae personae incarnatae sint : quos dam- navit Concilium quoddam Rhemense, et contra ipsos scripsit Anselmus librum de Incarnatione. Sed haec aliter se habuerunt. Nam ille Glericus, quem Anselmus impu- gnat, nec negavit tres personas divinas realiter distinctas, nec negavit solum Filium factum hominem : sed asserebat Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse tres Deos, et totaliter distingui ; aut saltem na-
turam divinam distingui realiter a personis. Quod sibi porsuadehat; qui ex opposito destrueretur hoc mysterium : si enim Fi- lius, et Deitas sunt oadom simplex reali- tas; impossibile esse arguebat uniri Filium humanitati, quin Deitas eidem unita fuerit : rursus Deitas esl idem cum Patro, et Spi- ritu sancto, consequens ergo est vol omnos personas incarnatas fuisse, quod fidos non admittit, vcl naturam divinam distingui realiter a personis quod praecipue inten- debat ille. Scd error, cum primo excitatus cst, damnatus fuit a Goncil. Rhemensi tempore Raynaldi Archiepiscopi : et cum postea a Gilberto Porretano suscitaretur, iterum fuit condemnatus in alio Concil. Rhemensi sub Eugenio Tertio, tempore D. Bernardi.
Gujus haeresis jam propositum funda- mentum, quatenus nostrae, et catholicae suppositioni adversatur, potest adjuvari in hunc modum : quia repugnat eandem en- titatem simplicem uniri et non uniri huma- nitati; alias de eadem illa simplici en- titate verificarentur duo contradictoria : sed persona Filii, et natura divina sunt eadem simplex entitas : ergo Filius non est unitus humanitati ; quin simul eidem natura divina unita fuerit, ac proinde in- carnata, sicut Filii persona. Quod plane cum SS. Athanasio, Cyrillo, et Damasceno concedit D. Thom. in prses. art. 2, in fine corporis. Unde ulterius arguitur : nam quod convenit naturae divinae, et de illa praedicatur, convenit omnibus divinis per- sonis quae in eadem conveniunt, et sunt eadem simplicissima entitas cum illa : ergo si natura divina incarnata est, ut conclu- sum relinquitur; consequens est, quod non solum Filius, sed omnes tres divinae per- sonae incarnatae fuerint.
Gonfirmatur primo : nam assumptio pas- siva, ut supra diximus, duplicem respectum importat, alium ad causam efficientem unionem, et alterum ad suppositum unio- nem terminans : sed licet tres personae realiterdistinguantur, impossibile est, quod una sit causa efficiens unionis, omnibus eodem iniluxu non concurrentibus, ut sta- tuimus disp. 5, dub. 1 ; ergo pariter repu- gnat, quod unahumanitatem terminet, aliis eodemmodo non terminantibus. — Confir- matur secundo : nam impossibile est visio- nem terminari ad unam personam divinam, et non terminari eodem modo ad alias, ut Ofctendimus tract. 2, disp. 7, dub. 2; ergo impossibile est humanitatem terminari ah
una
Onjn lio.
Robon tur.
Confi matio
Secui
DISP. VIII, DUB. II.
29
una persona divina, et non terminari eotlom modo ab omnibus. Probatur conse- quentia : nam ideo primum illud repugnat, quia visio terminatur ad objeetum , prout est in se ipso; et, quaelibet persona in se est idem cum essentia, et ha3C cum aliis per- sonis : sed etiam assumptio terminatur ad personam Filii prout est in se; et Filius in se est eadem simplex entitas cum natura Dei, et haec cum aliis personis : ergo lieri non potest, quod humanitas assumatur, et uniatur ad Filium ; et quod eodem modo non uniatur, et assumatur ad reliquas per- sonas Patris, et Spiritus sancti.
39. Haec in praesenti objicere oportuit,
• quia illis nonnullos praepediri videmus in praecipuae diflicultatis hujus dubii resolu- tione; cum tamen communia sint, et ab omnibus Theologis diluenda. Ad objectio- nem ergo respondetur, quod licet essentia, ct personalitas Filii sint idem re, differunt tamen virtualiter propter eminentiam illius entitatis, et aequivalentiam ad res diver- sorum ordinum. Quse distinctio sufficiens est ad excludendam contradictionem, quae in affirmatione, et negatione ejusdem enti- tatis secundum diversa praedicata interve-
i. nire videtur, ut optime tradit D. Thom. quaest. 7 de potentia art. I ad 5, his ver- bis : Dicendum, quod de eo, quod est idem re, et differens ratione, nihil prohibet con- iradictoria prsedicari, ut docet Philosoph. 3 Physic. Sicut patet, quod idem pu?ictum re, differens ratione est principium, et finis : et secundum, quod est principium, non est finis, et e conirario. Unde cum essentia , et proprietas sint idem re, et differant ratione : nihil prohibet, quin unum sit communicabile, ct a'iud incommunicabile. Quam doctrinam fuse explicuimus tract. 6, disp. 5. dub. 2, § 0. Ex ea vero facile colligitur, quod licet pcrsona Filii, et natura, divina sint eadem entitas; nihilominus persona Filii potuerit per se terminare humanitatem, illique uniri, quin natura divina unita per se fue- rit; sed solum quatenus est idem cum per- sona Filii, et ratione ipsius ut terminantis per se. Quod et non amplius concedit D. Thom. in testimonio citato : sic enim ha- bet : Primo quidem, et proprissime persona dicilur assumere : secundario autem polest clici, quod etiam natura assumpsil naluram ad sui pcrsonam. Et secundum etiam hunc modum dicitur natura incarnata, non quasi sil in carnem conversa, sed quia naturam carnis assumpsil. Unde Damasc. dicit : Dicimus naturam Dei incarnatam esse se-
cundum Bealos Aihanasium, et Cyrillum. Unde satis constat ad primam partcin objectionis. Gum autem ultra progroditur, intendens, quod si natiira divina humani- tati in sensu praemisso unita est, debuerint etiam omnes personae uniri, quia sunt idem natura; neganda est sequela : quia ut proxime diximus, non est unita natura per se primo, et quatenus communis per- sonis ; sed unita est ratione pcrsonae Verbi, et prout illi propria : unde non sequitur, quod aliae etiam personae fuerint unitae, ut optime explicuit D. Thom. loco cit. in D.Thom. resp. ad 2, ubi ait : Jllud, quod convenit naturse divinse secundum se, convenit tribus personis : sicut bonitas, sapienlia, et liujus- modi. Sed assumere convenit ei ralione per- sonse Verbi, sicut dictum est. Et ideo soli isti personse convenit. Et art. 4, in resp. ad 2, inquit : Natura dicitur incarnaia, si ut et assumens ratione personse, ad quam termi- nata est unio, sicut diclum est ; non autem prout est communis iribus personis. Dicitur autem toia natura divina incarnaia , non quia sit incarnata in omnibus personis : sed quia nihil deest de perfectione divinse na- turse personse incarnatse.
40. Ad primam confirmationem respon- Satisflt detur concessis praBinissis, negando conse- r"1"* quentiam. Et ratio disparitatis est : quod ni. omnes tres personee habent eandem uni- cam, et sibi indivisibilem virtutem agendi, quae absolutum esse et naturae, et virtutis proximae importat : unde impossibile est, quod, una agat ad extra, quin aliae agant eadem operatione, et influxu, ut est vul- gare Theologorum axioma, et ostendimus loco cit. Quodcirca fieri non potest, quod una persona active assumat aliquam na- turam aliis simul non assumentibus. Gaete- rum tres personae divinae habent tres di- versas per«onalitates, sive subsistentias sibi specialiter correspondentes, ut liquet in terminatione naturae divinae ad intra, et statuimus num. 26. Quaelibet autem earum sufticiens est ad terminandum naturam creatam. Unde esse potest terminus in- trinsecus assumptionis, sive complere, aut suppositare naturam assumptam, aliis per- sonalitatibus ad hujusmodi effectum non concurrentibus. Quam differentiam elegan- ter tradit D. Thom. in hac quaest. art. 4, o.ihom in corp. ubi ait : Dicendum, quod assump- tio duo importat, scilicet actum assumenlis, rt terminum assumptionis. Actus autem as- sumentis procedit ex divina virlute, quse communis est iribus personis : sed ienuinus
3(1
DE INGARNATIONE.
assumptionis cst pcrsona, sicut dictvm csl. Et idco id, qvod cst aclionis in assinnpliont', commvnc csl tribvs personU : sed i<l, quoA pcrtinit ad ralionem tcnnini, convcnit ila vni pcrsonce, quod non alii. Tres enim pcr- sonx fecerunl, vt humatia natura uniretur uni personae Filii. Occurri- Quod si objiciens instet, non obstante cnidam diversitate divinarum personalitatum, seu replicae. subsistentiarum, fieri non posse, quod una persona terminet naturam divinam ad in- tra, aliis personis non terminantibus : unde consequens videtur, quod idem de- beat contingere ad extra. Respondetur ne- gando consequentiam ob duplicem satis notam disparitatis rationem : nam in pri- mis natura Dei ob suam infinitatem petit connaturaliter a tribus illis subsistentiis terminari, nec valet in statu praeternatu- rali constitui : unde nequit terminari ab una, quin simul necessario terminetur ab aliis. Ilumanitas vero non exposcit termi- nari pluribus personalitatibus ; sed quod terminetur vel ab una, vel a duabus, vel ab omnibus sibi supernaturaliter, contin- git ex sola Dei voluntate : quocirca libe- rum Deo est trahere humanitatem vel ad unam tantum personalitatem divinam, vel ad plures. De facto autem illam prsecise assumpsit ad solam Filii personam, ut fides docet, et supra ostendimus. Prseterca divinte personalitatis ad intra necessario connectuntur in terminando naturam, prop- ter aecessariam inter se habitudinem ori- ginis, et respectus : nequit enim ibi esse v. g. Pater, quin ibi etiam sit Filius. Id vero necessarium non est in terminatione ad extra : quia licet personalitas terminans naturam creatam sit relatio, in ea tamen non exercet munus referendi ad suum cor- relativum ut subsistens in eadem natura creata. Et radi x hujus diversitatis est , quod primarium terminabile per has rela- tiones non est natura creata, sed divina, in quahabent producere, et procedere ; se- cus in creata, ut satis ex se liquet. Solvitur Ad secundam conQrmationein respon- confir-3 detur negando consequentiam ob dispari- maiio. tatem assignatam loco ibi citato num. 29. Nam sicut personae divinae operantur ad extra pcr eandem indivisibilem virtutem ; et ideo nequit una influere ad extra, aliis simul non intluentibus, ut ad principalem objectionem respondebamus : sic etiam videntur per eandem indivisibilem ratio- nem primariam terminandi visionem , hempe essentiam divinam unitam per mo-
dum speciei : neque enim per se, aut ox se ipsis babent ilium intelligibilitatis gra- dnm, ut queant se ipsil in ratione Bpeciei uniri. Unde fieri non valet, quod una ter- minct visionem, et quod aliffi simul non videantur. Cacterum terminare naturam convcnit divinis personalitatibus per se ip- sas, etsccundum propriasrationes, utliquet in terminatione ad intra, et ideo potest etiam quadibct terminare naturam ad ex- tra, aliis simul non terminantibus. Unde ad consequentise probationem negamus majorem : quia reddit non causam pro causa : legitima enim est illa, quam pro- xime assignavimus. — Addi tamen po- test, quod ut cognito uno, aliud etiam cognoscatur, sufficiens est necessaria inter utrumque connexio, quae in ea propositione reprsesentatur, ut liquet in relativis ; prse- sertim ubi cognitio est visio rei in se ipsa : unde nequituna persona divina videri, alia non visa. Sed prsedicta necessaria inter duo connexio non sufticit. utunum sit, ubi estaliud, sive illud sit subjectum, sive na- tura, sive locus, ut liquet in eisdem corre- lativis : non enim oportet ibi esse unum album ubi aliud est : quare licet personaB divinee sint correlativa?, et necessario con- nexaB ; fieri optime potest quod una termi- net humanitatem, non terminantibus a!iis. 41. His constitutis circa terminum qui assumptionis, quse explicant id, quod titu- lus dubii supponit, scilicet solam Yerbi personam, non autem alias, terminasse humanitatem, ulterius videndum est, quod dubium prsecipie investigat, quid nempe fuerit terminus quq, sive ratio terminandi. Gum enim in persona Yerbi inveniantur natura divina, subsistentia absoluta, et propria personalitas, sive subsistentia re- lativa; de his omnibus dubitari potest.
Pro cujus majori luce observandum est, quod duplex ratio terminandi distingui potest : alia omnino proxima, illud vi- delicet, per quod persona Yerbi immediate proxim; formaliter terminat humanitatem ; sicut radicaii; lux, aut color constituit corpus in esse visibilis : alia radicalis, nempe id quod ra- dicat, et fundat \im terminandi proximam, sicut se habet temperamentum, unde pro- venit color. Et loquendo de ratione radi- cali terminandi facile constat, et admitti- tur , quod sit natura divina, supposito etiam , quod non sit ratio terminandi immediata. Nam qusecumque vis proxima designetur, fundari debet in natura divina, quce est prima radix eorum, quae sunt in
Deo :
F.atio
termi-
nandi
alia
DISP. VIII, DUB. II
31
Doo : unde sicut alire rationcs ad hujus- modi radicem revocantur, sic etiam vis, aut ratio proxima , per quatn Yerbum terminavit humanitatem, debet reduci ad hujusmodi radicem. Nec de hoc est qua?s- tio; sed de ratione omnino proxima, et immediata terminandi , quse simpliciter dicitur terminus quo assumptionis.
Ad quod denique observandum est ex dictis tract. 6, disp. 7, num. 61, quod dupliciter potest aliquid dici, quod imme- diate terminet, vel uniatur. Idque magis pra)spicuum fieri, si explicemus, quod in duplici sensu potest aliquid dici uniri me- diate. Primo si unio sistat in eo, cui ali- quid immediate unitur, et non pertigat ad id, cum quo dicitur uniri mediate, nec illi prsestat suum effectum : et hoc modo in- tellectus dicitur uniri mediate cum materia prima hominis : quia ejus unio et effectus sistit in anima, cui immediate unitur, et qua mediante dicitur uniri materise : nec enim materiam in se tangit, aut illi praes- tat suum effectum formalem. Secundo, quando ejus unio non sistit in extremo, cui immediate per prius unitur; sed eo supposito, et ratione ejus transit ad aliud, cui etiam immediate unitur, et cui praestat etiam suum effectum : sicut existentia di- citur uniri materiae mediate, seu mediante forma, quia non convenit materiae, nisi prossupposita forma , et ratione illius : cseterum non sistit in forma, sed transit ad materiam, et eam reddit existentem. Unde liquet a contrario sensu, quod du- pliciter potest aliquid terminare, aut uniri immediate : primo minus proprie, quate- nus etsi terminet, et uniatur ratione alte- rius , nihilominus eo supposito pertingit usque ad aliud extremum, cui uniri dici- tur : quomodo existentia unitur immediate materiee. Secundo proprissime, quatenus terminat, et unitur per se : et ratione sui, ita ut nihil praesupponat, ratione cu- jus ut prius communicari terminet , et uniatur, sed potius sit ratio, ut alia com- municentur : quomodo forma substantialis comparatur ad materiam, et ad existen- tiam, et alia, quae materiee uniuntur.
Gum ergo in titulo inquirimus , per quid Verbum immediate terminaverit, etc, ly immediate in sensu proprissimo acci- piendum est, ut denotet non illud, quod pnecise fuerit immediate utcumque com- munica4um humanitati, aut quomodolibet ipsam terminans : sed illud determinate, quod non solum attigit immediate humani-
tatem, et ipsi communicavit proprium effec- tum; sed etiam per se, et secundum sibi propria fuit ratio terminandi, et ut cujtera humanitati communicarentur. Id quippe est, per quod Verbum absolute : etper se primo dicitur terminasse humanitatem, ut omnes communiter prassupponunt. Et prcecipue dubitatur, an illud fuerit aliquid absolu- tum, an vero quid relativum, et omnino Verbi proprium.
§ n.
Defenditur communis Theologorum sententia.
42. Dicendum est illud, per quod Ver- bum terminavit immediate per se primo humanitatem, sive terminum quo, et for- malem assumptionis, non fuisse aliquid absolutum, et de se commune, sed fuisse subsistentiam relativam, seu personalita- tem propriam Verbi. Legitimus hujus assertionis sensus constat ex pnenotatis § proecedenti. Eamque in hoc sensu docent communiter Theologi D. Tho. ut constat ex aliquibus locis num. 39 relatis , et infra magis constabit. Gajetan, et Medina inpraes. art. 2, ubi Nazarius controv, 1, Alvarez disp. 21. Aranxo dub. 3, concl. 1. Marinis cap. I et 2. Joan. a S. Tho. disp. 6, art. 2, disp. Gonet disp. 8, art. 1, concl. 1. Gabrera art. 2, disp. unic. Lorca disp. 24. Scotus in 3, dist. 1, quaest. 1, ad 2 et dist. 5, quaest. 1, ubi Richard. dist. 1, art. 1, qusest. 2 in corp. et ad I. Gabriel dist. 1, quaest. 1, art. 1, notab. 5. Ocham. quaest. 1, art. 3. Rada tom. 3, controv. 1, art. 3. Gastillo disp. 6, qusest. 1. Faber quaest. 5, disp. Suarez dlsp. 12, sect. 2. Vazquez disp. 26. G-ranados controv. 1, tract. 5, disp. 3. Januarus disp. J, quaest. 14, dub. Gaspar Hurtado disp. 3, difficult. 3. Becanus cap. 4, queest. 1, concl. 3, et alii quam plures.
Probatur primo ab auctoritate Goncilii Toletani XI in principio, quod ita habet : Et cum tota Trinitas cooperata sit formatio- nem suscepti hominis, quoniam inseparabi- lia sunt opera Trinitatis ; solus tamen Filius suscepit humanitatem in singidaritate per- sonse, non in unitate divinx naturse, id esl} in eo, quod proprium est Fitii, non quod com- mune est Trinilati. Sed si terminus quo, seu ratio terminandi humanitatem fuisset aliquod praedicatum divinum de se com- mune ; Filius humanitatem suscepisset non
D.Thora.
Cajetan.
Medina.
Naza-
rius.
Alvaiez.
Arauxo.
Marinis.
Joann. a
S.Thora.
Gonet.
Cabrera.
Lorca.
Scotus.
Richar-
dus
Gabriel.
Ocham.
Ra-la.
Castillo.
Faber.
Suarez.
Vazquez.
Grana-
clos.
Piobatur
ex Con-
cilio.
32
DE 1NCARNATI0XK.
Evertitn prima exposi-
tio.
Refelli-
lur.
alia cxplica-
tio.
in oo, qnod ost Filii proprinm, sod in eo, qnod est toti Trinitati commune : quaepro- positio directe repugnat assertioni Gonci- lii : ergo terminus (juo seu ratio tcrmi- nandi humanitatem assumptam, non fuit prsedicatum aliquod al)solutum, et de se commnne. r Unde evanescit aliquorum interpretatio, qui dicunt decretum Concilii eo tendere, ut excludat, quod unio hypostatica fuerit in natura, ut satis explicant illa verha, Jn singularitate personx, non in unilate naturx. Et magis confirmatur ex seqnon- tihus, ut leguntur in Conciliis Tolotanis de novo excussis : Nam si naturam hominis, Deique, alleram in alieram confudisset, tota Trinitas corpus assumpsisset, quoniam constat naturam Trinitatis esse unam, non tamen personam. Ex quibus tamen non infcrtur, quod intendimus, nempe Yerbum terminasse humanitatem per aliquid sibi proprium : nam licet ratio terminandi fuerit aliquid commune adhuc salvatur Concilii intentio, unionem scilicet factam esse in persona, non in natura : persona quippe singularis assumpsit, licet ratione alicujus pra^dicati absoluti. Evanescit, in- quam, ista responsio : quoniam licet Con- cilium intenderit unionem factam fuisse in persona, et non in natura, quod praedicta interpretatione salvari videtur ; nihilomi- nus id non praecise intendit, sed etiam, quod facta fuerit in eo, uti se habent ipsius \erba, quod est proprium Filii, non quod commune est Trinitati. Quod non fuitprae- missae assertionis sola explicatio, sed ad novam, et distinctam veritatem ampliatio, Unde non solum confiteri debemus unio- nem factam esse in personaFilii, sed etiam in eo, quod est Filii proprium. Quod mi- nime salvatur, si terminus quo, seu ratio formalis terminandi fuit praedicatum ali- quod absolutum Filio, ot aliis personis commune. Cum enim praedicta ratio sit ex se toti Trinitati communis ; totam Trinita- tem assumentem, et terminantem dotermi- nasset, ut palam evincunt sequentia \erba Concilii : Tola Trinitas corpus assumpsissct ; quoniam consiat naturam Trinitaiis esse unam non tamen personam .
Et hinc ulterius rejicitur aliorum expo- sitio, qui conantur Concilium ita interpre- tari, ut loquatur de unione complete, et ultimo terminata, quatenus requiritur, ut natura humana praedicetur de determinata persona : ad quod fatentur concurrisse per- sonam Filii secundum sibi propria : sed
por hoc minime impediri dicunt, quod ra- tio prima, ct omnino immodiata termi- nandi fuerit aliquod praedicatum absolu- tum, et commune. IIoc, inquam, rejicitur, ut aperte contrarium intentioni Concilii, quod pro inconvenionti reputat, quod tota Trinitas corpus assumpserit, etinoV probat unionem non fuisse factam in natura. Constat enim, quod si ratio prima, et im- modiata terminandi fuit pracdicatum abso- lutum, et toti Trinitati commune ; vitari nequit, quod assumptio, et unio in eo praedicato, et ratione talis praedicati fuerit toti Trinitati communis, ut ex se liquet. Et praesertim, quod Concilium eodem verbo- rum contextu affirmat totam Trinitatem cooperatam fuisse ad formationem corporis assumpti, et negat corpus assumpsisse, ut satis constat ex integro testimonio relato : sed verificatur Trinitatem totam coopera- tam fuisse ad formationem corporis as- sumpti, quia yirtus operans erat toti Tri- nitati communis : ergo si ratio immediatc terminanspassivam assumptionem essetali- quid absolutum, et commune toti Trini- tati; pariter verificarctur totam Trinitatem assumpsisse corpus : et destrueretur in eodem sensu differentia illa intenta , et asserta a Concilio.
43. Confirmatur primo eadem assertio ConQr- ex D. Dionysio in lib. de divinis nomin. ^31^01 cap. 2, part. 2, cujus testimonium refert, et approbat sextasynod. general. act. 8, et ita se habet : Discretum autem est in divi- nis operibus in nos benigne maneniibus , quod secundum nos, aique ex nobis integre substan- iiam sumpsit supersubstantiale Verbum, ea- que gessil, et pertvlit, qux sunt humanse ipsius assumpiionis eiecix, atque prsecipue : in his enim neque Paier, noque spiriius utla ralione communicai : nisi forte quis asserat benignitale, clementiaque , et communicatione voluntaiis, atque in omni supereminentis- sima, et infallibili operatione divina (quam homo pro nobis factus adimplevit immutabi- lis profecto Deus, et Dei Verbum) illos quo- que accesisse consortes. Senserunt ergo Dio- nysius, et illius synodi Patres primam, ot tertiam Trinitatis personam non aliam cum persona Filii in Incarnationis myste- rio communicationem habuisse, quam in voluntate, et operatione. Si autem termi- nus quo, sive ratio terminandi immediate humanitatem assumptam fuisset aliquid absolutum, omnibus personis' communo ; istce non possent non habere communica- tionem in ipsa substantia mysterii, sivc in
terminatione
nys.
Sexta Syno- dus.
DISP. VFII, DUB. II.
33
terminatione per formam, quee communis omnibus esset. f" Nec vim hujus testimonii infringet, qui dicat non posse procedere in sensu a nobis • intento : nam certum est in omnium sen- tentia, quod Pater, et Spiritus sanctus communicant circa hocmysterium non so- lum in voluntate, et operatione, sed in aliis : quippe cum humanitas habuerit ali- quos eflectus a forma, aut quasi forma, quae est communis omnibus personis. Ut enim docent Thomista), et infra statuemus dub. 3, humanitasChristi existitperexistentiam increatam, quae una, et communis est in omnibus personis, ut supra diximus num, 34, unde opus est omnes tres personas convenientiam habuisse in existentia hu- manitatis. Alii etiam Thomistee communi- ter asserunt humanitatem Christi sanctifi- catam fuisse per Deitatem unitam ipsi sub conceptu formae sanctificantis physice, vel moraliter : ubi eadem occurrit divinarum personarum convenientia in forma sancti- cantc. Hsec, inquam, minime debilitant robur illius testimonii : quoniam nec exis- tentia Dei, nec Deitas per modum formae sanctificantis, nec aliud praedicatum abso- lutum, ex se commune communicatur hu- manitati immediate, id est, per se primo, et ratione sui ; sed mediante personalitate Verbi illa determinante, et sibi appro- priante, ut suis locis magis declarabimus. Hoc autem ipso, quod sic determinata, et appropriata humanitati communicentur; non sequitur, quod alise personae divinse habuerint in eis effectibus communicatio- nem : quia ad hoc opus erat, quod aliquid uniretur commune, et ut commune. Si au- tem prima, et immediata ratio terminandi humanitatem fuisset Verbo vel natura, vel aliquid commune ; non possent non aliae personae in praedicta ratione, ejusque for- mali effectu communicare : quod tamen reprobat illa Synodus. r~ ConQrmatur secundo (et magis expli- . cantur immediate dicta) ex D. Thom. qui *• Ucet non neget naturam divinam unitam fuisse humanitati, nihilominus semper ob- servat, quod non fuerit unitaper se primo, et ratione sui, sed ratione personae : unde aperte sentitrationemimmediatam uniendi, et tertninandi non fuisse aliquid absolu- tum, et commune, sed aliquid personale, seu Verbi proprium. Sic enim in praes. art. 2, in corp. inquit : Esse terminum assump- tionis nonconvenil nalurx divinx secundum se ipsam : sed ratione personz, in qua con- Salmant. Curs, theolog. tom. XIV.
sideratur. Et ideoprimo quidem, et propris- sime persona dicitur assumere. Et in resp. ad 2, dicit : Illud, quod convenit naturx divinse secundum se, convenit tribus per- sonis, sicut bonilas, sapienlia. et hujus- modi. Sed assumere convenit ea ratione per- sonm Verbi. Et art. 4, salvat hac via, quod una persona divina possit incarnari absque aliis : aperte significans oppositum non posse non contingere, si unio fieret in ali- quo communi, aut siratio primo terminans esse aliquid absolutum. Unde in corp. ait : Id, quod est actionis in assumptione, com- mune est tribus personis. Sed id, quod pertinet ad rationem termini, convenit ita uni personse quod non alii. Et art. 2, in- quit : Natura dicilur incamata, sicut et assumens ratione personx, ad quam termi- nala esl unio : non autem prout est commu- nis tribus personis . Et in 3, dist. 1, quaest. 2, art. 1 ad 3, ait : Dicendum, quod de natura non dicilur incarnatio secundum se, sed ratione personse, secundum quod tota na- tura divina incarnata est in una persona Filii. Et ideo non oportet, quod incarnari de tribus dicatur. Hoc enim est necessarium in illis, quss dicuntur de natura ratio7ie ipsius naturw ; non de illis, quw dicuntur de nalura ralione personx. Quaa omnia falsa essent, si terminus quo, seu ratio formalis terminandi non fuisset aliquid personale, et proprium Verbi; sed aliqua ratio absoluta, et aliis personis communis. Recolantur su- pra dicta disp. 5, num. 18.
44. Secundo probatur conclusio ratione ex relatis testimoniis desumpta : nam si terminus quo, seu ratio formalis termi- nandi humanitatem fuisset aliqua ratio ab- soluta; sequereturnon solum Verbum, sed etiam Patrem, et Spiritum sanctum termi- nasse ut quod humanitatem, et incarnatos fuisse : consequens est haereticum : ergo non potest dici, quod terminus quo fuerit aliqua ratio absoluta; sed concedere debe- mus fuisse aliquid personale, et proprium Verbi. Minor, et consequentia patent. Se- quela autem ostenditur : tum quia quaeli- bet ratio absoluta non minus convenit Patri, et Spiritui sancto, quam Verbo : ergo si istud dicitur terminare ut quod humanitatem, et esse incarnatum ratione alicujus praedicati absoluti , eadem ratione dicetur, quod Pater, et Spiritus sanctus terminaverint ut quod humanitatem, et fuerint incarnati. Tum etiam quia ille est terminus qui, in quo reperitur terminus quo, seu ratio formalis terminandi : sed
3
lUtiO
fjnchi- mcniolis.
34
DE INGARNATIONE
Gonflr-
lir.ido 1.
Sccunda.
qiuclibet ratio absoluta reperitur in omni- bus divinis pcrsonis, estque illia commu- nis : ergo si torminus qud assumptionis, aut ratio ibrmalis terminandi humanitatem fuit Verbo aliquid absoluLum; sequitur omnes divinas pcrsonas fuissc lenninum (jui assumptionis, ac subindc omnes fuisse inearnatas.
Conlirmatur, ct declaratur primo : quia vis , seu raiio terminativa absoluta , et communis non minus sufhcit, ut trcs persona) ratione illius dicantur simul ter- minare; ac virtus, seu ratio absoluta et communis sufficit, ut trcs personie dican- tur ratlone illius simul agere : id enim paritatis ratio convincit, ut facile conside- ranti constabit : sed quia virtus, seu ratio agendi, qua Verbum iniluxit active in unionem, est absoluta, et communis; omnes tres persona) simul active influxe- runt in preedictam unionem, et dicuntur activc assumpsisse, ut ostensum est disp . 5, dub. 1; ergo si vis, aut ratio formalis, qua Verbum terminavit humanitatem, fuit absoluta, et communis; seqnitur omnes tres divinas pcrsonas simul terminasse, et assumpsisse humanitatem. Ex quo ulterius lit, quod sicut de Verbo ratione iliius ter- minationis, et assumptionis dicitur esse in- carnatum, et factum hominem; idem de aliis personis dicendum sit. Quod plane est hsereticum , ut constat ex dictis g praece- denti.
Gonfirmatur secundo : nam ut aliqua di- cantur substantialiter uniri, sufficifc' habere vinculum substantiale commune : sicut ut duo dicantur uniri accidentaliter secundum continuationem , sufficit habere vinculum quantitativum commune, v. g. punctum, aut lineam. Et hac ratione natura divina, ct humana uniuntur substantialiter in Verbo, quia hujus personalitas, sive hy- postasis est illis commanis, atque in ea conveniunt, ut constat ex dictis di-p. 3, dub. 3 ; sed si ratio, qua Verbum termi- navit humanitatem, fuisset aliquod prre- dicatum absolutum, et commune, v. g. na- tura divina, vel subsistentia absoluta; tres divina) personae ex unaparte, ethumanitas Christi ex alia haberent aliquod vinculum substantiale sibi commune; ipsam videlicet naturam divinam, aut substantiam abso- iutam, per quas humanitas, et persona) subsisterent. Ergo omnes divinse personse unirentur substantialiter cum humanitate. Constat autem Verbum esse, et dici in- carnatum propter banc substantialem
iiuionem : ergo eadem ratione Pater, et Spiritus sanctus esscnt, et diccrentur in- carnati.
§ ni.
Effugia Durandi prxcludunlur.
45. Vircs hujus motivi, quod effi mum est ad excludendum de facto tcrmina- t;onem humanitatis per rationem aliquam absolutain, studuerunt aliqui enervare iicet diversis viis. Et in primis occurrit Duran- itcspon- dus principalis contraria) sententia? patro- D s!^.^ nus, et respondet nullum esse inconve- niens, quod Pater, ct Spiritus sanctus dicantur incarnati, et homines, non qui- dem absolute, et secundum proprias ratio ■ nes persoaales; scd cum addito, scilicet in quantum simul cum Eilio sunt unus Deus. Gum enim in ejus sententia ratio formalis immediata terminandi humanitatcm fue- rit subsistentia absoiuta constituens hunc Deum subsistentem; sicut nullum est in- conveniens, quod hic Deus subsistens di- catur incarnatus, et homo ; sic nec absur- dum est, quod tres persona), in quantum sunt unus Deus, subeant eandem denomi- nationem.
Sed ha)C responsio est nimis audax, et Rcproba temeraria : quia *nemo sanctorum Patrum, lur aut Theologorum asseruit Patrem essc in- carnatum, Patrem assumpsisse humanita- tem, vel essc hominem, nec quid simile protulit : quinimo iides catho'ica negat illas propositioncs, ut satis liquet ex dictis a num. 37. Quod autem Durandus subdit, ut illarum dissonantiam, et asperitatem aliqua ratione tempcret, Patrem, et Spi- ritum sanctum non esse dicendos incarna- tos, aut homines absolute, sed solum in quantum sunt hic Deus terminans per se primo assumptionem , sive humanitatis unionem, quod est additum diminuens earurn propositionum sententiam : id, in- quam, nullius momenti est, et nihii dimi- nuit proposito fundamento. Nam quod convenit hinc Deo ratione natura), vel attributi, aut perfectionis omnibus perso- nis communis; absolute, et simpliciter de personis omnibus praedicatur. Unde vide- mus, quod omnes personoa divinae dicuntur absolute, et simpliciter inteliigerc, velle, creare, gubernare, et similia : quia ha)c habent in quantum sunt unus Deus, et ratione naturic, et attributorum omnibus personis communium. Ergo si natura di-
vina,
DISP. VIII, DUB. II,
35
vina, vel subsistentia absoluta fait ratio formalis immcdiata terminandi humanita- tem assumptam, et ejus ratione convcnit personis incarnari, et iieri hominem, in quantum sunt unus Deus ; vitari nequit, quod Pater, ct Spiritus sanctus absolute, et absque addito dicantur incarnati, et homo : sicut id ipsum absolute, ct ahsque addito praedicatur de Verbi persona.
Pra3tcrea sicut virtus, quse est princi- pium activum assmptionis, v. g. omnipo- tentia, est quid absolutum, conveniens per se primo huic Deo omnibus personis com- muni ; sic etiam in sententia Durandi vis, quaeest terminus, sive ratio formalis imme- diata terminandi humanitatem, v. g. sub- sisientiaabsoluta, estquid absolutum, con- veniens per se primo huic Deo omnibus personis communi. Sed assumere ac- tive humanitatem convenit tribus personis absolutc, et de illis absque addito dimi- nuente pioedicatur : quia principium quo in omnibus illis indivise, et aequaliter inve- nitur. Ergo pariter assumere terminative, seu terminare humaniiatem (consequenter ad sententiam Durandi) convenit absolute, tribus personis, et de illis dicetur absque ul!o addito diminuente : quia in illis etiam indivisc, et aequaliter invenitur terminus quo assumptionis, nempe subsistentia abso- luta. Unde sicut ista est absolute vera, Verbum caro faclum est, sic etiam veri- ficabuntur istae, Pater caro factus est, Spiri- lus sanctus caro factus est. Nam subsisten- tia absoluta, quoe Verbo fuit ratio formalis assumendi, sicut convenit Verbo, sic etiam convenit Patri, et Spiritui sancto. Hsec vero consequentiae tam manifeste repugnant fidei catholicae, ut nulla ratione queant sustineri.
Ad hoec : posita unionc humanitatis ad subsistentiam absolutam : et ratione iliius ad hunc Deum, tam communis esset hic homo ea subsistentia subsistens, ac iste Deus subsistens eadem subsistentia : et consequentcr cuicumque communicaretur hic Deus, communicareturetiam hic homo : sed hic Deus esset communis Patri, Filio, et Spiritui sancto : sunt enim hic Deus : crgo pariter hic homo esset illis communis : ergoPater esset homo, etFiliusesset nomo, ct Spiritus sanctus esset homo cum eadem proprietate. Quod magis declaratur sequenti syllogismo : Hic Deus ut communis personis cst ratione sui liomo : sed Paterest Jiic Deus : ergo Palcr csl hic Deus : ergo Pater est hic homo, Major continet doctrinam Durandi :
minorest de fide, et consequentia suppositis
proemissis, legitima : sed consequens est ha>
reticum. Unde satis manifestat majorem
esse plusquam falsam.
46. Nec melior est alia solutio ejusdem Aiia
Durandi, qui ut declinet objectum incon- Du,ran,li
solutio veniens, respondet, quod uthumanitas di-
catur de aliqua persona, prooter unionem
ad subsistentiam absolutam, et communem
requiritur ulterior, aut alia unio persona-
lis, quae videlicet terminetur ad personam,
secundum quod est ipsi proprium, Et quia
humanitas hoc posteriori modo unita est
soli personoe Filii, secus aliis personis :
propterea solus Filius est ac dicitur incar-
natus, et homo, non autem alioo personoe.
Nam contraproedictam responsionem est Rcfci.i- primo, quod posita priori illa unione ad tur- subsistentiam absolutam, et communem, et alia unione exclusa, aut non intellecta, impossibile est, quod humanitas non sit in omnibus personis ; et consequenter, quod de illis non praedicetur. Nam ut hactenus ostendimus, quod convenit per se primo Deitati, vel huic Deo ratione sui, est in omnibus personis, et de illis praedicatur : sed seclusa, aut non intellecta alia ulteriori unione ad proprietates personales, hic Deus communis esset vere homo ; siquidem ra- tione subsistentiae absolutae, quse ipsi per se convenit, terminaret, et haberct huma- nitatem assumptam, sibique unitam : ergo independenter ab alia ulteriori unione omnes personae divinse essent, et vere di- cerentur homo : et consequenter si de facto ita res se habuit, qua proprietate Filius diciturhomo, eadem Pater, et Spiritus sanc- tus dicentur homo.
Confirmatur : nam licet data i!la secunda, et ulteriori unione rd proprietatem perso- nalem ; Filius speciali illa ratione etiam diceretur homo; id tamen minime impedi- ret, quod ratione prioris unionis esset ab- solute homo : ut enim proxime argueba- mus, quod personae divinse convenit, in quantum est Deus, vel ratione naturae di- vinao, vel alicujus attributi, absolute conve- nit, et de illa preedicatur, sicut esse creato- rem, conservatorem, omnipotentem, etc, ergo licet supposita illa speciaHori unione ad proprietatem Filii, hic haberet specialem aliquem titulum, ob quem pne aliis perso- nis diceretur homo ; id tamen minime im- pediret, quod aliae etiam personse dicerentur homo absolutc : quia ad id sufficeret titulus omnibus communis, nernpe liunc Deum per se, et ratione subsistentia? absoluta:
313
Dl<; INGAHNATIONK
Confu-
tatur
lir.plius
habere bumanitatem, et esse bominem, ut supra ostendimus. Fides autem non solum coniiteiur Filium praB aliis personis, aut speciali titulo esse bominem : sed negat etiam, quod Pater, ct Spiritus sanctus sint bomo.
47. Rejicitur secundo eadcm responsio : nam si ita res se babuit, quod in mysterio Incarnationis intervenerunt duic uniones, una ad bunc Deum communem ratione subsistentiae absolutae, et alia ad personam Fllii secundum proprietatem personalem; et prima non fuit suffieiens, ut persona Filii, vel alia diceretur bomo ; plane sequi- tur, quod de facLo verum fuerit Deum esse unitum substantialiter humanitati, esseque ex vi illius unionis verum hominem : et tamen nullam personam divinam esse hu- manitati unitam , aufc verum hominem. Quod tamen inauditum est, et contra com- munem sensum fidelium, qui potius vice versa credimus verificari Deum esse homi- nem, quia aliqua persona divina est homo, et assumpsit nostram naturam. — Quae impugnatio magis explicabit suas vires, si inquiramus a Durando, an prima illa unio ad individuum Deitatis, sive ad hunc Deum subsistentem potuerit in eo ultimate sistere, ita ut non altulerit necessario unionem ulteriorem ad personas ; an vero hanc ne- cessario importaverit, vel intulerit ? Si dicat hoc ultimum : plane sequitur non solam personam Verbi, sed alias etiam personas carnem assumpsisse, et nostrae naturae unitas esse. Nam prior illa ratio ad indi- viduum Deitatis (si Durandus loquitur con- sequenter), non habet majorem connexio- nem cum persona Filii, quam cum persona Patris, et cum persona Spiritus sancti : quippe terminus ejus seilicet individuum Deitatis est quid absolutum, et tribus per- sonis commune : quocirca si prior illa unio necessario exigit aliam ulteriorem, nequit petere unionem ad determinatam personam Verbi, sed exposcet unionem ad omnes personas : et consequenter non so- lum Filius, sed etiam Pater, et Spiritus sanctus incarnati fuissent : quod dicere est hseresis manifesta. Si autem eligat illud prius, quod rnagis ad ipsius intentionem facere videtur : consequens est, quod prior unio ad inclividuum Deitatis fuerit non so- lum distincta, sed etiam omnino indepen- dens a secunda unione cum persona Verbi, Unde ulterius fiet duas de facto Incarna- tiones fuisse executioni mandatas : unam Dei absolute subsistentis antecedenter, et
independenter ab alia : alteram autem Verbi, seu Filii supponentem illam priorem, licet in utraque assumpta fuerit eadeni numero natura humana. Quod minime vitat pluralitatem incarnationum, ut patet, si natura, quae assumpta est a Fiiio, modo assumeretur a Patre. Dicere autom, quod fuerint dua3 Incarnationes, et quod Deus bis assumpserit carnem tam praeter, et con- tra communem sensum est, ut pias aures offendat.
Et ex ipsa doctrina Durandi infertur, Major quod supcrllua fucrit illa unionum, et in- respon-
SIOIIIS
carnationum multiplicatio. Nam si suppo- cvcrsio sita unione ad individuum Deitatis, super- venit distincta, et nova actio conjungens bumanitatem cum persona Filii determi- nate; cur prcemittitur illa prior? Gur non sufficit haec posterior? Gur non una, et cadem actio applicuit immediate humani- tatem ad Filium sicut ad terminum adoe- quatum : quemadmodum apprehendimus omnes? Praesertim cum tam in ordine na- turte, quam gratiae superflua vitari debeant, ct non oporteat inducere, nisi quae natura, vel rerum, vel mysteriorum exposcit. Quod si dicat ideo hurnanitatem prius uniri in- divicluo Deitatis, ut habeat ab eo subsis- tentiam, et existentiam, quas Verbi per- sonabtas ex se non dicit; facili negotio diruitur istud motivum. Tum quia Verbum cx se habet subsistentiam relativam. ut constat ex dictis num. 26, et ratione iliius potest assumptionem immediate terminare. Tum quia communicando per se primo, quod ex se habet, ut proprium, potest ex consequenti communicare, qua3 habet sibi, ct aliis personis communia, scilicet subsis- tentiam absolutam, et existentiam, non quidem ut communia, sed ut sibi appro- priata, et per propriam personalitatem de- terminata. Sic enim natura divina, sub- sistentia absoluta, et existentia ratione unionis personalis communicantur huma- nitati; quin opus sit aliam unionem ante- cedentem admittere, in qua ratione sui per se primo communicantur, ut infra magis explicabimus, et satis aperte significat D. D.Tiion Tbom. in hac quaest. art. 2, his verbis : Esse terminum assumpiionis non convenit naturae divinse secundum se ipsam, sed ra- lione personx, in qua consideratur. Et ideo primo quidem, et proprissime persona dici- lur assumere : secundario autem potest dici, quod etiam natura assumpsit naluram nd sui personam. Et secundum cliam hunc modum dicitur natura incarnata, non quasi
sit
DISP. VIII, DUI3. II.
37
sit in carnem conversa, sed quia naturam carnis assumpsit, Unde Damascenus dicil, dicimus naturam Dci incarnatam esse secun^ dum Dealos Alhanasium, 6t Cyrillum. Quod absque unionum multiplicatione optime intelligitur per lioc, quod natura divina sit, et consideretur in termino primario assumptionis. Idemque intelligi potest de subsistentia absoluta, et de existentia ; communicat enim personalitas Filii , et rationes, quas in se habet, et quarum hu- manitas capax est, ut sunt subsistere, atque existere per subsistentiam, et existentiam divinas.
§ TV.
Secunda responsio Capreoli, ct aliorum everlilur.
onim 48. Ut sententiam, quam omnes ut sin- („J,"# gularem, et valde faisam criminantur, am- plexus fuerit Durandus, causa fuit cen- suisse in divinis non dari nisi unicam subsistentiam absolutam ; personas vero solum per suas proprietates addere illius subsistentiae determinationes, aut modos. Nam cum unio hypostatica in subsistentia tieri debuerit; consequens putavit factam fuisse primario, et immediate in praedicato absoluto. Cumautem in eo principio gra- ves quidam Auctores oonveniant cum Du- rando; non leviter ejus motivo opprimun- tur. Sed recognoscentes absurditates, et inconvenientia sententiae illius; eam di- versimode temperare , et ad saniorem intelligentiam reducere voluerunt. Unde concedunt terminum quo , seu rationem formalem, quibus Verbum primario, et immediate terminavit humanitatem, fuisse quidem subsistentiam absolutam, et ex se communem, quam, et non alia in Deo re- cognoscunt : non tamen subsistentiam absolutam absolute, et praecise considera- tam; ut docuit Durandus, in quo fatentur errasse : sed praedictam subsistentiam ut determinatam, et modificatam per proprie- tatem relativam Filii : ita quod ratio ter- minandi sit subsistentia, proprietas vero sit conditio, aut modus illam rationem de- terminans. Unde vitare sibi videntur in- conveniens a nobis objectum : quia licet ratio terminandi sit subsistentia ex se com- munis, nihilominus non terminat ut com- munis, sed ut Filii : et ita non sequitur, quod simul cum eo Pater, et Spiritus sanc- tus carnem, assumpserint, aut in aliquo
vero sensu possint dici facti homo, quod omnes reprehendunt in Durando. Idque declarant exemplo potentiae generativa> : qiujo formaliter in recto est intellectus Dei cx se omnibus personis communis ; quia tamcn dicit illud rectum non solitarie, aut proecisive sumptum, sed ut modificatum per relationem paternitatis ut conditio- nem ; ideo potentia generativa convenit soli Patri, et non aliis personis, ut dixi- mus tract. 6, disp. 1, num. 79, et aliis locis ibi relatis , et docent communiter Thomistae. Sic respondent Capreolus, Mar- silius, Victoria, et Soto apud Medinam in hoc art. 2, § secunda, et g Terlia opinio. Et quod ad Capreolum attinet, de quo ali- Ouaiii qui dubitant, licet obscure loquatur, tamen ^J^i»" proedictam doctrinam tenere videtur in 3, ciedarct. dist. 1, quaest 6, art. 3, in resp. ad argu- ment. Durandi circa finem, ubi ait : Per- sona non terminat dependentiam secundam per suum solum subsistere, quod est com- mune toli Tinnitali, sed per suam proprieta- tem subsistentem, qui includit non sotum subsistere essenliale, sed ultra hoc relaiio- nem, cui convenit tale subsistere : nec per se subsistere divinum, ut est nalurx, sed ut esi personx, ut post exponetur. Et si dicalur, quomodo differt secunda dependeniia a prima (distingui dependentias humanitatis in exis- tendo, et subsistendo), quia idem videtur dare esse actualis exislc7%li%, vel communi- care propriam subsistenliam, et suppositare naturam. Dicitur, quod non estidem ; quia ad hoc , quod aliquid suppositet naturam aliquam, non solum requiriiur, quod sub- sistal, sed etiam quod sil incommunicabile , et proprium, et distincium. Primum con- venit essentix, non autem secundum. Et in- fra addit : Ex quibus patet, quod persona non terminat dependentiam naturx assump- tx per suum subsislere, prout est naturx; sed prout est suppositi, vel personx.
49. Coeterum doctrinahorum Auctorum, licet cum majori moderatione procedat, et possit probabiliter sustineri; minime tamen nobis arridet : quia prsecipuum fundamen- tum, cui innititur (nempe in Deo non dari nisi unicam , eamque absolutam subsis- tentiam ; personas vero non atlerre proprias subsistentias personales), ruinosum est, et a nohis convulsum loco relato num. 26, ubi oppositum statuimus cum communi sententia Theologorum, et maxime Tho- mistarum hujus temporis. Cum enim in Deo detur triplex incommunicabilitas fun- data in perseitate, opus est admittere tres
Inipu- gn.unr primo,
38
DE INCARNATIONI
£
perseitates, sou subsistentias, quibus di- vinaB personse constituantur, et distinguan- tur. Gertum cnim esl dari in Deo tres per- sonalitates : personalitas autem aliud non est, quam subsistentia intellectiva) natura, ut locis citatis fusius ostendimus. Hoc au- tem supposito, nulla est ratio, cur persona Yerbi non terminaverit immediate huma- nitatem per subsistentiam propriam, non solum ut condistinctam a personalilate Pa- tris, et Spiritus sancti, sed etiam a subsis- tentia absoluta, et ex se communi : nec est motivum urgcns, ut conjiciamus nos in angustias non necessarias, quas patitur, ut statim magis constabit, data responsio.
Sccundo. Quoe insuper refellitur ostendendo, quod penitus non satisfaciat inconvenientibus objectis contra Durandum : nam in primis unio hypostatica facta est in aliquo proprio "Verbi : sed si fieret in subsistentia abso- luta ut determinata per Verbi personalita- tem , non fuisset facta in aliquo proprio Verbi : ergo pradicta unio non fuit facta immediate in subsistentia absoluta, ut mo- dificata, vel determinata per aliquid pro- prium Verbi ; et consequenter asserendum est, quod fuerit facta in propria Verbi per- sonalitate, seu subsistentia. Utraque con- sequentia patet ex prsemissis. Et major
ConciL probatur ex testimonio Goncilii Toletani
lolet* relato num. 42, ubi dicitur : Solus Filias formam serviaccepitin singularitatepersonx, non in unilate naturse, in id, quod proprium est Filii, non quod commune est Trinitati. Minor etiam liquet : quia licet subsistentia absoluta ut modiflcata, et determinata per relationem filiationis approprietur Verbo; nihilominus nequit dici propria Verbi , ut liquet in natura divina, quse determinata per talem relationem appropriatur Verbo; et tamen non est simpliciter Verbi propria, sed potius ratio communis : ut enim ali- quid approprietur sufficit, quod trahatur ad propria; ut autem proprium sit, non satis est trahi, vel contrahi. sed requiritur, quod conveniat ex propria ratione, et differen- tia : ergo si unio hypostatica facta fuisset in subsistentia absoluta ut determinata per Verbi personalitatem; non verificaretur factam esse in aliquo proprio Verbi.
Confir- 50. Confirmatur primo declarando am- plius vim hujus impugnationis : nam unio hypostatica facta est in aliquo ita proprio Verbi, quod vitetur Patrem, et Spiritum sanctum fuisse unitos humanitati, ut supra contra Durandum ostendimus, et salvare studet responsio, quam impugnamus : sed
si ratio formalis uniendi , et terminandi humanitatem assumptam fuisset subsisten- tia absolute modificata per Verbi persona- litatem; praxlictum inconveniens minime vitaretur : orgo adhibita responsio nequit sustineri. Probatur minor : nam quod con- venit Filio pcr aliquam rationem ex se communem, ipsi tamen appropriatam per (iliationem ut determinantem talem ratio- nem, etiam convenit Patri, ct Spiritui sancto, et de illis prcedicatur. Unde quia virtus creativa non est propria.Verbi, 6ed ratio ex se communis, licet ad Filium ap- plicata, contractaetdeterminataper filiatio- nem ; impossibile est, quod per talem vir- tutem ut sic determinataro aliquid fiat, vel quod a Filio aliquid producatur per illam, quod simul non producatur ab aliis personis, etfiat ab eadem virtute in eis existente, et simili modificatione contracta. Ergo si ter- minus quo assumptionis, sive ratio forma- lis, qua Verbum terminavit humanitatem non fuit propria ipsius, illi quoe ex propria personali ratione conveniens, sed subsis- tentia communis ipsi appropriata; fieri non potuit, quod Verbum terminaverit hu- manilat.em, et quod aliae personue simul stiam non terminaverint eadem ratione, sive per rationem illam communem ipsi appropriatam .
Gonfirmatur secundo, et declaratur am- Confir- plius inquirendo ab Adversariis, quid in- raiU0 2# telligant per subsistentiam absolutam ut determinatam per filiationem ? Nam inqui- rimus, utrum hoc complexum significet in recto filiationem, et in obliquo subsisten- tiam absolutam : an vero e converso signili- cet in recto subsistentiam absolutam, ct in obliquo filiationem : an denique utramque in recto, et a^qualiter importet? Si dicant primum : plane concedunt assertionem nostram, et sibi in terminis contradicunt : quippe intendimus, quod ratio per se primo terminans sit propria Yerbi, et aliquid personale ; sed non negamus, quod in obli- quo afYcrat subsistentiam absolutam, il- lamque ex consequenti humanitati commu- nicet. Si autem eligant secundum : liquido infertur, quod terminus quo fuerit in recto sola ratio aliqua absoluta, licet in obliquo, et ex consequenti attulerit aliam rationem personalem, quam humanitati communi- caverit. Quod est ipsa sententia Durandi : neque enim ille negat hoc posterius, sed intendit illud primum. Unde sicut ex ejus sententia infertur Patrem, et Spiritum sanctum secundum communem rationem
subsistentiae
D1SI\ VIII, DUI3. II
39
subsistentkc absolutffi assumpsisse carnem : sic ex prredicta responsione sequitur, quod Pater, et Spiritus sanctus secundum rec- tum tormini assumptionis, quod est ipsa gubsistentia absoluta, carnem assumpse- rint : licet ex parte obliqui, quod est per- sonalitas Verbi, detur specialis ratio, ut Verbum prae aliis personis dicatur homo : quod minime negat Durandus, sed catho- lice concedit. Unde tota inter ipsum, et hos Auctores discordia ad voces revocabi- tur, quod ille dicat unionem primario fac- tam esse in absoluto, et secundario in relativo; isti vero affirment unionem in recto factam esse in absoluto, et in obli- quo factam esse in relativo. Ille tenet rationem primario terminantem esse abso- lutum; ra'ionem vero secundario termi- nantem esse relativum : isti autem docent rationem in recto terminantem esse abso- lutam; sed rationem in obliquo terminan- tem esse relativam. In qua vocum pugna non inferior Durandus evadet : quia facta comparatione inter rectum, et obliquum, illud primario, et principalius terminat; istud autem secundario, et ex consequenti, ut in aliis terminis, atque objectis aliquid connotantibus, sive afferentibus in obliquo facile ostendi potest.
51. Denique si ex his, quae proposui- mus, eligant ultimum, nempe subsistentiam ut appropriatam, et determinatam per lilia- tionem, dicere in recto, et aequaliter tam subsistentiam ut absolutam, quam relatio- nem ; multipliciter refelluntur. Tum quia generaliter loquendo omne concretum dicit in recto aliquid, per quod tamquam per formam constituitur; aliud vero non ita principaliter importat. Tum etiam quia ter- minus quo assumptionis debet esseunus per se : sed concrctum, aut complexum ex sub- sistontia "absoluta , et proprietate relativa sumptis in recto non est unum aliquod per se formalissime loquendo ; cum coalescat ex rebus pertinentibus ad diversos ordines, absolutum videlicet, et relativum, et vir- tualiter inter se distinctis : ergo praedictum complexum ita consideratum non potuit constituere terminum quo assumptionis. Tum denique (et quod caput est manifes- tans praedictum dicendi modum relabi in Durandi sententiam, quam vitare satagit) : nam ex tali responsione sequitur Verbum unitum fuisse humanitati tam proprie, et immediate per subsistentiam absolutam, et communem, quam proprie per proprie- tatem reiativam sibi specialem : sed pri-
mum sufiicit, ut Pater, et Spiritus sanc- tus dicantur uniti humanitati, ut supra contra Durandum ostendimus; cum prae- dicta subsistentia absoluta sit ois communis cum Filio : ergo licet hic dicatur majori specialitate unitus ob terminationem per suam proprietatem relativam ; semper tamen verificatur inconveniens a nobis intentum, et objectum, nempe Patrem, et Spiritum sanctum incarnatos esse, si semel subsis- tentia absoluta fuit terminus quo, seu ra- tio formalis terminandi humanitatem.
Et declaratur magis : nam ea ratione ali- Fuicitur. quid terminat ut quod, qua habet in se terminum quo, seu rationem terminandi : sed Pater, et Spiritus sanctus habent in se subsistentiam absolutam, quae juxta hunc dicendi modum est terminus quo formalis, et immcdiatus assumptionis licet non adae- quatus : ergo Pater, et Spiritus sanctus terminarunt ut quod etsi inadaequate, as- sumptionem, et eodem moclo, dicentur in- carnati. Quod tamen nu'la ratione concedi potest, ut supra ostendimus. Quae impu- gnatio tanto magis urget, quanto juxta hunc dicendi modum subsistentiaabsoluta, et proprietas relativa Verbi minorem inter se observant dependentiam, aut subordi- nationem in terminando : sed immediate, primario, in recto, et per se concurrunt ad terminandum humanitatem. Si enim pro- prietas Verbi terminans praestat, quod hu- maniias sit in Verbo : cur non subsistentia absoluta Dei terminans non praestabit , quod humanitas sit in hoc Deo, sive indi- viduo Deitatis, et subinde in tribusdivinis personis, ut § praeced. arguebamus contra Durandum ? Sed ille cognita bonitate con- sequentiae, ausus est illam concedere, in quo reprehenditur : Auctore? vero, contra quos nunc agimus, dum illam devorarc renuant, minus recte admittunt principia, et minus consequenter, eis suppositis, quam Durandus, se gerunt, et loquuntur in hac materia.
52. Exemplum autem potentiae genera- Retor-
tivae : quo sedeclarant, in ipsos retorquen- (iUfUl1'
dum est. Tum quia pra^dicta potentia non pium
dicit in recto paternitatem, sed naturam, 3dv<rsa-
rioruni aut intellectum Dei connotando paternita-
tem in obliquo : ergo pariter, si conse-
quenter procedunt, terminus quo assump-
tionis non dicitinrecto proprietatem Filii,
sed subsistentiam absolutam connotando
in obliquo eam proprietatem ; unde ulte-
rius iiet, quod sicut principium quo gene-
rationis est in recto intellectus Dei, sic
40
DE INGARNATIONE.
Objec- lio.
Enerva- tur.
otiam terminus quo sit subsistentia al)so- luta quod num. 50 jam inprobavimus. Tum etiam (quoil ex praecedenti sequitur), quia inde etiam fieret, quod sicut tota vir- tus quo gonorandi est intellectus conno- tando patornitatom ut conditionom, aut requisitum ; ita otiam tota ratio quo termi- nandi osset subsistentia absoluta, proprio- tate rolativa ad instar conditionis so ha- bente : et consequenter, quod Yerbum non terminaverit saltem primario humanitatem persuam proprietatem, autpersonalitatem, sed per subsistontiam : absolutam conno- tando proprietatem : quo non amplius Du- randus affirmat. Sed ost contra testimo- niumConcilii Tolelaniaffirmantis unionem factam esse in eo quod proprium esl Filii, non quod est commune Trinitati ; cum ta- men juxta pruedictum discurrendi modum potius dici deberet unionem factam esse simpliciter in eo, quod commune est Tri- nitati, quam in eo, quod proprium est Fi- lii : nam illud prius fuit terminus quo seu ratio formalis; hoc autem posterius condi- tio, aut modus determinans.
53. Dices praedictam similitudinem ad hoc principaliter induci, ut declarotur, qualiter ex unione humanitatis ad subsis- tentiam absolutam, modificatam filiatione, sicut ad terminum guo, non inferatur, quod humanitas sit in omnibus personis vel ab omnibus personis assumpta; licet subsis- tentia absoluta sit ex se omnibus commu- nis. Quod prsedicto exemplo optime decla- ratur, nam intimior est naturae divinae conceptus potentise generativae, et identitas cum patornitate, quam subsistentiaB absolu- tce conjunctio cum humanitate : et tamen licet natura divina, quae est potentia gene- rativa, et identificatur cum paternitate, communicaturFilio ; nihilominus non com- municetur propria ratio potentia? generati- vse; et multo minus relatio paternitatis : ergo pariter licet suhsistentia absoluta sit terminus quo assumptionis, sive hu.mani- tatis assumptse ; non sequitur, quod si sub- sistentia absoluta est communis, et in omnibus personis; humanitas debeat esse eis communis, et ab omnibus terminari. Et ratio est eadem : quia sicut natura di- vina non est potentia generativa, aut pa- ternitas, nisi prout in Patre : sic etianr suhsistentia absoluta non est terminus quo assumptionis, nisi prout in Filio.
Respondetur ineptam esse propositam similitudinem propter manifestam dispa- ritatem : nam potentia generativaestvirtus
notionalis propria porsonae producontis, ot lion porsomc producta? : quocirca ab intrin- seco potit compleri, ol determinari in obliquo por rclationem principii distin- guentem intor personam producentem, et personam productam : quippe in divinis omnia sunt eadom, ubi non occurrit rela- tionis oppositio. Unde ex communicationo naturse divinac non scquitur communicatio potentiae generativse, quce nocossario im- portat saltem in obliquo relationem in- communicabi'em. Et multo minus sequitur communicatio paternitatis : quia hrec cum opponatur Filio, nequit ipsi communicari. Nihil autem horum occurrit in praosenti materia : nam subsistontia absoluta suh proprio conceptu absoluto non indiget ali- quo addimento relativfl, ut communicet suum effectum formalem subsistondi, et terminandi : undc si semel fuit terminus quo humanitatis assumptae, id per se prges- titit independenter ab alia modificatione, au/ detorminatione : licetnecrepugnaverit, quod ha3C adjecta fuerit per Filiationem, ut fatetur otiam Durandus : nam hoc pos- terius minime impedit illud prius. Rursus Reintc- humanitas assumpta, et terminata per sub- ^lJj1' sistentiam absolutam existpntem in Filio : nostra. nullam oppositionem nec ex se, nec ox tali subsistentia absoluta habet cum aliis personis divinis. Unde fit, quod sicut hu- jusmodi subsistentia est illis communis ; sic etiam humanitas per eam primario ter- minata debeat illis omnibus communicari, et in eis esse; quamvis, ut jam diximus, addatur alia ultimior, et specialior commu- nicatio ad personam Verbi, ut non negat Durandus. Quocirca nisi Yerbo concodatur propria subsistentia, per quam immediate terminavorit humanitatem, et qua mediante communicaverit alia prcedicta ; non vitatur pra3cipuum inconveniens, quod responsio hactenus impugnata intendebat declinare, et majori ex parte in suo robore relinquit.
Y,
Confutatur ultima responsio Godoi.
54. Quae hactenus expendimus, princi- paliter procedunt contra illos Auctores, qui unicam pnecise subsistentiam, eamque absolutam in Deo recognoscunt, negatis aliis subsistentiis relativis, et propriis : istos quippe magis dtrecte pungit incon- veniens saepius a nobis objectum. Sed ex his etiam, qui subsistentias relativas ad-
mittunt,
DISP. VIII., DUB. II.
U
mittunt, nonnulli refragantur nostne asser- tioni, et motivum propositum debilitare Yideutur, quatenus asserunt terminum quo adaequatum assumptionis non fuisse solam subsistentiam Filii, sed complecti subsis- tentiam absolutam : ita quod humanitas prius habuerit a subsistentia absoluta per- seitatem independentiae, et deinde a filia- tione, seu subsistentia illius relativa per- seitatem incommunicabilitatis : licet inter luec non detur distinctio, et prioritas adae- quata, scd solum inadaequata secundum inteliigentiie rationem, et cum mutua con- rina nexione. Sic docet Godoi disput. 15, § 3, 0I* num. 70, ubi ait : Ex quo tantum sequitur, quod personalitas Verbi prius inlelligalur, ul prsestans independentiam prioritate ra- tionis inadsequate t quam ut prsestans incom- municabilitatem : quod inconveniens non est : nam cum prsestet independentiam exi- gendo incommunicabititatem, non prsestat illam sub conceptu absoluto sumpto absolute, sed sub conceptu absolulo ut incluso in pro- prieiate Verbi relaliva, etc. Et num. se- quenti magis se explicat in hunc modum : Ilumaniias nec habet ralione sui perseitatem independentise, nec perseitatem incommuni- cabilitatis; sed utramque recipit a persona- litate creala quatenus ab illa distincta. Et cum Verbum uniaiur humanilati vice perso- nalititis creatse ; necessum esi , ut Verbi personalitas prsebeat etiam humanitati unilse ulramque isiam perscitatem. Cuuique utram- que non habeat raiione illius, quod explical ; sed lantum unam, scilicet perseilatem in- communicabililatis : alia auiem illi compe- tat ratione perfectionis inclusse : fit conse- quens, ut non uniatur immediale adequale ratione illius, quod explicat, sed ratione ccnceplus expliciii, et insuper ratione sub- sistcnlise absoiutse, quam simpliciter includit. Haec omnia perdoctus ille Auctor suppo- nens subsistentias personales, seu relativas nullam ex se explicare perfectionem, in- cludere tamen omnem perfectionem naturae divina?, et subsistentiae absolutae per mo- dum transcendentis. Quod et nos docuimus tractat. 6, disputat. 6, dub. 1 et 2. Jdi- Sed displicet hic dicendi modus : nam et et principalem assertionem communem dese- ni- rit, et obnoxius est inconvenienti proposito contra Durandum. Quod breviter ostendi- tur : nam si terminus quo formalis, et adsequatus assumptionis non fuit filiatio, sive subsistentiarelativa, etpropria Yerbi; sed ad proedictum terminum quo pertinuit saltem inadcequate, et partialiter subsis-
tentia absoluta; plane falsificafur proposi- tio illa Goncilii Toletani seepe allegata, quod Filius solus suscepit humanitatem in id, quod proprium esl Fiiii, non quod Trinitati commune est : nam licet prior pars aftirmans salvetur juxta praedietum dis- currendi modum ; siquidem concedit huma- nitatem assumptam fuisse ad filiationcm saltem sicut ad lerminum inadaequatum : tamen posterior pars negans falsificatur; cum prredictus dicendi modus affirmet humanitatem assumptam fuisse sicut ad terminum quo formalem, et primarium, etsi inadoequatum, ad subsistentiam abso- lutam, quae est Trinitati communis.
Prseterea sexta Synodus allegata num. Secundo. 43 docet Patrem, et Spiritum sanctum in mysterio Incarnationis non communicare cum Filio, nisi voluntate, et operatione, ut ibidem expendimus, et recte observat idem Godoi disp. cit. n. 17, ubi ait, quod verba illius Synodi ab universis fere Theo- logis, uno vel altero exceplo accipiuntur cum omnimoda universaliiate : ita ut exclu- dant ab aliis personis divinis communica- tionem cum Verbo in termino primario, et immediato unionis humanitatis ad ipsum. Et Conciliorum verba accipienda sunt juxia intelligentiam Theologorum communem. Sed si terminus quo assumptionis coalesceret sicut ex conceptibus partialibus, et inalae- quatis ex subsistentia personali ut inte- grantibus unam rationem adaequatam ter- minandi ; Pater, et Spiritus sanctus haberent circa hoc mysterium convenien- tiam cum Filio non solum in voluntate, et operatione, sed etiam m termino pri- mario, et immediato, saltem inada^quate sumpto, nempe in subsistentia absoluta, ex qua integratur : ergo dici non potest, quod subsistentia absoluta pertinet inada)- quate ad terminum quo primarium as- sumptionis. Unde non multam cohoeren- tiam recognoscimus inter dicta praedicti Auctoris in testimoniis relatis.
Denique si subsistentia absoluta fuisset Tertio. ratio immediata formalis uniendi saltem inadyequate humanitatem cum Yerbo, il- lam etiam saltem lnadaequate uniret cum Patre, et Spiritu sancto ; cum proedicta subsistentia sit omnibus personis commu- nis : quod tamen minime admittit proedic- tus Auctor, sed reprehendit in Durando. Potestque hujus ultimae impuqnationis vis magis declarari : nam licet Gapreolus, et alii Auctores relati $ praecedenti dicant subsistentiam absolutam in ratione ter-
42
l)K JNCARNATIONE,
mini guo assumptionis compleri, ct deter- minari per fitiationem ; nihilominufl ex
eorum sontontia optinie infortur Patrem, et Spiritum sanctum unitos fuisse huma-
nitati per subsistentiam absolutam pro priori ad determinationem per filiatio- ncm : ergo licet Godoi dicat subsistentiam absolutam compleri in ratione termini quo assumptionis per subsistentiam relati- vam ; tamen ex praedicta sententia colligi- tur Patrem, et Spiritum sanctum unitos fuisse humanitati per subsistentiam abso- lutam pro priori ad determinationem, et complementum per relativam. Et ratio est eadcm utrobique : nam subsistentia abso- luta, ut pracstct suum effectum, non de- pendet a filiatione, nec a subsistentia rela- tiva, ut liquet in ipso Deo ad intra : ergo si semcl unitur immediate , et per se primo humanitati , illi pnestabit suum effcctum formalem antecedenter ad filia- tionem, ct subsistentiam relativam : unietque subinde pro illo priori humani- tatcm cum omnibus personis ' licet non excludet aliam ultimiorem unionem cum Verbo ratione subsistentiae relativae , ut § praeced. contra Gapreolum arguebamus.
Evasio 55^ ]vjec gatisfacit, si respondeatur cum ciem Godoi propositas impugnationes non mili-
Anctore. tare contra ejus sententiam ; cum ex-
presse doceat subsistentiam absolutam non terminare ut quo humanitatem, nec illi prsestare perseitatem independentia3, nisi ut inclusam, sive imbibitam in personali- tate Verbi, ut constat ex verbis num. praecedent. relatis, et ex his, quae habet num. 69, ubi ait : Et insuper non est ratio, qua unitur personalitas Verbi humanitati , el illius terminat dependentiam subsistentia absoluta sumpta absolule, quod Durandus afferebat ; sed ut inclusa in personalitate Verbi, et qualenus illi propria. Quo pacto praedicta subsistentia non est communis, nec inferre potest, quod aliae personae ejus ratione cum humanitate uniantur. P(iinirU" Non, inquam, satisfacit haec responsio : nam (omisso, quod subsistentia absoiuta ut inclusa in relativa nequit dici propria Verbi, sed solum Verbo appropriata, ut supra vidimus num. 49), manifestam clau- dit contradictionem cum aliis ejusdem Auctoris propositionibus, ad quas tuendas inducitur. Implicat enim subsistentiam absolulam constituere inadaequate termi- num quo assumptionis, et ad id concurrere praecise ut inclusam in subsistentia rela- tiva. Nam terminus quo est ratio formalis,
et immediata, terminans ratione sui : nec enim aliud intelligamus per tcrminum quo, sive constitutivum termini qui in termi- nando, ut in aliis hujusmodi potest induc- tive ostendi. Id vero, quod coneurrit ut inclusum in alio, non terminat immediate, et ratlone sui, sed ratione ejus, in quo includitur, et per quod applicatur alteri, ut ex ipsis vocibus constare videtur. Ergo si subsistentia absoluta pruicise terminatut inclusa in subsistentia relativa; non ter- minat immediate adhuc inadaequate ra- tione sui, sed terminat ratione subsisten- tiae relativae, in qua includitur, et quae terminat per se immediate : et consequen- quenter sola subsistentia relativa erit • terminus quo, sive ratio formalis uniendi immediate humanitatem cum Verbo, ut in assertione numer. 42 statuimus. Aut e converso si subsistentia absoluta est sal- tem inadsequatc terminus quo assumptio- nis ; non terminat praecise ut inclusa in subsistentia relativa, et ea mediante; sed terminat immediate ratione sui, sicut ad conceptum termini quo, et formalis desi- deratur. Unde ulterius infertur inconve- niens a nobis objectum, quod unio saltem inadaequate facta fuerit in aliquo divinis personis communi, et ut communl, sive non incluso, et determinato per per- sonalitatem Verbi. Ergo minime cohoeret ex una parte dicere subsistentiam absolu- tam terminare humanitatem ut inclusam praecise in Verbi personalitate, et ex alia parte asserere subsistentiam absolutam esse saltem inadaequate terminum quo, seu formalem assumptionis.
Gonfirmatur manifestando magis proe- impu- dictam inconsequentiam : quoniam si ami?iius subsistentia absoluta terminaret humani- tatem praecise ut inclusa per modum transcendentis in subsistentia relativa ; effectus proprius formalis subsistentiao absolutae non esset prior secundum in- telligentioe rationem, quam effectus for- malis proprius subsistentiae relativoe; sed potius vice versa se haberent : atqui praedictus Auctor affirmat eifectum pro- prium subsistentiae absolutae esse secun- dum intelligentiae rationem priorem effectu subsistentiae relativae : ergo vel incon- sequenter procedit, vel debet concedere, quod subsistentia absoluta non praecise ut inclusa in relativa, sed per se, et ratione sui terminaverit immediate humanilatem : ex quo ulterius fiet unionem factam esse saltem inadaequate in aliquo absoluto ut
tali.
DISP. VIII, DUR II.
43
tali, sive ut toti Trinitati communi. Utra- que consequentia patet. Et major ostendi- tur : nam quod communicatur proeciso ut inclusum in alio, communicatur illo mc- diante, et conjungente, sive immediatius attingente communicationem extremorum : unde fieri non potest, quod effectus pro- prius inclusi sit prior, quam effcctus pro- prius includentis. Et hac ratione , quia existentia divina communicatur humanitati ut inclusa in suhsistentia, et ratione illius; non est prius in humanitate existere, quam sobsistere ; sed potius e contra. Minor etiam liquet : nam ingeniosus ille Auctor distin- guit perseitatem independentioe , et per- seitatem incommunicabilitatis : et primam dicit esse propriam subsistentioe absoluta3 ; secundum vero esse propriam subsistentiae relativoe : ex quibus colligit (et satis con- sequenter), perseitatem absolutam prius communicari humanitati, quam subsisten- tiam incommunicabilitatis , quippe cum ista secundum intelligentiae rationem de- beat in.illa fundari, eique inniti, ut cons- tat ex his, quoe tradit a num. 62 et pree- sertim num. 70 ; sentit ergo effectum proprium subsistentiae absolutoe proecedere secundum intelligentioe rationem effectum proprium subsistentio3 relativse. * Explicatur amplius : nam idem est ordo i0t inter effectus formales, ac inter formas communicatas subjecto, vel terminabili ; siquidem effectus formalis est ex parte reeti ipsa forma communicata subjecto : sed facta comparatione inter effectum formalem subsistentise absolutoe, et effec- tum formalem subsistentiae relativee, prior secundum intelligentiee rationem est ille, quam iste, ut ille Auctor discurrit : affir- r mat enim humanitatem prius subsistere perseitate independentioe, quod est effectus formalis subsistentise absolutee, quam sub- sistatpcrseitate incommunicabilitatis, quod est effectus formalis subsistentiae relatiYee : ergo ex ejus sententia prius communicatur humanitati subsistentia absoluta , quam subsistentia relativa. Quod ipse in Durando reprehendit, et merito : quippe inde in- fertur pro illo priori hunc Deum tribus personis communem incarnatum esse, su- binde ipsas personas incarnatas fuisse, ut ostendimus § 1 et 3. Et nihil prodest dicere subsistentiam absolutam terminasse ut inclusam in relativa, et per illam de- terminatam : quoniam implicat in dictis : jam cnim ostendimus non cohoerere, quod aliquid concurrat preecise ut inclusum, |
et per inclusionem delerminatum, et quod nihilominus per prius, et subinde imme- diatius proestet suum effectum formalem : quod tamen ex doctrina preedicti Auctoris evidenter colligitur.
57. Nec iterum satisfacit, si cum eodem Secunda n.70 dicatur prioritatem illam solum esse ^;M0 secundum lntelhgentioe rationem, ct adnuc in hac linea non adaequatam, sed inadee- quatam, et cum mutua connexione, ut patet in ipsa subsistentia creata, cujus loco divinee subrogantur : nam in subsis- tentia creata perseitas independentioe non est prior simpliciter secundum intelligentioe rationem, quam perseitas incommunicabi- litatis, sed solum inadeequate, et secundum munia inadasquata ejusdem subsistentiae, habentia inter se connexionem mutuam.
Hoc, inquam, minime satisfacit : nam co:ifuta- concesso omni eo, quod affert, aut suppo- lur- nit, intactum, ct perseverans relinquit in- conveniens, quo manifestamus sententioe oppositoe falsitatem. Licet enim prioritas illa sit inadoequata ; nihilominus si huma- nitas prius recipit subsistere perseitate in- dependentiae, quod dicitur effectus proprius subsistentioe absoiuto} , quam subsistere perseitate incommunicabilitatis, quod di- citur effectus subsistentiae relativae; ne- cessarium omnino est , quod humanitas prius prioritate inadoequata terminetur per subsistentiam absolutam : sed subsistentia absoluta pro illo priori non intelligitur ut determinata per hliationem, sed ut abso- luta, et tribus personis indifferenter com- munis : ergo pro illo priori unit tribus personis humanitatem, quam terminat : et consequenter verificabitur tres personas per subsistentiam absolutam sibi com- munem assumpsisse humanitatem, et in- carnatas fuisse. — Et declaratur amplius : nam si subsistentia absoluta prius priori- tate adaequata communicata fuisset huma- nitati, quam subsistentia relativa ; seque- retur tres personas divinas prius prioritate adoequata incarnatas fuisse, quam Filium secundum rationem sibi propriam , ut Auctor iste bene probat contra Durandum, et constat ex dictis g 2 ; ergo si subsis- tentia absoluta, prius prioritate inadsequata communicata est humanitati, quam subsis- tentia relativa ; infertur tres divinas per- sonas prius prioritate inadoequata fuisse incarnatas, quam Filium secundum suam proprietatem. Consequentia patet a pari- tate , quoe (supposita in aliis omnibus convenientia terminorum) id recte con-
44
DE 1NCARNAT10NK.
vincit. Undo tota discordia inter Duran- dum, ot Godoi reducetur ad hoc, quod ille vocat prioritatem ada^quatam , iste inadaequatam ; illc constituit duas unio- nes, iste unam cum dupllci munere ina- dioquato. Sed prsedicta diflerentia parum, aut nihil refort ad praecipuam rei pra> sentis difficultatem, et ad vitandum in- convoniens saepe objectum, ut facile con- sideranti constabit. Et aliunde melius videtur loqui Durandus : quia ordo ab- solutus, et relativus adaequate etiam in divinis virtualiter distinguuntur, et ille est adcequate virtualiter prior , et indepen- dens. poctn- ^g Quod autem in proedicta evasione utitur, dicitur de mutua connexione mter nlos eliditur. inadaequatos conceptus , verbis tantum consistit : quoniam licet perseitas inde- pendentiae connectatur cum perseitate in- communicabilitatis ; non tamen illam sup- ponit, vel ab ea dependet ; sed potius connectitur cum ea, ut ipsam fundans : eo proportionali modo , quo omnipotentia connectitur cum creaturis possibilibus. Hujusmodi vero connexio minime impe- dire potest, quod subsistentia absoluta, si unitur per se, et ratione sui ut conferens perseitatem independentiae, non sit prior, quam subsistentia relativa ut conferens perseitatem incommunicabilitatis, ut in eodem exemplo liquet : omnipotentia enim licet connectatur cum possibilibus, est tamen eis prior, ot independens ab il- lis. Idque magis constat in effectibus sub- sistentiae creatae, cujus loco subrogatur di« vina, et ad cujus instar Auctor ille rem declarat : nam licet perseitas independen- tia3, et perseitas incommunicabilitatis ha- beant inter se connexionem, utpote pro- venientos ab unica forma : nihilominus perseitas independentiae est simpliciter (saltem inadaequate), prior perseitate in- communicabilitatis; cum ista in illa fun- dotur. Unde haec est vera : quia persona creata habet esseper se, est incommunicabi- lis. Et haec absoluta falsa : quia persona creata est incommunicabilis, habet essc per se. Universaliter enim negatio, aut effec- tus negativus, vel quasi negativus funda- tur in aliquo positivo sicut in ratione a priori. Si ergo humauitas Ghristi habet a subsistentia absoluta Dei subsistero per- seitate independentiae ; a subsistentia vero personali, et propria Dei habet solum sub- sistere perseitate incommunicabilitatis : necessario concedendum est subsistentiam
absolutam prius communicatam fuisse hu- manitati, quam subsistcntiam relativam, ot independenter ab illa. Quod si ita ros se habot ; liquido infortur rationom prima- riam terminandi humanitatem non fuisse relativam, et propriam Verbi, sed absolu- tam , et omnibus porsonis communem. Unde ulterius sequitur omnos divinas por- sonas fuisse humanitati unitas, et incarna- tas, ut liquet ex supra dictis.
Motivum autem praedicti Auctoris, et insinuatum in ejus verbis relatis num. 54 ad eam responsionem non obligat : nam licet prius ordine rationis ex parte huma- nitatis sit subsistere perseitate independen- tiae, quam perseitate incommunicabilitatis; non tamen requiritur, quod prius ullo modo communicetur subsistentia abso- luta communis personis, quam subsisten- tia relativapropria Verbi. Quinimo praes- tare perseitatem iudependentiae non solum convenit subsistentiae absolutae ; sed etiam subsistentiis relativis, seu personalibus, ut supra explicuimus a num. 30. Unde per- sonalitas Verbi utramque perseitatem po- tuit communicare, et communicavit natu- raeassumptae, etsecundumunam, etalteram terminavit immediate humanitatem ratione sui; quin pro perseitate independentiae opus sit recurrere ad subsistentiam abso- lutam ut prius ullo rationis ordine com- municatam. Sed ipsa filiatio, seu persona- litas Verbi ex propriis praestat humanitati et subsistere per se, et subsistere incommu- nicabiliter ; sive ut proprius loquamur , praestat suo constituto nempe supposito subsistenti in humanitate esse per se, et esse incommunicabiliter, ut insinuavimus tum loco cit. tum et prius in tract. 6, dis- putat. 6, num. 73, et disputat. 9, num. 7, et 79 et 1 38, et magis constabit ex imme- diate dicendis.
§ VI.
Diffcili objectioni salisfit.
59.' Sed ex hactenus dictis emergit non Propo levis difficultas, quae potest ita proponi : oh^c[ nam filiatio sive subsistentia relativa pro- pria Filii per se solam, sive secunduin illud praecise, quod explicite affert, non potuit esse terminus quo adaequatus assumptionis : ergo vel non exercuit munus talis termini, ut Durandus vult; vel simul cum ea con- currit snbsistentia absoluta constituendo praedictum terminum adaequatum, ut placet
aliis
DISP
VIII, DUB. II.
45
aliis Auctoribus supra relatis. Gonsequentia patet. Et antecedens suadetur : nam ter- minus quo adsequatus assumptionis conti- net eminenter perfectionem subsistentiae creata) ; siquidem pro illa supplet, ejusque vices gerit : quod absque continentia emi- nentiali illius intelligi non potest : atqui fiiliatio seu subsistentia relativa, etpropria Filti pcr se solam, et secundum suum ex- plicitum non continet eminenter perfectio- nem subsistentite creataa : ergo non potuit esse terminus guo adasquatus assumptionis. Probatur minor : nam quod ex vi sua, et secundum sibi propria continet eminenter perfeciionem alterius, nequit non ex vi sua, et secundum sibi propria dicere periectio- nem; cum ipsa eminentialis continentia perfectio sit : sed filiatio, aut subsistentia relativa propria Filii ex se, et secundum sibi propria non dicit perfectionem, ut ex professo ostendimus tract. 6, disp. 6, dub. 2; ergo praedicta filiatio considerata secun- dum sibi propria non continet eminenter perfectionem subsistentioe creata^.
f"'- Gonflrmatur primo : quia subsistentia creata duo indispensabiliter pra^stat suppo- sito, videlicet perseitatem independentiae a sustentante , qua3 perseitas perfectionem explicat; et perseitatem incommunicabili- tatis alteri supposito, quae perfectionem non dicit : ergo terminus quo adyaquatus assumptionis, qui videlicet loco subsisten-