HANDBOUND AT THE

LNIXERSITY OF TORONTO PRESS

I

DIE ALTHOCHDEUTSCHEN GLOSSEN

G.D

DIE

ALTHOCHDEUTSCHES GLOSSEN

GESAMMELT UND BEARBEITET

VON

ELIAS STEINMEYER und EDUARD SIEVERS

FÜNFTER BAND

ERGÄNZUNGEN UND UNTERSUCHUNGEN

BEARBEITET VON ELIAS VON STEINMEYER

GEDRUCKT MIT UNTERSTÜTZUNG DER NOTGEMEINSCHAFT DER DEUTSCHEN WISSENSCHAFT

BERLIN WEIDMANNSCHE BUCHHANDLUNG

1922

Universitäts-Buchdruckerei von Junge & Sohu in Erlangen.

VORWORT.

Vorliegender ergänxungshand vereinigt zunächst das seit dem jähr 1898 von andern* an verschiedenen orten veröffentlichte glossemnaterial , fast immer auf grund neuer kollationen, mit dem von mir aufgefundenen oder von befreundeter seile mir vermittelten, darunter befinden sich einige zwar längst bekannte, jedoch verschollene stücke: jetzt erst verstattet die beschreibung der drei SPauler bll. {Gll. 1, 311 13) ein sicheres urteil über ihren inhalt und dessen Verteilung, von den anecdotis des bandes dürften besondei'n wert beanspruchen die pflanxennamen des Reg. 1143, die Füssener Evangeliengll. aus Augsburg und das SPauler fragment mit alten gll. zur Cura ])astm-alis. Vollständigkeit freilich wohiit dieser nachlese nicht inne. deutsche gll. zu Lmcan, Persius, Vergil und Prudentius steheyi im codex 18. 5, 10 saec. xii der Ädvocates library Edinburgh und solche zum Aratoi; deren James 1, 104 7iicht gedenkt, enthält die hs. B. 14. 3 saec. x/xi des Trinity College Cambridge, beide mss. konnten ebensowenig ausgebeutet iverden ivie mehrere der Pariser nationalbibliothek , näynlich der Vergil Lat. 7930 saec. xr, desseti deutsclie gll. FVollmer in den Sitzimgsberichten der Münchner akademie 1908, abhandlung 11 s. 54 erwähnte, der Arator Lat. 8318 saec. xi utvi die briefe des Hieronymus Lat. 9532 saec. ix, auf deren spärliche gll. LTraubes Paläographische forschungen iii, 136 (= Abhandlungen der Münchner akademie iii Masse bd. xxiii, 2) hinwiesen, mein gesuch um Übersendung der beiden letztgenannten membrcmen nach Erlangen unirde von der französischen regierung am 2 jiüi d. j. mit der moiivierung abschlägig beschieden, die Codices könnten ihres alters halber nicht ver- schickt werden, man muss sich also gedulden, bis in den internationalen be- xiehungen wieder Vernunft wird eingekehrt sein.

Berichtigungen zu den vier Glossenbänden waren schon Gll. 4, 705 08 in knappster, aber zugleich unbequemster form mitgeteilt worden, iciederholte prüftmg zahlreicher hss. ergab manclie nachtrage, namentlich von solchen warten, die früher um ihrer verderbten gestalt ivillen Glicht hatten als deutsch erkannt iverden können, die neuen besserungen ivurden nunmehr mit den vor jähren zusammengestellten übersichtlich vereinigt.

* ihres jungen Ursprungs tvegen nahm ich tveder die von MManitius Am. 29, 278 herausgegebenen nd. Vergilgll. noch die von EBrill Zs. .ö7, 122^ bekannt gemachten Mauritiusgll. auf. ebensoioenig die Zs. f. d. Wortforschung 1, 72/ abgedruckten ags. Orosiusgll. Kluges unbestimmter nachrtcht über vier oder sechs and. gll. auf einem pergamenteinhand der Jenaer Universitätsbibliothek {Engl. Studien 22, 263. Zs. f. d. Wortforschung 1, 349) Hess sich nicht nachgehen.

VI Vorwort

Hieran reihen sich unter suclnmgen über die xnsammenhänge zwischen den bibel- glossaren. nur für diese tuimlich liegen alte formen in grösserer xahl vor. da- gegen wird jedes eifulringetide studiiim der nicht minder wichtigen alphabetiscJien Wörterbücher dadurch behindert, dass das COL, weil einseitig auf die bedürfnisse der klassischen philologie xngeschnitten, sie meist bloss in ausxügen und ohne hinreichende handschriftliche fundamentierung biingt. von den sachglossaren aber besitzen wir, die botanisclicn abgerechnet, recht wenige wirklich alte fassungeyi. bereits im Vorwort xum 4 band sprach ich s. v von meiner absieht, über die Monaeersippe der bihclgll. (il/) im xusamnienliang zu handeln, mit dieser arbeit begann ich tioch im Jahr 1899, nachdem ein lateinisches %md ein deutsclies register zu den vier Glossenbänden angefertigt tvar. ich durfte bei der untersrichung nicht von den abdrücken in den Ahd.gll. ausgehen, die sich auf wiedergäbe der deutsclien bestandteile beschränken, sondern musste die vollständigen texte zu gründe legen, schrieb darum den Vindobonensis 2732 ab, verglich ihn mit der hs. 2723, und boiutxte daneben Clm. 19440 und 18140 im original, doch der mischtext der Ictxtgenannien hs. bereitete Schwierigkeiten, ihrer beseitigung galten 1901 meine Beiträge zur entstehiingsgeschichte des Clm. 18140. dann aber erhob sich die frage nach dem tirspi-ung von M mit seinen reichlichen deutsclien erklärungen und nach sei7ien bexiehungen zu den übrigen bibelglossaren mit ihren sjwradischen deutschen gll. bald sah ich ein, dass hier nur genaue prüfung des handschrift- lichen befundes zum ziel führen könne, für das sommersemester 1906 beurlaubt unternahm ich eine viermonatige reise nach München, Wien, SPaul, Zürich und SGallen. doch das damals gewonnene material tunlichst zu vervolhländigen und zu verwerten war mir erst zehn jähre später, nach abschluss der Kleineren Sprach- denkmäler, möglich, hätten freilich von allen irgend einschlägigen liss. kopien oder Photographien beschafft werden sollen, .so wäre kein ende der arbeit abzusehen ge- wesen, ich musste mich deshalb mit ausgewählten Vertretern der Juiuptsächlichsten glossartypen begnügen, diese beschränkung unterlag auch geringen bedenken, denn vorerst galt es nur, dett gang der eniwickelung in seinen grossen zügen festzulegen; die filiation der mss. bis ins einzelne zu verfolgen konnte künftigen seminararbeiten und doktordissertationeti vorbehalten bleiben, um zu zeigen, dass die hauptmasse der bibelglossare bestimmenden einfluss durch Rx. erfahren hat, gab ich einer aus- gäbe dieses glossars {bis zu Regum ii: vgl. unten s. 111, 21 ^) nach der Carls- ruJter und Leidner hs. die konkordanzen des SPaulercodex sowie der Sangallenses 9 und 295 in eckigen klammern bei, während ich den text einer Überarbeitung auf grund vo'n vier hss., deren jede gewisse besonderheiten aufweist, ihr an die seile stellte, von dieser existieren sicherlich noch andere hss., sodass es wahrscheinlich mehr Spielarten geben wird als die vier jetzt bekannten, wie dann auf der grund- lage von Rz. unter beixiehung zahlreicher bibclkommentare, mancher Varianten- angaben tmd der Isidorischen Etymologien die verschiedenen glossartypen entstanden, suchten für jedes einxelne biblische buch die sich anschliessenden Untersuchungen darxutun. sie sollten, da raumgründe den abdruck aller einzelnen glossarformen ver- boten, deren cliar akter istiscJie merkniale hervorlieben und dadurch den forsclier instand

Vorwort vii

setzen, jeden beliebigen codex richtig einzuordnen, analoge Würdigung erfuhr als- dann die mit Rz. unverwandte familie M; hier aber mussten auch die von ihr mitbehandelten nichtbiblischen bücher in den kreis der erörterung einbezogen werden, die heschränkung auf Rz. und M nebst ihren ausläufern gestattete, von enier reihe neutestanientlicher interlineargll. abzusehen.

Die kritik namentlich von M ergab, dass aus einem ehemaligen reichtum biblischer Wörterbücher sich nur dürftige trümmer erhalten haben: infolgedessen sind die positiven ergebnisse meiner betrachtungen verhältnismässig geringfügig, ich lege trotzdem ihnen einigen wert bei. einmal weil aus ihnen meines erachtens hervor- geht, dass ein ansehnlicher teil der auf uns gekommenen glossengebilde jünger ist als man bisher anzunehmen pflegte, dann aber weil ich hoffe, dass man endlich aufhören wird, sich bei der Untersuchung von glossaren auf ihren deutschen wort- hestand zu beschränken, der in der onehrzahl der fälle nur einen bruchteil ihres gesamtinhalts ausmacht und öfters erst nach und nach sich angesammelt hat. man kann doch wahrlich nicht von Verwandtschaft zwischen zwei glossaren sprechen, wenn ihr ganzer tenor ein verschiedenartiger ist und sie bloss in identischer deutscher wiedergäbe gewisser landläufiger worte miteinander übereinkommen, also beispielsweise gleichmässig tunica mit tunicha, opilio mit hirti, carpentum rnit uuagan, ocrea mit beinberga übersetzen: der spräche stand eben häufig nur ein einziger adäquater ausdruck zu geböte, wie stark mittelalterliche leser und Schreiber dazu neigten, gerade verbreitete lateinische worte, die durchaus eindeutig waren, immer von neuem zu verdeutschen, ersieht man aus zahlreichen zwischenzeiligen gll. im zweiten band unserer Sammlung ; und damit steht im einklang, dass M nicht müde ivird, bald hier bald dort dieselben lateinischen termini mit derselben deutschen erläuterung zu versehen, mir erscheinen deshalb die meisten glossologi- schen Studien neuester zeit als verfehlt und irreführend, so namentlich die gründlich verkehrte monographie von RBrans (1914), der das glossar Rf. mit Sg. 9 und 295 in Verbindung setzen will, obwohl Rf. einzig mit a (= Clm. 18140) in Reg. und Paralipp. und mit b^ (== Clm. 19440) im Tob. Verwandtschaft bekundet, der so wenig latein versteht, dass er s. 79 f in Celare craban 1, 468, 8 und Celabo hilu 1, 276, 5, in Aer corruptus luft giuemit suht 1, 272, 53 und Aeris candentis cloantes 1, 665, 32, in Dilatio obarunga 1, 277, 5 und Delatio melda 1, 493, 50 die gleichen lateinischen, aber deutsch verschieden übersetzten worte sehen will, und der aller orten deutsche miteinander übereinstimmende gll. für zeichen naher Ver- wandtschaft ans]}richt, auch wenn sie ganz verschiedenen bibelstellen gelten, also miteinander absolut nichts zu schaffen haben, ein anderer fehler dieser modernen arbeiten geht auf Holtzmann zurück, der [Germ. 11, 34) PSg. 9. 295, Rd. Jh. sämtlich auf eine gemeinsame vollständigere vorläge zurückführen zu sollen glaubte, daher behauptet AJacob in seiner Jenenser dissertation von 1897 s. 36, dass diese vorläge bereits von Rb. benutzt worden sei, während doch Rb. auch nicht die leiseste spur einer Verwandtschaft mit irgendwelcher andern glossatur aufweist, sondern, wie sonst interlinearversionen zu tun pflegen, ohne jedes erklärende bei- werk ausgehobene bibelstellen mechanisch verdeutscht; daher entwirft GNutzhorn

VIII VORWORT

Zs. f. d. phil 44, 281 302 eine höclist xwecklose tahelle, welche den archctypus eitler lieichenauer Qene^isglossatur aus ganx. differenlen quellen {Ja. .Jh.-Iid. Rb. P. SPauler bntchsliick und a) rekonstruieren will, selbst wenn nur zwei dieser hss. in einem lateinischen slir/nvort trotz abweichender Verdeutschung übereinkommen, von ernsten glossenforsrhern wird man künftig verlangen dürfen, dass sie nicht achtlos an dem lateinisehen bestatul dei- von ihnen behandelten denkmäkr vorüber- gehen.

Ein anliang bringt weiteix belege für den kompilatori^chen charakter (/es Cbn. 18140 und ergänxt damit meine Beiträge vom jähr 1901: ich mache besonders auf die neue quelle für lieg, aufmerksam, noch ein zweiter anhang lag ursprüng- lich in meiner absieht, ein chronologisch geordnetes Verzeichnis nämlich der in Urkunden urul bei mittelnlterlichen historikern und hagiographen voikommenden ahd. Worte, damit das künftige Wörterbuch, ohne schwerfälliger zitate zu benötigen, auf diese Sammlung sich kurz bezieJien könnte: doch auch hier zwangen raum- gründe leider zum verzieht.

Den schluss bildet ein in den Sprachdenkmälern s. iv verheissener abdruck der Altdeutschen gespräcfie, für den ich eine Photographie der in betracht kommenden bll. des Pariser codex Lat. 7641 benutzen komite. so liegen nunmehr alle quellen der ahd. spräche bequem in neuen ausgaben vor und dem erscheinen eines Wörter- buchs, das den Graffschen Sprachschatz ersetzen soll, sieht der mangel ausieicliender Induktion nicht mehr im wege, den ich J Zacher entgegenhielt, als er im märx 1870 bei meinem ersten und einzigen besuch mich zur abfassung eines ahd. lexikotis aufforderte, ich besitze das vollständige Zettelmaterial dafür in guter Ordnung, ob ich aber noch zu seifier ausarbeitung gelange, muss ich angesichts meines alters und meines gesundheitszustandes bezweifeln, ich werde jedoch dafür sorge tragen, dass mein apparat der u'issenschaft nicht verlwen geht und in einer bessern Zu- kunft U7iseres Vaterlandes fruchte trägt.

Gleich seinen voi-gängern hat auch dieser band sich vielfacher Unterstützung zu erfreuen gehabt: ich habe ganz besonders zu danken der notgeyneinschaft der deutsclien wissenscJiaft, deren Subvention sein erscheinen ermöglichte, der Münchner Staatsbibliothek, der Karlsrulier landesbibliothek und meinem lieben freunde RPriebsch in London.

Erlangen, im Oktober 1921.

ST.

NACHWORT.

Es ist Elias von Steinmeyer nicht vergönnt gewesen, den abschluss seities grossen lebenswerkes der Althochdeutschen glossen %u erleben. Als der tod ihm die feder aus der hand nahm, waren von dem nun vorliegenden ergänztmgsband erst sieben bogen gedruckt: vo7i dem achten hatte er noch auf dem krankenlager eine erste koirektur gelesen. Aber das manuskrij)t des ganzen lag doch, mit des Verfassers unübertroffener sorgsamkeit bis zum letzten buchstaben ausgefeilt und durchgearbeitet, vor, und so glaubte ich es wagen zu dürfen, mich als alter mitarbeiter des ver- waisten Werkes soiveit anzunehmen, dass ich, ivenn auch unter verzieht auf eine naxih den umständen sowieso unausführbare kontrolle des manuskripts nach seinen quellen, den druck der noch ausstehenden teile des bandes übenvachte. freundlichste Unterstützung er f ihr ich dabei durch frau Dr. Elisabeth Karg-Gaster- siädt, die sich bereitwillig mit mir in die erledigung der korrektiireti geteilt, und so ihrerseits viel zur getreuen wiedergäbe des rnanuskripts beigetragen hat.

Leipzig, 20. September 1922.

E. SIEVERS.

INHALT.

Seite

ERGÄNZUNGEN ZU DEN AHD. GLOSSEN i— iv ZUM ERSTEN BAND

IV. VIII. Genesis 1

XXIV. XXIV». xxvui. Exodus 1

XLiii. Leviticus 2

LVI. Numeri 2

l-XTX. Deuteronomium 2

LXXix. Josua 2

Lxxxviii. Judicum . 2

cn. cui. civ». cxix. cxx». cxxxv. cxxxvi». cxLvni. E«gum i— iv ... 3

CLVUI. CLXIll. Paralipomenon i. ii 5

CLix. CLXXVi. Esdrae i. ii 6

CLXXXVi. Tobias 6

CXCLU. Judith 6

cci. Esther 6

ccxii. Job 7

ccxxi. Psalmi 7

ccxxrs. Parabolae 7

ccxL. Ecclesiastes 8

CCXLix. Canticum canticonim 8

CCLXI. cCLXivb. Sapientia 8

CCLXTX. ccLXxb. Ecclesiasticus 8

CCLXXIX. Eeaiaa 9

ccxci. Jeremias 10

ccci. Ezechiel ... 10

cccxi. Daniel 10

cccxvn. Oseas 10

cccxxii. Johel 1

cccxxvi. Arnos 1

cccxxxiv. Jonas 1

CCCXLil. Nahum 1

(XCLi. Zacharias 1

CCCLVii. cccLXiv. Maccabaeorum i. ii 1

cccT^xvin. CCCLXX. Evangelium Matthaei 12

CCCLXXVI. ccCLXXvn. Evangelium Marci 18

CCCLXXX. cccLXXxb. cccLxxxi. Evangelium Lucae 18

CCCLXXXVIII. CCCLXXXIX. Evangelium Johannis 19

cccxcEL cccxcvma. Acta apostolorum 20

Inhalt XI

Seite

cccxcix. ccccix. ccccxvir. ccccxxrv. ccccxxx. ccccxliii. ccccxLvni. CCCCLXI. Epistolae Pauli ad Romanos, Corinthios i. ii., Galatas, Ephesios,

Thessalonicenses i., Timotheutn i., Hebraeos 20

ccccLxxxixa. Epistola Judae 22

ZUM ZWEITEN BAND

Dviii^. Alcuini Interrogationes et responsiones in Genesim 22

Dxxvnia. Arator 22

Dxxxvie. Dxxxvi^. Atto in Epistolara Pauli ad Corinthios l. il 22

DXLiia. Augustini Sermones 23

DXLixb, Beda super Epistolas canonicas 23

Dhi^. Bedae Homiliae 24

DLnc. Beda De orthographia 24

DLXXxt>. Boethii Consolatio pMIosophiae 24

DLXXXC. Boethius De arithraetica 24

DLXXXI1I5. Caesarii Homiliae 24

DCi*. Canones conciliorum 24

Dcxxvi'. Dcxxvc. Ephraem Syrus 25

Dcxxxviib. DCLviie. DCLViif. DCLViis. DCLvnb. Gregoiü Cura pastoralis . . 25

DCLXXi*. DCLXXib, Gregorü Dialogi 27

DCLXxvic. Gregorü Homiliae in Evangelia 27

ccLXXVid. Gregorü Homiliae in Ezechielem 28

DCLXXXiib. Haymonis Homiliae ' 28

DCLXXXUC. Haymo in Cantica canticorum 28

DCLXxxiid. Haymo in Epistolam ad Corinthios 11 28

DCLXXXvni'5. Hieronymi Epistolae 28

DCCiyab. Hymnus in natale S. Johannis baptistae 28

DCCivi'i». Jordanes 29

Dccvi». Dccvib. Isidori Etymologiae 29

Dccxxxv. Lucanus 30

DCCXLixb. DCCXLixc. DCCXLix^. Persius 30

DCCLXii*. DCCLXiib. Porphyrii Liber isagogarum 31

DCCLxxrne. DCCLXxnif. Probae Cento 31

DCCLxxx. Dcccxi. Prudentius 32

DCCCXL». Sedxilii Carmen paschale 32

DCCCLvnb. Theodemari Epistola 32

DCCCLXxrva. VergUius 32

DCCCLXXxt>. Servius in Vergihum 32

Dccccx*. Dccccxivb. Vita Martini auctore Sulpicio Severe 33

Dccccxivc. Venantii Fortunati Vita Martini 33

Dccccxxvnt>. Vitmvius De architectura 33

ZUM DRITTEN BAND

DCCCCXxxvnA. Dccccxxxvmb. Heinrici Summarium 33

DCCccxLii'. Gruppenglossare 38

DCCCCLix». Der mensch 39

MVii. Mvrn. Mxc. MXV. Kräuter 39

MXLia. Macer Floridus De viribus herbarum 43

MLia. Quinti Sereni Sammonici Liber medicinaUs 44

MLxa. Deutsches aus rezepten 44

ZUM VIERTEN BAND

MCLXXi''. Liber glossarum 45

Ttt

Inhalt

Seite

MCLXXVal. Olossac Salomonis 45

MCLXXX. MCLxxx». MCLXXXiv''. MCXCb. Alphabetisch geordnete glossare . . 46

Mccxxxii*. MccL. Mct'Li. MCC'Lii. Adespota 47

VERZEICHNIS DER BENUTZTEN HANDSCHRIFTEN 50

VERSCHOLLENE HANDSCHRIFTEN 86

BERICHTIGUNGEN UND NACHTRÄGE ZU DEN AHD. GLOSSEN i-iv . 87 UNTERSUCHUNGEN ÜBER DIE BIBELGLOSSARE

1. Rz. und sein cinflussbereich 108

Randglossar zu Exodus Judicum 115

Das gloBsar Rz. zu Genesis— Regum ii 135

II. Die familie M 408

Anhang über die quellen von a 473

ALTDEUTSCHE GESPRÄCHE 517

I

IV— XXVIII Genesis Exodus Zs. f. Wortforschung 1, 110. 341. 110

ERGÄNZUNGEN ZU DEN AHD. GLOSSEN I-IV.

ZUR GENESIS.

IV

e = Codex Parisinus 16702.

Bdellium ut plinius scribit est arbor aro- boü 61'* 2, 12

matica. colore nigra, magnitudine oliu§ Amigdalinas heselina G2* 30, 37 et folio roboris fructu caprifici .i. mur-

VIII

V = Codex Carolsruhensis Oeningen 1.

(1«*) Deliramenta id est toub. zunga Prol. 15

ZUR EXODUS.

XXIV

/ = Codex Parisinus IG 702 /". 62». 5 In careeto rlp§i in loeo palustri ubi carex habundat .i. saher 2, 3

XXIV«

Codex Erlangensis 242 f. 37^ üexlraliola . . . Anipla ante manica« por- tantur restilla 35, 22 [xxiv. xxviii]

XXVIII

V = Codex Carolsruhensis Oeningen 1.

(2»2) Faseiculnni ein gebüt 12, 22 Cerimonia.s oph^ 18, 20 Fibulas .i. nestel. ul nuschala() nuscheP E regione engegen 19, 2

26, 11 (3''^) Eniunctorie^ cum qua candele in- 20

10 (2^1) Vncinos ehraphe 28, 13 cend^^^antur* vi licinia ul papirus ul

(2''2)Carpentario holzwerk opere— 35,33 lictit^ ^ dacht 25, 38

Extenuabat^ zoch 39, 3

1 nüschel am rand mit vertveis zeichen auf das unterpunktierte nestel ^ exteuuavit Vulg. 3 emunctoria Vulg. * incendeijantur] eb von jüngerer hand ^ lictit«::] rasttr von is

Althochdeutsche ü^lossen V. 1

ER(JÄNzrN<}i:N Zf Dkn Aiid. (ii.oshkn r Zs. f. ivoriforschnny 1, 1 H». 111

ZUM LEVITICIJS.

XLIII

/ == Codrx C-aroLmhensis Oenin^eii 1 .

(3'"^) RetifuUuni ^ iecoris smer 3, 4 SubstHmen* wefel 13, 18

(4"^) MigHle quidnni (licunt Imnno Vnlliculas iriHhliii 14, 37

11, 30 Pelicaluni gch6.<ib'i 18, 18

(4»») Gippus bou*2 _ 21^ 20 Racemos trübe 19, 10 20

.') Effloruerit erplut 13, 12 Sti»jnmta anmal - 10, 28 Stanien^ .i. warf 13, 48

ZU NUMERI. LVI

s = Codex C!arolsruhe)i.sis Oeningen 1.

(4''') Tridente" cröwel 4, 14 Angulos bort in, 38

In iieeto stnnge - 13, 24 (4b2) Trieribus ebi'l 24, 24

ZUM DEUTERONOMIUM. LXIX

l = Codex Carolsriihensis Oeningen 1.

(5»^) Scftbrones^ burnüz 7, 20 Arnium piicb 18, 3

10 Bubaleni" wisant 14, 5 Ventriculuni wänie 18, 3 20

Tragelaphum elabo 14, 5 (5"''') Manubrio hiilme'' 19, '>

C'aradriuni ignota auis. quidani dicunt Baltbeo gurtel 23, 13

lerchä 14, 18 Interpellauit^ erclaget 25, 1

ZU JOSUA. LXXIX

.9 = Codex CarohTuhensis Oeningen 1 . (ö**') Pitacus" rienie 9, ö Benediccioneni vollei.st'" 15, 19

ZU JUDICUM. LXXXVIII

/ = Codex Carohnihetisis Oeningen 1.

15 {h^^) Testa<-ens" Udin^ 1, 35 lus pd G, 19 30

Postica*- turlii 3, 24 (5'''^) Propugnacula prustAV* 9, 51

1 rcticulum Vnlg. ' hou'J o sieht wie ti aus 3 stamine Vulg. •• pubtegmine Vul(j. '> crubrones Vulg. ^ bubalum Vulg. ' halrae] e aua o korr. « interpella- verinf Vulg. » pittaciis Vulg. das dann von Holder all Funiculo opwte (19, 9) gelesene lautet pte und ist = parte " teetaceo Vulg. '^ postjcum Vnlg.

XLIII CIV"* Leviticus Regum i

3

Zs. f. Wortforschung 1, 111. 112

Disceptacio strit 12, 2 Propleuma^ retseh^®^ 14, 12 Suras^ wade 15, 8 Refocillauit labt 15, 19

Percrebuisset* marwrti 16, 2 Licio wizz IG, 13 Plexueris flihtist IG, 13

ZU REGUM I. CII

// = Codex Twicensis C 129/453. 5 Se locaueruiit farmietoii 28'' 2, 5

cm

s = Codex Carolsruhensis Oeningen 1.

Triclinium sedel 9, 22

(S*^^) Supputatio zal Prol. Oronicon zitpüch Pi'ol. (6*^) Distrahant'^ misphent Prot Emula gell 1, G 10 Fuscinulam'' chraphe 2, 13 Lebetem kessel 2, 14 Benedixit giites bedaht 2, 20

Sarculum fossorium horce^ 13, 20 Tridencium^ gabalan 13, 21 (6**^) Lorica prüne 17, 5 Funda ul fundibula slinge 17, 49 (6b*) In presidio^'' in d^ nehsti 22, 4 Ibicibus stein kezin 24, 3

:]()

(6"^) Heri et nudius tercius als uor vu Ligaturas gebudell 25, 18

35

egest^ 4, 8 15 Demilitus.'' deuastauit zerstört Capsellam t~chen 6, 8

h 6

Massas caricaruni .i. figin 25, 18 Minauit mte 30, 2<i

CIV«

Codex Turicensis Rhenov. 56.

I- Ibicibus ^'^ steinkeizin 43 24, 3 [xcvrii.

er. cm. ex. cxii] Uianti uuadelonten 43 24, 4 10

Singultum snophfezungun 50 25, 31

Fornicem suibogo 14 15, 12 [ein,

cv. cvrr. eix. exri] Hariolandi Zoubronnes 15 15, 23 20 Honustus keladener 21 17, 20

Apparitores toreuuartarra 29 19, 14 Perdix'^ steinkeiz 54 26, 20

h

Lictores stritt.. ^^ 30 19, 20 Obnixe stritigo 33 20, 28 Furiosi tobigo 37 21, 15

Minauit treip 63 30, 20 [ein. cvir. CHI*]

1 problema Vulg. - retsch'e] das hochstehende e nicht sicher 3 suram Vulg. * percrebruisset Vulg. '■> detrahant Ed. das davor von Holder angeführte Pilo^ penite^ ist lat. = penitentes ^ Fusciinla "^ demolitus Vulg. ^ korr. von jüngerer hand zu howe 9 tridentum Vulg. lo ^^s davor von Holder aufgeführte Hec uia. ro (21, 6) ist lat. = ratio ^^ das punktierte erloschen, es ist tvohl an mhd. strütaere 'Wegelagerer' zu denken i^ das vorgesetzte h vom glossator ^^ verwechselt mit ibix?

1*

EiU!ÄN/,i'Nui;\ 7a I)i;n Aiid. (Ji.dsskn i

'As. f. H'ortforsi-lntnij 1 , 112

(7*') Fu'^uni spiiinel ('epit iegan ö, 7 Fistulas nösch^ ö, 8 Cnleitrahant wkl*stftiule 0, 6 ä Frixaiii gebachen (5, 1 9 DLscooperien" onda'^hto 0, 2(> In iialle salinarum sulzoiin S, 13 (7»'») Serrauit seg'i 12, 31 S(irbiciuMcula.s sufnu'isli 13, 0

ZU REGUM Tl. CXIX

)• = ( 'odr.r ( 'arol-mulieiisls Oeiiingcn 1 . 3, J!)

Fallamiu^ uigon 10, 1

Baiulus tragari IN, 22

Conpeiuliuiii kurzi 18, 23 Satlsfac danch 19, 7 25

Auricalariuni ^ ratgt-bes 23, 23 Crapsatur w'nt 24, 21 Ciratiüca* v^gebeii 24, 24 Tvpsaiias^ .i. ge.staniphliii gerst .i. or- (loum 17, 19 ^0

cxx»

Codex Tiiricensüi Rhenov. 5G.

10 Coinpotis gtHiulcehen 08 1, 20 |cxvii. CXix] Ignaui zagon 76 3, 33 [cxix] Fistulas« age- ohctc' 79 f), 8 Piaesidiuin laga 80 5, 17 Irt Calcitrabant tretonotoii •* 81 G, 0 Colliriilain brecellun ^ 83 G, 1 9 [cxix.

cxx. vgl. cxviij Assaturani p'^aten*** 83 ih. [ii. cxix. cxxiv. cxxvi. CXIX*. vgl. cxx]

Seums^i sceniärriii '2 83 G, 20 \vgl.

CXVII. CXIX. cxxiiij lugales kequet^^ 88 8, 4 A conimentariis fonedeniprieuaren '* 90

8, IG 35

Cacsaries scära 113 14, 2G Conpendii kefuoisami 132 18, 23 [usque ad] Ilia ^^ anchelo 142 20, 8 Filius saltus forstare»« 148 21, 19 Tali anchela 151 22, 37 [ii. rxxivj 40

ZU REGUlM 111.

cxxxv

/ = Codex Carolsi"uhe)tsis Oeningen 1.

20 (7''^) Latomorum stainiiiez 5, 15 5, 18

Dolaueiuiit opeiati .sunt besnite. ergifib^n C'oinent^n'i niuror -

5, 18

1 nasch] s aus k&n: - palatharuin Vulg. ^ auiicularium l'ulg. * gratuita Vulg. ^ ptisana.s Vulg. die gl. befindet sich in einem der leduktion C angehurigen anhnng

•• Fistulas! a aus e Koit., das schliessende s von derselben hand zugesetzt ' das punktierte unleserlich, l. agedochte ^ über crant (G, 12) steht 82 von ganz junger hand waren ^ aber dem folgenden panis von ganz junger hand prot über dem folgenden populns von ganz junger hand lut " Scurris] u aus rasur 12 ^tif derselben seite steht unten von junger hand scernariin über quam factus suni G, 22 '3 es steht iu?* kequct j : 'es : ^ kennet !■• dem Icann auch dein gelesen tcerden i'* Ilia] i aus rasur. es liegt Verwechslung mit talo8 oder entsteUung aus lancho [cxix. cxxiv. cxxvii] vor

•'' steht über dem folgenden polimitarius. sodann scheint über circumdederunt (22, 5) geschrieben caben me: soll das [umbejcäben mie = raih sein?

CXIX— CLVIII Kkcum II Pakalipomen»n r

Zs. f. Wortforschung 1, 112

Pauimento estrich 6, Tornaturas gedret - 6, 18 luncturas valzung G, 18 Zolaturas ^ ergraben 6,18 5 Deambulatra^ geg 7, 2 Mare zabel 7, 23 Sculptura ergrab üge 7, 24 Typi^ane'' gestanphtiu g*st Lora iechalin 7, 29 10 (8*^) Erugo rost 8, 37

Precacio* fluht 8, 38 25

Ciassem kiel Ü, 26 Symeas affin 10, 22 Araciunculas schululi 18, 32 luniperium wechalt'pÖn 19, 4 Pedissequos dienstmä 20, 14 30

(8*^) Laquearia'' sunt que camerani conte- gunt et ornant .i. geteuel. que et

na

lacu ria dicuntur 6, 9

CXXXVIa

Codex Twicensis Rhenov. 56. (Latomorum) stei^pozilou 182 ö, 15 Sibilauit^ uuispilöt 201

[cxxxr. cxxxii. cxxxv. cxxxvi. cxxxvii. vgl cxLii] Fusile" kegozen 188 7, IG [cxxxv.

]5 CXLIIl]

Grossitudo thicchi 189 7, 26 |ii. iir.

CXXXV. CXLIlJ

Plectas peuengedo 190 7, 29 Fusurani' kegoz 191 7, 37 20 Cardines anken^ 192 7, 50

9, 8

10, 17 [i-gl. 35

10, 22 [cxxxi.

Mine keuuäge 206

cxxxv. cxxxvii] Simias aphennun 207

cxxxii. cxxxv] Pauos fallen 207 ib. [cxxxi. cxxxii.

cxxxv] 40

Fimus theisc 223 14, lO Comniinus kehando 235 20, 39

ZU REGUM IV. CXLVIII

s = Codex Carolsruhensis Oeningeu 1.

(8*^) Burdonuui söm^ 5, 17 Lapicidis^^ stainmezze

(8''') Tignarus»<> holzmaist^ 22, 6 Trullas chelle 25, 14

ZU PARALIPOMENON I. CLVIII

t = Codex Carolsrtihensit Oeningen 1. (8''2) Hiluani dik Praef. Trahas sclit 20, 3

(9**^ Tribulas phlegel 20, 3

22, 0

45

Peculio sund^schatz 29, 3

< cjelaturas Vulg. ^ deambulacra Vulg. ^ zwischen Hystriatarum iil (7, 24) und litHs. luter est concha vas eneum (7, 26) •* imprecatio Vulg. ■' laquearibus Vulg. die gl. beginnt einen der redaktion C entnommenen auszug des dritten buchs der Könige, welcher De nominibus edificiorum überschrieben ist ^ fusLlia Vulg., fusili Vercellone

■? fusura Vulg. ^ darauf seil von ganz junger hand ^ sibilabit Vtilg. 1" Tignariis Vulg. ii lapicidinis Vulg.

Ergänzunokn 7a Di.n Aiid. Glosren i Zs. f. Wortforschung 1, 112. 114

ZU PARALIPOMENON II. CLXIII

// = Cofkx Carolsruliensis Oeningen 1. (9'"'') Ohrisi^ vb^gfiltes 8, 5 Eruca^ g*swni G, 28

Chonchas chcni 4, 6 In nerwni isenhalt IfJ, 10 l'j

ZU ESDRAE I. CLXIX

// = Codex (hrolsnihcnsis Oeningen 1. (H"'^) Lntonius' stclmezil :5, 7 Cementarii" murere B, 7

ZU ESDRAE II.

CLXXVI

// = Codex Carolsruliensis Oeningen 1. (14''^) Aurifex goltsmft* 3, 8 Concione^ samnüge 5, 7

ZU TOBIAS. CLXXXVI

.<? = Codex Carolsi'uhensis Oeningen 1.

5 (14*^) Exosos letisanm 1, 18 Secundo*^ cras üb* morge 8, 4

Exentera scurfa 6, ö Menbrauum '' uel^ 11, 14

Conscripcionem uesti 7, 16

ZU JUDITH.

CXCIII

/ = Codex Carols)nihensis Oeningen 1. (14"'^) Minus ydonea niethgimachiu stima^® 2, 13 20

Prot. Obdulcati gisuezata^^ 5, 15

10 Exaetione** notigüna Prol. Im*^ precipicio hohi 7, 8

Opinatissimani probissimam nähastis Cubiculariis petthicaniV 12, 6

ZU ESTHER. CGI

/ = Codex Carolsruliensis Oeningen 1. (14*'^) Arcbiuis pftcbam^are Prol. (14*'^) Arcams'^ tres camH 3, 9

Percreb''uisset irmarti 2, 8 Pareres^* irsines 4, 14 25

1 obrizi Vulg. - aerugo Vulg. ^ latomis Vulg. * goltsmitjs nachträglich ein- gefügt '•> coiitioncm V%ilg. 6 secundum Vulg. " menbrana Vulg. * uel] e auf rasur ^ cxactioni Vulg. i" das dann von Holder angeführte Opulentiam sberani (2, 16) ist sbam = substantiani " gisuezataj u aus n radiert ^- in Vulg, J9 arcariis Vulg. •* parareris Vulg.

CLXIII CCXXIX Paralipomenon II Parabolae 7

Zs. f. ivortforschimg 1, 114. 113

ZU JOB. CCXII

V = Codex Oarolsruhensis Oeningen 1.

(13*^) Sterquilinio misteshufe 2, 8 Pniper::rum^ spurichena^ 30, 4

(13*2) Decipula ualla 18, 10 Capicio luibetloch 30, 18

Inedia asclosa et azlosa 18, 12 (13''^) Sternutacio niesOg 41, 9 Obstetricante feile stent^o 26, 13

ZU DEN PSALMEN. CCXXI

V = Codex Carolsi'uhensis Oeningen 1.

5 (9^2) Pupillani. punctus oculi sehe 16,8 Calcaiiei v^sin 48, G

i

Pemerteris gewrsert 17, 27 Depascet frisset 48, 15 30

Sole offe 18, 6 Emigrabit ustriba 51, 7

Vnicorniuni ainborn 21, 22 (10*^) Dimidiabunt zHailent 54, 24

Et conniinuet eos^ z^biicbT 28, ü Obturantis v*ste|steket 57, 5

10 Refloruit bechom 27, 7 Stateris wäge 61, 10

Vittuperacionem scheltunge 30, 14 Ascia dehs 73, 6 35

Inputabit* wizet 31, 2 Erugo^ miltov 77, 46

Euge .i. wole 34, 21 Depostfetantes de aft^zuhtigen

Emularl hazze 36, 1 77, 70

15 Zeiaueris hassest 36, 1 Singularis eb* 79, 14

Piagas harenscar 38, 11 (10^^) Longanimis lancmutig* 102, 8 40

Tabescere slafe 38, 12 Herinacius^ igel 103, 18

Refrigerer erkul 38, 14 Fenerator w^ch^er 108, 11 (10^^) Coinmutacionibus köfeii 43, 13 Vter ut^palch 118, 83

20 Calamus rorach 44, 2 (ll<''i) Nouelle phlanzen 127, 3

ZU DEN PARABOLIS. CCXXIX

t = Codex Carolsruhensis Oeningen 1. (11=^^) Offendiculum anstozunge 4, 12 Vadem'^ bürge 22, 26 45

Damula damil 6, 5 Clauo t^nagel 23, 34

Concinnat stiftet 12, 19 (llbi) Conflatorio ess 27, 21

Versutus v^istig^ 12, 23 Pila stamph 27, 22

25 Versipellis hind^screnchig' 14, 25 Mendicitate ^ petalun 30, 8

1 I^iiiper : : rnm] rasur von io. iuniperorum Vulg. - spurichena] a aus o korr. 3 eas Vulg. * imputavit Vulg. ^ aerugini Vulg. ^ herinaciis Vulg. "^ vades Vulg. ^ noendicitatem Viüg.

8 Ekoänzunoen Zu Den Ahd. Gi.oasKN i

Zs, f. Wortforschung 1, 113. 114

Sanguisuga' egel 30, 15 Sindonem .sabä 31, 24 15

Stellio niolt 30, 28

ZUM ECCLESIASTES. CCXL

ij = Codfj: Carolsruhensis Oeningen 1. (IIb') Anjigdalnrunr^ amigdalum grecc niaiideln' 12, 5

ZUM CANTICUM CANTTCORUM. CCXLIX

r = Codea: Carolsnihensis Oeningen 1. (U*»') Monilia gestain 1, 9 Murenulas schnurlin 1, 10

ZUR SAPIENTIA. CCLXI

u = Cofkx Carolsruhensis Oeningen 1. 5 (12»') Torax^ prüne* 5, 19 Rnbrica p^nrot 13, U

Contubernium gnoschaft 8, 3 Malagma phlast' 16, 12

Vacuitatem holi 13, 13 Echo galm 17, 18 20

CCLXIVb

Codex Bamhergensis Class. 3.

[spuria] Uitulaniina unbederba^ folanza® Stemmatihus^ her: sceptin^ 39*' 6, 22

37b 4^ 3 j-^.^/^ ccLXi] (Ortygometram) rephö^" 47* 16, 2

10 (Spuma gracilis') skimbil pdi 38^ Malagma väscha^^ 47*' 16, 12 5, 15 [ccLV[, ccLvir. cclviii. cclxi]

ZUM ECCLESIASTICUS. CCLXIX

t = Codex Carolsinihensis Oeningen 1. (12^^) Reddicio Ion 1, 29 Iiiproperium itwiz 0, 1 25

Accide^^ bitter 4, 9 Alterceris zerzilrnest 9, 13

(12''') Bilinguem bisprech* 5, 17 Eramentum eri'n geziuch 12, 10

1 sanguisugfe Vulg. - amygdalus Vulg. ^ thorace Vulg. * prune] über u rasur eines abbreviaturstriches >* unbederba] un fast völlig erloschen ^ folanza] ol un- sicher, vielleicht ansatz von a, der in I lorr. wurde, vor dem warte scheint fla aus- gewischt ^ über beiden Worten etwas ausgeicischt ^ soeptris Vulg. das e von gtemmatibus ist mit blasserer tinte übergeschr. ^ her:.sceptin] rasur von e, p aus s oder f korr. i" danach abgeschnitten, l. rephön " väsoha] v erloscJien und unsicher

'2 acide Vulg.

CCXXIX— CCLXXIX Parabolae Esaias

Zs. f. ivortforschung 1, 114. 115

Cribri ritre 27, 5 Emissarius

(12'''^) Admissarius schel zu 33, 6 Placor^ hulcle

39, 23

CCLXX" Codex Bamhergensis Clas?. 3. Agonizare stri tun öS'» 4, 33 [cclxix] (Aporia) suin tu | lunga 74^

27, 5

Exter: at tretl 5.6'' 6, 36 [vgl. cclxix] 5 Marcidus uuorigir^ 60'' 11, 12 Palum faul 63^ 14, 25 [cclxviiJ Bracchiale arrinboc 69^ 21, 24

[CCLXVI. CCILXIX]

- 22, 7

26, 28 [ccLXVT.

Testam horo^ 69» 10 Caupo tauira 74^ ccLxvii. cclxix]

[cclxix. cclxx] 30

Podorem* alba 74* 27, 9 Obripilationem ° strubuuga 74* 27, 15 Assemm lattono® 76* 29, 27 [cclxvi.

ccLxvn. ccLxviii. cclxix] Cataclismus slnfluot 85'' 40, 10 35 Circunipediles '^ hemidi 89* 45, 10

7.\j ESAIAS. CCLXXIX

i = Codex Carolsruhensis Oeningen 1.

(15*2) Liuor gesuulst^ 1, 6

Vnibraculum ioha ul hutta 1, 8

Tugurium hutta 1, 8 15 In cu''"nierario kartä 1,8

Scoria» sint^ 1, 22

Stannum sein 1, 25

Voragines ertprust 2, 19

Talpe"!«» sc^in'i 2, 20 20 (15"^) Torques halspug 3, 19

Armillas arbäg 3, 19

Mitras hutli 3, 19

Inaures orlga 3, 20

Acus spenula 3, 22 25 Specula spiegel 3, 23

Forcipe zange 0, 6

Ticionum brant ^ 7, 4 (ISb^) Scopabo ch^o 14, 23 Gallinacius cappo 22, 17 Pilam pal 22, 18 Institutores ^2 schefmä 23, 8 (16*^) Proscindent 13 prachont 28, 24 Git et cuminuni uelt cuniich 28, 25 Milium 1* hirsi 28, 25 Malus segelponin 30, 17 Migma^'^ gignasi ul oni 30, 24 Rucinam^^ nuogil 44, 13 Circinus^' rizil 44, 13 Tornauit drati 44, 13 Vellentibus d^e zuuägete - 50, 6 Sali(16*^)unca reitbachel 55, 13

40

45

50

1 die beiden sodann von Holder angeführten gll. lu efficacia instls (9, 4) und Labans tades (9, 13) sind tat. = in factis und cadcs 2 uuorigirj dn-9 erste i aus e korr. 3 untergeschr. * PodoremJ das erste o aus ?u korr. '^ hoiTipilationem Vulg. 8 untergeschr. '' Circumpedes Vnlg. « gesuulst] e aus i korr. das dann bei Holder folgende Fota trutata {besser nutata) 1, (5 ist aus nutrita entstellt •' scoriam Vulg.

'•J talpas Vulg. n scMn] i vielleicht aus u korr. 12 institores Vulg. ''^ proscindet Vulg. 1^ Miliü] hinter n rasur von ' i'' MigmaJ i aus a radiert ^'^ runcina Vulg. !■? circino Vulg.

10 Ek(»änzun«kn Zr I)i;n Aiid. Oi.ossicn i

Zu. /". irorlfoi'schuuij 1, 115

Droniednrfi olpentare 00, 0 domo 1,8

Ins profanum prot vnralz Gä, 4 Carrucis carrun fi(J, 2U 20

Cunimomrius ^ \il)i ciicuincr crescit phe-

ZU JEREMIAS. CCXCI

II = Codex Carols)i(}iensis Oeninp^en 1. (10»^)Disceptaho st'Ui uld'lgim^ 2,9 (IG'''') Atrament^i atramlza 30, 5 (1G''M Decipula clob 5, 27 Scaspello^ sch'bmezzer 36, 23

Sufflatorium es.^a 6, 20 Stratones" fugari ul satallara 48, 12

Placentas pratint^e'' 7, 18 Mare lapel 52, 17

Lumbaro brScb 13, 1 Creagras ciowil 52, 18 25

Auruginem* gclsuht 30, G

ZU EZECHIEL. CCCI

0

f = Codex Carolsruhetisis Oeningoii 1 . 10 (17*') Elcctn zismelzes 1, 4 PuuUlus'^ cussa 13, 18

Arictos fed'ari 4, 2 Cerintalia^ orc^'ussa 13, 18

Paries nmr 13, 12 Lanciiio" kamenat 16, 10

Litura tunicb 13, 12 (11'''^) In niorcatoi" m^chat 27, 16

ZU DANIEL. CCCXI u = Codex Carolsi'uhensis Oeningen 1. (17''2) Ofi'a'i bizza Prol. (18*') Cinus et prinus latine ilex^* .i. 30

Digi'^ zeheno 2, 41 quercus et lentiscus melbonü •' 13,

Effcratus est irixrimiut* 8, 7 54. 58

Posticium'^ l^rili 13, 18 Inpensa'' gigtragdi 14, 7

ZU OSEAS. CCCXVII

/ = Codex Carohri(hensis Oeningen 1. (18*M Sepiani zuni 2, 6 Vinacia gluia 3, 1

1 Lunule et bulle (3. 18), Cuciimerarius ( Kui^r. cucumcrario). Ansa. (wo?), Obrixmn (13, 12; Vulg. obrizo), Perpendiculum (34, 11), Aggerum iminiciones (37, 25?) zwischen Qui ponitis (bS, 11) und Carrucis 2 d'Tgna] das seichen ' ist zweifelhaft ^ pratinge] e scheint von jüngerer hand in a korr. ^ auriginem Vulg. ■' sealpello Vulg. « st rat eres Vulg. ' pulvillos Vulg. ^ cervicalia Vulg. " Läclno, der strich über i ausradiert, iiiiithino Vulg. '" meroatu Vulg. " die davor von Holder angeführte Prologgl. Cauillabatur (Prede {oder d'ride) ul conuiciose iocabatur ist lat.: deridcbat »2 digiterum Vulg. " poeticura Vulg. " es scheint zlex zu stehen i'' /. melboü

\

CCLXXIX— CCCLVII EsAiAS Maccahakokum i 11

Zs. f. ivortforschung 1, 115. IIG. 114

Temperaneus^ zitig« 6, 3 De fumario roch' 13, 3

Serotinus später G, 3

ZU JOHEL. CCCXXII

s =: Codex Carolsruhensis Oeningen 1. (18*^) Rubigo miltov Prot.

ZU AMOS. CCCXXVI

t = . Codex Carolsruhensis Oeningen 1 .

(18*^) Torris ticio prät 4, 11 (18*^) Vncinus pomorum wicla 8, 1

5 Bubalus^ wisantä 6, 13 Cr^'brum^ sibe 9, 9

ZU JONAS. CCCXXXIV

r == Codex Carolsruhensis Oeningen 1. (18«^) Naiilum uergischatz 1, 3 Reniigabat* uerite^ ], 13 15

ZU NAHUM. CCCXLII

5 = Codex Carolsi'uhensis Oeningen 1.

(18^2^ Turbine wind'sprut 1, 3 Latere«*^ zi^gel 3, 14

Geniculonim cnulin 2, 10

ZU ZACHARIAS. CCCLI

q = Codex Carolsruhensis Oeningen 1, (18''^) Perpendiculum murwäge 1, 16

ZU MACCABAEORUM I. CCCLVII

t = Codex Carolsruhensis Oeningen 1.

10 (14''^) Sanctificacionem wichus 1, 23 Sequestra^ suncPbar 11, 34 (15^') Scutulis scibi^n 4, 57 Piramidis^ irminsul 13, 28

1 temporaneus Vulg. 2 bubalis Vulg. die beiden dann von Holder angeführten gll. Compluta pluuia zorigata (4, 7) und Litum linis {vielmehr linit 7, 7) sind lateinisch =r irrigata und linitum ^ Cr»briira] das übergeschriebene i rot. cribro Vulg. ^ remigabant Vulg. ■> ucritej i nachträglich eingefügt; am rand mit Verweisung got, also Verbesse- rung, dem lat. numerus entsprechend, zu ucrigot »^ laterem Vulg. "^ sequestrari Vulg.

^ pyramidas Vulg.

IJ

Kr(;änzun(ikn Zu I)i:n Ann. (Ji.ohhen i

Zs. /". woilforsckuny 1, IIA

ZU MACCABAEORl^M II. CCCLXIV

s = Codex Carolsruhensis Oeningeii 1.

(lö*h Krarium tresikani^a M, (5 (15*') Gestatoria ' \i',x

Incentor anziiniar 4, 1

0, S

ZUM EVANGELIUM MATTHAEI. CCCLXVIII

// = ('o(lr.r nrchivi episcopalis Äugn.stani ü.

(Traducere) iiifamare. unlivmenton 30''

1, 19

5 (Coniugcm tuani) sina geinahalun SO"» 1, 20 (Non^ cognoscehat eani) Neuiiasinitlro.

ncualchta imo j sie 31» 1, (Uentilabrum) Uuintscuucla Uueraf^fu- 10 uela 33" - 3, 12

(Mitte te deorsum) lazdih hera nider 33"

4, ü

(Secessit) rxchtbfxrdbr'' 33'" 4, 12 (Reficientes) cfsbmfnflfsfiitf. | r.f.kbpntfi

15 pxrrfntf* 34* 4, 21

Mite?, mansueti Jiikltf^ 34* ">, 4 *Euanuent, feruukrdkt^ ertovbet 34''

5, 13 *(Reuj« erit) bckosot uuirdit 35-'' 5, 22

20 Concilio, dkiiirf' 35* ib.

(Aliquid aduersuin te) etheslicha sculdi

35* 5, 23 öcandalizat te, dkhft'Ukt^ 35'' 5, 29 (Repudii) Discidii zurslizzes 35'» 5, 31

25 Malo, leide 3G* 5, 39

(luditio contendere) Id in iudicio suo te

coiuiinceie, kcdingun uberchobero» 36*

5, 40 Dimitte," ferlaz 86* ib. 30

Angaiiauerit, notit 36* 5, 41 Passus, scriteniali 36* ib. Mutuari, aiitlcbiiiiien 36* 5, 42 Calumniantibus, scadonten 36* 5, 44 (Publicani) ftitbiif^*^ 36* 5, 46 35

(Hipocrit^) Siiiiulatores lichisana } trugo-

iiarra. lugeimrra 36'' 6, 2 (Exterminant^') deturpant sordidant [ un-

subrent Ubelo inachont 37* 6, 16 Laua, fronisgodhuuah 37* 6, 17 40 (Erugo) rubigo. rot 37* 6, 19 [oculus] Syniplex, .i. purus lutraz 37*

6, 22 (Totuni corpus tuum lucidum crit^^) mein-

broruni officiis gaudebit. ne bist lide- 45

scart 37* ib. |ad] Staturani, keuua'^ste 37'' 6, 27 (Cubituni) spauna 1 niunt 37'' ib. (Nent) spinnent 37'' 6, 28 (Prinmm) i. inaxime. zefurist 37'' 6, 33 50 Reiuetietur, '•' uuidargolten^* 38'' 7, 2

' gostatorio Vulg. - Xo: , rasur von •' dh. ruch«a furdar dh. cesanioiic

lesente, reibonJe (? in der vorläge stand vielleicht r."*^kbpiitf.). purroiitc ^ dh. milte 6 dh. fcnuiirdit. die bisher innerhalb diei^er familie nicht belegten gll. versah ich mit einem stern ' dh. dinge ^ dh. dih fellit " reinittc, über den punktierten buch- staben dl von Jüngerer haiid "^ dh. fertaiie " Extcrininant] iit aitf rasur

'2 lucidum erit auf grosser rasur !■* Remeti&ur, das zweite e kor r. aus i " uuidar- golten] r korr. aus 1

CCOLXIV. CCCLXVIII Maccabaeorum it. Evangelium Matthaei i:^

(Ficus) figun 38'^ 7, 16 (Stridor) clilaffbd 3 9^ 8, 12 (Febricitantem) i'iteii uuin | nanta 39''

8, 14 f) (Ascendente eo) Imo oaiigeiitenio | Inti

stephentemo^ 40^ 8, 23 (Quid nobis et tibi) Uuaz ist dir mit

uns 40» 8, 29 (Pascens) Uueidonte 40* 8, 30 10 Pr^ceps, vohaldi 40»» 8, 32

(In tMoneo^) telos. gf. laline uectigal. |

zol eins 401^ 9, 9 Ualentibus, ganzen 41* 9, 12 (Commissurani) plagulam. plez j kebeftida. 15 clebetöh 41* 9, 16 Panni, tvocbes 41-'' ih. Ue^tinientum uetus, ruchili 41* ib. *(Plenitudinem eins) Coniniissura suam

ple|nitudinem tollit. [ Coniniissura eruni- 20 pit I integra peius scisso | ueteri uesti-

niento I uzpristit 41* ib. (Scissura) prust 41* ib. (Uinuni nouuni) .i. niustuni feruenteni,

gesenten 41* 9, 17 25 Modo, nxgkx^ 41* 9, 18

(Nuniquam apparuit sie in israbel) Id

talis in hoc populo | nuniquam uisus

est I Indisimo lante 42* 9, 33 Gratis, sine pretio minesdanches ana 30 mieta ^2^ 10, 8

(Pecuniam in zonis uestris) Id pecuniam

zonis inclujsam. id in sacculis. | sebcbil.

Bursa, cbioth 42'^ 10, 9 Peram, taskun 42"^ 10, 10 35 (Dignus) p]r uuirdic. princeps bonus 42''

10, 11 Tollerabilius, ikbpr* 42'' 10, 15

00

Prüden tes, glovuua 43* 10, 16 Non consummabitis, nerfarent 43*

10, 23 40

Patrem familias, huseigan 43* 10, 25 (A«se) mfdkllb^ 43'- 10, 29 (Non cadet) non moritur | non decidit |

necergat 43'' ib. Me, mkr« 43'' 10, 37 45

(Illam, N. s. animam) sela 43"' 10,39 (Scandalizatus) pesvuihcban. erfeilit 44*

11, 0

*(Onines enim prophetae) Non post io- hannem excludit, uzot. feruuirfit pro- 50 phetas 44'' 11, 13 (Uellere) aba prehchen 45'' 12, 1 Sabbatis, tultedagen 45"^ 12, 2 (Beue conplacuit) Uuola gelichita 46*

12, 18 Animae meae, .i. mir 46* ib. (Hie est filius dauid) Diz ist gvotro

slahtto|man 46* 12, 23 Domus, hussäzze 46'' 12, 25 (Diripiat') destruet. ceuuirpbit 46''

12, 29 (Austri) Sunterhalbun 47* 12, 42 (Aestuauemnt) eruuarmetun 48* 13, 6 (Suftbcauerunt) ferdamfton 48* 13, 7 (Oculos suos clauserunt^) Ne arbitraremur 65 crassitudinem | cordis. et grauitate^ au- riuni I naturae est^° non uoluntatis sub- j iungit culpam arbitrii. selpjuuillen 48''

13, 15

Zizania, rbtbn " 49* 13, 25 70

(Colligimus) xzbrgften^^ 49a ,_ 13, 28 Ferniento, deisemen 49* 13, 33 Fermentatum est, gideismit uuard. erhaban uuard ( ) Fermentum haue uim j habet

00

1 berichtigt die lesart von cd - ti^eloneo] die korrektur von jüngerer hand ^ dh. nii giu * diese verderbte gl. (1. Ikbpr dh. libor) steht über dem folgenden sodoniorura •> dh. mediUa ^ dh. mir "^ Diripi&, & unterpunktiert und darüber a von jüngerer hand ^ cl*userunt ^ i^ grauitatem i" l. esse 11 dh. ratan i- xzbrgften]

z aus korf, dh. uzargeten

14

Kroänzungkn Zu Den Ahd. Gkoshen i

ut si farine inyx|tuiu fuerit. (]uod

paruuin uidejbatur crescat in malus.

et ad j saporeni suuin uulucrsarn eon-

8per|8ionem trahat. ge chnet 49'' ih. ö (Totum) i. toUi illa massa | keohnet teilig. \

tota^ illa fariiia postea coquenda co

bachonne* 49* ib. (Scandala) irriden 49^ 13, 41 (Stridor) chlaftbt 49»» 13, 42 10 Scandalizabuntur, erfellit uurten 50''

13, 57 (Tetrarcha) quartani partem | regni tenens j

fierdeling SC 14, 1 ([die autenij Natalis) geburt tages 50'' 14, 6

Clamauerunt, Erscriun ^l*» 14, 2G (Traditionem) lera zuht 52^ 15, 2

(Obliti sunt) Haec obliuio iiidiciuru est quod apostoli miniinani carnis curam 40 babci)ant|doinit)uiii pancni uitae secuni habentes quo* reficiebantur in corde. pro cuius dilectione ( ) duruh sina livbi minus de pane eorporali cogita-

bant 53'»

IG, 5

45

(Non eiit tibi boc) ni geburit dir suslib

54'' 16, 22 Scandalum, krrkdp^ 54''

Conimutationem, chpxf" 5^

0

Honora, pfskh. pfsprgf

3 52a

15, 4

(Tibi proderit) In tuos consu|mo cibos. | 20 Indina piterblda 52* 15, 5

(Non honorificauit) nebesah 52" 15,0

Irritum, ::::* girtaz. pemartez 52* ib.

(Scandalizati sunt) keuuirsirot j kyrrit sint

52^ 15, 12

25 (In secessum emittitur) i. in secessu dige-!

ritiir Ferdeuuit j uuirdit 52'' 15, 17

(Dimitte eam) Hoc faciunt discipuli igno-|

rantes mysteria domini 1 pro | muliere

niisericordia commoti j 1 propter im-

30 portunitatem eins | Ne quasi niedicum

inclementem I :::crebris^ inclamaret,

anarvofti. anahareti 52'' 15, 28

Post nos nauns afterhuns^ 52'' ib.

(Etiam domine) la" truhtin ; iz ist also

35 53« ~ 15, 27

(Sportas) corba 53'' 15, 87 (Faciem [caeli]) pharauua 53'' IG, 4 (Abiit) dana fvor 53'' ib.

- 16, 23 10 54b _ 16^ 26

Tabernacula, büttun 55* 17, 4

(Ecce nubes lucida) vt discat qui ma- tcriale, cimbarlib qu^siuit tabernacu- lum 55* 17, 5

(Passurus est ab eis) i. ab berede et berodiade | quia illusum remisit eum 5') herodes \ ad pilatum ut crucifigeret eum. I ideo dieuntur ibesum cmcifixisse } quod factio eorum in occisione domini consenserit () mahebunga | fraudolen- tia I 1 insidiae 55'' 17, 12 00

(Lunaticuö) Manod uuilino | manod tuldo 55'' 17, 14

(Quousque ero uobiscuni) Tamdiu sum apud j uos signa faciens. | et tarnen in me I non creditis. | vuo lango Neeigent- fiö er I niih samit iv 55*» 17, 16

(Usque quo paciar uos) Vuolango trage

ih ivuuih 55''

ib. Uuerbejiten

55"

(Conuersantibus)

17, 21 70

(Accesscrunt ad Petrum) pro jnagni-

tudine j signonuii non audent } ibesum

conuenire i thuuingen j Notten 55''

17, 23 (Non soluit didragma) nigiltit den eins 75

50" ib.

1 M steht totu 2 dfg nmrginalgl. mit Verweisung auf fermento bl. 49» 3 dh. pesih, pesorge * das ausradierte wort scheint im anfang g, am schluss z gehabt zu haben

^ /. crehrius 6 (j{g deutschen worte stehen unter dem in der letzten zeile der seite beßndliefien post uos < la] 1 sicher, l la » quos •' dh. irrido i'' dh. chouf

CCCLXVIir Evangelium Matthaei

15

(Etiam) neiner noh j ne tüot 56*

17, 24 (Praeuenit eum) antequam petrus sug- 1

gerat, furi uangota | furi sprach oG* T) ib. (Ut autem non scandalizenius eos) Daz

uuir sia nerifellen anen uns 56^

17, 26

(Scandalizauerit) i. dicto factoue. occasio- ' 10 nem ruin§ dederit cuiquam. Erfellit keuuirsirot 56'' 18, 6 Mola asinaria, churnil stein 56* ib. Scandala, irriden 56^ 18, 7 Peccauerit, misse tuot 56"^ 18, 15 15 (In te) Id contra te uuidardih 56^ ib. *(Adhibe tecuni) 1 corrigendi studio i 1 cojiueniendi sub testibus | conuincendi

ronnes i

thuuingennes uberchobo 56^' 18, 1 6 (Stet) consistat firmetur uasto stant« 20 56*^ ib.

(Publicanus) fertaner feiiiua'zener 57*

18, 17 (Peccabit in nie) misse tuot j misse uerlt uuidar miii 57* 18, 21 25 (Talenta) keuuage ' scaz. t phunt 57*

18, 24

Patientiara habe in me, i. da mihi in- ducias gib mires ding^ ( ) anen mir. j \ uuidar mih 57* 18, 26 30 (Tenens [eum]) fahen : : : te inan ; anagri- fenti inan 57'^ 18, 28

(Repudii) zurslizzes discidii I sceitungo58* ~ 19, 7

(Castrauerunt) Erfürton \ eunuchi|zaue- 35 runt 58* 19, 12

Conducere, kemieten 59* 20, 1

(Conuentione) kedingun i ke zumfte 59*

20, 2

Denario diurno, tbgbphfndkng^ 59* ih. 40

(Circa horam tertiam) ümbe mitt«in mor- gan 59* 20, 3

(Conuenisti mecum) ke zumftost dih 59''

20, 13

Petens* aliquid ab eo, kfiimkhdfskh 45

pkttp^ 59'' 20, 20 (Dominus bis opus habet) der hero pidarf

iro eo*» 21, 3 Subiugalis, i. domit§. dero zamun^ öO*^"

21, 5 50 (Catheckas •*) Sedes doctonim | Sezzela

61* 21, 12 (Euertit) destiiixit zeuuarpf pesturzta 61» ib.

(Locauit) kestatota. i peualah 62" 21, 55

33 ''XCognouerunt) incnatun ' in cantun 62'»

21, 45

(Tauri mei et altilia) slagerinder. mbst- fpglb^ 62'' 22, 4 60

(In uillam suam^) heimmortes ce sine-j mo gifvore 62'' 22, 5

Exitus uiarum, uuegesceid 63* 22, 9

(Uerax es) tu bist vuola gilerit 63* 22, 16 65

*(Non est tibi cura de aliquo) I. ob nullius curam j 1 amorem quod recjtum est. iudicare | pretermittis [ nesihist der ana i gnoz scepfte 63* ih.

(Non enim respicis personam) I. ob 70 nullius po|testatis timorem j iustum di- cere forjmidas | nisihist der äna ! her tvomes 63* ib.

(Personam) giuualt her tvom 63* ib.

1 uberchobo j das zweite b korr, aus ansatz von ?p ^ i, da mihi inducias und i. domite lagen schon eingetragen vor, als der glossenkopist die deutschen worte hinzu- fügte 3 ^fi, tagaphending: die gl. scheint von and. Jiand herzurühren * P&eNs] e aus i karr., N radiert aus ? ri •> dh. kere mih des ih pitto '^ Cathedras] e aus ansatz von & ^ dh. mastfogla ^ guä von and. hand nachgetragen

k;

Eroänzunoen 7.V Dkx Aiip. Glossen r

*(Tunr Ihcsus Idquutus est) (.'onfusis nc rc'piuliatis tfinpUitorihus ad suos ihcsus 1 serinonein conueilit. ut illonim confusio istis fieret ili.xcipliiin. zutli. f) daz j sio sih dj'ir hf zuhttotin 04" 23, 1

Dilntant, preitant G4'' 23, 5

Mains, fordroni G4'' 28, 17

(lurat in illo^) Si iurat per deum qui 10 iumt per tenipluni. patet quod tein- plum j ex tanta diguitate j iiiaius esl altari | fordrora G5» 23, 20

Mentein, ininzun 65* 23, 23

Anetum, tkllf^ 05» ih. 15 Cyniiiium, chümi Oö-'' ib.

luditium, svona 05* ib.

(Excolantes) uzsihenlc. uzfliozente 05* 23, 24

Culicem, mukkun 05* ib. 20 (Deforis) uzuuertig .i. in exterioribus rebus 05« 23, 25

Calieis, copfes 05» ib.

Para : : psidis, karoles sulzicar 05» /7>.

Per loca, mutr unte uiiar 00» 24, 7

25 (Praedicabitur) . . . Signum itaquc domi-

nici aduentus est ante nnindi fineni

predicari euangeliuni in toto orbe durah

prediget uuerdan^ OO** 24, 14

(Teuer fuerit) Erspringit. s. in uerno teni- 30 pore 07» 24, 32

Non cognoucrunt, neuuessones neuuilit 07» 24, 39

Dormierunt, nbppbztpn* 08» 25, 5

(Enge) Enge, vuolaga inter|iectio laetan-| 35 tis est OS^» 25, 21

(Domine! scio) Seruus iste ad pigri tiam

et neglegentiam | euporbi^ quoque cri- men I incurrit. et dominum quem sup- pliciter ora're debuerat. ecoutra | calum- niatur .i. .skiltit 08»' 25, 24 40

(Collegistis me) In domum suscepistis. | In tectum induxistis. | In namunt mih 09« 25, 35 (Post bidium ^) Post duos dies, id post ] terciam et quartam feriam föne hivto 45 über zuüena taga 09'' 20, 2 *(Pascha) Pascha dicitur . . . latine | transitus teutonice | oster tuld | oster frisging 09'' ib. *(Alabastrum) Genus est mar|mori8. Salz- 50

buhsa p" 1 Salpfaz 09»» 20, 7 Constituerunt ei, bütunimo 70* 20, 15 Argenteos, den. silberlinga 70* ib. (Pascha) Agnum .i. uictimam | 6''ter fris- ging 70* 20, 17 55 (Parapside) Parabsis est. uas infusorium cürol grvon | sulzfaz ezzihfaz 70'' 20, 23 (Tradetur) f erraten uuirdit 70'' 26, 24 Scandalum, ahsuui'=h 70'' 20, 31 60 Scandalizati fuerint, ahsuuihchont 70^

20, 33 Contristari, tiureu 71'' 20, 37 (Ut non intretis in temptationem) Id ne suadente diabolo | scandalum in me 65 palia|mini. daz ir mir ni gejsuuichet 71» 20, 41 Amodo, nohen altre 72» 20, 04 Blasphemiam, last^r"^ 72'' 20, 05 Palmas, i. alapas. örsclegi 72" 20, 07 70 Prophetiza, errät 72'' 20, 08 (Quid ad nos) s. pertinet precium | quod

1 eo Vulg. 2 ^]i_ tiiie 3 ^{^ ^^ste zeile dieser note fehlt grösstenteils infolge he- schneidung des oberen blattrandes ; da jedoch über praedicabitur ein verweiszeichen steht, so bezieht sich die note wahrscheinlich auf dies wort, nicht auf propheta des nächst- folgenden Verses, das eines vericeiszeichens enträt * dh. nappazton ^ biduura Vulg.

« soll dies von Salzbuhsa durch grösseres spatium getrennte p eine korrektur zu Salpbuhsa andeuten? '' lasK^r] der akzent sehr schwach, diese gl. die beiden folgenden und 17, 7. 8/ wohl von and. hand

CCCLXVIII— CCCLXX Evangelium Matthaei

17

Zs. f. ivortfoi'schung 1, 116

accepisti. | Uuaz scal uns der scaz 1?>^ plvotes | daz nenien uiiir über [ uiisih

27, 4 74^ 27, 25

(Tu uideris) Id est tu quid inde | faceie (Pretorio) Thinchüs. sprahhüs 74»

uolueris | uideto. des sih du 73* ih. 27, 27 40

5 (Figuli) eines leim pili|dares 73*1 27,7 Clamidem coccineam, coteppin lahehan

Sepulturam, grab 73» ib. 74» 27, 28

Adpreciauerunt, keuuerdoton 73» 27,9 (Plectentes coronam de spinis) flehtenti

(Constituit) disposuit. predistinauit, pi- houbitipant durninaz 74» 27, 29

Angariauerunt, kenotton 74» 27, 32 45

(Golgotha) Golgotha symm nomen est. et interpretatur caluariae id est | de- collatorum kibillon 74« 27, 33

Caluariae, kibillü 74» ih.

(Seruabant evm^) namen sin govma 74'' 50 27, 36

meinta 73» 27, 10 10 Testimonia, unlivmenta 73'' 27, 13 *Uinctum, haft 73'' 27, 15 Uinctum, haft 73'' 27, 16 Insignem, urgoleman 73'' ib. (Nihil tibi! et iusto illi) Suadente dia- 15 bolo I suggestio uxoris est | apud ma-

ritum. I ut Christus quasi iustus | homo (Inposuenmt super caput eius) zvobafj ton non interficiatur. | nihil iniuriae et ad- 1 dar | obena 74'' 27, 37

uersitatis sit tibi j cum illo iusto honii- 1 (Sine! uideamus) laz stan untar däna ne. nihil mali facias I illi. ne uerdvo dih 75" 27, 49

20 anen demö gvoten man 73'' 27,19 *Scisum2 est, präst 75» 27, 51 (Multa enim passa sum hodie per uisum) *(A summo! usque deorsum) foneoben- Uilo uuntres gesah | ih hinat duruh antig unzen nidenantig 75» ih.

00

troum 73'' ib.

(Quia nihil proficeret) s. causa liberandi i

25 eum däz ez nioth nedige 73'' 27, 24

*(Innocens ego sum) Iudex qui cogitatur

contra dominum ferre sententiam non

dampnat | oblatum sed arguit ofFereu-

tes. iustum esse pronuntia°s qui crucifi- ;

30 gendus est. Uos inquit uideritis si

sanguinis eius inmunes estis | Uuio ir

iv dar ana keborget eigint 74» ib.

(Sanguis eius super uos) div sculd sines

*(A longe) s. uenientes. ferrenan | comeniv

75» 27, 55 00

*(In sindone munda) Id in linteamine]

puro. lininemo tvoch^ 75'' 27, 59 "Aduoluit, zvouuieP zvouualzta* 75''

27, 60 Custodiam, uuarta 75'' 27, 65 65

(Sicut scitis) Ne tvon ih mih | der nioth

mer ana 75'' ib. (Suadebimus ei) Raten mes imo | glistemes

imo 76» 28, 14

CCCLXX

/ = Codex Carolsruhensis Oeningen 1. (18''2) Ventilabrvm wintschunela 3, 12 Iota titila unum aut unus apex ul punetus 70 35 (19»^) Paralithicos frihta paralisis uir- 5, 18

gihtigota 4, 24

(19»2) Zizania trefs 13, 25

1 eo8, OS hinter strichen und darüber v von and. hand - scißsum Vulg. tamination von zuouual iind zuouuielz? + stffht über dem folgenden magnum Althochdeutsche glossen V. o

con-

18 Eroänzunoen Zu t)i:N Ann. rti,oHSKs r

Zs. /". woriforschuny l, IIG

Loliuiii' rate Mentrnn metizä 23, 23

Binapis serief 1 Ü, :'.l Aneti* tilli 23, 23

FaiiUii^iiia .i. getrok - 14, 2G Cuiuinum cumi 23, 23

Secccssuin ■■* <;i'"sua3 If», 17 Exfolentes''' silmt (19''') wlgare per col«

öllO***) Nuinnuilaiionnn luiiiiulaiiiis wdi- li(|uaiite.s 23, 24 25

seier 21, 12 Culicem inucean * 23, 24

Pere^re in eilend:^ 21, 33 Clainideni inantel 27, 28

Philacteria j)uilegii 23, ö Caluarie gepal'"s 27, 33

ZUM EVANGELIUM MARCI. CCCLXXVI

e = Codex archivi episcopalis Augustani G.

(Assunientum) kfhfftkdb" 82» 2,21 *(Tabernacula) huttun ^^ 94» 9, 4

1*J *(Aeruiniiae) uuenecheit^ 84'* 4, 19 '(Diöcerpens euni) Siue ut presentibus | 30

*(Produxerit) ougit** 85» 4, 29 turbis odium incute|ret. diuine uir-

(Custodiebat euni) stvont imo pi* 88'' tujtis, dero gotes chrcfti 95» 9, 25

G, 20 (Auim^quior esto) keste modir^^ 98*»

(Cognoueiunt) keiscoton'* 89« G, 33 10, 49

(Applicuerunt) stediton" 90» G, 53 *(Decurio) cousiliariuri, dingman 108'' 35

(Confundetur "^) scanict sich ^ 93'' 8, 38 15, 43

CCCLXXVII

h = Codex Carolsruhensis Oeningen 1. (20»^)Assuineiu-iuin** additarnentumascrot Luscuni ^* ainög 9, 4C

9 91

ZUM EVANGELIUM LUCAE. CCCLXXX

e = Codex archivi episcopalis Augustani G.

(Regioiie) idilbb'^ 11 G»» 2, 8 (Runipebatur) prbst^'' 123» 5, G

20 (Captuiani) zxg'" 122'' 5, 4 *(Mergereiitur) sxnchkn^^ 123»— 5, 7

1 gegengh zur vorigen - sccessum Vulg. ^ eilend :] rasur von ? e * anethum Vuhj. •' excolantes Vtdg. '^ die dann von Holder angeführte gl. 23, 26 Perabsideiii perapsis est gebata ul catinus ist lat. ' dh. keheftida 8 in einer eigentümlichen, zuireilen auch für lat. gll. benutzten gelieimschrift, ivelche gleicherweise zweimal {a. Gll. 4, 513) (Im. 3860», einmal Clm. 6242 anwendet: hl. 7^ wird dort mit ihr obsecrationera {Can. apost. xxxii) durch amnionicioiiem erklärt, 7^ ist das steganographierte wort über subicptioneni (Can. ajjost. xxxiv) ausradiert, einer anders gearteten geheimschrift he- dient sich Add. 34248 des British museum {Gll. 4, 496, 3) ^ darunter derselbe text in geheimschrift '" confitebitur Vulg. n in geheimschrift ^2 i,eide ivorte darunter in geheimschrift ^^ assumentum Vulg. ^^ lu scü] 1 aus ? a korr. ^^ dh. halba

'•' dh. zug 1^ dh. prast if* dh. sunchin

CCCLXX— -CCCLXXXVIII Evai^gelium Matthaei Johannis 19

Zs. f. Wortforschung 8, 48. 1, 116

(Mutuum) bnblfhfni 126* 6, 34 22, 57

*(Sollicita es) strkxnks'' IS?"^ 10,41 *(I"teruallo) unter ualle [ unter laz ze

(Coartor) mkhlbngst» 142'^ 12, 50 160^ 22, 59

*(Negauit eum) ferlovgenta sin 160^ *(Decurio) dingman 103* 23, 50 30

CCCLXXXb

Codex Carolsruhensis Aug. ccxxxvir.

kinieinta truhtiH.^ f. 122» 10, 1 Non capit prophetam perire .i. nikilimpsit®

128^ 13, 33 [cccLxxxvi^'] Ad mensam mense'' numularli 1 alterius

mercatoris dicitur seranna in qua pec- 35 cunia numeratur 1 aliud quodlibet lignum ad hoc factum 134* 19, 23

Suspensus erat audiens illum, uferiuue ganuuas l intern'^ 134b _ 19, 48

Manicabat .i. kicitasih 136* 21, 38 40

ö Manicabat .1. mane ibat, kicitta sih* 104^ 21, 38 Propter improbitatem .i. thurach sina

akelec zi 1041^ 11, 8 Tegule scintalun. f. de lateribus fact? 10 116b 5, 19

Mensuram confertam .i. kiduhit 11 7**

6, 38 [cccLXXx] Et coagitatam .i. kiuufot. f. I kiskutit

117* ib. [cCCLXXX. CCCLXXXIl]

.11. 13 Designauit dominus et alios lxxx .i. In agoniea,^ inulizze f. 139^ 22, 43

CCCLXXXI

k =: Codex Carolsruhensis Oeningen 1.

(20^1) De siliquis siliqua keua 15, IG Confertis cosat 24, 17 (20^2) Cribraret ritret 22, 31

ZUM EVANGELIUM JOHANNIS. CCCLXXXVIII

e = Codex archivi episcopalis Augustani 6. (Morl) teuuen hina ziehan 174^ 4,47 erat | stouuento. gremlzonto 193*

(Porticus) langinnun 174^ 5, 2

20 *Ambulabat, gangrota 179^ 7, 1

Praeteriens, danagangenti 184^ 9, 1

(Silentio) Suppressam uocem | silentium

nuncu|pauit. aduerb. occulte | stillo.

quasi surun[nans^" 188^ 11, 28

25 *(Protestatus est) Id ualido, starkemo

sermone predixit | <|uod sibi futurum

13, 21

*Retrorsum, brsflkugxn^^ .i. deorsum 199* 45

18, G

"Pulmentarium, pisvuile () zvomvose 204^

21, 5

*(Misit se in mare) s. non nitando^^ sed

uadan|do svuimmanto 204^ 21, 7 50 *(Cubitis) manstvodile'' 205* 21, 8

I dh. analehen 2 j,ji^ striunis ^ l. mkh Ibngft = mih langet * diese gl., 19, 38. 41 übergeschr. ^ kimeinta] das zweite i nachträglich eingefügt. I. truhtix

« /. kilimpfit ' l. mensa '^ l. intent' = intentus ^ agonia Vulg. i" /. susurrans

II dh. areelingun ; scheint von and. hand. mhd. und nhd. belege Zs. f. deutsche Wort- forschung 3, 54/' 12 ]^ natando i^ hisher nur Gll. 2, 687, 55 belegt

20

Eiu5änzun<;en Zu Dion Ann. Glossen i

Zs. f. tvoilforschtuuj 1 , 1 1 (3

CCCLXXXIX

/ = Codejc farolsriihensit Oeningen 1. (2(»''') Scribebat reiz 8, P, Encen'n kiiwnth 1 0, 22

St'liim * ^strit 9, 1 G

ZU DEN ACTIS APOSTOLORUM. CCCXCII

s = Codex Cfiiolsniltensis Oenliigeii 1.

(21*^) Crepuit zipi-ast 1, 18 Caligas hosen 12, 8

Episcopatiun ambaht^ 1, 20 (22»M Cognlcione* .i. urteil 25, 21

r. Iniecerunt anathate 4, 3 Auditorium .i. dinchus 20, 23

Conferebant cosotö 4, 15 Legebat^ uMtas 27, 13 (21*"'^) DemenUisset diniinucionem nientis Scapha* .i. floschef 27, 32

faceret .i. pitüpiti 8, 11 Armamenta gezivga 27, 19

Conariuni^ ledhire 9, 43 Artemone .i. segel 27, 40 10 Quatuor iniciis ortu 10, 11

CCCXCVIII=»

Code:r StuiUjurte'uMs Bibl. 51. Conuescens ebenescenter IßC* 1, 4

ZUM BRIEFE PAULI AN DIE RÖMER.

CCCXCIX

25

p = Codex Berolinensift Phill. 1050.

Fidein, proniissionem. triuua e 45**

3, 3 Commendat kephrarnbarit c 45** 3, 5

l.ö Causati enini sunni.s causa reddita osten- diniu.s kfrfdptpn' e 45*^ 3, 9 Exclusa kfxzptkx' e 4G» 3, 27 Probatio gehebida' e 47'' 5, 4 Gernimus chlxbpn ' e 50^^ 8, 23

20 Propositum kfmtknkdb^ c 51" 8, 28 Predistinauit kfmfkntb' e 51» 8, 29

f ■=: Codex Bamhergensis Bibl. 89.

In non gentem en undiet f 109*»* HO

10, 19

Iiiterpellat ruogit*' «53'' 11, 2 Diüctuni niissiburi* e 53'» 11, 12 Doübatio pruchili'' r 54* f 111**

11, 16 35 (Altuni) hphp9 e 54» 11, 20 Probauerunt Geküron e 58* 15, 26 Collationem keuuerf ouelei e 58* ib.

' Schisma Vulg. - die dann von llulder angeführte gl. Spem ueti ist lat. : 2, 2 Spi- ritus uenti ^ coriarium Vulg. * cognitionem Vulg. ^ legebant Vulg. *> scaphae Vuly. '• mit dunklerer tinte e ** fraglich, ob mit dunklerer tinte. ri von raissiburi fast erloschen e ^ mit dunklerer tinte e '" keuuerf mit dunklerer tinte e

CCCLXXXIX— CCCCXLVIII Evang. Johannis Ad Timotheum i 21

ZUM BRIEFE PAULI AN DIE CORINTHER I.

CCCCIX

e = Codex Berolinensis Phill. 1650. Significatuni fnbpxchknkt^ e CO'* In §ternum nioiuer' c (Sl^ 8, 13

1, 11 Tritumnti threskentemo e 68* 9, 9

Confundat geskente e 61* 1, 27 (Pugno) chbmph^ c 69=^ 9, 26

Factus est uiiard^ e 61* 1, 30 Proueutuni, exitum Ibbb^ e 69^ 10, 13 20

5 Architectus, imperitus non potest fuuda- Macello merkat e 70* 10, 25

mentuni pouere zimberman c 62^* Uenit firchoufet uuirdit e 70* ib.

3, 10 Multum zfmfkst' e 74»» 14, 27

Purgamenta kesopha c 63^ 4, 13 Reuerentiam skbma c 70** 15, 34 Superadulta ubarzitigiu e 67* 7, 36 Corruptione Mi' e 77=» 15, 42 25

ZUM BRIEFE PAULI AN DIE CORINTHER IL

CCCCXVII

e = Codex Berolinensis Phill. 1650. 10 Conuentio gfzxmft e 83^ 0, 15 Dimissus nkdfrgflbzzkufr e SS*» 11,

Secundum engagendiu e 85* 8, 12 33

ZUM BRIEFE PAULI AN DIE GALATER.

CCCCXXIV

e = Codex Berolinensis Phill. 1650 Cessinius geuuichan c 91* 2, 5

ZUM BRIEFE PAULI AN DIE EPHESER.

CCCCXXX

e = Codex Berolinensis Phill. 1650. Dispensatione gimachida e 96* 1, l'J Remittentes enläzendi e lOO** 6, 9 Rugam zxchb e 100" 5, 27

ZUM BRIEFE PAULI AN DIE THESSALONICHER I.

CCCCXLIII

d = Codex Berolinensis Phill. 1650. e = Clm. 18530, 1. 15 Su[)ergrediatur vbarfaugoloe d 111^ vp- fangoloe e 11^ 4, 6

ZUM BRIEFE PAULI AN TIMOTHEUS L

CCCCXLVIII

d = Codex Berolinensis Phill. 1650. Fidem uxub* d 118=* 5, 8 Matres familias hxseigxn ^ rf 118* 5,14 30

1 zweifelhaft, oh mit dunklerer tinte - uuard untergeschrieben ^ mit dunklerer tinte * davor rasur, dadurch entstanden, dass et der vorlier gehenden zeile auf rasiir steht, ursprünglich war wohl triuxub geschrieben -^ das seichen über x, das tvie i aus- sieht, soll wahrscheinlich ein längezeichen sein

22 Ergänzuncpln Zu Dkn Am». Gi-osskn i. ii

ZUM BRIEFE PAULI AN DIE HEBRAEER.

CCCCLXI t = Codfr Berolinen^is Phill. IGoO. (Secti sunt) Gepegöt uiirtvn* e 136» Adtrectnbilem* zedemo creiflichin r 137* 15

11, 37 12, 18

Consumniatorem erfiulljkrc P 136'' 12,2 Celerius hinuhorscor e 138*" 13, 10

ZUM BRIEFE jUDAE. CCCCLXXXIX''

Codex StuUgartensis Bibl. 54. Arbores autumnales terherbestlice ' poum 236* 12

ALCUINI INTERROGATIONES ET RESPONSIONES IN

GENESIM.

[Migne Patrol. lat. cj DVIIIb Codex Vaiicanus Pal. 289. 5 (Exhilaratio) freuuida 8* 521, 51

ARATOR. DXXVIII»

Codex musei Britannici Egerton 267.

(iG**) (Onus) suari tarahafti I, 177 Lusit petroug' I, 247

Portitor tregil I, 181 [dxxviii] (40'') Figuram kftbt kfscbst* I, 264 20

(40») Sub.stantia pestandda I, 243 [dxxviii]

Oodus* lurcicho I, 244

ATTO IN EPISTOLAM PAULI AD CORINTHIOS I. II.

[Äligne Patrol. lat. cxxxiv]

DXXXVP

Codex Bumhergensis Bibl. 89.

10 (Et ius desuper fundi) ius desuper fundi' accepi) Quinquies quadragenas .i. quin-

.i. anagoz 24^^*^ 358 D (= Judi- que uicibus quadraginta percussiones

cum 6, 20) accepi. una. s. percussione. minus, eine

(Arioluni) ariolus, Uez| ^ 26*^^ 364 D min fierzig slego. Vna^ minus accepit. 25

( A iud^is quinquies quadragenas una minus propter causam nobilitatis su?. quia

1 uürtvnj V unsicher, kann auch e oder o sein - ad tractabilem Vulg. 3 herbestlicej das mittlere e aus korr. * Claudus A'd. ^ davor de, welches icohl lusit zu delusit ergänzen soll ^ dh. ketat kescast = kescaft. die erste nl. steht über der zweiten ' iom glossator als fudi aufgefasst ^ am beschnittenen rand spuren eines zweiten z. l. liezzo 9 Vnal a atis korr.

CCCCLXl— DXLIX'' Ad Hebraeos— Beda 23

Zs. f. worlforschimg 1, 310

mos erat apud iud^os. ut quicunque bus trigenas et nouenas quasi trans-

(lissipator legis esset, si seruus esset. gressor^ legis accepit. quia lex. xl. 20

xl. percussionibus liberi uero. xxxv[iii. diebus in inonte sina. data est 72'»^

plagis flagellarentur. v. autem uici- 477 C (ii, 11, 24)

DXXXVF

Codex Carolsruhensis Aug. cl.

5 Effemiuati id enerues, erzageta ( ) eruuei- 348 D

cheta 120* 340 B (Manibrio ''^) manubrium hanthaba. stil

(Significantes) enbouchenente 124^ 198« 477 D. 478 A 25

AUGUSTINI SERMONES. DXLIIa

Clm. 6323.

Holosericam siedingeuuate 52" XXXIX uerbo peragro. et interpretatur teutoiiice

p. 2211 rlvngaro 127« XXXIX p. 1693

10 (Peregrizamur') Peregrizor deriuatur a

BEDA SUPER EPISTOLAS CANONICAS.

[Opera tom. v ed. Colon.]

DXLIXt»

Cbn. 18119.

Insumatis durehst& 1 assvniatis* 179'» In clericis® Inphaphonoge'semine 191* {Einst. Jacobi 4, 3) ]). 688 [vgl. (Epist. Petri i, ö, S) p. 711 [vgl.

CCCCLXVIII. CCCCLXIX] CCCCLXXl] 30

Armamini givuarnot vuerd& 189^ Subinferentes virtraganta 192'' {Epist.

15 {Epwt. Petri i, 4, 1) p. 708 [vgl. Petri u, 1, o) p. 715 [v^^/. cccclxxvi]

ccccLXxr] Ministrate irpiot& 192'' (Epist. Petri

Peregrinari gihidan* 190* {Epist. u, 1, 5) p. 715 [vgl. cccclxxvi]

Petri I, 4, 12) p. 710 [vgl. cccclxxi]

1 transgressorj das zweite r ans ?e korr. - manubrio Ed. ^ segrotaraus Ed. * die gll., der Monseer glossatur entnommen, sind einzelnen bibehoorten des Bedaschen kommentars übergeschrieben und zwar sofort bei dessen niederschrift : denn das & von givuarnot vuerd& ist grossenteils verdeckt von dem P des auf armamini folgenden Postquä "' gil : idan] 1: vielleicht aus & radiert und korr. darauf über gratia ]90'> {Epist. Petri i, 5. 2 p. 711) rasur von liupi, wie es scheint, vgl, CCCCLXXI ^ clericis unterstrichen, am rand, der Vulg. entsprechend, in cleris

24 Eroänzunoen Zu Den Aiiu. Glossen ii

BEDAE HOMILIAE.

[EJd. Coloniensis tom. vilj DLI«

Codex Turiccnsis C 42/277. (160*») De cerlaminc foncdcmostrite Lapidom stein ih. p. 28 Piscem* fisch ib.

(170") Dilectio niinim p. 29

BEDA DE ORTHOGRAFHIA.

[Gramniatipi lat. ed. Keil tom. Vll] DLIP

Interdictuni forboten ^ 271, 18

BOETHII CONSOLATIO PHILOSOFHIAE.

DLXXX»

Codex Banibergensis Class. 3. 5 Fni:ticibus braniache 30'' 3, 1 j}. 51, 2

BOETHIUS DE ARITHMETICA.

[Migne Patrol. lat. LXiiij DLXXX« Clm. 18764. Forniidabat inl^az Fracf. p. 1080 Divinum vuislih* niirabilc oO" 1, 27 LI Proueas ' givordrost 4'' ib. p. 11 05

Dimensiones mäza* 7'' 1, 1 ;;. 1081 Inoffensa vnpispurntero 31'' 1, 28 Expeditum est zelit,* .i. demonstrativvm p. 1107

10 est 22b 1, 19 p. 1097

CAESARII HOMILIAE. DLXXXII" Codex Berolinensis Theol. lat. fol. 355. (Malagma) Piastar 81*' Migne 39, 2219

CANONES CONCILIORUM.

DCI^ Clm. 5525. m

(Emergentes) ufarp 3»^ C<in. apost. XXXVIII [dci] 20

1 über dem bald darauf folgenden postulemus eine rasur 2 diese gl. führt HHagen Gramm, lat. vii, 222 und 271 note aus dem Parisinus 7530 in quart, saec. viii ex. bl. 290*— 300*, den er iv p. XLijf ausführlich beschrieben hat, an. das angeblich von der hand des textes nebengeschriebene wort ist nicht unverdächtig ^ provehas Ed. * mit blasserer tinte * auf der folgenden s. 3* steht neben aleae am vorn beschnittenen rande ulae: dh. gulae, s. GU. 2, 87, 1

DLI^— DCXXXVII'' Beda Gregorius 25

Böse Verzeichnis ir, 1, 90

Titillamento chuzile 72" Decr. Inn. Decoloratione honeda 111» Deo)'. Ge- XLIV [vgl. Dxci] lasii IX [dxci] 10

EPHRAEM SYRUS.

[opera et studio JAssemanij DCXXVb Codex Berolinensis Theol. lat. fol. 355. (Scamnmte) idest Campstad 48'^ III, 557«

DCXXV''

Clm. 6293 f. 156»\ (In mente sedula) siinblü^ III, 582*» Fluctuet uuancho^ ib.

GREGORII CURA PASTORALIS. DCXXXVIIb

Fragmenticiu monasterii SPauli Extra v. s. ii. ^

5 (10*) Foueant* locchnt^ 2, 6 2^. 23 Sub parsimonie spamnoa. auaricia

Contestando firpiatento | ^ 2, 7 j^. 24 2, 9 7^. 28 [vgl. dcxlvi]

Ocupent' Gimarant» 2, 7 ^j. 26 (9") Effusio spildunoai« 2, 9 ;?. 28 15

Tirannide rihlihho^ 2, 8 j^. 28 [vgl. dcxxxviii usw.\

1 verblasst, b vielleicht aus p korr. - etivas ausrietvischt -^ der anfang der gll. hl. IQb bereitet Schwierigkeiten, am obern beschnittenen rande stehen . . . cionis plasraa- cionis ; ich weiss diese tcorte bei Gregor nicht unterzubringen, am untern rande befinden sich 6 Zeilen : prioratus (kommt nur 2, 6 i>. 20 vor, könnte jedoch auch gegengl. zu magi- sterium 1, 1 ^. 2 sein), calafos (? vgl. bl. 8*?). .pueit (provehit 1, 1 p. 3). portabit. ' Impar (1, 3 p. 4). ineptuß. ducatü (1, 3 p. 4). principatO. rigidus (1, 3 p.5). durus. confusa (1, 4 p, 5). 1 raixta. insolentem (1, 4 p. 5). instapilem. Implicat (1, 4 p. 5). impedita (gehört vielleicht zum folgenden occupata). subp&unt (1, 4 p. 5). | sufficiunt. von dieser vierten seile kann ich nur noch . . . inponant (? imponatur 1, ö p. 7). ob . . . dedecore (1, 5 p. 7) s|, von der fünften . . . editat se . . . seorsü (? secretum, secessum 1, 5 p. 7) se . . . Bticationes (? obstinationis 1, 6 p. 7) contend (? contentiones), von der sechsten, die durch den kautschuckstempelabdruck des SPauler archivs obendrein verdorben ist, nichts mehr lesen, bl. 10» beginnt apostatur (Apostatae 2, 6 p. 21)1 alienus 1 aborainabilis. lenocinante (2, 6 p. 21)! saducente (sie). ::remissa (2, 6 p. 23)1 lassa. | consulens (2, 6 p. 23):- consiliens •: * foveantur Ed. '•> darauf teditus (deditiis 2, 7 p. 24). ocupatus

6 darauf l. conueniendo (2, 7 p. 24) '^ occupentur Ed. ^ es folgt funditur (fun- dituß 2, 7 2^- 26). ordinatur. penetrat (2, 7 p. 26). adiuuat | ^ der glossator fasste wie DCXLVI das lat. wort als tyrannice. darauf resultare (2, 8 j). 28)! resistere '" es folgt efficatia (2, 9 p. 28). pfecio. parcü (2, 9 p. 29) ! abstinente. percunctatio°'bus (2, 10 p, 30) und des Zeilenschlusses wegen darunter geschrieben interroGationibus. | Inordinatc (? inordinata 2, 9 p. 28)! in mensura. suspensa (2. 10 p. 30)! separata. deliberando (2, 10 p. 30). elicndo. ; adicit (addicit 2, 10 p. 32j. daninat. rite (2, 11 p. 33)! recte. ad rüdes (2, 11 p. 34)! ad nouos. enodare (2, 11 ^. 34). explicare. rectione (? naodu- lationem 3 praef. p. 34). | responsionem. üuulsa (3, 2 p. 36). euulsa. i^landiinta

26 Ekuänzunokn 7a I)k\ Am». Glosskn ir

(H"») Preniiorum gaiulia arspildnn ^ 3,3 DCXi.ix| 20

y>. 37 SeducanU'*' uizusen j 3, 1 1 ;>. 47

(9*) FoodanI scortcnt 3, 4 p. 39 [dcxxxvm UH\r\

Sectati' sunt gisnitasint | ^ 3, 0 ]). Kl Suspicionihus zuruuanidün 3, 11 ;>. 47 ") Inpudcntes unreine* 3, 7 ;>. 41 \vgl. dcxxxvii)

Fascinatuit' bizoubrota" 3, 7 ;>. 41 Erexerit** ufarrihtit 3, 11 p. 47 25

[dcxxxvii usw.\ Moliunlur iiialihont j '^ 3, 11 ;>. 47

Inciditur untarsnidanti | ' 3,9 p. 44 (8») Calaphos** slegi'* 3, 12 }). 51

Si occansio" gilniri* 3, 9 ]). 45 In: scoriam sintar 3, 13 p. 52 10 (7»») Uersuti uizuz 3, 10 p. 46 |i)CXXXVIM n^v\\

Concidit | aruiaP" 3, 10 p. 46 \v(j\.

DCLVII^' r,lm. 23450.

Diucrberat warpot 6" 1, 4 p. 5 DCLi) 30

|DCXLin| Anetuni lillo 112'' ih. [dcxxxvii.

Lirjuido^'^ofTano^' 9" 1, 7;>.7[DCXi.ir'*| dcxxxviii. dcxl. dcxlix. doli]

15 Habituni denglpimP" 18*> 2, 3 ;;. 16 Ciminum chumi 112'' ih. [dcxxxvii.

Mcntam minza 112'' 3, 33 ;;. 92 dcxxxviii. dcxl. dcxlix]

[dcxxxvii. dcxxxviil dcxl. dcxlix.

DCLVII'

Codex Vindob. 796. (MoUes) ..uidella 90'' 3, 27 p. 81 (Resarciant) gebuzzan '" 91» 3, 28 35 [dcxxxvii usu-.\ p. 81 [dcxxxviii usw.]

(? blandiraento 3, 2 p. 36). medicamta. p inuectione (3. 2 p. 37). tistrictione. (8'>) p in : : uectioneni {dieselbe gl. wiederholt ; vielleicht rasur von fe). districcionem. Incider& (3, 2 p. 37). secaret. edu^ tum (3, 2 p. 37). ferro ' (jehört wohl zum folgenden

prsesumant. darauf sale consparsionib ; (sed conspersionibus 3, 3 p. 37). | i suetudinibus. exoluere (exsolvere 3, 4 p. 38). reddere. depheodant (3, 4 p. 39). intellegant. (9*) ob- trectacionis (3. 4 />. 39). derogacionib ; '- secti Ed. ^ l. gisnitan * es folgt refouet (3, 7 p. 41). nutrit ^ fascinavit EcL ^ es folgt reuelaret (velaret 3, 7 p. 41). | de- fenderet. conphendiosius (d aus korr. compendiosius 3, 8 p. 41). cicius. Incesti (in- cestus 3, 8 i>. 41)! hixoriosi ^ es folgt leuitate (3, 9 p. 44). uilitate. lacessiens

(lacesoens 3, 9 p. 45). lacerans. exagerens (exaggerans 3. 9 p. 45). ccregans. seque non reddis (seque non reddidisse 3, 9 p. 45). . . . [undeutliche buchstabenreste) | . . . (ab- geschnitten) et 8 occasio Ed. ^ es folgt m"eniis (3, 9 p. 45). muris. fauores (fautores 3, 10 2^- 45). adiutoree \ laudat . . . (abgeschnitten, I. laudatores). (7'>) brauio (u undeut- lich. 3, 10 p. 45). uictorie pmin. liuore (3, 10 /). 4(3). inuidia lo es folgt ne utcumque (3, 10 p. 46). aliquantulum. astutiam (3, 11 ;;. 47) " seducante] sed auf rasur, seducti Ed.; die deutsche gl. bezieht sich aber auf das folgende calleant ^'- exerit Ed.

13 es folgt . . . cacione (vorn abgeschnitten : ? tergiversatione 3, 1 1 p. 48). subblan- tacione. suspeote mentes (3, 11 p. 48). dispitio.s . (8») flag*'ilat (3. 12 ji. .50). caatigat

'* colaphos Ed. '■> es folgt dumtaxat (3. 13 p. 52). sine dubio. | animaduersione (3. 13 p. .52). iracundi: (vielleicht stand e) is liquidu Ed. »^ offano im Imttext vor liquide aunradiert und neues offano darüber '^ gipuid '^ gebuzzanj an zweifelhaft

DCXXXVIIb— DCLXXVP Gregorius 27

DCLVIle

Codex Vindob. 772 f. 3^.

Delitiscendo loskento Praef. p. 1 dcxl]

[dcxxxvii. dcxxxviii. dcxxxix.

DCLVIP Chi. 4614.

Solerti pihuobero' 4^ 1, 2 ]). 3 Baratro hole 124b 3, 29 p. 85

Uetant^ uuisant 06'^ 3, 11 ;>. 47 Quodlibet souuazso 134'' 3, 34 p. 93 20

5 Calleant furistant^ 67* ib. Terreantur sin® 184*' ib. Totius* kasci lihor^ 67* ib.

GREGORII DIALOGI. DCLXXI»

Clm. 6293.

Condescensione nidergilazido 1'' Praef. /;. 229

p. 152 Eius oculis sinen ougon^ 17* ib.

Corporalibus lihham . . . '^ 17* 2, 8

DCLXXI"

Codex Turicensis Rhenov. 40. 10 Ex occasione föne dero falgo 2 Praef. p. 152

GREGORII HOMILIAE IN EVANGELIA.

DCLXXVI''

Clm. 4542.

(1"*) Enunti*tione ^ chundido Praef. lancun ib. 25

p. 1434 (187b2) Uiridesciti2 argrunet II, 32 Correxi gipuostih ib. p. 1589

(20"^) Disinteria uzcanch 1,4^^.1449 (196*^) Constringitur^^ sigidungen^* 15 (186*^^) In essentia iuouesantiu^" II, II, 33 }). 1599

32 p. 1588 (200*^) Non discrepat niuntarskeidit 30 (186"^) "Olerum plant? garuurcio»^ pfa- II, 34 jx 1603

1 die gll. 27,5 f. 20 f sind eingeritzt und nur unvollkommen zu entziffern, mit der ersten kann etwa pihucliero gemeint sein ^ vitant Ed. 3 kann auch far stant sein * Tötius] die korr. vom glossator •* gemeint kascirmlihor? ^ sin nicht ganz sicher

■^ etiDa lihhamlihhen ^ die fast erloschene gl. rot ^ enunti*tione, das erste e vor der zeile nachgetragen, notatione Ed. i^ l. iouuesantiu " /. gartuurcio '2 Uiri- descit] 6 aus i korr. virescit Ed. i3 constring'&ur i* gidungen] d toahrscheinlicher als t, e unsicher, vielleicht a

28 Eroänzunoen Zi: Di:x Aud. CiLossEN ii

Rose Verxekhnia ii, 1, 74

GREGORII HOMILIAE IN KZIXHIELEM.

[Migiic Patrol. lat. Lxxvi]

DCLXXVI"! Codes Turicensis C 105.

(Ferculum) Ferculum. spanhottc^ lectus Paxilli piiiidile 83' p. 967 "^

est qui poitari solet H2» p. 904 Propupiiaculis wighu-jir 84" }>. 968 Rcclinatoriuni lineberti;a 82* //'.

HAYMONIS HOMILIAE.

[Migne Patrol. lat. cxviiil DCLXXXIP'

am. 18227. (öpasnme) .i. contraotio nciuoruin, .i. c,''raniplio 2H" XII p. 80

HAYMO IN CANTICA CANTICORUM.

[Migne Patrol. lat. cxviij DCLXXXIP Chn. 18G65 f. 82^ ■") (Lunibricos) reg..ivvnn' p. 299 B Mureiia lantfrida ib.

HAYMO IN EPISTOLAM AD CORINTHIOS II.

[Migne Patrol. lat. cxviij DCLXXXIF Clm. 18119 f. 156''. (Opyparo) icl est mirifiee .1. rihlicho^ p. G62

HIERONYMI EPISTOLAE. DCLXXXVIIP

Codex Berolinensis Theol. lat. fol. 119.

(Cariosis) Cariosis die putridi^ Nam caries 9* LII p. 255 15

dicitur putredo lignorum .i. Vuormelo

HYMNUS IN NATALE S. JOHANNIS BAPTISTAE.

IJWerner Mitteilungen der Zürcher antiq. gcsellschaft xxm. 3, 156]

DCCIV«h Codex Turicensis Rhenov. 111 />. 1 74. Pudoris chiuschi 8 Vox stininia* 9

' ppanbette iiber Ferculum - das punktierte erloschen, l. regenvvrm 3 neben Sanctificamini lauato uestimenta uestra. Abstiiiete ab uxoribus uestris Thessal. l = Migne p. 770 steht bl. 159''» am rand Abvatorib, : das scheint verderbt aus Ab vxoribns * von zweiter hand

DCLXXVI''— DCCVI'' Gregorius Isidorus 29

Missa [uox] thiu gesanta stimnia ib. Uincula gebende 14

Fouit^ bruota 10 Littera buostab^ IG 20

Gaudia mendina^ ib.

JORDANES. DCCIVt''' Cognatum suagur* 43, 22

ISIDORI ETYMOLOGIAE. DCCVI*

Codex Vaticanus Pal. 281 f. 181^ sq.

') Grues granuhca XII, 7, 14 , Ardea reigoro XII, 7, 21

Ciconiae odifaron XII, 7, 10 Pelieanus sisogomo XII, 7, 2G

Olor holbiz^ XII, 7, 18 Vespert'dio fledarmus XII, 7, 30

Struthio struz XII, 7, 20

DCCVI'^

Clm. 18192.

Pirat? fiurdiubes 21''^ II, 14 p. 88 p. 172

10 Laruatio siez 40*^2 _ jy - p^ 175 Cimas uuipphilun 172»^ XVII, G 25 Subeenturiati, halscara .i. subeenturia 90**^ p. 324

IX, 3 2J. 427 Asaram hasalmusicha^ 177«^ XVII, 9 Pelliclendo spananto« 103''^ X, 221 p. 349

p, 490 lusquiamus pi lisa** IIS^^ XVII, 9

15 Ocimi morahes 123»« XII, G p. 78 p. 355 30

Murenam lantfrida 124*^ XII, G lanticulum impiz 200»»^ XX, 2 /j. 485

p. 82 Pituita greccun 20 1»^ XX, 2 ;?. 491

Promunctorio insevui'' 144^2 _ XIV, G Garum sulz a 202«^ XX, 3 p. 495

1 Fouit] 0 aus u Jcorr,, uit auf raaur, beides vom glossator 2 ^qh zweiter hand =* ganz unsicher, autserdem scheinen noch deutsche gll. gestanden zu haben über anle V. 7 (uuarto?), canores v. 14 und sapientiae v. 17 * diese gl. stand in der Heidel- berger Jordaneshs. 921, tvelche beim brand des Mommsenschen hauses unterging, der codex in grossquart, mit ags. schrift aus der toende des vin/ix jhs., enthielt ursprüng- lich 15 quaternionen, von denen aber der erste sowie die zwei schlussbll. des letzten ver- loren ivaren, tmd zählte daher 112 bll. (1. 2 und 112 leer, 17 zweimal vorhanden). 1479 befand er sich nach ausiveis von Macarius vBusecJc bekanntem reg istratur vermerk in Mains; dass er früher nach Fulda gehört habe, lässt sich nicht erweisen {FFalk Beiheft 18 zum Zentralbl. f. bibliothekswesen (1897) 11/). ein faksimile gab FWilken auf tafel 2, 2 seiner Gesch. der . . . alten Heidelberg ischen büchersammlungen (1817). die gl. er- loähnte ThMommsen MG Auetores antiquissimi v, 1 (1882), XLVirr, erneut wies auf sie hin WSchulze Zs. f. vgl. Sprachforschung 40 (1907), 406 ^ l. helbiz ^ spananto] o un- deutlich, vielleicht i ' neutrum := das in der see belegene? ^ vgl. haselmusch bei Pritsel-Jessen ^ darauf über tomento bl. 197''' (xix, 26 p. 462) ausradiert, wie es scheint, ziecha

!•

30 Eroänzunoen Zu Den Aiw. Glossen ii

LUCANUS. DCCXXXV (2, 355. 4, 338) c = Codex Berolinensh Lat. fol. 35. *

(Sentiet axia onus) Decenter iocatur poeta Mali segelbnm* 63" 5, 418

in neronem quia rainicosus erat, id (Cri.sta.s) crista ehamp* 87" 7, 158

herniosus, holohtar^ .5« 1, '>! [ab] Stipite pianUi 113» 8, 792 [b]

Generös eidemen 1, 118 [a\ Antenui? segelrot* 120" 9, 327

5 (Alpes) Monte« (|uibu.s gallia ab italia (Ebuluni) pxbbrfllb \ atob« 130« - separatur, septinmnt^ 7" 1, 183[o] 9, 91G [ab\

Orionis segansa 15'' 1, 6G5 [ab] Habrotanüm fbbrrkozb () kartuvi-z' 130*

(Taxos) arbor mazzolt*' 35'» 3, 419 ^ 9, 921 [ab] 30

Agger pubel» 37»^ 3, 508

PERSIUS. DCCXLIX'^

Clm. 19490.

10 Pup?, .i. tocban S*» 2, 70 [dccxlix. Casses, retia masscun*^ 18*» 5, 170

DCCXLix''. DCCXLIX'' I Aprici, .i. qui ad soleni sedere soliti sunt Beta betonia 12* 3, 114 giliun: 19" 5, 179

Miluus uibe« 13» 4, 24 Fidelia, .s. crugula 19» 5, 183

Fricas® in cute solem, pro fricans cutem Turdarum prah uogolo 20" G, 24 Sf»

ad solem 0 louliunter*" 13» 4,33 F^nisece madari 20'' G, 40

Cublto elino 13" 4, 34 Unguine, .s. uns linda*^ 20'' ib.

Umbo, scutum 1 rantbogo 14'* 5,33 Pultes pruoit^* 20** ib.

Cantum, 1 napa radh 16" 5, 71 Renos rinframchor ^* 21" 6, 47

[dccxlix«^] Gaules oho algras 21'' 6, 69 [dccxlix] 40

20 (Peronatus) perones snirhiliga 16*» Dago irrini 21'» 6, 72

5, 102 Inguine geniahte 21'» ib.

Greta chiridara^' 17" 5, 108 Omento chralinc "^ 21'» 6, 74

1 holohtar über dem mit dunklerer tinte dem worte ramicosus übergeschriebenen strabo &

2 aeptimunt über Montes 3 i'Ofi, einer hand saec. xiv * von jüngerer hand

'' das lat. 7cie das deutsdie ivort mit dunklerer tinte ganz oben rechts am rand dh. pubarella. t atoh mit dunklerer tinte ~ dh. ebarrioza. f und die punkte sowie die links am rande befindliche gl. kartuvrz mit dunklerer tinte ^ = umhe ^ figas Ed., s. varr. i<^ ich ziehe dies pari, zu nl. lollen ^erwärmen' und zu lollhafen 'wärmtopf DWB 6, 1144 11 sollte ein mlat. cret&vius 'kreidestift' bestanden haben, das hier ent- lehnt ware'f i- sodann steht 19* über ille 5, 176 .8. paipo und darüber uirgister, das wahrscheinlich aus uirgifer entstellt ist, vgl. die vorhergehende zeile '^ /. unslihda 1* woM = prod 'tu«' 1^ l. rinfranchon ^^ hängt vermutlich mit kra '/ie/t' D WB 5, 1961^ zusammen

DCCXXXV— DCCLXXIIP Lucanus Proba 31

Zs. f. ivartfwschung 4, 249

DCCXLIX'^

Clm. 19478.

(Rastro) höwe 3* 2, 11 Fibice sumHate 6" 4, 49

(Pop§) lochen 3"^ 2, 70 [dccxlix. Cvmini chumih 7* 5, 55

DCCXLix'\ DCCXLIX*] Cantuni rote^ t nape 7* 5, 71 [dccxlix»*]

Cepe ZvifuUe 4, 31 [dccxlix«^] (AUi) chelofeloihc S^» 5, 188 5 (Filix) uarm 4, 41

DCCXLIX*

Clm, 19474. Pupe tuchen 44 2, 70 [dccxlix. Cepe zuifulle 48 4, 31 [dccxlix*^] 25 dccxlix»*. dccxlix*=]

PORPHYRII LIBER ISAGOGARUM. DCCLXII»

Codex SGalli 831 p. 286=>. Simpliciter slehto p. 118 [dcclxii] Proxima sunt haftent /;. 1 1 9 [dcclxii]

DCCLXII"

Codex Parisinus 11129.

(Aciluni) kirmundien. * i. distortuni os (Ex albo vero et nigro coniunetis fit 10 habere 47'» p. 119 [dcclxii] aliquis medius color, ut venetus)

(Simum) snipnesien pressas nares habere uueidener 109* ji;. 154

47* p. 119 [dcclxii]

PROBAE CENTO.

[ed. CSchenkl Corpus scriptorum ecclesiasticoruru 16] DCCLXXIIle Codex Vatieanus Pal. 1753. (Enituit) andbrast 315

DCCLXXIIF

Codex Vatieanus Reg. 251.

Laurigeros lorboum 15»* IG Liinbo"* bordo quod solent reges in cir- 30 Lappae clettun 19'^ 257 cuitu diploidis* portare 24»* 563

Corna curnllun 20* 270 Funda siingira^ 25^^ 533

Taedis kyeii 20-'^ 285 Malus mast 25*' 559

Manäuescere mitsuasan 21* 320 Ferrugine rostae 26'^ 037

Agens driuendi 21" 330 Inprouisus ungeuuis 27^ GG3 35

20 Palantes glizendi 24* 502

1 lat. - s. Jahresbericht 1903, 79 ^ nimbo Ed. ^ cliploduä hs. '■* l. BÜiigira

32 EroÄnzitnokn Zu Dfn Ann. Glossen ji

Annales litternrii i, 193

PRUDENTIUS.

DCCLXXX

r = Clm. 15902. (4G'') Limbus est ora .i. circuitus. 1 ex- ib.

lrem§ partes clainitlis. I alicuius ue^^tis Filnilv ^ «unt nuske quibus pectus feml- quam no" ornaturam diciimis .i. liste nanun oriiatur. iiel palliuin uiris in

\ sooni Psi/ch. 188 humeris. siue cinguluiii in luinbie

5 (48*) Crinalis acus .i. spiimla 448 449 '-0

Rediinicula .i. nestila. aliter ornanienta Monile pestile fominarum ib.

DCCCXI

c = Folium Marcoduranum.

Dicarant bemeindun IL p. cibuni 4^i Rictibus bizziii .')! Haustibus fluzion^ 45

SEDULI I CARMEN PASCHALE. DCCCXL»

Clm. 19455.

Saliuneam rietachel 1"^ I, 4G [dcccxlJ Paliunis, berba spinosa. rateebel 4*» 10 Rubus spredah 2'» I, 128 [dcccxl] I, 279 [dcccxlJ

THEODEMARI EPISTOLA.

[MG Epistolae aevi Caroliui iij DCCCLVIIi' Chdex musei Britannici Add. 22G33. (Culdtis) nom hec cu | quod uulgati !^ federbetli 88" 513, 27 25

VERGILIUS.

DCCCLXXIV«

<k>dex mnsei Britannici Egerton 2G7.

Cola, Siga i. colatoiia pressiri 3** [dccclix]

G. II, 242 [dccclxiv] Occulat keberga 4'- A. XII, 53

Refutet uuidera 4"^ A. XII, 41

SERVIUS IN VERGILIUM. DCCCLXXXb Codex Glasguensis U. G. 8. 15 Vaccinia braiuberi 1261» E. II, 18

1 fibula Ed. 2 verderbt aus skinton oder slukion ^ £//,_ nominatiuue hec culcita quod uulgatim dicitur

DCCLXXX— DCCCCXXXVII A pRUDENTiut? Heinrici Summarium :J3

VITA MARTINI AUCTORE SULPICIO SEVERO.

DCCCCX»

am. 17143 f. 2".

Titulum capitvla 110, 8 [dccccx] Philosophantem rediuonten 1 p. 110, Emolunienti pezirango 1 jr;. 110, 19 20 [dccccxJ 20

[dccccx]

DCCCCXIVi'

Codex Turicensis Rhenov. 30.

Missionen! urlup 7 4= p. 114, 11 p. 120, 13. 14

ö Intercesserat ergiencb 1 1 7 p. 111,20 Setis zaton 14 10 p. 120, 21

Fuisse suggestum gezelit uuesen 11 Educati gezogene 14 Id p. 120, 24

1 p. 118, 8 ([ad] Couditionem) peneimido 17 13 In^tituebantur^ gelerit vurten 14 10 ^. 122, 27 25

VENANTII FORTUNATI VITA IVIARTINI.

[MG Auetores antiquissimi ivj

DCCCCXIV<= Codex Vaticanus Pal. 84.5. Cuspide smeribirga 146*^ 1, 102

VITRUVIUS DE ARCHITECTURA.

[ed. VRose2, Lipsiae 1899] DCCCCXXVIF' Codex Guelferhytanus Gud. G9. 10 Carpinus haginbuocha 57, 8

HEINRICI SUMMARIUM. DCCCCXXXVII A

T = Codex Claudiforaniis 11. (17*) Cerasus kersböm 3, 93, 30 ^ Fagus bfich 3, 94, 8

Ficus . . . ficbÖm 3, 93, 41 Castanea kestinböm 3, 94, 11

Morus muwelbÖm 3, 93, 45 Prinus graece. latine lentiscus melboni

Sicomorus . . . wildeböm 3, 93, 49 3, 94, 17

15 Nucus nuzböni 3, 93, 55 Cotanus vel cidonia kuteböm 3, 94, 23 30

Amigdala mandala 3, 93, 59 Olea est arbor olböni 3, 94, 28

Abelbane nesbilpom 3, 93, G4 Oleaster wildeolböm 3, 94, 37

Esculus sperimböm 3, 94, 3 Cedrus cedirböm 3, 94, 43

1 das über geschriebene 8 vom glossator 2 ::^ seften- und Zeilenzahl des dritten Glossenba iiden

Althochdeutsche glossen V. 3

34

Ergänzungen Zr Dkn Ann. CJi,os8RN iu

Ciprestius cipirbom 3, 94, 48

Quercus vcl ilox vel quernus KiVli A, 94, 52

Carpemis hagenbucb ü, 94, äG f) Abie.s dämm H, 94, 61

Picea forichil :}, 94, G4

Platiuius aborn 3, 94, G7

Alnus erla 3, 94, 70

(17'') Fiaxinus aso 3, 9ö, 1 10 Trennilus aspA 3, 9ö, 4

Pynus piuboni vel kin 3, 95, 8

Saginarius baitdru<^oliii 3, 95, 15

Fusariu3 spinelböm 3, 95, 20

»Sorbarlus swelcbÖni 3, 95, 25 15 Acer niascaldera 3, 95, 30

Fibex pircba 3, 95, 35

Tilia linde 3, 95, 39

Pixos grece puxus latine busbom 3, 95, 42

Vlmus Ilniin 3, 95, 47 20 Ornus linböm 3, 95, 50

Myrtice graece. latine niirtu? niirtclbom 3, 95, 54

Sauina savinbÖm 3, 95, 60

Taxus ywinbÖm. vel iwa 3, 96, 1 25 Populus alber, vel bebt 3, 96, 7

Salix salibi. uel uelua 3, 9G, 12

luniperus wachalder 3, 96, 18

Sanibucus boldirböm 3, 96, 23

Priscus holdir 3, 96, 28 30 Cornus arlizböm 3, 96, 31

Vimen . . . widen 3, 96, 36

Mirica. r|uani latiiii Iraniariciani uocaiit. ex aniaritudine diclii niazaltra 3, 9G, 39

Corilus basel 3, 96, 45 35 Herbitum hersip 3, 96, 48

Tribulus biffaldera 3, 96, 51

Sentrix . . . dumi .i. dorna 3, 96, 56

IJamnu^ (luam uocant uulgo (18*) senciem vr,sinani hagn 3, 96, 60 40 Vepres bremin 3, 96, 63

Arundo . . . rora 3, 96, 68

Tirsus dudilcolbo 3, 97, 1

CVcuta scberlino 3, 97, 7

Tbus est arbor iuiniensa at(|ue rainosa

wivovcbboni .'5, 97, 10 -Ifi

Thus . . . cuius gutta dicitur wirovch

3, 97, 15 Piper est arbor piperic» in india pfefer-

böni 3, 97, 38 Cassia . . , wicbbÖni 3, 97, 42 50

(18'') Palniiceuni lignuni palbominbolz 3,

97, 10 Citeruni vel utinuni vel cedrinuni lignuni

ce(bb6niinbolz 3, 97, 25 (■ypressinuni ciperböniin 3, 97, 49 55

Abieonum tennni 3, 97, 53 Quernum vel liceuni eicliin 3, 98, 1 Colornum heslin 3, 98, 5 Faginuni buchin 3, 98, 9 Oleaginuin olböniin 3, 98, 33 (10

Aliiinuni erlin 3, 98, 38 Maluni aphel 3, 98, 12 Maluni macianum malcihi 3, 98, 16 Maluni puiiicum vel malum granatuni

rotephili 3, 98, 22 (35

Cutum dicitur granuni niali punici kerne

3, 98, 28 Malomelluni sSzephili 3, 98, 44 Persicuni phersich 3, 98, 49 Volema winegista 3, 98, 54 70

Cidonia köteni 3, 98, 58 Cerasuni kirsl 3, 99, 1 Nux nuz 3, 99, 5 Nuclei nuzkerni 3, 99, 8 Nucit'raga nuzbrechi 3, 99, 14 75

Suber uel auellana lovft 3, 99, 19 Castanea kestini 3, 99, 24 Abellane nesbeliu 3, 99, 28 Amigdale niandilin 3, 99, 32 Escule sperwin 3, 99, 37 80

Pinee pinepbel 3, 99, 42 Glans eichel 3, 99, 47 Carice figum 3, 99, 51 Piper pfeffer 3, 99, 54 Arciotida wecholderbere 3, 99, 58 85

Prvnelle slehin 3, 99, 64

DCCCCXXXVII A Heinrici Summarium

35

Fragum ertberi 3, 99, 68 Mora mälber vel däbbere 3, 99, 72 Pix pech 8, 100, 5 Resina harz 3, 100, 8 5 Gummi kazingolt. vel flett 3, 100, 11 Guttem lin vel cuti 3, 100, 17 Bitumen ertlim 3, 100, 35 Agnosperma id est salbinbleter 3, 100, 39 Mandragora alrura 3, 100, 18

10 Vetonica vel serrata vel pandonia Be- tonia 3, 100, 22 Plantago vel lata vel eptapleuros wegerich

3, 100, 26 Septinerdia vel centidonia wegebreida 3,

15 100, 54

Sanguinaria vel prosperinaca vel poli-

ganos ummidreda 3, 100, 59 Crocus est species floris kruco 3, 101, 4 Verbenaca . . . (19*) . . . .i. uerbina 3,

20 101, 9

Insana . . . vel lusquianum Bilesi 3,

101, 15 Tormentilla iiel turnella frigwrz 3, 101, 20 Lupinum ficbona 3, 101, 25

25 Lupinum montanum . . . phrimma 3, 101, 29 Herba scelerata . . , vel apiorisu bren-

nuerit hanenfuz 3, 101, 35 Artemesia . . . biboz 3, 101, 44

30 Dracontea . . . drachwurz 3, 101, 47 Satirion . . . stinea 3, 101, 52 Genuana . . . hemera 3, 101, 50 Dictamnum album wizwrz 8, 101, 60 Dictannum nigrvm gyhtwrz 3, 102, 1

35 Elleborum album niswrz 3, 102, 6 EUeborum nigrvm suterwrz 3, 102, 11 Lappa vel philantropos kletta 8, 102, 16 Lapacium vel argemon latecha 3, 102, 20 Ebulum atech 3, 102, 24

40 Centauria maior . . . ertgalla 3, 102, 29 Centauria minor . , . .i. matrana 3, 102,33 Ibiscum . . . ibisca 3, 102, 38 Buglossa . . . Rindiszunga 3, 102, 42

Cynoglossa . . . hundeszfinga 3, 102, 48 Solopendria hirzszunga. vel hirzwPirz 3, 45

102, 53

Reumatica kranecbsnabel 3, 102, 62 Marrubium andorn 3, 103, 3 Eliotropon . . . ringila 3, 103, 7 Limphea . . . grensinc 3, 103, 12 50

(19'') Celidonia maior . . . schelliwrz 3,

103, 16

Celidonia minor . . . idem rietachel vel

bennurz 3, 103, 24 Edera . . . abich 3, 103, 32 55

Edera nigra . . . ephhowi 3, 103, 36 Felix farn 3, 103, 40 Polipodium steinvarn 3, 103, 43 Boenia . . . id est beonia 3, 103, 48 Saniregia uel Sperillum Senula 3, 103, 52 60 Grasinula . . . veltquenula 3, 103, 57 Absynthium uel alosantus wermuta 3,

103, 63

Acero vel acer gundereba 3, 103, 69 Cerifolium . . . keruila 3, 104, 3 65

Sarminia wildekeruila 3, 104, 7 Origauum . . . dosto 3, 104, 14 Semperuma . . . hvswrz 3, 104, 18 Basilisca . . . madelger 3, 104, 22 Coliandrum . . . kolinder vel crollo 3, 70

104, 26

Lactaridia vel citocatia sprinc^\Tz 3,

104, 32 Stringnum . . . Ramesora 3, 104, 37 Millefolium garwi 3, 104, 41 75

Libisticum vel lupistieum lubestichel 3,

104, 46 Spilatrvin scipha 3, 104, 52 Nebeta simiza 3, 104, 56 Milleborbia drüswrz 3, 104, 60 80

Blandonia . . . w&llina 3, 105, 1 Calcatripa zeisela 3, 105, 6 Mebenes pebenl 3, 105, 20 Spiricum vel droscolan harthow*^ 3, 105, 25 Ginis prione id est liola 3, 105, 29 85 Eusole brachwrz 3, 105, 33

3*

36

ERc.ÄNzrxcKN Zf Dr.N Ain>. (Ii.ohhkn im

Gelisia nasiwrz 3, lOä, 37 Einicedo Bnichlöch 3, 105, 42 Cardopaim Kberwrz 3, 105, 47 Vulgapü vel Asnra haselwrz 3, 1<I5, 52 •") Miriiiemlactila luilhovbeti .3, 105, (il Didinio Hasinora 3. 105, GG Colofonia harizöch :5, lOG, 4 Emorrois blfitfluzda 3. lOG, 8 Tubura ertiiuz 3, 10(). 14

10 Azitura Ainphura 3, 106, 18 Trifolium . . . kle 3, lOG, 22 Apiacuni . . . Binesuga 3, 1 OG, 26 Gladiolum . . . swerdili 3, lOG. 31 Carix riet 8, lOG, 3G

15 Carectum kithehi 3, 106, 39 Alga . . . ritgras 3, 106. 43 Papiru? bimz 3, 106, 47 Papirium Bimzehi 3, 106, 51 Gramen gras 3, 106, 56

20 (20") Fenum howe 3, 106, 59 Cremium spach 3, 106, 62 AcalifFa . . . nezili 3. 106, GG Paluims . . . agaleia 8, 107, 8 Cardoiie carta 3, 107, 12

25 Arinca uuluiszeisa 3, 107, 15 Italica . . . kazinzagel 3, 107, 32 Cardus distel 3, 107, 37 Cardus siluaticus . . . woluismilch 3, 107, 40

30 Quipparum . . . schafthowe 3, 107, 19 Quinqnefoliuin . . . winblat 8, 107, 24 Papauer . . . mahl 3, 107, 28 Aristolocia longa astenza 3, 107, 50 (20"») Camemelon . . . vel tobari 3. 107. 52

3.') Malua papila 3. 107. 56

(21«) Vitiscella hopho 3, 108, 1 Bimpinella bibinclla 3, 108. 29 Pina;<tellvm . . . bernwrz 3. 108, 4 Ollis . . . chrät 3, 108, 6

40 Caulis . . . kol 3, 108, 9

ANralua papula ;{, 107. 5(i

Kapa nibi 3. 108. 12

Knpacaulis rubegra« 3, 108, 15

Colandnim kolgras 3, 108, 19

Pastinaca gergil 3, 108, 23 4r.

(21*») Pastinaca siluatica . . . moiln 3,

108, 27 Sinapis seiieph 3, 108, 36 Kaphanuni graoce inerretich 3, 108, 39 Lactuca latich 3, 108, 43 50

C«pe zwibolli 3, 108, 47 Ascolinuni vol asolinvm ft.sclovch 3,

108, 50 Tntubus sorin sorigi 3, 108, 55 J

OiJ

m

Allium klobloch 3, 109, 3

Porrum loch 3, 109, 7

Pretula snidelovch 3, 109, 10

Porrus kil 3, 109, 14

Exaporicum phorsamo 3, 109, 17

Tipsane lÖchisuasin 3, 109, 22

Pansana^ linsamo 3, 109, 27

Beta lalta 3, 109, 31

Cucurbita . . . kurbiz 3, 109, 34

Kolocintida wilde kurbiz 3, 109, 38

Vel epo hedema 3. 109, 42 65

Nasturcium kresse 3, 109, 46

Vel orcacla . . . burcil 3, 109, 55

Eruca wildesemph 3, 109, 59 |[

Papauer siluaticus . . . ueltmagi 8, 109, 63

Fungus swam 8, 109, 67 70

Poletus buliz 3, 110, 1

Apiuni vel selino ephi 3, 110, 8

(22*) Maraatroin fenichil 3, 110, 0

Anetum Dillj 3, 110, 10

Cyminvm kumil 3, 110, 13 75

Cyreo veltkumil 8, 110, 17

Tanacetum reinuianj 3, 110, 21

Saluia . . . salbea 3, 110, 26

Sisimbrium . . . .i. sisimra 3, 110, 33

Ruta . . . ruta 3, 110, 37 80

i

1 in der hs. steht lüchiäuaA inpausana

DCCCCXXXVII A. DCCCCLXXXVIIII) Heinkici Summarium

37

Journal of phüoloyy 26, 239—242

Himmila campaiia . . . alant 3, 110, 40 Menta miiiza 3, 11 U, 44 Meiitastrvm uiscminza 3, 110, 47 Colocasia wildeminci 3, 110, 52 5 FRuges fruht 3, 110, 28 Triticura tritica. vel tritura weizi 3, 1 1 1 , 1 Ador , . . kerno 3, 111, 5 Spelta spelza 3, 111, 8 Silogogus^ est tritici praecipui tinkil 3, 10 111, 11

Aliga . . . ämero 3, 111, 16 Alicastrvm . . . einkorn 3, 111, 19 Hordeum gersta 3, 111, 23

Milimn hyrsea 3, 111, 34 30

Spica vel arista leher 3, 111, 38

Culmus halm 3, 111, 43

Stipule . . . stiphilim 3, 111, 46

Palee2 helvvin 3, 111, 50

(22b) Faba bona 3, 111, 24 ?,'ö

Lens lensin 3, 111, 27

Faselum kichira 3, 111, 30

Vicia wichin 3, 111, 56

Zizania vel lolium Ratin 3, 111, 59

Glossus stoch 3, 112, 1 40

Stramen stro 3, 112, 4

DCCCCXXXVIIIb

Frarjmenta universitatis Sheffieldiensis.

(1») Vectigal voyruge^

15 Vellus shepre

(Ib) Ventilabmm AVa | * [291, lOj Ventrale fascia Vbor hemede^ (1'=) Vespis wespe [291, 24] [Viaticum wjegspise \vgl. 291, 28 1

20 (1^) Violencia frevelüge

(2*) Viduata Gevveyddeymt. orbata .i. Vapor svaidim Viscosus slimegt'' Vmbraculum hutte [291, 39 1

25 (2'') Vncus haich

Volema vvinegista [201, 46J Vrina lotium harn [291, 51 1 (2«) [Vrjedo derren' [291, 53] (2^) Viscus mistil [291, 54 1

Vlnius vlboni [291, 55]

Viscedula. auis. sneppe [291, 56]

Varax wra [291, 58]

Vitillmii kelle [291, 59]

Variola meyse [291, 60]

Vibex birka [291, 64]

Verriculum scoip [291, 61]

Viltruni wiz [291, 63]

Veru spis [291, 65]

Vicia Wickln [291, 66]

Vncinus craphe^ [291, 67]

Vsia verniis porci .i. swiniläs® [292, 1]

Veredarius bode [292, 3]

Vbertim vroygberg

I V]Entillare steyuin ^"

Vomo w'^llin

45

50

1 verderbt aus Siligo genus - Palee aus Palue korr. ^ voyrüge] vom e nur spuren, dann mehrere biichstaben erloschen, zivei Zeilen später liest Smith: Vegetus incolomis stark [?], die hs. aber bietet statt des letzten wortes hylaris ■* l. Wan oder Wanne •> Vbor heraede als eigene, nicht eingerückte seile, wie wenn Vbor lat. Stich- wort wäre 6 mir icahr scheinlicher als elimegc "^ derren] das erste e ziemlich sicher

^ craphe] e nicht sicher ^ swinilus] das zweite i unsicher i" vor dieser gl. eine Zeile spatium. ob ein vor Entillare eingetragenes, in die leer gelassene zeile hinauf- ragendes quadrat von alter haad herrührt und initial-V anzeigen soll, lässt sich auf grund des photogramms nicht entscheiden, ich halte steyuin für mhd. stöuben

38

Ekgänzunoen Zu Dkn Aiii^. Glossen im

Jounuil of pJiiloloyy 2ü, 242

Vigilo walchfn. of brechin ^ Viiidico vrechni'

Wlnero Wntniagiir

GRUPPENGLOSSARE.

DCCCCXLI" Codex Olasgunisis S. 2. 17.

(32*) Pai-aliiuplms* i)het*o

Subulcus 1 porcaris Suinherd* ö Buhulcuö Rintherd« [385, 30]

Opilio scafherd*^ [vgl. 368 anm. Gj

Mandrita hM^' \vgl. 368, 10]

Stipadium 1 cena^ lovba [383, 63]

Palludanientum schurlez [377, 17] 10 Greno g^no [353, 39. 362, 11]

Caluaria gibil [353, 42. 362, 12]

Cereuella hirnechala ® [353, 44. 362, 15|

Mercurialiö cvwrc

Gremium gribe 15 (32**) Renda rinca

Asurer' binegar

Bombix Goteweppe

Casia wid'^bovm

Cinus Crichebovn [353, 18] 20 Ga'"penus hagenboche [386 amn. 1]

Carica figobez^

Calta cle^

Ceta^° lovg

Caparis capuz 25

Cicuta scberling [387, 56 1

Carectum reed

Colocasia wild^minze [387, 46]

Cardamus Reizza^^

Bombix sitwrm [355, 44. 366, 36] 30

Licisca 1 sparta zoha [vgl. 355, 21.

365, 68 n. anm.\ Dextrinum ^^ dune [vgl. 375, 48 u. anm.\ Soga 1 sega bursta [358, 25. 375, 56] Liciatorium weppisen [vgl. 376, 6. 8] 35 Itena Ceine [376, 9] Callopodia Leist [381, 28] Ijectica bettest" Ijena linlachen [358, 35] Zomentum zecha [358, 36. 376, 25] 40 Lituus hMiorn ^' Pedica I eippus dn | ^* Sobrinus wasenkint [363, 72] Consobrinus mumenkint [364, 1] Auus ane [364, 8] 45

^ brechin ist mir nicht ganz verständlich: soll 'schlaf ergänzt werden? - die ersten vier hichstahen des lat. und der erste des deutschen trortes unsicher, eher scheint mir stecbin zu stehen: ich halte nicht für ausrjcschlossen, dass einmischung aus andern buchstahen stattfand und dass das lat. wort al<! Dimico zu lesen ist ^ auf der letzteti zeile der spalte kann ich ebensoicenig tcie Smith das lat. wort entziffern; ran dem deutschen, das er schevnin las. vermag ich sicher nur h. . . . m zu sehen, bin aber über- zeufft. dass es schermin lautete; dann war das lat. Stichwort, unter Voraussetzung der- selben abveichung von der normalen huchstabenfolge tcie soeben, vielleicht Defeiido * Paraliph'] r aus Korr. ^ dh. scena ^ /. birneschala '' das nort, wie es dasteht, kann fü(/lich nicht anders gelesen werden als Asurer oder Asurus (Asur'): gemeint war Aluear; am schluss der vorangehenden zeile ist dieselbe oder eine ähnliche form mit rasur ausgestrichen ^ figobcz] z aus ? t knrr. gehört tcohl mit bat^, batze 'massa^

zusammen {vgl. bätz bei Schmeller) ^ de] le aus korr. '<* /. Cepa " mir scheint hier die gl. zu Cardamus und das Stichwort zu Reizza (Coccinum) ausgefallen zu sein

'2 grössere initiale '^ h'hornl das zweite h aus korr. " beschnitten. 1. druh

DCCCCXXXVlIIb— MVIII"* Heinrici Summarium Kräuter

39

Zs. f. ivortforschung 1, 341

Aua ana^

Proauus facPaiie [vgl. 364, 9] Proaua mocPana

Socer Sv«h^ [354, 30. 364, 17J 5 Socrus^ suV [354, 31. 364, 18| Gener eiden [354, 32. 364 amn. 2] Nurus snora [354, 33. 364, 19]

Vitricus stifac? [354, 34. 364, 20]

Sororius suestcint [vgl. 364, 2]

Aniittanus Wasenkint \vgl. 364, 5]

Pedagogus magedzoge [354, 41. 364, 6]

Socer svag

Socrus gesvia

Farciolio slovcb'»do [368, 31]

25

SACHLICH GEORDNETE GLOSSARE.

DER MENSCH.

DCCCCLIX^

c = Codex Parisinus 16702 f. 6P.

Sublinguium .i. raclio Ascella vochasa

Spien .i. milce Extales grozdarm

KRÄUTER. MVII

h = Codex Turicensis C 184 f. 12. {sp. 2) Portulaca purzilla 549, 7 Altea iuuisca 549, 30

Molares kiiineceni

.f. Gigglue^ bilorna .f.

10 Arterie weisanda .f.

Gurgulio* chela

Sambucii-^ hold^a 549, 8 Pionia beonia 549, 11 15 Ortica neszila 549, 13 Canna rora 549, 15 Bitumen cleibe 549, 16 (sp. 3) Artemisia^ buggila 549, 26

Arnaglosa'^ uuegeric 549, 31 Agrostis^ gras 549, 32 Alter ion curbiz 549, 33 Anemone Magesamo 549, 34 Ampeloprasion ^ louc uuilde 549, 35

MVIII«

Codex Valicanus Reg. 1143.

(200*) Cistis l stipteria [565, 54]^*^ Colofonia gisodanharz ^'-^ 471, 27 20 Glär^i Cromion [589, 31] hello vh" 569, 20

1 ana] das zweite a scheint aus e korr. 2 gs steht Soc'' ^ Giggiue] das zioeite g aus iu korr. * Gurgulio] g aus 1 korr. •» sambucus Ed. ^ artemissia Ed. ' arneglosa Ed. ^ agrostes Ed. ^ arapeloparsion Ed. es folgt noch über Apion f549, 37) pira: doch dies ist die tat. erklärung des Wortes '^ rlie zahlen in eckigen klammern beziehen sich auf band 3 des CGL, die nicht eingeklammerten auf den gleichen der Ahd. gll. ii es folgt Gyrtron [589, 14] mit übergeschriebenem miliü und Colübaria [588, 74] mit übergeschriebenem ferbena 12 übergeschrieben 1^ übergeschrieben, dann folgt Cyperus. i. iuncus triangulus [588, 25]

10

Eroänzunüen Zu Den Auü. Gloshen iii

Alumen [587, 18| .i. cl&r \ cassaUlar^

471, ,3. 492, 0 Codion l cyrufta [589, 20. 22 1 mnlio (Vnobatuö [588, 29J huntesbcri 5 CVisocola. senien atriplicis [588, 42 1 .i. nieldensanio ^ Ozimus scelliuurz^

Acitula .i. govchcs nmpharn 471, 0 Acitcluin .i. crofpho* 10 Politn-con eihfani 470, 24

Amatilla 1 actex hollant* 294, 53 Agacia .i. sucus pronelle. ex nigra spina

[586, 51 .i. slßun s6o Agarico .i. bulidus niontanus [586, 17| 15 lorihbovines suuani 1 uualhadarih vgl. 471, 9 Alpbeta .i. apollonaris uuiuuonuurz^

472, 6. 569, 6 Alga [543, 37] .i. seim' 20 Animonis I raninmn rosa agrestis |586,

26] .i. bioflTaltra Anmrola I caniitrius |587, 3| .i. ga-

maldrya** Ambrosia .i. hintlovfa 471, \'.i Aniarcus 1 cassa .i. laiiindola" 471, 22 _'.'» (200'') Camimola [587, 30J isarna"* Argilla sicca [591, 14] .i. thaba 1 testa'» Arua 1 mirobalano |5S7. 23 1 .i. hvonis-

arba ^^ Arbor ericis [539, 7] .i. cmlbast^^ :K)

Cyncidas gallas [544, 12] .i. eilieppbili

vgl. 474, 16 Drius [589, 47] .i. hiofdorn i* Epiphilum [590, o4| .i. gras Tamaricus [582, 19. 547, 59] i. krul- 35

bast. 1 aspun radix'* 8tuniaginaj [594, 64. 628, 51] .i. sindar Ferula. 1 narcissus [570, 5] .i. roria^*' Lexiua .i. lovga*' 475, 19 Gyps gypsinn .i. sparn^** 40

' darauf Corimb; .i. bacas cdere [588, 47]. Conocarpus. nueses pineas [588, 541 - Südann Cynoglossa 1 battica [589. 17] .i. lingua canina ^ p^. folgt Acdiuis .i. seriT ortice [587, 19]. Acceptabulü .i. scarüa oui [586, 22]. 1 testa. Actis .i. säbuchus [587, 34]

* CGL 5, 340, 29 Accitulum hra[c]msa crop. Wright- Wülcker 3, 21. 271, 5. 344, 33. darauf Tramasa 1 adiantus .i. filex. polipodiü .i. capilli ueneris [536, 4. 627, 62] '" so- dann Agnu' Sperma .1. folia saücis 1 sein [580, 12] ^ es folgt Alota 1 scorda .i. alutha [595, 41]. Altercu' .i. iusqamü [542, 5]. Scordona .i. alliü [629, 42] ' also wird seim Gll. 2, 492, 35 nicht zu andern und seon 2, 580, 53 aus s^m oder 8e*m verderbt sein

^ darauf Ampellus .i. uitis alba [587, 71 ** ahdann Säsucus 1 andola [589, 8].

giniagada {mir unbekunnt). (200b) Ancusa .1. flores calcatrippe [586, 11] *" es folgt

Anagallis \ solägo. csolda maior {dies wart am zcilenscUlass übergeschrieben) [580, 25].

SiliaQ .i. apiü [612, 7]. Arciotides .i. bacas iuniperi [586, 12]. Gypper .i. artaraisia

[591. 121 " darauf Butöna [= ierobotana G12, 67] .i. plantago '- vgl. arve, arwc,

hoonarft, hühnerserb 'stdlai ia media' bei PrUzel-J essen 389/. sodann Arglmonis .1. lappa.

inüsa [586, 20] '^ darauf Bisasa I pigamon .i. rüta [587, 72. 594, 17]. Cytonorgia .i.

seTü malue [559, 17". Dragagantu" .i. eris flos [590, 13]. Dragagantea .i. herba serpentina

[557,62 colubrina .i. dracontea]. Interrusco .i. cortex mediana [591, 41]. Corpodls .i. lana

sucida [559, 19). Inter femora ouis. Careiü .i. cyminü [588, 101. Cuculbraca 1 boalca

[589, 7] l consolida maior .i. centoniedica. Drema .1 lapaciü [589, 56] ^* es folgt

Dragaganto .i. neruus de elephanto [589, 39]. Elaterion .i. cucuraeris agrestis [538, 54].

Morona (r aus n kurr.; s. Diefcubach s. v. marona) .i. enula. Oziniü .i. sinapis albus

[623,47. 627,30] »^ fZa/-öu/Fccla 1 trus .i. feces uini [596, 12] sodann Maurella

bia 1 glandoriola .i. millemor [591, 3. 592, 78] '^ alsdann .i. ualeriana [590, 64]. Gidica

} capparue .1. genciana [591, 2] CGJ. 5, 362, 52 Gypsus sparen, darauf Gumen .i.

u

jrasina cerasia l prmaria [601. 34]. Giros .i. ueruena [591, 22]. Gum cyso .i. de edere

M VIII*— MX'' Kräuter ' 41

Zs. 52, 173. 174

Melanteria [592, 38] .i. rvoz^ uuidauuinda ^

Spargus rotnebula^ 472, 20 Rubusca |= rubus caniims 553, 49] 15

Potentilla .i. grensinj;- 1 midouiirz ^ huntesberi ^

472, 12 Homlunus [584, 26] 1 umblo .i. hoppho'^

.") Prouinca bereuuiiica* 472, 13 473, 21

Gluten l exirieula [590, 28] .i. lim Alba canmis .i. abascala

(187^) Melapius .i. in arbore [592, 45]

MX«

Codex 'Previrensis 40,^ (34») Brasicia uuiiz [48ü, 26] Vrtica greganica beidanieizela [470, 11] -0

(34'>) Alunien cassalder^ 1 seilt stein Psylatmm sleipha [506, 47] 10 [492, 9] (35^) Tiraus feltconila*^ [4, 359, 1]

Pastillus cuochilo [vgl. 494, 19 1 Iris ilirieus .i. uuatuurz [4, 359, 22]

Polipodium hanefoz i*» [vgl. 506, 43 Pul- Sanguinaria spurigras^^ [-4^ 359^ 23] pedo hanenwoz] Sprintilla hniesuurtz^^ [4, 360, 4] -5

[590,69]. Cariatriton [588, 8?]. iiux maior. Laureolus l ciniciu' [589, 18]. edera trestris. Uirginalis .i. merculialis [632, 68\ Apollinaris .i. mandragora [543, 41] 1 es folfjt Meli- lota .i. musicha maior [626, 24] -^ sodann Ptisana, 1 oriza [593, 38] 1 pultes .i. genu' frumti. Meü. 1 panacu' [592, 75] .i. herba regia, hoc est liuistici radices [vgl. 627, 36] 3 Potentilla] das erste I scheint aus a korr. darauf Priapiscu' l satyrion .i. herba que testiculos simulat [615, 32. 595, 21] 4 g^ folgt Gliganu'. pulegiu' hortulanu' [590, 75]. Pumella .i. baca iuisci. Astula .i. pionia [587, 38] ■"' dara«/ Ancusa .i. solsequia (f^rL Gll. 3, 485, 36j 6 alsdann Politricon .i. coriandrus agresti' [593, 52]. Glaucia .i. uiola [591, 24] ■^ darnach Flummi .i. flores bladonne [590, 55] '^ das interessante glossar exzerpiert in seiner mittlem xjartie hl. 35" 36'' eine textgestalt, die der alphabetisierung in nr MX. MX* zu gründe lag und Gll. 4, 358 f aus dem jungen Clm. 7999 veröffentlicht icurde: dieser nr uxP und ihren noten gelten daher meine verweise, icas vorangeht und folgt scheint einem in Unordnung geratenen alphabetischen glossar entnommen: aus dem ('GL in und den Gll. bd. 3 sind parallelen beigebracht, so weit sie gegeben werden konnten, das stück beginnt bl. 34*^ Norüa herbarv. Unctolenta (o über einem fleck ; das ivort ist mir unbekannt), dr herba cito sanans uulnera. Aspaltü .i. bituili (CGL 535, 2). Aeantü. sem urtice (548, 14 acantum nezzelsame). Agallis .i. loliü 1 zizania {CGL 580, 16 anagalis .i. lolium uel zizania). Agaric^ .i. fung^ alb^ 1 spongiola " cassalder] das zweite 8 aus korr. ^^ darauf Glicon' i. Pulegiu {CGL 583, 3 gliconus .i. puleius). Glaucia .i. celidonia {CGL 619, 30 celedonia idest laucia r= y/.avy.ior). Gleucon .i. mustü {CGL 583, 20 glauce .i. mustos = y/.evxog). Melilotü. f.enogrecQ agreste. Ozimü .i. herba basilisca {vgl. Gll. 3, 562, 41 und anm.). Peganu .1. rata {VGL 541, :54). Sarcocolla (r rt?ry 1 korr.). agrimonia {CGL 580, 19). Galatida .i. titimula (.vo wahrscheinlicher als tetimula; CGL 564, 54) " darauf Epithim« .i. flos thimi (4, 359 anm. 2). Michones .i. papauera (4, 359 anm. 6). Glauca .i. uiola (4, 359, 10). ümoptoic'. qui sanguine spuit (4, 359 anm. 9). Agacia .i. suc" rose siluestris (ib.) 12 darauf Diogrediü. Scämonia (4, 360, 2) 13 es folgt Coli passio. iliü dolor (4, 360 anm. 3). Strugn' .i. uua lupina {CGL 579, 14). (35*>) Scotomatici .i. q uertigine paciunf" (4, 360 anm. 7). Apostoma. coUectio puris {vgl.

42 Er«änzungen Zu Den Ahd. Glossen iii

Zs. 52, 174. 172

(35»») Agra .i. «inab. hamif [4, 361, 1] (36'') Concordiu \ maior niorcuiialis .i.

(36») Actix liollaiiiler [4, 361. 3| lieimmirz. 1 cvouur/* |//y/. 472, 3] 20

Meactix at:ii»c^ |4, 361, IJ Ceutauriu e.tligalla |470, 35] lioxiua .i. louga^ |475, 19]

MXV

</ = ('oder Tfcrircnsis 40.

."»(24'') Yiu'ric'iun •* lianlenhoi Marubiuni aiulor

Plantago Wegebreida Rafanum nie.'^'redich

Tanacota Reiiiuano Celidonia*^ Sceluurz

Febrifucria" inaterna (25'') Artemisia biiioz 25

Abrotanuni afreta Lupiiium ficbona

10 Saturegia. I scrpilluni'* Coimela Lacteridia sprincuurz

Alteia iuisca Coconidiuni zuilin,'beri

Senecion Rotlacha Gentiana hemcra

(25*) Millefolium garaiuia Colocasia wildiiniiiza 30

Potentilla gronsing Coniua hanup^"'

15 Acero^ guiulraua Pertinaca'* Morha

Balsaniita Sisübra Lapatium laetucha ^^

Oiiganuni thosto Cicuta coniza. 1 kanna! 8cierlinc

Cerafolium. 1 .«armiiiia kiemila^^ Tubura erthiiuz 35

CGL 597, 19). Sagapiiui. genv^ resiue. Myrra stacten .i. iHyira in lexiu:a (raiur von i) lauatal & indc renouata. qua (/. quia) stacten dr cinis {korr. aus cenis) de foco. 8tactis aut dr gutta de myrra. Ideoq. differt int stacten & stactis (4, 300 anm. 18) ' sodann

Bdelliü .i. folliculus q in foliis ulmi nascif. ? iutro iac&. similis myrre plucidü {ogl. CGL .587, 47). Uinn stipticQ .i. rubeü (4, 361 anm. 2) 2 atiu'^c] rasur von h. es folgt Aninionis. rosa agrestis (4, 361 anm. 5). Ampellus. uitis alba (ib.). Brateus. sauina (4, 861, 12) -^ fZflraw/ Politricon .i. coriandrü (4, 361 anm. 7). Rartilia .i. turnella (e sicher, vom a }ioc7i ein rest; 4, 360, 14). Calaiütis .1. nepeta (4, 359 anm. 9). Tellip. .*. fenogrecü (CGL 596, 7). Conidion agrion. papauer agrestis (CGL 544, 43 codioii

agrion papauer agreste). Brionia .i. Cucurbita siluatica (CGIj 543. 57). ßrittanica. bcta agrestis (CG^L 536, 61). Brasion .i. marubiü (CGZ 548, 60) ^ es folgt BletuB. pastenaca. Cissus. hedera (CGL 589, 32). Crom,'on agrion .i. cepa caniua {CGL 556, 73) •'' dieser nr gehören auch die Sprachdenkmäler 405/ atis der Vatikanischen hs. Reg. 1143 mit- geteilten gl!, an ^ davor Überschrift Nomina olerv " Febrifugug {die silbe ug wurde versehentlich wiederholt) ** tw .■ilnn^l Herpillü, dann wurde dem zweiten schaft des H oben ein nach rechts umbiei/ender haken angesetzt, so dass ein undeutliches l e entstand ^ A :cero, rasur von g '" B:alsamita" ich herweif le, dass unter der rasur & stand " kicruila^ V07- k am zcilenanfang rasur '- nicht Celedonia '-^ ob der dünne strich hinter h ein akzent sein soll, ist unsicher; der andere, von Schlutter über p wahr- genommene gehört dagegen als einschaltezeichen zu dem daiitber befindlichen zuilin'beri 1* Pertinaca' r aus s korr. '^ Isetuchal ae mir wahrsch''>nlicher als &

MX''— MXLP Kräuter Macer

43

Zs. 52, 172. 173

Flangus ^ suam

Kalcatrippa karda

(26*) Bladonia uuillina

Acitula amphara 5 lusquiamum bilina^

Vulgago. 1 asero hasaluurz'

Nepeta siminta

Elleborum album. optarniicuni* hniosuurt

EUeborum nigrum situurz' lU Diptampnum uuizuurz

Elna Alant

(26'') Sanguinaria umbitreida

Ebulum aduk

Filix fa""!! 15 Polpodium stenfarn

30

Lupesticuni "' lubbistechcho

Maratnim. Feniculum fenucal

Rumicedo branlof^

Mora dufberi^

(27^) Ancura. ^** \ solsequia hiingilla

Acorus suuerdula

Mauia trosuurz

Alosantus l absinthiuin uuermoda

Italica uuoluuassepa ^ ^

Hulserida uuahshollendar

Verruca uuarta

Stantinus Groztharm

(27^^) Symphoniaca bilina^^

Raphanum uuildecresso I uuilderadich ^^ 40

Augina kelesuth ^*

Lelisfasus seluia ^^

35

Septeneniia. Arnoglossa® Wegirihc

MACER FLORIDUS DE VIRIBUS HERBARUM

MXLI«^

Codex Vindob. 184.

Artemesia pipoz 3'' 2 (mxxxvi.

MXXXVII. MXXXVIII. MXXXIX. MXL. MXLI. MXXXVI^]

20 Abrotano gorthbgel 3* 31 [mxxxvi^J Sauina seuenböm 8^ 492 [mxxxvi.

MXXXVIII. MXXXIX. MXXXVII

MXXXVII*]

(Enula) älaf 13* 1489 [mxxxvii] 25 (Herba . . . lapati) chl? 14« 1993 (Cicut?) Scerlinch. pilse U^ 2029

[mxxxvi. mxxxvi*. vgl. mxl] (Cepis) Ciuolle 15* 1087 [mxxxvi.

MXXXVII. MXXXVIII. MXXXIX. 45

MXXXVI*J

(Pastinac?) Moroh^ IQ^ 1264

[mxxxvii. MXXXIX. MXL. MXXX\ai*. vgl. MXXXVI. MXXXVIII. MXLl]

Anetum Tillen ^^ 21'' 395 [mxxxvi. 50

MXXXVII. MXXXVIII, MXXXIX.

mxxxvi*. MXXXVII*]

^ Flangus" die karr, von and. hand - der änderungsvorschlag bilisa hier und 43, 39 ist vom übel, es folgt Musica. basilisca ^ hasaluurz" am zweiten u und am z radiert

* = jrzaoiuy.öv ■> situurzj r aus korr. '^ Fs.-Apulejus c. 2 arDoglosson . . . Latini plaiitagiuem . . . iidem septeneruam " Lupesticü] p aus b radiert « es folgt Acalisfa (am c radiert). Urtica raaior. Arciotidas. bacas iuniperi 9 es folgt Bolbü .i. radix. 1 Caput 1'^ l. Aneusa ii es folgt Didimo. auricula leporis 12 darauf .Si.«ter. Meu (nicht Meu, wie Schlutter tcill ; der strich oben am zweiten senkrechten balken des M ist kein ahkürzungs zeichen, sondern gehört, ivie sonst zuiveilen, zur majuskel '■'' uuilderadich" a aus ansatz eines anderen buchstahen, schwerlich eines e ^* es folgt Nococ .i. languor. Brassica, romanus caulis i"' auch seliua könnte gelesen werden, es folgen Bricius. fragilis. Malagnia. emplastrü. Timbra .i. satureia. (28a) bcirosis i. duricia (= oy.iQQCoaig). Clister i. potio subterior (z= yj.vozt^o). SuabalQ. sterc" durü (r= oy.vßa).ov) i'' von and. hand. dann noch bl. 27^ neben Origani v. 1285 von einer hand des xiv jhx. am rand Wolmüt, ». Pritzel-Jessen 251^

44 KucÄNZiNfiKN Zr Dkn Aiid. ni.«)ssi;N m. iv

OUINTl SERENI SAMMONICI LIBKR MEDICINAI.IS.

MLI«

Scholicn :ii (,l Serrni Lihcr incdicmalis, die sich auf hl. 114'' Wd* (Irr hs. C 78/4')! (22 X 16,5, ende drs ix jlut., mis SOallrn s/rinnnnul) der Ziinhrr sladlhihlio/hel.- vorfinden, rnJnnhni FVolbncr in seiner ausyahc dieses (jediclits (Cor- fnis mcdicorwn Intinminn ii, 3 (1910), v(jl. l'hiloJoiiiis 75 (1918), \'i2 f) p. ix \u .') cap. 3H r. 664 die heweikung Auis cum tremulis pellibus siinulnns nias o.«t vospor- tllio, iiulgo calun soiix, apud uos mustro = ähliehercm fledermustro.

DEUTSCHES AUS REZEPTEN. MLX»

Ktiiidholf ijehnKj die mir ihrer zeit vei^reigerie henutxung des Ilericnrr codex 192. <ms ihm hat er das rexept des hlaltes 88" für die grvue salva (xu deren devtschcn p/lanxennnmen hinter de iuisc^a noch De meteriie hinxtttrift) in seinen lieitrüijen 10 x,ur fjeschichte der chirnrgic im niiftrlalter 2 (1918), 434 = Studien xur gc- schichte der medixin heft 11 v. 12 iricdcr ohfjedruclct. nnd seiner ovsfiihrlirhm, auf einer im Leipziger institut für geschiehte der medixin hergestellten Photographie hrruhenden beschrcihnng {Archiv für geschichte der medixin 10 (1917), 2G5 313) lassen sich folgende n-eitere deutsche gll. entnehmen:

Artemisia bivuz Raluia agvenaii ^ uuornnuirz

Papauer siluatica Mairsame Splenedon. hoc est lingua ccrui hirzer, iJO

Anetuin diÜP ziinga

Plaiitago wegebreda A?aro* haj-aluurz

Nastuicium crasso Uulganina ^uertela

20 Lactuea ladocha Elenion alaiit

Papaver niage sanio Epaticis lebersiechen 35

Oladiolus suerdela Euoli aduh

Millefolium gaia Auellano ha.~ale

Aedera nigra wichwinda Lappa id est chledde''*

25 Absinthium wennude Celidoni? scelcuurz^

Salvia selva Sapone seipheti " 40

Cardus disteP Alumen Ka?8clger^

Sume chazzunzagal herbain'^ Baldenionie uel drotuurz^

1 bis hicher sind die gll. kupitelüheischriften des Pseitdo-Apulejus übergesetzt: et folgen ron jüngerer hand die maryinalien icnchcl w/irf bachlcr «(ftcn Fenicvlo und dornen horbac baca lavrvm einer fragmentarischen rezeptensammlung 2 diese gl. sowie die beiden nächsten im kontext rines rezeptars ^ gemeint wird sein aganoeii als stichirort zu uuormuurz ■• diese gl. nebst den folgenden fünf in demselben rezeptar über- geschriebcn •'• im kontext ebenda ^ übergeschrieben ebenda gleich den beiden folgen- den gll das dann über exungiara befindliche anx ist nicht deutsch, sondern soll oxungiam zu auxungiani korrigieren ^ l. seiphen? » l. Kasselder » im kontext ebenda

MLI* MCLXXV-al Q. Serenüs Glossae Salomonis

46

Gomptc rendu de la commission d'histoire ii, 106 ff

Sal hasalz^

Fuugum qui dicitur haubetsuam'^ Celidoniani sceleuurz' Senicio* dohline^ 5 Folia que dlcuntur brahuurz'^ latiiie titimaluni Plantaginem et gouches' aniphrun

Ferrum quod stahal dicitur

Enfractuni ex massa id est ungeberit

maller excussione 30

Herbam que semperuiua dicitur queque

in tectis crescit quam thiutiscc uulgares

huslouh appellant

LIBER GLOSSARUM.

Fragmenta

(2**^) Arcus edificiorum dicti swibog

Arcus böge 10 Arcus celestls regenboge dictus

(2^^) Area tenne

(2'>2) Argentina St^zburch

Argentarius Silbersmit

ARgentum uiuum Coksilb* 15 Argilla Lette

(3*^) Coliandrum Sinder

Corilus arbor Hasel

C'olocasia wildminz

Colofonia Harzuch 20 Colon! buman

(3»*) Colon Vnderlaz

Colocintida Wildkurbiz

MCLXXP

tabularii OenipontanL

Colossus irmensul Colostrum biest Colludium spiel Colus rociie Columbar tubhus Columbus tubbhei (3bi) Columen Rani (3*»'*) Commater geuater^t (4*^) Cumera derre (4*^*) Cunila galica dost (4*^) Curuca cgula Curtis hof Curtile hofstat Cursor löfaer

GLOSSAE SALOMONIS. MCLXXV a 1

q = Fragmenta tabularii regii Bruxellensis.

35

40

45

(1«2) Condono Giere 47, 33 Condur/us Gimitoter** 47, 36 25 (1='"') Confinium Gemerche 47, 40 Conflatilis Gigozzanar 47, 43 (l'-i*) Conflo Geblaio 47, 50

Conforto Gestercho 47, 54

(Ibi) Congius Zvber 47, 57

Cogitatus Gedanch 48, 1

(1^*) Conlactaneus Spunnepruder 48, 3

(2'>2) Corrigia Rimo^ 49, 28

'.0

1 übergeschrieben ebenda, l. haisalz 2 if^ Jcontext ebenda ^ übergeschrieben ebenda * l. sedicio? ^ übergeschrieben ebenda. = tuochilino? ^ alle ferneren gll. im

Icontext ebenda ' gouehes hs. damit wird sonst Acitiüa, Cuculopauis, Trifolia über- setzt ^ die kursiv gedruckten buchstaben erloschen ^ Rimo im kontext, R rot durch- strichen

40 Ergänzunokn Zi: Den Ann. Gix>f?ifiEN rv

Anylui n. f. 23, läl. 152. Zs. f. Wortforschung 1, 341

ATTHABETISCM GEORDNETE GLOSSARE.

NICHT BESTIMMBAR.

MCLXXX

/* = Codex Trevirensis 40. (.54''*) Aestunriu. Bitimlnssuiu. I flod (5G''M Andeda brandrid? 562]

\A 319p (56''''') Antfln foreburgi \vgl. A GIO] ■_>()

(55»') Alnus nleri§ [A 428J Anas anud

Alea tafl^ [A 414J Anate. ?;ollicitudo l clederstico [A G25]

5 Aleator Uifleri [A 4 IG] (57*'*) Ansa bord [A 559]

Albugo fli [.4 417] (GO*'-«) Balus fetor {B 38]

(55''') Altriplex^ inaldia (78'*^) Fibri. ca.stores. pontici canesbeueres 25

Albeus trog [vgl. F 157]

Alabrox piscis 1 sturio 1 porco (99''^) Mustacia. grana^ que uino ex-

10 (56*M Alba spina haf!:ut''oni \A 421] pressa remanent \M 335|

Anmracu.-*. ^«anisucus leuindola (108=**) Porco sturio. gemis piscis ad-

Amites rethiteros \A 533] moduin nobile \P 519] 30

(5G*') Ambrosia, apius siluaticus hindilape (116''^) Sanisucus. aniaracus leuindola

MCLXXX»

Codex rnrisinna IG 702 /: G2'». \c\x^. ris sprxkr. neut* Cantv.s .i. bret. niascl generis

15 Assatura spkzbrbtp'' Cancile .i. britissa'^

Archiniandrita .i. pharrare" Duciolus zapho^

CuUirida .i. brecedella' Exedra pbbsb'" 35

MCLXXXIVi'ii

Codex Turicemis C 58/275. (116*) Opitulare est. pilo aliquod foramen obstruere. a pilo pistilium. stözil

1 ich habe die paraUeltn aus dem Corjjtisglossar ed. Hesseis in klammern beigesetzt

2 l. Atriplex, wenn nicht falsclie glossierung vorliegt ^ mir ist zweifelhaft, oh man, wie ÜchlutUr will, granii gemäss dem Corpusglossar und den Gll. nominum als ae. zu betrachten hat. vgl. Gll. 2, 364, 37 Mustatia Inrra •* dh. spruir; k scheint aus koir. es folgt Anclo. as .i. pficio. Acile {sie) seutü breue circQlabiatum. Arrabon gr. pignv» lat. '•' dh. spizbrato. darauf Aorasla. auideutia est. qua >i\c {alsuann ein ausycäirichenes wort, das wohl dem fvlgenden cecatur wird gleich gelautet haben) cecatur. ut uidens ü uideat. Anastasis. resurr interp. Anapathmos gradus sursum ascendens ^ es folgt Apopöpeiv^ hircus ernissariv* qui peccata populi portabat. Apocrisis respousio. Aliunde huc. Apodixis ostentacio. Augina morbus porco2i qui angit fauces ^ darauf quia colli- ditur inter manv^. Colobiü gen' uestis ^ := nhd. pritsche. sodann Dentigo (= tentigo) .i. f>minens peius feretri {=. veretri) ^ zapho übergeschr. darauf Definio {darüber i. iudex), nis. Cloclee (sie) st alte & rotunde tirres {sie). & dicte coclee quasi ciclee qd in eis tamquä p circulü orbeq, ücendatur. Monogamus dictus qd uni tantü nupsit. mono, unn. gamos. iiuptio interptantur. inde digamus «S: trigam' ex numero uocantur i" (///. obasa " ikr mit den worten Amicus uobiä equalis dicitur. come-s in itinere beginnende

MCLXXX MCCXXXII» Alphabetische Glossare Adespota 47

Anglia n. f. 23, 146 149

Oscitare. geinon. conponitur ab ore. et Palus^ spölo

(116'^) Papirio 1 papirus swertilla (118^') Scutica chlafpha^

cito, tas Lodix chozzo Sandix winda ^

20

5 (1*) Lens linsi

MCXC'^

Fmgmenta monasterii Seitenstettensis.

Ligones sech dicuntur quod teiram leuent.

(1**) Labruäca vvildeiu reba

(4*) Mulluin .i. sturio

Esox .i. salmo

Squilla* .i. forna 10 Crotta .i. harpha

(7^) Acogia snite*''

Aucipula fugel clouo*^ [4, 245, 25]

Ära. stabulum porcorum. inde areola stiga '^ 15 Amites .i. rethueres^

Andeda .i. Brantreide^ [4, 245, 2G|

(7'') Aßseres .i. la'ton

quasi leuones sech

ADESPOTA. MCCXXXII»

Codex Tretirensis 40.

Areoli .i. aroniatum borti. 1 scauos^**

Axedones lunisos^^ [4, 245, 21]

Aurifodina^^ Goltgruoua

Arpago Cruuil^'

Aeitura ramusia. 1 gacassura'*

Acinum hintbere^^ [4, 245, 32]

Ascia sul acvs^''

Artemo^^ segal

Bouellium faled ^*

Bailena huuaP^

Berna higara^**

30

[4, 245, 44]

abschnitt .•-. 102b— 121b enthalt, im wesentlichen alphabetisch angelegt, eine grosse zahl zum teil recht waghalsiger etymologien ; doch sind mehrere fremde teile und gll. einge- sprengt {die vielleicht am rand der vorläge gestanden hatten), so s. 114^^ die beiden hexa- meter mit fischnamen, ivelche genau mit dtn-'itlhen deutschen interlineargll. versehen sind wie s. 87' (DCCCCXXXIV D a), nur dass voihlue steht, diese gll. waren mir 1896, als ich die hs. beschrieb, entgangen, zumal Fl'iper Zs. f. d. phil. 13, 459 ausdrücklich das vorkommen deutscher bestandteile in dem abschnitt geleugnet hatte; erst JWerner Bei- trüge zur künde der lat. litteratur des ma.s^ (1905) 100. 200 machte die meisten nam- haft i verderbt aus weida? - /. Panus ^ ^^. klappe ^ Squilla mir toahr- scheinlicher als Schlutters Sqillax » Wright- Widcker 3, 28 acegia snite " fugel clouo] der letzte buchstab eher o als e ' Ära, davor ein absatzstrich {\~~): daher Schlutter.s hara. CGL 5, 340, 13 auriola stigu « CGL 5,, 339, 28 amites reftras » CGL 5, 338, 3 andeda brondrad lo CGL 5, 338, 29 areoli aromatum horti, 339, 15 areoli scebas n CGL 5, 338, 21 axedones lynisas 12 CGL 5, 338, 36 aurifodina me- tallum la CGL 5, 339, 14 arpago auuel uel clauo 1* CGL 5, 340, 28 accitula hramsa, 340, 32 accitulium geacaes surae i& CGL 5, 340, 38 acinum bind bergen i^ Wright- Wülcker 379, 33 cobsus sylsetx: 'weitere nachtveise gibt OBSchlutter Anglia 31 (1908), 529

1' CGL 5, 338, 40 artemon malus nauis i* CGL 5, 347, 12 bobellum falaed CGL 5, 347, 48 ballena hron 2" CGL b, 348, 6 benia higre

iA

Eroänzungkn Zu Dkn Am». (fi.ossRK iv

Angliu n. /. 23, 149 151

Buoularius oa, nere

(8*) Calmetum mesc*^

C'ltropoda Croca'^

Calci' .i. sura ü Coclea* uuimlel stoi'n

Ciiicindila uuncco |4, 24.'). 49 1

Cariseus quecbom '*

Calciculuin cuokar

Ca/pella sadelboge " 10 Cratus bulla« [4, 240, ÖOJ

Carpepo grunzun*

Conpluuia drupia

Crauie^** cruowil

Cauteriola Cantere [4, 24.0, 7J 15 (S*») Galmuin molken'^

Far^^ ainer

Sigalus rocke ^'

Garns grosola ^*

Manula hant fane 20 Gabulum galge'-'^

Sagelluni cot^"

Lucanica Mar t ^'

Liulalis stir'*

Lodix loter ^^

(()») Piscina'''" kesecorf

Catapulta Spor

Öemispata sax

Pala scufla*!

Plana '■'^ scauo

Panica bekkcr''^'

Gigarf« .i. trapen^*

Mulio .i. stuodere

Poledrus fola

Glis gliris ratta

Glis glitis'5 Clette

Costrux bina uuiso

Cicendula i. cleno^''

Caradirio^" Icuuerca

Fringillus .i. vvinco

Ivoaficuö. et nierops Groenspecht

Alerula anisla^^

30

3.')

I

4(J

1 VGL '), 354, 46 calmetum merix - nur Cro noch zu lesen. CGL 5, 349, 38 citropodes cbroca -^ von Calci kann ich nichts mehr sehen, vgl. ( GJ. 5, 353, 48 calci- culium iaces sura * CGL 5, o51, 43 coclea ascensus qui circuit ■'• CGL 5, 353, IG anm. cariseus cuicbeam '^ liegt ein lacticulum oder lactigerulum zu gründe? ' oder sadelbogo. CGL 5, 354, 9 carpella sadulbogo ^ bulla] ein o über u kann ich nicht erkennen. CGL 5, 353, 13 cutus bzw. cyatus bolla, boUae ^ mit Schlutters Vorschlag 'dh. carpero' weiss ich nichts anzufangen, liegt capero dh. caperro g(i)nnizun vor. vgl. CGL 5, 351, 35 caperata rugosa? "^ Crauie] e sehr zweifelhaft, entstellt aus creagre? vgl. CdL 5, 351, 47 creagras tridentes »> CGL 5, 363, 28 galmum moleng bzw. molegn

12 CGL 5, 362, 14 far genus fruraenti CGL 5, 390, 29 sycalia ryg i* CGL 5, 363, 52 garus Uquamen. in grosola scheint mir nhd. krösel {D WB 5, 2409) zu liegen, darauf folgt Stragulü tnit einer völlig erloschenen gl., die Schlutter sehr wenig wahr- scheinlich als .1. tvach 1 lesen will ^'^ mit verweiszeichen nebengeschrieben patibulQ. CGL 5, 362, 57 gabulum patibulum cot] t nicht sicher i^ Mar^t; t mir wahr- scheinlicher als e. CGL 5, 369, 20 lucanica maerh, vgl. Bosicorth-Toller 674 mearhgeha;cc

CGL j, 369, 30 ludaris steor ^^ loter scheint zu stehen. CGL 5, 369, 34 lodix lotha * von der ersten zeile dieser seite sowie vom anfang der zweiten lüsst sich nichts mehr erkennen; dann folgt factor. Tina, darauf ein wort, das Schlutter Cibla las; ich vermute Cista, das sowohl deutsch als auch lateinisch sein kann -^ acufla] la nicht mehr sichtbar -- Plana völlig erloschen '^^ von einem über bekker befind- lichen, durchaus unumhrscheinlichen se ist keine spur voi'hatiden -^ = yi-/aQTor. ags. drabbe, drat 'treber' '-' glitisj s aus korr. -*^ cleno wahrscheinlicher als cleino '-" Caradiriü^ das erste i zweifelhaft von der ersten zeile des bl. 9* las Schlutter

MCCXXXII"— MCCLU Adespota 4d

Notices et extraits xxxviii, 1, 349

MCCL

Clm. G2G7 f. 93*. 0 Glabrfls giint^

MCCLI Codex Parisinus Nouv. acq. lat. 763 f. 147^ Coliunbar vuiht

MCCLII

Codex Oxoniensis Auct. T. I. 2G /. 1. Stipendium 16n

noch . . . brevio. spir. sparuuere. Anata. Turdella. Trosla. iiuespa: ich sehe brerao in brevio und halte spir /«r n?id. spier, spiere 'mauerschwalbe' DWB 10, 1, 2434 * diese interlinear gl. steht von and. hand, ohne hezug auf den te.vt, neben der seile respondens quid ergo tandern ioquid uerioia tibi uidentur titi tatii von Augustin De civitate d^i vi, 10 p. 267, 26 Dnmhart

Althochdeutsche glossen V. 4

.')«) \'KhZKK'HNI8 Di:K ÜKNIT/TKN IISM.

VERZEICHNIS DER BENUTZTEN HSS.

AUGSBl'RfJ, BISCHÖFLICHES ORniNARIATSARCHI V.

O, 24,3 X^*^» hegiiinP)nlen \l jks., 2<lG hll., (Irren letxtes an/' (hii riici.endrrkrl J

l/ekleht isl, \n je 20 '^cihn in 2") unsit/ntnien ({iiotcrnionen, dem einxelbl. 17 uml den bll. 2U2 (JG. irelrlie, beror sie sihnlllrh Ihrer xivcitcn hiilflen durch aus- schneiden verhisllij (/Ingen, einen (ptlnio hih/eten. der in schicelnsleder sehr straff' 0 yebnnde)ie codex mit noch 4 metallbnckeln des vorder- und 5 des hinterdeckeis {die schllesse fehlt jetxt) trügt auf der missenseite des rorderdeekels ein einem (ilteren übergeklebtes pupierbUittchen mit der Signatur B ] 9. vel. 1 0, auf der innenseite den teilweise getilgten cintrag saec. xv Iste Über e mösteril sei . . . | Mti.i^ni I faucibus Canoe's ewn*'' | Textus im'"" ewö"^, der gleichen xelt gehört der ton niosterij an

10 dick mit tinte durchstrlchene provenienxrermerk oben auf bl. 1' an: Iste über est niösterij sei (?) Magiii in faucib, ... bl. 1* Ineipit breuiarius lectioinim euangl. 17* Explieit breuiarius leetionuni euangelii, darauf noch.: Pro ubertate pluuiai. See lue. eap LXXXiii. In illo temp. Factum est in una dieruni usq, oboediunt ei {Luc. 8, 22 25), rest der seile sowie \~^ leer. 18 24 canones der evangelien.

15 das vrsprnnglirh leere bl. 25 enthält auf seiner Vorderseite von einer hand saec. xi/xii die durch AcSteichele Das bi^tum Augsburg 4 (1883), 371 f note 58 vei'- üffentlichte traditions Urkunde des jahres 919 für Füssen, auf seiner rücLselte von einer hand saec. xiii zwei bei TNeugart Codex dipl. Alem. 2 (1795), 130/' gedruckte, die kirche Fischen betreffende diplome von 1182 und 1179 (w der ror-

20 letzten x. des erstem niuss es Herbort, in der tetxten CÖnrat heissen : in z. G der '.weiten Urkunde blieb hinter in eadein ecelesia fort: suuni esse, et preter aduo- eatiani nichil in eadein (jcclesia; :V. 9 Berhtoldus). 2G* beginnen die texte der era ngell en , je ntll ar^'unientum und breviariuin davor, sie sind Im Matthaeus von sehr zahlreichen interlinear- und marglnalgll. begleitet: Marcus und Lticas

2.". icelsen spärliche randgll. auf reichlicher faulen sich solche wieder int Johannes, die haupttnasse dieser inurglnalgll., darutiter alle deutschen, und einen teil der lateinischen und deutschen interlinear gl l. (CCCLXVIII. CCCLXXVI. CCCLXXX. C'CCLXXXVIII) hat eine schöne gleichmässige hand in den codex eingetragen, als er bereits von anderen händen mit vereinzelten gll. rcrseheti icar. bl. 206*

30 {die dem decket aufgeklebte rückseite leer) enthält von einer hand saec. xii exeuntis ein rer\eichni.s des para motten- und bücherbesitzes de^ klosters SMang, mit einem nachtrag unten auf bl. 205'' {hinler dem schluss des Johonneserangellums), der den \iui:achs unter übt Albericus 2ind custos Cono registriert, da dies bei

Augsburg Bamberg 51

■vStdehek 381 note 79 kurz erwähnte sehrißatäck in der Sammlung der deutsch- österreichisehen biblioihekskataloge veröffentlicht werden irird, bleibt es hier unge- dntckt. auf den codex wies mich PLehmann hin. |685

BAMBERG, STAATSBIBLIOTHEK.

BJbl. 89 (früher B, ir. 20; 1'^ u)iten saee. xv Codex mösterij Sei michaells f) ^)pe bbb^g), 28,6X23,7, xi jhs., 232 zweis'paltige bll. nach jüngerer, 233 nach älterer von 70 auf 72 überspringender Zählung, in 31 lagen [gezeichnet 8^ vii, 16b viii, 24»^ villi, 32»^ X, 401» XI, 44'' xii, 54'> xiii, 62^X1111, 70>> xv, 77»» xvi. 85" I, 93b ir, lOP in, 109^1111, 117" v, 123^ vi, 131" xvii, 139" xviii, 149" xviiii, 155" XX, 161" XXI, 169"xxii, 177"xxiii 185" w< die Signatur fort-

\0 geschnitten —, 191" B, 199" C, 207" D, 213" E, 221" F, 227" G, 233" H): kommentnre zu den Paulinischen briefen, welche der gedruckte katalog i, 3, 11/ richtig festgestellt hat. diejenigen zum 1 und 2 Corintherbrief [mit drei deutschen marginalglL: DXXXVI^), zum Mmerbrief {mit zwei deutschen interlinear gll. im biblischen text: CCCXCIX) und zu den briefen an die Galater, Epheser, Philipper,

\') Thessalonich er stimmen mehr oder minder zu den dem Atto von Vercelli [bzu'. Claudius von Turin, s. ERiggenbach Hi.st. Studien zum Hebraeerbrief 2b ff) bei- gelegten, während die z.'U den briefen an die Colosser, Titus, Timotheus und Phile- mon sich mit den iinter dem namen des Anibrosiu s gehenden decken, an den bis ins 10 kap. reicJienden kommentar zum Hebraeerbrief, der als Alcuinischer

20 bei Migne 100, 1031 81 gedruckt steht, schliesst sich das ende des Ambrosius- kommentars zum Römerbrief an. den rest der letzten läge, bl. 232"^ 233""^, füllt Bedas vorrede zum Apocalypsekommentar , Opp. ed. Colon, iv, 761 63. nach ausweis der Signaturen gehört der kommentar zum Römerhrief vor den zu beiden Corintherbriefen; diesen dreien allein eignen auch Überschriften am köpf der seilen,

25 wie Epla ad Corint. i, «^ eine der randgll. nannte der gedruckte katalog i, 3 (1908), 13. [686

C^lass. 3, früher M. v. 12 {signatur des domkapitels F 21), 23 X 1^: 1) bl. 1—90 in vngezeichneten lagen (ausser bl. 1 6 und 88 90 quaternionetb), xi jhs.: des Boethius Consolalio mit vereinzelten interlineargll., durunter einer von anderer

30 hand herrührenden deutschen (ÜLXXX"); 2) bl. 1 93 (16 ist zweimal vor- handen, 13 ein einzelbl., vor 89 93 sind mehrere bll. ausgeschnitten, vor 93 fehlt einbl.; .Signaturen i—viui auf 8\ 16". 24". 32". 40". 48". 56". 64". 72"), ixjhs..- 1" Paraholae, 23^ Eccles., 31" Canticum, 35^ Sapientia, 51* Eccli, die beulen letztgenannten bücher mit einigen deutschen interlinear- und marginalgll.

35 verschiedener hände (CCLXIV". CCLXX"). am schluss des Eccli. 93* mit blasserer tinte der name nieginfrit, bei dem schwerlich an den gleichiamigen kämmerer Karls des grossen zu denken ist. 1*, ursprünglich leer, tvurde saec. xi mit Ad cenam agiii prouidi = Chevalier 110, 93", ebenfalls ursprünglich leer, von grober hand mit PsaWai eclesia mater inlibata = Chevalier 15712 beschrieben; 3) bl. 94 101, ix jhs.:

40 94" Inclp Sermo sei Esidori. in sei angeli. Lee = Sententiae 1, 10, 98* Item eiusdem und 100* It und§ sup = Gregor, Moralia in Job buch 28 p. 894- 96

4*

62 VKRZKirnNT« Dkr Bfnittzthn Hft«.

d»r Pariser ausgäbe ron 1705. /rils erweitert teils rerhiirJ. ilie früher teeren ss. 94* und 101'' enthalten sticc. xi In epifanin Lcuate manuH in :?ancta iloininuni benedicite usw. und Mirantu (sie) ergo sola quoil nnpclu.s fori seniina tisfw. hs. 2) 3) war vor der hersteliunf/ des dontbijiitelseinttandes xusunrmeni/ebunden mit Patres 80, 5 früher B. v. \'.',. •— auf die deutschen (jll. u-ies der (jedruchte l.ataiotf i, 15 (1908), 33 hin. [687

HKRLIN, STAATf^UIRLIOTHEK.

I^at. fol. 3!i in lederband, 29X-1. xi jhs., 143 blL, davor ein leeres, da- hinter eins atisye^chnitlen und ein leeres doppelbl., dessen rüchiriirtige hälfte dem hinterdeckel avfyeklebt ist; 1 3 einxelhl. und doppelbl., 4 143 fünfzehn quater- 10 nianen, xwei quinionen, am schluss durch burhstaben gexählt, von denen sich noch c, e, h, l auf 27^ 43^ 07'', 91'' erhalten haben; spüler wurden unter einbexug ron bl. 1 3 die lagen auch am an fang mit den buchstaben a— s bexeichnet :

1" 2* alphabetisches t ran mbuch Aueni in somnis q uideril. & cu Ipsa pugnauerit liteni alique signif Stellas pluras (sie) uid. iuditia potestate crescent, vgl.

Ij Archiv f. neuere sprachen 125, 47 64. 2*^ (das weitere ganz ähnlich geordnet wie Clni. 4593, s. dort) Procmiuni intestini belli a Lvcano heroico stilo exanclali, 3* Compendiosa prinji libelli coniplexio, Epitaphion Lvcani poetae. Cum Irea ini- peratores u&w. 3'' caput eins oblatuni est; darauf eine windtafel. 4-'> 143" der text des Luc an mit xahlreichen interlinear- und marginalgll., darunter deutschen

20 (DCCXXXV). nach einzeiligem spatium 143" Ut gaudere sol& u^w., Corduba nie genuit {nur die i>v. 1. 2), Carniina si fuerint usu., nach einxeiligem spatium Exendoehiv. id locus uenerabilis Brephotrophiv. id locus uenerabilis in q in- fantes alunt' (vgl. CHI. 4, 391), nach seclisxeiligem spatium Simplex magn*. cöpositü magnanimus. decompositum magnanimitas. 143'' aohtundxwanxig vr. (die letzten

25 zwei von jüngerer hand) aus einem florilegte.xt Micos , aber mit matichen w., die dem abdi-uck MG Poetae lat. 3, 280 ff fehlen. xwei der deutschen gll. erwähnten CFlVeber Lucan 3 (1831), ix und VJRose Verxeichnis der laf. hss. der hgl. biblio- thek zu Berlin ii, 3 (1905), 1300. |688

L,at. lol. 735 .s\ Cheltenham 7087.

30 liHt. «74 .V. Cheltenham 9303. L,af. 4" 676 s. Cheltenham 18908.

fhill. 1650, 23X17, 148 gezählte bll. nebst zwei friiher den deckein auf- geklebten ungexäJdten: 1) bl. 4 42 (quaternio 4 IG nvit den eingehefteten ergänxungsbll. 7. 9. 11. 13. 15; quaternio 17 24 7nit Signatur ii auf 2^^ und

:]') dem eingehefteten bl. 25; quaternio 26 34 nüt dem eingehefteten bl. 31; quaternio 35 42 mit Signatur im auf 42'') die katholischen briefe und (bl. 39//') der allgemeine pjrolog zu den Paulinischen sowie das argument zum Römerbrief, davor ein binio, der aus dem deckelschutzbi, dessen rückivärtige hälfte fortgeschnitten ist, und bl. 1. 2 besteht; bl. 3 ist ein jüngeres, diß erste läge mit seinem rückivärtige n

40 falxstreifen umschliesse)utes bl.: 2) bl. 43 148 nebst deckelschutz (13 quater- nionen und ein binio, s^igniert 50'' v. 58'^ vi imd rot ii, 66'' vii wui rot in,

Bamberg Berlin 53

74'' viiL und rot im, 82"^' viiir und rot v, 90'' rot vi, 98'' keine signattir, 106'' rot VIII, 114'* rot viiii, 122'» rot x, 130'' rot xi, fast völliy nhgeschnüten, IBS*» rot xii; nach 145 ein hl. ausgeschnitten ; dann noch binio 140 148 und deekel- schutzbl.) in der hauptsache die Pa n linischen hriefe mit einer reihe deutscher 5 interlinear- und nuirginalgll. (CCCXCIX. CCCCIX. CCCCXVII. CCCCXXIV. CCCCXXX. CCCCXLIII. CCCCXLVIII. CCCCLXI), wekhe im Römerbrief und im I an die Corinther von %wei händen herrühren, der des Schreibers des lat. I:ommentars und einer and. hand, die sich dunklerer tinte bediente, beide hss. nmren, weil überall das zeilenschenia das gleiche ist, vo)i anfang an für einander

10 bestimmt, hinsichtlich alles weitere)!, details genügt es, auf VRoses beschreibung {Verzeichnis der lat. h.fs. der kgl. bibliothek i, 69 72, vgl. ii, 'S, 1324) zu ver- weisen, da der kommentar ivegen der häufigen nennung Lanfranks erst aus dem ende des xi jhs. stammen kann, die hs. aber von vornherein auf diesen kommentar berechnet war, weil die linierung für die marginalgll. überall durchgeht, so erscheint

15 mir Roses ansieht wenig glaublich, dass der codex dem x jh. angehöre, der kom- mentar dagegen ein jh. später hinzugesetzt sei. bl. 3 ist jungem datums, die darauf befindliche ividmung Theodorichs von Metz {Rose i, 69; das dort erwähnte titelverzeichnis steht hl. 146'') braucht sich daher ursprünglich gar nicht auf unsern codex bezogen zu haben, ich teile ihn dem xi jh. zu. ^ anf die deutschen gll.

20 wies zuerst SHellmann Sedidius Scottus (1906) s. xv hin. [689

Xlieol. lat. fol. lSi>5 nach Rose vielleicht aus Lipjjstadt stammend, 42X^2, XI jhs., CCL von alter hand oben iu der mitte gezeichnete bll., während die moderne Zählung, u:ekhe die leeren ausgeschnittenen nicht berücksichtigt, nur bis 243 reicht, davor zwei nicht signierte mit einem inhaltsverzeichnis saec. xv, am schluss ein

25 leeres ohne Ziffer, in 31 lagen (8'' i; le** ii; 24** iii; 31** unsigniert, da die vierte läge, hinter der ein bl. ausgeschnitten ist, im xv jh. ergänzt wurde; 39^ v; 47^ vi; 54'' vii, da 49 doppelt vorhanden: 62'» viii; 70'' viiii; 78^ x; 86'' xi; 94*' xii; 103'' XIII, weil das grossenteils leere bl. 95 nachträglich eingezogen ist; 111'' xiiii; 121'' XV, ein quaternio mit angeheftetem doppelbl.; 129'' xvi; 137'' xvii;

30 145'' xviii; 153'' xviiii; IGO"* xx von einer hand saec. xv, danach ein bl. aus- geschnitten; 168'' XXI ; 176''xxii; 182'' xxiii, /emio; 190^ xxiiii; 198^ xxv von and. hand; 206'' xxvi; 213'' saec. xv 27, darauf ein bl. ausgeschnitten; 221'' A und saec. xv 28; 228'', da 221 doppelt vorhanden, B und saec. xv 29; 238'' saec. XV 30, docJi reicht die läge bis bl. 239, von dem nur das obere drittel

35 erhalten, denn 236 ist doppelt varhanden und 234 36* sind später eingeheftet; 243'' saec. XV 31: 240 iS bestehen aus einzelbl., doppelbl, einzelbl.) : 1) bl. 1 213 hriefe des Hieronymus mit einer deutschen ramlgl. (DCLXXXVIII") ; 2) hl. 214 239^ Hieronymus Contra louinianum, 240'"' Differentia digitalis nuineri in sechs kolumnen mit Bedas text De loquela digitorum 1, 132—40 der

40 Kölner ausgäbe, darauf Qvalis sit annvs solari® und Incipivnt epacfce t conc, 242** Est et alterius mocli compotus ivieder = Beda 1, 137, doch den schluss sibi pollicum uindicet articulos kann ich bei Beda nicht finden, darauf von and. hand 243^ oben {rest der seile leer) Augustins epistola 228 {Migne 33,

54 Vi:K/,i;i(HNif« Dkk Rkm 'i//ri;N Hss.

1013 1!)). -^ l'Jionc Verx^eichniif der lal. has. der k(jL biUiothck .n Ikiiin ii. 1 (1901), 72—74. |690

Theol. lat. fol, :t»55, aus Werden, wie 'J" der vermerk Ceriinonie nionachorü Imio loci sub bto ludghero wid 4" der eintraij über sei liiul«j;eri in wercU'iin be-

h H'äjit, tan Tross erworben, 32X23, i\ jhs., 177 bll. in 22 bt.s 169'' mit den halisinbcn A X signierten qiiaternionen : 1 misradicrles vorsatxhl. mit insularen .•spuren, an/'anff einer von den AASS juli 7. 137 abweicltetideti fassung der l'assio des Abdon und Sennes, 2. 3 sechsnnddreissig kapitel des Achener konxils von 817 {MG Gapifularia 1, 343//), 4 58* sccJis bücher des Ephraem Syitis

10 De conpunctione rordi-s, De iudicio dei et reswrectione, De bcatitndinc animac, Dr poenitcntin, In ludaminibus huius saecidi. De die iudicü mit einer drutsrlie?i randgJ. (DCXXV»), 58» 131" fünfundxwanxig mahnreden des Caesarius, eben- falls mit einer deutschen morginalgl. der gleichen hand (DLXXXII''), sodann eine Imnte sammlung von ausxügcn, über die Rose genau berichtet. VRosc Verzeichnis

13 der lat. hss. der kgl. hibliothek xu Berlin ii, 1 (1901), 89 95. [691

Theol. lat. 4" 364 s. Cheltenham 1G375.

BRÜSSEL, STAATSARCHIV.

Zwei vicrspaltige brurhstückc einer pcrgamenths. der Salomonischen gll. ans dem XI Jh., soweit sieh mit hilfe der inkunabel berechnen Uissi, reste eines doppelhi, xunschen dessen JuUften ein weiteres verloi'en ist : sie hatten früher als umschlage

20 von akten der jähre 1703 07 gedient, das erste fragment, 82 cm im qvadrat, der obeie teil eines hl. mit dem oberen rand xu 2^1^ cm und dem äussern xu 5 cm, enthält je 44 xeileyi atif der spalte und reicht von (Concutere) coiuiellere Collauda(tus) = »wZrt^na&f?/ 36^ 41 37^ 11; das xweite, IG cm im quadrat, die untere partie eines hl. mit äusserem und breitem unteren rand, xählt je 16 xeilen

25 auf der .spalte laul geht von (congru)um. Conuenio Corona . . . huius principiutn a Vihexo ^= inktinabel 40^15 41^, 10. als die bll. noch vollständig waren, dürften sie 56 57 xeüen auf jeder spalte enthalten haben, bl. 1 iveist mehrere deutsche interlinear gll, bl. 2 eine deutsche contextgl. «?</ (MCLXXVal). ^ JHBormans im Compte roidii des seances de la commission royale d'histoirc, ou recucil de ses

m Indktins ii seric, tome 6 {Bruxelles 1854), 106 /f. [692

CARLSRUHE, LANDESBIBLIOTHEK.

Nicht aufgenommen wurde die von AHolder Zs. f. deutsche trortfor.schung 7 (1906),

310 a^is dem Aug. C'XXXIV sa^c. x, den er genügend in seinen Reirhenaner

hss. 1 (1906), 328/* beschrieben hat, bl. 38* mitgeteilte randgl. freinidin (mit jmnkt

unter d). denn sie xeigt Iceine bexiehung xu den teztworten Per nianuni aut^ni

35 potestas exprimitur ipsa cor{X)ris uita fuguratur {sie), spiritiis autem uniuersae

carnis hominis efFectus intellegentiae spiritalis exprimitur, einem exxerpt des Lathcen

filius Bait aus Gregors Moralia in Job {Opp. 1, 368 f Per manum quippe potestas

exprimitur ipea corporis vita Signatur spiritu universae carnis hominis effectus

Berlin Carlsruhe 55

inteiligeiitite spiritalis exi)rimitur), und seheint von derselben liand herxuriiliren, 7oie l^ .pbatio penne, 31'' abcde, 86"'' pbacio penc, .[)batio Icausti, und erst dem XIV Jh. am'iiKjeliörcii. daher bleibt sorjar ihr deutscher charaktcr xiveifelhaft. [693 Aii{^. V'ij {bl. 2^ üb' nion Augie niaioris), 28X21,8, xi yV/v.. ron vielen händen .") f/eschrieben, abgelöstes bl. des vorderdeckeis und 248 tili, in WX i/uatcrnionen, die ausser dem nennten und vierzehnten am schluss signiert sind (der jeweilige Schreiber ist bl. 177*, 41» vnd 241» durch Vo'f bzw. Vol und Vo, 129» durch Vrih, SP durch ein i angedeutet): bis auf federproben leer, l'» und 248*^ {ursjrrünglich ebenfalls leer) mit ziemlich freien auszügen aus Augustin tind Ambrosius be-

10 schrieben, 2" kommentar Attos zum Bömerhrief, 89" xnm ersten und 1G2» ximt \u:eiten Corintherbrief, diese mit wongen deutschen interlinear- uml marginalgll. (DXXXVF), 206» zum Galater-, 225» zum Epheser- und 240» zum Fkilipper- Iwisf. AHolder Zs. f. deutsche Wortforschung 7 (1900), 310 und Die Reichenauer hss. 1 (1906), 361. [694

I.") Aug. CCXXXVII [bl. 2^» unten lib' augie niaioris), 22,6X1^,8, ixjx jhs., 144 bll. [deren erstes verloren, deren zweites und drittem xum teil abgerissen ist; ausserdem abgelöster vorderer und hinterer deckelschutz) in 18 quaternionen [der zehnte iveist das eingeschaltete bl. 79 auf dem achtzehnten fehlt das schlussbl.)^ welche bis zum dreizehnten ein alter Schreiber, vom vierzehnten bis zum sieben-

20 zehnten einer saec. xv signiert hat: 2 86^ mit roten initialen verziert, Bedas Matthaeuskommentar, anschliessend von and. hand 88" nachrichten über Christi erscheinnngen nach seiner auferstehung. mit dem marginalvermerk Kg folgt ein stück aus August inus De co)isensu evangelistarum {Wiener corpus 43) 391, 17 393, 18 und 89» ein weiterer abschnitt über des herrn auferstehung. 90» De

initio (beide ivorte stehen auf rasur) Mathei (daneben, am rand de mA in post cfüiion) 96» bcmerkungen über Christi genealogie Matth. 1. 1 16 (90'^ mar- ginal ein M), alsdann ivieder ein bruchstück aus Augustinus 92, 11 93, 21. 94, 1 20 und, kurz nachher, 93, 21 24,7. daran scheinen sich bis 104», ivo finit gesetzt ist, allerhand aus\dge, das Matthaeusevangelium tjetr., anzuschlicssen,

i)0 denen öfters quellenangaben (A, B, Hil, M) nebengeschrieboi sind. 104*» von and. hand Incipit de Luca euangeli wenige gll. zu Lucas 1, 66. 1, 1. 5. 9, 51. 12, 27. 21, 38. 22, 43. 11, 5 13. 9, 3 mit zwei deutschen. 105» De eodem euangelista, geordnete, grossenteUs aus Beda geschöpfte gll, iviederum gemischt mit deutschen, diese deutscluin, meist im context, selten interlinear stellenden beziehen sich stets

auf stellen des bibeltexies, nicht auf worte Bedas (CCCLXXX''), rühren von der hand des Schreibers lier und sind, wie die Verderbnisse zeigen, von ihm einem andern codex entlehnt. AHolder Zs. f. deutsche wartforschung S (1906/07), 48..

[695 Oeiiiiijj^en 1. 26,2X18^5' ausgehenden xiu jhs., 498 bll. mit goldschtiit, ent-

40 hält bl. 27'^^ 469»^ zweispaltig zu je 53 zeikn einen text der Vulgata, der auch die frücher Esdrae 3 und 4 bringt und den Actis ihren platz hinter den Paulinischsn brirfen anweist, voran geht auf bl. 26»^- 27''* der, iveil vor 26 ein bl. ausgerissen ist, fragmentarisch mit Taceo de meis similibus einsetzende prolog

56 Verzeichnis Dkr Bknit/tkn !!«?<.

dr^ llieiotnjmiis nu f'ait Units uttd drv nn Drsiderius; dir hdlf'fr der ihisscren kolunwr drs hl. 27 ist fortgeschnitten, es folgt hl. 4G9^/7". beginnend mit Aaz nppreheiiilef« ul apprchcnsio, eine dentnng hebräischer namen nnd ii)!^*^ ff ein traktat über ffeiicsis 2, 10 Fluuius egrediehatur de loco uoluptatis, der dm 5 Hugo von SVirtor zitiert, hl. 498 ist leer his auf wenige federprohen der riick- seite sowie folgende nachrirhten der vordeiscite : Lshini. lihruni. ul. islani. l)ihliani. recepi, ego. otto. eps ! 9St,. marohio. de hochb'g. in nionastMo (')"ningenn. cui \ \ nionast*io. i^.^titui. dg. äno niiiij''. xxxij. .sc'pt, manu jip'a | ; «cessi. eä. aft", lueo dicto iosth. de wang,. i O. »st,. Otto iii von Ilachberg inirde 1388 geboren, war hischof 10 mn Konstanx 1410 34 und starb 1451. darunter von and. hand häc bibliä habeo ego henricit Nithart a dnis pposito : sventu mosteiij | öningen ostaii dioc, q ego 7 heredes mei tenenr eis ad oeg eo4 reqsicöeg | gratant* restitu*e put de !»• hal)ent reognicöeg de manu mea | Renouatü uome j monasterij buio | anno diij LXiii {über der xahl die buchstahen PKV). der nanie des ehorhen-enstifts scheint 15 auszuradieren versucht und später wieder hergestellt, beide votixcn umrden im XVIII jh. auf zwei dem losen vorderdeckel der fis. eingeklebte papierbll. abgeschrieben, nicht ohne fehler: jedes falls darf in der ersten dg nicht au datuni aufgelöst werden, sondern xu debet. voi-gebundcn sind die bll. 1 25, xweispaltig xu je 46 xcilen, mit einer Exposico Bibilie sup rara uocabula saec. xiv, dh. einer verkürzten und 20 stark verderbten lat. itnd deutschen hihrlglossierung vom typus des Ol. 4606 (Vlir. XXVIII. XLIII. LVI. LXIX. LXXIX. LXXXVIII. CHI. CXIX. CXXXV. CXLVIII. CLVIII. CLXIII. CCXXI. CCXXIX. CCXL. CCXLIX. CCLXL CCLXIX. CCXII. CLXXXVI. CXCIII. CLXIX. CLXXVI. CGI. CCCLVII. CCCLXIV. CCLXXIX. CCXCI. CCCI. CCCXI. CCCXVII. CCCXXII. 25 CCCXXVI. CCCXXXIV. CCCXLII. CCCLI. CCCLXX. CCCLXXVII. CCCLXXXI. CCCLXXXIX. CCCXCII). auf die der deutschen gll. entratenden Epistolae canonicae, Apoc. und Epistolae Pauli folgen griechisch mit lat. inter- linearversion Sauctus sanctus sanctus, Benedictus qui uenit, Agnus dei iisw., namen und bedeutung der hebräisclien buclistaben, berechnungen der zeit von Adam bis 30 zur Sintflut, von der sintflut bis auf Abraham usw., Tria sunt tempora. tempus ante legem, tempus sub lege, t^nipus gracie, endlich Sunt vi etates mundi (aurea ferrea). interessant ist, dass unter der roten Überschrift Aliud capitulum detn tcxt der rcdaktion Cl. 4606 ausxüge aus redaktion C angehängt sind bei Josue, Reg. iv, Paralipp. \, Psalmen. Parab., Gant., Job, Exechiel, Acta, während Überschrift slos 35 exxerpte dieser art hinter Reg. ii, Paralipp. ii und Eccli. folgen und dem 3 buch der Könige mit dem iitel De nominibus edificiorum sich anschliessen. dagegen sind die beiden unter der bexeichnung Aliud capitulum der Exodus angefügten abschnitte mir aus typus Cl. 4606 ausgexogen und dei- redaktion C entspricht tvas später als It lib* exodi folgt, andern Ursprungs ist der anhang xu Reg. i. AHoldcr 40 Zs. f. deutsche Wortforschung 1 (1901), 110—16, vgl. Jahresbei-icht 1900. 74.

[696

Carlsruhe Cheltenham 57

CHELTENHAM, ßIHLIOTHECA PHILLIPPICA.

7087 {C'll. 4, 412/') beßndct sich jetzt mit der schenkuny des sir Max Wächter auf der Berliner slaatshibliothek als Lat, fol. 735, 30,4 X 25,8, aus/uhrlich he- schriebot. von HDcgering in den Mitteilungen aus dar Berliner legi. bibl. 3 (1917), 3//; ursprünglich hefasste die li.s. bl. 1 144 in 18 quaternionen, deren signa-

5 luren bis auf geringe spuren abgeschnitten sind (nur 88*^ ist noch deiälieh xi" sicht- bar): achtunddreissig välerlebcn und der Liber apologeticus Bernhards bildeten den auf 2^^ verzeichneten inhalt der bll. 2^^ 143'»^ mit je 41 Zeilen auf der spalte, dazu traten drei weitere quaternionen, deren ziveitem- 153 —59 ein bl. nach 154, das horrespondenzbl. zu 157, durch ausschneiden fehlt, und das erste bl. 168

\0 einer vierten läge: äusserlicli unterscheiden sie sich von den ersten 18 quaternionen durch den mangel der Signaturen und dadurch, dass die blindlinie zwischen den inneren einfassungslinien beider kolumnen fehlt, nun beschrieb eine nicht wesent- lich jüngere hand bl. 146*^ IGß^^ sehr gedrängt (bis zu mehr als 60 Zeilen) mit der Panormia des Osbern und einer durch einen meirisclien prolog eingeleiteten

15 grammatik; sodann benutzte sie die frei gebliebenen seilen und Seitenteile beider hss. zu mannigfachen eintragen: 145»'' auslegung des vaterunsers und glaubens- bekenntnisses , über das jüngste gericht, allerhand auszilge ex decretis lucii pape, aus Augustin, Beda, Gregorius , 166b''* nachlrag zur Panormia, 143''^ mitte verschiedene Worterklärungen, 143*^^ 144^^ sachlich geordnetes

20 glossar mit zahlreichen übergescJtriebenen deutschen ivorten, daran unmittelbar sich anschliessend ein alphabetisches glossar mit spärlichen deutschen contexigll., das 144^^ bis ins D reicht und 167^^ 168*^ fortgesetzt und beendet wird, worauf 168=*^ 168''* ein kürzeres rein lat. glossar, das im P abbricht, folgt, dieselbe hand schrieb ferner den Marienfelder bibliothekskatalog auf bl. 1 (zuletzt hg.

25 von HDegering in den Beiträgen zum bibliotheks- und buchivesen PSchivenke ge- widmet (1913) 53 64 mit photographischen facsimilibus) und ergänzte das in- haltsverzeichnis des ersten Schreibers auf 2^^ durch angäbe der von ihr hinzuge- fügten stücke: Glosari'. Deriuationes. Expositio sup symbolü j Item expositio sup dnicä oratione. Questiones | de diuersis reb' eollecte. eilt dritter Schreiber gab

30 bl. 2»^ (2^^ blieb leer) ergänzungen zu hl. 141^V 141^* des Liber apologeticus. von einem vierten saec. xiv/xv rührt das angenähte bl. 1* Incipit speculum monacho4 btl B^nhardi. Abbtis Clareuallen doctori^ egregij ^^^'^ da-s allein einspaltig be- schrieben ist. vorn in der hs. befinden sich reste dreier pergamrntdo2^})elhll., die zum teil deutschen text saec. xv enthalten; auch das schutzbl. des rückendeck-els

35 zeigt auf seiner innenseite deutsche schrift gleicher zeit.

Meine collation aus dem april 1915 ergab folgende berichtig un gm des abdrucks J)eider glossare: 3, 715, 13 cisterna. 27 1. 47 spunnebroth^ 60 stamor. 716, 1 steht eher lisi als list. 7 Pedissequa. 12 Marcsalc. IG siluersmith. 22 winzeppere. 30 wegeschethe. 47 Sarcophagus. 52 i equa zu streichen. 717, 6 es steht wahr-

40 .scheinlich Soriscula. 33 auricalcum. 40 Statera. 53 sultze. 62 collirida. 66 Vann . . . 718, 1 Cophinus. 10 gelte. 23 t umex (es steht Pumex) 1 piunaticus zu streichen.

Öö VkK/KICIINIS Hl.lt HkNI TZTKK HmH.

'JN incct). !;> inilir.sr/irinlirh sulfoz (//;/. .")<» uol^liic). 4S Kpistilium. .'>:! MoIiouj*. Tri, <i ('('|)f. 7 (V|>n. S Satureia. 10 Lactuca. 11) INpindla. 20 Caiialms. ÜJ du- ihistcl. 17 IVrfionatia. 4M iadeke. 720, IT» Cerasus, 30 heydc. 721. Jn liaincsira. HO Iliiiiuilus. 33 ()nau;er. 30 steht lalis. nach 46 fehlt Siniiiis aHo. Ili papilio. 5 5") ouMure. 57 oder uor^crit. 722, (> Inpluuivm. 11 ruilicht. 14 ifunia. 1") of/er kiiid'Vcane. 23 Cartiiag«i. 3S Rcdiniiculuni. 4, 177, 0 t'-r. !) hrant-troido. ]2 tilf/r die notr. 18 honiizj /, ans l.ori: 22 >t<!iu'linc. 178, 9 icduinlx'. tiinh 13 frhini F'a.scicula (/. Falcicula) sikelc. Falx sesiir. nach 14 fehlt Fuiigus suatn. I suinniitas combu>tc caiuloU-. mirh \\\ fehlt 1117''' lii>(ij^at scundct. .•^imdot. hortatur. 27 steht

10 Hathc. 30 I adi'ptuis. 41 griiuMe. 43 aiispicivm. 49 Patera. .'»ö anm. filtni steht in der hs. Ö8 die nn/e \n tihjen. [81

IISO^S {Gll. 4, 413 ^• nach einem sehr rerhlasslcn eintray auf war der codex cigcntuni des nonnenklostcrs Pfalicl an. der Mosel, beror er in den besitz der jesnilcn ran Af/en kam) ist jet\l nnf der l^rlincr Staatsbibliothek Lat. 4*^ G74,

1;') 29.4 X-^' y^i^ Jhs., 1 l(i bll. \ii je 35 3(i Zeilen, xuht%t einychrnd besehriehen rou HDef/erin;/ in den Mitteilanf/en ans der kgl. bibliothek in Berlin 3 (1917), 12 18: 6/, 1 02 acht unsignicrte quaternionen, hinter deren, letztem 2 bll. ans- ;/cschnilfen mid. es folgen (53 102 fünf (juaternionen, ron denen die vier ersten am sehlnss custoden aufweisen. \ü;) 07 besteht aus einem doppelbl. und drei

20 cin\clbll.. deren rordere hälften fort i/csrhn Uten, sind: daher beginnt 103* mitiea im salz mit tum iiifrigidari piiiittandir = Ilildegardis dansae ei eiirae ed. PKaiser (1903) 25, 15 {s. Jahresbericht 1903, 84); 108 15 bilden einen (jnafernio (109. 114 cinxclbU.) ; 116, nur auf seiner ersten spalte beschrieben, ist einzeln, irh bemerke, dass 1) die HiUlegardgll. aus einem ganz gleich eingerichteten codex ab-

25 geschrieben sein müssen, denn bl. 61* endet die vorletzte zeile mit Scinzibuz. Kir^anzihuz (3, 401, 52 /l, über ihnoi ist nmiuri und ahovneuhoiu ansradierl, welche zu ilen die letzte zeile schliessende n Scuanibuz. Schirobuz (3, 401, 59 Z') gehören lind über diesen auch richtig stehen, während die icirldichcn glossierungen ron Scinzibu'/:. Kisaiizibuz, mimlich sauina und cbiiiu^, dc}i rasurcn erst nacldräglicli

:JM übergesetzt sind: ihr bl. 58» beginnt mit 3, 390, 1, 58«» mit 391, 49, 59« mit 393, 36, 59" mit 895, 7, 60* mit 396. 51, 60" mit 398, 26, 61* mit 400. 6. 61" mit 401, 61, 62» mit 403, 61; dass 2) 4, 413. 40 vor hyldegardis ausge- lassen ist sce und dass 3) in den auszügen aus der arineitnittellehre 4, 414, 25 vor faciat fehlt sepe; ferner muss es x. 31 hcissen 106"^ et isti inirram; z. 33

35 fehlt 107"^ Secundus planeta ex quatuor ad aqniionem sub manu uirgulam ad (lieh dextra parte mittit. |82

16375 {Oll. 4. 415) ist jetzt auf der Berliner Staatsbibliothek Theol. lat. 4" 364, 20X1^1» 16 b^^- ^^1 je 17 Zeilen in xwei qnaternionen : ich würde die hs. no'h dem IX jh. luschreiben. [83

40 18908 (67/. 4, 415/') ist jetzt auf der JJerliner Staatsbibliothek Lat. 4" 6 76. HDegcring hat in den Mitteilungen ans der kgl. bibliothek in Berlin 3 (1017). 18 26 den codex eingehend beschrieben und dort s. 24 26 die gll. des blaties 1 [jetzt mit e bezeichnet) nach neuer lesung herausgegeben, es gelang ihm, einiges

Cheltenham Glasgow 59

mehr und ricliivjcr hcraunxMbringcn als Patzig und Frichsrh; aber der xusland des blaues ist ein so verzweifelter, dass in den wenigsten, fällen sich rolle Sicher- heit erreichen Hess. 3, 468, 1 steht gewiss nicht hagan puacoka, sondern, wie Patxig und Priebsch lasen, agaii puacha, iind davor sind nicht 2, sondern 3 gll.

5 erloschen, auch kann ich nicht elmi und (ch)iisiboum lesen, so)idern Elm imd chersiboum. ebenso scheint mir ;>, 437, 39 nearun richtiger als naruii, 3, 454, 12 euistaful als ezustaful. 3, 454, 27 steht unziveifelhaft Miisio & niuriceps chazza. 3, 456, 45 las ich Trotac oder Ti'otta Forahliaiia und darauf nicht Merula A, sondern Anguila A, das dann zu A\ supplieri ircrdcn inuss. 3, 634, 5 ivird es

10 bei Bihal bleiben müssen. [84

DÜREN, LEOPOLD H0ESCH-MU8EUM.

Pergatncntbl. des beginnenden Xi jhs., unten beschnitten, jetü noch 25,7 X-lr^ mit 22 (ursprünglicli 24) vorgeritzten Zeilen auf der seile, einspaltig: des Pru- dentius Hymnus p. cibum 8 principii 35 atque und 38 [raiici |sonos 65 labitur enthaltend mit drei deutschen interlineargll. auf der rückseite (DCCCXI).

15 früher bildete das hl. den schütz des inneren rückendeckels einer hs. saec. xiv/xv, die, 32 bll. stark, aus Werden stammte: Incipit modus de cursibus horarum in choro monasterii werdinens. Codex nionasterii sc! lludgeri in werdina. möglicher- weise gehörte das bruchstück derselben hs. an wie das Düsseldorfer fragment (nr 101). auf die gll. machte mich 1914 i. 18 HNFruyer freundlichst auf-

20 merksam. [697

SGALLEN, STIFTSBIBLIOTHEK.

H'^V {s. 3 ol)cn Liber öS. Galli atq, Othmari), 25,5 X 18 ^ xi Jhs., 364 zwei- spaltige SS., von denen 1, 2 {bis auf kritzcleien), 183, 332 [dann 3 bll. ausge- schnitten) und 360 63 leer sind: 1) s. 3 168 (mit den Signaturen Prima Decima .9. 12 152) Boethius In Topica Ciceronis; 2) .?. I(j9 /f {ternio nebst

25 angeklebtem bl., 9 quaternionen, ternio, 2 quatrrnionen, bezeichnet s. 180 348 mit rötel als 12 23 von derselben hand, icclche mit rötel auch .<?. 168 die Signatur 11 eintrug) enthält verschiedenes {s. Scherrers beschreibung), darunter s. 280 94 Porphyrii Isagoge interprete Boethio mit 2 deutschen interlineargll. (DCCLXII*). s. 364 tafel mit logisclien ahleiiungen. GEhrisniann Zs. f. deutsche tvort-

30 forschimg 4 (1903), 249. [698

GLASGOW, HUNTERIAN MUSEUM.

S. 2. J.7 {früher R. 6. 19) in. folio, x\i Jhs.. 32 bll.: Vergils (irorgica mit der Unterschrift bl. 31'' Johannes doile de uliperg plebanus in huna (.'enobita in monte sei iohis sub dnis Abbatib" Damnione (/. Dommone?) Wilhelme et Volperto militaui sc'psi prid' Kai Marcias Anno d. primo h^up Mille?i"' ; die näch.stc zeile 35 vom buehhinder fortgeschnitten, in ihr mu.ss mindestens uocii Cenlesimum ge- standen haben: denn die kirclte zu huna = Margarctenimun , östlich ron Fulda, tvurde nach Droncke Traditiones et aniiquitates Fuldenses 61 /' 1093 durch bischof

60 Vkrzkk riNif Dkk Hknttztkn Hsp.

Enirhnitl nm W'iiixhurff ;/riccHä. Sflianmd Diocrcais /''nldrnsi.s (ITL'T) /'. 111 irciss finibslr von Johanucsbcnj hei Fiihii \irisrhe.n 801 '///'/ 1150 nicht -v« iirnnrn. das urspr. krrc hl. 32 hat eine hand de.s w\\ jhs. \nni cintn/;/ eines unnderlirhen. tiamniefsnriunis ron notixen nnd iro il er k luv n mjc n mit denlsrhen rontextyll. •") (DCCCCXLI*») henulit. sie wurden aitfyenomnien, neil ein rokuhnlnr der f/rnjß/ie DCCVCXXXW ß (Uiliei reruertel scheint: die dem nhdrnck in erki;/en khimniern heit/e/'ii(/ten seifen 'Mhlen verweisen daran/', den eiiifjany bilden ansfiihrliche bemer- knnijen über Accentus, dann folijen ohne absnl\ die i/ll. Sales. I niiiir*. I ist'o. I ioculiiloiJ {sie) id -7- Panilij)))". Suhiilc". IJiihulc". Opilio. MaiitlriU». Archimäd'tji.

10 ötipndiu. l'alliKlaiutu. Caniia -^ fo.ssa iux" iiares. Greiio. Cincliii. C'nluaria. (Vroiielln. liria. MVurial. Eiu-sis. Rofea. iMic"co«in''. Ditü. (Jliehar''. Idr^ Lübric". Zt'P. CVciniü. Kiiij^ina. Opitulor. Mt'lota. Uranice curie. (;{'J'') . . . (oberste xeile (/rös.<itenteils fortgeschnitlen). Sirina. -l'^solit^. Foriata. V^iiacuP. ■Pv'|>?'iiiia. Q'sq'lia. Renda. Aslu•^ Bombix. Ca:^ia. Ciii^. Ca'peii^. Carica. C'alta. Ceta. Cemra (?).

1.') Caparis. C'icuta. Carectü. Colocasia. C'ardani". Coloqiiintida. Boinbix. Licisca. 1 sparta. Dext'nü. Soga I sega. Liciatoriü. Itena. t'allopodia. Lectica. Ijcna. Zoffitu. Litu". Pcdica 1 cipp" (diese gll. f/rüsslenteils aus den buchstabeu C wid 1j eines alpltu- bctischen (jlossars : nunmehr folgen rcrwandtschaftsnamen). »Sob'n^. Osob'n'. Au". Ana. l\\\\\ -Paua. Abau*» abaua. TMdau» t'ddaua. Soc^ Soc». Ge)l^ Nur^ Vit'c".

20 Paiilf". Vt^iii^ Sorori^ Aiiiittair'. Pedagog". Iq'liii». P'-Miiin'-». Not». Spuri^ Pat pat's mei -7- au» ms usw. Consob'ni. Sobrini. Mariti fr. Duor* frm uxores. Soc^ Socr», Farciolio wnd das ganze endet mit melireren vcxierschlüssen : Iste cani" -^ tu». 7 i:?te caui'^ -r pai. g^ tu» pat vn hec scis quia (unvollständig abbrechend, obuohl noch räum : ur Verfügung stand), gelegentlich sind am ausscnraiul von .32''

■_'") nbsatx '^eichen a/igebracht. der tvxt läuft aber ununterbrochen fort. ich habe die gll.. auf die mich RPriebsch aufmerksam machte, tmeh einer in Glasgow hergestellten Photographie beider seilen gegeben. [699

l.'. U. 8 {früher S. 0. 9, aus SOalkn: Liber SS. Galli atq, Othiuari uiul stifts- wappen, später Peti-i Burniauni Secundi), 21,4Xlo>8. x jJis.. bll. nicht gexäldt in

'iO regelmässigen i/uatcrniwien : Servius In Ducoliea et deorgica Vergilii mit einer deutschen interlineargl. saec. xii (DCCCLXXX''). ^ den codex erwähnt der jüngere PBurmann in seiner Vergilausgabe i (1746) pracf. •'■=*'•*** als im \>esit% seines oheims hefindlii-h gewesen, die gl. teilte mir RPriebsch mit. [700

HERTEN, BIBLIOTHEK DES GRAFEN DROSTE-NESSELRODE.

192 .V. oben ur MLX^ [240

INNSBRUCK, STATTH ALTEREI ARCHl V.

35 Zwei doppcllill. in folio. jctlc luilfte derselben 44 X 33. dreisjiaUig (jede spalte 82 X ^) XU .53 mit tinte linierten xeilen. beginnenden xiii jhs.. mit {meist abwechselnd) blauen und rotot initialen, früher als büch.erdeckel rerwemlet und daher auf den innem selten häufig erloschen oder doch ohm reagens nicht lesbar: reste des Liber glossarum [marginale quelUnangaben fehlen) mit spärlicfien deutscJien contextgll.

Glasgow KlagenfurI" 6l

(MCLXXP). anfange sowie Schlüsse der sjmlten: ]^^ pugnat. ilHnc pestilentia (unterpunktiert) pefcutatia. hiiic pudicitia Antiteton est iibi contraria contrariis opponunt. 7 sententie (l*^^) pulchritudiiie reddunt Anf'citis. lapis uocatu.s. q sit coloris ignei. ut carbunculus. s; Candida Vena precinctus. cuius .pprium est. ä ut attactus igni. (l'"^^) uelut int^mortuus extinguat^ (Isidor IG, 14, 2) Anuli per diminiitönem dci, a c'culis 7 anis. (l'^*) qui sunt circa brachia 7 c'cQ cmra (Isidor 19, 32, 1) Smaragdos berillosq; michi flacce nee nitentes per Candida

. a

niarga(l'^^)rita3 quero. nee quos thinica lim ppoliuit anellos (ib. 6) Annus nat'al est. cum se soli luna supponit. ut (1''"^) inter orbem solis et oculos nrös

10 Antiochiam. ciuitate. Seleucus unus ex pueris alexand' . . . (= erloscJieii). 2ai Arcistes. sagittarius Arctü sydus in celo, 2*^ Arctus ppria iuuent^ Arcu . . . fluniTs noin est . . . (2*^) it inter tebestem et am ... elatü. editö. Iniensü. (2^*^) eminens. fastigiosum. Arduus. excelsus. erectus Aret. aRescit. siccat. Aret. ab ariditate. 2^*^ Arfaxath int^pf sanans depopulatione Argitis.

15 grecula uitis. gen^is albi fertib's uastam niat^iam 7 breue. (2"^^) et latum foliuni mitteus Argumtum. hy.storia. tabula, hoc inter se distant. q hystorie ^unt res uere que fce sunt, fabule q nee fce sunt, nee fieri possunt. 3=^^ minetur spatio. un et colera .i. fellicla nominata est ac fatigatioe. 7 frigore sudoris ac la- (3*^^)bore. 7 ex medicamin potissimo^ nocet^ esu Colonia. ul ag'ppi(3**)na.

20 colonieses Colubrin^ lapis a colore auis nücupat^. (3**') nata uicin^ gipso. et moUicie silis. apud poetas. ubi in u^su post duos pedes syllaba rema(3*'^)net. cöma e Iseruit. Comedi st qui pHiatorum (3^^) hominü acta. dca. gesta. canta- bant siue a coniessatoe. Solebät. n. p^ cibü (Isidor 8, 7, 6). 4**^ Culmina dcü sunt, quia apud eos {dies wort durchstrichen) antiquos C-uiiabula süt

25 infantes (4'^-) iacere consueu^unt. dcä quod partui adhibeantur (Isidor 20, 11, G)

Curator des q curä ferat pu^is. q adh'c (4^^^) eius etatis sunt, ut negotia sua administrare non possTt Catapeion est latle pro laude ut Diligani te dne u'rtus mea. ubi singulis u^bis declarat quod sit dns (4'^\) modo u'tus. m firmaffltü pp subtiliore facilitate supputatönis (4''^) distribuüt in .irii. ul in viii. punctis

30 Clepsidra est horologium aquatile. per quod aque (^unterpunktiert) colligunt~ bore. Fecerunt enim antiqui (4'^^) horologium ita. Prius cupam posuerunt. et sup cupam concham magna Legitur quod rex psarü miserit karolo impatori horologium ex auricalco arte mechanica mirifice compositü. in quo .xii. horarü cursus ad clepsydram uHebat . cum totidem ereis pillulis. que ad cöpletione horarfl decide-

bat. 7 casu. läge vom Liher glossarum ein abdruck vor, so Hesse sich leicht be- rechnen, 'welchen quaternionen beide doppelbll. angehört hrdtrn. ^ mich wies J Schatz auf die bruchstücke hin. [701

KLAGENFURT, STUDIENBIBLIOTHEK.

11 (früher 2 4), 20X13,5, 105 blL, auf der innenseite des vorderdeckeis mit

eitlem missalebruchstück sae^. x beklebt, enthält: 1) saec. xiii bl. 1—40 in sieben

40 signierten quaternionen, von denen der dritte herausgerissen ist, der fünfte fehlt,

eine rezeptsammlung , beginnend Sicut tempestas imminens signa praemittit ita

62 Vkrzehhnis Dvm HKSvT/rrv.s H««.

et hingor cor|>ori im|)enderjs ciron (/. certo?) significatione \naenoac\i\ir und mit ver- eintfiicn drulscheii oder vulf/ürlaleiirisrfien Worten im coniext (3'' cum herbe suco quae dicilur bliese, .■sal (jui dicitur j^ciiscirnia, T)" lierbu . . . quae uulguri t»er- mone iiisana uocatur, ä'' herba quae dicitur haselwrz, Ö* herba quae dicitur holwrz, 7" lierbc qua(r ilicitur w'uisepe, 7'^ lierba quae dicitur atiliich, herl>e quae dicitur biboz; 1.")» bcycgnet neben lateinischem 9e(hi\var nnch die deutsche fonn zituar). dieser rexejdsnmndung einverledd ist Id. 11'^ 22'' eine vollständige, Jedoch xiendich korrupte fussimg ron Inich 4 des Suntmarium Heinrici s. 93, 30 112, 33 (DCCCX'XXXVII A); der nnfang des hnches wird auf dem 10 verlornen dritten quatcrnio gestanden haben, der tea:t, iveMier xur xtveiten hssfamilie gehört, steht dem des Erfurter bruchslücLs L nahe, vgl. \b. Taxus ywinböni. vel iwa, Populus alher. vel belit, Malum macianuni inalcihi, Maluiu punicum . . . rotephili, Suber uel auellaiia lovt't, Mora in°dl)er vel dubbere, Limphea, Senecion . . . rietachel vel bennurz, Spilutrvni, Miriudactila, li^niorrois biutfluzda, Azitura. If) an stelle der fehlenden kapiteläberschriften wird meistens abgesetzt und alsdann mit roter initiale fortgefahren, auf de)i schluss des vierten biiches folgt umnittelbar ein abschnitt verschiedenartiger irorterl.lärungen mit einigen deutschen contexlgll.: Pigra iuterpretatur aniara. gera diuina [dh. tiixqül, Iequ). Tres cellule sunt in capite. fantastica. menioriali.s ratioiialis. Siliiiuni graece. apium potrosilimuu 20 (/. petrosilinum) quia in petra crescit. Stafis agia (/. agria) .«peeies quaedain. Auripignientum ortirniint. Emigranca dolor capitis ex una parte. Idiosinur* (= Hediosmus) menta niaior. Solatuni (/. Solatrum) h undef»ropho. Apoplexia subitanea mort?. Scrupulu.-< <iuasi dentarius. Matrixenia chidelecchi (darin stecht das ron Schmeller 2, 451 mehrfach belegte Matrix kintlege; ist enia aus eina 25 verderbt'^). Pilosella minor musori. Spica celtica. Mentastrum rosminza. Achacia sleha. Litargiruin i^punia auri. Parotide glandes. circa aures inflantes, Reuma fleciua (/. fiecma). Mandipula Lapaciuni maiuia. Lactindes (/. Lactirides) sprinchwrz. Coconidium semen eius. Eusula Callis swil. Galla eicaphel. Balaustia flos lentisci. Aurea alexandrina potio quaedam. Arterie uene quae spiri- 30 tum emittunt. Sandarace. ortermint. Mercurialis cowrz. daran schliesst sich nach absatx die rote kapiteläberschrift De coiifectionibus und es reihen sich rexepte wiederum bi.s zum ende 40'' an; 2) saec. xiv bl. 41 68 der unvollständige Liber dietarum unirersalium des Isaac. abgedruckt in dessen Opera {Lugduni 1515) p. xn'*^ Li'''^; 3) saec xiii bl. 69 105 des Isaac Liber de urina in Sr» der Uü. itbersetxung des ('onstantinus Africnnns. ich verdanke sorgsame beschreibung und abschrifl dr Hermann Menhwdt in Klagenfurt. |702

LONDON, BRITISH MUSEUM.

Add. 220^.1. 20,3Xl'i.G. xii jhs., 157 bll: in der haupisache ein vorn un- vollständiges Martyrolog und die Benediktinerregel, daneben verschiedene kleine stücke, aber n-elche der Caialogue of uddHions in the years 1854 1800 p. 704 40 auskauft erteilt, unter ihnen bl. 84 88 der brief Theodemars von Montecassino

KLAGKNFtmT MÜNCHEN 03

ftn Karl den grossen, mit einer deutschen randgt. (DCCCLVIP), mif welche RPriebsch Deutsche hss. in England 2, 191 f hinwies. [703

Eg^crtoit 207» eine Sammlung lateiniselier und griechischer hruehstücke, von/ antiquar ThRodd im märx, 1834 erwarben, enthält: 1) als hl. 3 und 4 reste ö eitler xweispaltigen VergiUis. sae.c. x m kleinfolio mit drei deutschen interlinear gll. (DCCCLXXIV*). bl. 3, 20X'-U gehört der unteren hälfte eines hlattes aus Georg, ii, bl. 4, 18 X 19, dessen rückseite fälschlich voransteht, der oberen eines hlattes aus Aen. xii an. über beide von einem quartband der ehemaligen Helm- städter Universitätsbibliothek abgelöste bll. s. Gll. 4, 684 /"; 2) als bl. 46 icnd 10 40. 41 ein beschnittenes einxelbl., 16,9X11'9, dessen rückseite voransteht, und ein doppelhl., 20,6X1^,8, einer Aratorhs. saec. x mit den vv. i, 169 204. 241—312 (also jede seile xu 18 :eileu) und ivenigen deutschen interlinearen gll, einer Marginalen (DXXVIH"). ich verdanke RPriebsch abschrift, dessen Deutsch f hss. in England 2, 63 auf die gll. XAim Arator xuerst hinwiese)i. [676

MÜNCHEN, «TA ATSBI BLIOTHEK.

1') <JI, JJ'704 (Aug. eccl. 4, am oberen rand von bl. 3* die ivorte P^mbrico eps, 1063 77 bischof ton Augsburg), 18X13>^' xiji7<s., 182 Ml. in 22 unsignierteu quatemionen und einem ternio, von sehr vielen händen geschrieben, die sich auch differierender abkürzungen bedienen: so wird quoniam in der Exodus bis bl. 72'» durch quo, sonst durch qn\ ausgedrückt; Numeri 92* 94*^. Deut. 101"''. 102*.

•20 111^ sieht gt.s, anderwärts gentes; Levit. 89^''. 91=*. Numeri 93=*. Deut. lOO'' alicjid, aliqi;?, quicqid, q"ut, sonst aliqd, qd usic; das a von parentes, parentibus, pane, patriani wird mit dem übergesetzten offenen xeichen gegeben, als sollte man prarentes, prane usiv. lesen, für einen teil der slichivorte war ur.^prünglich der räum freigelassen; sie ivurden je nach den ivechselnden lagen von verschiedenen

2r» rubrikatoren 17«^ 32»». 57''^ M^. 89'^ imd 97* 173'^ rot ausgefüllt, dagegen 33* /T". 65'^ /f. 90"//" schwarz mit hellerer oder dunklerer tinte nachgetragen, der codex enthält kommentare: P xur Gen., 67^ xur Exod., 86*^ xam Levit., 91'' XU Numeri, 97* \nm Deut., \2ii^^ xu Josve, ISl"» xu Judic, 138* x.u Ruth, 138'' xu Reg. i iv, 166* xu Paralipp., 166'' xu Daniel, 170'' xu

80 den Actis; der rest von 179* an dient verschiedenen jüngeren eintragen, der Genesis- kommentar ist der des Remigius von Auxerre (gedruckt bei 3Iigne 181); von ihm rührt ebenfalls der zum Deut, her, der ua. auch im Cl. 6227 vorliegt, aber ihm können die sämtlichen übrigen nicht angehören, denn in ihnen begegnet massen- haft quoniam, das der Genesiskommentar nur einmal [p. 113 Migne), der zum

35 Deut, niemals gebraticht. während Remigius in der Genesis den beatus augustinus p. 63. 64. 05. 97. 102. 108. 115, dm beatus gregorius p. 59. 06. 78. 90, den beatus hieioninius p. 94. 108. 112. 130 und den beatus ambrosius p. 05 (in unserer hs. fehlt hier beatus) zitiert, nur einmal p. 123 augustinus j)^'ddikaUos be- lässt (das xitat fehlt dem Cl.) und auch im Deut. bl. 98*. 108*'' vom beatus paulus

40 (daneben bl. 108* paulus apostolus, 122* apostolus paulus) spricht, heisst es Exod. 70*. 79^ Numeri 93'', Judicum 136'', Reg. 150* doninus augustinus, Daniel 170''

64 Verzekunt« Dkr Rknittztkn Hf»H.

«loinnus gregorius, Kiod. 07", /1V7. 138^ Daniel 16ß^ 170" dominus hxw. domnus hicroniiuus, daneben nur rinnial Krod. 70* sanctus augii.stinus nnd ohne prädikal Reg. 150'' secundum gregoriuin vnd siecunduiii ieronimum. Huirnkterislisch int auch Kxmi 82^ lieg. 150" noster hieroiiimus, Josue 128'* noster tnmslator (= Iliero- ") nifmus), Reg. 102=' uoslor heli.seus, .lu<liciim i;{7* noster samson (= Christus), mit Vorliebe werden geu^nhrsniänner xitierl: Kxod. 71''. 83*, Reg. l.SQ'* sicut audiui n niagistro. Reg. 145* Dicuiit (juidain sicut et niagister noster, Josue 129* Tradunt inagistri, [{eg. 142" sicut dicunt nostri auctores, Acta 171'' sicut dicit quidaiii nobilissimus doctor, Numeri 94* sicut audiui. Reg. 139* sicut in antiquis reperitur

10 libris, Exod. 82** lacinctus uero herl)a est unde conficitur tinctura a iacincto puero nuncupata. Sicut in humanis repperitur libris. 81 cui hoc displicet. legat libruin antiquissiiuuni. Unsicherheit verrät Reg. 157'' non satis uideo iind die zu Reg. 1, 13, 1 angeführte stelle, zahlreiche grammatische bemerkungen ^ind eingestreut und mehrfach wird (Reg. 144''. 150'', 105**) einer ars gedacht, auf früfier ge-

1") >iagtes verweist Exod. 71''. 80*, Numeri 9G'', Reg. 147'' retro; daneben findet sich Daniel lOO**, Acta 173'' auch superius, das Remigius allein verwendet, ungemein häufig und für die breite der darstellung bezeichnend sind sicut dixi, quasi dixisset, quasi dicat, ac si dicat, ac si diceret, während im Genesiskommentar quasi diceret nur einmal p. Gl begegnet, eigentümlich ist auch die Verwendung von litteratura

20 Leiit. 91^ Numeri 92*, Reg, 140* im sinn von 'sprachlicher ausdruck'. dass die kommentare zur Exodus Numeri. Josue Acta nicht von Rem ig ins herrühren, geht endlich daratis hervor, dass es am an fang der Exod. 07* heisst Bresit quod sonat sicut in capite huius opusculi dixi in principio und Reg. 138'» Sunt igitur ebraic? litter^. que per nioysen sunt tradite. xxv. sioit in capite prefationis caraxaui, ohne

25 dass etwas diesen renoeisen entsprechetides voranginge, auf der andern seile teilen alle diese kommentare die durchgchoide neigung zu mystischer und allegor isciwr deutung soivie onanche stilistische besonderlieit, die Vorliebe zb. für sicut, scilicet, uidelicet, ideo, talis, in hoc loco, ile.signare, mit Remigius, sodass sie von einem seiner schüler verfasst zu sein scheitien. die kommentare zu Reg. und Paralipp.

30 s^irui, abgesehen von fast allen mystiscJien denlungen, grösstenteils icm'tlich in a auf- genommen, während eine benutzung der üb-igen sich bisher nirgends nachiveisen lässt. ich teilte das einschlägige material im Anhang mit. 1704

C'l. 3731 (Aug. eccl. 31) in quart, ix jhs. in insularer schrift, 91 hü. in unsiy- nierten quaternionen (nur 05 71 ein ternio mit dem einzelbl. 08^ und 88—91

3.') ein binio): 1* ursprünglich leer, jetxt ua. deutsche namen saec. x enthaltend; \^ über Sündenvergebung; 2^ ff Gregors Homiliae in Evangelia, am schluss bl. 91'' drei Zeilen federproben saec. xi, von denen die beiden ersten sehr un- deutlich sind: Domine . . . domine d . . . ne | ex puectu in . . n . . ex puectu intifone | ex puectu Inti fondeino hause, dahinter undeutliche huclistabenspuren

40 vielleicht wiederum Ex. ex prouectu kann aus hom. i, IG p. 1493 genommen sein; hause vermag ich nicht zu deuten. auf die worte wies mich AChroust hin. [705 Cl. 4542 (Ben. 42), 31 X '^2, ix jh.s. (123 tind 244 im xi jh. ergänzt), 256 xiveispaltige bll. utul ein quer eingeheftetes nachstossbl. saec. x atis einem lectiotuiv;

München 65

1) hl. 1 128 zu je 24 zeUen m IG ron 7'' 128'' (jexeicitneten qiiaternionen (120 einzeln) Gregor.'^ Hoinillae in cvaiigclid teil i mit der Unterschrift auf r28'*-^ ora p scriptore .--i habeas dm acliiitore Hengilhart, die aber sicherlich nicht ron, der liand des Schreibers des codex herrührt; 2) hl. 129 256 zii je 26

i> X eilen ebenfalls in 16 ro« 136'' 24S'' signierten qnaternionen (144''. 208'' and 256*^ fehlen die zahlen) Gregors Homiliae in erangelia teil ii. Id. 129, ursprüng- lich leer, enthält auf der Vorderseite den an fang des Matthaeusevangeliums 1, 1 16, azif der ersten spalte {die zweite leer) der rückseite den dem Fort u natu s hei- gelegten hymnus Quem terra pontus a&liera {MG Auetores antiq. 4, 1, :-)85).

10 255'' hinter Expliciunt omelie beati Gregorii pape die notii. saec. xi Cliadokl prb scripsit istas omlas. { qui regiiia kysila uenit | ad inona.-^terivm saticti | niiehahelis archangli | ad quohchalun. | Obitv' donin^ kysilae moiiial | & retinae, sub die idv'* mart. und 256* Descriptio pecunite vi libroruni (o ans u l:orr.) (|uo> ad eeclani j sei Michahelis archangeli ad quochalun tradidit : kisyla monialis regali frauco* -pgenio

15 edita p sui cöniemor, abgedruckt in GMeichelbecks Chronicon Benedictohiiranuni (1753) 14/. 256'^ obere hälfte saec. xii erklärung von Esaias 41, 19. in beiden teilen ivenige deutsche zivischenzeilige gll. (DCLXXVI'^), auf die mich FWilhelm aufmerksam machte. [706

Cl. 4684 (Ben. 114), 21 X 15, ix jhs. {hl. 13. 20 im xii jh. ergänzt), 143 bll.

"20 /// 18 lagen {Signaturen 2 18 hl. 12'' 140'' ron einer liand saec. xv; daran f folgt das doppelhl. 141. 142, endlich 143 saec. xiii abschrift einer urkiinde, in der Jiiscliof Otto von Freising einen zivischen hischof Heinrich ron Freising inni abt Konrad von Benediktbencrn (f 1122) geschlosi^Oien vertrag über eine o^'va n\ Lovbin.sbac circa lacum Walihinse sita erneuert, vgl. GMeichelheck ('hro/iinm lleiie-

2b diclohura}ium S'2 f): Gregors Cura pastoralis, rorn und hinten, unrollständig (anfang im kapiiel iir, 26 des iithaltsverzeichnisses, schluss ne de acceptis uirtuti- bus iv ]). l'U unten), mit wenigen dentschen interlinear gll. , von denen die mehr- zahl mit dem griffel eingeritzt und kaum mehr lesbar ist (DCLVIP). [707

CI. »"5525 (Diessen 25) in quarf. s. jhs., 128 hll. in 17 lagen, die bis zur fünf-

zehnten hl. 1 12'' meist am anfing oder am scltluss signiert sind, darauf das eijizelbl. 126 und das doppelhl. 127. 128; ron hl. 1 und 2 ist die obere hälfte abgerissen: Canones conciliorum et decreta pontißeurn der Diongsio-Hadrinna {vgl. Maassot s. 447 nr 67) mit zioei deutschen interUneargli. und einer marginalen (DC.'l^). |708 Cl. 0227: zu seiner beschreibung Gll. 4, 524 sei nachgetragen: 24X-1' xi jl/s.,

35 86 ML, von denen das xweite doppelt vorhanden, mit den lagensignaturen 7''a, 23'' c, 31" e, 47" g, 55" h. |340

Cl. 6267 (Frising. C. E. 23; td. 2^ oJ)en saec. xiv iste life e s sce marie -, sei corbl frisige) in quart, ix jh,s., 422 bll.: Augustinus De civitate dei, und zwar 1) hl. 1 176, dann zwei bll. ausgescimitten, bucli, 1 11 {Signaturen

40 18'' xxril72''). darin hl. 93''' am rarul als federprobe eine deutscJie gl. saec. xi (MCCL). ein dem innern vorderdeckel aufgeklebtes pergamentbl. saec. xi enthält den Ordo cauonico* libro4 in §ccla legendoJi tiebst einem zusatz jüngerer hand ;

2) hl. 111 387 buch 12 bis zum anfang des buches 18 {Signaturen i 183'' xxvi Althochdeutsche glo.sseii V. 'j

6(5 Vkrzei(Hni5 Oku Hkni'tztfn Hss.

383''). die vurilerscUe des einr/plfiften und bis auf ritten sclimnlen sUeifen abge- schnillcnen bluties 192 ist mit der iihli/hrn formntn heschrieben; 3) bl. 388 422 sowie das leere, drtn rärLrndrcM aa/'i/eldeble bl. (siijnatnmi i 'iOö'' im 419'') resl rnn burh 18. |709

Vi, 0!21Kt {ilir Freisinyer siijnnlur nicht nnhr rrJ.cnnbar : oben üb i^jt<• t; .•^ci- innrie scü|, corbiniani frisiiifr**), 28,5X20, iX jbs., 158 W/. antl leeres ansiyniertes vorsatxbl., insofern rrrbunden. als dte bll. (i and 152 xu rerlauM-Ucn sind, in 20 lagen (Signatar \\ auf 40^ aw/ 38''. 54''. 71'' abgeschnitten: ferner 143''viiij, da d£r xiveite teil des codex von bl. 79'' an neu. ge'.ählt werden .sollte): 1* 65'*

10 ausxug aus Gregors Dialogen i iv ntil drei deut.schen interlineargll. (DCLXXI"). 05'' loh. »'»s aurio omel ex cuan de iilio qui petit siuini patrem portionein .suam. Oninium (juidem <le scnj)(nri.s questioiiuni absolutio nsic. 72'' IiicTp omel bea ag epT ad plebe. Ad memorifi uaiü redueinuis asiv. 73'' unten mit kleinerer schrift Dns in euangelio dix Orate ne fiat fut^a uiä Quia liic in psenti uita tiiiiiialur

1') (ui -r honor & «rloria in öcla sclo4 aineii. 74" Incipit über de profectu aniine, eine redaktion der Vcrba seniorum des 5 buches der Vitae pntrtivi mit den ab- schnitten 75*» Incipit de quieteni, 77'' IncI de conpunctione, 81'' fiicip de continentia. 89'' Inc'ip de fornicatione, 98'' Incipit de non po.«sedere üb vi, 102" Incipit de patientia, 112'' Incipit de nihil ad uidenduni fioii, HG* Incipit de neminem indi-

•_'0 care, 118'' Incipit de discretione, 124'' Incipit de subrietiiteni (m ausgestrichen), 127* Incipit de orationibus, 129" Incipit de ''ospitalitateiii {die karrekturen mit schwarx^r tinte), 132'' Incipit de obedientia und dahinein 13G" 147** aufgenommen die Visio Barontii, xulet\t unter niithenutxnng unserer lis. hg. MG SS rerum Meroring. 5, 377 94. 148*» Incipit pr<jdicatio cotidiana. O frs kml recordemur

•jri dignitatis regni caelestis, 150'' Praedicatio de die iudicii. Duo regna statuit ds \Migne 89, 863), G'' (vgl. oben) Dicta 8cl P^ffraini. Frs kml quid querit düs a nobis (Asseman 3, 581), 154* Praedicatio deuita scö* et premiis eo4. O frs dhni

E

Faciamus bonum ad omnes homines, 155" Dicta sei effraini. Frs kml. OportÄ nos in tota mentis intentione (Asseman 3, 582), diese mit einei' deutsclien marginal-

:\C\ lind einer interlinear gl. (DCXXV"^), 156*^ Praedicatio cotidiana. O frg dilmi magna lügnatio est adsuiuere, 157'' Incip sermo in parrochiis satis (ochiis sat srlncarx überwogen) necessariuni. llogo uos frs kml. attcntius cogiten)Us [Migne 39, 2237), nbbrecJiend 15S'' mit den icorten atq ; corripite. ut caste {p. 2238, 2). auf eine der deutschen gll. wies der gedruckte katalog bin. [710

:]'} VI, 03!3>S (aus Freising lauf der eintrüge saec. xu auf bl. 2", sacc. xv auf bl. P; alte Frei.-tinger Signatur nicht mehr vorhanden). 22X18» xijxn ßis., 161 bll., von denen 1 und 161 den deckein aufgeklebt sind, in 19 quaternionen (s^ignaiuren auf 8". 40'». 48''. 64''. SO''. 96". 104»'. 112". 120''. 128". 136''. 144''. 152'») nebst dein einxelbl. IGl, das auf der Vorderseite von jüngerer hand mit xx gezeichnet

40 ist, enthält 50 homiiien. deren inhaltsverxeichnis auf bl. P. 2*'» vorangeht, bis auf III Dt' verbis apo.stoli. vbi dicit. vt sciatis qv? sit latitvdo. longitvdo. altitvdo et j)rofvndvm. Qvi enim cognouit inquit latitudinem. et longitudinem. et altitudinem.

MüNCHKN" 67

et profunduiii. et supereminentem scientie caritatem (9**), viii De eo quod dicitur. Beatvs qvi post avrvm non abiit, et qvicvnque aliqvid invenerit. ei qvi perdidit restitvat. et de illo qvi dvceiitos solidos invenit. In scriptvris divinis legimus fratres karissimi. quod beatus sit qui post aurum non abiit (23*), xvii De fi,ratia dei. 5 Secundvm vasis electionis confessioneni atque doctrinam (Ö3*''), xxii Tractatus sancti Avgvstini de evangelio in qvo dicitur. Esto consentiens adversario tvo. cvni es in via cvm eo. Modo cvm evangelivni legeretur audiuinius dominum eos arguentem (68*), XXVII De tribus niodis penitentiae. Qvam vtilis sit et necessaria p^nitentie medicina facillime homines intellegunt (83''), xxviii Tractatus sancti Avgvstini de

10 arbore ficvlnese. et de mvliere cvrva. Triennivm avtem tria sunt tempora (88''), xxx De evangelio in qvo dicitur. remittite et remittetur vobis. date et dabitur vobis. Ergo fratres vires parvas habeo (95''), xxxi De eo quod dicit dominus. nievm est avrvm et mevm est argentvm. In scriptvris sanctis fratres karissimi legimus dominum dicentem. meum est aurum (97''), xxxii De David et Golia

tractatvs pvlcher. Golias vnvs fvit ex a'lofilis id est ex alienigenis (100^), xxxiri Eraclii prespiteri de lectione evangelii. vbi Petrvs ambvlavit super aqvas. Avdi- vimus evangelivm et quodammodo vidimus in lectione presenti uauiculam pericli- tantem (102'^), xlvii De remediis pvrgandi facinoris. Confitemini domino fratres karissimi qvoniam bonvm est. quoniam in seculum misericordia eius (152''), XLix

20 De divite cvius ager vberes frvctus protvlit. Hominis cviusdam divitis uberes attulit possessio fructus (157*), L De mvliere cvrva. Apostolvm avdivimus nobis dicentem legatione fungimur (158'*) sind sie sämtlich unter den Aug u stiniscli en werken hei Mignc 38. 39, eine, stark gekür%t, auch 4G, 961 abgedruckt, neben gelegent- lichen bemerkungen verschiedener Zeiten begegnet eine xwlschenxeUige deutsche gl.

25 saec. xii mid eine marginale saec. xi, auf die mich FWilhelin aufmerksam machte (DXLIP). [711

€1. 15963 (Salisb. SPetri 12), 23,5X10,5, 49 bll.: 1) saec. xiii bl 1—29, dann drei bll. ausgeschnitten (8^ .Signatur .i.^). 1* urspr. leer, jetzt mit 20 vv. über caesuren beschrieben: Sunt sex cesure. uHwn fine notande. Istas cesuras

:J0 conpndit beda sub una usw. f* kommentar zu Horazens Ars jJoetica. 22'* In- cipit über sermonvm Oratii, kommentar auf bl. 28'' bei 1, 3, 114 abbrechend. 29*'* notizen über Vulcan, Hercules, Ulixes, Fheton; auf leerem räum von 29'* und fortgesetzt auf gleichfalls leerem räum von 28'* 53 leoninische hexarneier über heilige: ¥^ puerü natu pater alme relaxa reatü Pectora nrä donia mala.

.15 sce tua pce thoma; 2) saec. xii bl. 30 49, zivei quaternionen und ein binio. 30-'^ 44'* mit 34 bzw. 33 Zeilen des Prudentius Psychomachie, 45'"^— 49* (49'* leer) mit kleinerer schrift und ungefähr 46 Zeilen kommentar zur Psychomachie: darin einige deutsche contextgll. (DCCLXXX). [712

Cl. 17143 (Scheftlarn 143), 24 X 17, mijhs., 144 bll. zu 27 Zeilen: 1) bl. 1—76

40 (24** Signatur in ausradiert oder erloschen, 32'* im, 40^ v, 48*^ scheint die Signatur ausgeivischt, 56** vii, 641* viii, 68'* viiii). l», urspr. leer, federproben, l^ ff des Sulpicius Severus Vita SMartini mit drei deutschen interlineargll. auf 2"* (DCCCCX"), unierbrochen durch ver.schiedene beigaben, so 22'* die Vita ßriccii;

68 Vkrzkkiinis I)i:k Bknttztfn Hsh.

58''//' Incipit über il'" uita tS: ininiculis. .«cl pntris Basiilii, die kijeudp des pseudn- Ani ph iluch ins in der ülter.seiiuii(/ des Eujiliciniiis ( liihliotheca liot/iot/id/diicn Intitia ir»4, K), iinrh der rersinn vtni fonibe/is niitijrteill AA SS jiiii. ii, !)!J8- ')(»); 74''//' ülrUen ans /iahst br ie/'en und kunxilienbrschliisseu über coniiif>;ium le«;ilimuni, ö ~a^ leer: 2) /'/. 77 85 (8r>'' leer: weyen der stroffen binduiKj Hess sirh das lai/enrerhällitis nirhl feststelUn) Melitits J)(f fransitu. .>*. lohaiiiiis ^uaiif^elistf (Fabricius Codex apornjjihus '^, (»04- 2:3); 3) bl. 80 118 (drei i/iiaierjiionen, der leriiio 113 118 und tb's jiini/err doj)j)clbl. I.leinereu furinnls (22X14) 102. lO:} uebsl drin ein.xelbl. Ulli. 80« des Jolunines Vila Nirolni {s. Xs. 21, 417),

10 104'' Trunslaiio SNicolai (/Jibliolhem hayiof/rajdiint bilii/u s!Hi, 12A<1 und ß), 1 lO** Ineipit pfatio in imuMitione tscl Steplinni ptonirls (Uibliollieni liaf/iogriijjltir/i latina 1137, b nnd ß), 114'' Traii?! sei Q'riiii iuris (laj. M(l SS rrr. Merorinf/. :i, 11 20 unter rerwerluny dieser hs.); 4) bl. 110 44 [drei (junternionen nebst den einxelbll. 143. 14). 119'' Pa8.<io. t?. andre ^' (L//;om«// 1, 23''), 121'' Item

15 passio. s. andre^i (Anulertu Holland. 13, 374 78), 123'' Passio sei clenientis \)l) (Montbritius 1, 193 9:")), 128» Passio, s. L v e i ?( Sww^s• (i, S92), 130» Pas.-;io. s. a»riu'ti.s v. (J.l SS jan. ii, 351), 134'' Pas.-^io. s. agathv {AA SS febr. i, 015), 138" In inuentione. s. criieis und 142» 44» mitte (144'' leer) In exaltalioim scv crucis (= den fussunf/en Gll. 4, 488, 4, 7 ^ Mombi-itius 1, 212/'). |713

•20 Ci. 1H092 (Tegerns. V. ii. 1"), 34,3X^4, ix jhs., 240 zweispaltige Idl. in 30 (fuaternionen. welche con 11 235'' mit i xxviiii a)n scliluss signiert sind und deren letxtem 23G 40 die drei schlussbll. fclden : vorangeht der binio 1-3, der sein letztes bl. verloren hat: jrredigtsammlung des abies Alatitcs vom hloster SMariae, 110 honiilien für die xeit von iveihnaelUen bis osterii, dh. das werk des

25 Egino von Verona, s. VRose Verzeiehnis der lat. h-^is. in Berlin 1, 81. 80. bl. steht in majuskeln. die Zeilen abwechselnd rot und sr-hivarx, •\ 8cä trinita.s est. eooperatrix: | virtvtv opitvlante | eade trinitate. in hoc j opere continentur sermone?. vel omcliae. | sev tractati scö4 catho lico^j. patrv idest A'Gustini. | pape Leoni.s. Gregorii. Hiejroninii Ambicsii. vol ceteiojrv patrv scon coniugatoa j (sp. 2)

30 f Prudens. (juisqvis | lector. volvnien. cv | legeris istud. im perito Scripten. | ueniam concede. | deposco. et non pi gea.<. eradero. \ qvoil svperest. | et aptare. «jvod | ilrsvnt:- I ego dominic- scrii).-i Ii l)ni isla (njl. Iilrr;u Stuttgart H\h\. 54). am obern rande derselben .-^eile die gll. als federprobe : prora, cranso puppis, stiura (i undeut- lich, daher las Chroust ^trura) nau,'s scef. die gnnxe seile faksimiliert bei AChroust

3'» Monumenta palaeographica, 2 serie lief. 1 (1909), 2. ausserdem steht bl. 134*» am vorn, beschnittenen rand, brxüglich auf impotendo des textes. jigasiioliannse. [714 Vi. KSII1) (Tegenis. R 02), 34 X -=">, xi/xii>//.s-.. 218 bll. (83 dojjpcll vorhanden) »n 28 lagen (Signaturen i— Uli. vi xxi auf \''. 9'\ 17». 23». 37». 45». 53». 64». 72». 80». 87». 93». 101». 111». 119''. 127». 133». 141». 147». 155», ivährend

40 8'>. 10''. 22''. 36''. 44'' die buchstahen A. B. C. E. F, 52''. 63''. 71»' die zahlen VII. vm. viril, 79". 86''. 92''. 100''. 110'". 118''. 120''. 132". 140". 154". 102''. 172'' wieJicuni die biichsfaben K. L. :M. N. O. P. Q. R. T. V. X. Y, ewllich 194''. 200''. 208'' die uihleu xxv. xxvi. xxvii tragen) uml einem dem rückdeckel

IMÜNCHEN 69

aufycleiviten utibexciclnidcn bi. ivclcl/es ausser dem schii(ss ron Hednc Qnaeslioncs in Reg. mehrere federprohcn iiitd den c intrag Erhard us otlenhofer Baccalarius in artibus liheralibus cnlliält. dem codr.r grl/f. voran ein nnsigitirrles pergamenthl. mit hnrzer inlialtsangabe saec. xv uml rin leeres papierbl.. iliin folgt angeklebt das 5 pergamenthl. 219, auf dem eine hand saec xv den. schlnss von Bedas Quaestioncs wiederholt, und ein leeres papierbl. : l'- Ha y mos komnientare xii Paidinischen briefen und zwar an die Galater. 10'' Ephrsrr. '1\^ PJiilijiper. 29*^ Römer. 7')^ Hebraeer, 111=' ('orinther i, 141" Corinther ii mit einer deutschen randgl. (DCLXXXIF), 158''. lüP' Tliessalonirher i. ii, 1 G3'\ IGT* an. Timothens i. ir, ITO"» FhiJevion,

10 1 72"' Titas: 173" konnnentare Bedas :.u den kanonischen briefen mit mehreren deutschen intcrlineargll. (ÜXLIX*^): in beiden partien sind edle zu perikopenzwecken veriuandten al)schnitte besonders gekenn.zeichnet. 211^ bis zum ende stehen Be da e Quaestiones in libros Reg. auf die gl. zum 2 (Jorintherhrief wies mich PLeJt- mann hin. [715

15 Vi, 1811)t2 (Tegerns:. S. 44. 1*^; Kr. 107; innendeckel saec. xiii: Iste über jjtinet ad moiiasteriü in Teg^nsee; rückseite des rorsat;,Idatt.es saec. xv: Iste über attinet Ven^a^' Möst^io sancti Quirini reg, et nlrI^^ ac [)at^'ni nrl in Tegenisee), geschrieben roin abt Ellinger (206» saec. xiv: Pater venV Ellinger .sc^psit hunc librum. ob

aniore sctl Quirini nirl?; xpl. et vtilitatein t'ratriuu. Orate g.p eo omes qui legut in eo),

2(1 in qnnrt. xi jhs.. rorsatM.. 206 zweispaltige Idl. sowie ein unsigniertes halbes nach 17 und ein kleines einseitig iMschriebcnes nach 33, in 25 lagen [Signaturen 81» I, 1 6*^11, 24'' iir, 40b v, 481» VI, öSi* vii, 66"^ viii, 74^ vrm, 82'^ x, 90'' xi, 98^X11, 114'^xiiii, 130'' XVI, 138'' XVII, 148''xviii, löGi'xix, 1 66'' xx, 174''xxi, 190''xxiii, 198''xxiiii; bl. 56, 122, 206 im xiv jh. ergänzt): Isidors Ety-

2.1 mologien mit einigen deiUschen interlineargll. verschiedener hände (DCCVI''). ^ auf die lis. wies mich AChrousi hin. [716

VI. 18227 (Tegerns. Y. 55. 2"; /;/. 1=^ .saec. xv In hoc libro monasterij Bctl Quirini niartiriö in Tegern.se continent Omelie dnl haynionis d' tpe a natiuitate dnl usq; I pasea), 26X21> xi Jhs., geschrieben von Ellinger, s. die im Katalog aus

30 bl. 186 mitgeteilten drei hexameter und die dccnach zurechtgemachte notiz saec. xv bl. 2=» hüc librö scripsit EUingeru.« huig inosterii Tegernsee abbas. ut infra post omeliä passiols xpl s,'" Mathni. man ".ppria ' ipig patet, 247 bll. (dctron 1 6 u?id 247 im xv jh. ergänzt) in 30 von 9'' 242'' signierten lagen (nur bei der dritten fehlt 26'' die zahl): die Homilien des Haymo mit einer von der hand des

3.5 textes herrührenden deutlichen maryinalgl.. auf die mich Chroust aufmerksam, machte (DCLXXXII''). faksimile von lü. 186''. 187^ l>ei Adiroust Monumenta palaeo- grajfhica. 2 serie, lief. 1, 7. [717

VU 1860»> (Tegerns. S. 46. 2") /// quart, x jhs.. 231 blL. tjesteht aus drei hss. gleichen formats zu je 25 zeilen auf der seile: 1) bl. 1 76 {Signaturen i x

40 7'' 76*») Beda In Apocalypsin; 2) bl. 77 147" (1^1^ leer : Signaturen xi -xviii 83'' 147'' von einer hand des xv jhs.) Haymo Super ('antica canticorum mit zivei deutschen gtl.. einer marginalen und ei)ier interlinearen, welche von and. hand als der text herrühren (DCLXXXIP); 3) bl. 150 229" {Signaturen xx xxviii

70 Vkrzeichnis Der IJenutztf.n Hhs.

157'' 220'' von (krsribcu liand sacr. xv ivie in 2; ahrr 1 ();'»''. 173''. isl^. 1 S0^ 1^7^ 205''. 213''. 221'' sind die auxf/es/richenen oder ausrndirrlrti iiltrrn signnlnren (I vmi iiorli iii erkennen; mirli 220'' wurde die frühere siijnalnr ausradiert, den schluss hildct ein binio, bestehend aus den bll. 230. 231 und xu-ei jüngeren leeren; .') /;/. 230 ist an den falx des xweiten leeren blattcs geklebt): Julia nus Pomerius De rita contemplaliva {Mignr lix, 417 520) mit der Unterschrift sacc. xv auf hl. 220' Explicit tertius über prosperi de vita contomplativa. es folgt das gedieht De fahrica inundi de,s altern ('olumba (hg. von Aliuuvhcrie Mrlanges Uilins et btis-laiin.s 1875 p. 15 24), das bis 231'' reicht, wo die rote Unterschrift KxpWc'mnt

10 libri veneral)ilis viri episcopi Prosperi de viUi conteniplativa ausradiert ist. hl. 227 und 231 sind von einer hand des xiv jhs. I)eschricbrn. von einer and. band des \i\ jhs. stammen bl. 148. 140 mit dem jrrolog des Pommus (Migne aao. 415 17). unten auf bl. 1 Oi)*» eine verblasste dentsclie randbetncrkung saec. xiv: Allen . . . wil ich cblaj|;en | niiniv . . . vnd. auf die gll. ivics mich PLchmann im juvi

15 1006 hin. |718

il. IS764 (Tcgerns. X. 4. 2'>; Kr. 10), 25,8X21,5, xjxi jhs., 80 bll. in 10 logen (10''. 18'' schwarze Signaturen i. ii, 26''. 34'». 42''. 56'' rote Signaturen in. im. V. VII): 3^ 78" des Bocthius Arithmetik, gcjichrieben von Froumund (78* unten Hunc librü frouimuid & scripsi & scribere feci Qui lep;i.s b?c nicinorare

20 inei rogo pce ff), mit ivenigen deutschen intcrlineargll . (DLXXX'). 1"'', ur- sprünglich leer. Aeqiiae divisionis sunt pyrricbius. Spondeus. Dactilus. anapcstus (vgl. Aldhelm p. 274 Giles), 2''' bemcrkungen xur ividmung der Arithmetik an ^Si/)n7nachus. 78'' 70*'' Nobtgervs de svperparticvlari, 70'' eine tafel Geiiitvra mvndi, 80-'*'' die zahlen 1 1000. falcsimile bei AChroust Monumcnta palaco-

25 graphica. 2 serie, lief. 1 (1900), 6, der auch auf die deutschen gll. Irinwies. [719 CI. 10455 (Tegerns. X. 25. 3^) in schmalem oktav, xii jlis., 24 bll. (lagen 1 S. 9 18 und die einxelbll. 10 24, welche mit sehr breiten und zum eintrag von scJiolien benutzten falzen versehen sind): des Sedu litis Carmen paschale, ohne die voirede an Macedonius, und Hymnus i mit zahlreichen interlinear- und mar-

30 ginalgll.. darunter drei deutscitcn (DCCCXL*). (720

C'l« 19474 (Tegerns. X. 20. 4^) in kleinqnart. xii jhs.. 78 ss.: 1) qunicrnio s. 1 18 (s. 15, 16 einzclbl.): s. 1 Incipivnt invectiva Salvstii in Marcv Tvliv Cicer, ."?. 3 Invective. M. T. Ciceronis in Crispv Salvstiv (Cicero edd. Baiter- Kayser 11, 147 55), s. 8 Cicero pro Marcello, s. 17 Cicero po Ligario, vor

35 schhiss der s. 18 bei dem warte oboriat" des § 6 abbrecluind. faks. von s. 10 hei Chatelain Paleographie taf. xxvii, 2. quaternio s. 10 34: Cicero s erste katili- narische rede und die ztveite bis § 17; 2) s. 35 58 {zwei ternionen). s. 35 56 Vita des Persius uiui schollen zu seinen sämtlichen satiren mit zwei deutscheu interlineargll. (DCCXLIX^), .v. 56/" nochmals scJwlkn zum prolog und zu satire i,

40 1 18, s. 57 von and. hand De g^cis 7 barbaris noniinib^ und De simib'b* nöib' ide dnis; 3) s. 50 74, eine z. t. nur aus einxelbll. bestehende läge, Accessus (s. darüber Schepss im programm des alten Würzburger gymn. 1880 5. 11) zu Cato, Avian, Prosper, Ovid De am&re, Ciceros Cato, Homer griech. timl tat..

München Paris 7 1

Arator, Ovid Lihri amandi, Theodolus, Seduli iias ; 4) .s. 75 TM, ein xweispaUif/es doppelhl., Accessus zu Ovids Epistolae, Prudentius, Maximianus, Physiolorjvs.

1721 4i. 19478 (Tegeriis. X. 22, 3") in sdunalem oktav, xnjlhs., 19 blL: 1) bl. 1—9, 5 fin quatcniio mit angeklehteni bl.. Per sin s mit interlinear- und marf/inalgll.. dar- unter einigen deutschen (DCCXLIX'^); 2) bl. ]() 19, ein quaternio mit den eingehefteten rinzclbll. 14. 15, konunentar zu Persius bis 1, 95 {Jahn 241 Satire {)pnviii est d" offiib^ dicas und 245 TU x. 8 ex dactilo). bl. 19 ist bis auf den obersten teil fcrrtgeschnitten. als rückdeckclschutz dient ein hl. einer

10 Vulgatahs. .^aec. ix. Heg. 3, 3, 2S ff enthaltend. |722

Cl. 19400 {aus einem umfangreichern codex ausgelöst und ungebiinden; das sonst leere bl. l^ enthält den eintrag saee. xv AttiiiT Teg^nsee Möst^io) in klein- fjuart, xiijh^., 23 bll. {drei quaternionen, deren drittem das letzte hl. fortgeschnitten ist): V' 21'' Persius mit zahlreichen interlinear- und marginalgll., dwunter

15 mehreren deutschen (DCCXLIX''), 22^ einige scholien zu seit. 3. 4 und unten der bekannte r er s Farce. Clptp! cplxui bbkplbt. Ibchfsks. trbkt.btrppp.s. pccbt, 22^ vita des Persius aules psius flaccus natiis e 23* ut &lam neroae illius temporis prin- cipeni incvlpaverit {Jahn p. 238), 23'' oben ausleihkatalog ouidius de ponto.

perk

Rote Genia anime ibide | Ouidiv.« epistolarü Ebersp Speculü ecleie. eiigelmutes } 20 und einige federproben. [723

CI. 33450 (ZZ 450), 13X9. xii yA.y.. 122 bll. in 15 unsignierten lagen, meist quaternionen, von 2^ an {hl. 1 stammt aus einem gebetbuch saec. m), am .^chluss unvollstäadig, endend mit in, 38 (Opp. 2, 98) abstinenciä restringere: Gregors Cura pa.'itoi-alis mit wenigen deutschen interlinear gll. (DCLVIP). hl. 116 ist ein 25 einseitig von and. hand beschriebenes blattstück. [724

OXFORD, BODLEIANA.

Aiict. T. 1. 26, 1824 aus der Meermannsammlung erworben, 33X25, x Jhs.,

1 -j- ISO bll.: Institutionen des Priscian. bl. 1 und 2 sowie 3 und 4 rühren

aus einer andern Priscianhs. her; auf bl. 1 befindet sich ein kleines glossar mit

einem einzigen deutschen ivoii, das mir ANapier 1899 mitteilte (MCCLII). kurxe

30 beschreibung des codex in FMadans Summary catalogue 4 (1897), 436 nr 20622.

[725 PARIS, BIBLIOTHEQUE NATIONALE.

liat, 11129 {ehemals Suppl. lat. 1331 D), atis Erhternach stammend, s. HDegcring

in den Aufsätzen für FMilkau (1920) s. SO f 25X1"?» xi jhs., 172 bll.: des

Boethius editio prima und .seeunda in isagogas Porpliyrii und seine editio

prima super mthegorias Aristotelis mit drei deutschen nmiig jüngeren marginalgll.

3.^) (DCCLXIP). 160" Cathegorie Aristotelis, 171b Versus Alcuiiii ad Karolum,

172* Tractatus Augustini de cathegoriis Aristotelis. vgl. ABusse Porphyrii

Isagoge (1887) p. xxxi. ■— GEhrismann Zs. f. deutsche vm-tfcnschung 4 (1903),

249 /; [726

7*J Vkhzimciinis I)i;i; Hknittztkn Hss.

liili. II>T<^2 {Sorhoimr) in ttktar. 03 Idl.: 1) sacc. xui Mfiihod I )r liijiidi- hii.'< uiiil ü'' Maccr De naluris herharinn ; 2) hl. 27" GP sacr. xii lJoeiliiu.s De consnlnlionr. auf drin frrim niuiii hl. (il''. (i'i" ///// l.leiiirrcr .schrifl inüci- der modernen randbenierlcnnfj ?jxplication(.'>? quoriinidnin Vociim an.fxüf/llrh der 5 Irnhfiil .Sic hoiuo coiisistit sie corporis illiv'* artus Expo.-iitos in a uro t-trabus moiLstrantc tenebo niH weniijcn deutsclieii conlej-/f/ll. {die niei.sfen deuLsehot sind fihsichtlieh fürtyelasttcn). reichend hin Extales t;roz(lanu (DCCCCLIX*). daran .srhliesseu .sich immitlelhar gll. -.n denesis und E.rodvs (bis 19, 13) mit drei rffM/.sr//fi;MlV. XXIV), ein exx^rpl (ms der iui Vindoh. ITOl rorlie(]enden /a.ssuni/.

10 den sehlnss hildel hl. 62" der nnfnnf/ eines hieincn, int E nhh'echenden aljihaheti- srlie.n (jlossars. welches acht deutsche worle hrinyt (MCLXXX''). ///. 03" De lenijdo Salomonis. FKluyc Zs. f. deutsche wortfar.tchunij ] (1901), 341. ich bediente n/ich einer photograpliie der hll. Gl''. 02". |727

^'oii^* acq. lat. Tiili {nach den eintrögen auf hl. 3'*. 1"^ ans SMaximin hei

15 Trier stammend, dann bis 1902 der bibliothek von JGörres unter nr 89 f/ehörir/), 25X16, IX Jhs.. 170 blL, eingehend beschrieben con llOmont in den Nolices et cxtraits des niss. de In hibliotlicqiic nationale xxxviii, 1 (1903), 342 58: ent- luilt in der hauptsache xivei kommentare über die Bcncdiktinerregel und ver- schiedene lat. glossarc. darunter auch ein gaitx kurx£s, von späterer hand etn-

20 getragenes, bl. 147'*, (kis Omont s. 349 vollständig abgedruckt hat. mit einer deutschen gl. (MCCLI). es erklärt namentlich griech. worte. |728

SPAUL,

STIFTSARCHIV.

Kxtrav. h. n., drei bll., 28,2 X -2, x jhs.. mit (renesisgll. (X), Jrlxt in

unrichtiger folge gebunden, sodass das urspriinglich crsie bl. sich an dritter .stelle

befindet, hl. 1 {der richtigen oixlnung) ist mit 25 xcilen auf der Vorderseite ricr-

2.1 spaltig, auf der rückseite dreispaltig beschrieben, in der -weise, dass alle spalten die lat. stichu'orte nebst ihren deutschen äquiralenten, soweit .solche gegeben uerden, enthalten; bloss die beiden ersten spalten der Vorderseite heben sich dadurch ah, dass sp. 1 nur die lat. stichworte, sjy. 2 nur die deutschen gll. bringt. 1"^ tjcginnt 311, 38, P* 311, 56, l»»^ 312, 39, \^^ 312, 58. die bll. 2. 3 sind palimpseste

30 eines unxialcodex; ob sie früher xu.'ianDnenhingen, lässt sich nicht mehr ersehen, nachdem drr alte tcxt ausradiert war. wurden auf allen vier seilen rechts und links je 3 säidenlinien gezogen, welche durch 3 bogenliuien oben verlmnden sind, xwischrti diesen hogenlinien und dem architrav der säulcn befindet sich jrdesnnd das lierhild eines evangelisten. in den von den säulenlinien und dem nrchiirar

35 hegrenxien untern räum trug man- dann die deutschen gll. xwei.spaltig ein. und zwar so, dass auf 2^ sowohl die lateinischen als auch die zugehörigen deutschen warte je eine spalte xu 15 xeilen einnehmen, während auf 2^ (16 xeilen) und (15 xeilen) jede .sitalte mit latei)iischen und deutscJien ivorten beschrieben ist (2''* beginnt 313, 30, 3"' 313, 47). auf S^ (15 xeilen) hat der Genesisglossator nur

40 ."spalte 1 nrit lateinischen Worten versehen, dagegen trug eine gröbere hand auf den linken rund 29 xeilen (ftom chinä sei ficiü), auf die frei gebliebene zweite

Paris SPaul 73

spallc 14 \rilrn (Sciniacia serras) uitd auf den rcchlni. niiid 10 (de altare aböci.se ssuiit, darauf 3 xeileii frei) und 17 xcilen. (läne auri brateas iiissi culu) ein. dass die mir lateinischen r/U. dieser hand in Holdem abdruck (Genn. 21, 138/'). welcher den. inhalt der zweiten spalte zwischen den inhalt der ohern und der untern 0 hälfte des rechten randes schob, falsch (jeordnet sind, ergibt sich aus dem umstand, dass diese worte dem schluss der den., der Ex od. luid rielleicht dem anfang des Lecit. entstammen, aber in einer Italafassung. obwohl wir mit der Jfalaversion nur unroWcomnicn bekannt sind, genügen die von Vercellone Variae Icclioncs 1 , 183/". 3<>7 10 aus dem Ottobon. (F), von Robert Pentateuchi versio latina 10 antiquissima aus dem Lugdunensis [R], von Zicgler Bruchstücke einer vorlderong- mianischen Übersetzung des Pentaleuchs aus dem Monacensis (Z) mitgeteilten stücke sowie Sabatiers noten (S) zwm erweis, vgl. auch Eucherius Instructionum ii p. 149 Wotke. linker rand: Sub lentisco] Gen. 35, 4 S. Inter custuar&] Gen. 48, 1

interaestuaretur R. Ippo dronio] Gen. 48, 7 hippodromuni R. Cabrata terre] Gen. l.j 48, 7 Chabratha terrae 7?. Inaboliü suü] Gen. 49, 11 nnabolium suum R, annabolium

n

suum V. Usque du inipler& albea] Exod. 2, 16 quoadusque inplerent albea R. Linü] Exod. 9, 31 Z. triticumj Exod. 9, 32 Z. rames^en] Exod. 12, 37 de ramesse Z. Epauleü inter niagdolü inter mare] Exod. 14, 2 Z (et niare). In elsefon] Exod. 14, 2 Belsefon Z. in raphidin] Exod. 17, 1 in Rapidin Z. In ere mosinj

20 Exod. 17, 1 de eremo Sinae Z. pectoraleni] Exod. 28, 4 RS. üboniej Exod. 28, 4 uniboneni R. tunicä] Exod. 28, 4 tunicas R, tunicani S. podere] Exod. 28, 4 talarem RS, nodiqQrj Sept. cideri] Exod. 28, 4 mytram R, yJdagiv Scpl. zonä| Exod. 28, 4 R. Logiü] Exod. 28, 15 logion R. spitames] Exod. 28, 16 spithamis S, omdajurjg Sept. Fimbrie] Exod. 28, 22. 29 fimbrias S. aspidis casj E.wd. 28, 13

25 äonidioxag Sept., vgl. S note. scT ficiü] Exod. 25, 8 sanctificium V. zweite spalte : Scimacirt (danach rastir von ?cia)J Exod. 25, 11 cymatia SV. Uersatilia] Exod. 25, 11 SV. subpositoria] Exod. 25, 13. 14. 15 supportatoria V. emericionis] Exod. 25, 17 emeritionis V. ppside.s] Exod. 25, 29 parobsides V, parapsides R. liba- toriaj Exod. 25, 29 RV. turcas] Exod. 25, 29 thyiscas F, Ovtoxag Sept. fialas]

30 Exod. 25, 29 phialas F, phyola.s R. sciatos (dann rasur von 6 bnchstaben)\ Exod. 25, 29 cyathos RSV. crate res] Exod. 25, 31 crateres F, grateres R. Carissos] Exod. 25, 33. 34 carysos F, yMQvtoxovg Sept. deformati] Exod. 25, 33. 34 RV. de candelabro] Exod. 25, 35 RV. sufFosoriü] Exod. 25, 38 suffusoriiun F. suppo- sitoria] Exod. 25, 38 subpositoria F. ansas] Exod. 26, 4 RSV. cömisuräj Exod.

35 26, 5 coniisuram F, commissuram R. ancconas] Exod. 26, 17 ancones F. serras | Exod. 26, 26. 27 sen-as F, seras S. rechter oberer rand: arbagon^'s. ereas] Exod. 38, 23 harpagones eius aereos Z. aductoriü] Exod. 26, 36 adductoriiun SV. craticulä] Exod. 27, 4 F. uatillii] Exod. 27. 3 vatillum I'. uialas] Exod. 27, 3 phialas F. tabliciü] Exod. 27, 8 R. forfi ce.s] Exod. 27, 10 R. aparatus] Exod.

40 27, 19 apparatus R. lagana (davor p über- und urdcrpunktieri) -dzmvA] Exod. 29,2 laganas azyma R. consecra:bis (rasur von g; das ztveite c aus g radiert) manus aron] Exod. 29, 9 consummabis manus Aron RS. subtortilem] Exod. 30, 3. 4 tortilem R. scitalas (nicJti scitulas)] Exod. 30, 5 oxvxdkag Sept. in sacione ajd in

74 Verzeichnis Dek Benutzten IIw.

mos i?e| Krod. iU, _'! . . satioiu- et iiio^^e N. aiiulas| KjuiI. ;?"). 1.'» aiiulos R. iiiaurcsl Krorl. SiS, 15 li. tiublcratil Fboil. 35, 27 suppliiiu-nii It. tS: ab sei so simr] /-Jj-O'/. 3(j, 10 P}t (lecisae sunt /»*. rrchicr unterer mnd: läitc auri| Axor/. MG, 10 laninne auri R. ejios.sos aureo«! Exnd. 30, 22 XQonoovq Scjil.'f <'po]iii(lis| f^od. .") 36. 25 f.icD/u'dog Sept. p duas pinimt?) Exod. 30, 20 supor dims pinnas 7»'. inlomato| I'Jjod. 30, 38 i loniothe 7i. die \}(qehi'irighrit des folf/cndeii Ist unsh-hrr: fricta, ivcia kann xu Lerit. 2, 14 recentia frictac A*. & aufert gccur coii [jinnis {sn) XU Lcrlf. 1, 10 Et auferet initia cum pinnis Ji f/chöi-eu. also nur unten auf dem linken rand begegnet ein Muck (Kxod. 28), das gleieh der obersten \eile drs

10 rerhten rnndes aus drr arithnietisclien folge hrransfältt. hoc est. de ta1)i)ar;ulo, de altaro und de lantici {nicht lautici) supra sacrariuni sriieinen üherschriften der ejxerpierlen abschnitte sein \u sollen, das hreux vor Caiis.sos kann ich nicht erklären, da dort nichts fehlt. ^^ die 1)11. werden iin orrhir des stiffs, nifht in der Intiliüthek aufheu-ahrf: daher erklärt sich, dnss ich sie 187;> nicht auffand, auch

]') sjinter meine mich fragen vergeblich Idiehen und mein abdrnck wie meine hejichreihung Hoblers in/sgal)r wiederholen viusste. was meine kollation von 1 000 ergab, ver- zeiehnen unten die Berichtigungen '.um 1 band. |522

Kxirav. ». n.9 27 Xl'«^-^« y^ Jhs.. 10 bll. (ternlo und binio). sammlutig dis- paratrr rxxerpte: 1* beginnt, mm unrollständig. mit erklärungen von Worten, die

20 dem anseheiu nach ordmingslos aus Vergil ausgehoben sind {abkürxungen wurden aufgelöst): doceo. Comniinu!? aduerbiuni loci. idc. prope 1 iuta (sie; G. 1, 1U4). Immuuis iunoxius. l impunitus (6*. 4, 244). Collido dis dit .in. coUisi. Illido dis. dit III. illisi {A. 1, 112). Hactenus aduerbiuni loci .i. buc usque ( ''i''. 2, 1 ). Palearia. dann frei gelassener räum {(j. 3, 53). Hie calathus .i. sunibri {U. 3, 402).

25 Impriino niis mit .in. preteritum impressi (G. 1, 203). Incuso .1. incusaui [A. 1, 410. 11, 471). Subrideo .i. paululum rideo siue subtristis (.4 1, 254). Loquelares. quasi dicas