This is a reproduction of a library book that was digitized by Google as part of an ongoing effort to preserve the information in books and make it universally accessible.
Google books
https://books.google.com
This is a reproduction of a library book that was digitized by Google as part of an ongoing effort to preserve the information in books and make it universally accessible.
Google books
https://books.google.com
A
í ÁS vð
ið 7 6 SÍÐA ;.
kr
sið A
Ea #
se;
u 3 ER 4 þ
A N K - st
€ * ið Fi Á {| | í Á Á
ik A a. a nn NR Si ;
þa Á
A v
ER EÐ NR
BHOTGHT WITH THE INCOME FROM THE BEQUEST OF Í á THOMAS WREN WARD, AR OF BOSTON, MAsSs.. NS
LATE TREASTURER OF
AN
ið
HARVARD COLLEGE.
#10 AN 13 1887 p a
hu FY a =
ks
FORNALDARSÖGUR NORÐRLANDA.
1 BINDI.
an ———
VALDIMAR ÁSMUNDARSON HEFIR BÚIÐ UNDIR PRENTUN.
TEXTA-ÚTGÁFA.
0 REYKJAVÍK. Á KOSTNAÐ SIGM. GUÐMUNDSSONAR. 1885.
Sa MR
Þr
FA # fr re rt
()
Reykjavík: Prentað hjá Sigm. Guðmundssyni. 1885.
í 1 | |
Formáli.
.—
Árin 1829—30 var prentað í Kaupmannahöfn safn af . formsögum enum elztu að tilhlutan ens norræna forn- = fræða félags. Safn þetta var nefnt „Fornaldarsögur h Norðrlanda“, og bjó það til prentunar að nafninu danskr maðr, er Rafn hét, enn mest munu Íslendingar hafa að því unnið. Þetta safn var í þremr bindum. Fyrsta bindi þessa sögusafns hefir nú Szgmundr prentari Guðmundsson endrprentað á sinn kostnað, | 9g kemr það hér fyrir almennings sjónir. | Sögur þessar hafa jafnan þótt merkilegar, og hafa þær verið mjög vinsælar af alþýðu manna hér á landi. | Í öðrum löndum hefir og þótt mikið til þeirra koma, or hafa þær því verið settar á prent mörgum sinn- um. Skulum vér hér skýra frá helztu prentunum þeirra, svo og þýðingum á öðrum málum. I. Hrólfs saga kraka ok kappa hans.
/ | tíð. Björner, Nordiska Kámpadater. 1829. Rafn, Fornaldarsögur Norðrlanda.
| Þýðingar: 821. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Kæmpe-Hist. 1. | #8. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Fortids Sagaer. I. 115. (latnesk þýðing) Þormóðr Torfason (Torfæus).
v
|
| Bjarkamál en fornu. 83. Rafn, Fornald. sög. Norðrl. I lið Guðbrandr Vigfússon, Corpvs poeticvm.
Fn
I A A a A
a I a a
IV
1689. 1778. 1779. 1821. 1829.
1837. 1814. 1829. 1865. 1877.
1822. 1829. 1820. 1857. 1873. 1870.
1737. 1814. 1829.
1800. 1823. 1622. 1829.
1737. 182.
1502. 1526.
1823. 1560. 1833.
FORMALI.
Þýðingar: (latnesk þýðing) Bartholini. Ant. Dan. (þyzk þýðing) Herder, Volkslieder.
(dönsk þýðing) Sandrig, Danske Sange. (dönsk þyðing) Rafn, Nord. Kæmpe-Hist. 1. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Fort. Sag. 1.
—— — 2. 2 nn
I. Völsunga saga.
Björner, Nord. Kámpadat. XI. Hagen, Altnord. Sagen u. Lieder. Rafn, Fornald. sög. Norðri. 1. Soph. Bugge, Norrane Skrifter af sagnhistorisk Indhold. Wilken, Die pros. Edda. Þyðinvar: dönsk þýðing) Rafn, Nord. Kæmpe-Hist. 1. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Fort. Sag. 1. (sænsk þýðing) Arwidsson. (þýæk þýðing) Rassmann, Die deutsche Heldensage. (dönsk þýðing) V. Ulmann, Sagaen om Völsungerne. (ensk þýðinz) Firíkr Magnússon og W. Morris. Völsunga saga.
III. Ragnars saga loðbrókar ok sona hans. Björner, Nord. Kimpadat. XII. Hagen, Altnord. Sagen u. Lieder. Rafn, Fornald. sög. Norðri. 1.
Þyðingar: (þýzk þýðing) Bonstelten, Ncue Schriften, Thl. 2. (þýzk þýðing) Hagen, Nord. Heldenrom. V. (dönsk þyðinx) Rafn. Nord. Kæmpe-Hist. Í. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Fort. Sag. 1. Kríkumál.
Björner, Nord. Kámpadat. XII. Johnstone, Lodbiochar quida (ásamt enskri og latneskri þyðins). Sjöborg, Lodbrokar quida (ásamt latneskri þýðing).
Rafn, Krakas Maal íásamt danskri býðin latneskri frakkneskri). þýðing, og
Rafn. Fornald. sög. Norðri. 1. Pfeiffer, Altnord. Leseb. Guðbr. Vigfússon, Corpvs poeticvm.
FORMÁLI. V
Þýðingar: 1636 og 1651. (latnesk þýðing) Magnús Ólafsson, Ol. Wormii, Runir. 1652. (dönsk þýðing) C. Berntzön. Önnur prentun, Kh. 1877. 1763. (ensk þýðing) Th. Percy, Fifve pieces. 1779. (dönsk þýðing) Sandtig, Danske Sange. 1834 og 1854 (dönsk þýðing) Petersen, Danm. Hist. 1. 1789. (þýzk þýðing) Gráter, Nord. Blumen. 1829. (dönsk þýðing) Legis, Fundgruben, 1. (Þar að auki fjölmargar þýðingar aðrar eftir ýmsa.)
Þáttr af Ragnars sonum.
1778. Jón Ólafsson (frá Svefneyjum), Langebek, Seript. rer. Dan. IL (með latneskri þyðing). 1829. Rafn, Fornald. sög. Norðrl. 1. Þýðingar: 1822. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Kæmpe-Hist. Í. 1529. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Fort. Sag. 1. 1872. (sænsk þýðing) Söderström.
Norna-Gests þáttr.
1690. Ólafs saga Tryggvasonar. Skálholti. 1737. Björner, Nord. Kámpadat. XIV. 1814. Hagen, Altnord. Sagenzu. Lied. IV. 1829. Rafn, Fornald. sög. Norðrl. 1. 1860. Flateyjarbók 1. 1563. Soph. Bugge, Norr. Skrift. af sagnhist. Indheld. 1818. Wilken, Die pros. Edda. Þýðingar: 1822. (dónsk þýðing) Rafn, Nord. Kæmpe-Hist. I. 1829. (dönsk þyðing) Rafn, Nord. Fort. Sag. 1. 1828. (þýzk þýðing) Hagen, Nord. Heldenromane V. 1867. (þýzk þýðing) Rassmann, Die deutsche Heldensage 1.
Sörla þáttr.
1690. Ólafs saga Tryggvasonar. Skálholti.
1697. Ol. EBudbeck. Hist. duor. regum Hedini et Hugonis (með latneskri þýðing eftir Jón Guðmundsson).
1929. Rafn, Fornald. sög. Norðrl. 1.
1860. Flateyjarbók 1.
v FORMÁLI.
Þýðing: 1829. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Fort. Sag. 1. Sögubrot af fornkonungum. 1719. Peringskjöld, Sogubrot af nockorum Fornkongum (með sænskri þýðing). 1829. Rafn, Fornald. sög. Norðri. Í. Þýðingar: 1824. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Kæmpe-Hist. Ill. 1829. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Fort. Sag. I.
IV. Hervarar saga ok Heiðreks.
1672. Ol. Verelius, Hervarar Saga pá Gammal Götska.
1785. Stefán Björnsson, Hervarar saga ok Heiðreks kongs (með latneskri þýðing).
1829. Rafn, Fornald. sög. Norðrl. 1.
1847. N. M. Pefersen, Nord. Oldskr. III.
1873. Soph. Bugge, Norr. Skr. af sagnhist. Indhold.
Þýðingar:
1791—1802 (þýzk þýðing) Fr. D. Gráter.
1811. (sænsk þýðing) Afzelius, Herwara-Saga.
1826. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Kæmpe-Hist. IIL
1829. (dönsk þýðing) Rafn, Nord. Fort. Sag. 1.
1847. (dönsk þýðing) Gísli Thorarensen, Nord. Oldskr. 111.
Hér á landi eru sögur þessar kunnastar af „Forn- aldarsögum Norðrlanda“, er Rafn gaf út. Sú útgáfa er als eigi vönduð, enn orðamunr ýmissa handrita er sýndr neðanmáls, og er það til mikilla bóta.
Hrólfs saga kraka er þar gefin út að mestu eftir papppirshandriti nr. 9 í arkarbroti í safni Árna Magn- ússonar. Það er ritað á ofanverðri 17. öld og er með hendi sira Jóns Erlendssonar í Villingaholti, er skrif- aði upp fjölda afsögum fyrir Brynjólf byskup Sveins- 80n.
Á landsbókasafninu hér er handrit af þessari sögu í sögubók í safni Jóns Sigurðssonar (nr. 27 í arkarbr.), og er það ritað um sama leyti og handrit sira Jóns, enn
FORMÁLI. VI
er Í mörgum greinum réttara. Ég hefi leiðrétt söguna á ám einum stöðum eftir þessu handriti.
Völsunga saga er í Fornaldarsögum Norðrlanda, er Rafn gaf út, tekin eftir kálfskinnsbók i Konungs- bókasafni, er rituð er á ofanverðri 14. öld eða önd- verðri inni 15. öld (nr. 1894 b. 40.).
Ragnars saga loðbrókar og sona hans er þar og gefin út eftir sömu skinnbók.
Þáttr af Ragnars sonum er þar gefinn út eftir Hauks- bók í safni Árna Magnússonar nr. 544 í fjögra blaða broti.
Norna-Gests þáttr er þar gefinn út eftir skinnbók nr. tðið í fjögra blaða broti í safni konungs.
Sörla þáttr er þar gefinn út eftir Flateyjarbók. Ég hefi hér tekið hann eftir útgáfu Flateyjarbókar í Kristíanin 1863 gg.
Sögubrot af fornkonungum er þar gefið út eftir Ágætri kálfskinnsbók nr.1e. í arkarbroti í safni Árna
ússonar. Sú bók er talin rituð í byrjun 14.
eða í ofanverðri 13. öld.
Hervarar saga er þar gefin út í tvennu lagi eftir papp-
handriti 199 fol, Á, M. og Hauksbók nr. 544 40. Þær af sögum þessum, sem Sophus Bugge hefir gefið út í „Norrane Skrifter af sagnhistorisk Indhold“, istlania 1864—73, í „Det norske Oldskriftselskabs smlinger“ VI, VIN. og XVII. eru gefnar út með inni mestu nákvæmni, enn það eru Hálfssaga, Norna- þáttr, Völsunga Saga og Hervarar saga ok Heið- teks. Hervarar saga eftir Hauksbók og beztu handritum. hefi að mestu fylgt útgáfu Bugges í Völsunga sögu, Norna-Gestis þætti ok Hervarar sögu ok Heiðreks. Þess var fyll þörf, að prenta af nýju sögur þessar, því að þær gerast nú mjög fágætar. Herra Sigm.
VII FORMÁLI.
Guðmundsson, er prentar þær nú á sinn kostnað, bað mig að búa þær til prentunar og Óskaði þess ein- ungis, að fylgt væri meginmálinu í útgáfu Rafns. Sumar afsögunum eru gefnar út eftir pappirshandrit- um, og hefði eflaust mátt lagfæra ýms orð í þeim, ef handrit þau, sem eru í söfnunum hér í Reykjavík, hefði verið borin saman við þær.
Stafsetningin á sögunum er eigi öldungis samkvæmi- leg, enn ég vona, að hún sé þó betri enn í útgáfu Rafns.
g hefi sumstaðar haldið inum fornu orðmyndum, þó að aðrar orðmyndir sé tíðari. Ég hefi ritað hun fyrir hon, enn vera má að réttara hefði verið að rita al- staðar hon. Þó er hun forn mynd og mun hafa verið alltið um þær mundir, er sögur þessar vóru færðar í letr.
Fyrirsagnir kapitula hefi ég samið í Hrólfs sögu kraka, Ragnars sögu loðbrókar og Þættinum af Ragnars sonum. Í Völsunga sögu, Norna-Gests þætti og Sörla þætti hefi ég að eins samið sumar þeirra, enn aðrar eru teknar eftir handritum þeim, er sögurnar eru prentaðar eftir. Í Sögubrotinu af fornkonungum og Heiðreks sögu eru fyrirsagnirnar flestar teknar eftir fornritunum.
Vera má, að ýmis litils háttar ónákvæmni eða prent- villur hafi slæðzt inn í sögurnar, og sé svo, má því um kenna, að ég hefi haft miklu skemmri tima til prófarkaralestrs enn ég vildi. Það er og tvent ólikt, að gefa út fornrit eða bækr þær sem alment gerast. Enn eg vona, að prentvillurnar sé eigi svo meinlegar, að alþýða geti eigi haft full not af sögunum, og alþýðu eru þær einkum ætlaðar.
Dr. phil. Jón Þorkelsson, meistari lærða skólans í
Reykjavik, hefir skýrt mér frá ýmsum tilgátum sinum
um ýmis óljós orð í vísunum í Ragnars sögu loðbrók-
greina:
FORMÁLI. IX
ar og Þættinum af Ragnars sonum, svo sem hér skal
Ragnars saga, V. kap., 6. vísa, 14. bls.:
gæti verið:
Þrjár nætr skulum þessar Þrjár vit skulum þreyja, því að nætr þarf eigi
tvisvar.
húýjar gæti verið hösvar = dimmar.
gæti verið:
þá munu mein á minu megi til löng of verða, ella mein á mínum
megi til löng of verða,
þ- e.: ella verða til (= of) löng mein á mínum megi (syni).
gæti verið:
gæti vetið:
gæti verið:
gæti verið:
gæti verið: gæti verið:
gæti verið:
gæti verið:
gæti verið:
VIII. kap., 2. vísa, 20. bls.: Brynhildar leizt brögnum Brynhildar lízt brösnum.
IX. kap., 2. vísa, 23. bls.: mun blóði þá bróður mun blóði þá bræðra.
IX. kap., 4. vísa, 23. bls.: Hlakkar hrafn of höfði hér mínu nú sýna,
Hlakkar már of höfði hér mínu. nú sára. ósinna hér minna, ósýnna = sjónlausra). IX. kap., 6. vísa: Þér sezju vér þína Þér segju vér, þínum. örlög sonum Þóru örlög sma Þóru, þ'ng spjöll vitum önnur, o. s. frv., engi spjöll vitum önnur enn nýjari enn þessi, nú hefk fram komit fögrum, nú hefk fram komit fregnum.
XIV. kap., 1. vísa, 36. bls.: Spari manzi rauf Rínar, o. s. frv., Spari mangi röf Rínar, ef röska vill hermenn.
gæti verið:
gæti verið:
gæti verið:
gæti verið:
gæti verið:
gæti verið :
gæti verið: gæti verið:
gæti verið:
FORMÁLI
XIV. kap., 2. vísa, 36. bls.: þó skal ek þeira ráða o. s. frv., þó skal þeira ráða.
Æigils blnar leygjar, ægir alnar leygjar.
XIV. kap., 3. vísa, 37. bls.: ór hársíma grani, ór hársíma gránu.
XV. kap., 1. vísa, 89. bls.: þat verðr mjök mörgu sinni, þat verðr mörgum manni.
XVI. kap., 1. visa, 40. bls.: lést heill mun af hungri, lægt heill munu af hungri. seggt hvar vér létum, séi hvur vér létum.
XVI. kap., 2. vísa, 40. bls.: Freysleika tók ek heyja, Freysleik tók ek heyja. þar lét of grön granna, þar lét of grön grána. at mennskelku morði, at menskerða morði
="
(menskerða væri þá eignarf. fleirt. af menskerðir, mann-
kenning).
gæti verið:
gæti verið:
gæti verið:
XIV. kap., 2. vísa, 48. bls.: bæðhöggr und sik leggja, baðhöggr und sik leggja. XX. kap., 2. vísa, 50. bls.: gafta þú hafnar hesti, gafta þú hálu hesti, hála = tröllkona, hálu hestr
XX. kap., 4. vísa, ól. bls. heila vang fyrir hvítum heita vang fyrir hvítum, og getr Bugge þess til
í riti sínu um „Rökstenen“, 58. bls.
gæti verið:
XX. kap., 5. vísa. Bl. bls.: enn ek sat þar er rá reiði, enn ek sat þar er Rán reidds.
FORMÁLI. XI a sn | Krákumál. 8. vísa: Ááðum rendr í dreyra, gæti verið: hruðum rendr í dreyra. 16. vísa: hjálms strenglögar pálmi gæti verið: hjálms strengflaugar pálmi. | 2. vísa: er aldregi nístir, gæti verið: er ulfgi of nístir, tg. Sv. E.
Reykjavík, 16. febr. 1886.
Valdimar Ásmundarson.
Tn Nn
Helztu prentvillur og leiðréttingar.
nn
I. Hrólfs saga kraka ok kappa hans:
Bls. 83,, sjaudi fyrir sjaundi — $0,, Orónar fyrir Oronar
II. Völsunga saga:
Bls. os, fær fyrir fær Bls. 34, og „es Reginn f. Regin — 13 að Í. at — 40, hlægir f. hlægir
— 13, (Hun) segir f. segir seiðkonan — 50, kisti f. kysti
— 19,, frændur f. frændr — 52,. slíka f. slíkan
— 20 Sért Í. sér — le héitum f. hétum
— 22, var f. vart — Tea ræðst f. ræðst
— 2,, Þrasanesi f. Þórsnesi — 91, hana f. hann
— 32, heitir í. hét
II. Ragnars saga loðbrókar ok sona hans. Þáttr af Ragnars sonum. Norna-Gests þáttr. Sörla þáttr. Sögubrot af fornkonungum:
Bls. o4 litfögr kona, vetra, f. litf. Bls. 48, höggvis f. höggvins
kona, vetra — 48,, illau f. ilan — >; hafa skal ek böl nema f. hafa — 564, fárr f. fár skal ek böl nema biti " — 62, bróðr f. bróður — 1, látit f. láta — "78, gagnsilfrs f. gangssilfrs — 12., búast f. búumst — 81. mein f. meira — 424, og 16 sjer f. sér — 117., sínum f. sýnum — 24, segi ér f. Segið ér — 1323, Störðr f. Störkuðr
— “4,, þat er, nauð, kona, dauða Í. þat er nauð, kona. dauðra
I
HRÓLFS SAGA KRAKA OK KAPPA HANS.
| FORNALDARSÖGUR NORÐRLANDA.
HEFIR BÚIÐ UNDIR PRENTUN.
TEXTA-ÚTGÁFA.
REYKJAVÍK.
A / JaLDImAr ÁSMUNDARSON Á KOSTNAÐ SIGM. GUÐMUNDSSONAR.
| si
REYKJAVÍK: PRENTAÐ HJÁ ÞIG). ffuÐMUuNDSssyNI
1884.
Hrólfs saga kraka ok kappa hans.
Fróða þáttr.
a
I. KAPÍTULI.
Fróði konungr drepr Hálfdan konung bróður sinn, ok leggr Dan- merkr ríki undir sik.
aðr hét Hálfdan, enn annarr Fróði, bræðr tveir ok konungasynir, ok stýrði sinu riki hvárr þeira; Hálfdan konungr var hyrr ok hægr ok góðlyndr, enn Fróði konungr var enn mesti rbbaldi. Hálfdan konungr átti þrjú börn, tvá syni ok eina dóttur; hét hun Signý; hun var elzt ok gift Sævil jarli. Þetta bar til tíðinda, er synir hans vóru þá ungir; hét annarr Hróarr, enn annarr Helgi. Reg- mn hét fóstri þeira, ok unni hann sveinunum mikit. Ein ey lá þar skamt frá borginni; bjó þar í einn karl, er Vífill hét; hann var aldavinr Hálfdanar kon- ungs; hunda tvá átti Vifill karl, hét annarr Hoppr, enn annarr Hó. Karl var gagnauðigr, ok kunni margt
í fornum fræðum, ef á hann var leitat. Nú er þar 1*
s mn
4 HRÓLFS SAGA KRAKA
til at taka, at Fróði konungr sitr í ríki sinu, ok öf- undar hann fastlega bróður sinn Hálfdan konung, at hann skyldi stýra Danmörk einn, enn þótti sinn hluti ekki hafa orðit svá góðr; þvi safnar hann sam- an múg og margmenni, ok heldr til Danmerkr, ok kemr þar á náttar þeli, brennir þar alt ok bælir. Hálfdan konungr kemr litilli vörn við; er hann hönd- um tekinn ok drepinn, enn þeir flýja, sem þvi við koma; enn allr borgarmúgrinn varð at sverja trúnaðareiða Fróða konungi, ellegar lét hann pina þá ýmislegum piningum. Reginn fóstri Helga og Hróars kom þeim undan ok úti ey til Vifils karls; hörmuðu þeir mjök skaðann; sagði Reginn þá mundi fokit í flest skjól, ef Vifill gæti eigi geymt þá fyrir Fróða konungi. Vifill segir: Hér er við ramman reip at draga, enn kvað skyldu mikla til, at hjálpa sveinunum; svá tók hann við þeim, ok lét í eitt jarðhús, ok vóru þar oft- ast á nætr, enn á daginn viðruðu þeir út um skógar- runna karls, þvi eyin var hálf skógi vaxin, ok skilj- ast þeir svá við Regin. Reginn átti miklar eignir í Danmörk, börn ok konu, oksá Reginn sér eigi annat sýnna, enn ganga til handa Fróða konungi, ok sverja honum trúnaðareiða. Lagði Fróði konungr nú alt Dan- merkr ríki undir sik með sköttum ok skyldum; gengu þar flestir nauðigir til, því Fróði konungr var allra manna óvinsælastr, ok svá líka skattgildi hann Sævil jarl. Eftir alt þetta unnit hægist Fróða konungi litit, at hann finnr ekki sveinana Helga ok Hróar; setr hann nú geislung fyrir þá á allar siður, nærri ok fjarri, norðr ok suðr, austr ok vestr; heitr þeim stór- gjöfum, sem sér kann nokkut segja til þeira, enn þeim, sem þeim leyna, ýmislegum píningum, ef þat verðr uppvist, ok þykist enginn kunna at segja konungi til
OK KAPPA HANS. 5
þeira. Þá lætr hann sækja völvur ok visindamenn um alt landit, ok lætr þá kanna landit upp ok ofan, eyjar ok útsker, ok finnast þeir eigi; ok nú lætr hann sækja galdramenn, sem eftir öllu geta rýnt, þvi sem þeir vilja, enn þeir segja honum, at eigi muni þeir á landi fæddir, enn þó muni þeir eigi fjarri kon- unginum. Fróði konungr segir: Viða höfum vér þeira leitat, ok þyki mér þat sizt von, at þeir sé hér nærri, enn ey er hér nálægt, þar er vér höfum ekki þrátt um leitat, ok næm engin bygð í, nema einn fátækr karl byr þar. Leitit þangat fyrst, sögðu galdramenninir, þvi mikil þoka ok hulda liggr yfir eyju þeiri, ok verðr oss ekki þangat auðsét um hybyli karls þess, ok ætl- um vér hann forvitra, ok eigi allan þar hann er sénn. Konungr sagði: Þangat skal enn þá leita, ok þyki mer undr, at fiskikarl einn fátækr skal halda sveina þessa, ok þora svá at halda mönnum fyrir oss..
II. KAPÍTULI. Fróði konungr leitar þeira Hálfdanar sona, Helga ok Hróars.
Þat var einn morgin snemma, at karlinn Vífill vakn- ar við ok mælir: Margt er kynlegt á ferð ok flug, ok miklar fylgjur ok máttigar eru hingat komnar í eyna; standið upp Hálfdanar synir, Hróarr ok Helgi, ok haldið ykkr í skógarrunnum minum í dag. Þeir hlupu í skóginn. Nú fór þetta eftir þvi, sem karl gat til, at sendimenn Fróða konungs kómu á eyna, k leita þeira hvarvetna, sem þeim kemr í hug, ok finna hvergi sveinana. Þeim sýnist karl vera heldr skuggalegr. fara þó í burtu við svá búit, ok segja konungi, at þeir kunni þá ekki at finna. Illa munu þer leitat hafa, segir konungr, ok er karl þessi marg- kunnigr, ok farið nú í stað aftr sömu leið, svá at
rr — a St a A NLAR II
a sr mi {mm a
6 HRÓLFS SAGA KRAKA
karl verði sizt viðbúinn til at bregða þeim undan, ef þeir eru þar. Þeir verða nú at gera svá, sem kon- ungr bauð, fara nú aftr í annat sinn til eyjarinnar. Karl mælti við sveinana: Ekki er ykkr til setu búit, haldið til skógar sem skjótast; sveinarmir gerðu svá. Eftir þat þustu konungsmenn at, ok báðust rannsóknar, ok lætr karl alt opit fyrir þeim standa, ok finna þá hvergi um eyna, hvar sem þeir leita, ok fara svá aftr við svá búit, ok segja konungi. Fróði konungr segir: Nú skal ekki með laufsegli lengr fara at við þenna karl, skal ek fara sjálfr til eyarinnar þegar á morgin; ok svá var nú gert, at konungr fór sjálfr. Karl vaknar ok heldr mæðilega, ok sér nú enn, at skjótt muni verða til ráða at taka; hann mælti við þá bræðr: Þið skuluð kannast við, ef ek kalla hátt Hopp ok Hó, hunda mina; hlaupið þá til jarðarhúss ykkar, ok hafið þat at marki, at þá mun ekki friðr kominn í eyna, ok forðið þið ykkr þar, þvi Fróði frændi ykkar er nú sjálfr í leitinni, enn hann leitar eftir lifi ykkar með allskyns vigvélum ok brögð- um, ok sé eknú ekki, hvárt ek mun geta haldit ykkr. Karl fer þá tilstrandar, ok er þá komit konungsskipit ; hann lætr sem hann sjái þat eigi, ok læzt skima at fe sinu svá hvatlega, at hann litr aldrei til konungs nó manna hans. Konungr býðr mönnum sinum at handtaka karl, ok svá var gert, ok var hann leiddr fyrir konung. Konungr mælti: Þú ert mikill bragða- karl, ok mjök slæglegr; segðu mér, hvar konungs- synir eru, því þat veiztu. Karl segir: Heilir svá, herra, haldið mér ekki, því vargrinn vill rifa í sundr fé mitt. Karl kallar þá hátt: Hoppr ok Hó, hjálpið fénu, fyrst ek má ekki forða þvi. Konungr mælti: Hvat kallar þú nú? Karl segir: Hundar mínir heita
OK KAPPA HANS. 7
svá, enn leiti þér nú, herra, sem yðr líkar, enn ekki vænti ek þess, at: konungssynir finnist hér, ok mjök undrar mik, at þér ætlið, ek muni halda mönnum fyrir yðr. Konungr sagði: Þú ert vist bragðakarl, enn ekki munu þeir þó iöðru hirðast mega upp frá þessu, þótt þeir hafi hér áðr vert ok væn maklegt, at þú værir af lífi tekinn. Karl segir: Þér eigið þat nú undir yðr, hafi þér þá heldr eyrindi átt í eyna, heldr enn at fara svá búnir. Konungr sagði: Eigi kann ek at láta drepa þik, enn þó ætla ek, at þat sé misráðit; ferr konungr nú heim við svá búit. Karl hittir nú sveinana, ok segir nú, at þeir megi eigi lengr þar vera: Vil ek senda ykkr til Sævils mágs ykkar, ok munuð þið verða frægir menn, ef þið lifið lengi.
II. KAPÍTULI. Fróði konungr býðr Sævil jarli til veizln, ok fara þeir Hálfdanar synir með jarli at óvilja hans.
Hróar var þá tólf vetra, enn Helgi tíu; hann var þó þeira meiri ok fræknari. Þeir fara nú í burt, ok nefndist annarr þeira Hamr, enn annarr Hrani, hvar sem þeir kómu eða fundu menn at máli. Sveinar þessir kómu til Sævils jarls, ok vóru þar viku, áðr enn þeir ræddu um þarvist sína við jarl. Hann sagði: Litit mannkaup ætla ek í ykkr vera, enn ekki spara ek mat við ykkr um stundarsakir. Þar eru þeir um hrið, ok eru heldr ódælir; ekki verðr þat vitat, hvaða mönnum þeir eru, eða ætt þeira; ekki grunar jarl þá, enda gera þeir honum engan kunnigleika um hagi sina. Þat segja sumir menn, at þeir muni með geit- um vera fæddir, ok dára þá, þvi þeir vóru jafnan í kuflum, ok tóku aldri ofan kuflhöttuna, ok ætluðu þat margir, at þeir mundu hafa geitr, þeir eru þar upp á
8 HRÓLFS SAGA KRAKA
þriðja vetr. Ok eitthvert sinn býðr Fróði konungr Sævil jarli til veizlu, ok er honum þar helzt grunr á, at hann muni halda sveinana fyrir tengða sakir. Jarl býst nú til ferðar, ok er fjölmennr; sveinarnir bjóðast til at fara með honum; jarl kvað þá eigi fara skyldu. Signy kona jarls var ok í ferðinni. Hamr fær sér eitt ótamit trippi at riða, er Helgi var reynd- ar; hleypir nú eftir liðinu, ok horfir aftr til hala, ok lætr sér alla vega heimsklega. Hrani bróðir hans fær sér reiðskjóta annan eins, ok horfir réttleiðis. Jarl- inn sá nú til, at þeir fara eftir sér, ok fá eigi ráðit við reiðskjótana; hlupu flókatrippin aftr ok fram undir þeim, ok rekr ofan kuflhöttinn af Hrana. Þetta getr at lita Signý systir þeira, ok kennir hun þá þegar, ok grætr mjök sárt. Jarl spyrr því hun gráti. Hun kvað þá visu:
Öll er orðin
ætt skjöldunga
lofðungs lundar
at limum einum;
bræðr sá ek mina
á berum sitja,
enn Sævils rekka
á söðluðum. Jarl sagði: Mikil tiðindi, ok lát eigi upp koma; hann reið þá aftr til þeira, ok bað þá aftr dragast; segir mikla smán að þeim í góðra manna föruneyti; vóru þá sveinarnir báðir gangandi. Enn þvi mælti hann svá, at hann sá við, svá eigi mátti af hans orð- um ráða, hvaða sveinar þeir væri. Þeir skotta nú við utan, og vilja ekki aftr snúa at heldr, ok riða nú í síðara lagi; koma þeir nú til veizlunnar, ok hlaupa aftr ok fram eftir höllinni; ok eitt sinn berr þá þar at, sem Signý systir þeira var. Hun mælti til
OK KAPPA HANS. 9
þeira heldr lágt: Verið ekki í höllinni, þvi lítill er þroski (ykkarr); þeir gefa ekki gaum at þvi. Fróði konungr hefr upp þat mál, at hann vill láta leita at sonum Hálfdanar konungs, ok segist þeim munu mik- mn sóma veita, sem sér kann að segja til þeira. Völva ein var komin, sem Heiðr hét; hana bað Fróði konungr at neyta listar sinnar og vita, hvat hun kynni at segja til sveinanna; gerði hann þá gilda veizlu í móti henni, ok setti hana á seiðhjall einn há- an. Konungr spyrr þá, hvat hun sæi til tíðinda, því ek veit, sagði hann, at nú mun margt fyrir þik bera, ok sé ek nú mikla gæfu á þér, ok svara mér sem skjótast, seiðkona. Hun slær þá í sundr kjöftunum ok geispar mjök, ok varð henni þá ljóð á munni:
Tveir eru inni,
trúi ek hvárigum,
þeir er við elda
itrir sitja. Konungr mælti: Hvárt eru þat sveinarnir, eða þeir, sem þeim hafa bjargat? Hun svarar:
Þeir er í Vifilsey
vöru lengi,
ok hétu þar
hunda nöfnum,
Hoppr ok Hó.
Úk í því kastaði Signý til hennar gullhringi; hun varð glöð við sendinguna, ok vill nú af bregða. Þvi varð nú svá? sagði hun, ok er þetta lygð ein, er ek segi, ok villist nú mjög spádómr minn allr. Konungr mælti: Þikskal pína til sagna, ef þú vilt eigi þiggja et bezta, ok veit ek nú eigi gerr enn áðr í svá miklu fjölmenni, hvat þú segir, eða þvi er Signý ekkií sæti sínu, ok kann vera, at hér ráði vargar með úlfum. Konungi var sagt, at Signý væri sjúk orðin af reyk
10 HRÓLFS SAGA KRAKA
þeim, sem af ofninum legði. Sævill jarl biðr hana sitja upp ok bera sik hraustlega, þvi margt kann at verða sveinunum til lifs, ef þat á til að vilja, ok láttu sem sizt finna á þér, hvat sem þér þykkir, þvi vér megum ekki at hafast at svá búnu at hjálpa þeim. Fróði konungr herðir nú at seiðkonu fast, ok biðr hana segja et sanna, ef hun skuli ekki pind verða; hun gapir þá mjök, ok verðr erfiðr seiðrinn, ok nú kvað hun visu:
Sé ek hvar sitja
synir Hálfdanar,
Hróarr ok Helgi,
heilir báðir;
þeir munu Fróða
fjörvi ræna, nema þeim sé fljótt fyrirfarit, enn þat mun eigi verða, sagði hun; ok eftir þetta stiklar hun ofan af seið- hjallinum, ok kvað:
Ötul eru augu
Hams ok Hrana,
eru öðlingar
undra djarfir. Eftir þat hlupu sveinarnir út, ok tilskógar með mik- illi hræðslu; kendi Reginn fóstri þeira þá, ok þótti mikit um. Enn þat heilræði kendi völvan þeim, at þeir skyldi forða ser, þá hún hljóp utar eftir höll- inni; ok nú biðr konungr menn upp spretta, ok leita eftir þeim. Reginn slökkvir nú öll ljósin í höllinni, ok heldr nú maðr á manni, því at sumir vildu, at þeir kæmist undan, ok með þetta kömust þeir til skógar. Konungr mælti: Nærri gengu þeir nú, ok munu hér vera margir í ráðum ok brögðum með þeim, ok grimmlega skal þessa hefna, þegar tóm er til; enn drekka munum vér nú mega kveldlangt, því þeir
han. Í 2— — | = } —- mö 1
. æ a a a
OK KAPPA HANS. 11
———————LU———,.,..LL,—,—2—,2—2—22—22222,2.222—222222, — ——
izt, ok munu nú fyrst leita at forða sér. Reginn gengt at byrla mönnum, ok bar á þá ölit með ákafa, ok margir aðrir með honum vinir hans, svá at þar fell hvárr um þveran annan niðr sofandi.
IV. KAPÍTULI. Hálfdanar synir bera eld at höll Fróða konungs.
Þeir bræðr sitja nú í skóginum, sem áðr er sagt, ok er þeir höfðu verit þar um hrið, gera þeir at lita, at maðr riðr þangað at þeim heiman frá höllinni; þat kenna þeir all-glögt, at þar er kominn Reginn fóstri þeira; verða þeir honum fegnir, ok heilsa hon- nm vel. Hann tekr ekki kveðju þeira, enn vikr hesti sinum heim aftr þaðan at höllinni; þeir undra þetta, ok ræða um með sér, hverju þetta muni gegna. Nú snýr Reginn til þeira hestinum í annat sinn, ok lætr ófrýnlega, sem þá ok þá muni hann at þeim vinna. Helgi segir: Skynja þykist ek, hvat er hann vill. Fór hann nú heim til hallar, enn þeir eftir. Þvi lætr fóstri minn svá, segir Helgi, at hann vill ekki rjúfa eiða sina við Fróða konung, ok vill því ekki við okkr mæla, enn þó vill hann gjarna hjálpa okkr. Lundr einn stóð nærri höllinni, er konungr átti, oksem þeir kómu þar, þá mælti Reginn við sjálfan sik: Ef ek ætti stórar sakir við Fróða konung, skyldi ek brenna upp lundinn. Ekki mælti hann fleira. Hróarr mælti: Hvat mun þetta? Þat vill hann, segir Helgi, at við fórum heim til hallarinnar, ok berum at eld nemaat einni útgöngu. Hvat munum við þat mega, ungmenni tvau (segir Hróarr), slikt ofrefli sem fyrir er. Svá skal vera þó, sagði Helgi, ok munum við eitthvert sinn verða til at hætta, ef við skulum hefnt geta harma
12 HRÓLFS SAGA KRAKA
okkarra; ok svá gera þeir. Þessu næst er Sævill jarl út kominn ok allir hans menn. Hann mælti þá: Auk- um nú eldana, ok veitum lið sveinum þessum; er mér enginn vandi við Fróða konung. Fróði konungr átti tvo smiði, er völundar vóru at hagleik; hétu báðir Varr. Reginn heimti út lið sitt at hallardyrum, vini sina ok tengðamenn.
V. KAPÍTULI.
Fróði konungr inni brendr. Íróði konungr vaknar nú í höllinni, blés við hátt ok mælti: Draum hefir mig dreymðan, sveinar, ok ekki byrlegan; mun ek segja yðr hann: Mik dreymði þat, at mér þótti vera kallat á oss, ok var mælt svá: Nú ertu kominn heim, konungr, ok þinir menn; ek þóttist svara ok heldr stygt: Heim hvert? Þá bar kallit, svá nærri mér, at ek hafða veðrit af þeim, sem kallaði; heim til heljar, heim til heljar, sagði sá, sem kallaði, ok við þat vaknaði ek; oki þessu heyra þeir utar til hallardyra, at Reginn fóstri kvað visu:
Reginn er úti
ok rekkar Hálfdanar,
snæfir andskotar,
segið þat Fróða.
Varr sló nagla,
ok Varr höfðaði,
enn Vvarr Vorum
varnngla sló. Þá mæltu konungsmenn, er inni vóru, at þetta væri lítil tíðindi, þó at Reginn væri úti, eða konungssmiðir smíðuðu, hvárt sem þeir gerðu nagla eða annat smiði. Konungr mælti: Þykir yðr þetta engin tiðindi? eigi mun oss at því verða, nú mun Reginn hafa sagt oss fyrir nokkurn ótta, ok hefir hann gert mér var-
OK KAPPA HANS. 13
a a ULL... Es -—— — — =
uðarbending, ok mun hann oss slægvitr ok brögð- óttr; gengr konungr þá til hallardyra ok sér, at ófriðr er úti fyrir; tekr þá höllin öll at loga. Fróði kon- ungr spyrr, hverr fyrir eldinum réði. Þeir sögðu, at fyrir honum réði Helgi, ok Hróarr bróðir hans. Kon- ungr býðr þeim sætt fyrir sik, ok bað þá eina ráða þeira í milli, ok ferr þetta óskaplega í millum vár fræida, at hvárr skal vilja vera banamaðr annars. Helgi segir: Enginn má þér trúa, ok muntu okkr sór svíkja enn Hálfdan föður minn? ok nú skaltu þess gjalda. Fróði konungr sneri þá frá hallardyrum ok til jarðhússmunna sins, ok ætlaði svá til skógar at forða sér; ok sem hann kemri jarðhúsit, er þar Reg- mn fyrir ok ekki mjök friðlegr; snýr konungr þá aftr, ok brennr þar inni, ok margt lið með honum. Þar brann inni Sigriðr, móðir þeira bræðra Helga ok Hróars, því hún vildi ekki út ganga. Þeir bræðr þökkuðu góða liðveizlu Sævil jarli, mági sínum, ok Regin fóstra sínum ok öllum lýð, ok gáfu mörgum góðar gjafir, ok tóku svá rikit undir sik ok alla fjár- hluti, sem Fróði konungr hafði átt, lönd ok lausafé. Þeir voru ólíkt skapi farnir bræðr; Hróarr var maðr hýrr ok hægr, enn Helgi hermaðr mikill, ok þótti alt meira til hans koma, ok leið nú svá fram um hrið; ok endar hér nú Fróða þátt, enn upp byrjast frá Hróari ok Helga, Hálfdanar sonum.
14 HRÓLFS SAGA KRAKA
Helga þáttr.
VI. KAPÍTULI. Frá kvánfangi Hróars ok fleira.
Konungr het Norðri; hann réð fyrir nokkurum hluta Englands; hans dóttir hét Ögn. Hróarr var löngum með Norðra konungi, honum til landvarnar ok styrkt- ar, ok var með þeim en mesta vinátta, ok um siðir gekk Hróarr at eiga Ögn, ok settist þar at ríki með Norðra konungi mági sinum; enn Helgi réð fyrir Dan- mörk á föðurleifð þeira. Sævill jarl réð fyrir ríki sinu ok þau Signy; Hrókr hét son þeira. Helgi kon- ungr Hálfdanarson í Danmörk var ókvæntr. Reginn tók sótt ok deyr; þat þótti mönnum mikill skaði, þvi hann var vinsæll.
VII. KAPÍTULI. Helgi konungr leitar ráðnhags við Ólufu Saxa drotningu.
Fyrir Saxlandi réð í þann tíma ein drotning, er Óluf hét; hun var á þá leið, sem herkonungar; fór hun með skjöld ok brynju, ok gyrð sverði ok hjálm á höfði; þannig var henni háttat: væn at yfirliti, enn grimm í skapi ok stórmannleg; þat var mál manna, at sá væri beztr kostr í þann tima á Norðrlöndum, er menn höfðu spurn af, enn hun vildi þó engan mann eiga. „ Helgi konungr frétti nú til drotningar þeirar ennar stórlátu, ok þótti sér mikill frami í aukast, at fá þess- arrar konu, hvárt sem henni væri þat viljugt vel eða miðr; ok einhverju sinni fór hann þangat með miklu herliði. Hann kom þar við land, er þessi en ríka drotning réð fyrir, ok kemr þar á óvart; hann sendi
OK KAPPA HANS. 15
menn sína heim til hallar, ok biðr at láta segja Ólufu drotningu, at hann vili þar veizlu þiggja með sinu líði. Sendimenn segja þetta drotningu, ok kom þetta á hana Óvart, ok var enginn kostr liði at safna; tók hun þá þenna af, sem betr var, at hun býðr Helga konungi til veizlu með öllu liði sinu. Helgi konungr kemr nú til veizlunnar, ok skipar hásæti hjá drotningu; drekka nú bæði samt um kveldit, ok skortir þar ekki neitt, ok fann enginn ógleði á Ólufu drotningu. Helgi konungr mælti til drotningar: Svá er háttat, sagði hann, st ek vil, at við drekkum brullaup okkart í kveld; er hér nú ærit fjölmenni til þess, ok skulu við bæði byggja ema rekkju í nótt. Hun sagði: Ofbrátt, herra, þykir mér að þessu farit, enn eigi þykir mér annarr maðr kurteislegri enn þú, ef ek skal þat verða upp at taka at þyðast karlmann, enda vænti ek, at þér vilit þat eigi með svivirðingu gera. Konungr sagði, at henni væri þat maklegt fyrir dramblæti sitt ok stórlæti, at við búum nú bæði saman slíka stund, sem mér líkar. Hun sagði: Kjósa munu vér hér fleiri vára vini, ok get ek nú ekki atgert, ok munu þér hljóta at ráða, ók munu þér sæmilega til vár gera. Var þá drukkit fast um kveldit, ok lengi á nótt fram, ok er drotning allkát, ok finnr enginn annat á henni, enn hun hyggi állgott til ráðahagsins; ok um siðir er honum fylgt tl sængr, ok var hun þar fyrir. Konungr hafði drukk- it svá fast, at hann fell þegar sofandi niðr í hvíluna: Írótningin neytir nú þessa, ok stingr honum svefn- þorn; ok sem allir menn eru í burtu gengnir, þá stendr Írotning upp; hun rakaði þá af honum hárit alt ok eri Í tjöru; síðan tók hun eitt húðfat, ok lét þar í koma nokkur klæði; eftir þat tekr hun konunginn, ok reifar hann innan í þessu húðfati; siðan fær hun
16 HRÓLFS SAGA KRAKA.
rs . — 5 — ——.- A ———————..,,————,—.,.2,, —
til menn, ok lætr flytja hann til sinna skipa; hun vekr þá upp menn hans, ok segir, at konungr þeirra se til skipa kominn, ok vili sigla, þvi nú sé kominn góðr byrr. Þeir hlupu upp, hverr sem skjótast mátti, ok voru ölóðir, ok vissu ógerla, hvat þeir höfðust at; svá komu þeir til skipa, ok sáu hvergi konunginn, enn eitt mikit húðfat sáu þeir þar komit; vilja þeir nú forvitnast, hvat í er, ok biða svá konungsins; ætla hann muni koma nokkut siðarr; enn þá þeir hafa leyst, finna þeir þar í konung sinn svivirðilega leikinn; hrýtr þá í burtu svefnþorninn, ok vaknar konungr eigi við góðan draum, ok er nú í illu skapi til drotningar. Enn í annan stað er þat at segja, at Óluf drotning safnar liði um nóttina, ok skortir ekki fjölmenni, ok sér Helgi konungr sér nú ekkert færi á hana at leita. Þeir heyra nú lúðragang ok herblástr á landit upp; ser konungr at sá muni vera vænstr, at halda í burt sem skjótast; er þá ok góðr byrr; siglir Helgi konungr nú heim í sitt riki með þessa sneypu ok svivirðing, ok unir nú stórilla, ok hugsar oft, hversu hann megi fa á drotningu hefnt.
VIII. KAPÍTULI.
„Helgi konungr fær Ólufu drotningu með brögðum á sitt vald. (luf drotning sitr nú í riki sinu um hrið, ok hefir hennar ofsi ok ójafnaðr aldrei verit meiri enn nú; hefir hun nú á sér varðhöld sterk eftir veizluna, sem hun gerði Helga konungi. Þetta spyrst nú viða um lönd; þykir öllum en mestu ódæmi, er hún skyldi hafa spottat slikan konung. Ok eigi miklu siðarr heldr Helgi skipi sinu úr landi, ok í þessarri ferð kemr hann skipi sínu við Saxland, þar sem Óluf drotning á atsetu; hefir hun þar mikit fjölmenni
OK KAPPA HANS. 17
fyrir; hann leggr skipi sinu í einn leynivág, ok mælti siðan við lið sitt, at þeir skyldu hans þar biða til ennar þriðju sólar, enn fara þá leið sina ef hann kæmi þá eigi aftr. Hann hafði með sér kistur tvær, fullar af gulli ok silfri; hann fær sér vándan búning yztan klæða; siðan ferr hann leið sina til skógar, ok varðveitir þar féit, gekk siðan í burt, ok í nánd við höll drotningar; hann hittir einn þræl hennar fyrir sér, ok spyrr hann tiðinda burt úrlandi. Hann segir frið góðan, þrællinn, ok spyrr, hverr hann væri; hann lézt vera einn stafkarl: enn þó hefir mér til handa borit mikill fjárfundr í mörkinni, ok lizt mér ráðlegt, st sýna þér, hvar féit er; ganga nú aftr til skógar, ok sýnir honum féit, ok þykir þrælnum mikils vert, hvert happ hann hefir sótt. Hversu fégjörn er drotn- mg? segir stafkarl; þræll segir, hun væri kvenna fégjörnust. Þá mun henni líka, segir stafkarl, ok mun hun þykjast þetta fé eiga, er ek hefi hér fundit; þvi þetta mun land hennar; skal nú ekki gera happ sttt at óhappi, ok skal eigi leyna fé þessu, ok skal drotning skapa mér af þann hlut, sem hun vill, ok mun mér þat bezt gegna, eða hvárt mun hun vilja þat til vinna, at sækja hingat féit? Þat ætla ek, segir þrællinn, ef með leynd er at farit. Hér er men ok hringr, er ek vil gefa þér, segir karl, ef þú kemr henni einni hingat í skóginn, enn ek skal setja þar ráð við, ef henni mislíkar til þin. Þessu ráða þeir ok kaupa; ferr hann nú heim, ok segir drotningu, at hann hafi fundit fé mikit í skógi, svá þat er margra manna sæla, ok biðr hana skyndilega fara með sér eftir fénu. Hun segir: Ef þetta er satt, sem þú segir, þá mun þér verða at þessarri sögn gæfa, ella höfuðbani; enn þó áðr at ek hefi reynt þr at trú-
18 HRÓLFS SAGA KRAKA
lyndum manni, þá mun ek trúa þessu, er þú segir. Hun sýnir nú þat, at hun sé fégjörn, ok ferr með honum á launungu á náttarþeli, svá enginn maðr veit, nema þau tvau. Ok er þau koma í skóginn, er Helgi þar fyrir, ok gripr hana höndum, ok segir þá vera skaplegan fund þeira at hefna sinnar svivirð- ingar. Drotning sagðist hafa illa breytt við hann: ok vil ek þat nú alt bæta við þik, ok gerðu til min brúðkaup sæmilegt. Nei, sagði hann, eigi skal þér þess kostr; skaltu fara til skipa með mér, ok vera þar þá stund, sem mér líkar, þvi ek nenni eigi fyrir metnaðar sakir at hefna þér engu, svá illa sem ek var leikinn ok háðulega. Þér munuð nú ráða verða at sinni, sagði hun. Konungr hvildi hjá drotningu margar nætr; ok eftir þat ferr drotning heim, ok er henni nú þvilikt hefnt, sem nú var sagt, ok unir hun stórilla við hag sinn.
IX. KAPÍTULI. Kvánfang Helga konungs. Ettir þat heldr Helgi konungr í hernað, ok var á- gætr maðr. Ok er stundir liðu fram, fæðir Óluf barn, þat var mær; hun leggr á barn þat alla óstund. Hun átti hund þann, er Yrsa hét, ok þar eftir kallaði hun meyna, ok skyldi hun heita Yrsa; hun var væn at áliti; ok sem hun var tólf vetra gömul, skyldi hun gæta hjarðar ok aldri annat vitast, enn hun væri karls dóttir ok kerlingar, þvi drotningin hafði svá leynt með þessu farit, at fáir menn vissu, at hun hafði barn átt ok fætt. Svá ferr nú fram, þartil at mærin er þrettán vetra; þá varð sá atburðr, at Helgi kon- ungr kom (þar) við land, ok forvitnar at hafa tiðindi af landinu; hann hefir eina stafkarls gervi; hann sér
OK KAPPA HANS. 19
við skóg einn marga hjörð, ok þar gætti ein kona ung at aldri, ok svá frið, at hann þykist ekki hafa sét fríðari konu; hann spyrr, hvat hun heiti, eða hverrar ættar hun sé. Hun segir: Ek em karlsdóttir, ok heiti ek Yrsa. Óþrælsleg augu hefir þú, sagði hann, ok rennir hann þegar ástarhug til hennar, ok sagði, at þat væri maklegt, at stafkarl ætti hana, fyrst hun er karls dóttir. Hun bað hann þat eigi gera, enn hann tekr hana sem áðr, ok hefr sik til skipa, ok siglir síðan heim í sitt ríki. Óluf drotning varð fáráð við þetta, ok eigi heilbrjóstuð, þá er hun vissi; lét hun æm hun vissi ei hvat um var, ok gerði þat í hug sér, at þetta mundi Helga konungi vera til harms ok svi- virðingar, enn til einskis frama né yndis. Helgi kon- ungr gerir nú brullaup til Yrsu, ok ann henni mikit.
X. KAPÍTULI. Frá þeim bræðrum Helga ok Hróar.
Hagi konungr átti hring, er mikil ágæti fylgði, ok þeir bræðr vildu hann báðir eiga, ok Signý systir þeira. Hróarr konungr kom eitt sinn í ríki Helga konungs bróður sins; gerir Helgi konungr prýðilega veizlu í móti honum. Hróarr konungr mælti: Þú munt vera okkar meiri maðr, enn fyrir þá sök, at ek hefi staðfest mik í Norðimbralandi, þá ann ek þér vel þessa rikis, er við eigum báðir, ef þú vilt miðla mér nokkuru lausafé; vil ek fá hringinn þann, sem beztr gripr er Í þinni eigu, ok við vildum báðir eiga. Helgi sagði: Eigi sómir annat, frændi, enn þú eigir hringinn víst. Við þessi ummæli þeira gleðjast báðir; fekk Helgi konungr Hróari konungi bróður sinum nú hringinn; ferr nú Hróarr konungr á burt ok heim í
rki sitt, ok sezt um kyrt. O*
20 HRÓLFS SAGA KRAKA
XI. KAPÍTULI. Hrókr son Sænils tekr ríki eftir föður sinn. Leitar fjár ok ríkis við Helga konung ok Hróar. Vinnr Hróar konung ok tekr ríki hans. Þat bar til tiðinda, at Sævill mágr þeira andaðist, ok tók Hrókr sonr hans riki eftir hann; hann var grimmr maðr ok harðla ágjarn. Móðir hanssegir hon- um mikit frá hringnum, er þeir bræðr áttu, ok þótti mér, sagði hun, ekki ósannlegt, at þeir bræðr minnt- ust okkar um nokkurt riki, því vér studdum þá í hefndum eftir föður várn, ok hafa þeir ekki minst þess við föður þinn né mik. Hrókr sagði: Þú segir dagsanna, ok er slíkt firnafult, ok nú skal ek eftir leita við þá, hvern sóma várn þeir vilja gera þar fyrir. Ferr hann síðan á fund Helga konungs, ok krefr hann þriðjung ríkis í Danmörk eða hringsins góða, því hann vissi þá ekki, at Hróarr átti hann. Konungr sagði: Þér mælið allfreklega til ok geysistórlega; unnu vér rikit með hetjuskap, svá at vér lögðum várt lif í veð, með atstuðning föður þins ok Regins fóstra míns, ok annarra góðra manna, er oss vildu lið veita; nú vilj- um vér þér vist laun á gera, ef þú kant at þekkjast, vegna frændsemi okkrar, enn svá mikit hefir mik kostat riki þetta, at þat vil ek fyrir engan mun missa; enn Hróarr konungr hefir nú tekit við hringnum, ok vænti ek, at hann sé ekki lauss fyrir þér. Við þetta ferr Hrókr í burt, ok unir allilla við; sækir nú á fund Hróars konungs; hann tók við honum vel ok sæmi- lega, ok er hann með honum um hrið. Ok eitt sinn, er þeir fara fyrir land fram, ok lágu á firði einum, þá mælti Hrókr: Þat þætti mér þér sómi, frændi, at þú gæfir í mitt vald hringinn góða, ok mintist svá várrar frændsemi. Konungr sagði: Svá hefi ek mikit til gefit, at fá hring þenna, at ek vil hann fyrir eng-
OK KAPPA HANS. 21
an mun láta. Hrókr segir: Þá munt þú lofa mér at sjá hringinn, ok er mér á honum en mesta for- vitni, at vita, hvárt hann er slik gersemi, sem sagt er. Þat er þér litil veizla, segir Hróarr, ok skal þat vist láta eftir þér, ok fekk honum hringinn. Nú hugði Hrókr at hringnum um stund, ok kallaði ekki mega ofsögn frá segja, ok hefi ek énga gersemi séna slika, ok er þat en mesta várkunn, at ykkr þyki all- göðr hringrinn; mun þat nú bezt ráð, at hvárgi okk- ar njóti, ok enginn annarra; fleygir síðan af hendi hringnum ok út á sjóinn, sem lengst mátti hann. Hró- arr konungr mælti: Þú ert allillr maðr; hann let siðan fóthöggva Hrók, ok flytja svá tilrikis sins; varð hann skjótt heill maðr, svá at greri fyrir stúfinn;, þá safnar hann sér liði, ok vill hefna sinnar skammar; hann fær mikit lið ok kemr við Norðimbraland á ó- vart, þar sem Hróarr konungr var á veizlu heldr fá- mennr. Hrókr leggr þegar at, ok tókst þar harðr bardagi, ok er mikill liðsmunr, fellr þar Hróarr kon- ungr, enn Hrókr leggr undir sik landit; hann lætr geta sér konungsnafn; siðan bað hann Agnar, dóttur Norðra konungs, er áðr hafði átt Hróarr konungr frændi hans. Norðra konungi þótti nú fallit til sin mikit vankvæði, þvi hann var þá maðr gamall, ok litt fallinn til at vera í baráttu; sagði nú Ögn dóttur snni hvar komit var, ok lézt eigi vilja teljast undan at halda uppi bardaga, þótt hann væri gamall, ef þetta væri eigi á móti hennar skapi. Hun sagði með harmi miklum: Vist er þetta í móti minum vilja, enn þó ek sé, at lif þitt liggr við, þá vil ek honum eigi frá vísa með þvi móti, at frest sé gert nokkurt, þvi ek em með barmi, ok verðr þat mál fyrst at greiðast, ok á þat barn með mér Hróarr konungr. Nú er þetta
22 HRÓLFS SAGA KRAKA
mál borit fyrir Hrók, enn hann vill frestit til gefa, ef hann skal þá auðvellegar komast at ríki ok ráðahagn- um; þykist Hrókr hafa mjök framazt í þessarri ferð, er hann hefði feldan frægan konung, ok ríkan unnit. Enn í þessum svifum sendir Ögn menn á fund Helga konungs, ok bað svá at láta segja honum, at hun mundi eigi koma í rekkju Hróks, ef hun væri sjálfráð ok ónauðig: fyrir þá sök, at ek er með barni Hróars konungs. Sendimenn fóru, ok sögðu svá, sem boðit var. Helgi konungr sagði: Þetta er vitrlega sagt hennar vegna, því hefna mun ek Hróars bróður mins; enn Hrók grunar þetta ekki.
XII KAPÍITULI.
Upphaf Agnars Hróarssonar. — Agnarr kafar í sjó ok finnr hring- inn góða. — Fæddr Hrólfr krak.
Ógn drotting fæðir nú son þann, er Agnarr hét; hann var snemma mikill ok efnilegr. Enn er Helgi kon- ungr spurði þetta, safnar hann liði, ok ferr á fund Hróks; tekst þar bardagi, ok svá lýkr, at Hrókr verðr handtekinn. Þá mælti Helgi konungr: Þú ert allillr höfðingi, enn þvi mun ek eigi drepa þig, at þér er meiri skömm at lifa við harmkvæli; siðan lét hann brjóta fótleggi hans ok handleggi, ok sendi hann svá aftr í ríki sitt, at hann var til einskis færr. Enn er Agnarr Hróarsson var tólf vetra, þóttust menn ekki hafa sét þvílíkan mann, ok um alia atgervi var hann fram yfir aðra menn; hann gerðist hermaðr svá mikill ok frægr, at hans er viða getiti fornum sögum, at hann hafi mestr kappi verit at fornu ok nýju. Hann spurðist eftir hvar fjörðr sá væri, sem Hrókr hafði slengt hringnum utan borðs; margir höfðu eftir honum leitat með alskonar vigvélum ok náðu honum eigi.
OK KAPPA HANS. 23
Ok svá er sagt, at Agnarr kemr skipi sinu á þenna fjörð, ok mælti: Þat væri nú snarræði at sækja eftir hringnum, ef menn hafa hér glögg mið á; menn sögðu honum þá, hvar honum hefði verit á sjóinn kastat. Siðan býr Agnarr sik til, ok kafar í djúpit, ok kemr upp ok hefir eigi hringinn; ofan fór hann í annat sinn ok hefir eigi náð honum, erhann kemr upp; nú mælti hann: Slælega er nú eftir sótt, ok fór svá niðr í þriðja sinn kom þá upp með hringinn; af þessu varð hann á- gætlega frægr, ok frægari enn hans faðir, Hróarr kon- ungr; sitr nú í ríki sínu um vetrum, enn í vikingu á sumrin, ok gerðist frægr maðr, ok meiri enn hans faðir. Þau (Helgi konungr ok) Yrsa unnust mikit, ok áttu einn son, þann er Hrólfr hét, er mikill mætamaðr varð siðan.
XII. KAPÍTULI.
Óluf drotning ferr á fund Yrsu, ok segir henni et sanna um ætt hennar. — Skir Yrsa við Helga konung.
Olaf drotning spyrr, at þau Helgi ok Yrsa unnust mikit, ok una vel ráði sinu; þat likar henni ekki vel, ok ferr á fund þeira; ok sem hun kom þar við land, sendir hun orð Yrsu drotningu; ok sem þær hittast, býðr Yrsa henni heim til hallar með sér; hun kveðst þat eigi vilja, kveðst engan sóma eiga atlauna Helga konungi. Yrsa mælti: Óvirðulega gerðir þú til mín, er ek var með þér, eða kantu nokkut at segja mér frá ætt minni, hver hun er? Þvi mik grunar, at eigi té svá, sem mér ertil kent, atek væri ein karls dóttir ok kerlingar. Óluf sagði: Ekki er þess örvænt, at ek kunni at segja þér nokkut þar af; var þat mitt mesta erindi hingat, at ek vildi kunngera þér þat, eða unir þú vel við ráðahaginn? Já, segir hún, ok má ek vel við una, því ek á enn ágætasta konung
ær -
a." la á
94 HRÓLFS SAGA KRAKA
ok enn frægasta. Ekki er svá gott við at una, sem þér þykir, segir Óluf, því hann er faðir þinn, enn þú ert dóttir min. Yrsa mælti: Mina ætla ek móðurina versta ok grimmasta, þvi þetta eru þau ódæmi, er eigi munu fyrnast um aldr. Helga hefir þú goldit at í þessu, segir Óluf, ok reiði minnar, enn nú vil ek bjóða þér til min með sæmð ok virðingu, ok gera til þin í alla staði eftir þvi, sem ek kann bezt. Yrsa segir: Eigi veit ek hvármig þat gefst, enn eigi mun ek hér vera, þegar ek veit þessi ódæmi sem á liggja; hun hittir síðan Helga konung, ok segir honum hversu þunglega er tilkomit. Konungr sagði: (Erit grimma áttu móðurina, enn þat vilda ek, at svá búit væri; hun kvað ekki svá búit vera mega, at þau séu sam- vistum þaðan í frá. Ferr Yrsa nú með Ólufu drotn- ingu, ok er í Saxlandi um hrið. Svá bitr þetta á Helga konung, at hann lagðist í rekkju, ok var all- ókátr. Ekki þótti þá annarr kostr betri enn þat, sem Yrsa var, enn þó gerðust konungar seint til at biðja hennar, ok bar þat mest til, at aldri þótti ör- vænt, (at) Helgi kæmi eftir henni, ok léti sér misþókn- ast, ef hún væri gift öðrum.
XIV. KAPÍTULI
Frá Aðils konungi. Áöils hét konungr, rikr ok ágjarn; hann réð fyrir Svíaríki, ok sat at höfuðborginni Uppsölum; hann spyrr til þessarrar konu Yrsu, ok byr siðan skip sin; hann ferr á fund þeira Ólufar ok Yrsu. Óluf gerir veizlu í móti Aðils konungi, ok tekr við honum með allri list ok kurteisi; hann biðr Yrsu drotningar sér til eiginkonu. Óluf svarar: Spurt muntu hafa slíkan málavöxt, sem er á hag hennar, enn ekki setjum vér
A
A A —A A
A nn A = =
I AR
OK KAPPA HANS. 25
hér syn fyrir, með hennar ráði. Er nú málit borit upp fyrir Yrsu; hun sagði svá: Kallaði eigi góðu at skifta, því þú ert óvinsæll konungr. Þetta gengr þó fram, hvárt sem hun hefir haft þar um orð fleiri eða færri, ok ferr Aðils í burt með hana, ok er ekki at þessu kvaddr Helgi konungr, því Aðils þóttist þeira mein konungr. Ekki varð Helgi konungr varr við þetta, fyrr enn þau koma heim til Svíþjóðar; gerir þá Aðils konungr virðulegt brullaup til hennar. Ok nú spyrr Helgi konungr þetta, ok verðr nú við hálfu verr, enn áðr; hann hvilir í einni útskemmu ok ekki fleiri manna. Óluf er nú burt úr sögunni. Þannig ferr nú fram um hrið.
XV. KAPÍTULI. Skyndibrullaup Helga konungs.
Enn einn jólaaftan er þess getit, þá Helgi konungr er kominn í rekkju, ok var veðr ilt úti, at komit var við hurðina, ok heldr ómáttulega; honum kom nú í hug, at þat væri ókonunglegt, at hann léti þat úti, sem vesalt var, enn hann má bjarga þvi; ferr hann nú ok lýkr upp dyrunum; hann sér, at þar er komit eitt- hvat fátækt ok tötrugt. Þat mælti: Vel hefir þú nú gert, konungr, ok ferr þat siðan inn í skemmu. Kon- ungr mætli: Ber á þik hálm ok bjarnfeldi, svá at þik kali eigi. Þat mælti: Veittu mér rekkju þina, herra, ok vil ek hjá þér hvila, því lif mitt er í veði. Konungr segir: Ris mér hugr við þér, enn ef svá er, sem þú segir, þá ligðu hér við stokkinn í klæðum þin- um, ok mun mik ekki saka. Hun gerir nú svá; kon- ungr snýr sér frá henni. Ljós brann í húsinu; ok er stund leið varð honum litit um öxl til hennar; þá sér hann, at þar hvilir kona svá væn, at eigi þykist hann aðra
26 HRÓLFS SAGA KRAKA
konu fríðari sét hafa; hun var í silkikyrtli; hann snýr sér þá skjótt at henni með bliðu. Hun mælti: Nú vil ek fara í burt, segir hun, ok hefir þú leyst mik úr miklum nauðum, þvi þetta var mér stjúpmóður sköp, ok hefi ek marga konunga heimsótta, enda lægðu nú eigi með lýtum; vil ek nú hér ekki lengr vera. Nei, sagði konungr, enginn er þess kostr, at þú farir svá skjótt, ok munu við eigi svá skilja; skal nú gera til þín skyndibrullaup, því mér lizt vel á þik. Þér hljótið at ráða herra, sagði hun, ok svá hvildu þau þá nótt; enn um morguninn tekr hun til orða: Meðr lostum hefir þú nú til min gert, enn þat skaltu vita, at við munum barn eiga; ger nú, sem ek mæli, kon- ungr, vitjaðu barns okkar annan vetr í þetta mund at naustum þinum, eða muntu gjalda, ef þú gerir eigi svá; eftir þetta fór hun í burt. Helgi konungr er nú nokkut kátari enn áðr; líða nú stundir fram, ok gefr hann at þessu engan gaum. Oká þriggja vetra fresti verðr þat til tiðinda, at þar riða þrir menn at þvi sama húsi; sem konungr sefr i, þat var um miðnætti; þeir fóru með meybarn, ok settu þat þar niðr hjá húsinu. Kona sú tók til orða, er með barnit fór: Þat skaltu vita, konungr, sagði hun, at ættmenn þin- ir munu þess gjalda, er þú hafðir þat at engu, sem ek bauð þér, enn þú nytr þess, er þú leystir mik úr nauðum, ok vittu þat, at mær þessi heitir Skuld; hun er okkar dóttir; eftir þetta riðu þessir menn í burtu. Þetta hafði verit ein álfkona; aldri varð konungr varr við þessa konu siðan. Skuld vex þar upp, ok er brátt grimmúðig í skaplyndi. Þat er sagt eitthvert sinn, at Helgi konungr býr ferð sína úr landi, ok ætlar svá at hyggja af harmi sinum; Hrólfr sonr hans er eftir; hann herjar nú víða, ok vann mörg stórvirki.
OK KAPPA HANS. 21
XVI. KAPÍTULI. Hagi konungr ferr til Uppsala ok ætlar at ná Yrsu drotningu. — Fall Haga konungs. AÁsils konungr sitr nú at Uppsölum. Hann átti tólf berserki, ok vóru þeir honum til landvarmar ok við öllum háska ok ófriði. Helgi konungr býr nú ferð sina til Uppsala, at ná í burtu Yrsu; hann kemr þar við land; ok sem Aðils konungr spyrr þetta, at Helgi konungr er þar kominn viðland, þá spyrr hann Yrsu drotningu, hversu hun vill láta fagna Helga konungi. Hun segir: Þú sér þar ráð fyrir, enn þú veizt þat áðr, at enginn er sá maðr, at mér sé meiri vandi við heldr enn hann; ok þat sýnist Aðils konungi af, at bjóða honum til veizlu, enn ekki ætlar hann, at þetta skuli prettalaust vera. Helgi konungr þekkist þetta; ferr til veizlu með hundrað manna, enn fjöldin er við skip niðri; Aðils konungr tekr við honum báðum höndum. Yrsa drotning ætlar at sætta konungana, ok gerir hún alt sæmilega til Helga konungs. Helgi konungr verðr svá feginn drotningu, at hann lætr hjá sér líða alt annat; vill hann við hana tala allar þær stundir, sem hann má nýta, ok sitja svá at veizlu. Þat bar til tið- inda, at berserkir Aðils konungs kómu heim; ok. þeg- ar þeir vóru við land komnir, ferr Aðils konungr at fnna þá, svá ekki verða aðrir visir; hann biðr þá, at fara á skóg þann, sem í millum borgar er ok skipa Helga konungs, ok bað þá þaðan hlaupa at Helga konungi, er hann færi til skipa sinna: mun ek ok senda lið til fulltings við yðr, ok skal þat koma á bak þeim, svá þeir verði í klofanum, því ek vil nú um trútt vinna, at Helga konung reki eigi undan, því ek skil, at hann hefir þá ást á drotningu, at ek vil eigi hætta á tiltæki hans. Helgi konungr sitr nú
28 HRÓLFS SAGA KRAKA
at veizlunni, ok er vandlega leyndr þessu vélræði ok svá drotningin. Yrsa drotning segir Aðils konungi, at hun vill, hann gefi Helga konungi stórmannlegar gjafir, gull ok gersemar; hann heitir þvi, enn ætlaði sjálfum sér reyndar. Ferr Helgi konungr í burt við þetta, ok fylgir Aðils konungr ok drotningin honum á götu, ok skiljast þau nú drotningin ok konungarnir heldr liklega. Ok eigi miklu siðarr, enn Aðils kon- ungr hafði aftr horfit, urðu þeir Helgi konungr varir við ófrið, ok brestr þegar bardagi. Helgi konungr gekk vel fram, ok barðist hraustlega, enn fyrir ofr- efli þvi, sem í móti var, þá fell þar Helgi konungr með góðan orðstir með mörgum sárum ok stórum, ok kom sumt liðit á bak þeim Aðils konungs, ok urðu svá á milli steins ok sleggju. Yrsa drotning varð ekki fyrr vör við, enn Helgi konungr var fallinn, ok lokit var bardaganum; þar fell með Helga alt þat lið, sem upp hafði gengit, enn hitt flýði heim undan í Danmörk; ok lyýkr hér þætti Helga konungs.
XVII. KAPÍTULI.
Harmr Yrsu drotningar. Áöis konungr hrósaði nú sign, ok þóttist mjök hafa framazt, er hann vann konung svá ágætan, sem Helgi var, ok svá viðfrægr. Yrsa drotning mælti: Eigi er einsætt, at hælast svá mjök, þótt þú hafir svikit þann mann, sem mér er mestr vandi við ok ek unna mest, og fyrir þetta et sama verð ek þér aldri holl, ef þú átt við venzlamenn Helga konungs; berserkjum þinum ræð ek þegar bana, er ek má, ef nokkurir eru svá vaskir, at þat vili gera fyrir minar sakir ok sinnar snildar. Aðils konungr bað hana at heitast ekki við sik né berserki sina: því þat skal
OK KAPPA HANS. 29
þér eigi duga; enn ek vil bæta þér föðurdauðann stórmannlegum gjöfum, með miklum fjárhlutum ok góðum gersemum, ef þú kant at þekkjast. Drotning sefast við þetta, ok þiggr sæmðir af konungi; hun er þó óhæg siðan í skapsmunum; ok oft sat hun um þat, at gera berserkjunum mein ok svivirðu; aldri finna menn, at drotning yrði allkát siðan eða í góðu skapi eftir fall Helga konungs, ok meira varð ósam- þykki í höllinni, enn áðr hafði verit, ok ekki vildi drotning sæma við Aðils konung, ef hún skyldi ráða. Aðils konungr þóttist nú stórum frægr gerast, ok þykir nú sá mestr maðr vera, er með honum er ok hans köppum; sitr hann nú um hrið í sínu riki, ok hugsar enginn muni reisa rönd við sér ok sinum berserkjum. Aðils konungr var enn mesti blótmaðr ok fullr af fjölkyngi.
Svipdags þáttr.
XVIII. KAPÍTULI. Svipdagr ferr til Áðils konungs. Einn bóndi er nefndr Svipr; hann bjó í Svíþjóð fjarri öðrum mönnum; hann var rikr at fé, ok hafði vert enn mesti kappi ok eigi í öllu þar hann var séðr, ok kunni hann margt fyrir sér; þrjá átti hann syni, sem hér erunefndir. Hét einn Svipdagr, annarr Beigaðr, þriði Hvítserkr; hann var þeira elætr; allir váru þeir miklir fyrir sér, sterkir, ok vænir at áliti. Ók er Svipdagr var átján vetra gamall, sagði hann svá til fóður sins einn dag: —Daufleg er vár æfi, at vera hér við fjöll uppi í afdölum ok óbygðum, ok
80 HRÓLFS SAGA KRAKA
koma aldn til annarra manna né aðrir til vár; væri hitt meira snarræði, at fara til Aðils konungs, ok ráðast í sveit með honum ok hans köppum, ef hann vildi við oss taka. Svipr karl svarar: Ekki sýnist mér þetta ráðlegt, þvi Aðils konungr er grimmlegr maðr, ok ekki heill, þótt hann láti fagrt, enn menn hans öfundarfullir ok þó miklir fyrir sér, enn vist er Aðils konungr rikr maðr ok frægr. Svipdagr segir: Hætta verðr á nokkut, ef menn skulu fá frama, ok má þat eigi vita, fyrr enn reynt er, hvar gifta vill til snúast, ok vist vil ek hér eigi sitja lengr, hvat sem annat fyrir liggr. Ok sem hann var i þessu ráðinn, þá fekk faðir hans honum öxi mikla, væna ok bitrlega; hann mælti þá viðson sinn: Vertu óágjarn við aðra, láttu eigi stórlega, þvi þat er ilt til orðs, enn ver hendr þinar, ef á þik er leitat, þvi þat er mikilmannlegt, at dramba litit yfir sér, enn gera mikil afdrif, ef hann kemri nokkura raun; hann fær honum öll herklæði vöndut, ok góðan hest. Svip- dagr riðr nú í burt, ok at kveldi kemr hann at borg Aðils konungs; hann sér, at leikar eru úti fyrir höll- inni, ok sitr Aðils konungr á miklum gullstóli, ok berserkir hans hjá honum. Ok sem Svipdagr kemr at skiðgarði, var borgarhliðum læst, því þat var þá siðr, at biðja leyfis inn at riða; Svipdagr hefir ekki starf fyrir þvi, brýtr þegar upp hliðit, ok riðr svá í garðinn. Konungr mælti: Þessi maðr ferr ógætilega, ok hefir þess aldri fyrr verit freistat; kann vera, at hann eigi mikit undir sér, ok varðaði eigi þótt hann reyndi þat; berserkir ygldust þegar mjök, ok þótti þeim hann láta heldr stórlega. Svipdagr riðr fyrir konung, ok kveðr hann vel; kunni hann á því góða list. Aðils konungr spyrr, hverr hann væri; hann
OK KAPPA HANS. 81
segir til sin. Konungr kannast skjótt við hann, ok ætluðu allir hann mundi vera en mesta kempa ok mikils háttar. Leikrinn var eigi at siðr drfinn; sezt Svipdagr á tré eitt, ok horfir á leikinn; ber- serkir lita illa til hans; ok nú mæla þeir til konungs, at þeir muni freista hans. Konungr segir: Þat hygg ek, at hann sé ekki lítill fyrir sér, enn vel þyki mer, þótt þið reynið, hvárt hann er slíkr, sem hann þykist. Síðan drifa menn inn í höllina. Berserkir ganga til Svipdags, ok spyrja, hvárt hann sé kappi nokkurr, er hann lætr svá stórlega; hann sagðist vera slikr, sem nokkurr þeirra einn; ok við þessi orð hans óx þeim móðr ok kapp, enn konungr bað þá vera kyrra um kveldit. Berserkir ygldust, ok grenjuðu hátt, ok mæltu til Svipdags: Þorir þú at berjast við oss? ok þarftu þá fleira í frammi at hafa, enn stóryrði ein ok dramblæti, ok vilju vér reyna, hversu mikit þar er fyrir, sem þú ert. Hann segir: Því vil ek játa, at berjast við einn í senn, ok vita svá, ef meira vildi at vinnast. Konungi þótti allvel, þótt þeir reyndi með sér. Yrsa drotning mælti: Þessi maðr skal hér velkominn. Berserkir svöruðu henni: Vissu vit þat fyrir, at þú vilt oss alla í helju, enn heldr erum vér máttar meiri, enn vér föllum við orð ein eða illan vilja. Drotning sagði, at ekki yrði at þvi, at konungr reyndi þat, hvat hann ætti, þar sem þér eruð, er hann trúir svá mjöká yðr. Sá berserkr, sem fyrir þeim var, mælti: Ek skal setja þik ok semja dramb þitt, svá at vér skulum óhræddir vera fyrir honum.
XIX. KAPÍTULI. Stipdagr berst við berserki, enn konungr gerir þá útlæga. um morguninn tókst þar hörð hólmganga ok
82 HRÓLFS SAGA KRAKA
skorti þar eigi stór högg; sáu þat allir, at þessi enn komni kunni sverði at beita með miklu afli, ok hrökkr berserkrinn allr undan fyrir honum, ok drepr (Svipdagr) hann þar; ok þegar vill annarr drepa hann ok hefna hans, ok fær hann slíka för; ok eigi léttir hann fyrr, enn hann hefir drepit þá fjóra. Þá mælti Aðils kon- ungr: Mikinn skaða hefir þú mér gert, ok þess skaltu nú gjalda, ok bað menn upp standa ok drepa hann; Í annan stað fær drotning sér lið, ok vill veita honum, ok kvað konung mega þat sjá, at miklu meira ágæti væri at honum einum, enn öllum þeim berserkjum; kemr nú drotning griðum á með þeim, ok þykir öllum Svipdagr vera mikill afreksmaðr. Sitr hann nú á bekk annan gagnvart konungi með ráði Yrsu drotningar; ok sem náttar, litast hann um, ok þykist enn oflitit hafa at gert við berserki, ok vill egna til fundar við þá, ok þykir honum þat liklegt, ef þeir sjá hann einn-
saman, at þeir muni snúa at honum: ok þat gekk eftir
þvi, sem hann ætlaði, þvi þegar berjast þeir; ok þá kemr konungr at, er þeir höfðu barizt um hrið, ok skilr þá. Eftir þat gerir konungr berserki útlæga, þá sem eftir vóru, er þeir báru eigi af einum manni allir, ok lézt eigi fyrr vitat hafa, at þeir væri svá litlir fyrir sér nema í orðum einum drembilegum. Þeir verða nú í burt at fara, enn heitast nú at herja á ríki Aðels konungs; konungr lézt aldri hirða um heitingar þeira, ok kvað enga dáð í bikkjum þeim; fara þeir nú í burt með skömm ok svivirðing. Aðils konungr hafði þó eggjat þá raunar í fyrstunni, at ganga at honum ok drepa hann, þá þeir sæi Svipdag einn ganga úr höllinni, ok hefna sin svá, at drotning yrði ekki vör við; Svipdagr hafði þó drepið einn, þá konungr kom til at skilja þá. Aðils konungr biðrnú Svipdag veita
OK KAPPA HANS. 83
sér eigi minna lið nú, enn áðr, er honum veittu allir berserkir, allra helzt at drotning vill, at þú sért í stað- inn berserkjanna; þar er nú Svipdagr nokkura hrið.
XX. KAPÍTULI. Bardagi við berserki. Nokkuru siðarr er konunginum sögð hersaga, at ber- srkir hafa þá fengit sér lið mikit, ok herja á land hans. Aðils konungr biðr nú Svipdag at risa í móti berserkjum, ok kallar þat vera hans skyldu, ok kveðst skyldu fá honum svá mikit lið, sem hann þyrfti. Ekki er honum um þat, at vera fyrirmaðr hersins, enn vill fara með konungi þangat, sem hann vildi. Konungr vildi ekki annat, enn hann sé fyrirmaðr. Svipdagr segir: Þá vil ek þiggja tólf manna lif af yðr, þá ek vil. Konungr segir: Því vil ek játa þér. Eftir þat ferr Svipdagr til orrostu þessarrar, enn konungr sitr heima; hann hefir mikit lið. Svipdagr lét gera her- spora ok kasta niðr, þar sem orrostustaðrinn var mark- aðr, ok með mörgum öðrum brögðum lét hann þar um búa. Þar tekst orrosta ok harðr bardagi, ok hrökk fyrir mjök lið víkinga, ok fá þeir ilt af, er þeir kenna hersporanna. Þar var drepinn berserkr einn ok fjöldi liðs, enn þat flýði til skipa, sem eftir lifði, ok svá í burt. Svipdagr kemr nú heim til Aðils konungs, ok á nú sigri at hrósa; Áðils konungr þakkar honum vel sinn framgang oklandvörn. Yrsa drotning mælti: Vist er þat rúm betr skipat, er slikr drengr sitr í, sem Svipdagr er, enn þá berserkir þínir skipuðu þat; konungr sannar þat. Berserkir safna nú liði aftr, þeir sem undan kómust, ok herja enn á ríki Aðils konungs; ok enn skorar konungr á Svipdag at ganga í móti þeim, ok kveðst mundu fá honum fritt lið. Svipdagr " 3
84 HRÓLFS SAGA KRAKA.
ferr til orrostu, ok hefir nú þriðjungs minna lið enn berserkir. Aðils konungr hét at koma til móts við hann með hirðina. Svipdagr hafði þá enn skjótara brugðit við, enn berserkir hugðu; ok nú hittast þeir, ok tekst þar hörð orrosta. Aðils konungr safnar liði, ok hafði ætlat at koma í opna skjöldu berserkjum.
XXI. KAPÍTULI. Unnir berserkir.
Dar er nú til at taka, at Svipr karl er; hann vakn- ar einn tima af svefni sínum, ok blæss mæðilega, ok mælti til sona sinna: Þurfa þykist nú Svipdagr liðs við, bróðir ykkarr, því hann heldr bardaga ekki langt héðan, ok á við mikinn liðsmun, ok mist hefir hann auga sitt annat, ok hefir þó mörg sár önnur, enn felt hefir hann þrjá berserki, ok nú eru eftir aðrir þrir. Þeir bræðr bregða við skjótt, ok vápna sik; fara sið- an þangat, sem orrostan er, ok höfðu víkingar lið hálfu fleira. Svipdagr hafði mikit af sér gert, ok er þó þá sárr mjök, ok úr honum annat augat; er þá drepit lið hans at handamáli, enn konungr kemr ekki til liðs við hann. Ok sem þeir bræðr hans koma til orrostu, þá ganga þeir vel fram, ok þar at, sem ber- serkir eru fyrir; svá fór leikr með þeim, at berserkir falla þar allir fyrir þeim bræðrum; snýr nú skjótt mannfall í lið víkinga, ok þeir, sem lifit þágu, gengu á hendr þeim bræðrum. Ok eftir þetta fara þeir á fund Aðils konungs, ok sögðu honum þessi tiðindi; konungr þakkar þeim vel þrekvirki þetta. Svipdagr hafði fengit tvau sár á höndum; hann hafði mikil sár á höfði, ok var einsýnn alla æfi síðan; liggr hann um hrið í sárum þessum, ok græddi Yrsa drotning hann. Ennþá hann var orðinn vel heill, þá sagði hann
— ———,., ———- -
OK KAPPA HANS. 3ð
konungi, at hann vildi í burtu þaðan: vil ek sækja heim þann konung, er meiri sóma vill til vár gera, enn þú, konungr; illa hefir þú launað mér landvörn, ok slikan sigr, sem vér höfum yðr unnit. Aðils kon- ungr bað hann heima vera, ok lézt mundu gera all- vel til þeira bræðra, ok kvaðst enga skyldu meta fram yfir þá. Svipdagr vill ekki annat, enn riða burt, ok mest fyrir þat, at Aðils konungr kom eigi fyrr til bardagans, enn lokit var, þvi hann var tviskiftr í, hvárr sigrinn hlyti, Svipdagr eða berserkir, þviat kon- ungr var þá í skógi einum, ok horfði þaðan á leik þeira, ok átti kost á at fara, þegar hann vildi, enn honum þótti raunar ekki máli skifta, þótt Svipdagr fengi ósigr ok styngi niðr nösum.
XXII. KAPÍTULI.
Þeir Stipdagr ok bræðr hans fara á fund Hrólfs konungs ok gerast kans menn.
Ná búast þeir bræðr í burt, ok stoðar ekki at hamla þeim. Aðils konungr spyrr eftir, hvert þeir ætli at fara; þeir kváðust ekki svá ráð hafa gert fyrir þvi: enn skilja munu vér at sinni; vil ek nú kynna mer annarra manna siðu ok konunga, enn eldast eigi her i Svíþjóð. Þeir ganga nú til hesta sinna, ok þakka drotningu vel þann sóma, sem hun hafði gert til Svipdags; stiga nú á hesta sína ok riða nú alla sina leið, þartil er þeir koma til föður sins, ok spyrja hann ráða, hvat upp skal taka: eða hvat skulum vér afsnúa? Hann kallaði þat mestan frama, at vera með Hrólfi konungi í Danmörk ok köppum hans, ok þar er yðr vænast til nokkurs frama, til at stöðva yð- varn ofsa, því ek hefi þat sannspurt, at þangat séu
komnir enir mestu kappar á norðrlöndum. Hvernig 3
36 HRÓLFS SAGA KRAKA
er honum háttat? segir Svipdagr. Faðir hans segir: Svá er mér sagt af Hrólfi konungi, at hann sé örr ok stórgjöfull, trúfastr ok vinavandr, svá at hans jafn- ingi mun eigi finnast; hann sparar eigi gull né ger-. semar nær við alla, er þiggja vilja; hann er lálegr at lita, enn mikill at reyna ok torveldr, manna friðastr, stórlátr við ómilda, enn ljúfr ok hógværr við vesæla, ok við alla þá, sem ekki brjóta bág í móti honum; manna litilátastr, svá at jafnblitt svarar hann fátæk- um sem rikum; svá er hann mikill ágætismaðr, at hans nafn mun eigi fyrnast á meðan veröldin er bygð; hann hefir ok skattgilt alla konunga þá, sem at eru í nánd honum, því allir vilja honum fúsir þjóna. Svipdagr segir: Hér hefir þú þá sögu at segja, at ek em ráðinn í, at fara á fund Hrólfs konungs ok allir vér bræðr, ef hann vill taka við oss. Svipr bóndi mælti: Þér munuð ráða ferðum yðar ok athöfnum, enn bezt þætti mér, at þér værið heima með mér; þeir kváðu, at ekki mundi þess tjá at leita. Siðan báðu þeir föður sinn vel lifa ok svá móður, enn þeir fara leið sina á burt, ok alt þar til, er þeir kómu á fund Hrólfs konungs. Svipdagr gekk þegar fyrir kon- ung ok kvaddi hann; konungr spyrr, hverr hann væri. Svipdagr segir honum nafn sitt, ok svá allra þeira ok kveðst hafa verit með Aðils konungi um hríð. Hrólfr konungr mælti: Hvar fyrir fórstu hing- at, því ekki er mikil vinátta á milli Aðils ok várra manna? Svipdagr sagði: Veit ek þat, herra, þó vil ek leitast við at gerast yðarr maðr, ef kostr er á, ok vér bræðr allir, enn þó mun yðr þykja lítit koma til vár. Konungr segir: Ekki hafða ek þat ætlat, at gera mér vini af mönnum Aðils konungs, enn fyrst þér hafið sótt á minn fund, þá mun ek taka við ykkr,
OK KAPPA HANS. 87
því at ek hygg, at sá hafi betr, er ykkr visar ekki frá, þvi at ek sé, at þið eruð gildir garpar; hefi ek spurt, at þit hafið mikla frægð unnit, drepit berserki Aðils konungs ok unnit mörg þrekvirki önnur. Hvar visar þú mér til sætis? sagði Svipdagr. Konungr segir: Sitið hjá þeim manni, er Bjálki heitir, ok lát- ið liggja tólf manna rúm innar fyrir ykkr. Heitit hafði Svipdagr Aðils konungi at koma til hans, áðr hann færi í burt. Nú ganga þeir bræðr til rúms þess, sem konungr hafði visat þeim. Svipdagr spurði Bjálka, því þau rúm skyldi auð liggja innar frá þeim. Bjálki segir, at þeir siti þar berserkir tólf konungs- ms, þá þeir kæmi; þeir vóru þá í hernaði. Skúr heitir dóttir Hrólfs konungs, enn önnur Drifa. Drifa var heima með konunginum, ok allra kvenna kurteis- ast. Drifu var vel til þeira bræðra, ok þokkaði alt
heldr vel fyrir þeim. Svá fór nú fram um sumarit, {:: þar til berserkir kómu heim um haustit til Öarinnar; ok eftir siðum sínum þá gengu þeir fyrir hvern mann, þá þeir kómu í höllina, ok spurði sá, er fyrir þeim gekk, hvárt sá teldist jafnsnjallr honum, sem fyrir sat, ok leituðu menn sér ýmsra atkvæða um þat, sem þeim þótti bezt sóma, ok mátti þat þó heyra á orðum hvers, at þá þótti sik mikit vanta á, at vera jafnsnjalla; ok nú gengr hann fyrir Svipdag, ok spyrr, hvárt hann þættist jafnsnjallr. Svipdagr sprettr upp, ok bregðr sverði, ok kveðst í engan stað ómjallari enn hann. Berserkr mælti: Högðu þá í hjálminn. Svipdagr gjörði svá, ok beit ekki á, ok síð- an, vildu þeir berjast. Hrólfr konungr hljóp í milli þeira, ok sagði þeim skyldi þat ekki hlýðast, ok skyldu þeir heita jafnir þaðan í frá: ok báðir minir vinir; ok eftir þat sættust þeir, ok eru jafnan á einu ráði,
38 HRÓLFS SAGA KRAKA
liggja í hernaði ok hafa sigr, hvar sem þeir kómu. Hrólfr konungr sendi menn til Svíþjóðar á fund Yrsu drotningar móður sinnar, ok bað hana at senda sér fé þat, sem Helgi konungr hafði átt, faðir hans, ok Aðils konungr hefði tekit til sin, þá er Helgi kon- ungr var drepinn. Ýrsa kvað þat maklegt, þó hun kæmi því til áleiðis, ef henni væri þat mögulegt: enn ef þú leitar sjálfr eftir fénu, þá skal ek þér holl í ráðum, son minn, enn Aðils konungr er maðr svá fégjarn, at hann hirðir aldri, hvat hann vinnr til þess, ok svá bað hun segja Hrólfi konungi, ok sendi honum þarmeð sæmilegar gjafir.
XXIIlL KAPÍTULI.
Hernaðr Hrólfs konungs. — Hrólfr konungr skattgildir Hjörvarð konung mág sinn,
Hrólf konungr liggr nú í hernaði, ok dvelst nú a fyrir þat, at hann fari til fundar við Aðils konung; hann kemr nú undir sik miklum afla, ok alla konunga, sem hann finnr, þá gerir hann skattgilda undir sik, ok bar þat mest til, at allir enir mestu kappar vildu með honum vera ok engum öðrum þjóna, þvi hann var miklu mildari at fé enn nokkurir konungar aðrir. Hrólfr konungr setti þar höfuðstað sinn, sem Hleiðar- garðr heitir; þat eri Danmörk, ok er mikil borg ok sterk, ok meiri rausn ok hoffrakt var þar, enn nokkurs staðar, oki öllu, því sem til stórlætis kom, eða nokkurr hafði spurn af. Hjörvarðr hét einn rikr konungr; hann fekk Skuldar dóttur Helga konungs, enn systur Hrólfs konungs; þat var gert með ráði Aðils konungs ok Yrsu drotningar ok Hrólfs bróður hennar. Ok eitthvert sinn bauð Hrólfr konungr Hjörvarði mági sinum til veizlu. Þat var einn dag, er hann var at
OK KAPPA HANS. 89
veiglunni, at svá bar til, at þeir vóru úti staddir kon- ungarnir, at Hrólfr konungr brá brókabelti sinu, ok fekk Hjörvarði konungi á meðan sverð sitt; ok sem Hrólfr konungr hafði brugðit um sik aftr brókabeltinu, tók hann afir við sverðinu, ok mælti til Hjörvarðs konungs: Þat vitu við báðir, sagði hann, at þat hefir lengi verit mælt, at sá skal vera undirmaðr ánnars jafnan siðan, er tekr við sverði annars, á með- an hann bregðr brókabelti; skaltu nú vera undirkon- uigr minn, ok þola þat velsem aðrir. Hjörvarðr varð þessu ákaflega reiðr, ok verðr þó at láta svá standa; ferr heim við svá búit, ok unir illa við sinn hlut; seldi þó skatt Hrólfi konungi eftir þvi, sem aðrir hans undirkonungar, þeir sem honum áttu hlýðni at veita; ok endar hér Svipdags þátt.
Böðvars þáttr.
XXIV. KAPÍTULI Frá Hringi konungi ok kvánfangi hans.
Þar er nú til máls at taka, at norðr í Noregi fyrir Uppdölum réð sá konungr, er Hringr hét. Hann átti þann son, er Björn hét. Þat ernú sagt, at drotning andaðist, ok þótti þat mikill skaði konungi ok mörg- um öðrum úti frá. Landsmenn ok ráðuneyti hans báðu hann kvángast aftr, ok þat verðr, at hann sendir menn suðri lönd at biðja sér konu; enn á móti þeim kömn andviðri mikil ok stórir stormar, ok verða nú at smúa stöfnum ok halda undan veðrinu; ok þar kemr máli, at þá rekr norðr á Finnmörk ok vóru þar um vetrinn. Þeir fóru einn dag áland upp, ok kómu
40 HRÓLFS SAGA KRAKA
at húsi einu; þar sátu inni tvær konur, vænar at áliti; þær fögnuðu þeim vel, ok spurðu, hvaðan þeir væri at komnir. Þeir sögðu alt um ferðir sinar, ok hvat at erendum var; þeir spurðu, hvaða konum þær væri, eða fyrir hverja sök þær væri komnar þar einmana ok svá langt frá öðrum mönnum, svá friðar konur ok vænar. Sú eldri sagði: Til als berr nokkut, sveinar, vér erum hér fyrir þær sakir, at einn rikr konungr bað dóttur minnar, enn hun vildi ekki eiga hann, enn hann hét henni afarkostum aftr í mót, ok þvi hefi ek hana hér í leyni, á meðan faðir hennar ekki kemr heim, þvi hann liggr í hernaði. Þeir spurðu, hverr hennar faðir væri; móðir hennar sagði: Hun er dóttir Finna konungs. Þeir spurðu, hvat þær héti. Sú eldri sagði: Ek heiti Ingibjörg, enn Hvít heitir dóttir min; er ek frilla Finna konungs. Ein mær var þarat þjóna þeim. Konungsmönnum leizt vel á þær, ok þat er ráðagerð þeira, at leitast eftir, ef Hvit vildi fara með þeim ok giftast Hringi konungi; bar sá þetta mál upp fyrir hana, sem fyrir konungserendum var. Hun svaraði þessu ekki fljótt, enn veik þó til forsjá móður sinnar. Svá er, sem mælt er, at úr hverju vandræði verðr nokkut at ráða, sagði móðir hennar, ok þyki mér illa, at faðir hennar er gerðr fornspurðr at þessu, enn þó verðr á þetta at hætta; ef hun skal at nokkuru nær vera; eftir þetta byst hun til ferðar með þeim. Síðan fóru þeir leið sina, ok fundu Hring konung, ok þegar fréttu sendimenn eftir, hvárt kon- ungr vildi eiga þessa kvinnu, eða færi hun aftr sömu leið. Konungi leizt vel á vifit, ok gerði þegar brullaup til hennar; vill hann ekki gefa gaum at, þótt at hun sé eigi rik; er konungr nokkut við aldr, ok fanst þat brátt á drotningu.
OK KAPPA HANS. 41
XXV. KAPÍTULI. |Hrít drotning leggr á Björn konungsson, at hann verði at híðbirni. Karl einn átti bú þar skamt frá konungi; hann átti sér konu ok dóttur eina barna, er Bera hét; hun var á ungum aldri ok væn at áliti. Björn konungsson ok Bera karlsdóttir léku barnleikum saman, ok felst vel á með þeim. Karl var auðigr at fé, ok hafði lengi legit í hernaði á unga aldri, ok var enn mesti kappi. Þau Bera ok Björn unnu hvárt öðru mikit, ok hittust þau jafnan; liðu nú svá stundir fram, at ekki verðr til tíðinda; þroskast Björn konungsson mikit, ok ger- ist hann bæði mikill ok sterkr; hann var vel mann- aðr um allar iðróttir. Hringr konungr var löngum úr landi ok í hernaði, enn Hvit var heima, ok stjórn- aði landi; ekki var hun vinsæl af alþýðu, enn við Björn lét hún allblitt, enn hann þektist þat litt. Ok eitt sinn, er konungr fór heiman, ræddi drotning við Hring konung, at Björn sonr hans skyldi heima vera með henni til landstjórnar; konungi þótti þat ráðlegt; gerðist drotning nú riklunduð ok drambsöm. Konungr sagði syni sínum Birni, at hann skuli vera heima, ok gæta lands með drotningu; Björn sagði sér lítit um þat vera, ok sagði, at sér sé stórilla til drotningar; konungr sagði, at hann skyldi eftir vera; ferr konungr nú úr landi með miklu fjölmenni. Björn gengr nú heim eftir viðtal þeira föður hans, ok þótti mjök sinn veg hvárum þeira; hann gekk til rúms sins, ok var heldr fákátr, ok var rauðr sem blóð; drotning gengr til tals við hann ok vill gleðja hann, ok mælti til vin- áttu við Björn; hann bað hana í burtu fara; hun gerir - svá at sinni. Oft kom hun þó at máli við hann, ok sagði, at þat væri vel fallit, at þau bygði eina rekkju
49 HRÓLFS SAGA KRAKA
á meðan konungr væri í burtu, ok kallaði miklu betri þeira samvistu, enn þat hun ætti svá gamlan mann, sem Hringr konungr var. Björn tekr þessu máli þunglega, ok sló hana kinnhest mikinn, ok bað hana dragast í burt, ok hratt henni frá sér. Hun kvaðst þessu óvön, at hún væri hrökt eða barin: ok þyki þér betra, Björn, at spenna heldr karlsdóttur, ok er þér þat maklegt, sem von er á, ok svivirðilegra, enn njóta minnar ástar ok blíðu, ok væri þat ekki fjarri, þótt nokkut kæmi í mót þrá þinni ok heimsku; hun lýstr nú til hans með úlfhanzka, ok segir, at hann skyldi verða at einum hiðbirni ólmum ok grimmum: ok nýta þér þó enga fæðslu aðra, enn fé föður þins; skaltu drepa þat þér til matar, meirr enn dæmi séu til, ok aldri skaltu úr þessum álögum fara, ok skal þér þessi minning verri enn engin.
XXVI. KAPÍTULI.
Drepinn Björn konungsson. EÉttir þat hverfr Björn í burt, ok veit enginn, hvat af honum verðr; ok er menn sakna Björns, þá er hans farit at leita, ok finst hann hvergi, sem liklegt er. Frá þvi er nú at segja, at fé konungs er drepit niðr at handamáli, ok einn grábjörn legst á þat, bæði mikill ok grimmlegr. Eitt kveld berr þat til, at karlsdóttir sér þenna enn grimma björn; björn ferr at henni, ok lætr allblitt við hana; í þessum birni þykist hun kenna augu Björns konungssonar, ok forðaðist hun þat litt; dyrit gengr þá frá henni, enn hun ferr eftir þvi, ok alt til þess þat kemr at helli nokkurum; ok sem hun kemr at hellinum, þá er maðr fyrir, ok heilsar Beru karlsdóttr; hun kennir, at þetta er Björn Hringsson, ok verðr þar mikill fagnaðarfundr. Þar eru þau í
OK KAPPA HANNS. 48
hellinum un hrið, því hun vildi ekki skiljast við hann, á meðan hun hafði kost; hann kallar henni þat ósæmi- legt at vera þar hjá honum, þvi hann sé dýr um daga, enn maðr um nætr. Hringr konungr kemr nú heim úr hernaðinum, ok er honum sagt, hver tiðindi at til hafa borit á meðan hann Hefir verit í burt: hvarf Björns sonar hans, ok þat annat, um þat mikla dýr, sem komit væri í landit, ok mest legðist á sjálfs hans fé. Drotning eggjaði fast at láta drepa dýrit, enn þó frestaðist þat um hrið; lætr konungr sér fátt um þetta finnast, ok þykir með undarlegu móti vera. Einhverja nótt er þau Bera vóru í rekkju sinni ok Björn konungsson, tók Björn til orða ok mælti: Svá grunar mik, at banadagr minn muni vera á morgun, ok munu þeir fá mik veiddan, enda þykir mér ekki gaman at lifinu fyrir ósköpum þeim, sem á mér ligeja, þó þat eina sé mér til yndis, sem við erum bæði, enn þó mun þvi nú bregða. Hring þenna mun ek gefa þér, er undir vinstri hendi mér er. Þú munt sjá liðit á morgin, sem at mér sækir, ok þá ek er dauðr, farðu til konungsins, ok biddu hann at gefa þér þat, sem er undir bóg dýrsins vinstra megin, enn hann mun þvi játa þér; drotning mun gruna þik, þá er þú ætl- ar í burt, ok mun hun gefa þér at eta af dýrs slátr- inu, enn þat skyldir þú eigi eta, þvi þú ert kona eigi heil, sem þú veizt, ok muntu fæða sveina þrjá, er við munum eiga, ok á þeim mun þat sjá, ef þú etr af dýrs slátrinu, enn drotning þessi er et mesta tröll, Siðan farnú heim til föður þins, ok þar muntu fæða sveinana; einn mun þér þó verstr þykja; ok ef þú mátt eigi annast þá heima fyrir ósköpum þeira ok ófyrirleitni, leiddu þá í burtu, ok farðu hingat til hell- sins með þá. Hér muntu sjá kistu með þremr gólf-
44 HRÓLFS SAGA KRAKA
um; þat munu segja rúnir þær, sem þar eru hjá, hvat hverr þeira skal eignast; vápn þrjú eru í berginu, ok skal þat hverr hafa, sem honum er ætlat; sá, sem fyrst kemr tilsonr okkar, skal Þórir heita, annarr Elg- fróði, þriði Böðvarr, ok þyki mér þess líkara, at þeir verði eigi litlir fyrir sér, ok þeira nöfn munu lengi uppi vera. Hann segir henni fyrir marga hluti, ok
steypist siðan bjarnarhamrinn yfir hann, ok gengr björn-
inn svá út, ok hun eftir honum, ok litast um, ok þá sér hun komit mikit lið fram fyrir fjallsöxlina, ok fara margir hundar ok stórir fyrir liðinu. Björninn rennr nú frá hellinum ok með fjallinu fram; koma hundarnir ok konungsmennirnir í móti honum, ok varð hann þeim torsóttr; meiddi hann marga menn fyrir þeim, áðr hann yrði sóttr, ok alla hunda deyddi hann. Þar kom at þeir slógu hring um hann, ok sveimaði hann þá innan um hringinn, ok sér, í hvert efni komit er, at hann fær eigi undan komizt; snýr hann þá þangat, sem konungr stendr ok þrifr þann mann, sem næstr stóð honum, ok reif hann kvikan í sundr; þá var björninn svá móðr, at hann kastaði sér flötum niðr; hlaupa þeir þá skjótt at ok drepa hann. Þetta sér karlsdóttir; hun gengr at konungi, ok mælti: Vilt þér, herra, gefa mér þat, sem undir vinstra bóg dýrs inser? Konungr játaði þvi; sagði þat eitt mundu þar vera, at honum mundi vel sóma at veita henni þat. Konungsmenn höfðu þá flegit björninn mjök; Bera gekk þá at, októk í burtu hringinn ok varðveitti, enn eigi sáu menn, hvat hun tók, enda var þar ekki eftir leitat. Konungr spyrr, hver hun væri, þvi hann kendi hana eigi; hun sagði til sin, sem henni sýndist, ok annat enn var.
OK KAPPA HANS. ' 45
XXVII. KAPÍTULI. Fæddir þeir Elgfróð?, Þórir ok Böðvarr. Konungr ferr nú heim ok Bera í ferð með konungi; drotning var allkát, ok tók vel við henni, ok frétti, hver hun væri; hun sagði, sem fyrr, eigi et sanna til. Drotning gerir nú veizlu mikla, ok lætr búa "bjarnar- slátrit til fagnaðar mönnum: Karlsdóttir er í skemmu drotningar, ok náir eigi burt at fara, því drotningu grunar, hver hun muni vera, ok þar kemr drotning með disk vonum bráðara; var þar á bjarnarholdit, ok bað Beru neyta. Hun vildi eigi eta. Þetta eru firn mikil, segir drotning, at þú trunsar við fagnaði þess- um, er drotning sjálf virðist at bjóða þér, ok tak við skjótt, ellegar skal þér annarr verri; hun bitar fyrir hana, ok þat verðr af leiknum, at hun etr þann bita; drotning skerr þá annan, ok lætr í munn henni, ok þar kemr litit korn niðr af þeim bita, ok sló þá úr munni sér, ok kveðst eigi meir mundu eta, þó hun píndi hana eða deyddi. Drotning mælti: Vera kann, at nú dugi nokkut, ok hló at. Siðan fór Bera í burt ok heim til föður síns; hun hefir óhæga höfn meðferðar; hun sagði nú föður sínum alla málavöxtu um sitt ráð, hvernig háttat er; ok litlu síðarr tók hun sótt, ok.fæddi sveinbarn, þó nokkut með undar- legum hætti; þat var maðr upp, enn elgr niðr frá nafla; hann er nefndr Elgfróði. Annarr sveinn kemr þar til, ok er kallaðr Þórir; hundsfætr vóru á honum frá rist, ok því var hann kallaðr Þórir hundsfótr; hann var maðr fríðastr sýnum fyrir annat. Enn þriði sveinn kom til, ok var sá allra vænstr; sá er kallaðr Böðvarr, ok var honum ekki neitt til lýta. Böðvari ann hun mest. Þeir renna nú upp sem gras; ok þá
46 HRÓLFS SAGA KRAKA
þeir eru at leikum með öðrum mönnum, eru þeir grimmir ok Óvægir um alt; fá menn harðleikit af þeim; meiðir Fróði marga menn fyrir konungi, enn deyddi suma með öllu.
XXVIMI. KAPÍTULI.
Elgfróði vitjar fjár ok vápna eftir föður sinn ok legst út síðan. Svá fór fram um hrið, þar til at þeir eru tólf vetra gamlir; þeir eru þá svá sterkir, at engir konungs- menn stóðust fyrir þeim, ok mega þá ekki at leikum vera. Þá sagði Fróði móður sinni, at hann vill fara i burt, ok má ek ekki við menn eiga, þvi þeir eru ölmusur einar, ok meiðast strax, þá við er komit; hun sagði honum ekki hent í fjölmenni fyrir óvægi sina. Móðir hans ferr nú með honum til hellisins, ok visar honum til þess fjár, sem faðir hans hafði honum ætlat, þvi Björn hafði þat alt ákveðit, hvat hverr skyldi hafa. Fróði vildi taka meira, ok náði ekki, því þat var minst féit, sem honum var ætlat; ok nú sér hann, hvar vápnin taka fram úr berginu; tekr hann fyrst til hjaltanna, ok er sverðit fast, svá hann náir þvi eigi, þá þrifr hann til öxarskaftsins, ok er eigi lausara. Þá mælti Elgfróði: Má vera at sá einn hafi ætlat, er gripum þessum hefir hér komit, at vápna skifti skuli fara eftir fjárskiftum öðrum; þrifr nú til heftisins, ok var þat þegar laust; þar fylgði ein skálm heftinu; hann leit á skálmina um hríð, ok mælti sið- an: Ójafngjarn hefir sá verit, er þessum gripum hefir átt at skifta; leggr nú skálminni tveim höndum í bergit, ok vill brjóta hana sundr, enn skálmin hljóp inn í bergit, svá at skellist við heftit, enn þó brotnaði hun ekki at heldr. Þá mælti Elgfróði: Hvat mun varða, hvernig ek ferr með óþokkagrip þenna, því
OK KAPPA HANS. 47
akki er Örvænt, at bita kunni. Eftir þat kvaddi hann móður sína at skilnaði. Fróði ferr nú á kjalveg einn, ok gerist þar illvirkr ok drepr menn til fjár sér, ok smiðar sér skála ok býst þar um.
XXIX. KAPÍTULI. Þórir hundsfótr vitjar fjár ok vápna eftir föður sinn. Ferr á fund Elgfróða ok síðan til Gautlands.
Hringr konungr þykist nú vita, hverjum kynstrum þetta muni gegna altsaman, ok hefir ekki um þat fyrir alþýðu, ok lætr þó vera kyrt jafnt sem áðr. Litlu siðarr beiðist Þórir hundsfótr at fara í burt, enn móðir hans vísar honum til hellisins, ok svá til þess fjár, sem honum var ætlat, ok segir honum til vápn- anna, ok bað hann taka öxina, ok kvað hun svá föð- ur hans hafa fyrir mælt; síðan fór Þórir í burt, ok bað móður sina vel lifa. Hann þrifr fyrst til hjaltanna, ok er sverðit fast; þá tekr hann í heftit, ok er öxin laus, því hun var honum ætluð, síðan tekr hann féit, ok ferr leið sina; hann leggr svá leið, at hann ferr fyrst á fund Elgfróða, bróður sins; hann ferr inn í skála hans, ok sezt niðr í sætit, ok lætr siga höttinn. Litlu síðarr kemr Fróði heim, ok litr ekki hýrlega til ens komna manns, bregðr nú skálm- mni ok mælti:
Grenjar skálm,
gengr úr slíðrum,
minnist hönd hildar verka,
ok keyrir niðr á stokkinn hjá sér, ok gerist mjök ólmr ok illilegr. Þórir kvað þá:
Enn ek læt viðs
á vegi öðrum
öxi mína
jafnt hljóð bera.
48 HRÓLFS SAGA KRAKA
Ok þá duldist Þórir ekki lengr, ok kendi þá Fróði bróður sinn, ok bauð honum alt at helmingi við sik, þat sem þá hafði hann samandregit, þvi þar skorti eigi auð mikinn. Þórir vill þat eigi þiggja; dvelst hann þar um hrið, ok fór í burt siðan. Elgfróði vis- aði honum til Gautlands, ok sagði honum, at nýdauðr sé konungr þeira Gautanna, ok bað hann koma í riki þeira. Hann sagði honum fyrir marga hluti: þat eru lög þeira Gautanna, at þar er stefnt fjölment mót, ok stefnt þangat öllum Gautum; einn stór stóll er settr á mótit, svá sitja mega í rúmlega tveir menn, enn sá skal konungr vera, er þat rúm fyllir, enn mér þykir, sem þú munir þat rúm ótæpt fylla; eftir þat skiljast þeir, ok mælir hvárr vel fyrir öðrum. Fór Þórir nú leið sina, þar til er hann kemr til Gautlands til jarls eins, ok tók jarlinn honum vel, ok var þar um nóttina. Þat sagði hverr maðr, sem Þóri sá, at har;n mætti vel vera yfir Gautum konungr fyrir vaxt- ar sakir, ok sögðu, at færri mundu þar slikir; ok þá komit er at þingstaðnum, þá ferr þetta eftir því, sem Fróði bróðir hans hafði sagt honum fyrir. Höfundr einn var þartil settr, at skora þetta mál með sannind- um; settust margir í þetta sæti, ok kallaði höfundr engum sæma. Þórir gengr seinastr, ok sezt hann þeg- ar í stólinn. Höfundr mælti: Þér er sætit hæfileg- ast; muntu dæmdr til þessarrar stjórnar; síðan gefa landsmenn honum konungsnafn, ok er hann kallaðr Þórir konungr hundsfótr, ok eru miklar sögur frá hon- um. Hann var vinsæll, ok háði margar orrostur, ok hafði oftast sigr; sitr hann nú í ríki sinu um hrið.
að FA
ad “ f " , %
ið
a á
OK KAPPA HANS. 49
XXX, KAPÍTULI. Böðvarr vinnr á Hvít drotningu. — Hringr konungr andast, ok tekr Böðvarr ríki eftir hann. Böðvar er heima með móður sinni. Hun unni honum mikit; allra manna var hann gervilegastr ok friðastr sýnum; ekki var hann mjök málkunnigr mönnum. Hann spyrr móður sína eitt sinn, hverr faðir hans væri; hun sagði honum liflát hans ok allan atburð, ok hversu hann varð fyrir ósköpum af stjúpmóður sinni. Böðvarr sagði: lt eigu vér þessu flagði at launa. Þá sagði hun honum, hvernig hun var neydd af drotn- ingu, at eta af bjarnarholdinu: ok þat sér nú á bræðr- um þinum, Þóri ok Elgfróða. Böðvarr mælti: Eigi þætti mér Fróða óskyldara at hefna föður várs á þessu blauða flagði, enn at drepa menn saklausa til fjár sér ok gera illvirki, ok svá þótti mér Þórir fara undar- legai burt, at hann gerði eigi skessu þessarri nokkura áminning ok vænti ek þat sé bezt ráð, at ek seti henni nokkurar skriftir fyrir vára hönd. Bera mælti: Stiltu svá til, at hun megi ekki fjölkyngi við koma, svá þik megi skaða; hann kvað svá vera skyldu. Eftir þat fara þau Bera ok Böðvarr á konungs fund, ok nú segir hun konungi alt, hvernig háttat er með ráði Böðvars, ok sýnir honum hringinn, hvern hún hafi tekit und- an bógnum dýrsins, ok Björn sonr hans hafi áttan. Konungr lézt at vísu kenna hringinn: hefir mik næsta grunat, at þetta mundi af hennar ráðum vera um kynstr þessi öll saman, sem hér hafa við borit, enn fyrir ástar sakir við drotningu hefi ek látit kyrt vera. Böðvarr mælti: Lát hana nú í burt fara, ella munu vér hefna á henni; konungr kvaðst, vilja bæta honum fé, eftir þvi, sem hann vildi, ok væri enn kyrt, ok gefa honum ríki til forráða ok jarlsnafn nú strax, 4
50 HRÓLFS SAGA KRAKA
enn eftir sinn dauða konungdóm, ok væri henni ekki gert til meins. Böðvarr kveðst ekki konungr vilja vera, heldr kvaðst hann vilja með konungi vera ok honum þjóna: ertu svá fanginn fyrir þessum óvætti, at þú heldr varla viti þinu né réttum konungdómi, ok skal hun hér aldri þrifast upp frá þessu. Böðvarr var þá svá ólmr við at eiga, at konungr þorði ekki at fást við hann. Böðvarr gengr þá til skemmu drotn- ingar, ok hefir í hendi skreppu nokkura; konungr fór á eftir ok móðir hans; enn er Böðvarr kom í skemm- una, snýr hann at Hvit drotningu, ok setr belg skorp- inn á höfuð henni, ok dregr at hálsinum fyrir neðan; setti hann henni siðan vangahögg, ok barði hana til heljar með ýmislegum píningum, ok dró hana svá um öll stræti; þótti mörgum eða flestum þar innan hallar þetta ekki verra enn hálfneitt, enn konungi stórilla, ok gat ekki at gert; lét Hvit drotning svá sitt arma lif; var Böðvarr þá átján vetra, er þetta var tiðinda. Litlu siðarr tekr Hringr konungr sótt ok andast. Eftir þat tekr Böðvarr þar við ríki, ok unir þar Litla hrið; síðan stefnir hann þing við landsmenn, ok talar þar á þinginu, at hann vill í burtu fara, enn hann gifti móður sina manni þeim, sem Valsleitr hét, hann var þar áðr jarl, oksitr Böðvarr í veizlunni, áðr enn hann riðr.
XXXI. KAPÍTULI. Viðreign þeira bræðra Böðvars ok Elgfróða.
Eftir þetta ríðr hann í burt einnsaman, ok ekki hefir hann með sér mikit gull né silfr né aðra fjárhluti, nema hann er vel búinn at vápnum ok klæðum; hann ríðr nú sínum góða hesti fyrst til hellisins eftir vísan móður sinnar; verðr sverðit laust, þá hann tekr til
OK KAPPA HANS. 51
hjaltanna; þat fylgði því sverði, at aldri mátti því bregða utan þat væri mannsbani; þat skyldi eigi und- ir höfuð leggja, ok eigi á hjalt reisa; eggjar skyldi þrisvar sinnum á allri æfi sinni brýna, ok eigi mátti bregða annat skeið, svá var þat torsótt; þenna mæta grip vildu þeir bræðr allir eiga. Böðvarr sótti á fund Elgfróða bróður síns; hann gerði umgjörð at sverðinu af björk; ekki verðr tíðinda í ferð hans, fyrr enn hann kemr aftan dags at skála mikum; þar réð fyrir Elgfróði. Böðvarr leiðir inn hest sinn, ok þykist eiga at heimilu þat alt, er hann þykist þurfa. Fróði kemr heim um kveldit, ok rennir illa augum á hann; Böðvarr ferr ekki at þvi, ok lætr hefjast við; svá hest- arnir eigast ok ilt við, ok vill hvárr reka annan af stallinum. Fróði tekr þá tilorða: Þetta er ofsamaðr mikil), er þorir at setjast hér inn at ólofi minu. Böðvarr lét slúta höttinn, ok svarar engu. Elgfróði stendr upp, ok bregðr skálminni, ok skellir siðan upp at heft- mu, ok ferr svá tvisvar sinnum; Böðvarr bregðr sér ekki við; í þriðja sinn bregðr hann skálminni, ok stefnir nú at honum, ok hyggr hann, at sá maðr kunni ekki at hræðast, er kominn var; ætlar nú hann skuli undir sér taka; ok sem Böðvarr sér í hvert efni komit er, vill hann eigi lengr biða, stendr nú upp ok rennr undir hönd honum. Elgfróði varð þess harðari undir höndum, ok eigast þeir við miklar sviftingar, ok þá ferr ofan hattr Böðvars, ok þá kennir Fróði hann, ok mælti: Velkominn frændi! Ok höfum við helzt lengi þessar sviftingar haft; ekki sakar enn til, segir Böð- var. Elgfróði mælti: Varlega mun þér þó enn, frændi, við mik at eiga, ef vit skulum þat þreyta, ok muntu hér enn aflsmunar kenna, ef vit skulum eigast við, ok ekki hlifast við. Fróði bauð honum ip at vera,
52 HRÓLFS SAGA KRAKA
ok eiga alt hálft við sik. Böðvarr vill þat eigi, ok þótti honum þat ilt, at drepa menn til fjár sér; hann ferr nú á burt eftir þetta. Fróði fór á leið með hon- um, ok segir honum þat, (at hann) hafi mörgum manni grið gefit, þeim er litlir vóru fyrir sér, ok við þat gladdist Böðvarr, oksagði, hann gerði þat vel: ok flesta skyldir þú í friði láta fara, þó þér þætti nokkut við þá. Elgfróði segir: Mér eru allir hlutir illa gefnir, enn þat er þér eitt til, at fara á fund Hrólfs konungs, því þar vilja allir vera enir mestu kappar með hon- um, þvi at stórlæti hans er miklu meira, rausn ok hugprýði, enn allra konunga annarra. Siðan tók Fróði ok stjakaði honum; þá mælti Fróði: Ekki ertu svá sterkr, frændi, sem þér hæfir. Fróði nam sér blóð í kálfanum, ok bað hann drekka, ok svá gerir Böðvarr; þá tók Fróði til hansi annat sinn, ok þá stóð Böðvarr i sömu sporum; helzt ertu nú sterkr, frændi, sagði Elgfróði, ok vænti ek, at þér hafi komit at haldi drukkrinn, ok þú munt verða fyrirmaðr flestra um afli ok hreysti, ok um alla harðfengi ok drengskap, ok þess ann ek þér vel. Eftir þetta sté Fróði í bergit, er var hjá honum, alttillagklaufa. Þá mælti Fróði: Til þessa spors mun ek koma hvern dag, ok vita, hvat í sporinu er; mold mun verða, ef þú verðr sóttdauðr, vatn, ef þú verðr sjódauðr, blóð, ef þú verðr vápndauðr, ok mun ek þá hefna þin, því ek ann þér mest allra
minna.
XKXTI. KAPÍTULI.
Böðrarr ferr á fund Þóris konungs bróður síns. Skiljast þeir nú, ok ferr Böðvarr leið sina, til þess at hann kom til Gautlands, ok var Þórir konungr hundsfótr eigi heima; þeir vóru menn svá líkir, at
OK KAPPA HANS. 58
hvárigan mátti þekkja frá öðrum, ok ætluðu lands- menn, at Þórir mundi heim kominn, ok er hann þar settr í hásæti, ok þjónat jafnt sem konungi at öllum hlutum, ok skipat í rekkju hjá drotningu, því Þórir var kvángaðr. Böðvarr vill eigi liggja undir þeir blæju, sem hun hefir; þetta þótti henni undarlegt, þvi hun hugði þat sannlega bónda sinn, enn Böðvarr sagði henni alt, hvernig háttat er; hun lét þá ekki á sér finna; ok svá breyttu þau hverja nótt, ok skröf- uðust svá við, fram til þess Þórir kom heim, ok verða menn þá at þekkja, hverr maðrinn er. Verðr þá fagn- aðarfundr með þeim bræðrum; segir Þórir, at engum mundi hann svá öðrum trúa, at byggja nærri drotn- ingu sinni. Þórir bauð honum þar at vera, ok hafa til helminga við hann alt lausafé. Böðvarr kveðst eigi vilja þat. Þórir bauð honum þá at fara með, sem hann vildi, eða fá honum lið; eigi vildi hann þat. Reið Böðvarr á burt, ok fór Þórir á leið með honum, ok skilja þeir bræðr með vináttu ok þó með leynd nokkurri; ok er ekki sagt af ferðum hans, fyrr enn hann kemr fram í Danmörk ok þartil hann á skamt til Hleiðargarðs.
XXXIII KAPÍTULI. Böðvarr gistir hjá karli ok kerlingu. Einn dag var væta mikil, ok verðr Böðvarr vátr mjök, ok mæðist fast hestrinn, ok gerðist móðr undir honum, er hann reið mikit, enn gerðist geysilega blautt ok þungreitt; gerðist mikit myrkr ok ofanfall á nótt- mn; ok eigi finnr hann fyrr, enn hestrinn drepr fótum í hæð nokkura. Böðvarr stigr af baki, ok leit- ast fyrir, ok skilr hann, at þar muni vera hús nokk- ut, ok finnr hann, at þar eru dyrr á; hann lýstr á
64 HRÓLFS SAGA KRAKA
hurðina; þar gengr maðr út. Böðvarr beiðist þar vistar um nóttina; húsbóndinn sagðist ekki vísa honum burt á náttarþeli, enn hann væri ókunnigr. Bónda þykir maðrinn vera mikilúðlegr, alt þat, er hann má á sjá. Þar er Böðvarr um nóttina í góðum beinleika; hann spurði margt frá afreksverkum Hrólfs konungs eða kappa hans, eða hversu langt væri þangat. Nei, sagði karl, þangat er nú allskamt, eða ætlar þú þangat? Já, sagði Böðvarr, þat er ætlun min; karl sagði hon- um mundu þat vel hent, þvi ek sé þú er mikill maðr ok sterkr, enn þeir þykjast vera garpar miklir, ok við þetta grætr kerling hástöfum, þá þeir geta Hrólfs konungs ok kappa hans í Hleiðargarði. Hvat grætr þú, fáráð kerling? segir Böðvarr. Kerling mælti: Við karl minn áttum einn son, þann Höttr hét, ok einn dag fór hann til borgarinnar at skemta sér, enn þeir glettust við hann konungsmennirnir, ok þat stóðst hann illa; síðan tóku þeir hann ok settu í beina sorp; enn þat er háttr þeira um matmál, ok svá sem af er étit hverju beini, þá kasta þeir til hans; fær hann af því stundum stór mein, ef á hann kemr, ok ekki veit ek, hvárt hann er lifs eða dauðr; enn þau laun vilda ek af þér hafa fyrir minn beinleika, at þú kastaðir til hans minna beini heldr enn meira, ef hann er ekki dauðr út af. Böðvarr segir: Ek skal gera eftir því, sem þú beiðir, ok ekki þykir mér þat svá garplegt, at berja menn beinum eða hata börn eðr smámenni. Þá gerir þú vel, sagði kerling, því þin hönd sýnist mér sterkleg, ok veit ek vist, hann á engan stað fyrir þinum höggum ef þú vilt ekki hlifast við.
OK KAPPA HANS. 55
XXXIV. KAPÍTULI. Böðvarr kemr til Hrólfs konungs.
Siðan fór Böðvarr leið sina til Heiðargarðs. Hann kemr til konungs atsetu. Böðvarr leiðir siðan hest sinn á stall hjá konungs hestum enum beztu ok spyrr engan at; gekk siðan inni höllina, ok var þar fátt manna. Hann seæzt utarlega, ok sem hann hefir verit þar litla hrið, heyrir hann þrösk nokkut utar í hornit í einhverjum stað. Böðvarr litr þangat, ok sér, at mannshönd kemr upp úr mikilli beinahrúgu, er þar lá; höndin var svört mjök. Böðvarr gengr þang- at til ok spyrr, hverr þar væri í beinahrúgunni; þá var honum svarat ok heldr óframlega: Höttr heiti ek, Bökki sæll. Því ertu hér? segir Böðvarr, eða hvat gerir þú? Höttr segir: Ek geri mér skjaldborg, Bökki sæll. Böðvarr sagði: Vesall ertu þinnar skjaldborgar. Böðvarr þrifr til hans, ok hnykkir honum burt úr beina- hrúgunni. Höttr kvað þá hátt við, ok mælti: Nú viltu mér bana; ger eigi þetta, svá sem ek hefi nú vel um búizt áðr, enn þú hefir nú rótat sundr skjald- borg minni, ok hafða ek nú svá gert hana háva utan at mér, at hun hefir hlíft mér við öllum höggum ykkar, svá ekkert högg hefir komit á mik lengi, enn ekki var hun enn svá búin, sem ek ætlaði hun skyldi verða. Böðvarr mælti: Ekki muntu fá skjaldborgina gerða lengr. Höttr mælti ok grét: Skaltu nú bana mér, Bökki? Böðvarr bað hann ekki hafa hátt, tók hann upp síðan, ok bar hann út úr höllinni ok til vatns nokkurs, sem þar var í nánd, ok gáfu fáir at þessa gaum, ok þó hann upp allan. Síðan gekk Böðvarr til rúms, sem hann hafði áðr tekit, ok leiddi eftir sér Hött, ok þar setr hann Hött hjá sér, enn
56 HRÓLFS SAGA KRAKA
hann er svá hræddr, at skelfr á honum leggr ok liðr, enn þó þykist hann skilja, at þessi maðr vill hjálpa sér. Eftir þat kveldar, ok drifa menn í höllina, ok sjá Hrólfs kappar, at Höttr er settr á bekk upp, ok þykir þeim sá maðr hafa gert sik cærit djarfan, er þetta hefir tiltekit. Ilt tillit hefir Höttr, þá hann sér kunningja sina, því hann hefir ilt eitt af þeim reynt; hann vill lifa gjarnan, ok fara aftr í beinahrúgu sina, enn Böðvarr heldr honum, svá hann náir ekki í burtu at fara, því hann þóttist ekki jafnberr fyrir höggum þeira, ef hann næði þangat at komast, sem hann er nú. Hirðmenn hafa nú sama vanda, ok kasta fyrst beinum smám um þvert gólfit til Böðvars ok Hattar. Böðvarr lætr, sem hann sjái eigi þetta. Höttr er svá hræddr, at hann tekr eigi mat né drukk, ok þykir honum þá ok þá, sem hann muni vera lostinn; ok nú mælti Höttr til Böðvars: Bökki sæll, nú ferr at þér stór hnúta, ok mun þetta ætlat okkr til nauða. Böð- varr bað hann þegja; hann setr við holan lófann, ok tekr svá við hnútunni; þar fylgir leggrinn með. Böðvarr sendir aftr hnútuna, ok setr á þann, sem kastaði, ok rétt framan í hann með svá harðri svipan, at hann fekk bana; sló þá miklum ótta yfir hirðmennina. Kemr nú þessi fregn fyrir Hrólf konung ok kappa hans upp í kastalann, at maðr mik- ilúðlegr sé kominn til hallarinnar, ok hafi drepit einn hirðmann hans, ok vildu þeir láta drepa manninn. Hrólfr konungr spurðist eftir, hvárt hirðmaðrinn hefði verit saklauss drepinn. Þvi var næsta, sögðu þeir; kómust þá fyrir Hrólf konung öll sannindi hér um. Hrólfr konungr sagði þat skyldu fjarri, at drepa skyldi manninn: hafi þit hér illan vanda upp tekið, at berja saklausa menn beinum; er mér í því óvirðing, enn
OK KAPPA HANS. 57
yðr stór skömm, at gera slikt; hefi ek jafnan rætt um þetta áðr, ok hafi þit at þessu engan gaum gefið, ok hygg ek, at þessi maðr muni ekki alllitill fyrir sér, er þér hafi nú áleitað, ok kallið hann til min, svá ek viti, hverr hann er. Böðvarr gengr fyrir kon- ung, ok kveðr hann listilega. Konungr spyrr hann at nafni. Hattargriða kalla mik hirðmenn yðar, enn Böðvarr heiti ek. Konungr mælti: Hverjar bætr viltu bjóða mér fyrir hirðmann minn? Böðvarr segir: Til þess gerði hann, sem hann fekk. Konungr mælti: Viltu vera minn maðr, ok skipa rúm hans? Böðvarr segir: Ekki neita ek, at vera yðarr maðr, ok munu vit ekki skiljast svá búit, vit Höttr, ok dveljast nærr þér báðir, heldr enn þessi hefir setit, ellegar vér för- um burt báðir. Konungr sagði: Eigi sé ek at hon- um sæmð, enn ek spara ekki mat við hann. Böðvarr gengr nú til þess rúms, sem honum likaði, enn ekki vill hann þat skipa, sem hinn hafði áðr; hann kippir upp í einhverjum stað þrem mönnum, ok siðan sett- ust þeir Höttr þar niðr, ok innar í höllinni enn þeim var skipat. Heldr þótti mönnum ódælt við Böðvar, ok er þeim enn mesti íhugi at honum.
XXXV. KAPÍTULI. Böðvarr nnnr dýri.
Ok sem leið at jólum, gerðust menn ókátir. Böðvarr spyrr Hött, hverju þetta sætti; hann segir honum, at dýr eitt hafi þar komit tvá vetr í samt, mikit ok óg- urlegt, ok. hefir vængi á bakinu, ok flýgr þat jafnan; tvau haust hefir þat nú hingat vitjat ok gert mikinn skaða; á þat bita engin vápn, enn kappar konungs koma ekki heim, þeir sem at eru einna mestir. Böð- varr mælti: Ekki er höllin svá vel skipuð, sem ek
58 HRÓLFS SAGA KRAKA
ætlaði, et eitt dýr skal eyða riki ok fé konungsins. Höttr sagði: Þat er ekki dýr, heldr er þat et mesta tröll. Nú kemrjólaaftann; þá mælti konungr: Nú vil ek, at menn séu kyrrir ok hljóðir í nótt, ok banna ek öll- um minum mönnum at ganga Í nokkurn háska við dýr- it, enn fé ferr eftir þvi, sem auðnar; menn mina vil ek ekki missa; allir heita hér góðu um, at gera eftir því, sem konungr bauð. Böðvarr leyndist í burt um nótt- ima; hann lætr Hött fara með sér, ok gerir hann það nauðigr, ok kallaði hann sér stýrt í bana. Böðvarr segir, at betr mundi takast. Þeir ganga í burt frá höllinni, ok verðr Böðvarr at bera hann, svá er hann hræddr. Nú sjá þeir dýrit; ok þvi næst æpir Höttr slikt, sem hann má, ok kvað dýrit mundu gleipa hann. Böðvarr bað bikkuna hans þegja, ok kastar honum niðr í mosann, ok þar lHggr hann, ok eigi með öllu óhræddr; eigi þorir hann heim at fara heldr. Nú gengr Böðvarr móti dýrinu; þat hæfir honum, at sverðit er fast Í umgjörðinni, ok nú fær hann brugðit umgjörðinni, svá sverðit gengr úr sliðrunum, ok leggr þegar undir bægi dýrsins, ok svá fast, at stóð í hjartanu, ok datt þá dýrit til jarðar dautt miðr. Eftir þat ferr hann þangat sem Höttr liggr. Böðvarr tekr hann upp, ok berr þangat, sem dýrit liggr dautt. Höttr skelfr ákaft. Böðvarr mælti: Nú skaltu drekka blóð dýrsins; hann er lengi tregr, enn þó þorir hann vist eigi annat. Böðvarr lætr hann drekka tvá sopa stóra; hann lét hann ok eta nokkut af dýrshjartanu; eftir þetta tekr Böðvarr til hans, ok áttust þeir við lengi. Böðvarr mælti: Helzt ertu nú sterkr orðinn, ok ekki vænti ek, at þú hræðist nú hirðmenn Hrólfs konungs. Höttr sagði: Eigi mun ek þá hræðast, ok eigi þik upp frá þessu. Vel er þá orðit, Höttr félagi (segir Böðvarr);
OK KAPPA HANS. 59
föru við nú til, ok reisum upp dýrit ok búum svá um, at aðrir ætli kvikt muni vera; þeir gera nú svá. Eftir þat fara þeir heim, ok hafa kyrt um sik, ok veit enginn maðr, hvat þeir hafa iðjat.
XXXKVI. KAPÍTULI.
Konungr ok menn hans fara at dýrinu. Konungr spyrr um morguninn, hvat þeir viti til dýrsins, hvárt þat hafi nokkut þangat vitjat um nótt- ma; honum var sagt, at fé alt væri heilt í grindum ok ósakat. Konungr bað menn forvitnast, hvárt eng- mn sæi lHkindi til, at þat hefði heim komit; varð- menn gerðu svá, ok kómu skjótt aftr, ok sögðu kon- ungi, at dýrit færi þar ok heldr geyst at borginni. Konungr bað hirðmenn vera hrausta, ok duga nú hvern eftir því, sem hann hefði hug til, ok ráða af óvætt þenna; ok svá var gert, sem konungr bauð, at þeir bjuggu sik til þess. Konungr horfði á dýrit, ok mælti siðan: Engasé ek förá dýrinu, enn hverr vill nú taka kaup einn, ok ganga í móti þvi? Böðvarr mælti: Þat væri næsta hrausts manns forvitnisbót. Höttr félagi, rektu nú af þér illmælit þat, at menn láta, sem enginn krellr né dugr muni í þér vera; far nú ok drep þú dýrit; máttu sjá, at enginn er allfúss til þess annarra. Já, sagði Höttr, ek mun til þess ráð- ast. Konungr mælti: Ekki veit ek hvaðan þessi hreysti er at þér komin, Höttr, ok mikit hefir um þik skipazt á skammri stundu. Höttr mælti: Gef mér til sverðit Gullinhjalta, er þú heldr á, ok skal ek þá fella dýrit, eða fá bana. Hrólfr konungr mælti: Þetta sverð er ekki berandi nema þeim manni, sem bæði er góðr drengr ok hraustr. Höttr sagði: Svá skaltu til ætla, at mér sé svá háttat. Konungr mælti: Hvat
60 HRÓLFS SAGA KRAKA
má vita, nema fleira hafi skipazt um hagi þina, enn sjá þykir? enn fæstir menn þykjast þik kenna, at þú sért enn sami maðr; nú tak við sverðinu, ok njót manna bezt, ef þetta er vel unnit. Siðan gengr Höttr at dýrinu alldjarflega, ok höggr til þess, þá hann kemr í höggfæri, ok fellr dýrit niðr dautt. Böðvarr mælti: Sjáið nú, herra, hvat hann hefir til unnit. Konungr segir: Vist hefir hann mikit skipazt, enn ekki hefir Höttr einn dýrit drepit, heldr hefir þú þat gert. Böð-. varr segir: Vera má, at svá sé. Konungr segir: Vissa ek, þá þú komst hér, at fáir mundu þínir jafn- ingjar vera, enn þat þyki mér þó þitt verk frækileg- ast, at þú hefir gert hér annan kappa, þar Höttr er, ok óvænlegr þótti til mikillar giftu; ok nú vil ek hann heiti eigi Höttr lengr, ok skal hann heita Hjalti upp frá þessu; skaltu heita eftir sverðinu Gullinhjalta; ok endar hér þenna þátt af Böðvari ok bræðrum hans.
Hjalta þáttr.
XXXVII. KAPÍTULI.
Nú líðr á vetrinn ok þartil, sem berserkja Hrólfs konungs er heim ván. Böðvarr spyrr Hjalta um háttu berserkja. Hann segir, at þat sé vandi þeira, at ganga fyrir sérhvern mann, er þeir koma heim til hirðar- innar, ok fyrst fyrir konunginn, ok spyrja, ef hann teldist jafnsnjall þeim, enn þá segir konungrinn svá: Vant er þat at segja, Jafnhraustir menn sem þér eruð, þar sem þér hafið framit yðr í bardögum ok blóðsút- hellingum við ýmsar þjóðir svá vel í suðrálfu heimsins
OK KAPPA HANS. 61
sem norðrálfunni, oksvarar konungr þessu þeim meirr af hugprýði, enn litilmensku, því hann þekkir sinni þeira, (ok) þeir vinna konunginum mikinn sigr ok mkit fé; þá ganga þeir þaðan, ok spyrja ens sama hvern mann, sem í höllinni er, enn enginn þykist jafn- snjallr þeim. Böðvarr segir: Þat er litit drengjaval hér er með Hrólfi konungi, at allir skuli bera bleyði- orð fyrir berserkjum. Nú hætta þeir þessu tali, ok hefir Böðvarr nú verit eitt ár með Hrólfi konungi, ok svá kemr nú annarr jólaaftann, at eitt sinn, at Hrólfr konungr sat undir borðum, at spruttu upp dyrr hallar- innar, ok gengu þar inn tólf berserkir, allir gráir af jámum, svá sem á eina ismöl sæi. Böðvarr spyrr Hjalta í hljóði, hvárt hann þorir at reyna við einhvern þeira. Já, sagði Hjalti, ekki við einn, heldr við alla, þvi ek kann ekki at hræðast, þótt ofreflii mitt sé mér á móti, ok ekki skal einn þeira skelfa mik. Nú ganga berserkir fyrst innar eftir höllinni, ok sjá þeir at fjölgat hefir kappa Hrólfs konungs, siðan þeir fóru heiman, ok hyggja vandlega at þeim komumönnum; zt þeim hann ekki lítill fyrir sér annarr þeira, ok er sagt, at þeim hafi brugðit nokkut undarlega við, þeim, sem fyrir þeim gekk. Nú ganga þeir eftir vanda innar fyrir Hrólf konung, ok spyrja hann sömu orða, sem þeir eru vanir; enn konungr svarar, sem honum þykir þar til horfa eftir vanda, ok ganga svá fyrir hvern mann í höllinni, ok seinast ganga þeir fyrir þá fé- laga, ok spyrr sá, sem fyrir þeim er, Böðvar, hvárt hann teldist jafnsnjallr honum. Böðvarr segir, at hann teldist ekki jafnsnjallr, heldr snjallari, hvat sem þeir reyndu, ok þyrfti hann ekki at jaga sik sem aðra gyltu, sá fúll merarson, ok stökkr fram á berserkinn ok undir hann, þar hann var í öllum herklæðunum,
62 HRÓLFS SAGA KRAKA
ok rekr hann niðr bölvat fall, svá honum lá við bein- brot. Hjalti í annan stað leikr slikt et sama. Þá varð mikit óhljóð í höllinni, ok þótti Hrólfi konungi horfast til stórs váða, ef sinir menn dræpist niðr; hleypr hann úr hásætinu ok at Böðvari, ok biðr, at láta alt vera kyrt ok í góðan máta, enn Böðvarr segir, hann skuli lífit missa, nema hann telist sér minni maðr. Hrólfr konungr sagði, þat væri auðgert, ok lét hann berserk- inn svá upp standa; ok svá gerði Hjalti eftir konungs skipan. Settust menn síðan hverr í sitt sæti, enn ber- serkir í sin með þungri áhyggju; taldi Hrólfr konungr fyrir þeim miklar fortölur, at þeir mætti nú sjá þat, at eigi væri neitt svá ágætt, sterkt eða stórt, at ekki mætti þvilikt finna: fyrirbýð ek ykkr, at vekja nokk- ur vandræði í minni höllu, enn ef þit bregðið út af þessu, þá skal þat gilda ykkar líf, enn verið sem ólm- astir, þá ek á við óvini mina at skifta, ok vinnið svá til heiðrs ok sæmðar; hefi ek nú þat kappaval, at ek þarf ekki upp á yðr at synjast. Allir gerðu góðan róm á máli konungs, ok sættust svá allir heilum sátt- um, ok var svá skipat mönnum í höllinni, at Böðvarr var mest metinn ok haldinn, ok sat hann upp á hægri hönd konunginum ok honum næst, þá Hjalti enn hug- prúði, ok gaf konungr honum þat nafn; þvi mátti hann hugprúðr heita, at hann gekk hvern dag með hirðmönnum konungs, sem hann léku svá út, sem fyrr var frá sagt, ok gerði þeim ekkert grand, enn var nú orðinn miklu meiri maðr, enn þeir, enn konungi þótti várkunn, þótt hann hefði gert þeim nokkura minning eða drepit einhvern þeira; enn til vinstri handar kon- ungi sátu þeir bræðr þrir: Svipdagr, Hvitserkr ok Beigaðr; svá vóru þeir orðnir mikilsháttar, ok þá tólf berserkir ok annat drengjaval svá á báðar síður um
Mm
x
= Á
A F AL #0 F .
a TR mn -
OK KAPPA HANS. 68
allan kastalann, sem hér eru eigi nefndir. Lét kon- ungrinn þessa sína menn fremja alskyns leika ok listir, með allrahanda gamni ok skemtun, ok reyndist Böð- varr allra mestr hans kappa, hvat sem reyna þurfti, ok í svá miklar virðingar komst hann hjá Hrólfi kon- ungi, at hann eignaðist hans einkadóttur, Drífu; ok leið nú svá fram um stund, at þeir sitja at sinu ríki, ok eru allra manna frægastir.
Svíþjóðar ferð Hrólfs konungs.
——.—.—.2.2...2
XXXVIN. KAPÍTULI. Ráðin för til Svíþjóðar.
Þat ær nú sagt einhvern dag, at Hrólfr konungr sat Í sínum konunglega sal, ok allir hans kappar ok stórmenni hjá honum, ok at hann hélt eina kostu- lega veizlu. Nú sér Hrólfr konungr á báðar hendr, ok mælti: Mikit ofrefli er hér saman komit í eina höll. Þá spurði Hrólfr konungr Böðvar, hvárt hann vissi nokkurn konung slíkan sem hann, ok stýri slik- um köppum. Böðvarr segist eigi vita: enn einn hlutr er sá, at mér þykir hnekkja yðar konunglegri tign. Hrólfr konungr spurði, hverr hann sé. Böðvarr mælti: Þat skortir yðr, herra, at þér heimtið ekki fóðurarf yðar til Uppsala, er Aðils konungr mágr yðar str yfir með röngu. Hrólfr konungr segir, at torsótt, muni eftir því at leita: því Aðils er ekki maðr ein- faldr, heldr fjölkunnigr, slægvitr, kyndigr, grimmúðigr ok enn versti við at eiga. Böðvarr segir: Þó sómir yðr, herra, at leita eftir yðrum hlut, ok finna Aðils konung eitthvert sinn, ok vita, hvernig hann svarar
64. HRÓLFS SAGA KRAKA
þessu máli. Hrólfr konungr sagði: Mikill málstaðr er þetta, sem þú vekr upp, þvi þar eigum vér eftir föðurhefndum at leita, er Aðils konungr enn ágjarni ok prettvísi er, ok skulum vér á hætta. Ekki mun ek þat lasta, segir Böðvarr, at reyna um sinn, hvat þar er fyrir, er Aðils konungr er.
XXXIX. KAPÍTULI Ferð Hrólfs konungs til Uppsala.
Hróltr konungr býst nú til ferðar sinnar með hundr- að manna, ok auk kappa hans tólf ok berserki tólf. Ekki er sagt frá ferðum þeira, fyrr enn þeir koma til eins bónda; hann stóð úti, er þeir kómu, ok bauð þeim öllum þar at vera. Konungr sagði: Þú ert - hraustr maðr, eða hefir þú nokkur efni til þess, þvi vér erum eigi svá fáir saman, ok er þat ekki smá- bónda at taka við oss öllum. Hann hló ok mælti: Já, herra, sagði hann, sét hefi ek menn stundum ekki færri koma, þar sem ek hefi verit, ok ekki skal yðr skorta drykk, né svá annat, nætrlangt, eða þat, sem þér þurfið at hafa. Konungr segir: Þá munum vér á þetta hætta. Varð bóndi glaðr við þetta; eru nú teknir hestar þeira, ok unninn þeim beinleiki. Hvert er nafn þitt, bóndi? sagði konungr. Hrana kalla mik sumir menn, sagði hann. Þar er svá beint, at varla þykast þeir hafa komit í beinna stað, ok er bóndi all- kátr, ok þess spyrja þeir hann einskis, at hann kynni eigi úr öllu at leysa, ok þykir þeim hann vera enn óheimskasti; tókunú á sik svefn; ok er þeir vöknuðu, kól þá svá, at þeim hristust tennr í höfði, ok hrukku upp allir saman, ok báru á sik klæði ok alt þat. sem til fekst, nema kappar Hrólfs konungs; þeir hlittu þeim klæðum, sem áðr höfðu þeir; alla kól þá um nótt-
Ff
OK KAPPA HANS. 65
ms. Þá spurði bóndi: Hversu hefir ykkr sofnazt? „ Böðvarr svarar: Vel, segir hann. Þá mælti bóndi við konung: Veit ek, at hirðmönnum þinum þykir heldr svalt hafa verit í skálanum í nótt, ok þat var svá, ok ekki mega þeir ætla sér at standast þær þrautir, er Aðils konungr at Uppsölum mun reyna við yðr, er þeim þótti þetta svá erfitt, ok sendu heim, herra, hálft lið þitt, ef þú vilt halda lífinu, því ekki muntu með fjölmenni sigrast á Aðils konungi. Mikill ertu fyrir þér, bóndi, sagði konungr, ok þetta skal ráð hafa, sem þú leggr til. Fara núleið sina, þá þeir eru búnir, ok biðja bónda vel lfa, enn konungr sendir aftr helming lðs sins; riða nú leið sina, ok þegar verðr annarr bær fyrir þeim litill! Hér þykast þeir kenna enn sama bónda, sem þeir höfðu áðr hjá gist; þeim þykir nú undarlega við bregða; tekr bóndi enn vel við þeim, ok spyrr, þvi þeir komi svá oft. Konungr svarar: Vér vitum varla, hverjum brögðum vér erum beittir, ok máttu heita réttr bragðakarl. Bóndi segir: Eigi skal enn illa við yðr taka. Þar eru þeir þá nótt aðra í góðum beina, ok tóku svefn á sik, ok vöknuðu við þat, at þorsti var svá mikill kominn á þá, at þeim þótti nálega óbærilegr, svá þeir gátu varla hrært tunguna í höfði sér; þeir stóðu upp, ok fórn þangat til, sem skapker eitt stóð með vin, ok drukku þar úr. Um morguninn mælti Hrani bóndi: Enn er svá komit, herra, at þér hlýði mér, ok þykir mér litil þol í þeim mönnum, sem drekka verða um nætr; meiri raun munu þér verða at þola, þá þér komið til Aðils konungs. Laust þá á miklu illviðri, ok sitja þeir þar þann dag, ok kemr nóttin þriðja; enn um kveldit var gerðr eldr fyrir þeim, ok þótti
þeim helzt heitt um hönd, sem við eldinn sátu; flestir 5
66 HRÓLFS SAGA KRAKA
flúðu úr því rúmi, sem Hrani bóndi hafði skipat þeim, ok stukku allir frá eldinum út, utan Hrólfr konungr ok kappar hans. Bóndi mælti: Velja megi þér, herra, úr lðinu enn, ok er þat mitt ráð, at ekki fari nema þér ok kappar yðar tólf, ok er þá nokkur von, at þér komið aftr, enn engin ellegar. Svá lizt mér á þik, bóndi, sagði Hrólfr konungr, sem vér munum hafa ráð þin. Eru þeir þar þrjár nætr; riðr konungr það- an við enn tólfta mann, enn sendi aftr alt sitt lið annat. Aðils konungr hefir njósn af þessu, ok kallaði þat vel, at Hrólfr konungr vildi hann heimsækja, því hann skal hingat vist erindi hafa, svá frásagnar skal þykja vert, áðr enn við skiljum.
XL. KAPÍTULI. Viðtökur hjá Aðils konungi. Ettir þetta riðr Hrólfr konungr ok kappar hans til hallar Aðils konungs, ok flykkist allr borgarmúgr upp í ena hæstu turna borgarinnar, at sjá prýði Hrólfs konungs ok kappa hans, þvi þeir vóru búnir skart- samlega, ok þykir mörgum mikils um vert um svá kurteisa riddara. Þeir riða fyrst seint ok rikmannlega, enn þá er þeir áttu skamt til hallarinnar, þá létu þeir hestana kenna spora, ok hleyptu þeim at höllinni, svá at alt stökk undan þeim, sem fyrir þeim varð. Aðils konungr lætr fagna þeim vel með allri bliðu, ok bauð, at láta taka hesta þeira. Böðvarr mælti: Hygg- ið svá til, sveinar, at hvárki bregði lagi sínu toppr né tagl í hestunum, ok gætið þeira vel ok geymið hugalt, at eigi saurgist þeir. Þetta er sagt Aðils kon- ungi, hvat vandlega þeir hefði fyrir mælt um hesta- geymsluna. Hann sagði: Harðla mikit er um ofstopa þeira ok dramb; hafið nú mitt ráð, gerið sem ek býð:
OK KAPPA HANS. 67
höggið úr rófurnar nær föllum við rass upp, ok skerið úr toppana, svá þar fylgi með ennileðrit, ok leikið þá út sem háðulegast í öllu þit getið, nema látið þá tóra at eins. Þá er þeim fylgt at hallardyrum, enn eigi kemr Aðils konungr í augljós. Þá mælti Svipdagr: Mér er kunnigt hér fyrir, ok mun ek gangainn fyrstr, þvi mér er enn mesti grunr á, hvernig við oss mun tekit, eða fyrir mun búit; gerum ekki orð á, hverr Hrólfr konungr er, svá Aðils konungr þekki hann ekki úr fokki várum; gekk þá Svipdagr undan öllum, ok þeir bræðr hans eftir honum, Hvitserkr ok Beigaðr, ok þá Hrólfr konungr ok Böðvarr, ok svá hverr eftir öðrum; var þá ekki við sveina at metast, þvi horfnir vóru þeir, sem þeim buðu til hallarinnar. Þeir höfðu. hauka sina sér á öxlum, ok þótti þat mikil prýði í þær mundir; enn Hrólfr konungr átti þann hauk, er Hábrók hét. Svipdagr gengr nú undan, ok gætir vandlega at öllum hlutum; hann sér mikla umbreyt- ing á viða; kómust þeir yfir svá marga ófæru, sem fyrir þá var sett, at eigi er hægt at greina, ok var þess erfiðara, sem innar dró í höllina. Ok nú komast þeir svá langt í höllina alt þangat til þeir sjá, hvar Aðils konungr rembist í hásætinu, ok þykir hvárum- tveggja mikils um vert, at hvárir sjá aðra; þó sjá þeir, at ekki er auðvelt enn, at ganga fyrir Aðils konung, enn þó eru þeir komnir hvárr svá nær öðrum, at skiljast má tal þeira. Þá tók Aðils konungr til orða: Ok þú ert nú kominn hér, Svipdagr félagi, eða hvert mun erindit kappans? Eða mun ekki vera sem mér sýnist :
Dalr er í hnakka,
auga er úr höfði,
ör er Í enni,
högg eru á hendi tvau; 5*
hr HRÓLFS SAGA KRAKA ok svá er Beigaðr bróðir hans allr hnýttr. Svipdagr mælti svá hátt, at allir máttu heyra: Nú vil ek þau grið af þér þiggja, Aðils konungr, eftir því, sem ek átti skilit af yðr, fyrir þá tólf menn, sem hér eru sam- an komnir. Aðils konungr svarar: Ek vil játa þessu, ok gangið inn í höllina skjótt ok skörulega með ör- uggu hjarta. Þat þykjast þeir skilja, at tálgrafir eru gerðar um höllina fyrir innan þá, ok mun eigi fritt at reyna, hvernig fyrir er búit, enn svá mikil dimma var yfir Aðils konungi, at þeir sáu óglögt í andlit honum; þat sjá þeir ok, at tjöldin, sem í kring um höllina eru innan henni til prýðis, eru fram brotin, ok muni þar menn vera undir með vápnum; þetta var orði sannara, at þar þusti brynjaðr maðr undan hverju skauti, þá þeir höfðu komizt yfir grafirnar, ok gerði Hrólfr konungr ok kappar hans þar ena hörðustu hrið ok klufu fólkit í tennr niðr; fór svá um stund, ok kennist ekki Hrólfr konungr, hvar hann er, enn fólkit fell niðr unnvörpum. Aðils konungr þrútnar nú í há- sætinu, þá hann sér, at Hrólfs kappar brytja niðr sitt lið, sem'aðra hunda, ok sér hann, at ekki mun duga svá leikit, stendr upp ok mælti: Hverju gegnir þetta et mikla hark? ok eru þetta enar mestu mann- fýlur, hvat þér takið til bragðs, at þér látizt leita á þvilika afburðamenn, sem oss hafa heimsótt, ok hætt- ið skjótt ok setizt niðr, ok tökum á oss fagnað, Hrólfr mágr, allir samt. Svipdagr mælti: Litt haldi þér enn griðin, Áðils konungr, ok fremðarlauss ertu í þessu. Setjast þeir síðan niðr eftir þat; Svipdagr inst, þá Hjalti enn hugprúði, enn Böðvarr sitr saman ok kon- ungr, því þeir vildu eigi, at hann væri kendr. Aðils konungr sagði: Þat sé ek, at þið farið ekki at mann- virðingu í ókunnu landi, eða því hefir Hrólfr mágr
OK KAPPA HANS. 69
ekki fleira lið? Svipdagr sagði: Þat sé ek, at þú sparir ekki at sitja á svikráðum við Hrólf konung ok menn hans, ok eru þar litil undr, hvárt hann riðr hingat fámennr eða fjölmennr, ok skildu þeir svá tal sitt.
XLI. KAPÍTULI. Brenna í höll Aðils konungs.
Eir þat lét Aðils konungr ræsta höllina; vóru þá í burtu bornir enir dauðu, því margr var drepinn af Aðils konungs mönnum, enn fjöldi sárr orðinn. Aðils konungr mælti: Gerum nú langelda fyrir vinum vár- um, ok veitum af alvöru slíkum mönnum, svá at oss líki öllum vel; eru nú menn fengnir til at kynda upp eldinn fyrir þeim. Hrólfs kappar sátu ávalt með vípnum sínum, ok vildu aldri þau af höndum láta- Eldrinn tundraði skjótt, því þar var ekki til sparat biki ok þurrum skíðum. Aðils konungr skipar öðrum megin eldsins sér sjálfum ok hirðmönnum sinum, enn Hróli konungi ok köppum hans öðrum megin, ok sitja á langstólum hvárirtveggju, ok talast við all-liklega sn á millum. Áðils konungr mælti: Ekki ér ofsög- um sagt af hreysti ykkar Hrólfs kappa ok harðfengi, enda þykist þér hverjum meiri, ok er ekki logit af mætti yðar; aukið nú eldana, sagði Aðils konungr, því ek skil eigi glögt, hvat konungrinn er, ok munu þér eigi flýja eldinn, þótt ykkr megi nokkut volgna; ok svá var nú gert, sem hann sagði fyrir, ok vildi svá verða víss, hvar et Hrólfr konungr væri, því hann þóttist vita, at hann mundi eigi geta staðizt hitann, svá sem kapparnir, ok þótti sér þá mundu verða auð- veldara at ná honum, er hann vissi, hvar hann var, því hann vildi Hrólf konung sannlega feigan. Böð- varr skildi þetta, ok svá þeir fleiri, ok hlifðu honum
70 HRÓLFS SAGA KRAKA
nokkut við hitanum, sem þeir máttu, enn eigi svá, at hann yrði kendr at heldr. Ok sem eldrinn gekk at þeim fastast, þá ætlar Hrólfr konungr þat fyrr Sér, at minnast þess, er hann hafði áðr heitit, at flýja hvárki eld né járn, ok sér hann nú, at Aðils konungr vill raun til þess gera, at þeir brenni þar, eða ella efni eigi heitstrenging sina. Þat sjá þeir, at stóll Aðils konungs er kominn alt útúr hallarveggnum, ok svá manna hans; nú gengr fast at eldsneytit, ok sjá þeir, at bruninn fellr á þá, nema nokkut sé við gert; eru nú brunnin mjök á þeim klæðin, ok kasta þeir þá skjöldunum á eldinn. Þá mæltu þeir Böðvarr ok Svipdagr:
Aukum nú eldana
at Aðils borg. Þreif þá sinn mann hvárr þeira, þá sem haldit höfðu upp eldunum, ok fleygðu þeim út á eldana ok mæltu: Njótið nú verms af eldinum fyrir handaverk ykkar ok erfiði, því vér erum nú fullbakaðir; bakið ykkr nú, því þit vóruð svá iðnir at um stund, at elda fyrir oss. Hjalti þrifr enn þriðja, ok fleygir honum á eld- inn á sinum enda, ok svá hverjum þeira, sem eldana æstu; þar brunnu þeir til ösku ok varð þeim ekki bjargat, því enginn þorði svá nær at koma. Eftir þetta unnit tekr Hrólfr konungr til orða:
Ei flýr sá eldinn, sem yfir hleypr. Ok eftir þetta stikla þeir allir yfir eldinn, ok ætla nú at Aðils konungi ok taka hann höndum; ok sem Aðils konungr sér þetta, forðaði hann sér, ok hljóp at trénu, sem stóð í höllinni, ok var þat holt innan, ok svá komst hann úr höllinni með fjölkyngi sinni ok göldrum; ok svá kemr hann í sal Yrsu dotningar,
OK KAPPA HANS. (!
ok finnr hana at máli, ok tekr hun á honum hraklega, ok mælir mörgum stórum orðum við hann: þú lézq fyrst drepa bónda minn, Helga konung, sagði hun, ok niddist á honum, ok heldr fénu fyrir þeim, sem átti, ok nú á svá gert ofan viltu drepa son minn, ok ertu maðr miklu verri ok grimmari, enn nokkurir aðrir; nú skal ek als við leita, at Hrólfr konungr nái fénu, ok muntu hljóta af óvirðing, sem maklegt er. Aðils konungr sagði: Þann veg mun hér fara, at hvárigir munu trúa öðrum; mun ek ekki koma í augsýn þeira héðan í frá. Eftir þat skilja þan talit.
XLII. KAPÍTULI. Yrsa drotning veitir Hrólfi konungi viðtöku.
(rengr Yrsa drotning þá á fund Hrólfs konungs, ok fagnar honum afarvel; hann tekr ok vel kveðju henn- at; hun fær til mann at þjóna þeim ok gera þeim góðan beina; ok sem þessi maðr kom fyrir Hrólf konung, þá mælti hann: Þunnleitr er þessi maðr, ok nokkurr kraki í andlitinu, eða er þetta konungr yðarr? Hrólfr konungr mælti: Nafn hefir þú gefit mér, þat sem við mik mun festast, eða hvat gefr þú mér at nafnfesti? Vöggr svaraði: Als ekki hefi ek til, því at ek em félauss. Konungr mæiti: Sá hlýtr þá at gefa öðrum, sem tilá; hann dregr þá gullhring af hendi sér, ok gefr þessum manni. Vöggr mælti: Gef þú allra manna heilastr, ok er þetta en mesta gersemi; ok sem konungr fann, at honum þótti mik- ls um vert, mælti hann: Litlu verðr Vöggr feginn. Vöggr mælti, ok sté upp á stokk öðrum fæti: Þess. strengi ek heit, at ek skal þin hefna, ef ek hf lengr, ef þú verðr af mönnum sigraðr. Konungr svarar: Vel ferr þér, segir hann, enn þó væri ekki til aðrir
72 HRÓLFS SAGA KRAKA
óvænni, enn þú. Þat skilja þeir, at þessi maðr muni vera hollr ok trúr í því enu Ltla, sem hann má, enn litils hyggja þeir hann muni orka mega, því maðrinn var auvirðilegr; nú leynast þeir ekki fyrir honum; siðan ætluðu þeir at sofa, ok þóttust þeir vita, at þeir mundu mega liggja óhræddir í þeim herbergjum, sem drotning hafði fengit þeim. Böðvarr mælti: Vel er hér fyrir oss búit, ok vill drotning oss vel, enn Aðils konungr vill oss svá mikit ilt, sem hann má; þykir mér mikit, ef vér verðum at hafa svá búit. Vöggr segir þeim, at Aðils konungr sé enn mesti blótmaðr, svá ekki finst dæmi til: blótar hann einum. gölt, ok skil ek ekki, at slikr óvinr megi verða, ok veri þér varir um yðr, þvi hann leggr þar alt kapp á, at fyrirkoma ykkr með einhverju móti. Mein ván þyki mér, segir Böðvarr, at hann muni muna oss þat, hvernig hann stökk úr höllinni fyrir oss í kveld. Svá skulu þér til ætla, segir Vöggr, at hann muni
slægr ok grimmúðigr.
XLIII. KAPÍTULI. Aðils konungr sækir Hrólf konung með eldi.
Þeir sofna eftir þat, ok vakna við, at gnýr svá mik- ill er úti at heyra, at undir alt tekr, ok skjálfa þótti húsit, sem þeir lágu í, svá sem alsolla léki. Vöggr tók þá til orða: Nú mun galtinn kominn á gang, ok mun sendr til hefnda við ykkr af Aðils konungi, ok er þat svá mikit tröll, at engir mega þat stand- ast. Hrólfr konungr átti einn hund mikinn, erGramr .„ hét; hann var með þeim; hann var mjök frábærr at hreysti ok sterkleik. Þvi næst kemr þar inn tröll í galtar líki, ok lætr aumlega í því illa trölli. Böð- varr sigar hundinum á göltinn, ok lætr hann sér
OK KAPPA HANS. 18
ekki bylt verða, ok réðst í móti geltinum; þar verðr nú atgangr harðfengr. Böðvarr veitir hundinum lið, ok höggr til galta, enn aldri bitr á hans hrygg; svá er hundrinn Gramr harðr, at hann rifr hlustirnar af galtanum, ok þar með alla kinnfylluna, ok er þat alt i senn, at göltrinn ferr þar niðr, sem hann er kom- mn; ok þá kemr Aðils konungr at húsinu með mikit fjölmenni, ok slær þegar eld í húsit; ok við þetta verða þeir Hrólfr konungr varir, at eigi mun þá enn skorta eldsneytit. Böðvarr mælti: Ilr dauðdagi er þetta, ef vér skulum hér inni brenna, ok kjöra ek heldr at falla fyrir vápnum á sléttum velli, ok ill verða þá æfilok Hrólfs konungs, ef svá skal til ganga; sé ek nú ekki annat ráð vænna, enn ganga svá fast á, at undan gangi þilin, ok brjótumst vér svá burt úr húsinu, ef þat má leikast, enn þat var þó ekki barna- spil, því húsit var rammbyggilega smiðat, ok hafi svá hverr mann fyrir sér, er vér komum út, ok munu þeir þá enn skjótt blotna; þetta er þjóðráð, segir Hrólfr konungr, ok þetta mun oss fullvel duga.
XLIV. KAPÍTULI.
Bardagi við Aðils konung. — Yrsa drotning fær Hrólfi konungi fé mikil, ok skújast þau síðan.
N ú taka þeir þetta til ráðs, at þeir hlaupa á þilin svá hart ok heimslega, at þau brotna í sundr, ok komast svá út; er þá alþakit stræti borgarinnar af brynjuðu fólki; tekst þar þá enn harðasti bardagi með þeim, ok gengr Hrólfr konungr ok kappar hans grimmlega fram; verðr mjök rýrt fyrir þeim liðit; mæta þeir aldri neinum svá stoltum eða dramblátum, st ekki verði at krjúpa fyrir þeira stóru höggum. Ok í þessum harða bardaga kemr haukr Hrólfs kon-
74 HRÓLFS SAGA KRAKA
ungs fljúgandi úr borginni, ok sezt á öxl Hrólfs kon- ungs svá látandi svá sem hann eigi miklum sigri at hrósa. Böðvarr mælti: Svá lætr hann nú, sem hann hafi nokkurn frama unnit. Sá maðr skundaði til eins lofts, sem haukana átti at annast, ok þeir vóru í geymdir, ok þykir honum undarlegt, at haukr (Hrólfs) konungs er í burtu, enn hann finnr dauða alla hauka Aðils konungs. Lýkr með þvi bardaganum, at þeir drepa þar fjölda manna, ok stenzt eigi neitt fyrir þeim; enn Aðils konungr er þá horfinn, ok eigi þykjast þeir vita, hvat af honum er orðit. Þeir biðja sér griða, sem uppi standa af mönnum Aðils konungs, ok veita þeir þeim þat. Eftir þetta ganga þeir til hallar, ok inn í höllina djarflega; þá spyrr Böðvarr, á hvárn bekk Hrólfr konungr vill sitja. Hrólfr kon- ungr svarar: Á konungspallinn sjálfan skulum vér setjast, ok mun ek setjast í öndvegi. Aðils konungr kom eigi í höllina, ok þóttist hann þungt af biða, ok mikla smán hafa fengit, hverra bragða sem hann leitaði. Þeir sátu nú um hrið með hvild ok ró. Þá mælti Hjalti enn hugprúði: Mun ekki ráð, at ein- hverr viti hesta várra, ok vita, hvárt þá skortir eigi þat, sem þeir þurfa við; ok nú var svá gert; enn þegar sá kom aftr, sagði hann hestana háðulega út- leikna ok skammfæra, ok sagði frá, hvernig þeir vóru út leiknir, svá sem fyrr var sagt. Ekki gaf Hrólfr konungr sik at þessu, nema hann sagði, at alt færi á einn veg fyrir Aðils konungi. Nú kemr Yrsa drotn- ing í höllina, ok gengr fyrir Hrólf konung, ok kvaddi hann með list ok prýði; hann tók vel kveðju hennar. Hun mælti: Eigi er þér svá fagnat, frændi, sem ek vildi, ok vera ætti, ok eigi skaltu hér lengr dveljast, son minn, í slikum Óófagnaði, því at liðsdráttr er
OK KAPPA HANS. 15
mikill um alt Svíaveldi, ok ætlar Aðils konungr at drepa yðr alla, sem hann hefir viljat fyrir löngu, hefði hann því fram komit, ok hefir nú meira mátt auðna þin, enn tröllskapr hans; ok nú er hér eitt silfrhorn, sem ek vil fá þér, ok varðveittir eru í allir enir beztu hringar Aðils konungs, ok sá einn, er Svíagriss heitir, ok honum þykir betri enn allir aðrir, ok þar með fær hun honum mikit gull ok silfr í öðru lagi; þetta fé var svá mikit alt saman, at varla kunni einn at virða. Vöggr var þar viðstaddr, ok þiggr mikit gull at Hrólfi konungi fyrir sina dygðuga þjón- ustu. Drotning lætr leiða fram hesta tólf, alla rauða at lit, nema einn, sá var hvitr sem snjór, þeim skyldi Hrólfr konungr riða;- þessir vóru þeir, sem bezt reynd- ust af öllum Aðils konungs hestum, allir albrynjaðir. Hun fekk þeim skjöldu ok hjálma ok herklæði, ok önnur góð klæði, sem bezt fundust, því eldrinn hafði áör spilt þeira klæðum ok vápnum; alla: hluti fekk hun þeim stórkostulega, þá sem þeir þurftu at hafa. Hrólfr konungr mælti: Hvárt hefir þú fengit mér þvilikt fé, sem ek átti at réttu, ok faðir minn hafði átt? Hun segir: Mörgum hlutum er þetta meira, enn þú áttir at heimta, ok hafi þér hér mikinn frama unnit ok þinir menn; búit yðr nú sem bezt, svá eigi megi á yðr ganga, þvi þér munuð enn reyndir verða. Eftir þetta stigu þeir á hesta sína. Hrólfr konungr mælir ástsamlega til móður sinnar, ok skilja þau með bliðu.
XLV. KAPÍTULI. Aðils konungr veitir eftirför Hrólfi konung. Hróttr konungr ok kappar hans riða nú leið sina ofan frá Uppsölum, ok þar um, sem heitir á Fýris-
76 HRÓLFS SAGA KRAKA.
völlum, ok sá Hrólfr konungr, at gullhringr mikill glóaði í götunni fyrir þeim, ok glumraði við, er þeir riða yfir hann; þvi gellr hann svá hátt, sagði Hrólfr konungr, at honum þykir ilt einsömlum, ok rennir hann af sér gullhringnum ok í götuna til hins, ok mælti: Þat skal fyrirberast, at ektaki ekki upp gull, þótt á götu liggi, ok sé enginn minna manna svá djarfr at hann taki upp; því er honum hér kastat, at hann skuli hefta ferð vára; þeir hétu honum þvi, ok í því heyra þeir lúðragang um allar áttir; þeir sjá ógrynni liðs fara eftir sér; þetta lið ferr svá geyst, at hverr hleypir slikt alt, er hans hestr má af taka. Þeir Hrólfr konungr riða rétt áfram et sama. Böðvarr mælti: Þessir sækja hart eftir; ok vist vilda ek, at nokkurir hefði erindi, ok þeir vilja vist oss finna. Konungr mælti: Gefum osslitit at, þeir munu sjálfir dveljast; réttir hann nú höndina til hornsins, þess sem gullit var í, ok Beigaðr reið með ok helt í hendi sér; hann sáir nú gullinu viða í götuna, þar sem þeir riða um alla Fyrisvöllu, svá at göturnar glóa sem gull; enn er liðit sér þat, sem eftir ferr, at gullit glóir víða í götunni, þá hlaupa flestir af baki, ok þykist sá bezt leika, sem skjótastr verðr til upp at taka, ok verða þar enar mestu hrifsingar ok áhöld, ok hefir sá helzt, sem sterkastr er, ok sóttist þvi seint eftirferðin. Ok er þetta sér Aðils konungr, liggr honum við at ganga af vitinu, ok ávitar þá með hörðum orðum, ok segir, þeir taki upp et minna, enn láti sleppa hjá sér et meira, ok muni þessi fúla skömm á hvert land spyrj- ast: at þér skuluð láta eina tólf menn rekast hér und- an oss svá ótölulegum fjölda, sem ek hefi nú saman- dregit af öllum héruðum Sviaveldis. Aðils konungr hleypir nú undan öllum, þvi hann var reiðastr, enn
OK KAPPA HANS. (K|
múgi manns eftir honum. Nú sem Hrólfr konungr sér Aðils konung þeyta næst sér, þá tekr hann hring- inn Svíagris, ok kastar á götuna; ok sem Aðils kon- ungr sér hringinn, mælti hann: Hollari hefir sá verit Hrólfi konungi (enn mér), sem honum hefir fengit þessa gersemi, ok eigi at síðr skal ek nú njóta hans, enn eigi Hrólfr konungr; réttir nú til spjótskaft sitt þar sem hringrinn lá, ok vildi fyrir hvern mun ná honum; beygist nú mjök á hestinum, er hann stakk niðr spjótinu í buginn á hringnum. Hrólfr kon- ungr sér nú þetta. Þá snýr hann aftr hestinum ok mælti: Svinbeygða ek nú þann, sem Svíanna er ríkastr. Enn er Aðils konungr ætlar at draga at sér spjótskaftit ok þarmeð hringinn, þá hleypir þar at Hrólfr konungr, ok hjó af honum báða þjóhnappana alt niðr at beini með sverðinu Sköfnung, er allra sverða bezt hefir verit borit á Norðrlöndum. Hrólfr konungr mælti þá til Aðils konungs, ok bað hann halda þessarri skömm um hríð: ok máttu nú kenna Hrólf kraka, hvar hann er, sem þú hefir lengi eftir sótt. Aðils konung sækir þá mikil blóðrás, svá hann ómættir af, ok verðr nú at snúa aftr við verr búit, enn Hrólfr konungr tók aftr Sviagris; skilr þar með þeim at sinni; er þat ok ekki sagt, at þeir hafi fundizt siðan; drepa þeir ok alla þá menn, sem mest höfðu fram riðið, ok mest höfðu hætti, því ekki þurftu þeir lengi at bíða Hrólfs konungs ok kappa hans, ok þóttist enginn þeira of- góðr at embætta þeim, ok mattist enginn þeira við annan, þegar færit gafst.
XLVI. KAPÍTULI. Hrani býðr Hrólfi konungi vápn, enn hann vil eigi þiggja. eir Hrólfr konungr ok hans menn fóru nú veg
78 HRÓLFS SAGA KRAKA
sinn, ok riða þann dag nær allan; ok sem nátta tók, finna þeir bæ einn, ok kómu til dyra; er þar fyrir Hrani bóndi, ok byýðr þeim allan greiðskap, ok kall- aði, at ekki hafi farit fjarri eftir þvi, sem hann gat til um ferðir þeira; konungr sannar þat, ok kallar hann vera óreykblindan. Hér eru vápn, er ek vil gefa þér, segir Hrani bóndi. Konungr mælti: Ferleg vápn eru þetta, karl, enn þat var skjöldr ok sverð, ok brynja. Ekki vill Hrólfr konungr þiggja vápnin. Hrani bregzt við þetta nær reiðr, ok þykir gerð til sin svívirðing mikil í þessu: ekki ertu þér svá hag- feldr í þessu, Hrólfr konungr, sagði Hrani, sem þú munt ætla, ok eru þér jafnan eigi svá vitrir, sem þér þykizt, ok tók bóndi á þessu hraklega; varð nú eigi af nætrgreiðanum, ok vilja þeir nú riða veg sinn, þó at nótt sé myrk. Hrani er óhýrlegr undir brún at lita, ok þykist nú lítils virtr, er þeir þágu eigi gjafir af honum; letr hann nú eigi at þeir riði, sem þeim líkar; riðu þeir nú á burt við svá búit, ok varð ekki af kveðjum. Ok sem þeir eru ekki langt komnir, nemr Böðvarr bjarki staðar; hann tók svá til orða: Eftir koma ósvinnum ráð í hug, ok svá mun mér nú fara; þat grunar mik, oss muni ekki allsvinnlega til- tekizt hafa, at vér höfum því neitat, sem vér áttum at Játa, ok munum vér sigri hafa neitat. Hrólfr kon- ungr segir: Þat et sama grunar mik, því þetta mun Óðinn gamli verit hafa, ok at vísu var maðrinn ein- sýnn. Snúum nú aftr sem hvatast, segir Svipdagr, ok reynum þetta. Þeir koma nú aftr, ok er þá horf- inn bærinn ok karlinn. Eigi stoðar hans at leita, segir Hrólfr konungr, því þat er illr andi. Þeir fara nú leið sína, ok er ekki sagt af ferðum þeira, fyrr enn þeir koma í Danmörk í ríki sitt, ok setjast nú
OK KAPPA HANS. 19
um kyrt. Þat ráð gaf Böðvarr konunginum, at hann sé litt í orrostum þaðan í frá; lizt þeim þá líkara, at litt mundi á þá leitat, ef þeir væri kyrrir, enn lézt hræddr vera um þat, hversu konungrinn mundi sigr- sæll upp frá þessu, ef hann treysti nokkut á þat. Hrólfr konungr segir: Auðna ræðr hvers manns lifi, enn ekki sá illi andi. Böðvarr sagði: Þik vildum vér sizt láta, ef vér ættum at ráða, enn þó hefi ek meiri grun, at skamt muni til stórra tiðinda fyrir oss öllum; hættu þeir svá þessu tali, ok urðu þeir stór= lega frægir af þessarri ferð.
Af Skuldar bardaga ok æfilokum Hrólfs konungs kraka ok kappa hans.
a
XLVII. KAPÍTULI. Hefndarráð Skuldar ok Hjörvarðar.
Ná leið svá langar stundir, at Hrólfr konungr ok kappar hans sátu með friði í Danmörk; leitaði eng- „inn á þá; stóðu allir hans skattkonungar í hlýðni við hann, ok guldu honum sína skatta, ok svá gerði Hjör- varðr mágr hans. Nú var eitthvert sinn, at Skuld drotning mælti við Hjörvarð konung bónda sinn með þungum anda: Þat fellr mér litt, at vit skulum gjalda skatt Hrólfi konungi, ok vera nauðpind undir hann, ok skal þat ekki vera lengr, at þú sért undir- maðr hans. Hjörvarðr segir: Þat mun oss bezt gegna sem öðrum, at liða þat, ok láta alt vera kyrt. Þat er litill þú ert fyrir þér, sagði hun, at þú vilt þola hverskyns skammir, er þér eru gerðar. Hann sagði: Þat er ekki mögulegt, at fást við Hrólf konung,
80 HRÓLFS SAGA KRAKA
því enginn þorir móti honum rönd at reisa. Þvi eru þér svá Litlir fyrir yðr, sagði hun, at enginn krellr er í yðr, ok hefir sá eigi jafnan, sem ekki hættir; nú má slikt eigi vita fyrr, enn reynt er, hvárt Hrólfi konungi má ekki bella, né köppum hans; enn nú er svá komit, sagði hun, at ek ætla hann muni með öllu sigrlauss, ok eigi þætti mér fjarri at reyna þat, ok þótt hann sé mér skyldr, þá skal ek honum ekki hlifa, ok því er hann einatt heima, at sjálfan hann grunar, at hann muni missa sigrinn. Skal ek nú setja ráð til, ef bita vildi, okskal nú ekki afdraga allra bragða í at leita at yfir taki. Var Skuld en mesta galdrakind, ok var út af álfum komin í móðurætt sina, ok þess galt Hrólfr konungr ok kappar hans; skal nú fyrst senda menn til Hrólfs konungs ok biðja hann þess, at hann unni mér at gjalda eigi skattinn á þrem ár- um enum næstu, ok þá mun ek gjalda hann allan í senn upp, eftir þvi sem hann á at réttu; nú þyki mér meiri ván, at þetta bragð dugi, ok ef þetta gengst við, þá skulu vér kyrru fyrir halda. Nú fara sendi- menn í milli eftir þvi, sem drotning beiddi. Hrólfr konungr játar þessu um skattinn, sem beðit var.
XLVIN. KAPÍTULI. Hjörvarðr konungr ok Skuld draga her saman ok fara at Hrólfi konungi. Á þessarri stundu safnar Skuld saman öllum þeim mönnum, sem mestir vóru fyrir sér, ok öllu illþýði af öllum næstu héruðum. Þessum svikum er þó leynt, svá Hrólfr konungr verðr ekki varr við, ok eigi grun- ar kappana neitt um þetta, þvi at þetta vóru mest, galdrar ok gerningar; setr Skuld hér til enn mesta seið, at vinna Hrólf konung bróður sinn, svá at í fylgð er
OK KAPPA HANS. 81
með henni álfar ok normir ok annat ótölulegt illþýði, svá mannleg náttúra má eigi slíkt standast. Enn Hrólfr konungr ok kappar hans hafa gleði mikla ok skemtun í Hleiðargarði, ok allskyns leika, þá er menn kunnu skyn á, þá frómdu þeir með list ok kurteisi; hverr þeira hafði frillu til skemtunar sér. Ok nú er frá því at segja, at albúit er liðit Hjörvarðs konungs ok Skuldar, at þau fara til Hleiðargarðs með þenna ótölulega lýð, ok kómu þar at jólum. Hrólfr konungr hefir látit hafa mikinn viðrbúnað í móti jólunum, ok drukku menn hans fast jólakveldið. Þau Hjörvarðr ok Skuld reisa tjöld sin utanborgar; þau vóru bæði stór ok löng, ok með undarlegum búnaði; þar vóru margir vagnar, ok allir skipaðir at vápnum ok her- klæðum. Eigi gaf Hrólfr konungr gaum at þessu; hugsar hann nú meira á stórlæti sitt ok rausn ok hugprýði, ok alla þá hreysti, sem honum bjó í brjósti, at veita þeim öllum, sem þar vóru til komnir, ok hans vegr Íæri sem viðast, ok alt hafði hann þat til, sem einn veraldlegan konungs heiðr mátti prýða. Enn ekki er þess getit, at Hrólfr konungr ok kappar hans hafi nokkurn tima blótat goð, heldr trúðu (þeir) á mátt sinn ok megin, þvi þá var ekki boðuð sú hei- laga trú hér á norðrlöndum, ok höfðu þeir þvi litit skyn á skapara sinum, sem bjuggu í norðrálfunni.
XLVIII. KAPÍTULI. Viðrtal Hrólfs konungs ok kappa hans.
essu næst er þat at segja, at Hjalti enn hugprúði
gengr til húss þess, sem frilla hans er inni; hann sér
þá glögglega, at eigi mun vera friðsamlegt undir tjöld-
um þeira Hjörvarðar ok Skuldar; lætr hann þó kyrt
vera, ok lætr sér ekki í brún bregða; legst nú með 6
82 HRÓLFS SAGA KRAKA
frillunni; hun var kvenna friðust; ok sem hann hefir verit þar um hrið, sprettr hann upp, ok mælti til frill- unnar: Hvárt þyki þér betri tveir tvielleftir eða einn áttræðr? Hún svarar: Tveir tvielleftir þyki mér betri heldr enn áttræðir kallar. Þessarra orða skaltu gjalda, sagði Hjalti, þin hóra, ok gekk at henni, ok beit af henni nefit: kendu mér um, ef nokkurir fljúgast á um þik, ok vænti ek, at {lestum þyki litil gersemi at þér upp frá þessu. Tla gerðir þú til min ok ómak- lega, sagði hun. Ekki verðr við öllu sét, sagði Hjalti. Hann þrifr siðan vápn sin, þvi hann sér, at alþakit er í kring um borgina af brynjuðu fólki, ok merki eru upp sett; skilr hann nú, at ekki þurfi at dyljast við lengr, at ófriðr sé fyrir höndum; hann leitar til hall- arinnar, ok þangat, sem Hrólfr konungr sat ok kapp- arnir. Hjalti mælti: Vakið, herra konungr, þvi ófriðr er í garðinum, ok er meiri þörf at berjast, enn at spenna konur, ok þat hygg ek, at litt aukist gull í höllinni við skattinn Skuldar systur þinnar, ok hefir hun grimd Skjöldunga, ok þat kann ek þér at segja, at þetta er ólitill herra með hörðum sverðum ok her- vápnum, ok þeir ganga í kringum borgina með reidd- um sverðum, ok mun Hjörvarðr konungr óvingjarnlegt erindi við þik eiga, ok eigi mun hann oftar héðan í frá ætla at krefja þik ríkis; þat er nú til, sagði Hjalti, at vér munum stýra liði konungs vors, er ekki neitt sparir við oss; efnum nú vel heitstrengingar vorar at vér verjum vel enn frægasta konung, sem nú er á öllum norðrlöndum, ok látum þat á hvert land spyrjast mega, ok launum honum nú vápn ok herklæði ok margt eftirlæti annat, þvi vér munum þetta eigi for- verkum gera; hafa hér ok stórar bendingar fyrir borit, þótt vér höfum dulizt við langa tíma, ok er mér meiri
OK KAPPA HANS. 83
grunr á, at hér munu stórir tilburðir eftir koma, svá at í minni munu verða, ok munu sumir þat kalla, at ek mæli nokkut af æðru, enn vera kann, at Hrólfr konungr drekki nú et siðasta sinn með sinum köppum ok hirðmönnum; upp nú allir kapparnir, segir Hjalti, og gerið skjótt at skilja við frillur yðar, því annat lggr nú brýnna fyrir, at búast við þvi, sem eftir ferr; upp allir kappar með hraðri svipan, ok vopnizt allir. Þá stökk upp Hrómundr harði ok Hrólfr skjóthendi, Svipdagr ok Beigaðr ok Hvitserkr enn hvati, Haklangr enn sétti, Harðrefill enn sjandi, Haki enn frækni, enn áttundi, Vöttr enn mikliaflaði enn niundi, Starólfr hét enn tíundi, Hjalti enn hugprúði enn ellefti, Böð- varr bjarki enn tólfti, ok var hann því svá kallaðr, at hann rýmdi á burt öllum berserkjum Hrólfs konungs vegna þeirra ofsa ok ójafnaðar, enn drap suma, svá enginn þeira þreifst fyrir honum, því þeir vóru svá sem konur hjá honum, þá á átti at reyna, ok þóttust þó honum ávalt meiri, ok sátu ávalt á svikráðum við hann. Böðvarr bjarki stóð stráx upp ok herklæddist, ok mælti, at nú væri Hrólfi konungi þörf á stoltum drengjum: ok mun þeim öllum duga hjarta ok hugr, sem eigi standa á baki Hrólfs konungs. Hrólfr kon- ungr sprettr þá upp, ok tekr til orða með engum ótta: Takið oss þann drukk, sem beztr er til, ok skulum vér drekka áðr ok gerast kátir, ok sýnum svá, hvaða menn þetta eru, Hrólfs kappar, ok stundum þat eina, at í minni sé vor hreysti, því hingat hafa sótt enir mestu kappar af öllum löndum, ísem í nánd eru, ok enir fræknustu; segið þat Hjörvarði ok Skuld ok þeira görpum, at vér munum drekka oss glaða, áðr enn vér tökum við skattinum. Svá var gert, sem konungrinn
mælti. Skuld svarar: Ólíkr er Hrólfr konungr bróðir 6*
84 HRÓLFS SAGA KRAKA
minn öllum öðrum, ok er at slikum helzt skaði, enn þó skal til skarar skriða alt at einu. Svá mikit fanst um Hrólf konung, at hann var lofaðr bæði af vinum sinum ok óvinum.
L. KAPÍITULI. Skuldar-bardagi.
Hrötfr konungr sprettr nú úr hásætinu, er hann hafði áðr drukkit um hrið, ok allir hans kappar; skilja nú við drukkinn góða at sinni, ok eru úti þvi næst, nema Böðvarr bjarki; hann sjá þeir hvergi, ok undr- ast þat mjök, ok þykir þeim ekki örvænt, at hann sé annathvárt hertekinn eða drepinn; ok þegar sem þeir eru út komnir brestr á ógurlegr bardagi. Hrólfr kon- ungr fylgir sjálfr fram merkjunum ok kappar hans þar með á báðarsiður, ok allr annarr borgarmúgr, hverr eigi var fárr at telja, þó þeir kæmi til litils; þar mátti sjá stór högg í hjálmum ok brynjum, sverð ok spjót mátti þar mörg á lofti sjá; ok svá margr hrævardalr, at þaktar voru allar grundir. Hjalti enn hugprúði mælti: Mörg brynja er nú slitin ok mörg vápn brot- in ok margr hjálmr spiltr, ok margr hraustr riddari af baki stunginn, ok hefir konungr vár gott skap,
þvi nú er hann svá glaðr, sem þá hann drakk öl
fastast, ok vegr jafnt með báðum höndum, ok er hann mjök ólikr öðrum konungum í bardögum, því svá lizt mér, sem hann hafi tólf konunga afl, ok margan hraust- an mann hefir hann drepit, oknú má Hjörvarðr kon- ungr sjá þat, at sverðið Sköfnungr bitr, ok gnestr hann nú hátti þeira hausum; enn náttúra Sköfnungs
var sú, at hann kvað við hátt, þá hann kendi bein-
anna. Lýstr nú í bardaga allákafan, svá ekki neitt stendr við Hrólfi konungi ok köppum hans. Hrólfr
OK KAPPA HANS. 85
konungr vegt svá með Sköfnung, at undrum þótti gegna, ok orka nú mjök á lðit Hjörvarðs konungs, ok fellr þatat handamáli. Þat sjá þeir Hjörvarðr ok menn hans, at björn einn mikill ferr fyrir Hrólfs kon- ungs mönnum, ok jafnan þar næst, sem konungrinn var; hann drepr fleiri menn með sinum hrammi, enn fimm aðrir kappar konungs; hrjóta af honum högg ok skotvápn, enn hann brýtr undir sik bæði menn ok hesta af liði Hjörvarðs konungs, ok alt þat, sem í nánd er, mylr hann með sinum tönnum, svá at illr kurr kemr í lið Hjörvarðs konungs. Hjalti litast nú um, ok sér eigi Böðvar félaga sinn, ok mælti til Hrólfs konungs: Hverju mun þetta gegna, at Böð- varr hlífir sér svá, ok kemr eigi nærri konunginum, þvilikan kappa sem vér hugðum hann vera, ok hann oft reynzt hefir. Hrólfr konungr segir: Þar nokkur- staðar mun hann vera, sem oss bezt gegnir, ef hann er sjálfráðr; haltu þinni prýði ok framgöngu, enn hallmæl honum ekki, þvi enginn yðar er hans jafn- mgi, ok áfrý ek þó engan yðar, þvi þér eruð allir enir hraustustu kappar. Hjalti hefir nú á rás ok heim til konungsins herbergja, ok sér, hvar hann sitr ok hefst ekki at. Hjalti mælti: Hversu lengi skulu vér biða ens frægasta kappa, ok er þetta mikil ódæmi, at þú stendr ekki á þínar réttu fætr, ok reynir nú þina styrku armleggi, sem svá eru sterkir sem ali- birnir; upp nú, Böðvarr bjarki, ok minn yfirmann, ella mun ek brenna húsit ok sjálfan þik, ok er þetta höfuðskömm, þvilíkr kappi sem þú ert, at konungr- mn skuli leggja sik í háska fyrir oss, ok týnir þú svá þinu miklu lofi, sem þú hefir um stund haft. Böðvarr stóð þá upp, ok blés við og mælti: Ekki þarftu, Hjalti, at hræða mik, því ekki em ek enn hræddr,
86 HRÓLFS SAGA KRAKA
ok nú em ek albúinn at fara; þá ek var ungr, flýða ek hvárki eld né járn, enn eld hefi ek sjaldan reynt, enn jJárngang hefi ek stundum þolat ok fyrir hvárigu gengit hingat til, ok skaltu at sönnu segja, at ek vil fullvel berjast, ok jafnan hefir Hrólfr konungr kallat mik kappa fyrir sinum mönnum; á ek honum ok margt at launa, fyrst mægð ok tólf bú, er hann gaf mér, þarmeð marga dýrgripi; ek drap Agnar berserk ok eigi siðr konung, ok er þat verk haft í minnum; telr nú upp fyrir honum mörg stórvirki, er hann hafði unnit ok banamaðr orðit margra manna, ok bað hann svá til ætla, at hann mundi óhræddr til bar- daga ganga: enn þó hygg ek hér við miklu meiri undr át eiga, enn hvarvetna þar, sem vér höfum áðr komit, enn ekki hefir þú konunginum verit svá hag- feldri þessu tilbragði, sem þér þykir, því nærri mundi nú lagt hafa áðr, hvárir sigrast hefðu, enn þér hefir nú orðit meirr vitfátt, enn hitt, at þú mundir ekki vel vilja konunginum, ok engum skyldi öðrum hans kappa endzt hafa þettanema þér, at kalla mik út, nema konunginum, ok hvern annan skylda ek drepit hafa, ok vill nú dragast til þess, sem verða vill, at engin ráð skuli duga; ek segi þér at sönnu, at nú má ek mörgum hlutum minna lið veita konunginum, enn áðr þú kallaðir mik upp héðan. Hjalti sagði: Þat er ljóst, at mér er vandast við þik ok Hrólf konung, enn þó er vant úr at ráða, þá svá fellr.
LI. KAPÍTULI. Meira frá Skuldar bardaga. Ettir þessa eggjan Hjalta stendr Böðvarr upp, ok gengr út til bardagans; er þá björninn horfinn burt úr liðinu, ok tekr nú bardaginn at þyngjast fyrir;
OK KAPPA HANS. 87
hafði Skuld drotning engum brögðum við komit á meðan björninn var í liði Hrólfs konungs, þar sem hun sat í sínu svarta tjaldi á seiðhjalli sinum. Skiftir nú svá um, sem dimm nótt komi eftir bjartan dag; sjá nú menn Hrólfs konungs, hvar kemr fram úr liði Hjörvarðs konungs einn ógurlegr galti; hann var eigi minni tilsýndar, enn þrévett naut, ok var úlfgrár at lit, ok flýgr ör af hverju hans burstarhári, ok drepr hann hirðmenn Hrólfs konungs hrönnum niðr með fálæmum. Böðvarr bjarki ruddist nú um fast, ok hjó á tvær hendr, ok hugsaði nú ekki annat enn vinna sem mest, áðr hann felli, ok fellr nú hverr um þver- an annan fyrir honum, ok blóðigar hefir hann báðar sinar axlir ok hlóð valköstum á alla vegu í kringum sik; lét hann líkt sem hann væri óðr; enn svá marg- an mann, sem hann drepr, ok fleiri aðrir Hrólfs kapp- ar af liði þeira Hjörvarðar ok Skuldar, eru þau ódæmi at, at aldri þverrar lið þeira at heldr, ok er sem þeir hafist ekki at, ok aldri þykjast þeir hafa komit slík undr. Böðvarr mælti: Drjúgt er liðit Skuldar, ok grunar mik nú, at þeir dauðu sveimi hér, ok risi upp aftr ok berist í móti oss, ok mun þat verða tor- sótt at berjast við drauga, ok svá margr leggr, sem hér er klofinn ok skjöldr rifinn, hjálmr ok brynja Í smátt sundr högginn, ok margr höfðingi í sundr bolaðr, þá eru þeir nú grimmastir enir dauðu viðr- eignar, ok ekki höfum vér mátt við þessu, enda hvar er sá kappi Hrólfs konungs, sem mér frýði mest hug- ar, ok mik kvaddi oftast útgöngu, áðr enn ek svar. aði honum? ok eigi sé ek hann nú, ok em ek þó eigi vanr at hallmæla mönnum. Þá sagði Hjalti: Þú segir satt, eigi ertu hallmælasamr; hér stendr sá, sem Hjalti heitir, ok hefi ek nú nokkut verkaefni fyrir
88 HRÓLFS SAGA KRAKA
höndum, ok er eigi all-langt í millum okkar, ok þarf ek við góðra drengja, þvi af mér eru höggnar allar hlifar, fóstbróðir, ok þykist ek þó allákaft vega, ok get ek nú eigi hefnt allra minna högga, enn eigi skal nú við hlifast, ef vér skulum í Valhöll gista í kveld, ok vist höfum vér aldri hitt slik undr fyrir, sem hér eru nú, ok hefir oss lengi fyrirboðat þessum tíðindum, sem nú eru fram komin. Böðvarr bjarki mælti: Nem hvat ek segi. Ek hefi barizt í tólf fólkorrostum, ok jafnan verit kallaðr fullhugi, ok hliðat fyrir engum berserk; ek hvatta Hrólf konung, at sækja heim Aðils konung, ok mættum vér þar nokkurum brögðum, ok var þat litils vert hjá þessum ófagnaði, enn nú er svá lagt til mins hjarta, at mér er ekki jafnglatt at vega, sem áðr; ek mætta Hjör- varði konungi áðan í fyrri hriðinni, svá okkar fund bar saman, ok kastaði hvárrgi okkarr löstum á aðra; áttu vit vápna viðskipti um stund; sendi hann mér lag, hvar ek kendi heljarför, enn ek hjó af honum hönd ok fót, ok kom annat höggit á öxl honum, ok klauf ek svá ofan með siðunni ok með hryggnum, enn svá brá hann sér við, at hann andvarpaði eigi, ok svá sem hann sofnaði um stund, enn ek hugða hann dauðan, ok fáir munu slíkir finnast, ok eigi barðist hann síðar ódjarflegar enn áðr, ok aldri kann ek at segja, hvat hann eflir. Hér er nú margt manna sám- an komit á móti oss, rikra ok tiginna, er úr öllum áttum at drifr, svá eigi má rönd við reisa, enn Öð- inn kann ek ekki at kenna hér enn; mér er þó mesti grunr á, at hann muni hér sveima í móti oss, herjans sonrinn enn fúli ok enn ótrúi, ok ef nokkurr kynni mér til hans at segja, skylda ek kreista hann sem annan versta ok minsta mýsling, ok þat illa eitrkvik-
OK KAPPA HANS. 89
indi skyldi verða svivirðilega leikit, ef ek mætti hann höndum taka, ok hverjum mundi vera meiri heift í hug, ef hann sæi sinn lánardrottinn svá út leikinn, sem vér sjáum nú? Hjalti mælti: Ekki er forlögin
hægt at beygja, né á móti náttúrunni at standa, ok hættu þeir svá sínu tali.
LI. KAPÍTULI. Fall Hrólfs konungs kraka.
Hróttr konungr varðist vel ok drengilega, ok af meiri hugprýði, enn nokkurr maðr vissi dæmi til. Söttu þeir at honum fast, ok varð sleginn hringr um hann af einvalaliði Hjörvarðs konungs ok Skuldar. Skuld er nú komin til bardagans, ok eggjar í ákafa sitt illþýði at sækja at Hrólfi konungi, þvi hun sér, at kapparnir eru ekki allnær honum, ok þetta var þat, sem Böðvar bjarka angraði stórlega, at hann gat ekki veitt lið sinum herra, ok svá flein kappanna, þvi þeir vóru nú svá fúsir at deyja með honum, svá sem at lifa með honum, þá þeir vóru í blóma æsku sinnar. Var nú gjörvöll hirð konungsins fallin, svá ekki stóð einn upp, enn kapparnir flestir særðir til ólifis, ok fór þetta eftir líkindum. Sagði meistarinn Galterus, at mannlegir kraftar máttu ekki standast við slikum fjanda krafti, utan máttr guðs hefði á móti komit, ok stóð þér þat eitt fyrir sigrinum Hrólfr konungr, at þú hafðir ekki skyn á skapara þinum. Kom nú á sú galdrahrið, at kapparnir tóku at falla hverr um þveran annan, ok Hrólfr komst úr skjaldborginni, ok var svá sem fallinn af mæði. Þarf þat ekki með orðum at lengja, at þar fell Hrólfr kon- ungt ok allir hans kappar með góðum lofstir; enn hvat mikit slag þeir veittu þar, þat verðr ekki með
90 HRÓLFS SAGA KRAKA
orðum skýrt. Þar fell Hjörvarðr konungr ok alt hans lið, nema fáir niðingar stóðu upp eftir með Skuld; tók hun svá ríkin Hrólfs konungs undir sik, ok stýrði þeim illa ok skamma stund, ok hefndi Elgfróði Böð- vars bjarka bróður sins sem hann hét honum, ok Þórir konungr hundsfótr, sem segir í Fróða þætti, ok fengu mikinn styrk úr Sviariki frá Yrsu drotn- ingu, ok segja menn, at Vöggr hefði þar verit flokks- foringi fyrir; heldu þeir öllum her til Danmerkr á óvart Skuld drotningu; gátu þeir tekit hana höndum, svá hun kom engum gerningum við, ok alt hennar illþýði drápu þeir, enn kvöldu hana ýmislegum pin- imgum, ok kómu svá ríkjunum aftr undir dætr Hrólfs konungs, ok helt svá hverr heim til sinna heimkynna. Var haugr orpinn eftir Hrólf konung, ok lagt hjá honum sverðit Sköfnungr, ok sinn haugr handa hverj- um kappa, ok nokkurt vápn hjá; ok endar hér sögu Hrólfs konungs kraka ok kappa hans.
9
Í) ag er upp kominn,
Bjarkamál en fornu.
(Brot.)
a —
dynja hana fjaðrar, mál er vilmögum at vinna erfiði; vaki ok æ vaki vinahöfuð,
allir enir æztu Aðils ofsinnar.
Hárr enn harðgreipi. Hrólfr skjótandi, ættgóðir menn,
þeir er ekki flýa; vekjat ek yðr at vini, né at vifs rúnum, heldr vek ek yðr at hörðum Hildar leiki.
Gramr enn gjöflasti gæddi hirð sina Fenju forverki, Fáfnis miðgarði,
92
BJARKAMÁL EN FORNU. Gllasis glóbarri, Grana fagrbyrði, Draupnis dýrsveita, dúni Grrafvitnis.
Ýtti örr hilmir,
aldir við tóku,
Sifjar svarðfestum, svelli dalnauðar, tregum Otrs gjöldum, tárum Mardallar,
eldi Órónar,
Iðja glysmálum.
Glladdi gunnveitir, gengum fagrbúnir, Þjassa þingskilum þjóðir hermargar,
Rinar rauðmálmi,
rógi Niflunga,
vísi enn vigdjarfi
varði hann Baldr þögli.
Svá skal ek hann kyrkja, sem enn kámleita
véli viðbjarnar
veggja aldinna.
Hniginn er í hadd jarðar . Hrólfr enn stórláti.
FORNALDARSÖGUR NORÐRLANDA.
Ií
VÖLSUNGA SAGA.
YaLDimar ÁsmunDarson
HEFIR BÚIÐ UNDIR PRENTUN.
TEXTA-ÚTGÁFA.
REYKJAVÍK. Á KOSTNAÐ SIGM. GUÐMUNDSSONAR.
1884.
Reykjavík: Prentað hjá Sigm. Guðmundssyni 1884.
Völsunga saga.
I KAPÍTULI. Frá Siga syni Óðins.
þf hefr upp, ok segir frá þeim manni, er Sigi er nefndr, ok kallaðr at héti son Óðins. Annarr maðr er fi til sögunnar, er Skaði hét. Hann var rikr ok mikill fyrir sér, enn þó var Sigi þeira enn ríkari ok ættstærri, at því er menn mæltu í þann tíma. Skaði átti þræl þann, er nokkut verðr at geta við söguna; hann hét Breði; hann var kendr við þat, er hann skyldi athafast; hann hafði íþróttir ok at- gervi jafnframt hinum, er meira þóttu verðir, eða umfram nokkura. Þat er nú at segja eitthvert sinn, át Sigi ferr at dýraveiði, ok með honum þrællinn, ok veiða dýr um daginn alt til aftans. Ok er þeir bera saman veið sína um aftaninn, þá hafði Breði veitt. miklu meira og fleira (enn Sigi, enn honum líkaði stórilla, ok segir, at sik undri, at einn þræll skuli sik yfirbuga í dýraveiði, hleypr því at honum ok drepr hann; dysjar síðan líkit í snjófönn|. Nú ferr hann heim um kveldit ok segir, at Breði hafi riðit frá hon-
um á skóginn: ok var hann senn ór augliti mér, ok 1*
4 VÖLSUNGA SAGA.
veit ek ekki til hans. Skaði grunar sögn Siga, ok getr, at vera mun svik hans, ok mun Sigi hafa drepit hann; fær mann til at leita hans, ok lýkr svá leitinni, at þeir fundu hann í skafli einum, ok mælti Skaði, at þann skafl skyldi kalla Breðafönn héðan af, ok hafa menn nú þat eftir siðan, ok kalla svá hverja fönn, er mikil er. Þá kemr upp, at Sigi hefir drepit þrælinn ok myrðan ; þá kalla þeir hann varg í véum, ok má hann nú eigi heima vera með feðr sínum. Öð- inn fylgir honum nú af landi brott, svá langa leið, at stóru bar, ok eigi létti hann fyrr, enn hann kom honum til herskipa. Nú tekr Sigi at leggjast í hern- að með þat lið, er faðir hans fekk honum áðr þeir skildu, ok varð hann sigrsæll í hernaðinum; ok svá kemr hans máli, at hann fekk herjat sér land ok riki um siðir; ok því næst fekk hann sér göfigt kván- fang, ok gerist hann rikr konungr ok mikill fyrir sér, ok réð fyrir Húnalandi, ok er enn mesti her- maðr. Hann á son við konu sinni, er hét Rerir; hann vex þar upp með feðr sínum, ok gerist brátt mikill vexti ok gervilegr.
II. KAPÍTULI. Fall Siga ok frá Reri syni hans ok fæðing Völsungs.
ú gerist Sigi gamall maðr at aldri; hann átti sér marga öfundarmenn, svá at um siðir réðu þeir á hendr honum, er hann trúði bezt, enn þat vóru bræðr konu hans. Þeir gera þá til hans, erhann varir sizt ok hann var fáliðr fyrir, ok bera hann ofrliði, ok á þeim fundi fell Sigi með hirð sinni allri. Son hans Rerir var ekki i þeim háska, ok fær hann svá mikit lið af vinum ok landshöfðingjum, svá at hann eignaðist bæði land ok konungdóm eftir Siga feðr sinn; ok nú er hann þykk-
VÖLSUNGA SAGA. 6 ist hafa fótum undir komizt í riki sinu, þá minnist hann á þær sakir, er hann átti við móðurbræðr sina, er drepit höfðu föður hans, ok safnar konungr sér nú líði miklu, ok ferr nú á hendr frændum sinum með þenna her, ok þykkja þeir fyrr gert hafa sakar við sik, þó at hann metti litils frændsemi þeira, ok svá ger- ir hann, fyrir því at eigi skilst hann fyrri við, enn hann hafði drepit alla feðrbana sina, þó at óskaplega væri fyrir allar sakir. Nú eignast hann lönd ok riki ok fd; gerist hann nú meiri fyrir sér, enn faðir hans. Berir fekk sér nú herfang mikit, ok konu þá er hon- um þótti við sitt hæfi, ok eru þau mjök lengi ásamt, ok eiga þau engan erfingja, ok ekki barn; þat hugn- ar þeim báðum illa, ok biðja þau goðin með miklum áhuga, at þau gæti sér barn. Þat ernú sagt, at Frigg heyrir bæn þeira, ok svá Óðinn, hvers þau biðja hann; verðr eigi örþrifráða, ok tekr óskmey sina, dóttur Hrimnis jötuns, ok fær í hönd henni eitt epli, ok biðr hana færa konungi; hun tók við eplinu, ok brá á sík krákuham, ok flýgr til þess, er hun kemr þar, sem konungrinn er, ok sat á haugi; hun lét falla eplit ikné konunginum; hann tók þat epli, ok þóttist vita, hverju gegna mundi; gengr nú heim af hauginum ok til sinna manna, ok kom á fund drotningar, ok etr þat epli sumt. Þat er nú at segja, at drotning finnr þat brátt, at hun mundi vera með barni, ok ferr þessu fram langar stundir, at hun má eigi ala barnit. Þá kemr at því, at Rerir skal fara í leiðangr, sem siðvenja er til konunga, at friða land sitt; í þessi ferð var þat til tiðinda, at Renir tók sótt ok þvi næst bana, ok ætlaði at sækja heim Óðin, ok þótti þat mörgum fýsi- legt í þann tima. Nú ferr enu sama fram um van- heilsa drotningar, at hun fær eigi alit barnit, ok
6 VÖLSUNGA SAGA.
þessu ferr fram sex vetr, at hun hefir þessa sótt; nú finnr hun þat, at hun mun eigi lengi lifa, ok bað nú, at hana skyldi særa til barnsins, ok svá var gert, sem hun bað; þat var sveinbarn, ok sá sveinn var mikill vexti, þá er hann kom til, sem ván var at. Svá er sagt, at sjá sveinn kysti móður sína, áðr hun dæi; þessum er nú nafn gefit, ok er kallaðr Völsungr. Hann var konungr yfir Húnalandi eftir feðr sinn; hann var snemma mikill ok sterkr, ok áræðisfullr um þat, er mannraun þótti í ok karlmenska; hann gerist enn mesti hermaðr ok sigrsæll í orrostum þeim, sem hann átti i herförum. Nú þá er hann var alroskinn at aldri, þá sendir Hrímnir honum Ljóð dóttur sina, er fyrr er getit, þá er hun fór með eplit til Reris, feðr Völsungs; nú gengr hann at eiga hana, ok eru þau lengi ásamt, ok eru góðar samfarar þeira. Þau áttu tíu sonu ok eina dóttur; enn elæti son þeira hét Sigmundr, enn Signý dóttir; þau vóru tvíburar, ok vóru þau fremst ok vænst um alla hluti barna Völsungs konungs, ok vóru þó allir miklir fyrir sér, sem lengi hefir uppi verit haft, ok at ágætum gert verit, hversu Völsung- ar hafa verit ofrkappsmenn miklir, ok hafa verit fyrir flestum mönnum, sem getit er í fornum sögum, bæði um fróðleik ok iþróttir ok alls háttar kappgirni. Svá er sagt, at Völsungr konungr lét gera höll eina ágæta ok með þeim hætti, at ein eik mikil stóð í höllinni, ok limar trésins með fögrum blómum stóðu út um ræfr hallarinnar, enn leggrinn stóð niðr í höllina ok kölluðu þeir þat branstokk.
IT. KAPÍTULI. Siggeirr konungr fær Signýjar: dóttur Völsungs konungs.
Siggeirr hefir konungr heitit; hann réð fyrir Gautlandi
VÖLSUNGA SAGA. 7
hann var ríkr konungr ok fjölmennr. Hann fór á fund Völsungs konungs ok bað hann Signýjar til handa sér; þessu tali tekr konungr vel og svá synir hans, enn hun sjálf var þessa ófús; biðr þó feðr sinn ráða þessu sem öðru því, sem til hennar tæki; enn kon- ungrinn tók það ráð at gifta hana, ok var hun föstn- uð Siggeiri konungi. Enn þá þessi veizla ok ráðahagr skal takast, skal Siggeirr konungr sækja veizluna til Völsungs konungs. Konungr bjóst við veizlunni eftir enum beztum föngum; ok þá er þessi veizla var al- búin, kómu þar boðsmenn Völsungs konungs ok svá Siggeirs konungs at nefndum degi, ok hefir Siggeirr konungr marga virðulega menn með sér. Svá er sagt, at þar vóru miklir eldar gerðir eftir endilangri höllinni, enn nú stendr sjá enn mikli apaldr í miðri höllinni, sem fyrr var nefndr. Nú er þess við getið, at þá er menn sátu við eldana um kveldit, at maðr einn gekk inn í höllina; sá maðr er mönnum ókunn- igr at sýn; sjá maðr hefir þessháttar búning, at hann hefir heklu fekkótta yfir sér; sá maðr var berfættr, ok hafði kmyýtt linbrókum at beini; sá maðr hafði sverð í hendi, ok gengr at branstokkinum, ok hafði hött siðan á höfði; hann var hár mjök ok ellilegr ok einsýnn; hann bregðr sverðinu, ok stingr því í stokk- inn, svá at sverðit sökkr at hjöltum upp; öllum mönn- um fellust kveðjur við þenna mann; þá tekr hann til orða ok mælti: Sá er þessu sverði bregðr ór stokk- mum, þá skal sá þat þiggja at mér at gjöf, ok skal hann þat sjálfr sanna, at aldri bar hann betra sverð sér í hendi, enn þetta er. - Eftir þetta gengr sjá enn gamli maðr út ór höllinni, ok veit enginn hverr hann er, eða hvert hann gengr. Nú standa þeir upp, ok metast ekki við at taka sverðit; þykkist sá bezt hafa,
8 VÖLSUNGA SAGA.
er fyrst náir; síðan gengu til enir göfgustu menn fyrst, enn þá hverr at öðrum; engi kemr sá til, er nái, þvíat engan veg bifast, er þeir taka til. Nú kom til Sigmundr, son Völsungs konungs, ok tók ok brá sverðinu ór stokkinum, ok var sem laust lægi fyrir honum. Þetta vápn sýndist öllum svá gott, at engi þóttist sét hafa jafngott sverð, ok býðr Siggeirr hon- um át vega þrjú jafnvægi gulls. Sigmundr segir: Þú máttir taka þetta sverð eigi síðr enn ek, þar sem þat stóð, ef þér sæmdi at bera, enn nú fær þú þat aldri, er þat kom áðr í mina hönd, þótt þú bjóðir við alt þat gull, er þú átt. Siggeirr konungr reiddist við þessi orð, ok þótti sér háðulega svarat vera; enn fyrir þvi, at honum var svá varit, at hann var undir- hyggjumaðr mikill, þá lætr hann nú sem hann hirði ekki um þetta mál, enn þat sama kveld hugði hann laun fyrir þetta, þau er siðar kómu fram.
IV. KAPÍTULI. Siggeirr konungr býðr Völsungi konungi til sín. ú er þat at segja, at Siggeirr gengr í rekkju hjá Signýju þenna aftan; enn næsta dag eftir, þá var veðr gott. Þá segir Siggeirr konungr, at hann vill heim fara, ok biða eigi þess, er vindr yxi, eða sjá gerir ófær- an. Eigi er þess getit, at Völsungr konungr letti hann eða synir hans, allra helzt er hann sá, at hann vildi ekki annat, enn fara frá veizlunni. Nú mælti Signý við feðr sinn: Eigi vilda ek á brott fara með Siggeiri, ok eigi gerir hugr minn hlæja við honum, ok veit ek af framvisi minni ok af kynfylgju várri, at af þessu ráði stendr oss mikill ófagnaðr, ef eigi er skjótt brugðit þessum ráðahag. Eigi skaltu þetta mæla, dóttir, sagði hann, þvíat þat er skömm mikil
VÖLSUNGA SAGA. 9
bæði honum ok svá oss, at brigða þessu við hann at saklausu, ok eigum vér þá engan trúnað undir hon- un né vingan, ef þessu er brugðit, ok man hann gjalda illu oss, slikt er hann má, ok samir þat eina at halda af várri hendi. Nú býst Siggeirr konungr til heimferðar; ok áðr þeir fóru frá boðinu, þá bauð hann Völsungi konungi mági sinum til sin á Gaut-. land, ok sonum hans öllum með honum, á þriggja mánaða fresti, ok þvi öllu liði, sem hann vildi með sér hafa ok honum var til vegsemdar. Vill nú Sig- geirr konungr gjalda í þvi, þat er á skorti bruðlaups gerðina fyrir þess sakir, er hann vildi eigi meir vera, enn eina nótt, ok er ekki þat siðr manna at gera svá. Nú heitr Völsungr konungr ferðinni, ok koma á nefnd- um degi. Þá skiljast þeir mágar, ok ferr Siggeirr konungr heim með konu sina.
V. KAPÍTULI. Fall Völsungs konungs ok dráp sona hans.
ú er at segja frá Völsungi konungi ok sonum hans, at þeir fara at ákveðinni stundu til Gautlands at boði Siggeirs konungs mágs síns, ok hafa þrjú skip ór landi ok öll vel skiput, ok verða vel reiðfara, ok koma skipum sinum við Gautland, enn þat var síð um aftan. Enn þann sama aftan kom Signý dóttir Völsungs kon- ungs, ok kallar feðr sinn á einmæli ok bræðr sína; segir nú ætlan sína ok Siggeirs konungs: at hann hefir dregit saman óvigan her, ok ætlar at svikja yðr; nú bið ek yðr, segir hun, at þér farið þegar aftr í. yðart ríki ok fáið yðr lið sem mest, ok farið hingat síðan ok hefnið yðar sjálfir, ok gangið eigi í ófæru, því at eigi missi þér svika af honum, efeigitaki þér þetta bragð, sem ek beiði yðr. Þá mælti Völsungr konungr: Þat
10 VÖLSUNGA SAGA.
munu allar þjóðir at orðum gera, at ek mælta eitt orð óborinn, ok strengda ek þess heit, at ek skylda hvárki flýja eld né járn fyrir hræðslu sakir, ok svá hefi ek enn gert hér til, ok hvi munda ek eigi efna þat á gamals aldri? Ok eigi skulu meyjar þvi bregða son- um mínum í leikum, at þeir hræðist bana sinn, því at eitt sinn skal hverr deyja, enn engi má undan kom- ast at deyja um sinn; er þat mitt ráð, at vér flýjum hvergi, ok gerum af várri hendi sem hreystilegast; ek hefi barizt hundrað sinnum, ok hefi ek haft stund- um meira lið, enn stundum minna, ok hefi ek jafnan sigr haft, ok eigi skal þat spyrjast, at ek flýja né friðar biðja. Nú grætr Signý sárlega, ok bað, at hun skyldi eigi koma til Siggeirs konungs. Völsungr konungr svarar: Þú skalt at vísu fara heim til bónda þins ok vera samt með honum, hversu sem með oss ferr. Nú gengr Signý heim, enn þeir búa eftir um nóttina. Ok um myrgininn, þegar er dagar, þá biðr Völsungr konungr upp standa sina menn alla, ok ganga á land upp, ok búast við bardaga. Nú ganga þeir á land upp allir alvápnaðir, ok er eigi langt at biða, áðr þar kemr Siggeirr konungr með allan sinn her, ok verðr þar en harðasta orrosta með þeim, ok eggjar konungr lið sitt til framgöngu sem harðlegast, ok er svá sagt, at Völsungr konungr ok synir hans gengu átta sinnum i gegn um fylkingar Siggeirs konungs um daginn, ok höggva á tvær hendr; ok er þeir ætla énn svá at fara, þá fellr Völsungr konungr í miðri fylkingu sinni, ok þar alt lið hans með honum, nema synir hans tíu, því at miklu meira ofrefli var í móti, enn þeir mætti við standa. Nú eru synir hans allir tekn- ir ok í bönd reknir, ok á brott leiddir. Signý varð vör við, at faðir hennar var drepinn, enn bræðr henn-
VÖLSUNGA SAGA. 11
ar höndum teknir ok til bana ráðnir; nú kallar hun Siggeir konung á einmæli. Nú mælti Signý: Þess vil ek biðja þik, at þú látir eigi svá skjótt drepa bræðr mina, ok látið þá heldr setja í stokk, ok kemr mér at þvi, sem mælt er, at unir auga meðan á sér, ok þvi bið ek þeim eigi lengra, at ek ætla, at mér muni ekki tjóa. Þá svarar Siggeirr: (Er ertu ok ör- vita, er þú biðr bræðrum þinum meira böls, enn þeir sé höggnir, enn þó skal þat veita þér, þvi at þess betr þykki mér, er þeir þola verra, ok hafa lengri kvöl til bana. Nú lætr hann svá gera, sem hun bauð, ok var tekinn einn mikill stokkr, ok feldr á fætr þeim tíu bræðrum í skógi einshversstaðar, ok sitja þeir nú þar þann dag allan til nætr; enn at miðri nótt, þá kom þar ylgr ein ór skógi gömul at þeim, er þeir sátu í stokkinum; hun var bæði mikil ok illi- leg; henni varð þat fyrir, at hun bitr einn þeira til bana; síðan át hun þann upp allan; eftir þat fór hun 1 brott. Enn eftir um morgininn, þá sendi Signý mann til bræðra sinna, þann er hun trúði bezt, at vita, hvat titt sé; ok er hann kemr aftr, segir hann henni, at dauðr sé einn þeira; henni þótti þetta mikit, ef þeir skulu svá fara allir, enn hun mátti ekki duga þeim. Skjótt er þar frá at segja; niu nætr í samt kom sjá en sama ylgr um miðnætti, ok etr einn þeira senn til bana, unst allir, eru dauðir, nema Sigmundr einn er eftir. Ok nú áðr tíunda nótt kemr, sendir Signý trúnaðarmann sinn til Sigmundar bróður sins, ok seldi í hönd honum hunang, ok mælti, at hann skyldi riða á andlit Sigmundar ok leggja í munn hon- um sumt. Nú ferr hann tilSigmundar, ok gerir sem honum var boðit, ok fór heim síðan. Um nóttina eftir þá kemr sú en sama ylgr at vanda sinum, ok ætlaði
12 VÖLSUNGA SAGA.
at bita hann til bana sem bræðr hans; enn nú dregr hun veðrit af honum, þar sem hunangit var áriðit, ok sleikir andlit hans alt með tungu sér, ok réttir siðan tunguna í munn honum; hann lætr sér verða
óbilt, ok beit í tunguna ylginni; hun bregðr við fast ok hnykkir at sér hart, ok rak fæturna í stokkinn, svá at hann klofnaði allr í sundr, enn hann helt svá fast, at tungan gekk ór ylginni upp í tungurótunum, ok fekk af þvi bana. Enn þat er sögn sumra manna, at sú en sama ylgr væri móðir Siggeirs konungs, ok hafi hun brugðit á sik þessu líki fyrir tröllskapar sakir ok fjölkyngi.
VI. KAPÍTULI.
Sigmundr legst út. Signý sendir honum tvá sonu á, ok drepr hann þá at ráði hennar.
Nú er Sigmundr lauss orðinn, enn brotinn er stokkr- inn, ok hefst Sigmundr þarnú við í skóginum. Enn sendir Signý at vita, hvat titt er, eða hvárt Sigmundr lifir; enn er þeir koma, þá segir hann þeim allan at- burð, hvé farit hafði með þeim ok ylginni. Nú fara þeir heim og segja Signyju, hvat titt er; fór hun nú ok hittir bróður sinn, ok taka þau þat ráð, at hann gerir þar jarðhús í skóginum, ok ferr nú því fram um hrið, at Signý leynir honum þar, ok fær honum þat, er hann þyrfti at hafa; enn Siggeirr konungr ætl- ar, at þeir sé allir dauðir Völsungar. Siggeirr konungr átti tvá sonu við konu sinni, ok er frá þeim sagt, þá er enn ellri son hans er tiu vetra, at Signý sendir hann til móts við Sigmund, at hann skyldi veita hon- um lið, ef hann vildi nokkut leita við at hefna feðr sins. Nú ferr sveinninn til skógarins, ok kemr sið um aftaninn til jarðhúss Sigmundar, oktekr hann við
VÖLSUNGA SAGA. 18
honum vel at hófi, ok mælti, at hann skyldi gera til brauð þeira: enn ek man sækja eldivið, ok selr í hönd honum einn mjölbelg, enn hann ferr sjálfr at sækja viðinn; ok er hann kemraftr, þá hefir sveinninn ekki at gert um brauðgerðina. Nú spyrr Sigmundr, hvárt búit sé brauðit. Hann segir: Eigi þorða ek at taka mjölbelginn, fyrir því at þar lá nokkut kvikt í mjöl- inu. Nú þykkist Sigmundr vita, at þessi sveinn mun eigi svá vel hugaðr, at hann vili hann með sér hafa. Nú er þau systkin finnast, segir Sigmundr, at hann þótti ekki manni at nærr, þótt sveinninn væri hjá honum. Signý mælti: Tak þú hann þá ok drep hann; eigi þarf hann þá lengr at lifa; ok svá gerði hann. Nú líðr sjá vetr; ok einum vetri siðar, þá sendir Sig- ný enn yngra son sinn á fund Sigmundar, ok þarf þar eigi sögu um að lengja, ok fór sem samt sé, at hann drap þenna svein at ráði Signýjar.
VII. KAPÍTULI. | Frá Sinfjötla. Dess er nú við getit eitthvert sinn, þá er Signý sat í skemmu sinni, át þar kom til hennar ein seiðkona fjölkunnig harla mjök. Þá talar Signý við hana: Þat vilda ek, segir hun, at vit skiftum hömum. Hun segir: Þú skalt fyrir ráða; ok nú gerir hun svá af sínum brögðum, at þær skifta litum; ok sezt seiðkon- an nú Í rúm Signýjar at ráði hennar, ok ferr í rekkju hjá konungi um kveldit, ok ekki finnr hann at eigi sé Signý hjá honum. Nú er þat frá Signýju at segja, at hun ferr til jarðhúss bróður síns, ok biðr hann veita sér herbergi um nóttina, því at ek hefi vilzt á skóginum úti, ok veit ek eigi, hvar ek ferr. Hann mælti at hun skyldi þar vera, ok vildi eigi synja
l4 VÖLSUNGA SAGA.
henni vistar, einni konu, ok þóttist vita, at eigi mundi
hun svá launa honum góðan beina at segja til hans. Nú ferr hun í herbergi til hans, ok setjast til matar. Honum varð oft litit til hennar, ok lizt konan væn ok frið. Enn er þau eru mett, þá segir hann henni, at hann vill at þau hafi eina rekkju um nóttina, enn hun brýzt ekki við þvi, ok leggr hann hana hjá sér þrjár nætr samt. Eftir þat ferr hun heim, ok hittir seiðkonuna, ok bað, at þær skifti aftr litum, ok svá gerir hun. Oker fram liðu stundir, fæðir Signý svein- barn; sjá sveinn var Sinfjötli kallaðr; ok er hann vex upp, er hann bæði mikill ok sterkr og vænn at áliti, ok mjök í ætt Völsunga, ok er eigi allra tíu vetra, er hún sendir hann í jarðhúsit til Sigmundar. Hun hafði þá raun gert við ena fyrri sonu sina, áðr hun “ sendi þá til Sigmundar, at hun saumaði at höndum þeim með holdi ok skinni; þeir þoldu illa ok kriktu um; ok svá gerði hun Sinfjötla; hann brást ekki við; hun fló hann þá af kyrtlinum, svá at skinnit fylgdi ermunum; hun kvað honum mundu sárt við verða. Hann segir: Líitit mundi slíkt sárt þykkja Völsungi. Ok nú kemr sveinninn til Sigmundar; þá bað Sig- mundr hann knoða ór mjöli þeira, enn hann vill sækja þeim eldivið; fær í hönd honum einn belg; siðan ferr hann at viðinum; ok er hann kom aftr, þá hafði Sin- fjötli lokit at baka. Þá spurði Sigmundr, ef hann hafi eigi nokkut fundit í mjölinu. Eigi er mér grun- laust, sagði hann, at eigi hafi í verit nokkut kykt í mjölinu fyrst er ek tók at knoða, ok hér hefi ek með- knoðat þat, er í var. Þá mælti Sigmundr, ok hló við: Eigi get ek þik hafa mat af þessu brauði í kveld, þviat þar hefir þú knoðat með enn mesta eitrorm. Sigmundr var svá mikill fyrir sér, at hann mátti eta
nn ss tt
VÖLSUNGA SAGA. | 15.
eitr svá at hann skaðaði. ekki, enn Sinfjötla hlýddi þat, at eitr kæmi utan á hann, enn eigi hlýddi hon- um at eta þat né drekka.
VIII. KAPÍTULI.
Þeir Sigmundr ok Sinfjötli leita hefnda við Siggeir konung, enn konungr lætr handtaka þá. Þeir komast á brott ok brenna inni Siggeir konung ok Signý.
Bat er nú at segja, at Sigmundi þykkir Sinfjötli of
ungr til hefnda með sér, ok vill nú fyrst venja hann
með nokkut harðræði; fara nú um sumrum viða um skóga, ok drepa menn til fjár sér. Sigmundi þykkir hann mjök í ætt Völsunga, ok þó hyggr hann, at hann sé son Siggeirs konungs, ok hyggr hann hafa ilsku feðr sins, enn kapp Völsunga, ok ætlar hann eigi mjök frændrækinn mann, þvi hann minnir oft. Sigmund á sina harma, ok eggjar mjök at drepa Sig- geir konung. Nú er þat eitthvert sinn, at þeir fara út á skóginn at afla sér fjár, enn þeir finna eitt hús ok tvá menn sofandi í húsinu með digrum gullhring- um; þeir hafa orðit fyrir ósköpum, þvíat úlfahamir hengu yfir húsinu yfir þeim; et tíunda dægr máttu þeir komast ór hömunum; þeir vóru konungasynir. Þeir Sigmundr fóru í hamina ok máttu eigi ór kom- ast, -ok fylgdi sú náttúra sem áðr var, létu ok vargs- röddu; þeir skildu báðir röddina. Nú leggjast þeir ok á merkr, ok ferr sina leið hvárr þeira; þeir gera þann mála með sér, at þeir skuli tilhætta, þótt sjau menn sé, enn eigi framar, enn sá láti úlfs rödd, er fyrir ófriði yrði. Bregðum nú eigi af þessu, segir
Sigmundr, þvíat þú ert ungr ok áræðisfullr; munu '
menn gott hyggja til at veiða þik. Nú ferr sina
leið hvárr þeira; ok er þeir vóru skildir, finnr Sig-
16 VÖLSUNGA SAGA.
mundr menn, ok lét úlfs röddu; ok er Sinfjötli heyrir þat, ferr hann til þegar ok drepr alla; þeir skiljast enn. Ok er Sinfjötli hefir eigi lengi farit um skóg- inn, finnr hann ellefu menn; ferr svá, at hann drepr þá alla; hann verðr ok lúinn ok ferr undir eina eik; hvilist þar. (Þá kemr Sigmundr þar ok mælti: Hú kallaðir þú ekki? Sinfjötli sagði: Eigi vilda ek kveðja þik til) liðs at drepa ellefu menn. Sigmundr hleypr at honum svá hart, at hann stakar við ok fellr; Sig- mundr bitr í barkann framan. Þann dag máttu þeir eigi komast ór úlfahömunum. Sigmundr leggr hann nú á bak sér ok berr heim í skálann, ok sat hann yfir honum, enn bað tröll taka úlfahamina. Sigmundr sér einn dag, hvar hreysikettir tveir fóru, ok bitr annarr í barkann öðrum, ok rann sá til skógar ok hefir eitt blað, ok færir yfir sárit, ok sprettr upp hreysiköttrinn heill. Sigmundr gengr út ok sér, hvar hrafn flýgr með blaðit ok færði honum; hann dregr þetta yfir sánit Sinfjötla, enn hann sprettr upp þegar heill, sem hann hefði aldri sárr vent. Eftir þat fara þeir til jarðhúss, ok eru þar til þess er þeir skyldu fara ór úlfahömunum; þá taka þeir þá ok brenna í eldi, ok báðu engum at meini verða; ok í þeim ósköpum unnu þeir mörg frægðarverk í ríki Siggeirs konungs. Ok er Sinfjötli er frumvaxti, þá þykkist Sigmundr hafa reynt hann mjök. Nú liðr eigi langt, áðr Sigmundr vill leita til föðurhefnda, ef svá vildi takast; ok nú fara þeir í brott frá jarð- húsinu einhvern dag, ok koma at bæ Siggeirs kon- ungs sið um aftan, ok ganga inn í forstofuna, þá er var fyrir höllinni, enn þar vóru inni ölker, ok leyn- ast þar. Drottning veit nú, hvar þeir eru, ok vill hitta þá; ok er þau finnast, gera þau þat ráð, at
—-p
VÖLSUNGA SAGA. 17
þeir leitaði til föðurhefnda, er náttaði. Þau Signý ok konungr eigu tvau börn ung at aldri; þau leika sér á gólfinu at gulli, ok renna þvi eftir gólfinu hall- arinnar ok hlaupa þar eftir; ok einn gullhringr hrýtr utar í húsit, þar sem þeir Sigmundr eru, enn sveinn- inn hleypr eftir at leita hringsins. Nú sér hann, hvar sitja tveir menn miklir ok grimmlegir, ok hafa siða hjálma ok hvitar brynjur. Nú hleypr hann í höllina innar fyrir feðr sinn, ok segir honum, hvat hann hefir sét. Nú grunar konungr, at vera muni svik við hann. Signý heyrir nú, hvat þeir segja; hun stendr upp, tekr börnin bæði, ok fór utar í for- stofuna til þeira ok mælti, at þeir skyldu þat vita, at þau hefði sagt til þeira: ok ræð ek ykkr, at þit drepið þau. Sigmundr segir: Eigi vil ek drepa börn þin, þótt þau hafi sagt til min; enn Sinfjötli lét sér ekki feilast, ok bregðr sverði, ok drepr hvárttveggja barnit, ok kastar þeim innar í höllina fyrir Siggeir konung. Konungr stendr nú upp, ok heitr á menn at taka þá menn, er leynzt höfðu í forstofunni um kveldit. Nú hlaupa menn utar þangat ok vilja höndla þá, enn þeir verja sik vel ok drengilega, ok þykkist þá sá verst hafa lengi, er næst er; ok um siðir verða þeir ofrliði bornir ok verða handteknir, ok þvi næst í bönd reknir ok í fjötra settir, ok sitja þeir þar þá nótt alla. Nú hyggr konungr at fyrir sér, hvern dauða hann skal fá þeim, þann er kendi lengst; ok er morginn kom, þá lætr konungr haug mikinn gera af grjóti ok torfi; ok er þessi haugr er gerr, þá lét hann setja hellu mikla í miðjan hauginn, svá at ann- arr jaðarr hellunnar horfði upp, enn annarr niðr; hun var svá mikil, at hun tók tveggja vegna, svá at eigi mátti komast hjá henni. Nú lætr hann taka þá 2
18 VÖLSUNGA SAGA.
Sigmund ok Sinfjötla, ok setja í hauginn sínum megin hvárn þeira, fyrir því, at honum þótti þeim þat verra at vera eigi báðum saman, enn þó mátti heyra hvárr til annars. Ok er þeir vóru at tyrfa hauginn, þá kemr Signý þar at ok hefir hálm í fangi sér, ok kastar í hauginn til Sinfjötla, ok biðr þrælana leyna konunginn þessu; þeir já því, ok er þá lokit aftr hauginum. Ok er nátta tekr, þá mælti Sinfjötli tal Sigmundar: Ekki ætla ek okkr mat skorta um hrið; hér hefir drotningin kastat fleski inn í hauginn ok vafit um utan hálmi; ok enn þreifar hann um fleskit, ok finnr at þar var stungit í sverði Sigmundar, ok kendi at hjöltunum, er myrkt var í hauginum, ok segir Sigmundi; þeir fagna þvi báðir. Nú skýtr Sin- fjötli blóðreflinum fyrir ofan helluna, ok dregr fast; sverðit bitr helluna. Sigmundr tekr nú blóðrefilinn, ok ristu nú í milli sin helluna, ok léttu eigi fyrr, enn lokit er at rista, sem kveðit er:
Ristu af magni
mikla hellu
Sigmundr hjörvi
ok Sinfjötli. Ok nú eru þeir lausir báðir saman í hauginum, ok rista bæði grjót ok járn, ok komast svá út ór haug- inum. Þeir ganga nú heim til hallarinnar; eru menn þá í svefni allir. Þeir bera við at höllinni, ok leggja eld í viðinn, enn þeir vakna við gufuna, er inni eru, ok þat, at höllin logar yfir þeim. Konungrinn spyrr, hverir eldana gerði. Hér eru vit Sinfjötli systurson minn, sagði Sigmundr, ok ætlum vit nú, at þat skulir þú vita, at eigi eru allir Völsungar dauðir; hann biðr systur sína út at ganga, ok þiggja af honum góð metorð ok mikinn sóma, ok vill svá bæta henni sina
VÖLSUNGA SAGA. 19
harma. Hun svarar: Nú skaltu vita, hvárt ek hefi munat Siggeiri konungi dráp Völsungs konungs; ek lét drepa börn okkur, er mér þóttu of sein til föður- hefnda, ok ek fór í skóg til þin í völvuliki, ok er Simfjötli okkarr son; hefir hann af þvi mikit kapp, at hann er bæði sonarson ok dótturson Völsungs konungs; hefi ek þar til unnit alla luti, at Siggeirr konungr skyldi bana fá; hefi ek ok svá mikit til unnit at framkæmist hefndin, at mér er með engum kosti lift; skal ek nú deyja með Siggeiri konungi lostig, er ek átta hann nauðig. Siðan kysti hun Sigmund bróður sinn ok Sinfjötla, ok gekk inn í eldinn, ok bað þá vel fara; síðan fekk hun þar bana með Sig- geiri konungi ok alln hirð sinni. Þeir frændur fá sér líð okskipa, ok heldr Sigmundr til ættleifðar sinn- ar, ok rekr ór landi þann konung, er þar hafði í sezt eftir Völsung konung. Sigmundr gerist nú rikr kon- ungr ok ágætr, vitr ok stórráðr; hann átti þá konu, er Borghildr hét; þau áttu tvá sonu; hét Helgi ann- arr, enn annarr Hámundr; ok er Helgi var fæddr, kómu til nornir ok veittu honum formála, ok mæltu, at hann skyldi verða allra konunga frægastr. Sig- mundr var þá kominn frá orrostu, ok gekk með ein- um lauk í mót syni sínum, ok hér með gefr hann honum Helga nafn ok þetta at nafnfesti: Hringstaði ok Sólfjöll, ok sverð, ok bað hann vel fremjast ok verða í ætt Völsungs; hann gerist stórlyndr ok vin- sæll, ok fyrir flestum mönnum öðrum at allri atgervi. Þat er sagt, at hann réðst í hernað þá er hann var fimtán vetra gamall; var Helgi konungr yfir liðinu, enn Sinfjötli var fenginn til með honum, ok réðu báðir liði.
Ok
20 VÖLSUNGA SAGA.
IX. KAPÍTULI.
Helgi konungr vinnr Hunding konung. Bardagi at Frekasteini ok fall Höðbrodds konungs.
Þat er sagt, at Helgi finnr þann konung í hernaði, er Hundingr hét; hann var rikr konungr ok fjölmennr, ok réð fyrir löndum; þar tekst orrosta með þeim, ok gengr Helgi fast fram, ok lýkst með því sjá bardagi, at Helgi fær sigr, enn Hundingr konungr fellir ok mik- ill luti liðs hans. Nú þykkir Helgi hafa vaxit mikit, er hann hefir felt svá ríkan konung. Synir Hundings bjóða nú út her í mót Helga, ok vilja hefna föður sins; þeir eiga harða orrostu, ok gengr Helgi í gegn um fylking- ar þeira bræðra; ok sækir at merkjum sona Hundings konungs, ok feldi þessa Hundings sonu: Álf ok Eyjólf, Hervarð ok Hagbarð, ok fekk hér ágætan sigr. Ok er Helgi fór frá orrostu, þá fann hann við skóg einn konur margar ok virðulegar sýnum, ok bar þó ein af öllum; þær riðu með ágætlegum búningi. Helgi spyrr þá at nafni, er fyrir þeim var: enn hun nefnist Sig- rún, ok kveðst vera dóttir Högna konungs. Helgi mælti: Farið heim með oss, ok verið velkomnar. Þá segir konungsdóttir: —Annat starf lggr fyrir oss, enn drekka með þér. Helgi svarar: Hvat er þat, konungsdóttir? Hun svarar: Högni konungr hefir heitit mik Höðbroddi syni Granmars konungs, enn ek hefi þvi heitit, at ek vil eigi eiga hann, heldr enn einn krákuunga; enn þó mun þetta framfara, nema þú bannir honum ok komir í mót honum með her, ok nemir mik á brott, því at með engum konungi vildi ek heldr sætr búa, lonn með þér. Ver kát, konungs- dóttir, sagði hann, fyrri skulum vit reyna hreysti okkra, enn þú sért honum gift, ok reyna skulum vit
VÖLSUNGA SAGA. 21
áðr hvárr af öðrum berr, ok hér skal lifit á leggja. Eftir þetta sendir Helgi menn með fégjöfum at stefna at sér mönnum, ok stefnir öllu liðinu til Rauðabjarga; beið Helgi þar til þess, er mikill fokkr kom til hans ór Héðinsey, ok þá kom til hans mikit lið ór Nörva- sundum með fögrum skipum ok stórum. Helgi kon- ungr kallar til sin skipstjórnarmann sinn, er Leifr hét, ok spurði, ef hann hefði talit lið þeira; enn hann svarar: Eigi er hægt at telja, herra, skip þau, er komin eru ór Nörvasundum; eru á tólf þúsundir manna ok er þó hálfu fleira annat. Þá mælt Helgi konungr, at þeir skyldu snúa á þann fjörð, er heitir Varinsfjörðr, ok svá gerðu þeir. Nú gerði at þeim storm mikinn ok svá stóran sjó, at því var likast at heyra, er bylgjur gnúðu á borðunum, sem þá er björgum lysti saman. Helgi bað þá ekki óttast, ok eigi svifta seglunum, heldr setja hvert hærra enn áðr; þá var við sjálft, at yfir mundi ganga, áðr þeir kæmi at landi. Þá kom þar Sigrún, dóttir Högna konungs, af landi ofan með miklu líði, ok snýr þeim í góða höfn, er heitir at Gnipalundi. Þessi tiðindi sá landsmenn, ok kómu af landi ofan. Bróðir Höðbrodds konungs, er þar réð fyrir, er heitir at Svarinshaugi, hann kallar á þá ok spyrr, hverr stýrði enu mikla lði. Sinfjötli stendr upp, ok hefir hjálm á höfði skygðan sem gler, ok brynju hvita sem snjó, spjót í hendi með ágætlegu merki ok gullrendan skjöld fyrir sér; sá kunni at mæla við konunga: Seg svá, at þú hefir gefit svinum ok hundum, ok þú finnr konu þína, at hér eru komnir Völsungar, ok man hér hittast í liðinu Helgi konungr, ef Höðbroddr vill finna hann, ok er þat hans gaman, at berjast með frama, meðan þú kyssir ambáttir við eld. Granmarr svarar: Eigi mantu kunna margt virðulegt mæla, ok
22 VÖLSUNGA SAGA.
forn minni át segja, er þú lýgr á höfðingja; mun hitt sannara, at þú munt lengi hafa fæðst á mörkum úti við vargamat ok drepit bræðr þina, ok er kynlegt, er þú þorir at koma í her með góðum mönnum, er margt kalt hræ hefir sogit til blóðs. Sinfjötli svarar: Eigi muntu glögt muna nú, er þú var völvan í Varinsey, ok kvaðst vilja mann eiga, ok kaust mik til þess embættis at vera þinn maðr; enn siðan vartu valkyrja í Ásgarði, ok var við sjálft, at allir mundu berjast fyrir þinar sakar, ok ek gat við þér niu varga á Lága- nesi, ok var ek faðir allra. Granmarr svarar: Margt kantu ljúga; ek hygg at engis faðir mættir þú vera, siðan þú vart geldr af dætrum jötunsins á Þrasanesi, ok ertu stjúpson Siggeirs konungs, ok látt á mörkum úti með vörgum, ok kómu þér öll óhöpp senn at hendi; þú drapt bræðr þina, ok gerðir þik at illu kunnan. Sinfjötli svarar: Hvárt mantu þat, er þú vart merin með hestinum Grana, ok reið ek þér á skeið á Brá- velli, siðan vartu geitasveinn Gölnis jötuns. Gran- marr segir: Fyrri vilda ek seðja fugla á hræi þinu, enn deila við þik lengr. Þá mælti Helgi konungr: Betra væri ykkr ok meira snjallræði at berjast, enn mæla slikt, er skömm er at heyra, ok ekki eru Granmars synir vinir minir, enn þóeru þeir harðir menn. Gran- marr riðr nú í brott ok til fundar við Höðbrodd kon- ung, þar sem heita Sólfjöll; hestar þeira heita Sveip- uðr ok Svegjuðr; þeir mættust í borgarhliði ok segja honum hersögu. Höðbroddr konungr var í brynju, ok - hafði hjálm á höfði; hann spyrr, hverir þar væri: eða hvi eru þér svo reiðulegir ? Granmarr segir: Hér eru komnir Völsungar, ok hafa tólf þúsundir manna við land, ok sjau þúsundir við ey þá, er Sök heitir, enn þar sem heitir fyrir Grindum er þó mestr fjöldi, ok
VÖLSUNGA SAGA. 23
hygg ek nú, at Helgi muni nú berjast vilja. Kon- ungr segir: Gerum þá boð um alt várt ríki, ok sækj- um í mót þeim; siti sá engi heima, er berjast vill; sendum orð Hrings sonum ok Högna konungi, ok Álfi enum gamla; þeir eru bardagamenn miklir. Fund- ust þeir þar, er heitir Frekasteinn, ok tókst þar hörð orrosta. Helgi gengr fram í gegn um fylkingar; þar varð mikit mannfall. Þá sá þeir skjaldmeyjaflokk mikinn, svá sem í loga sæi; þar var Sigrún konungs- dóttir. Helgi konungr sótti í mót Höðbroddi kon- ungi, ok fellir hann undir merkjum. Þá mælti Sig- rún: Haf þökk fyrir þetta þrekvirki; skift man nú löndum; er mér þetta mikill tímadagr, ok muntu fá af þessu veg ok ágæti, er þú hefir svá rikan konung feldan. Þat ríki tók Helgi konungr ok dvaldist þar lengi, ok fekk Sigrúnar, ok gerðist frægr konungr ok ágætr, ok er hann hér ekki siðan við þessa sögu.
. X. KAPÍTULI. Dauði Sinfjötla. Vötsangar fara nú heim, ok hafa enn mikit aukit stt ágæti. Sinfjötli legst nú í hernað af nýju; hann sér eina fagra konu, ok girmist mjök at fá hennar; þeirar konu bað ok bróðir Borghildar, er átti Sig- mundr konungr. Þeir þreyta þetta mál með orrostu, ok fellir Sinfjötli þenna konung; hann herjar nú viða, ok á margar orrostur ok hefir ávalt sigr; gerist hann manna frægstr ok ágætastr, ok kemr heim um haustit með mörgum skipum ok miklu fé. Hann segir feðr sínum tíðindin, enn hann segir drotningu; hun biðr Sinfjötla fara brott ór ríkinu, ok læzt eigi vilja sjá hann. Sigmundr kveðst eigi láta hann í brott fara, ok býðr at bæta henni með gulli ok miklu
24 VÖLSUNGA SAGA.
fé, þótt hann hefði engum fyrri bætt mann; kvað engi frama at sakast við konur. Hun mátti þessu eigi á leið koma. Hun mælti: Þér skuluð ráða, herra, þat sómir. Hun gerir nú erfi bróður sins með ráði konungs; býr nú þessa veizlu með enum beztum föng- um, ok bauð þangat mörgu stórmenni. Borghildr bar mönnum drykk; hun kemr fyrir Sinfjötla með miklu horni. Hun mælti: Drekknú, stjúpson. Hann tók við ok sá í hornit, ok mælti: Geróttr er drykkr- inn. Sigmundr mælti: Fá mér þá. Hann drakk af Drotning mælti: Hvi skulu aðrir menn drekka fyrir þik öl? Hun kom í annat sinn með hornit: Drekk nú, ok frýði honum með mörgum orðum; hann tekr við horninu ok mælti: Flærðr er drykkrinn. Sig- mundr mælti: Fá mér þá. Et þriðja sinn kom hur ok bað hann drekka af, ef hann hefði hug Völsunga Sinfjötli tók við horninu, ok mælti: Eitr er í drykkn- um. Sigmundr svarar: Lát grön sía, sonr, sagði hann; þá var konungr drukkinn mjök, ok þvi sagði hann svá. Sinfjötli drekkr, ok fellr þegar niðr. Sig mundr ris upp, ok gekk harmr sinn nær bana, ox tók likit í fang sér, ok ferr til skógar, ok kom loks at einum firði; þar sá hann mann á einum báti htl- um; sá maðr spyrr, ef hann vildi þiggja at honum far yfir fjörðinn; hann játtar þvi; skipit var svá litit, at þat bar þá eigi, ok var likit fyrst flutt, enn Sigmundr gekk með firðinum. Ok því næst hvarf Sigmundi skipit ok svá maðrinn; ok eftir þat snýr Sigmundr heim; rekr nú í brott drotninguna, ok Htlu siðar dó hun. Sigmundr konungr ræðr nú enn ríki sinu, ok þykir verit hafa enn mesti kappi ok konungr í fornum sið.
VÖLSUNGA SAGA. 25
XI KAPÍTULI.
Kvánfang Sigmundar konungs. Orrosta með Lynga konungi ok Sigmundi. Fall Sigmundar.
KEylimi hefir konungr heitit, ríkr ok ágætr; dóttir hans hét Hjördis, allra kvenna vænst ok vitrust; ok þat spyrr Sigmundr konungr, at hun var við hans æði, eða engi ella. Sigmundr sækir heim Eylima konung; hann gerir veizlu í móti honum mikla, ef hann hefði eigi herferð þangat; fara nú boð þeira í milli, at með vinsemd var nú farit, enn eigi með herskap; veizla þessi var ger með enum beztum föngum ok með miklu fjölmenni. Sigmundi konungi var hvar- vetna sett torg ok annarr farargreiði; koma nú til veizlu, ok skipa báðir konungar eina höll. Þar var ok kominn Lyngi konungr son Hundings konungs, ok vill hann ok mægjast við Eylima konung; hann þykkist sjá, at þeir munu eigi hafa eitt erendi; þykk- ist ok