{0९ 0.2\.-#. (०1९६6 92051१1६ 361९5, 10. 14
~
५.1. भाट]
(1 1४8 पि ०0 - क्र €8ध्लधा 86€66ागा)
१10) 0114 16404
(1217८८44, ९4४९ 22 2८ 45४ 12774 170 0246 2/1 211420156105
= 84
#४19 त * ^ -23.^ चपा 8 पध
2८1 ८ ८557544८८ 0
नि ^1#/85^2^-0^ 11 ^ 51451
पवकनन
॥. ^ 10२६ 1944.
श्रीदयानन्दमदहाविद्यालय-संस्कृतथ्न्थमाला, स॑० १६
छप्रकाशितचरं
पश्चिमोत्तरशाखीयं
वाल्मीकीय-रामायणम्
तत्र चेतत्
उदछ-काण्डम्
- "6 ~ विश्ववन्धु-शाच्िणा
पीताम्बरदत्त-जाख्िणः साहाय्यकेन
नानादशंपुस्तकाधारेण संशोध्य
संपादितम्
साभपुरम्
(1 २००० वि०
'एप11824
(1 06 13. .-४. (011 € ‰6868160 12610 21111674, 1.4 प 0.
(477 1८15 +25€#छ८द) 18 [700"659107, 500 (०168. £ ८२1८ ` 2२8. 7-8-09
2115४66 81 168 230100४ 1867106 7688; {.211016, (18&€8 5-346) 210 106 प्र, #, २. 108४6 21388, 1211016, (2868 1-ए1 ४५१ 1, 2 ४०त 5476086.)
1070077
(प 7 {€ ह्ला) पातैप्रऽल5 121161४ ,च्फ, अ, म, म, राः, रार छ लर पर त ब प्रत्ाऽल्त् 10 प्राऽ त्ताप्तता ग च्ल तल्रजा ४ प्तवाव्नृदवप्रत्त ग (द्वात ऽ. रिदवताद$वा2 77 106 प्न ४४ लला (ह्त्लाञं०ा, धल ऽदण्ला, फाला, रा१, रार, लः, लः भ्र 270 बं 12. 2184 ल्ल {00१८६ प {16560111 11€ €स्{-लवाप्र०ाऽ ° ६6 ल्ं०ऽ 1८20025. 117 16121111 0165; कालक, फ, अ 2 म एलंप6& ताञ {ना व्ल 0व1116884465 प्ऽ€त् 7 30106 ग प्र ए€ प्रज ५428, 118 06 लार १०६५८८0 1€1€:-
1 फ- 1. {.21-(-181 [ए दा४, 0. 4... न1€&€, 1.21001-6, " 1१0. 3038; 2. {01105 203, 11“ > 5“; 8. 12 11765 {0 2 726 ष्णत्र 39 51180165 0 2 116, 21:0दलप्ला- 0 वात1& 5133 (चा 1125; 4. (14, [वावा व्ल; 5. त 1€प्0त्र दवान 310४; 6 - बनव, वैध, ईइ; 7 11811181 1118 10 7146 10; 8. 11818115 पप्रा द०नल्लप्नाऽ; 9. (1 0-अद्ावत्पा-८5 स. ठक; 10. 521-22-€005 1110160 160 एप 10६ लापाला-४६९् लङ्क ्€ 081 = प्रप्रा 0€1ˆ 106; 11. ४€10छर [1800601 ८७6१ {07 वलाल्०; 12, प्र 15 0) एद(दाकपाः (त. ?.); 13. (गन्ानाऽ [गपंऽलप८पञ1 ष १८५ 119€ 15 {<2008 25 आभ्युदयिकपवेन् युद्धकाण्ड 07 युद्धपवंन् सुन्दरकाण्ड.
[, अ~ 1. 1.21-(-ध7त 10वा$, 7. 4.४. (01६6) {.21016, च, 3078; 2. 01105 103, 133“ >८ 64“ ; 3. 16 11165 € 2226, 54 51120165 € 1116, 5562 (ग वा10125 10 211; 4. {70तात्र 20; 5. 047 [2€ ४208 & वा 5610६; 6, (016८६, ए (वटका 12178105; 7. 52782-€005 1 प10€€त 200 "121४ €प <; 111 82-225 11 21]; 8. व्रक्ाऽ {00 ^ [एवाः ( रिकएपवा2. ); 9. (@0117161065 ॐ स्वस्ति सिद्धं ` ““*ॐ नारायणं नमस्छ्ृस्य ““"जयसुदी- रयेत् । 10, (0107000 १९5८1065 1115 {<8008 85 भाभ्युदयिक ( १० ) 0 युद्ध, 00715151 ° 205 52685 60181011 8500 10125 2 72 (गऽ 10 = लाप्ाऽ = रिव्रण21ता2 14162 ग {६0६ 1 ^ 1 का 25 (16 5106. *
ल. म~ 1. 1.2-(-12104 1101815+ 1). 4 .~-*ू. (-011€&€, 1.2106) 2०, 4644; 2 01105 163 (134-145 पण591&), 134“ >4 6“. ; 3. 12 0 14 1165 € ए2€, 40 5120165 एला 11716) 5300 (21125 10 2}; 4. [0वा्र [2€ 5. 126४2521 5९11६ प्ण यज, इदे, उ-ऊ, व~व, ष~ख, ख-~ष, सश, र 214 णन ; 5. 910{85 24 5217885 10 प्रा10€€0; 6, 21124 11165 7 18८ 2 1€व 1; 52168-€005 1221160 166 6110 एद्टणला ०७६१ {= वलुल्त०ा त 2 [गप प्णप्) 14
1 ५१
06815 21160 70 प्-ल<गढप्ाः 7 ध1€ एट्द्ौपा0ह 25 फला] 25 81 {1€ €14; 7. {0518 2{प्रा€5 राम रामः; 8. (01001015 06561186 11115 {2148 25 युद्ध 01" बाभ्नुदयिक° ग सुन्दर, 06718 16 56८०0 ग {11€ ४० 16220025 1) उत्तर ° 1€{€11€4 ६0 25 € {110 011€ 214 {115 €0111[00०9४€ सुन्दर? 1160109 €0 25 ©015150& ° 205 58125 णण1 6825 8101285 (=०535 (2111125 ) 21 72 {01165 210 < ‰ व्रत्य 11€1006€4 25 0€ प्रप्य ग शमायण, 2150 ८2116 ` चतुविंकतिसदहसरसंहिता, 710 {€ € ग {€ (070511€ सुन्दर 0111 210 {16 51106, #“ 2112 &7 4110 12252 11611016 25 02102 6010160 ६1८ {€ ६ 1 521092६ 1610 2६ (म 1) € पमि जा वा्2 इत १२२४ [र0पञव12 90802. {€ प€६भा15 ग € €4167181 1€८0014८6€ 10110८4 11 {015 ए०1प्71€ 25 11 1{1€ 71€ ४105 0165 78108 21620 दहा) €2{18116€4 17 € 7६्0तप्ट प्रा ६0 € ऽप्प९६-12048 ,0- [प्रा11€, 1660 101 € 1€{०€2६€त 1€1€. { 1185, ॥0र€१€॥, ६0 € 11671106 121 € 0€अ11व निप ग 185पा0& €प्रा-< ८०70४. {2742 110 00€ 1201 एएगृपरा€ 25 0660 16€5{001051016 {01 € 01110&18.41116 20€112.10105 2114 51126८81 1151615 €~ 18 € ८1१०१९८ {00 € (त त्८त् 4 70 वध्परऽ 22664 ६० € 016560४ (८१८€वाध्०ा. 10€ 5716 ८०01510 €ादप॥ €0प्ाल्व ष्ध्) € € ल€0€ वाल पा €.€ 1€166व 11 € ऽप] 72210€7 {125 2150 0€८65518.€त प्ल = €स€1510 त ४16 1106655 ग ($ {0018{011691 €01100€1665 17 1118 {€ 1062 5्1-€ 9 71101€4 108 गो 2 {2.6 24 ६0 0€ ऽप्०ऽवाा्त्न 1८68560, €ण्ला (तपा) 2 चल ८० पजि, कलि 346 72265 ४24 21684 0€€1 {110६ ग. {६ 15 1४€1€518 10 €21८प्६॥€ 024 17 ६01€ 205€0८€ 7 {1€5€ €41101181 204 {900412111621 १६४1८९5, € 1€5€01॥ प्राह 2 606 22465 010 12 ४€ 5 €11€व ६0 0४१1 1300 722€8, #/ 11116 00 €41101124 25515216 10 {015 «०06 25 9६1 *€04€1€प. 0ष्र 7011 1400212. 1) 12511, 9011 511४2 7185808. 57185111 54 अ १२212 (1401018. 50257 29८ €10€ 711 1061112 € {1655-0 204 11 €01€€प00& {11€ 10083. [ 70 शावरदपा 0 {८56 इ लप्रलाला 01 {115 0-0{0€18्0ा. 1, 2150, णला$ 10८0 2[0701€ 12६6 0€ [0 16106766 $ {0€ «15१811९ 21202002 \€016 २65९८816 105पपा€ 59 1 € 702६ भ € 2064111 1€ एप01८४. 1011 9 प्€ गगुप्ा6€, {.211016, 1802-8 9118871 तटिप्ठा$ 16, 1944
| अथ पश्चिमोत्तरशाखीये `
वाल्मीकीय-रामायणे युद्ध-काणडम्
युद्ध-काण्डम् ! २० ४। ४ मेरी-शब्देन महता म-खद्धेन समन्ततः „1 ३०] तरिकूट(१२:)कन्द्र-मुखः प्ज्याऽदेरद इव स्थिताः (१) २८ [२६ गो -लाङ्ला महा-कायास् तमसम् त॒स्य-वचैसः ` | ३१] सम्परिष्वज्य बाहुभ्याम् अखादन्त निशा-चरान्।(२९॥। ततः कोध-समाक्ष्िः शरवर्षेण रषणिः। ३२] अङ्गदस्य चमूं घोरां नाशयामास सवे-तः ।३०॥ ततः क्रोध-परीऽताऽऽत्मा युव-राजोऽङनदो बटी | ३३] शिखाम् उत-पाटयामास बाहुभ्यां प्र-णदन् मुहुः ।॥२१॥ तां समुत-क्षिप्य तेजस्वी जथमानः शरोपिभिः । ३४] र्थं बभञ्ज वेगेन शिखया कपिकुञ्जरः ॥३२॥ |
दद्या रार्मीयणे युद्ध-कीण्ड रात्रि-युद्धं नमिकोनविराः सगः ॥१९॥
[पणर
[व-ष]- [ विरः सगेः 1 न्[दा-र वतेमाने तथा रौद्रे संग्रामेऽति-भयडरे । अद्धनदो विरथं वीरो रावणि समुपाऽदरवत् ॥*॥ [प इन्द्र-जिव तु रथं त्यक्ता रईताऽश्वो ईत-सारथिः। अंङ्-देन सहाऽभयैस्तस् ततरैवाऽन्तर् अधीयत ॥२॥ [२९३ स॒यज्ञ-वे्ां विधि-वव पावकं जुहूवेऽस्ज-वित् । जुह्वतस् तस्य॒ तजाऽग्रि रक्त-पीताऽम्बर-कलनः ॥३॥ [ध आ-जहृस् तत्र सै-श्रान्ता राक्षसा यत्र रावणिः ।
„. १, म-नास्ति | २. म-चित्रकूटकन्दरप्रल्यर्महाकायेमेहास्वनैः ॥ ३. रा+ल> लर्बश्मम्र म-अत आरभ्य सर्गसमाप्तिं यावत्पागे नास्ति ॥४. फ-नास्ति 1. ५, प्र रा? म-रंकाकांडे । ब-नास्ति ॥ ६. ल. -युद्रे । अ-घोरे । ७. म-ग्दोथ महावीरो ॥ ८. रा१-हताश्वरथुसा० । ६. म-अगदं च समाहूय ॥ १०. म-स्तोष्णीषावरथरकुः ॥ ११. रा» ल१ श्र प्र फ-आजुहुस् ।. रा २~आज्हस् ॥
९ वारमीकीयध्रामायणम् ।
सस्वाणि इत-पजाणि सम्-इोऽथ वि-भीतकान् ।।५॥ [प लोक्ितानि च वासांसि सच कारष्णीऽऽयसं तथा । सध-तोऽिं समा-स्तीर्यं॑शत-पतरैः स-तोमरः ॥५॥ [1 छागस्याऽपि च दरष्णस्य कण्ठान् जग्राह जीवतः । सोणितं तच् च षिधि-पत् स जुहाव रणोसुकः ॥६।। [घ सन्द एव॒ सप्-दद्धस्य षि-पूमस्य महाऽचिषः । वभुः शु-निमित्तानि वि-जयस्य प्रदक्षिणम् ।।७।। (प ` प्रदक्षिणाऽभवसत-शिखस् तेप्र-हार्क-सननिभः । हषिस् तत् प्रति-जग्राह पावकः स्वयम् उत्थि(द्-स्थि)तः) <| ततोऽपरि-मध्याद् उत्-तस्थो काञ्चन-स्यन्दनोत्तमः । चतुभिः फाचचनाऽऽपीडेर् अश्विर् युक्तः पर-भद्रकैः ।° अन्तर्-धानं गतः श्री-मान् दीप्र-पावक-सननिभः।॥९।। [प आ-ररोह रथ-श्रष्ुम् अन्तधीन-चरं शभम् । ज-वध्येर् वाजिभिर् युक्तं शस्त्रैश च वि-विधैर् युतम्॥।१०॥ [7 समारोपित-नेपथ्यं रथं रशक्ति-समन्वितम् । ` जाज्वल्यमानं वपुषा तपनीय-विभूषितम् ॥९१। [५ भेल चन्द्राऽथै-चन्ेश् च पवूणं वै समुपस्थितः जाम्बूनद-मयो नागस् तरुणाऽऽदित्य-सनिभः ।॥।*२॥ [ष वभूवेन्द्र-जितः केतुर् वैदू्य-समलद्ुतः । हुसवाऽभि राक्षसेर् मन्तस् ततो वचनम् अब्रवीत्।॥।१२॥ [५ य. हा वधार्हं तो मिभ्या-पव्रनितौ १. यार फ म-खवं ॥ २. रार फ म-जीवितम् ॥ ३. रा, ल, ल बृ अ-सधूमस्य । £. रार म-त्मनि०॥ ५. रा ल लर ब अमत्र हा०। ६ फ-ना्ति । ७. फ म-नासिति । अतः परमधिकः पाठः-रा१ ल, लरवञ्मभ्र रार-त्वाग्नि तपेयित्वा च दृत्यदानवराक्सान् । वाचयित्वा ततः स्वस्ति ` परयुक्ताशौ्हिना तमिः ॥ ८. रार-युकतैः ॥ 8. रार-रण्यं ॥ १०. मर्व । ११. रार फ-तूणीरेः समुपरिवतं । म-सवेतः समच्छरतं । १२. प्ररार फ मरणे ।
युद्ध-काण्डम् । २० | २४। ९३
जयं पित्रे प्रदास्यामि रावणाय मनः-परियम् ।२५॥ [प अश्च निर्-वानराप उरी हत-राधव-लकष्मणाम्. ¦ करिष्यामि द्य अ-ुश्रीवाम् इत्य् उक्काऽन्तर्-अधीयत १५॥ [ष स॒ ददर्षं महा-वीर्यो तव् उभौ राम-रक्ष्मणौ क्षिपन्तो शर-जनारानि कपि-पध्ये व्यवस्थितौ ॥१६॥ [7५ स तु वेहायसं पराऽऽप्य रथ-स्थौ (स्थो) राम-रक्ष्मणौ । अ-चक्षुषिषये तिष्ठन विव्याध नि-रितैः शरे; ॥१७।। [7५ तो स्य रथवेगेन परीऽतो भ्रातराब् उभौ । ग्रहीता धनुषी व्योन्चि घोरान् मुमुचतुः शरान् ॥*८॥ [प प्रच्छादयन्तो गगनं शर-जाछेर् महा-बरो तं महाऽुर-सड्शं न तो पस्प्रशतुः शरेः ॥९९॥ [५ स॒ वि-धा्याऽन्ध-काराणि माया-व-समन्वितः । दिशश् चाऽन्तर्-दंधे वीरो नीहार-तैमसाऽऽदतः॥।२०॥ [प नैव ज्या-तल-निर्घोषो नँ च नेमि-रथ-स्वनः । दयुश्ुषे चरतस् तस्य न च रूपं स्म हृयते ॥२१॥ [प घनाऽन्धकार-तिमिरे शिखा-वषम् इवाश्द्रतम् । शर-वषं महा-बाहुश् च्चा (का)ल (र) शर-संटैतः ॥२२॥ [प राधवौ सू्य-सङ्कशेर पोरेर् दंक्त-परैः "रेः । विभेद सम-अरे करद्धः सवे-गात्रेषु र्णिः ॥२३॥ [ष तौ हन्यमानो नाराचैर धाराभिर् इव पर्वतौ । हेम-पुङ्ान् नरव्याघ्रौ घोरान् यु्ुचतुः शरान् ॥२४॥ [1१ ` १.म-नस्ति। २. रा, ल लव श्र प्र-व्वीरौ रथस्थौ ॥ ३. म~ १. म-नास्ति । २. रा० ल१ तर्ब अ प्र-° वीरौ रथस्थो ॥ ३. म्- महासुरसंकारो ॥ ४. रा ल० लर ब स प्र-विधूया° | ९. म-०दधन् । &. रार फ म-°रतिमिरावृताः। ७. ल१ लय वद्नप्ररारफम-नापि। ८म्र म-नेमिखरस्वनः ॥ £. रा० ल लर ब अ प्र-ऽतिमिरं । १०. रार म- नाराचरार० । प्र म-ण्क दाररहतः॥ १९. रा० लर ब प्र-राघवं। १२. म- बहुतरं । १३. प्र-यक्रमवुः ॥
९ वार्पीकीय-रमायणम् ।
अस्तूरिक्षे तू अन्-आसाच ते रिपुं कडू-पाससः नि-पेतुर उब्यां विशिखाः शतशोऽथ सदंक्ष-शः ॥२५५।। [7५ पैन-गस् तु शरोदर्भूते रावणिः प्रहसन् रणे । अति-मात्र शरौपेण वाडयामास रावो ॥२६] [प तान्. विम्य ततो भेर अनीकेर् वि-चकषतुः राघवौ परर्माऽऽयस्तौ ज्वटद्विर् ज्वखनोपमो ॥२७॥ [प यतो यतो ददशतुः शरान् आ-पततः शितान् । ततस् ततो बाण-बषं राघवौ षि-ससनंतुः ॥२८॥* [7 इन्द्र-जिव त॒ दिशः सवा रथेन षि-चरन बरी । विव्याध तौ दाशरथी ठु-दस्तः शितैः शरेः ॥२९॥ [1५ तौ तुं विद्धौ महाऽऽत्मानौ रुक्म-पुङ्केर अ-निद्येः। बभूवतुर् दाशरथी बेरु-जीवैर् इवाऽऽटतौ ॥२०॥ [० नाऽस्य वेद गतिं कञ्-चिन् न रूपं न धतुः-स्वनम् ।
न चाऽस्य छक्षणं कश्-चिव सम-अर्थ॑श् चाऽऽप्तुम् आ-हवे ३१५ तेन षिद्धाच्च् च हरयो नि-हताश् च गताऽसवः राघवार्थे पराऽऽकरान्ता धरण्याम् उप-ञेरते ॥३२॥ [प क्ष्मण॑स् तु यु-सकरदः कोर्धाद् भ्रातरम् अत्रीत् । बराह्मम अस प्र-योक्ष्यामि वधाऽथं सवै-रक्षसाम् ॥३३॥ [1५ तम् उवाच ततो रामो रक्ष्मणं खभ-छक्षणम् । एकस्य रक्षसो हेतोः परथिवी हन्तुम् इच्छसि ॥३४।॥ [प
-_________`__~_~_~_~_~_-~-~-~-~-~-~-~-~-~-~-~--~--~~~_
१. म-तमसद्य । २. रार फ़ म~राराः रतस ॥ ३. म-ररैस्व ` पन्नगीमते । ध. रा२ फ म-पीड । ५. प्र-रावणिः ॥ ६. म-निधित्य । ७. रा२ फ़ म-अनेकेनिचकरतेवुः । ८. म-त्वरया युक्तौ । £. फ-नास्ति ॥ १०. म्र रान ॥ ११. रार-ल्षुदस्पी ॥ १२. रार फ़ म-्वधुजीवसखनोप्परौ ॥ १३. भ्र-नास्ति ॥ १४. रार फ-किंचित्सूयेस्येवाभ्रसवे । म-किचित्सूर्यस्येवाभ्रमण्डटे ॥ १५. म~नास्ति ॥ १६. प्र-°णस्त्वथ सं° । म-नास्ति । १७, अ-बद्मणोखं ।
युद्ध-करण्डम् । २९ । ३। ९.५.
अ-युभ्यमानान् भ-च्छनान पाऽञ्नरीस् छरणाऽ$गतान्। पलायमानान् सुप्ांश् च न लं हन्तुम् इदहाऽ्सि ॥३५॥ [1 अस्थेव तु वधे बुद्धि करिष्यामो नरम । आ-देक्ष्यामि महावेगान् काप-गान् हरि-युथपान ॥३६॥ [7 तं एने मायया छनं श्ुद्रम अन्तर्हितं भृशम । राक्षसं निहनिष्यन्ति प्रेक्ष्य वानर-युथपाः ॥२३७॥ [प स एवम् उच्का वचनं महा-यशा
वधाय रौद्रस्य नृरेस-कारिणः । रघु-पवीरः पवगर्षभेर् ?तस्
तदा महाऽऽत्मा त्वरितं निर्-पेक्षत ॥३८॥ [7 ईत्यषिं रार्मायणे युद्र-कण्डे इन्द्रजिद्-युद्धं नाम विदाः सगैः ॥२०॥
[वै-२०= [एकर्विशः सर्गः] =दा-४५] स तस्य गतिम् अन्व्-इच्छन् राज-पुत्रः भताप-बान् ।
९] रामो दिदेश अवान् दश्च वानर-युथपान् ॥१॥। [१
जौम्ब-वन्तं सु-षेणं चं नी च परवगषमम् ।
२] अङ्न्दं बवालि-पुत्रै च मेन्दं च शरभं तथा।>२॥ [२
द्वि-षिदं च हनू-मन्ते गजं च पु-महाषरखम् ।
३] ऋषभं च्षभ-स्कन्पम् आ-दिदेश्च रिपुं प्रति ॥३॥ [३ एनं मायाप्रतिछ्ं । ५. रा लप लर बव्यम्ररार फक ६. रा१ ल लर अ फ-निष्पतिष्यन्ति ॥ ७. म-महक््मा ॥ ८. फ़ म-नास्ति | 8. वम्र रार-लंकाकांडे ! रा? फ म- युद्धपर्वणि ॥ १०. रा ल ब-नास्ति ॥ १९.म- द्रौ सुषेणस्य दायादौ ॥ १२. रातु महा० ॥
९६ बास्पीकीय-रामायणम् ।
ते' तै परन्ष्ठा हरयो भीमान् उद्यम्य पाद-पान् ।
४] आ-कार विविद्यः स्वै माेमाणा यतो मयम् ॥८।॥ [४ तेषां वेग-वतां वेगम् इषुभिर् वेगवव-तरः ।
५] अद्-वित् परमाऽखेण यूथ-ींम् तान् अवारयत् ॥५॥ [५ ते भीमवेगा हरयो नाराचैर बहुभिः क्षताः ।
2] अन्ध-कारे न दश्छर् मेधेः सूर्यम् इवाऽऽदतम् ॥६।॥ [६ तेनै वानर-शादंखा राक्षसेन वि-पथिता ।
७] निर्-धूताः शरवेगेन न्य्-अपतेन्त पही-तरे । ।७॥ [7 वैतस् तौ राथवौ वीरौ सैर्व-ममाऽतिगैः शरैः ।
<] भृशम् आ-वेधयाथक्रे रावणिः समिति-नयः ॥८॥ [७ निरन्तर-शरीरौ ताब् उभौ च भ्रातरौ ठतो ।
९] कद्धनेन्द्र-निता वीरो धन्न-गेः शरतां रतेः ॥९॥ [८ तयोः प्षतज-मार्गेभ्यो सुखाव रुधिरं बहु ।
९०] ताव् उभौ सम्भ-कैरोते पुष्पिता इव क्-को ॥९०॥ [९ ततः पर्थन्तरक्ताऽक्षो नीखाऽज्जन-चयोपमः ।
९९] रावणी रघवो वाक्यम् अन्तधोन-गतोऽत्रवीव ॥९९। [९० युध्यमानम् अ-खक्ष्यं मां शक्रोऽपि ति-दशेश्व॑रः |
१२] द्रष्टुम् आ-सादितुं वीँऽपि न शक्तः कि पुनर् युषाम्।।९२।। [९१ एवम् उक्ता तु धर्मतो चातर राम-रक्ष्मणो ।
४ क क निः १. १५ ९३] निर्-विमेद रितेर् बाणेः रक्राऽशनि-सम-पभैः॥९३॥ [ ९३
९. म्र-ततो ॥ २. रा१ शअ-बल्वत्तरः । ३. अं-रखवित्। ४. रार फ स-युथपानां ॥ ५. प्र-तत्ते। रार फ मते तु॥ £. मततः स । ७, म-~नास्ति ॥ ८. रा१ ल१ ल२ब्-्तां गतो । प्र-पर्वमर्मातिगैः इरः ॥ ६. रार म-मचकशेते ॥ १०. रा१ ल१ लर वच प्र-स्ताक्षौ । ११. स- भ्रातरौ ॥ १२. ल र-तरिदिवेश्वरः । १३. चापि ॥ १४. राङ्~चक्रस्यशसेम ० । ` १५. म-नास्ति ॥
युद्धकाण्डम् २९. २३। ९७
१२] एतौ. रोष-परी ऽताऽऽत्मा नयामि यमसादनम् । [९२ भिन्नाऽ्जन-चय-पर्यो विस्फार्य वि-पु धतु १५] भूय एव सारान् घोरान् वि-ससन तयोर् म्रधे ।॥१५॥ [१४ ततो ममेसु मम-ज्ञो मनलयन् नि-शितान् शरान । १६] राम-रक्ष्मणयोर् वीरो ननाद च युर युहुः ॥१५॥ [१५ स रायं लक्ष्मणं चैव घोरै दत्त-वरैः शरैः । [स०४४ - पि] बिभेद सम-अरे छदः सवै-गातरेषु रस्सः ॥१६॥ [३८ अ-दश्यः सवै-मूर्तानां कूट-योधी निश्रा-चरः | प] बबन्ध शर-बन्धेन ताव् उभो राम-टक्ष्मणौ ॥९७॥ [३९ बद्धौ तु शरबन्धेन निष्ययन-मुजौ कृतो ।° [स ०८५ १८] निपेषाऽन्तर-मात्रेण न शक्तो तं निर्-रकषिर्तम् ॥२८॥ [१६ तो तु निभिन्न-सवऽद्खो शरतस्पाऽऽहितौ । रणे | १९] ध्वजाघ् इव महेन्द्रस्य रज्जु-युक्तो पर-कम्पितो ॥९९॥ [९७ तौ सम्प-चखितौ वीशव् अर्दितौ ममेदिभिः। २०] नि-पेततुर महेष्वासो जगत्यां जगती-पती ॥२०॥ [९८ तौ वीर-शयने तत्र शयानौ रुधिरोक्षितौ । २९] श्र-वेष्टित-सवीऽङ्ाब् आर्ध परम-पीडितौ ॥२९१॥ [९९ न्च अविद्धं तयोर् गात्रे वभूवाऽनन्तरम् अष्ब् अपि} ` २२] अ-निषिद्धं च नाऽध्वस्तम् अपि सुष्मम् अ-जिद्यः २२[२० तौ तु वीरो शरैर् बद्धो रक्षसा कामरूपिणा ।'°
-----~----~---------~~~-~~~~--~-~------~------ -------- ~~~
१. म्-नास्ति ॥ २. अ-गप्रख्यो । ३. रा०-राघव; ॥ ४. रार फ म-सर्वयोधानां ॥ ५. प्र-निष्प्रयलो मुजो । अ रार म-निःप्रकम्पभुजौ | ६. फ-नास्ति । ७, प्र-रक्तस् । रार फ-रोकुस् । ८. म-पैव वीक्षितुम् ॥ £,
-नास्ति \ १०, ब-विच्छिन ° । १९१. अ स-नास्ति ॥ १२. म~नास्ति। १३. प्र-ण्व क्षतम् । १४. रार~नानिभिनं । ब-अनिरुद्रं । १५. रा० अ प्र-दतैर् । ` १६.-अतः परमधिकः पाठः--फ-शरावितशरीरौ तौ क्षितौ निपतिताुभो । प्रकाशेतां महाबाहू द्रावितं सलिलं यथा ॥
९८ वास्पीकीय-रामायणम् ।
२४] रक्तं सुश्षवतुर गात्राज् जरं परर्लवणाब् इव ॥२६।। [२१ पातितः प्रथमं रमः ` । रर-तस्प-निपीडितः | २५] क्रोधाद् इन्द्र-जिता येन पुरा शक्रोऽपि निर्-निर्वः॥२०५।। [२२ पुनश् च लक्ष्मणो वीरो निश्चेष्टो धरणीं गतः पि] पश्वातस राक्षसेन) षेण) बर्बन्पेशषर-पञ्चरे ॥२५॥ [7५ २६] नाटीकैर् अर्ध-नारीकेर् भिर युक्तेः सहस्रशः । प] नाराचेर् बत्स-दन्तेश् च सित द्रः शरेः शितेः ॥२६॥ [२३ २७] सं वीर-शयने शिष्ये दिव्यम् आ-दाय कारकम् । छिर्न-युष्टि-परीणाहं भिणेतं रुक्म-्वाजिनम् ॥२७।। [२४ बाणपाताऽन्तरे रापः पतितं पुरुषर्षभम् `। २८] श्या रक्ष्मणं दषा निर-आशो जीषितेऽभवव।२८।। [२५ बद्धो तु वीरो विरतो शयानौ तो वानराः सम्परिवार्य स्वै .। सम-आसते वायु-युत-पधाना
प] वि-षादम् आओतोः परमं च जग्मुः ॥२९॥ [२८ ईसया रभायणे युद्ध-कण्डे शर-बन्धो नामैकर्विः सर्म: ॥२१॥
१. फ-प्रखवणाद् ॥ २, रार-पतितः । ३. रा" ल. ल. च प्र शरतुल्यनिपी ° । बृ-शरतत्पं नि ° । रार-रारतत्पेन पी °} ४, म-राक्रो विनिर्जितः ॥ ५. रा० ल>लयर्बय् प्र-परणीतरे । ६. य १ ल लर ब अर प्र-पुरः पैथाद्राक्षसेन््रो । ७. रा१ ल१लस्बव्म प्र-ववषं । ८. रा५+ ल१लर्वञ् प्र फ-०पञजरं । ९. म-नास्ति ॥ १०. म-वेतसपत्रकैः । १९. प्र रार फ म-सिह- दष्टः ॥ १२. प्र- सुवीर ° । १३. अ-श्रष्ठो । म-दिव्ये । १४. रा, ल> लर बश्च रा२ फछनमु° । ९५. रा१ ल१ लर ब प्र-तृत्ययन् ¦ म~त्रिनेवं । १६. रा१-उरुवा° । १७, प्र-पुरुषषभः । १८. म-जीविते तदा ॥ १६. प्र- विबद्ध तो वीरनरो । म-बद्धौ च वी° # २०. रार-ते। २१. प्र-अन्तः ॥ २२. फ़ म-नास्ति । २३. प्र-टंकाकांड । मृ-युद्धपवणि ॥
युद-कण्डम् 1} *८। १९
रक्षन्तौ नगरीं डमं कोटीभिर् दशभिर् दतौ-। [८ ९] आ-कंसेते पुरीम् एतो मदितं स्वेन तेनसा ।९॥। [७३ श०य]यं तु पयसि तिष्ठन्ते परभिन्नम इव कुञ्जरम् ) [९ पि] बातिनेबोद्-धतं तरं यस्य रूपं महाऽऽत्मनः । [पि १०३] यो बात क्षोभयेत् कर द्रः सम्-उद्रम् अपि वेर्ग-बाच्।१०।।[९उ पेष धपितवांस् लड पूवं सीतां च दृष्टवान् । ९९] एनं परय पुरा दष्टं कपि प्रया-गतं पुनः ॥११।॥ [१० ज्येषः केसरिणः पुत्रो वौताज् जात इति श्रुतिः। १२] हनू-मान् इति षि-ख्यातो छदह्वितो येन सागरः ॥१२॥ [९१ काम-रूप-परन् चैव॒ काम-गश् चेषं वानरः । १३] अ-निवाया गतिग् चाऽस्य यथाऽनिछ-गतिस् तथा॥९३।[९२ ` उद्-यन्तं भास्करं बाखो रष्दोस्या(द्-स्था)य पुरा कपिः,
१४] भि-योजन-सदश्चाऽन्तम् अध्वानं समभि-ष्टुतः ॥९५॥ [९३ आदित्यम् आ-हरिष्यामि नभसः परिपश्यतः । १५] इति निश्च-चिय मनसा कफिरेष बर-दपितः ॥९५॥ [९४ अन्-जाधृष्यतमं मातुम् अपि देवषिदीनेः ।
१६] अन्-आसायेव पतितो भास्करोदयने गिरौ ॥१६॥ [१५ पतितस्य कपेर् एको हनुर् एव शिखा-तटे । ९७] किञ्-चिद् भग्नो दट-दतुर हनु-मान् एष तेन चं ।१७।। [९६ इत्य् एवाऽऽगम-योगेन मयेषः षििदितो हरिः । मूं । 9, रा२ फ-तेजसा ॥ ४. रार-एको ॥ £. म-कषत्रे । ७. ल ब अ- वातजात । ८. रा२ फ-धुतः॥ £. रा२ फ-°रूपी वली । १०. म-चापि 1 ११. प्र रार फ़ म-चेव। १२. रार फ-यथानलसखस् ॥ १६३. प्र-ग्य महाकपिः । रार प्-ैवोत्पप्तितः किल । म-दष्रा योयं पु ॥ †४. रा२ फ म॒-परियास्यति ॥
१५. रा ल १ ल२ ब अ-सदेवऋषि वानरः ॥ १६. रार प-अस्य । १७. रा फ-वानरः ॥ १८. राद फयषएष।
२० वाद्मीकीय-रामायणम् ।
९८] नाऽस्य शक्यं वं बी प्र-भावच् चोप-छक्षितुम् । [९७ आ-शसंत्य एष चेक छक मदितुम ओजसा ॥९८॥ [१८य्
१९.] यस् स् अस्याऽनन्तरः श्यामः पद्य-पत्र-निमेक्षणः
. इृक्वाकूणाप् अति-रथो छोके धिश्रुत-पौरुषः ॥९९॥ [९९
२०] यस्मिन् सैना-तनो धर्मो यो रभम नाऽति-वतैते ।
यो ब्रह्माऽसं च दैवं च वेत्ति पेद-विदां वरः ॥२०॥ [२० २१] अस्-ग्रापः सं-दारो यस्मिन्न एवै प्रतिष्ठितिः । [प
यो भिन्द्याद् गगनं बाणेर् व-धाम् अपि दररयेत्।।२१॥
२२] यस्य भुत्योर् ईब क्रोपः शक्रस्येव परा-कमः । [२१ यस्य भायां जनस्थानात् सीता सौम हता त्या ।
२३] सोऽयं दाशरथी रमो योद्धं लाम् अभि-वतेते ।२२। [२२ योऽस्येव दक्षिणे पाबे शद्ध-जाम्बूनद-पभः
२८] विशा-वक्षाम् ताग्राऽश्नो नील-कुश्चित-मूषैनः ॥२२॥ [२३ एषोऽस्य लक्ष्मणो नाम शाता प्राग-समो हितः
२५] वेद-वेदीऽइ-कुशरः सवौऽद्व-पिभि-पारगः ॥२४।॥ [२५ अ-मर्षी दुर-जयो जेता षि-कान्तः संप्-अरे बटी ।
२६] रामस्य दक्षिणो बाहुर् निस्य प्रागो बहिश्-चरः ॥२५॥। [२५ नित्यं सद्धाम-सीख्श् च निष्यम् उत्तम-कार्ुकः । [प
२७] न च्य एष राघवस्याऽथं जीषितं परिरक्षति ।
१. रार फ़ म-हपं । २. म-अयं सेन्येषु । ३. रार फ-एवैको ॥ ४. रा लर अ म-मीमः। रार फ-ञूरः । ५. रार फ-द्यामः पञ्चनि° । म-दयामः पद्मदलेक्षण: ॥ £. रार फ़-०तना धर्मा । ७. रा२ फ-घर्मान् । ८ रा५ ब~चैव ॥ ६. प्र-°म्रामस्य सं° । १०. ल -यस्मिननेष । रा फ ब-यस्मिन्वीरे। १९१. प्र- प्रतिष्ठति । १२. रा ल ब अ-मिन्दन् । प्र-अभिनद् । १३. रा ल ल त च श्- वसुधां च निवतयेत् । प्र-वसुधां च निवर्व॑ते ॥ १४. रा? फा-शरत्योः समः ।
` १९ सार फ म-प्रमथिता ॥ १६. रार फ-यधैष ॥ १७. रा२ फ म-नये युद्धे च रकः ॥ १८. रा॒ ल ¶-समरी ॥
युद्र-कांण्डम् । ४ । ३५ 1 २१
एषोऽप्य् आ-रसते युद नि-हन्त सषै-रात्नसान्।२६॥ [२६ २८] यस् तु सव्यम् असौ पाश्वं राम्याऽञ्गरैस्य तिष्टति ।
रक्नो-गण-ठतो राता कषिष सं विभीषणः ॥२७ [२७ २९] श्री-मता राजराजेन खड्ायाम् अभि-षेचितः ।
स्वाप्र एव प्रतिसं-रब्धो राम-साचिव्य आ-गतः॥२८॥ [२८
0) 2 99
7 ५७.०00, १०४. ४०३. ४ भ ५ न ५५ (स 4
३०] यथा चेष तथा प्राप्त् चाऽऽगमो वानरेषु वै 1: पजा-पतेः किर पुरा वाताऽऽतवरिद्धं रजम् तदा ।
३९] वापेक्षणेऽपतत् तेन स्पृष्त्रा किम् इदम् रेक्षत ॥२९॥ [प वाभेनाऽऽदाय दृस्तेन क्षिप्रं दुरं पपात तत् ।
३२] मनसा चिन्तितं तेन किम् अस्मात् प्र-भविष्णुषु।३०॥ [प तत्राऽपि तरसा भासा फेन-वुद्धद-सपमा
३३१ उस्थि(द्-स्थि)ता तिग्रह-वती नारी कपरु-खोचना ।॥३१॥ [५ चन्द्र-षिम्बाऽऽनना बाख षिद्युत्-तरल-खोचना ।
३८] "ने देवी न चं गन्धर्वी नाऽघुरी न च पन्न-गी ॥३२॥ [प तादग-रूपवतीं रष्ं स्वयम् एव स्वय-मुवा ।
३५] रोक-पारास् त॑तो दृष्ट्रा तं देशं सयुपाऽऽगताः ॥२३३॥ [प रविस् तजाऽत्रवीद् वाक्यम् उप-त्य प्रजापतिम् ।
३६] कस्येषा केन कार्येण सं-्रेह उभाऽऽनना ॥३५॥ [प पुरीं भोग-वतीं त्यक्ता नागकन्या किम् आ-गता ।
३७] सिद्धिर् बुद्धिस् तथा लक्ष्मीः प्र-मा पुष्टिः सरखती ।
३८यू] असो रूपम् अवष्टभ्य चोधिथि(द्-स्थि)ता जगतां ततः॥३५॥ [1५
नि |
१. रार म-एकोप्यादां° । रा१ ल५ लर ब श प्र-एषो ह्यारं० ॥ २. स-मध्यम् । ३. रा२-णस्याध्रित्य । ४. रार फ-तवेवैष ॥ ५. रा१-तव राज्येन । £. म-°सत्निष्यम् ॥ ५. लर-च । ८ रार फ म-अत आरभ्य ४५-रा्रोकं यावत्पाठो नास्ति ॥ ६. प्र-चिन्त्यते॥ १०. प्र-नेव देवी न॥ ११. रा ¦ ल५ लर प्र-टष्ा। १२. लम-तुते॥
ध] वास्मीकीय-रामायणम् |
ततो वे रजसा जाता(ता)स्निगध-साऽजन-संममा( मां) ३९] भाश्करो भास्कराऽऽमां ताम् उपगूह्य ततो गतः ।३६॥ [7५ कदा-चिद् बीऽऽक्ष्य तां कन्यां रूप-योवन-दपिताम् । ४०] स्थितां मन्दर-पृष्टषु रषिर् वचनम् अब्रवीत् ।२३७॥ [प मत्-तेजसा महा-वीयैस् त्व् अधृष्य च महा-रणे । ४१] देव-दानव-यक्षाणां पन्न-गानां स-रक्षसाम् । अ-वध्यस् ति-दशानां च तव पुत्रो भविष्यति ॥३८।। [प ४२| वरेण छन्दयिखा ताम् अगमत् सद्य एवसः । रविणा बाछ-मापात् तु बाखेवं परि-कीतिता ॥३९॥ [प ४३] अथ कारे तदाऽऽसीनां शक्रः घुर-गणाऽन्वितः । वि-चरन समयाऽऽषिष्ः ! सैर्त-करसुमोत्करे ॥४०॥ [प ४८६] स दष्टा चार-सवोऽद्गीं परं तरि-स्मयम् आगतः । का सं भवसि रुद्राणां यक्षाणाम् इति चाऽत्रवीत् । ४५] मनो हरसि मे भीर कटे कान्त-तरा च असि ॥४१॥ [प स॒ तु भावेन दिव्येन पाणिना तां मनो-रमाम्। ४९] उपस्पृश्य जरं(जर) शीते वचनं चेदम् अत्रवीव्।।४२।॥ [1५ वानरो रिव्य-रूपो ते स्वाभ्खौ मरूपिणौ । ४७] उत्-पत्स्येते महा-भागो षि-षादं मा मपिष्यसि । यम-जातो पहा-भागौ वा सु-प्रीव एव च ॥४३। [7 ४८] किष्किन्धा नाम तु पुरी कान्ता पुष्प-फडेर् युता । त्न॑राज्यं करिष्येते सषे-वानर-पुङ्षौ ।४५। [रप ४९] इश्वाकु-कुख-सम्भूतो रामो नाम महा-यशाः । विष्णुर् मातुष-रूपोऽसौ तस्येकः सख्यम् एष्यति ।४५॥ [प
नी
क ९. ऋ प्र-्निग्धामञ्जनचश्चुषा 1 २. ब श्र प्र-ततस्ततः । ३, रा५ ल~ ` नास्ति ॥ ४. प्र-सूर्यरूपरिणो ॥
' युद्धकाण्डम् । ठ । ५५ । ' २६
५० | यं तु -पकश्यसि तिष्ठन्तं टक्ष्मणात् सम्-अनन्तदम् । स्वै-शाखाम्रगेन्द्राणां मतौरम् अ-परानितम् ॥४६॥ [प ५१] तेजसा यशसा बुद्धया बरेनाऽभि-जनेन च । य; कपीन् अभिस्-पत्ते हिम-वान् इव पर्वतान् ।॥४७।। [पि ५५९ | किष्किन्धां यः समध्य्-आस्ते गुहां वानर-सङ्छाम् । [ध दुरं-गां पैत-दुरग-संथां कामरूपी पहा-बटः ॥४८।। [३९३ ५३] अस्यका काञ्चनी माखा शोभते शत-पुष्करा । कान्ता देव-मनुष्याणां यत्र रक्ष्मीः प्रतिष्टिता ॥४९॥ [३२ 2] एर्षा माछा च तीरा च कपिराज्यं च शाश्वतम् | ५९पू्] रामेण वानं हतवा सुग्रीवे प्रति-पादितम् ॥५०॥ [३३ शतं रत-सह्ाणां कोरिम् आषूर् वैनीषिणः । - ५९] शतं कोटि-सदसख्राणां शङ्कर् इत्य् अभि-धीयते ॥५१॥ [३४ रत॑ शङ्क-सहस्राणां इन्द्म आहुर् मनीषिणः ५७] शतं उन्द-सदक्चाणां मरहा-दन्दम् इहोच्यते । २ [३५ महाहन्द-सहखाणां शतं पद्मम् ऽति स्पृतम् । ५८] दतं पदम-सदस्राणां महा-पयम् इहोच्यते ॥५३॥ [३६ ५९उ] एष कोटिसहस्रेण तथा रडक-रतेन च । एष टन्द-सहस्रेण मदहाहन्द-शतेन च॒ ॥५४॥ [३७ ६०] एष पद्म-सदस्ेण महापद्म-शतेन च । एष सेन्येन सर्वेण सु-संपनेन पाँथिवः ॥५५॥ [३८
१. फ-यदि । २. म-नास्ति ॥ ३. गनल१ल २३ अ प्र-सुवेल्दुगमध्यस्थः ॥ ्. प्र-एतामाल्ग्य तारां । ५. रा२ फ-सर्वशः ॥ £. अ-नास्तिः । ७. ल १ बं म-नास्ति ॥ ८. रा+ ल तर ब्म प्र-नास्ति। 8. तल१- शत. वृन्दं .स° । १०. अ-नास्ति ॥ ११. रा० श्ल ५ अ ब-रातपद्ममिति शरुतिः । प्र-नासि । १२. प्र-नास्ति । १३. रा० फ-इति श्रुतिः । १४. प्र म-नास्ति ॥ १५. म-महापद्यश ° ॥ १६. त १-समुत्पम्नेन । १७. ₹ा१ फ-०्व ॥
२५ वास्मीकीय-रामायणम् ।
सु-प्रीवो वानरेन्रस् -खां सम्प्र-हासऽयेप् एष्यते । [८३३ ६१.] यद् अत्राऽनन्तरं कायं तद्. मवान् केतुम् अहेति ।५६॥ [7 इमां महा-राज सर्म-इक्ष्य रबहिनीं समुन-नतां प्रज्वित-ग्रहोपमाम् । तथा प्रयत्नः परमो षि-धीयताम् , ६२] यथा जयः स्यान् न परा-जयः कं-चित् ॥५७]। [५४ इत्यार्षे रामायणे भुद्र-काण्ड शुर्क-वाक्यं नाम चतुर्थः सर्गः ॥४॥
[ व-५ ]= [ पञ्चमः स्मः] =[ दा-२९ | दकेन च समा-ख्यातां द्ष्या तां हरिबाहिनीम् ।
९] समीप-स्थं च रामस्य भ्रातरं स्वं पि-भीषणम् ॥२॥ [९ रक्ष्पणं च महा-वीये ञुजं रामस्य दक्षिणम् । .
२] सवे-वानर-राजानं सुग्रीवं चाऽपरानितम् ॥२।॥ [२ इषद् आगत-सन्तरासो जात-कोधक्् च रावणः ।
३] भत्तैयामास तेजस्वी वाक्याऽन्ते छक-सारणौ ॥३। [५
प] तावं उवाच दस-ग्रीवो मन्युना सम्पूरितः । [प रोष-गद्रदया वाचा सं-रव्थस् तभेयन्न् इव ॥४॥ [द्उ
९१. रार फ म-उ्यतः । २.रा० ल१लरब् प्रवर्त । ३. म्- एतत्ते सवंमारव्यातं यथावदभिप्रे्षतः ॥ ४. रा० ल„ लर ब अ प्र-महावर- थिनीम् । ४. रारफ-रणे। ६. म-नास्ति ॥ ७. लरज अ प्र-लकाकाण्डे । फ्-सुन्दर- काण्डे । स-उुटितः पाठः । ८. फ-टंकावाक्यं । म-्ुकोक्तं ॥ £. रा फ म- कथान्ते ॥ १०. रा लर फ-तन्, । १९१. ल> ब अ प्र-गतश्रीको । १२. रा१ ल१लरवश्च प्र-मनसा । १३. रा लन लर व अप्र सत्र कम्पितः ) १४. प्र-स रक्षस् ।
युद्धकाण्डम् । ५ । १२ । २८
छ] मौ तावत् सर्य नाम सचिवैर उपजीविभिः । वि-परियं नृपति वक्तं निग्रहाऽनुग्रहे प्रम्.॥५॥ [७ ९] रिपूणां प्रति-ङ्छानां युद्धाऽयेम् अभि-वतेताम् । उभाभ्यामपषदशा ( शशं ) वीं वक्तं अ-पस्तुतं तरतेः ॥६॥ [८ | आचाय गुरवो ददा र्था षां पयुपाऽऽसिताः | यत् सौरं राज-शास्वागाम् अनु-जीव्य न भते ।७। ७] गृहीतश् चाऽप्य् अविज्ञातो भरः ज्ञास्वस्य वां टया [ हदशः सचिवैर युक्तो पूर्वर दिष्टं भिये च अंहम्॥८।। [१० ८] फिवां मृ्यु-भयै नास्ति माम् उक्ता परुष वचः यस्य वै८मे)शँसने८तो)जिहा प-यच्छति छभाऽदछमम।।९ [९१ ९] अप्य एवं दहने स्थृष्ठा बने तिषन्ति पद-णः |. राज-दोष-पराप्रष् न तिष्न्स्य् अप-यधिनः ॥९०।॥ [९२ ०] हन्याम् अहम् इमो पायो रचच-पक्ष-प्रशंसको यदि पूर्घोप-कारो मे न क्रोधम् उप-शपपेत् ॥९१।। [१३ १९] अद वेवस्यतं देवं प्येतां प्रेषितो मया । [प गच्छतं मोः घुदुर-खत्तौ सन्नि-कषाद् इतो मम ।९२॥ [९पू
१. रार फ़-न चतत् । २. ब-सचिवं । ३, म-नास्ति। ४. रा १ लरबश्म रार म~दृपतिर् । .रा१ ल लर व्र रारम-प्रमुः॥ ६. रा१ लम लर ब्म प्र-सद्शास्यांच । रार फ म-सद्शं नम । ७. रार फ अच्युतं स्तवं । ८. प्र-यथा । ६. स-तेवामुपा° । १०. म-सारे .राजशस्त्राणामयु जीवन्ति गह्य च ॥ १९१. रार-भावः । १२. रा० लंलरव प्र-रास्तरस्य वां रार ` शस्ववर्ता। १३. रा ल१ लरवच्प्र-मा जिदीर्षीः। १४. रा+ ल१लयर्वञ्
प्र-प्रियो । रारपग्रियेर् । १५. म-द्टं ॥ १६. रा०ऋ-परमं । १७. रार वदतो ॥
| १८. रा१ ल० लेरब र प्र-अन्नवद् । म-अधचैव । १६. रा५ लव फनटृष्टरा।
२०. -फ-णप्ररांसनैः । २९१. मव्यर्थोपराधो । २२. म-उपनारयेत् ॥ २३.
-म्-नस्ति । २४. रार फ्वंसेतां ल्घु दुर० । म-ध्वंसेतां सुदु्धषों । २५ छ्-नास्ति ॥
२द् वार्मीकीय-रामायणम् ।
१२] उभौ न दरष्टुम इच्छामि युवां विप्रिय-वादिनौ । [ प न युवां हन्तुम् इच्छामि स्मरन्न् उप-कृतानि वाम् । [१४३ १३] हताब् एव कृत-्रौ वै' मम स्नेह-पराङ्गुखौ ॥९४।॥ [१५ १.४३] तेनैवम उक्तौ स-व्रीडाव् उभो तोः छक-सारणो । रावणं जय-शब्देन प्रति-पूञ्याऽभिनिः-छतो ॥१५॥ [१६ १५] अव्रवीत् त॒ समीपस्थं दशग्रीवो महोदरम् । उपतिष्ठन्तु मे रीत्रं चारा अंति-षिचक्षणाः ॥१६।॥ [९७ १६] ततश् चारार्भं च रिवः पराऽऽप्ताः पाथिव-सासनाव् । उप-स्थिताः प्राऽञ्जख्यो वर्धयिता जयाऽऽरिषा।।१९७।। [१८ १७] तान् अत्रवीत् ततो वाश्यं॑राषणो रक्षसाऽधिपः । चारानपस्येयिनःशुरानभक्तन् पिगत-पाध्वत्रान्॥।९८।।[९९ ९८] छन्ना गच्छत रामस्य व्यव-सायं परीऽऽक्षितुम् । मन्त्र केऽभ्यन्तरास् तस्य प्रीतिं केन सदा गतः ॥१९॥ [२० १९] क वसत्य् अद्य रजनीं कतरेणेष्यते पथा । विज्ञाय निपुणं सवम् आ-गन्तन्यं विशेषतः ।॥२०॥ [२९ २०] चरेण विदितः शुः पण्डितेर वसुधाऽपिवैः । युद्ध ठंस्येन यत्रेन सर्मा-साय निर्-अस्यते ॥२१। [२२ २९] चाराम् तुते तथेत्य् उक्ता प्रहृ राक्षसेश्वरम् । प] ज्ञां पुरतः कृता हृष्टाय चक्घुः प्रदक्षिणम् ।* [२३
१. संर फयौ । म~तो । २. अ-नस्ति ॥ ३. अ-नास्तिः ॥ ध. म-उपस्थाप्यतु । ‰. रा२ फ-इति वि ० । म-इव वि० ॥ £ ल र-चारास्च . चत्वारः । फ-चाराः सत्व° ॥ ७. रा२ अ-प्रति"" नः । ८. अ-°गतवेतनान् ॥ ६. प्र रार-०सायान् । १०. प्र-केठुचरास् ॥ ११. म-आगन्तव्यमरेषतः ॥ १२. ० ब-स्हितः । ल र-व्यहतः । म-त॒ हतः । १३. रा२-युदर स्वत्पेन । फ़ म- युदधेष्वत्पेन । १४. रा१ ल१ लर ब श प्र-समाद्यास्य ॥ १५. रा+ ल १ लर बृ अ प्रू-्रहे राक्षसेश्वर । १६. रा फ म-नास्ति॥
युद्ध-काण्डम् । ५ । २७। २७
कृत्वा प्रदक्षिण जग्मुर् यत्र रापः स-रक्ष्मणः ॥२२।) [२४३ २२]ते सु-बेखस्य चैटस्यं समीपे राम-लक्ष्मणो । [२९ आ-सेदुर् हरि-सेन्येन से-उतो स-पिभीषणो ॥२३॥ [ध २३] पर-च्छनांश् चरतस् तञ्रं॑तान् ददश्षं वि-भीषणः। [२५३ २४ | विज्ञाय व (! वँ) चन तेषां स चक्रे राक्षसेश्वरः ।२५।) [ध पते दष्टा वानरवरं राक्षसा वानराऽदिताः । [पि २.४३ | पि-षेदुर भयं-सन्तस्ता नि-गरहीता यद्-कच्छया ॥२५॥ [२७ वानरैर अर्दितास् ते तु बि-कान्तेर् धु-षिक्र्मौ; । २५] पुनर् डम् अनुप्राऽऽप्राः सन्तो नष्ट-चेतसः ॥२६। [२९ ततो दश्-ग्रीवम् उप-स्थिताः पुनश् चरा विर् नित्य-चरा निशा-चराः । गिरेः यु-वेरटस्य समीर्प-वतिनं ॥\॥ न्य्-अवेदयन् भीम-बटं च तद् बटम्।।२७।। [३० इत्यप रामायणे युद्र-क्ीण्डे चाराऽ्ुम्ेषणं नाम पञ्चमः सगः ॥५॥
१. राजल. प्र-गत्वा वेरुस्य रौ० । ल०ब-गत्वा सुवेलरौ० । म-ते तु वे° ॥ २. सय१ ल" लर बश्च प्र-चरतश्वात्र । ३. प्र-चैषां 9. गार फ़ म-नास्ति॥ ५. रा ल च प्र-निषेदुर् भय० । रार फ म-विभीषणेन सन्त्रस्ता । £ मते गृहीत्वा ॥ ७. म्र रार फ म-°चविक्रमैः॥ ८. रार फ-०पवासिनं । ६. फ- तद्रत् ॥ -१०. ल ब अ प्र-लंकाकाण्डे ! रा२ म-लंकापर्वणि । ११. ल₹ म- चारादुप्रवेरान ॥
[वं-2;= [षषः सर्गः] [दा - २० | यीऽऽक्षमाणं विषण्ण तु साट शोक-कषितम् ।
%] मयान् जडी-तेर अद्ध; वसन्तम् इव पन्न-गम् ॥१।॥ [प उवाच पर-हसन्त् एव रप्रणो भीम-दशेनः ।
२] अ-यथावच् च ते वर्णो दीनश्च् चाऽसि निग्रा-चर । नाऽसि कच्-चिद अमित्राणां क्ृद्धानां वशम् आ-गतःर [प
३] इति तेनाप्तु-यष्म् तु वचो मन्दम् उद्-ईरयन् ।
प] महा-राक्स-शादटं शदखो वाक्यम् अव्रधीत् ।२।। [प ्ठ]न ते चारयितुं शक्या राजन् वानर-पुङ्घषाः । [५उ पि-करान्ता बल-वन्तश्च् च राघवेण च रक्षिताः ।।*॥
५] नपि सं-ताषितुं शक्याः सं-प्॑नोऽपि न टठैभ्यते । [६ स्वै-तो दस्यते पन्था वानरैः पर्मतोपमैः ॥५॥
21 प्रविष्ट-मातो ज्ञातोऽहं बटे तस्मिन्त् अ-वीरित ; । [७ तथा शृदीतो बहिभिर् वहू-पा विप्र-कषितः ॥६॥ ७] जानुभिर युष्टिभिर दन्तेस् तेश्च चांऽभि-हतो भश । [८ विप्र-णीतोऽस्मि वंडिभिर् हरिभिस् तैर अ-पर्पणैः ॥७॥ ८] परि-णीय च स्वेत नीतोऽहं रम-संसदि ।[९ रुधिराऽऽप्डुत-सवाऽड्खो षि-हूख्ण् चाऽजितेद्धियः।।८।॥
१. म-तेजजेरीकृतेर् ॥ २. प्र-किंचिद् । ३. म-च निशाचर ॥ ४. रा५ ल~ लर व अ प्र-च्डरि्स् ॥ ५. रा१ ल१लर बद फ-वार० ॥ ६. लप लर ब अम्र फ़-नापि संभावितुं। रारन संभावयितुं । ७. अराजन् वानरः पुंगवाः । ८. फ-नास्ति ॥ £. रार म-अवारिते । १०. रार फ-ततो ।
११. रार फ-पम्प्रवभितः ॥ १२. रार म-चापि हतो । १३ प्र रार फ़ म-दरिमिवेल्वद्धिर् ॥ १४. ब् रार फ म-मीतोहं ॥
युद्धकाण्डम् । ६ । १८ । २९
४
९] हरिभिर् वध्यमानश् च याचमानः कृताऽअछिः ! [९० राघवेण परि-त्ातो जीवन्न् एव यद्-कऋच्छया ॥*९॥ [११
१०] पर्ष ॒रक्ष-शिखाभिश्् च पूरयिता महाऽर्मवम् । द्रारम आहत्य लङ्काया रामस् तिष्ठति साऽऽयुधः।|९०॥ [१२
९९] गारुडं व्य्-उमं आ-स्थाय वानरैर बहुभिर् इतः।* भां वि-षज्य महा-तेर्ना छ्डाम॒एवोप-वतेते ॥९९॥ [९३
१२] पुरी-पाकारम आ-यातः कषिप्रम एकतरं कुरू । सीतां वा सम्य-यच्छाऽऽय युद्धं वा संवि-पीयताम् ॥९२।।[९४ ९३] सं रुषाऽथोत्-पपातेवं॑तच् चछू्वा राक्नसाऽधिपः ।
शार्दू सु-महद् वाक्यम् अथोवाच स रावणः ॥९३॥ [१५ ९४] यदि मां प्रति योत्स्यन्ते देव-गन्धव-दानवाः । नैव सीतां भ-यच्छामि सर्व-रोक-भयाद अपि ।॥|*५।। [९६ ९५] एवम् उका महातेजा रावणः पुनर् अव्रवीत् । चरिता भवर्ता सेना शुराः के तत्र वानराः ॥१५॥ [१७ ९६] कीदशाः कति वा सौम्य वानरा ये दुरा-सदाः। प] कस्य पुत्रां च पोर्चांश् च लं समा-हाहि राघ्नस ॥२९६॥ [९८ १७] तद अंतर प्रवि-र्धस्यामो त्रौखा तेषां वटाऽवटम् । अ-वरयं बल-संख्यानं कतव्य युद्ध-रिप्सुना ॥१७।॥ [१९ १८] अथेवम् उक्तः शारदो रावणेनोत्-तेश् चरः ।
१. म-नास्ति । २. प्र-परिन्नातो । ३. अ-इव । ¢. मनात ॥ ४. फ-यूथम् ॥ £. रा१ ल० लर ब अ प्र-मनपेवोपपनना्ध ॥ ७. रार पफ-ज्कक्षयाद् ॥ ८. फ-चारिता भविता ॥ &. रा२ फते । १०. म-तेषां । ११. रा फ-पृतराः प्रपोत्राश् । ०१२. रा२ फ-तत््वमाख्याहि ॥ १३. रा२ फ-तथात्र | १४. रा२ फ-प्रतियोत्स्यामो । म-प्रतिपत्स्यामो । १५. प्रज्ञातं । १६. सा ल१ ब आ प्र-चैव ॥ १५७. स्- °नोत्तरस्वनः ।
३० वास्पीकीय-रापायणय् ।
इदै वचनम् आरेभे वक्तं राधण-संसदि ॥९८॥ [२० १९] ऋक्षराजस्य पुत्रोऽत्र शजन. रात्नां घुदुर-जयः । [२१ २०] पितापदह्-मुतश् चाऽत्र जाम्ब-वान् इति वि-श्रुतः ॥१९॥ [प सहसरांऽख-घुतः श्री-मान् सु-प्रीवो वानरेश्वरः ॥ प] राक्षसानाम् अ-मावायं स-बरः समुप-स्थितः ॥२०॥ [५ २२३] सु-षेणल् चाऽ धर्मा ऽऽत्मा पुरो धर्मस्य वीर्थ-वान् 1 सौर्म्य: सोमाऽऽत्मनश् चाऽत्र जच दधि-सुखो हरिः २१ [२३ २३] सु-सखो बि-मुखग् चैव वेगदर्शी च वानरः; । रथ्पू] भ्रल्युर वानररूपेण रतैतुम् षां प्र-वेशितः । [२४ | स्वयं-मुवा महा-राज मृष्योः पुत्राच्च च ते -स्पर्ताः॥२२।॥ [प पुत्रो हताऽशनस्याऽ्र नीरः सेना-पतिः स्वयम् । प] अ-निरुस्य च पुत्रोऽत्र हूनु-मान इति विश्रुतः ॥२३। [२९ प] नप्ता शक्रस्य दुर-प्षो बल-वान् अङ्गदो युवा । २४३] मेन्दश् च द्वि-षिदस् चेषवीरो ताब् अंधिनोः सुतौ ॥२०।[२६ पुत्रा विवस्वत् चाऽत्र पञ्च काटाऽन्तकोषैमाः । २५] गजो गवारक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः } ॥२५॥ [२७ श्वेतो ञ्योतिर्-युखन्न चाऽत्र भौं सकरस्याऽऽत्म-नाबर उभौ २द] वरुणस्याऽऽत्म-जश् चाऽ हेम-कूटः पताप-वान्।२६॥ (२३ १. रा१ तलप लरवद् म्र म-राजा ॥ २. म-वानराणां महाबाहुः । महाबाहुः । ३. अतः परमधिकः पाठः --रा१ ल० लर ब्म प्र-अंगदो युवराजश्च तारापुत्रः शतक्रतोः । कदनं यस्य पुत्रेण कृतमेकेन रक्तसाम्॥ ४. रा „ ल लर बच प्र मदः । ५. म-चापि | ६. रा लत लर बञ्म्र- राजा ॥७. रा० लन लर बअ-तनुमेकां । फ-तदर्मायां । ८. ब-सम्मताः॥ ६. म-बली | १०. रा० जलनल वद प्र-अखिनीसुतो ॥ १९१. प्रचेवस्व- ताश् । रार फ़ म-वरेैवस्र्य् ? १२. रा० ल, लर ब अ-कार्छातकयमोपमाः | रार फ म-पच कालनलो० | १३.रा+ ल" लर ब प्र म-ररमो ऋषभो ॥ १४. रा५ ल ल ब अ प्र-ज्योतिषुत्ल । १५. पौ-नास्ति ॥
युद्ध-काण्डम् । ६ । ३५ । ३१
विश्वकर्मै-पुतस् चाऽत्र नखो नाम महा-कपिः । [३४ २] येन सेतर महान् बद्धः सागरे वरुणाऽऽख्ये ॥२७॥ [7 २७उ] दश वानर-कोर्योऽत्र शराणां वयुद-काष्किणाम् । श्री-मतां देव-पुत्राणां शेषान् नाऽऽख्यातुम्उत-सहे।।२८।। [२८ २८] पुत्रो दक्ष-रथस्याऽच्र सिह-संहननो युवा । २९पू] दूषणो नि-हतो येन खरय् च ति-रिरास् तथा ॥२९॥ [२९ वारी च निहतो येन कवन्धन्् च महा-बरः । [प ३०पू] वि-राधक्् चैष दुर्-पर्षो राक्षसो ऽनन्त-विक्रमः॥२०॥° २९३] नाऽस्ति रामस्य सगो विक्रमेण तु कश्-चन । [३० ३०३ | वक्तं नशक्यो रामस्य षि-करमे(म-)सद्शो मुवि ॥२३१॥ जनस्थान-गता येन वन-्हैथा राक्षसा हताः । [३१ प] एष सां सम-अरे योदधु उद्-यतः सु-पहाषरः ।३२॥ [7 छक्ष्मणन् चौऽपि धमोऽऽत्मा मातङ्गानाम् इवर्षभः ३१] यस्य बाणपथं प्राऽऽप्य न जीवेद् अपि वासवः ।|३३।। [३२ राक्षसानां वरिष्ठ च तवं राता षि-मीषणः | ३२] परि-गर पुरीं लड राघवस्य हिते रतः ॥२४॥'° [३५ इति स्वं समा-ल्यातं तषेदं द्विषतां बलम् । ३३] सु-वेटेऽधि-षटितं शेरे रोषे कार्ये भवान् गतिः ॥२५॥ [३६
इत्या रामायणे युद्धकाण्डे चार-प्रत्यागमनं चम षष्ठः सगे: ॥६॥
१. फ-नासि ॥ २. रारफ म-रोषं ॥ ३. म-नासि ॥ ४. प्र-च । ५. रा त लरब ख प्र-विक्रमो ॥ £. म-ये च । ७. ल०लर ब-वसता । ८. रार फ- सेष त्वां" ""जतुं । &. रार फ म-सगणो वटी ॥ १०. रा+ल-लरवञअ प्र-चात्र । रार फ म-चैव। ११. म-जीवेत्पुरुषरो वटी ॥ १२. ब्-तथा । १३. म-नासि ॥ १४. म-ण्टे राघवः ॥ १५. ब श्र प्र-रंकाकराण्डे। रार-नासि । म-कंकापर्वंणि । १६. ल र-चारप्रत्यागमं । रा २-चारप्रत्यागमो । प-चारप्रत्यागमनो । १७. रार नास्ति ॥
[ वै-७ {= [ सप्रमः सगः] =[ दा-२३५) ततस् तम् अक्षोभ्य-बरं राष्सौाऽपिपतिं चराः \ प] सु-वेखे राघव. रेखे नि-षिष्ं प्रस्य-अवेदयन् ।९॥ (९ चारेभ्यो रवणः श्रुखा पराऽभ्प रामं महा-बटम् | ९] जाताऽऽयासो ऽभवत किंचित सचिषांश् चेदम् अव्रवीत् २ [२ भ्री-मन्तो मन्निणोऽभ्य्-आरे ममाऽऽयान्तु समा-हिताः। प] जा-सन्नो मन्ब-कलो हि सम्पाऽम्प्रा रिपवो मम ॥२।। [३ तस्य तच् छसनं श्रुता मन्व्रिणोऽभ्या-गता दतम् । [४य् २] शिरसा तं प्र-णम्याऽथ तस्थुः प्राऽज्जख्योऽग्र-तः ||| [प ततः स॒ मन्यामास्र सचिव सह रवणः [ष्ड् प] मन््रयित्वा च दुर्-धषः क्षमे यत् सम्-अनन्तरम् । उ] वि-सजंयित्वा सचिवान् आ-विवेश्च स्वम् आ-टयम्।।८५।। [५ ततो राक्षसम् आ-नाय्य षिद्युज्-जिहं पहा-वटम् ।
५] मायातिनं पहा-घोरस् अब्रधीद् राक्चसाऽपिषः ॥*६।।* [६ &उ] मोहयिष्यामरे सीतां मायया जनकाऽऽत्मनाम् । [७उ माया-पयं राम-किरो गृहीता रक्षस क्षणात् 1 ७] मां ठं समनु-तिषेथा महच् च स-गरं धतः । (७ [<
९पू] तस्मै वषटोऽभवद् राजा भ-ददाव्ू अथ भूषणम् <पू] एवम् उक्तस तथेत्य् आह् विद्युम्-जिहयो निशा-चरः॥८। [२
१. रा फ-लंकाधिपतये । २. म-नासि ॥ ३. प्र रा२ फ़-जतत्रासो° ॥ ध. रा२ फ-०कालोभ्य ॥ ५. रा० ल५ लम्ब ञ्र प्र-मदहाघोरं प्रविश्याथ न्यव- सद् यत्र मैथिखी ६. अतः परमधिकः पाटः--राग्लन्लरबय् प्र म-विद्यलिहं तदानीं स प्रात्रवीद् रा्सेश्वरः ॥ ७. रा२ फ-राक्षसाऽ्दूमुतं । द. म~नास्ति ॥ ६. फ-समुपति ° । १०. अतः परमधिकः पाठ रार फ-संप्रहृष्ठो विवेशाथ अशोकवनिकां श॒भां । ११, रा फ-महावलः । १२. म-नास्ति ॥
युद्धकाण्डम् । ७ । ९८ । ३३ ततो दीनाम् अनदीनाऽङीं ददश धनदाऽतुनः, । [९१य्
१०] चिन्तयन्तीं स्व-भतोरम् अशोक-वनिकां गताम् । उपाऽऽस्यमाना घोराभी राक्षसीभिर् अदृर-तः ॥९4॥ [२२ ९९] उप-छ्य ततः सीतां भर-हषं नाम पूरयेन् । इदं च वचने हृष्ट उवाच जनक्ाऽऽत्पजाम् । [९६ १२]अधो-मुखीं स्थितां वाराय उर्द्-आसीनां पराङ्-मुखीम्९०[९१३ सान्त्व्यमाना मयामभदरै मां मेति प्रति-डरपसि । १५] खर-हन्ता स ते मतो राघवः सम्-अरे हतः ॥११॥ [१७ छिन्न ते सवै-था मुरं दर्षस् ते नि-हतो मया। १६] व्य्-असनेनाऽऽस्मनः सीते मैम भाया भविध्यसि।।१२॥ [१८ पि] अद्प-पुण्य निषरत्ताभ्थं मूढे पण्डित-मानिनि । । १८] भूर्ण भतुर् वधं सीते घोरं दत्र-वधं यथा ॥९३।। [२० उपाऽऽगतः समुद्राऽन्ते मां हन्तु शिर रापवः । ९९1] बानरेन््र-पणीतेन वरेन पहता उतः ॥९५।। [२१ सननि-विष्ठः सम्-उद्रस्य तीरम् आसाद्य दक्षिणम् | २०] बखेन महता रामो व्रजत्य् अस्तं दिवा-करे ॥९५॥ [२२ अथाऽध्वनि परिश्रान्तम् अथे -रात्रे स्थितं बलम् ।
२१] सुख-घुध्र समा-सा् चारितं प्रथमं चरैः ॥९६॥ [२३ तत॒ प्रहृस्त-पणीतेन वशेन पहता मम । २२] बलम् अभ्या-हतं रात्रौ यत्र राजा सख राघवः ॥९७॥। [२४ शाः परि-धाच् चैव गदा दण्डा महाऽऽयसाः।
९. प्र रारफ-सतरमदध्यायन्तीं। २. म्-नास्ति ॥ ३. रारफ-द्धनां तरात्मना। . रा त तर अ-उपासीनां । रार फ म-उपविष्टं ॥ ४ प्रमा मामिति प्रज } रार फ म-यमाभ्रित्य प्रज० ॥ £. म-नास्ति ॥
म-यथाध्वनः ॥ ८. रार फ-°रान् परिघांश्। £. रार फ-ग्दण्डान् । ९०. ₹२१२-महाजतन् \
थ वास्पीकीय-रापायणम् ।
२३] बाण-नाखानिं शृट्नि भास्वराः कूट-मुद्रस;।॥१८॥ [ २५ प] शक्ती?) च तोमरा चित्रां जा) चर्मणि मुमुलानि च। उदु-यम्योद्-यम्य रक्षोभिर् वानरेषु नि-पातिताः।१९।। [२६ २५] अथ सुप्रस्य रामस्य पर-दस्तन प-माथिना । अ-सन्रत् कृत-हस्तेन सरन् छिन्नं पहाऽसिर्ना ॥२०। [२७ २६] उत-पतंस् ताडितः पष्ट नि-पतंश् च यद्-कच्छया । २७] दिह वि्-ढतः पूवां रष्मणः पएव-गेः सह ॥२१॥ [२८ घु-प्रीवो भ्रीवया चान्तो भगप्रयाँं पएवगाऽपिपः । २८] निरस्त-हतुर् आ-कारे हनु-मान् राक्षसैर हतः ॥२२।। [२९ इन्द्रनानु-षुजातुभ्यां जानुभ्यां पतितो मुषि । २९] पष्टिेर् बहु-धा छिन्नः पतितः पाद-पो यथा ॥२३॥ [३० ` मन्द् च द्वि-विदश्् चोभौ नि-हतो वानरौ रणे ।
३०] प्र-धंसन्तौ नदन्तो च रुधिरोघ-परिप्ठुतौ ॥२८।। [३१्प् युधि विक्रम्य पुत्रेण मम शक्रजिता किर 1`' [प ३९] असिनाऽभ्या-हतच् छनः प्रकीणे-सुमहाबरः 1 [३१
वि-चेषते चं पेदिन्यां पनसः पनसो यथा ॥२५॥ [३२ ३२] नाराचैर बहूमिर् भिन्नः रेते दधि-मुखः पुरा । कु-यदिः कुमुदाऽऽर्करो नि-कुः सायकैः कृतः ।२६। [३३ ३३] अद्ध-दो बहुभिर् भिन्नः शीः रोषेश् च राक्षसैः ।*“ पतितो रुषिरोद्रारी भतो नि-पतितोऽङ्ग-दः ॥२७॥ [३४ १. सर फ-°रान् कूटमुद्ररन् ॥ २. रार फ-चक्राणि । ३. सार फ वानराश्च ॥ ४. त बं रार-महात्मना ॥. शाञ-उत्पतन् खण्डितः । £. म. च विदत ॥ ७. प्र-परतोसो ॥ ८. रा+ ल ० ल२ व प्र-निहतो। £. रा ल लर बश्च प्र-बहुभिरश्॥ १०. रार फ-निस्वनन्तो ॥ ११. म-नास्ति। १२. रा ल१ लर वच प्र-°्ना न्याहतश् । फोण्ना निहतश् । म-०°ना च हत् । १३.
रार फ़ म-अभितिष्ठति । १४. म-पत्नगो ॥ १५. म-दरैर् । १६. रार फ-कुमुदस्च महातेजा । ९७. म-नास्ति ॥ १८. रा२ फ-शुलेरासाय । १६. रार फ म-क्षितो ॥
युद्धकाण्डम् । ७ । ३७। ३५
३४] ह्येर् अन्येश्(¢न्ये) तथा नागे रथे चक्रम तथा परे। शयाना रदितास् तत्र केपयः कुटिकिर् अपि ॥२८। [३५ ३५] प्रहताश्च चाऽपरे ठ हन्यमाना जघन्यतः । अनु-पपन्ना रक्षोभिः सिंहैर इव महाद्विपः ॥२९।। [३६ ३६] सागरे पतिताः केचिद् गगन केचिद् आ-श्रिताः । बर्राक्षान् समा-रद् वानरैर व्यति-पिभ्िताः॥३०।। [३७ ३७] सागरस्य तै तीरेषु सागरोपवनेषु च । पिङ्ाऽक्षास् ते विरूपाऽक्षेर बहुभिर् बहवो हताः ॥२३१॥ [२३८ ३८] एवं तेऽभि-हतो मता स-सेन्यो मम सैनिकैः । प्र-म्ठानं च रजो-ध्वस्तम् इदं तस्याऽऽहृतं शिरः ॥३२॥ [३९ ३९] ततः परमदुधर्षो रावणो राक्षसेश्वरः । शृग्वन्त्यीस् तत्र वैदेक्षी राक्षसीर इदम अव्रवीत् ॥३३।। [४० ४०] राक्षसं पोर-कमोणं विध्युज-जिहं प्र-वेशय८थ) । तेन तद् राघव-शिरः संग्रामात खयम् आ-हतम्। २४।। [४१ ४९] एवम् उक्ताम् तु राष्षस्यो रावणेन दुर-आस्मना ¦ प] निर-नग्मुस् त्वरिताः रीर विद्युज्िह-निवेश्नम् ।॥२५॥ [ए ४२३] विदयुभ्-जिहो ग्रदीलाऽय शिरमं तत् स-रराऽऽसनम्। णाम शिरसा ईला रावणस्याऽग्र-तः स्थितः ।३६॥ [४२ ४३] तम् अव्रवीत् ततो राजा राणो राक्षसं स्थितम् । विधंज्-जिहं समा-लोक्य समीपे परि-वतिनम् ॥३७।। [८३
१. रार फ-प्रचारा गोगंणरिि । म-प्राकारेगोगणेरिव ॥ २. रार फ असिभिस्त्वपरे । ३. रा० तलर-णद्विपः। 9. प्र-नास्ति ॥ ५. लर रार फ़ म-च॥ £. प्र रार फ म-सेनया | ७. रार फ म-प्रताक्षं ॥ ८. रा२ पए-गण्वन्त्यां तत्र वैदेह्यां ॥ ६. अ-नास्ति | १०. रार फ -म-नास्ि । १९. अ रार्फ म-नासि ॥ १२. रार फ-०जिह्स्ततो गृह्य सरिरस् १३. अ म-नासि । १४. श्-नासि ॥ १५४. रार फ-महाजिदहं ॥
३९६ वारमीकीय-रामायणम् ।
४८] अप्र-तः कुर सीतायाः शीघं दाशरथेः शिरः । अव-स्थां पश्चिमां भुः कृपणा साधु पर्यतु ॥३८॥। [४४ ४५] एवम् उक्तं तु तद् रक्षस् तच् छिरः भिय-दशनम् । पुरो निःक्षिप्य सीतायाः क्िमम् अन्तर् अथीयत।२९॥ [४५ ४६] रावणश्च. चाऽपि चिक्षेप भास्वरं कै्ुकं तदा । चिषु छोकरेषु वि-ख्यातं रामस्येतद् इति व्रवन् ।४०। [४६ तद् रक्षसा तेर्न शिरः स-का्ुकं पि-शीयमीणं स-शचरं मरी-तछे । निवेद्य तस्याः सम-अरे हतं पतिं पि] ततोऽब्रवीत् तां भव मे वशाऽतुगा।।*१।। [८८ स॒ रवणश्च चारू-दतीं पति-चतां निर क्षय भैर व्य-असने चिकीरषिताम्। उवाच सीतां किम् अवेक्ष्यम् अस्तिते
५८] मवस्व भायां मम मत्त-कारिनि ॥४२॥ [7 इत्यप रामायणे बुद्र-काण्डे माया-रिरो-ददौनं नाम सप्तमः सर्गः ॥७
९ € नदा [व-८।= [अष्टमः सगः] = दा-३२] ९पू] सा सीता तच् छिरो षरा तच् च काभुकम् उत-तमम्। [श् २पू] नयने मुख-कणं च पत्युस् तत॒ सदशं ॒शनैः ॥९॥ [रप् प] मुखम् इन्दु-पभं सोम्यं भतः कमललोचनम् । [ए
९. प्र-उ्तश्च | २. रा१ ल१ लर वच प्र-उपनि० ॥ ३. प्र-सरारं भास्वरं ॥ ४. रा० ल= लर ब अ-स र० | प्र म-स विदयुनिद्वेन । ४. रार फ- विकीयै° ॥ ६. ब शख प्र-स्कार्काण्डे | म-ठंकापर्वणि ॥ ७. अतः परमधिकः पाठः-रा१ ल लर ब अ प्र-सुप्रीवप्रतिसंसगमाख्यातं च हनूमता । ८ रा१ल१लर अप्रा फ स-ञुखव्णं ॥ |
युद्धकाण्डम् । ८ । ९९ । ३७
२उ] केशान् केशाऽन्त-देशं च तं च चृडा-मणि छभम् ! [२
प] सु-शिष्टंग च सु-सखमांर् चैव पाण्डरा दरनांस् तथा ।२॥ [7 एतेः सैर अभि-तनानैर् अभिज्ञाय मु-दुःखिता `
३] षि-जगहीऽथ कैकेयीं करोशञन्ती कुररी यथा ॥३॥ [३ स-कापा खह केकेयी ममाऽऽ्यां सँ मषिष्यति।
८] कुलम् उत-सादितं सवै य्या कृलह-श्ीखया ।॥*॥ [४ आयोयाः किं नु कैकेय्याः कृतं रामेण धि-प्रियम् ।
५] यद् ग्रहाच् चीर-संवीतो राघवो विप्रवासितः ।८५॥ [८ एवम् उक्ता (श्रा) त॒ वैदेही वेपमाना तपिनी !
६] जगाम जगतीं बाख चिन्नेव कदी यथा ॥2॥ [2 सा सुहूतीव सशया(द्-स्था)य प्रति-छभ्य च चेतनाम् ।
७] तच् छिरः समुपाऽभ्प्राय वि-टछपाऽऽयतेक्षणा ।9। [७ हा हताऽस्मि महा-बाहो वीरत्रतेम् अनु-त्रता ।
८] इयं ते पश्िमाऽवस्था पम हेतोर् उपस्थिता ॥८।॥ [८
९पू] भेथमं मरणं नायः पैश्युः पुण्यम् इति स्पृतम् । मयि कृस्पात स अ-उत्तायां कारेनाऽसि नि-पातितः।।९। [९
९०] दुःखाद् दुःखं प्-पन्नाया मानायाः शोकसागरे । [१०यू राक्षसैर बीर सं-पक्तो हतम् तवं मम कारणात् । [५२
११] योऽपि माम् उद-यतप् त्रातुं सोऽपि खं फिर पातितः १०[१०३ हा श्वभ्र् मप कोरसेस्या सया वस्सेन राच्च ।
१. रा, ल ब अ-शरष्ठा् सुस्त । लर-घरे्ठश्चव स्मांर् । २. रा१ तर ब चख प्रसर फ म पाडुरान् ॥ २. रा१ ल) लर ब ्प्र-च । £. रा लव्-यथा॥ १. रा? लप लर व अम्र रारम्- वीरसंभूतो 1 £. म-्वोऽयं विवाधितः ॥ ७ रार फकंतेव ॥ ८. रार फ-समुपादाय ॥ &. म-प्रमाणं । १०. प्र-प्श्वालत्पुर् । १९१. रा१ल> लेर ब श्र-जीवत्यं सयि कस्मा््वं ॥ १२. अ-नासि ॥ १३. सार फ म-रौरत्ये ।
३८ वाल्पीकीय-रापायणम् ।
१२] वस्येनेव विना पेतुर धि-वश्ा वत्सला कृता ।॥९९।॥ [९९
आदिष्टं दीम आयुसं ते येर् अचिन्त्य-पराक्रम ।
९३] अन्-कटतं वचनं तेषाभ् अस्पाऽऽयुर् असि राघव ॥*२।। [९२
अ-छं श्रद्युम आपन्नः कस्मात् खं नय-शारस्-वित् ।
९.४] व्य्-असनानाम् उपा्थ-ज्ञः कुषः परिवर्जने ॥९३। [९४ ९८पू ] अथ-वा वञ्च्यते परज्ञा प्राह्गस्याऽपि समन्ततः । ९दपू ] पचत्य् एव महान् कारो भूतानि प-युर् अ-व्ययः | १४। [९३ १७३] उप-रेषे महा-बाहो मां विहाय सु-दःखिताम् । ९८य् | प्रियाम् इव भियां नारी प्रथिवी प्रथिवीऽऽश्वरः|१५॥ [१६ १दउ] सं तया खं प॑रि-ष्वञ्य रौद्रया पु-नृशषंसया । २७१ ] काछ-रात्या समा-छि्र नीतः कमल-लोचन ।!९६। [१५
क गतस् तं महा-बाहो पां वि-हाय तपस्विनीम् ।
प] द (श) तमि इव रणे भूमि विना पाथिवरषभः।॥१७॥ [प १८३] सुखोचितं शरीरं ते सु-रूपम् अपि राघव । [ष अचितं सवदा यत तद् मन्ध-मास्याऽतुलेषनैः ।
१९ | इदं तव शरीरं तु षिथ-ीभं मरी-तटे ॥१८। [१७ आर्येण नतु पितरात्रम् आर्य पाअ) यै (१ येश्)चराजभिःे २०] पुण्य-वद्निः क्रिया-वद्गिर नन स्वरे समा-गतः ॥१९॥ [१८ दिषि नक्षत्र-मूतं च तथा कऋतु-कृत-देम् ।
१. रार फ म-विवत्सा॥२. प्र-अपि | म~इति। ३. अ-नासि ॥ ४. अनसि । ५. स-पखितेने ॥ £. रार फ म-नश्यते । ७ रार फ म~सतस्तवे । ८. गार ब प्रप्भवोन्ययः ॥ £. ल्ञर-उपदेशो । १०, रार फ मुभा १९. रान-प्रथिव्यां |} १२. प मतया त्वं संपरि० १३. अ-पुद्ःखितां । १४. रा ल० लस्वद् ग्र-ग्रियां \ १४. रारण तव । १६ रार फ़ म-सततं ॥ १७. रा+ ल० लरवञ् प्र-ग्द्धिस् तूर्णं ॥ ९८ मत्वा । १६. प्र-तथः सवैक्रवुवम् । रा२ फ म-महाक्रतु° ।
युद्धकाण्डम् । ८ । २९ । ३९
२१] पुण्ये राजभिवश-धभ् आत्मनः समवेक्षसे ॥२०॥ [१९ किंमांन पर्स राजन् किं चमा नाऽभि-भाषसे २२] बाणं वास्य सम्बाऽऽप्ा स-वणां सह-चारिणीम्।२९।[२० संश्रुतं ग्रह्णता पाणि मजिष्यामीऽति यत् खया | २३] स्मरं तर्न् मम काकुस्स्य नय माम् अपि दुःखिताम् ।२२। [२१ कस्मान् मां लं बवि-हायेको गतो मतिमतां वर । २४] अस्माल् लोकात् परं छोकं दुःखिताम् इह धामिक।।२३। [२२ चन्दना ऽगुरु-दिग्धं चत् परि-ष्षक्तं चुरा वैया । २५] क्रव्याऽद्विस् तच् छरीरं ते नून हि परिकृष्यते ॥२४। [२३ अश्िष्टोमाऽऽदिभिर् यज्ञैर् इष्टवान् आप्न-दक्षिणेः २६] अथि-होत्र्मण सत-कारम् अहेय तं नोप-टप्स्यसे ॥२५॥ [२४ प्रव्रज्याम् उप-पनानां चयाणाम् एकम् आ-गतप् । २७] ॑ि-परकष्यति को्रसया लक्ष्मणं सोक-अटसम् ॥२६।। [२५ तस्याः सम्परि-प्ृच्छन्त्या हरणं मम रक्षसा । २८] तव चाऽऽख्यास्यते वीर् सोौध्धिके राक्चसेर् वधम् ।(२५७॥ [२६ सा लां विनि-हि(ह्फतं श्रा मां तथा राक्षसेर हताम्। २९] हृदयेन विदीर्णेन कोर्षंल्या न मविध्यति ॥२८]। [२७ मम हेतोर् अन्-आयोयास् त्वे हतः पाथिवाऽऽत्मन !' ए] राम सागरम् उव-तीर्य मवान् रः नि-हतो निरि॥२९॥ [२८
१. म-नासि । २. प्र-संत्रासां ॥ ३. रा० ल) लर ब अ प्र-सस्मरन् ॥ ४. रा१ तञ लर वं अ प्र-त्यक्त्वा मां मन्द्भागिनीं ॥ ८. स-कलव्याणरचिरं । ६. रा ल रब प्रते कस्माद्धिपरिवर्तते । ७. प्र रार फ म-विपरिकरष्यते 1८. स-ब्होत्रादि । £. प्र ष म संस्कारम् ॥ १०. रा ल१लरव श प्र-एकप्रक्ष्यति। १९१.म-न्लटसा॥ १२. रार प म-श्रुला हत पत्रं । १३. रार फ-ट्दयेनावदानन । १४. मन भविष्यति वत्सला ॥ १९. म्र-नास्ति । १६. रा २ प.म-नास्ति ॥
6 वास्मीकीय-रमायणम् ।
साधु घातय मां शीघ्रं रामस्योपरि रवण
३०] स्व-मियस्य परियां भायां कुर कर्याणम्उत्-तमम्।३०।। [३१ शिरस्य् अस्मिंश् छिरो पेहि काये कायं नि-पेशय ।
३९] रावणाऽतु-गमिष्यामि गति भतुर् पहाऽऽस्मनः ॥३९॥ [३२ मुहूर्वम् अपि नेच्छामि जीवितुं पाप-जीवितम् । [३र्पू
३२] समा-नय सं पतिना कुरु कस्याणम् उत्-तमम् ॥३२।। [५ श्रतं मया बेद-विदां ब्राह्मणानां पितुर् ग्रे ।
३३] यासां स्रीणां भियो भती तासां खोक महोदया ३३।। [३३ क्षमा यस्मिन् दया त्यागः सत्यं घमः कृतज्न-ता ।
३४] अहिंसा चेव भूतानां तम् ऋते का गतिर् पम ।३४। [३४ इति सा दुःख-सन्तप्ना वि-र्ापाऽऽयतेक्षणा ।
३५] भर्तुः शिरो धनुश् चेव सम्प्रेक्ष्य जनकाऽऽत्मना ।३५॥ [३५ एव वि-र्प्यमानायां सीतायां तत्र॒ रावणम् ।
३६] अभि-चक्राम भतारं बखाऽध्यक्षः कृताऽञ्जटिः ॥२६॥ [३६ एतस्मिन्न् अन्तरे द्राः-स्थो रणाय न्य-अवेदयत् ।
३७] कायैम् आत्ययिकं घोरं सं-ज्ञया ्रान्त-खोचनः॥३७। [7५ वि-जयस्वाऽऽयै-पुत्रेति सोऽभि-भाष्य प्रणम्य च |
३८] आ-चचक्षे तदा त्यं राक्षसेन्द्राय पि-स्पितः ।॥३८॥ [३७ अमात्यः सहितः स्वैः प्र-हस्तस् स्वाम्र् उप-स्थितः । [३८पू
३९ किचिद् आत्ययिकं कायैम् आ-चिख्याप्ुर इहाऽऽगतः ३९[३९३
४०यू] एवम् उक्तस् ततस् तेनं राणो ग्रहम् अभ्य्-अगाव् । ` [7
१. अ रार पसुप्रिः ॥ २. रा१ लप लर वप्र रार-लेके महोदयः । अ-खोको महोदयः ॥ ३. रा व॒ म-ध्रान्तचेतनः ॥ ४. रा ल१ लर ब श्र-क्षन्ता ॥*५. ल२ स-सितैः । ६. प्र-त्वाजिज्ञासुर् ॥ ७. रार फ म-तस्माद् । ८. ल-०्णो गृहमागतः रार फ म-निर्जगाम महाबरः ॥ 8. प्र-नास्ति ।अतः परमधिकः पाठः--रार फ म-स हामात्यप्र- हस्तं च ददशे दूरतः स्थितं । सर्वैः समेत्य रक्ोमिमेम्निभिः कृतनिश्चय; ॥
युद्धकाण्डम् 1 ९ ! ९ । ५९
सभां भ-विर्य वि-दधे विदित्वा राम-विक्रमम ॥४०॥ [४९ ४२] अन्तर-धानं तु तच् छीषं तच् च काकम् उव्-तमम् । जगाम राक्षसे तस्मिन् निष्-क्रान्ते सम्-अनन्तरम् ।४१॥ [४२ ४३] राक्षसेन्द्र तु भवनात् स्वयं निष्-करम्य सं-तरः । स मन्त्रयामास तदा मन्तं तेर् मन्निभिः सह ॥**२॥ [८३ ८दपू] अति-दृरान् स्थिताच् ह अस्य बछाऽध्यक्षान् हितैषिणः। ४५ ] अव्रवीव तान नि-शाम्यैव रावणो रा्षसेश्वरः ।॥४३॥ [४४ ४०उ] शीघ्रं मेरी-निनदेन र्फुट-फोराहटेन मेः ।
७५३] समाय्य सैन्यानि वि-मर्पो न क्षमो हि नैः ॥*८५। [४५ बखाऽधिपास् ते वरछ-योगम् आत्मनः ततस् तथेति परति-गृहय तद वचः । सैमा-हिता मर्त-दितीय नैकरीता प] जयाय घोषान् परि-ह्य धि-षटिताः ॥४५ [४६
दत्याषेँ रामायणे युद्धकाण्डे सीता सैभ्मोहनं नामाऽष्टमः सर्म ॥८॥
को मि या
[वै-९]= ` [ नवमः सर्गः] [दा-२३] तां ठं एवं मोहितां द्ष्ट्रौ सरमा नाम राक्षसी । ९] आ-ससादाऽथं वैदेहीं भियां संमयिनीं सखीम् ॥९।॥ [१
१. फ~निष्क्रम्य कृतसत्वरः । २. रा०-नास्ति ॥ ३. रा ल लरव अ प्र रार-परं कौतूहलेन च । ४. प्र-°नयित्ला | ५. म-वेगेन महता ष्ट्रा ॥ £ रा० ल० लर बव श प्र-वखंध्रिया । ७. फ-समास्थिता । म-समागता । ८. म-मठेवधाय । £. पयोधाः पररिवायं । म-योधान् प्रतिग्रह्य ॥ १०. ब प्र-लंकाकाण्डे । रार-नास्ति। म-ठ्कापवेणि । १९१. प्र रार पफ-ण्हनो ॥ १२. रा१ लप लर ब्यप्र फनचैव । १३. रार फ म-्त्वा । १४. रसा; तल तर वब अ प्र म-ग्दाद्यु। १४. रार प्राणस्मां ॥
र वार्मीकीय-रामायणम्।
स्रहि त च करता भिरं सीतया रश्यमाणया | २] राक्यी रवमाऽऽदिष् साऽनुक्रोज्ञा टढ-त्रता ॥२।। [३ सखा ददं सखीं सीतां सरमा नष्ट-चेतनाम् ।
३] उपं-विश्योप्थि(द्-स्थि)तां ध्वस्तां वडवाम् इव पांसुभिः | ३॥ [२ पू] ताम् उवाच तथा दृष्ट्रा सरमा पिय-वादिनी \* [रउ मा वि-षादं षिशाखाऽक्षि छरष्वे जनर्काऽऽस्मजे ॥२॥
५] उक्ता यद् रावणेन तं परत्य-जयो यस् त्वया कृतँ; । सखि शदेन ते भीर् मया खव स्वयं श्चुतम् ।५।| [६ द| छीनया हने शुन्ये भयम् उव-ष्टज्य रावणाव् । तव हेतोर् षिक्ञाखछाऽक्चि नहि मे जीवितं पियम्।)६॥ [७ ८] सं-श्रान्तल् चोपनिष्-कान्तो यद् इतो राक्षसेश्वरः तच् च मे षिदितं सवेम् उपनिष-क्रम्य मेथिलि ॥७। [८ ९] न र्वैयं सौ्चिकं कतु रमस्य विदिताऽऽत्मनः। वधर् च पुरुष-व्याघ्र तस्मिन् नेवोप-पद्यते <| [९ ९०] ते च शरा हरि-व्याघ्रा विक्रान्ताः पादपौऽऽयुधाः । पुरा देवेश्वरेभेव रमेण परिपाछिताः ।॥९॥ [९० ९९] दीध-छत्त-युजः श्री-मान् महोरस्कः प्रताप-वान् । १. >+ ल~ सर ब अप्र-सातद वु ॥ २. प्र म-सतीं । ३. रा० ल१ लर बश प्र-उपब्रत्योद्रतां ॥ £ रा० लम लर प्र-तदा । रार फ-ततो । ४. अतः परमधिकः पाठः--रार फ-स्नेहवेक्तव्या वाचा सांत्वयित्वा प्रियां स्खीं । £. प्र फ-नास्ति। ७. रार म-प््युक्ं यत्त्वया सकृत् । ८. रा० ल१ लर बं अ्र-सखीस्ने° । 8. रा१ ल, लर ब अ-तत्सवं । म-यद्धीर् । १०. रा० ल लर ब अ-मीर प्रतिश्चतं । ११. रा१ ल१ लर ब्म रील्या। १२. लर रार-यदिते॥ १३. रा. लं१ लय बच प्र-राक्ताः^स्माप्रियं॥ १४. रार-वानराः। १५. रा५ ल लर बच मर-न्पा यथा|
युद्धकाण्डम् । ९ । १९ । ३ १२पू] धन्वी संहत-उत्तोरर् भता ते भुषि चि-शरुतः ॥९०।। [९९
प] अ-क्षय्यो रक्षिता नित्यम् आत्पनश् च वस्य च |
टक्ष्मणेन सह रात्रा कुशी शाख्च-तच्छ-वित ॥९९॥ [९२ ९३] हन्ता पर-बलोधानां पौषे धन्य-लक्षणः ।
न हतो राघवः सीते श्री-मान् श्ज-निवरहेणः ॥१२। [१३ १८] अयुक्ता उुद्धि-दीनेन सवे-भूत-पिरोधिना ।
इयं॑तेन नृ-शंसेन मीया मायाषिना सर्त |॥९३। [१९ ९५] शोकम् ते विहतः सचः कस्यां लाम उर्ष-स्थितम् ।
धुवं ते मनते लक्ष्मीः पियं प्रीतिकरं शृणु ॥९५। [१५ १६] सं-तीर्ण;ः सागरं रमः सह वानर-सेनया ।
सननि-षिष्टः सम्-उद्रस्य तीरम् आ-साध दक्षिणम् ॥१५॥ [९६ १७] से-हृष्टः परिपृणोऽथः काकुत्स्थः सँ महाबलः । सहितः सागरोपाऽन्ते रक्षसेर् उप-छक्षितः ॥९६। [१७ ९८] तेस् तथा प्रेक्षिता गुस्मर् दरयस् ते प्रदक्षिणाः
-ठत्तिस् तेर् उपाऽऽनीता बोऽभि-सारः पुरस्य च॥९७।।[१८ १९] एतेां श्रुता तं पु-श्रोणि पर-त्ति राक्षसाऽधिपः
एप मन्नयते सर्वेः सचिवैः सह रणः ॥१८॥ [१९ २०] इति ब्रबाणा सरमा मेथीं नष्ट-चेतनाम् ।
स्वोद्-योगेन योधानां र्द शुश्राव दारुणम् ॥१९॥ [२०
१. प-अक्षतो ॥ २. रा२ प-मेत्ता च परंसेन्यानां । ३. म-पुरुषो ॥ %. म-मायया परिमोहिता ॥ ५. रा+ ल लर वप्र फ म-विहितः। &. रार पतां समुपा० ॥ ७, प्र-सहलक््मणः । रो२ म-ससमादितः । ८. ग ल" ब अ प्र-सदहितैः। रार-प्रह्तैः 1 ६. रार फ-सागरन्तेषु ॥ १०. रा२ फ-ततः । ११. रार₹-दरिटूताः। १२. रा ल१ लर ब्म प्र-रक्षिणैः। १२. म-इदानीता । १४. स१ ल० लर ब ॐ प्र-सोभिहारपुरस्सरः॥ १५. रा० ल लर अ प्र-एतत्तु श्रुता ॥ १६. म-सवं ॥
य वास्मीकीय-रामायणम् ।
२१] ताडितायास् तथा मेयाः श्रुखा भति-भयं . खनम् । उवाच सरमा सीताप इदं मधुरया गिरां ॥२०। [२९ २२] सन्ाह-जननी ष रषा भेरी वै भीम-नादिनी ।' एषा न्देति गम्भीरं षणु तोयद्-स्ननिभा ॥२९।। [२२ २३] कँस्यन्ते मत्तमातङ्गा युज्यन्ते रथवाजिनः । [२रेषू् तत्र तत्र च स-नद्धाः सं-पतन्तिं पदातयः ।॥२२॥ २४] अनीकैः पूर्यते सवै राज-मागैः समन्त-तः । वेग-वद्विर महा-वेगेर ॑हौयेर् श्व सागरः ।॥२३॥ [२४ २५] रस््ाणां च प्रसन्नानां वर्मणां चर्मणां तथा| प] रथानां भूषितानां च भूषितानां च रक्षसाम् ॥२४॥ [२५ प्रभां वि-खजतां परय नाना-वर्ण-समुच्छताम । २६] बनं निर-दहतो घमं यथा रूपं विभा-वसोः ॥२५॥ [२६ घण्टानां च्ण्ड-निघेषिं रथानां शृणु निः-खनम् । २७यू] हयानां हेषमाणानां श्रृणु तूर्य-स्वनं तथा ॥२६॥ [२७ उ्यताऽऽयुध-शस्वाणां राक्षसेन्द्रऽनुयायिनाम् । २८] रक्षसां सं-श्रमो ह्च एष तुरो छोम-दषणः ॥२७॥ [२८ श्रीस् त्वां मनत सोक-धी रक्षसां भयम् आ-गतम् । [२९ २९] रामात् कमङ-पत्ाऽक्षि दैत्यानाम् इव वासवा ।।२८॥
षष नभ अ भ
ककि
१, रण लत लर बञ्प्र-नास्ति !२.रा+ लन ब अप्र मधुरवादिनी । लर-मधुरवादिनीं ॥ ३. शार फ-संमोह ०! £. अ-नास्ति । ५. रा ल१लरब अ प्र-ग्दनिःस्वनं। £. म-नास्ति ॥ ७. रार ब- काल्यन्ते | ८. प्र-समुयन्ति ॥ ६. ब-महाभगेर् । १०. रा० ल” लर ब्य प्र-मेधेरिव महाणेवः ॥ ११. प्रतु ॥ १२. रोऽ ल१लरव शप्र म- °समुत्थितां ॥ १३. फरण. निघषिं । १४. म-चैव | १५४. रार-देष० ॥ १६. म-°धसत्त्वानां । १७. रा१ ल० लर बश्च प्र-राममेवालु° ॥ १८. म-रोकघ्ना ॥
युद्ध-काण्डम् ¦! ९ । ३७। ४५
अव-जेतुं ` जित-करोधस् तान् अचिन्त्य-पराक्रमः + ३०] अं-चिराद् बिद्धि पूर्वेनं खाम् ओधि-गमिष्यति ।२९।। [३० वि-क्रमिष्यति रक्षस भतो ते सह-रक्ष्मणः । ३९] यथा शञ्ुषु वि-क्रान्तो विष्णुना सह वासवः ॥२३०। [२३९ आ-गतरस्य हिः रामस्य क्िपम् अङ्गतां सैखि ।
३२] अहै द्रक्ष्यामि सिद्धाऽथां चां श्रौ विनि-पातिते ।२९॥ [३२ अश्रूण्य् आनन्द-जानि त॑ वतेयिष्यसि शोभने ।
३३] समा-गम्याऽचिरेण त्वां नन्दयिष्यति राघवः । [३३ प] अ-वषीद् इव दयष्यन्तीं महा-मेयो वसुन्धराम् ॥३२॥ [प अ-चिरान् योक्ष्यसे सीते वि-पु बन्धनं ता।
३५] टत्ताम् एकां हन्त्य् अच वेणीं तेर्न खछभाऽऽनने ॥२३३। [३४
२५३] तस्य दषा मुखं देवि पूण-चन्द्रम् इषोदितम् । ३६प] मोक्षेसे सहसा शोकं निर्-मोकम् इव पन्न-गी ।३५।। [३९ ३७३] रावणं सम-अरे इत्वा न चिराद् श्वं मैथिलि । ` त्वया सम्-अग्रं प्रियया राघवो रप्स्यते सुखम् ॥३५॥ [३६ सखमा-गता तं रमेण शोभिष्यसि वराऽऽनने ३८] अवर्ष-दुष्केव पुरा नव-संस्या पुन्धंरा ।३६॥ [३७ गिरिवरम् अभितो वि-वतेमानो हय इव मण्डख्म् आशु यः करोति । त्वम् इह शरणम् अभ्पुपै८पे) हि सीते १. रा२ फ म-त्वां। २. रा२ फ-रावणं समर हन्तं ॥ ३. अतः परमधिकः पाठः--रा१ ल> ल ब अ प्र-युप्रीवसदितः श्रीमान् वानरेध महावकतैः ;। ४. रार फ म-आगतस्येह } ५. ल१-°गतामपि ॥ £. सार फ म-जघने गतां । ७. रा>२ ५ म्-वहुन्मासान् । ८, र्[२ ८८ म-रष्नः॥ ६. रा १ त१ लरवन् म्र रा-मोक्ष्यते । १०. म-नास्ति ॥ ११. रा+ ल० लरव श प्र-देवि ५ १२. गा? प्र-मविष्यसि । १३. रा र-नवसस्येव मेदिनी । १४. म-नस्ति ॥
द वारपीकोय-रामायणम् ।
२९] दिवसं-करं भभ्वाऽप्ययं प्र-नानाप् ॥३७। [३८ इत्याषे रामायणे यद्ध-काण्डे सरमा-वाक्यं नाम नवमः सर्गः ॥९॥
[वै-१०]= [दशमः सगः] =दा-र४] अथ तां जात-सन्तापां तेन वाक्येन मोहिताम् ।
९] सरमा ह्ादयाच्चक्र प्रथिवीं योर् इवाऽम्भसा ॥९। [९ ततस् तस्या हितं भूय चिकीर्षन्ती सखी वचः
२] उवाच कारे कालट-ज्ञा स्मित-पूवाऽभिमापिणी ॥२।॥ [२ उत-सहेयय् अदे गत्वा तवद् वाक्यम् असितेक्षणे ।
३] नि-पेय सकरं रामे परति-च्छना नि-वतितुम् ॥२। [३ नहि मे क्रममाणाया निराछम्बे विहायसि । .
४] सम्-अर्थो गतिम् अन्व्-एतु वायुर अप्य् अति-शीघगः ।(४॥ [४ एवै ब्रुवाणां तां सीता सरमाम् अव्रवीद् वचः ।
५] मघुरं श्ष्णया वाचा पूर्वै-श्ोकाऽवदी्णैयां ॥५।| [५ संम-अथो गगनं गन्तुम् अपिवा लं रसा-तलम् ।
६] अवगच्छामि कतव्य कतेव्यं ते मद् अन्तरे ।|६।} [8 स्निग्धा त्वम् अनु-रक्ता च मगिनीऽव सहोदरा)
७] त्वं प्र-सन्ना पम हिता संशयो मे न विद्ते ॥७। ° [ध
किरम)
१. अ-प्रभयाप्य्यं । रार फ-० वाव्ययं } २. + लर अम्र फ-प्रज्ञानां ॥ ३. फ म~ नास्ति ।! 9. ब अ प्र-ठंकाकांड ! फ-ठकापर्वगि । ५. ब-सरसावा० ॥ &. रा१ ल० लर ब प्र-वाक्यं चिकीर्षन्तं सखीं तदा॥७.रा+ लप लर र प्र-तद् ॥ ८. म-विक्रम० |. प्र-अन्वेष्टुं । १०. प्र-अभ्येति शी । पफ- ०सीघ्रतः । ११. अ-नास्ति ॥ १२. प्र-ग्वकीर्णया ॥ १३. प्र-पर्वया । १४. रा त१ ल ब प्रतं । १५८. रार फ-पवं यत् ॥ १६. रार फ म-नास्ति ॥
युद्ध-काण्डम्। ९० । १६ । ९७
मत्-प्रियं यदि कतैव्यं यदि मेरी स्थिरा तवं । ८] तत-तो ऽहं ज्ञातुम् इच्छामि फं करोति स रषणः।।८।। [७ स॒ हि माया-वछो रौद्रौ रावणः स्षै-रावणः । ९.] मां मोहयति दुष्टाऽऽत्मा पीत-मात्रव वारुणी ॥९॥ (८ सं-तजैयति मां नित्य भत्सैयत्य् अपि चाऽसषर्व्। ९०] राक्षसीभिः सु-षोराभिर यो मां रक्षति सैवै-शः ॥१०। [९ उद्-विग्ना शड्धिता चाऽस्मि न च स्प-स्थं मनो मम}. | ९१] यदु भयं पराऽरैवत्य् ऽचेर अशोक-पनिषां ता ॥१९॥ [१० १२] एतम् इच्छाम्य् अहं तत-तो वरं सस्य-पतिश्रषे । १३] रघु यद् रावणस्याऽहं सवं विद्यां विचेष्टितम् ॥९२॥ [प ९४ ] ताम् एवं वादिनीं सीतां सरमा वल्गु-वादिनी । उवाच वचनं तस्याः श्रुता सा वींक्य-विङ्वम् ॥९२।) [९२ १५] एष ते स्य॒ अँमि-पायस् तद् गच्छामि जानकि । ष्टा शत्रोर् अभि-्ायम् उपाऽऽर्वतीम्य् अह पुनः ।२९४॥ [१३ १६] एवम् उत्का तंतोऽमे(टस्ये)त्य समीपे तस्य रक्षसः । श्राव कथितं सवे रावणस्य समन्त्रिणः ॥९५। [१४ १७] सा श्रुता निश्-च्ं तस्य तस्मिन काटे दुर्-आ्मनः। ` १राजलमलर्वश्च प्र म-स्थिता। २. योर फ- ततोहं ॥ ३. रा लल ब-नास्ति ॥ ४. रसा१-चाकृतं । ४. रा१ लण्लर ब च प्र म-नित्यरः॥ ६. म-नास्ति। ७. प्र-च प्राष्ुवती । रार् सम-मामदुप्रप्तं। ८. प्र रार फ म-गतां | ६. अतः परमधिकः पाठः--रार फ़ स-तदीक्तामि कथं त्य निश्चयो वास्य यो भवेत् । निवेदयेथाः सवं मे यतो मे स्यादनुप्रहः। य॑ यं पश्याम्यहं किचित्तं तं मन्येय सवं | १०. रा० ल१ लर ब्र प्रतदिच्छामे परं । रार-एताद्- च्छा० ॥ ११. रार प म-वल्युभाषरिणी । १२. रा लप लर वय्म्र- वाक्यविष्कवा ॥ १३. सया२ फ म-ययभि० १४. रा ल तर वच्च प्र्क्ष्यामि।
१४. रा० लजलर बश प्र-प्रष्ठा। ९६. रा-ल लर ब्य प्र-०वतें पुनः पुनः ॥ १७. रा२ फ़ म-ततो गत्वा समीपं । १८. रा१ लम लरवञ्रप्रःशरुलाच॥
८ वास्मीकीय-रापायणम् |
पुरम् अप्य् आऽगमत् क्षिमम अशोक-वनिकां यभाम्॥१६।[१५ १८] सा प्र-विश्यं ततस् तत्र समीश्य (१ये) जनकाऽऽत्मजाम् । प्रतीऽऽक्षमाणां ताम् एव प-हीनाम् इव भ्रियम्॥९७।। [१९६ ९९] तां तु सीता पुनः प्राऽऽ्प्रां सरमां मभिय-वादिनीम्। २०पू] परि-ष्वञ्य च घु-स्निगधं भ-ददौ श्यम् आसनम्।९८॥ [१७ इरहऽऽस्यतां सुखं सर्वम् आ-ख्याहि मम तच्व-तः । २९] रस्य निश्-चयं तस्य रावणस्य स-मन्तिण; ॥१९॥ [९८
को हि नाम महाभागे मम॒ पुण्य-विषयये । , २२] अतु-रक्षति पाम् अन्यस् त्यत्का खां पुण्य-माषिणीम्॥।२०॥ [प सम्-अथेः सरवरोके को मदो रे श्रणाऽथिनः 1 २३] तवं तु निष-कारणाद् देषि भ्ररयैसे वर-वणिनि ॥२९॥ [ प्र त्वं तु युक्ताऽभिजानी८ती)थाः(या)ङ्क-वासाश् च नित्य-दा। २४] सर्वेषां रक्षसां मध्ये गङ्गव॒निर्-अपायिनी ॥२२॥ [प कृश् चि({चो)द्-गच्छेद् दत चाऽस्य वचनस्याऽन्तम्् आप्नुयात्! २५] सवे-स्निग्धाम्ऋते लां तु तस्माद् आ-ख्यादि मा चिरम् २३ [7५
एवम् उक्तातु सरमा सीतया त्म् त्-तमम्, २६] कथितुं सवेम् आ-रेमे रावणस्य स-मन्विणः ॥२* [१९ १२ ९ २७३] जनन्य राक्सेन्द्रोऽसौ पोक्षाऽथं तव॒ याचितः । अ-विन्ध्येन च वेदेहि मन्ति-युख्येन यन-तः १२५९ [२० १. रार फ म-एवाग० ॥ २. रार फ् म-सम्प्रविश । ३. ल~ ब असमेत्य । प्र-प्रविस्य । रार फ़ म-ददशं ॥४.रा२ फ म~इदासीना॥ ५. रार फ म-नास्ति॥ ६. ब-भिनाः-सकलो लोको । ७. प्र-परेयसी ॥ ८. रा ल१ ल २ ब-उक्त्वा । £. ल ° उत्तर । १०. रा२ फ़ म-उपविद्टा तुसा तत्र विष्टरे स्व्णभूषिते । वक्तुं विनिश्चय तस्य रावणस्योपचक्रमे ॥ ११. म-राजत्या । १२. रा लमल बञ्मप्र-व्न्धोवै । फ म-गन्दोऽय । १३. रा+ ल लर ब्म प्र-अवगम्य |.९४. रा तञ लर. बं अ. प्र-तत्वतः ॥
युद्ध-कराण्डम् । १० । ३४। 4९
२८] दीयताम् अभि-सच्छृत्य कोसलेन्द्राय मैथि ।
नि-दशेनं ते परमं जन-स्थाने महाऽद्ुतम् ॥२६॥ [२१ २९] छन च सम्-उद्रस्य दशनं चाऽस्य रूपिणः ।
वधं च रक्षसां युद्धे कः ऊुयोन मानवो भुवि ॥२७॥ [२२ ३०] एवं स॒ मन्ि-यख्येन) मात्रा च बहु-माषित
न तापर् उत्-सहते त्यक्तम् अथम् अथ-परो यथा|| [२३ ३९] नोत-सहैताऽहतो योक्त युद्धे त्वाम् इति मेथिलि।
साऽमात्यस्य नू-रीसस्य निश्-चयोऽय घु-निश्वटः ॥२९॥ [२४ ३२] एषा तस्य स्थिरा बुद्धिर् मरल्यु-भावाद् उपस्थिता ।`
न तेन शक्यां लं मोक्तुम् अ-निरस्तेन स-युगे ॥२३०॥ [२५ ३३] मा चिन्तां कुर वैदेहि सवथा राधवः श्रः [प ३४] नि-हस्य रावणे सीते त्वां भरिया उपलप्स्यते ।॥३९॥ [२दपू ३५पू] एतस्मिन्न अन्तरे शब्दो भेरी-शद्ध-समाऽऽकुखः । [२७१ू प] उवस्थि(द्-स्थि)तो वानर-वरे हषण च समन्व्-इतं;(तम्) । [प ३५३] राघवस्याऽऽपतत् सेन्यं कम्पयन् सवै-राक्षसान्॥२२॥ [२७
१ 0 (व न + + 1
श्रता न(च) नधत) वानर-सेन्य-नादं ठडम-गता राक्षस-राज-भृत्याः । भ्रषोनसो देन्य-परीत-विर्तौः ३द] श्रेयो न पर्यन्त नरपस्य दवि ॥३३॥ [२८
ततो महा-वात-समीरितेन
त + ५५ १५...
भा ०न१०५५ ४०
१. रा० त१तलरवप्र-च) २.राऽ+ तलत लर वअ प्र-महद्धयं। ३. रा२ फ़ म-च स्वरूपिणः । ४. लर-नास्ति॥ ५. रा ल०लचर्वप्ररारफम- °मुख्यैश ] £. ल रख-न स्ति ॥७. रारफ म-शुचिस्मिते। ८, अ~नास्ति॥६. म-रक्य- ते॥ १०.रा५ ल० ल२ ब अ प्र-रान्तां ॥ ११. सइ फ-समुत्सुके। प्र म~तसमुत्षुकः। १२. रा ल= लर ब अ-राघवत्याग्रतः । प्र-ग्स्यागत ॥ १३. रा५ ल० लश ब ख प्र-समाकुला राघववाणभीता । १४. रा०+ ल, २ ब अ प्र-°तचेतसः। १४. रा१ प्ठ-रेषं । १६. रा२.फ-दोषैः । १७. म-नास्ति ॥
५० वास्पीकोय-रापायणम् ।
घोरेण शब्देन समुच्-हितेन ॥ वि-षादम् आऽगातव् सकखा महा-पुरी
३७] ` वनौकसां शब्दम् अमृष्यमाणा ॥२३५। [7 इत्या रामायणे युदध-काण्डे सरमा-वीक्यं नाम ददाम: सर्गः ॥१०॥
[वै-१९]= [एकादशः समः] =दा-३५] तेन शङ्ध-विमिश्रेण भेरी-क््दाऽसुवादिना । [९प्
प] राव८घ)ण(व)स्याऽऽगमत् सैन्यं नानाप्रहरणा ऽ न्वितम् ९ [1 समा-गतं त तस्याऽथ रष(्)ण८व)स्य महा-बटम् ।
प] अन्लोभत तदा सवं स्तिमितः सागरो यथा ।॥२। [प
स] सम्-आसीनस् तदा राजा दृष्टा सैन्यम् अव-स्थितम् !“ [7
२उ] मुहूतं ध्यानम् आ-स्थाय सचिवान् अभ्युद्-ेक्षत ॥३।। [२उ अथ तान् सचिवांस् तत सर्वा आ-भाष्य रावणः । ३] जगत् सं-नादयन् सर्वेम् अव्रवीद् राक्षसेश्वरः ॥४। [३ तरणं सागरस्याऽस्य वि-क्रम बलसचयम् । रं] यद् उक्त-बन्तो रामस्य मवन्तस् तन् मया श्रुतम् ।(५॥ [४ तीण च सागरं रामः सेतुना वानरैः सह । ५] अमर्षौ स-गणः सोऽय साऽमात्यो न मविष्यति ॥६॥ [ष निर-यान्तु राक्षसाः सवं निरिताऽऽयुघ-पाणयः । १. य° त ल२ ब्र म-समन्वितेन | फ म-तमुल्थितेन॥ २.ब छ प्र-ठंकाकाण्डे। म-रुकापवूणि | ३. म-रावणाभिप्रायो ॥ ४. प्र-मेरीरीखालु-
नादिना! ५. रार फ म-नास्ति॥ & य° ल= तर बं अ-तदा तस्य । ७. रा. ल१ लर ब श्-तेन्यं ॥ ८. रा ल१लर बश्मफ़-°सगंम।॥& म-विविधायुध०।
युद्धकाण्डम् | १९ १६2 ५५१
द] निन्त वानरं तौ चोभो राम-लक्ष्मणौ ।॥७॥ [7 ततः पाऽश्ः सु-हत स्निग्धो मास्य-वान् नाम राक्षसः ।
९] उवाच रवरणं मन्त्री दद्धाऽमात्यो बहूु-श्रतः ॥८}। [६ धि्ाऽवि्वा-षिनीतो यो राजा रजन् नयोऽनुगः |
९०] पर-्शास्ति विम देव्यम् अरम् च कुरूते षदो ॥९। [७
संदधानो हि काषटेषु विग्रहं चाऽरिभिः सह।
९९] स्वपक्ष-बचनं कुषेन महद् रेश्वर्थेम् अरनुते ॥९०॥ [८
हीयमानेन पय-एष्यो राज्ञा सन्धिः समेन च ।
१२] न सञ्चर अव-पन्तव्यो ज्यायान् कुर्वीत पि-ग्रहम् ॥११। [९ १३] तन् मधं रोचते सन्धिस् तव रामेण रा्णः(ण) । [१० १.४३] वि-रोधं मा गत्नस् तेन सन्धिम् ते तेन रोचताम् ॥९२॥ [7५ १२३३] यद्-अर्थम् अभि-वुक्तोऽसौ साऽस्य सीता प्रदीयताम् । [१०३ १४] तस्य देवषयः सभे गन्धर्वाश् च जयैषिणः ॥१३॥ [११य्
अष्टजद् भगवान् पक्षो द्राबर् एव हि पिता-महः
१५] सुराणाम् असुराणां च धमी ऽपमाव् ऋताऽनृतौ ।९५। [१२
धर्मो हि श्रूयते पक्षः सुराणां हि महाऽऽत्मना ।
९६] अधर्मो रक्षसां पक्षः छुरणाम् एष निश््-चयः | *५। [१३ ९७] धरम मर = ग्रसतेऽथमं तत्र॒ तता पर-वर्ते । [१.४
स॒ त्वया चरता लोके धर्मों षिनि-कृतः पुरा ।
भि भ ताना कामि ५७१०९००००७००.
१. ब~राघववरं ¦ २. प्र-तावुभो ॥ ३. रा लर अ प्रपुरः । ल ब-पुनः ॥ ४. रार-विययास्वतिवि० । ‰. म-~राजन० । ६. रार फ़ मस शास्ति। ७. म-स्थिरं ॥ 2. रार फ म-वारिभिः ॥ &. अतः परमधिकः पाठः-रा५ लप लर ब श्र प्र-भवतश्चाप्यह्ं वेद्धि युद्धे सत्य- पराक्रमान् । युद्धे नास रिपोस् चन्त्रमित्युत्छ(¶क्त)स्ते क्रियान्वितः ॥ १०. रा" ल> लर बश प्र-भगसंस् ॥ ११. म-नास्ति॥ १२. रा; लञ लर ब अ-पर्मे | १३. ब अ-एष निश्चयः | १४. फ~नास्ति । १५. अ प-नास्ति ॥ १६. फ म-अधर्मो । १७. म्-ण्दीतेन ॥
८२ वाद्मीकीय-सपायणम् ।
१९य्] स प्र-सादाड कि-दद्धश्च च धर्मो राम-व्यपाऽशश्रयः त्रि-वर्धयति तत पक्षं ख सुरागं छमाऽऽहः ॥१७। [९६ २० | विषयेषु अ्र-सक्तेन यत्-किचित-कारिगा तया । ऋषी गाम् अधि-कस्पानाम् उद-वेगो जनितो महान्॥१८।। [१७ २१] ते सम्प्रति दुराधर्षः प-दीप्ता इव पावकाः । तपसा भागिताऽऽस्मानो पमेस्याऽनु-ग्ररे स्थिताः ॥९९॥ [१८ २२] अ-वरिघ्रेन यजन्ते च चैक्ैः खैः-सेर द्वि-नातयः जुहस्य् अग्नीं च पिधि-वद् वेदाश् चोर अधीर्यते |।२०।। [१९ २३] अभि-भूय च रक्षांसि ब्रह्मघोषो निनादयन् । दिशोऽपि थते सवाः स्तनयित्तुर् इवोष्ण-गे ।॥२१॥ [२० २.४] ऋषीणाम् अभि-ररणेष्व् अभ्रिहोच-सयुसथि(द्-स्थि)तः) ्ग-दत्ते रक्षसां तेजो धर्मोधो व्य्-भप्तुवञ् नगत्॥।२२।। [२१ २५] तेषु तेषु च देशेषु पुण्येषु सु-दटवतैः । क्रियपाणे तपस् तीव सं-तापयति राक्षसान ।॥२३॥ [२२ २६] उत-पातान् उत्थि(द्-स्थि)तान् दृष्टा श्ु-घोरान् बहु-पा वहून् । पि-नाशम अनु-पर्यामि सवेषां रक्षसाम् अहम् ॥२४।। [२८ २७] खराऽभिस्तनिता घोरा मेघा भंश-भ्यकराः । २८य्] शोणितेनाऽभि-वषैन्ि ड्गम् उष्णेन सध-तः ।२५॥ [२६ २०पू] चरतां वाहनानां च प-पतन्त्य् अश्ु-बिन्दवः 1 [२७ प] अ-यथाषच् च शोभन्ते न सङ्भामाऽभिनन्दिनिः ॥२६॥ [7 ` १ , रा५-उथोगो ॥ २. व प्र रार फ़ म-एताः ॥ ३. रार-गङ्स्तसतेर । ४. म-उदीरयन् ॥ ‰. रा० अ--षोवुनाद० | ६. रा ल>+लरब प्र न्यथितास्सवस्तिन जिष्णुरिवोदितः ॥ ७. रा+ ल लर श्च प्र-न्डारणे द्यभि- हो त्रसमन्वितः । ब-° शरणे सागििदोजसमन्वितः । ८. ल र-आधत्ते । £. रार फः म-धूमोधो । १०. रा ल० लर ब अ प्र-व्यप्टुवन्॥ १९१. रार षफ़म-
चीयमानं ॥ १२. रार फ म -उत्पाता्चोद्भतान्ः षट घोरान्वहुविधान् बहून् ॥ १३ रा२ फ म-प्रतिमयं० ॥ १४. रार फ मनासि}
युद्ध-काण्डम् ! ९१ । ३५. । ५३
३०] ईजो-ध्वस्ता दिशः सेवां न प-मानित यथा पुरा । [२७३ ३१ | सवे नष्टश्रियं मन्ये सैन्ये ते राक्षसेश्वर ॥२७\। [1१ ३२३] विष्णुं रामम् अहं अन्ये मतुं देहम् आश्रितम्}
स च भीनुष-मातो वे राघयो दट-विक्रमः ।॥|२८। [प ३३] येन बद्धः सम्-उद्रैऽस्थिन् सं सेदुः छु-महाऽदुतेः ।
३८ | कुरुष्व नर-राजन सन्धिं रप्रेण रावण ॥२९॥ [7 | कुरुष्व वचनं मेऽयं हितम् उक्तं निश्ा-चर | ३४] सीता-ठृते पहा-पा्न महद् भयम् उप-स्थितम् ॥२३०॥ [प
तंथेमानि निमित्तानि र्श्यन्ते राक्चसाऽधिषं । [प प] चण्डा मोमायवो गरधा वाशन्ति च सु-भैरवम् | प्रविश्य डं समये समवा्यांस् च कुषे ॥३९॥ [२८ ३७] कारी स्री पाण्डुरैर दन्तैः प-हस्य् अग्र-तः स्थिता । खियः खमषु युदन्ति(न्ती)यहाणि भति-ावति || ३२॥ [२९ ३८] रथ्याघ्च॒॒बाल्केर् नित्य कटहः परि-षैञ्यते । [९ गरहेष॒ बलि-कमाणि परेताः पुप-भुञ्जते ॥३६॥ ३९] खरा गोषु प्र-जौयन्ते मूषका न॑-दकरुरेषु च । [३९ माजरा द्वीपिभिः साधे सकरा च श्वमिः सह । ०] कि-नरा राक्षसाश चैव समेता मानुषैः सहं ।३५। [३१ पाण्डुरा रक्त-पादाग् च विहगाः कार-चोदिताः ४९] राक्षसानां वि-नाज्ञाय कपोता ग्रह-चारिणः ॥३५।। [३
~
१. रा? फ म-ध्वजा ष्वस्ता विवर्णश्च । २. म्र-नास्ति ॥ ३. प्र-आ- स्थितं | ४. रा? फन स मानु | स-पत त्वमा०॥ ‰ रा१ लप तरव
प्र-सेतुः स महददूमुतः ॥ ६. रा ल लर श-मद्यं ॥ ७. प्र-तेषां यानि । ८. राप म-लक्षये रक्षसेदवर ॥ £. प्र-मिवा-मुप्णस्ति॥ १०.रारफ्म- नास्ति ॥ ११. ल र-परिष्वज्यते | प्र-प्रतिसञ्यते । रार फ म-परिकत्प्यते । १२. रा^ ल ज्र ब अ प्र-एवोपमुजते ॥ १३. रा ल२- अ-ेषेषु जा० । ल१ ब प्र-मेषीषु जा० । १४. ल१ ब प्र-नङुटीषु । ९५. प्र-रक्षकत्च । १६. ब-नास्ति ॥
५ वा्पीकीय-रापायणम् ।
चीची कूची च वाश्चन्ति शारिका वेश्मसु स्थिताः ) [३३ 2२] पतन्ति व्यथिताश् चैव निर्-जैताः कर्दैषिणः । [रप् एप] मूषिकाश् चाऽपि रथ्या धि-प्र्धं प्र-स्रन्ति च ३६॥ [7५ . करा चिक्ये युण्डः पुरूषः कष्ण-पिङ्गछः । ४३] रक्षो-ग्रहाणि सर्वाणि काटः काटेऽ्ववेक्षते ॥२७॥ [३५ अत्य्-ईश्रं हि प्र-ीशन्ति द्विजा शुद्धाऽभमिनन्दिनः। ४५] करन्याऽद् मक्षयिष्यन्ति मांसानि गन-वाजिनाम्।।३८॥ [३६ इदं वचस् तस्य निवेद्य माद्य-वान् निर्-दकष्य रक्षोऽधिपतेः स्थितोऽग्र-तः । अतुत्-तमम् उत्तम-पौरुषो बली दे] वभूव तृष्णीं समवेक्ष्य रावणम् ॥३९॥ [८१ स॒ तद् वचो माल्य-वता सुभाषितं दशाऽऽननो न प-शदौस मोख्यं-तः । मृश नगर्दैव पुदुष्ट-पांनसो पप] युमूरषर अन्यच् च वै्चोऽभ्युद्-ईरयं य ।४०। [४२ इत्या रामायणे युंद्र-काण्डे माल्यवद्.र्वकयं नासैकाददाः स्मः ॥११॥
९. रार फङूचीति । २. रार-पचन्ति । ३. रार फ म-निजिताः। ४. रार फ म-नास्ति ॥ ५. फ-कानि । ६. रा-क त्वे° । म-काठे ह्यवे० ॥ ७. तसत-जभ्यम्रं । ८. रार फ़ म~पदयन्ति ॥ ६. रार फ म-तत्र ॥ ९०. म-मान्यतयासिभाषितं*। ११. रा० ल लर ब अ प्र-मूर्खवत् । ९. प्र-जगरहं सुदृढवद्रमानसो । १३. रा+ ल> अ प्र-वचोभ्यधासीत् । १४. ल० ब-नास्ति ॥ १९. लर वम्र-ङ्ककडि । रा २ म-रंकापवेणि । १६. म-माल्यवद्रचो ॥
[वै-९य]= [दादशः सगेः] दारे ततो सार्य-वसो बाक्षयं हितम् स्तं दशाऽऽननः।
१] नाऽपषयत दष्टाऽऽत्या कारस्य वर्षम् आ-गतः ।१। [१ स बद्ध्वा थछुदीं वक्रे क्रोषस्य परति-खक्षणम् ।
२] अ-मषात् परिित्ताऽप्षो मास्य-बन्तम् अथाऽत्रवीत्।२॥ [२ हितबदया यदू अप्य् एतत् तत-पोरषम् इहोच्यते ।
३] पर-पक्ष प्-शस्येव न तच् शछोर्थ-सुखं मम ॥२। [३ मातुषं कृपणं रापम् एकं जशाखाप्रगाऽऽश्रयम् । ८] सम्-अथं मन्यसे केन त्यक्तं पित्रा नाऽयम् ॥४। [५ रक्षसाम् ईश्वरं मां च देवतानां भयै-करम् । ५] अ-हीने मन्यये केन दीन मां ज(एना)तु विक्रमः ॥५॥ [५ वीरद्रेषेण वा सन्धेः पक्षपातेन बा रिपोः ६] त्वयाऽहं परूषाण्य् उक्तः पर-पोस्छाषहितेन वी ॥६॥ [2 प्र-मनन्ते पद-स्थं हि परप कोऽभि-्ध्यति । ७] पण्डितः शास्व-तचछ-न्नो षिना परोप्साहनाद् रिपोः ।७॥ [७ आदाय च वनात् सीतां पञ्च-हीनाम् इव श्रियम् । <] किम्-अथं प्रतिदास्यामि राघवाय भयाद् अर्ह् ॥८।। [८ दतं वानर-कोरीभिः स-पुभ्रीवै स-खक्ष्षणम् । ९] परय कैग-चिद अहोभिस् ' दं नि-हनं राघवं मया ॥९॥ [२
[षयि 1111 |
१. प्र-न मधैयति ॥ २. रार-त्रकुटि च्करे। ३. रा१ल१लर वच फ-°त्तास्यो । म-त्तात्मा ॥ ४. प्र रार फ म~पक्यं । ५. प्रू- तदिष्यते । ६ म-चव सुखं ॥ ७. रार-उनाश्रय ॥ ८. गुर फ म्-पत्ववि° ॥ ६. प्र वीरदोषेण । १०. प्र-यदयोत्सा० । १९१९. रार-च ॥ १२. रा० ल" ल बश्यमप्र-पुरुषं । १३. ल०लयर्वंच्पर-को दि श्राम्यति ॥ १४. रा२ म्-इव ॥ १५. रार-ते । १६.-अ-नास्ति ॥
५६ बारस्पीकीय-रपायणम् ।
न्द्रे यस्य न तिष्ठन्ति देवता अपि सं-युगे । ९०] राणो मालुषं प्राऽऽप्य भयम् ज-ह्यरथेत् कथम् ॥९०॥ [९० द्विथा मव्येयय् अप्य् द्व न नेयं तु कटि-चित्। ११] एष सहनो दोर्षः ख-माधो दुर-अपिक्मः ॥१९॥ [१९ ९२यू्] यदि ताषत् सम-उप्रस्य सेतुर् बद्धौ यद्-ऋच्छ्या । प] रामेण वि-स्मयः कोऽ यतस् ते भयम् आ-गतम्।।९२। [१२ काम रोम इहोव-तीण(भः) सह बानरसेनया । ९३] प्रति-जानापि सस्य॑ते न जीवन् प्रहि-यास्यति।।*२।। [१३ एवं व्रवाणं स-रव्यं कद्ध भिज्ञाय रावणम् । १४] व्रीडितो पास्य-वांस् तृष्णीं तस्माद देशाद् अपाऽक्रपत् | ९८) [९४ जयाऽऽशिषां च राजानं वधयिलखा विमृश्य च) | १५] मास्य-वान अभ्यतु-ज्ञातो जगाप खं नि-वेशनम् ।॥१५॥ [९५ रावणम् तु सहाऽमास्थेर् मन्तरयिल्ा कि-पर्य च। १६] छङ्ायाम् अ-तुखां गु्चि कारयामास राक्षसं; ॥९६।। [१६ प्रहस्ते चाऽऽदिदेशाऽ्य पृषै-दरारेऽरि-श्ूदनम् । ९७] दक्षिणे तु महा-बीयों महापाश्व-महोदरो ॥१७।) [९७ पिमे तु तथा द्वारे पुत्रम् इन्द्र-जिर्तं स्वयम् | ९८] व्या-दिदेस महा-कीयं राक्षपैर बहुभिर् इतम् ॥९८॥ [१८ उत्तरेऽपि च स द्रे व्यादिश्य शु-सारणोौ । ६९] स्वयम् अत्र भविष्येऽहम् इति तान मन्तिणोऽब्रवीत।।९९॥ [१९ राक्षसं त पिरूपाऽक्षं मरहा-बरपराक्रमम् । ३. रार फ म-कस्यचित् । ४. रा१ ज लर 8 अ-दरेषः॥ ५. रा० ल ल बच्यप्र-रामं। ६. रार फ स-त्सत्यं॥७ रा+ लर-पएीतार्थं। लव अ प्र-तेनास्थं । म-तजन्तं ॥ ८. रा० ल१ लर व प्र-विष्टज्य। £. रा+ ल
लर ब अ-एवणः ॥ १५. भ्र-तो ॥ ९९. राप प्र-मदाद्रारे । १२. रा२फम- महामायं \\ १३. प्र म्-मविष्यामि ॥
या-क
युद-काण्डम् } ९.३।५। ५.७
२०] मध्ये स-स्यापयमास वहुभिः सह गक्षसैः ॥२०।। [२० एवं विधानं ल्डायां कृता राक्षसपुङ्गवः `। २१] मेने कृताऽथम् आत्मान कृताऽन्त-वश्षम् आ-गतः।।२९। [२१
वि-सनयापास ततः स मन्त्रिणो वि-पानम् आज्ञाप्य पुरस्य पुष्कटम् ¦ जयाऽऽशिषा मन्ति-जनेन प्रूनितो २२] जगाम सोऽन्तः-पुरम् ऋद्धि-पत तदा॥२२॥ [२२
हत्यां रामौयणे शुद्र-काण्डे लद्ूा-विधानं नाम द्रादराः सर्गः ॥१२॥
[व-*।= [ अयोदशः समः] = [दा-३७) नर-वानर-रजौ तं स च वायुसुतः कपिः । ९। जाम्ब-वान् ऋष्ष-राजज् च राव्रणाऽवरजस् तथा ॥९॥ [९ रपू] अद्-दो द्विविदो मेन्दो रक्ष्यणो नीट एव च }* [२ पि] अन्ये च वानर-श्रषठाः सत-णोऽ्थ सहस्-गः। [प अमित्र-विषयं पाऽभऽप्राः समम् एवाऽभ्य्-अमन्त्रयन्।।२। [रेख श्यं सा रक्ष्यते छ्डा पुरी रवरण-पारिता | ५] मानुषाऽघुर-गन्ेवैर् अं-परेर् अपि दुर-जया ॥२॥ [४ प] पुर्याम्(य) एव-विधायां (यास्) तुमन्त्रयध्वं विनिर्-नये। ५उ] नियं सं्नि-हितो यत्र रावणो र्वयन् पर-जाः ॥४॥ [५ द्ड] तथा तेषु बुबाणेषु रावणाऽवरजोऽब्रवीत । वाक्यं हेखर्थ-सयुक्तं पुप्कटाऽथं पि-भीषणः ॥५॥ [६ १. फकता्थं मन्यते च तवं ॥ २. लर अ-दष्करं ॥ ३, फ-नास्ति \` ४. ल० अ प्र-रकाकाण्डे । म-रकापवंणि ॥ १. रा१ १ लरव अप्र °राजानौ ॥ ६. रा० लप लर-वानराः प्रष्ठः । ७, रार फ-नास्ति॥ द. म-अमरेधापि ॥ £. रा२-ण्तो द्यत्र } स-दापविदहितोच्र । १०. फ- रजयन् !
५८ वारमीकीय-रामायणम् ।
८] अनक च दरश चेव स-पातिः पर-पसम् तथा
२.उ] गत्वा लड्ाम्र अमास्या मे पुशीं पुनर् इदहाऽऽगताः॥।९॥ [७ भूता शकुनयः सवे प्र-षिष्ठास् तां महा-पुरीम् ।
९०] वि-धा्ने विहिते यच् च दृटा तत् सयुप-स्थिताः।७॥ [८ सं-विधानं यद् आहुस् ते रावणस्य दुर्-आस्मनः ।
११] राज॑स तैः कथितं सवं यथातथ्यं तु तच् छृणु ॥८॥ [९ पूवं प्र-हस्तो वर्षान् द्वारम् आय तिष्टति ।
१२] दक्षिणं तु महा-वीर्यो महापार्व-महोदरौ ॥९।॥ [९० १२ | इन्द्र-जित् पिमं द्वार राक्षसेर् बहुभिर् ईतः।
भ १० 0० 0 ५ 0. 00५ १ ४. १.४ ^" [ न~ ज हि ^ स + 0 4” 0 ८ ५८ प...
प] पष्टिसाऽसि-मुखयण्डीमिः शुट-युष्टर-पाणिभिः ॥९०।* [प १२८] नानाप्रहरणैः शूर॑र् आ-स्थितो रषणाऽऽत्मनः । [१९
१.४] उत-तरं नगरद्वारं रावणः खयम् आ-स्थितः ॥११। [१२ विरूपाशक्षस् तु महता शुल-शक्ति-धतुष-मता । ९५] बलेन रा्तसैः साधं मध्यमं गुर्पम् आ-श्रितः ॥*२॥ [१.३ एताम् एवं-विधां गुरि ख्यां समुद्य ते । १६] मामकाः सचिवाः सर्वे शीघ्रं पुनर् इदहाऽऽगताः ॥९२॥ [९४ सहस्व कुञराणां च रथानाम् अयुतं तथा| १७] हयानां चाऽयुतं तत्र साऽग्रा कोटी च रक्षसाम् ॥९५।। [१५ विक्रान्ता छ्न्ध-रुक्ष्याश् च स-ग्रमेष्व् अ-निवतिनः।
९८] इष्टा राक्षस-राजस्य नित्यम् एते निशा-चराः ॥९५॥। [९६ एकेकस्य तु युद्धाऽथं रा८रोक्षसां चं विशांपते; । ` १९] परिवार-सदक्राणां सदश्चम उप-तिष्ठते ॥१६॥ [१७
-~------------ -------
. ^"्रा१ल० लतव च्रप्रप्रखस् ॥ २. रऽ ल१ लर ब अ म-ते। ३. रा२ फ-° तत्व ॥ ४.म-सह । ०२० ल १ तल २ ब अ फ-नास्ति॥ ६. प्र-सवेर्। ७. छरप्र रा२ ए-अस्थितः । ८. म-नास्ति॥ ६. प्र-रंकायाः। १०, रार फ-कामगाः ॥ १९१. याऽल>्लरवद् ग्र गम-ण्लन्नाश्। ९१२. गर फ म-राक्षसस्य ॥
युद-काण्डम् । ९२३ । ५९१ ५९.
एतां पर-ति लङ्काया अतु-मोच्य वि-मीषगः । [१८य् २०| रामं कमल-पन्ाशऽ्षमर इदं पत्तर उशाचं इ ॥१७॥ [१९ कुषेरं तं यदा राजन् रपरणः प्रस्यू-अयुध्यत ।
२१ षष्टि-रत-वहद्वाणि तदा निर-यानिि रक्षसाम् ॥१८। [२० पराक्रमेण वीर्येण तेजसा र्सख-गोरवाव । २२] सदृशानि स्म सवीणि रावणस्य दुर-आ्मनः ॥९९॥ [२१ अ्नौऽमर्षो न करतैव्यो रोषये लां न मीर्षये।
२३] सम-अर्थो ह्च अपि वीर्येण घ्ुरंगाम् अपि दीतने ॥२०। [२२ तद् भशन दृरियीणां वेन महताऽऽतः । २४] सं-क्लोभ्य रह्सीं सेनां सं-षधिष्यति रणम् ॥२१।॥ [२३ रावणाऽवसने वाक्यम् एं ब्रुघति रावः ।
२५] शच्रणां प्रति-वाताऽथम् ईदं वचनम् अव्रवीत् ॥२२ ॥ [२
कपीनाम् उग्र-बीयाणां सदै बहुभिर् इतः । [२० २] नीलः पर-हस्तं पुमो रक्षसं प्रति धविताम् ॥२३।) [प अङ्गदो वालिनः पुत्रो वलेन महताऽऽछतः । ` २७] दक्षिणे बँधतां द्वारि पहापार्व-पहोदरौ ॥२५।। [२६ हनु-मान् पश्चिमं द्वारं निर्यातु पवनाऽऽव्मनः । २८] इन्द्रजित-पतियुद्धाऽथं दतो वे वानरः सह ॥२५॥ [२७ १, रा ल, लर व प्र-०्यो व्य । श-ण्योच्य ॥ २.म-च।३. राग ल लर ब अपिः रतसह्ाणां ॥ ४. प्र-नास्ति॥ ४. रा२ फ मअ मन्युर् । ६, फ-न विभीषये । ७. ल -°णामपि शांतये । ब- तेजसा सत्त्वगोरवात् ॥ ८. रार फ म-व्वीराणां ! &. रार फ म-विक्षोभ्य १०. प्र-महतीं। ११. रार फ़त वधि ।॥ १२. ल ब~नास्ति ॥ १३. म्र-इव घा० । रार फ-प्रतिवाधाथ । १४. रार फ-एवं ॥ १५. रा>+ लर अ म्र-प्रवरं वेगो । १६. रा०लर प्र रालपनं प्रमि॥ १७. रार फम- धावतां ॥-१८. रा२ फ़ म-निषीव्य । १६. रा? पफ-गिविशघ्वप्रमेयात्मा कपिभि-
बहुभिः सह । म-नास्ति ॥
६५ वाद्मीकीय-रामायणम् ।
देय-दानव-सथानाम षीणां च महाऽऽ्त्मनाम् । २९] विपरकार-परियः शुर -वरदान-बखाऽन्ितः ॥२६।) ` [२८ परा-कमति यः सवाद् खोकान् सं-ताषयन् प-नाः । ३०] तस्य राक्षसराजस्य रावणस्य वधे इतः ।२७।। [२९ उत्-तरं नगरद्रार्प अहं सौमिचिणा सह । ३९] नि-पीञ्योप-निवेकष्यामि स-बलो यज रावणः ॥२८।। [३० वानरेन्द्रस् तु बल-वान् ऋक्ष-राजस् तु जाम्बवान् । ३२] राक्षसेन्द्राऽनुजन्न. चेव गुस्मे भवतु मध्यमे ।॥२९॥ [३१ न चेव मानुषं रूपं कपिभिः कायम् आहे । ३३] [दषा नैय्येतवे संज्ञा युद्धेवा रीतुषे बटे । [३२ वानरो ह्य एव न् चिहं स्म-जनेऽस्मित् भविष्यति ।*३०।। [३३ ३८] वर्यं॑तं भक्तां मध्ये सपन योत्स्यामहे नराः । अहं चैव सह रात्रा लक्ष्मणेनाऽयितौजसा । ३५] आत्मनः पञ्चमस् चाऽयं सखा मम वि-भीषणः॥३९॥ [३४ सवकाये-प्रसिद्धचयथम् एवम् उक्ता वि-भीषणम् । ३६] सुवेखाऽऽरोहणे बुद्धि चकार खधु-विक्रमः ॥३२। [३५ ततः स रामो महता वरेन पर-च्छाद्च सव पृथिवीं महाऽऽत्मा । पहृष्ट-रूपोऽभमि-जगाम लड
१. रा३ ल वच्च प्र-विप्रकारी च यः। २. लर-नाप्ति॥ ३, रा, ल१लर बच प्र-ग्वश्यामि। ¢. अतः परमधिकः पाटः--रा+ ल" ल २ब अ प्र-तान्पुरद्राः स्थताञ्शत्तः समथः परिरकितुं । रामेणाधिष्ठितं चैतदस्यो- नेव सागरं ।} ८. रा ल० लर वब अ प्र-नस्यति 1६. रा २ म-पुरुषं संज्ञेयं वानरे । फ्-पुरुषः संेयं वानरे (७. रा ल० ल= ब अ प्र म-नास्ति॥ ८.रा१ल१लसरबञ् प्र-मवेतो मध्ये च| £. प्र रार फ-आत्मना। १०. भ्र पचमोयं मे ॥ ११. प्ररार फ म-मतिमांस्तदा ॥ १२. म-तेन ।
युद्ध-काण्डम् । ४ ।८ | 29,
प] वि-भीषणं चारवो नि-योज्य ।।३३॥ [३९ इध्या्पे रमायणे युद्र-कंण्डे विभाग-चिन्ता नाम त्रयोदशः सः ॥१३॥ [ै-१५।= [ चतुदशः सगः] =[ द-३८ सतु क़ृखा सु-षेस्य बुद्धिम् आरोहणं प्रति।
९ | क्ष्मणाऽनुगतो रपः शु-प्रीवम् श्दम् अव्रभीत् ॥१॥ [१ वि-भीषणं च धम-ज्ञम् अनु-रक्तं निश्ा-चरम् २] मन्व-ज्गं च कृत्तं च पुरं छ््णया भिरा ॥२।॥ [२ स-व साधु शेखेन्धरम आश सीतु-रतेश् चितम ।
३ अपि-रोहामहे सर्वँ वस्स्यामोऽज निशाम् इमाम ॥२॥ [३ लड्ाम आ-छोकयिष्यामो नि-खयं रणस्य च ।
५] येर्नाऽऽत्म-नीविताऽन्ताय हता भाया यक्चखिनी ।४५॥ [४ येन धमो न विज्ञातो न कुं कुट-श्ाछिना।
द] राक्षस्या नीचया बुद्धया येनेतद् गदिते कृतम् ।५।। [५ तस्माद् षि-वधेते रोषः स्धृखेतं पापराक्षसम् ।
७] यस्याऽप-चासयन् नीचस्य सवान् प्रयामि राश्रसान् । [६
बाणेर् वजाऽशनि-पख्यर अ-तुरान् इव वासवः ॥६॥ [प
८] एकक च कुरते पापं करट-पाश-वशं मतः ।
नीचैस् तस्याऽप-चारेण कुरं येन वि-नह्यति ॥७॥ [७
९] एवं स-मन्त्य काक्रुरस्यः स-क्ुद्धो रावणं प्रति ।
१. लर-नस्ति॥ र.फ म-नस्ति । ४ बंद त ॥ २. फ़ म-नास्ति । ५, ब च प्र-रुकाकडि। भ- कंकापर्वणि 1 ४. रार फ-सेन्यप्रमागो । म-सन्यविभागो ॥ ५. रा२ पफ म- ०नुमतो ॥ £. रार फ म-इमं । ७. रार-सायुरातान्वितं । फ-साठशतोच्छतिं ॥ ८. रा फ म-येन मे जीवि ॥ &. प्र-रक्षसा॥ १०. रा१ ल ल२ अ-शरतवेतं। १९. रार म-°पराधान्। १२. राजल > लर्खप्र-हन्यामि) ९३. राश्ल१ लर ब् अ प्र-को हि तत्कुरुते! १४. रा ल० लर अ प्र-कालस्य वशमात्मनः । ब्- कालस्य वदामागतः। म-कर्दस्य वशं गतः । १५. रा लत०्लर्बवम्र- नीचस्यात्माप० ॥
2२ वास्पीकीय-रामायणम् ।
शीघ्र पु-वेुम् आऽरोहद् गासाऽ४ चित्र-काननम्।८। [८
१०] परष्ु-तो रुक्ष्मणक्न चनम् अन्धू-अगच्छत् समा-रितः ।
स-सरं धनुर् उद-यम्य सु-पहद् वि-क्रमोपपम् ।९॥ ९९] अन्वाऽरोहच् च सु-ग्रीदः साऽमात्यः सविभीषणः । [९
इतु-पान अङ्ग-दो नीलो मन्दो द्विविदं एव च ॥१०॥ १२] गजो गवाश्श्रो गवयः ज्ञरभो गन्धमादनः | [९० ९३] पैनसः कु-सुदश्च चैव प्रथु च हरियूथपः ॥१९॥ [९२ १४] एते चाभ्न्ये च बहो वानराः सीघ्र-गौमिनः । [१ अन्वाऽरोहन् बैखोदग्राश् चाख्यन्तो मह्य-शिखाः ॥९२।। [प
९५] ततः यु-षेखम् आरुह रामसर तेर वानरैः सह । नि-षसाद भिरेस् तस्य शङ्खे सम-शिला-्तटे ॥*२॥ [९४
९६] ततः कपि-गणाः स्वै समा-दत्य सरि-योजनम् । आ-रोहन्ि सुं-वेखं तु परवन्तो दक्षिणा-मुखाः ॥९५।। [९५
१७] ते वायु-वेगाः पुव-गास् तं गिरिं गिरि-चारिणः अध्याऽरोहन्त स-तशः सु-वेटं यत्र राघवः ॥१५॥। [१३
१८] ते त्व् अनदीर्घेण कालेन भिरिम् आ-सुद् सतः । ददशः शिखरात् तस्माद् षि-भक्ताप इव खे पुरीम् ९६।। [१६
१९] तां सु-वपां वरद्रारां प्राकार-वर-ज्ञोभिताम् । २०] खम राक्षसैः वृणां ददशर् हरियूथपाः ॥९७॥ [१७
प्ाकाश-वछभी-वस्थेस् तमो-नीटेर् निशाचरैः । २२] दशस ते हरि-श्रष्ठाः प्राकारम् अपरं कृतम् ॥१८।। [१८ १. रा फ़रासः ।॥ २. रार फ स-लक््मगस्त्वेनं ॥ ३. रार-प्वनः । ४, म्र-नास्ति ॥ ५. रार ए-रीघ्रविक्रमाः । ६. रार-अध्यारोहन् । ७. रा? फ़ म- इवोदभ्राः शातयन्तो॥ ८. रार प-°तटे ॥ ६. रा ल० लर घ अ प्र-एवेरस्य ।
१०. म-पतन्तो ॥ १९१. फ-सवंशः । १२. रा ल० लर बव-विवरात् ॥ १३. प्र- नवद्वारं ॥ १४. रार फ म-प्राकारधरणीसं ° । १५८. रा१ ल१ ल ब-परमं ॥
युद्धकाण्डम् । ९५! ९ । ६३ ते दृष्टा वानराः स्वै राक्षसान् गुद्ध-कङ्खिणः । २३ सरजुर् षि-पुखान् नादं तत्र रामस्य पश्यतः ॥९९।। [९९ ततोऽस्तम् अगमत् सूर्यः सन्ध्यया प्रति-रंञ्जितः। २४] पूणे-चन्द्र-पदीपा च क्षा समभि८्य) रवतत ॥२०। [२० सख-चन्द्र-प्रह-नक्ष नभोऽ्टश्यत सागरे । २५] द्वितीयम् इव चाऽऽकाशं ख-चन्द्र-प्रह-तारकम् ।२९।। [1 ततः स रामो हरि-वाहिनी-पतिर् षि-भीषण्् चक्ष-पतिन्र् च जाम्ब-वान्। यूथप-यूथ-सैशतः सुषेख-प्षे न्य-अपसरन् यथा-मुखम् ॥२२॥ [२१ ततः सु-वेरस्य गिरेश्च च वासं८से) भृङ्घे च तस्थौ स हित८तेः) समेतः) सं-घ्राजयन् वै रजनी-युखेख) तं | प-भाभिर् ईञ्याभिर अतीऽ भाति ॥२२॥ [ष ततः प्र-भाते सचितरांस् तु शकः प्र-याणप्र॒ आ-ज्ञापयतेस्य् अभाषत । प्रथी ऽऽश्नमागच् त् अथ दश्षिणा-पुखस् ५ ततज्ञ च डां ददे पहा-पुरीम् ॥२४।* ईत्यषि रमायणे युद्-ण्ड सु चेलाऽऽरोहणं नाम चतुदश: समैः ॥१४॥ [व -१५}= [ पञ्चदशः सगः] =दा- ३९] ते राजिम् उषितीः सवै सुरे हरि-युथपाः। ९] खडाया दद्युर् दुरा वनान्य् उपए-नानि च ॥*।} [९
स-रक्ष्मणो प]
|
१. म-प्रतिरभ्ितः ' २. प्र-ण्प्रदीपव। रार-प्प्रतीपा च।३. य=-क्षमा। ४. लर-ग्व्तते । म-°वत्ततां ॥ ४. स-पूधरपतिस्छ सं° । ६. रा० ल१ ल ब-न्यवसद् । प्र-त्ववसद् #॥ ७. रार फ म-नात्ति॥ ८. फ म्-नस्ति। ६. अ प्र-लका्काडे । म-ठंकापवेणि ॥ १०. रा१ ल १ ल्व चं प्र-रत्रिसुखिताः ॥
६४ वास्पीकीय-रामायणम् )
सम-मौभानि रम्याणि शिशालाऽऽयतनानि च । २] दषटि-रम्याणि ते दषा बभूवुर् जनात-पिस्पयाः ॥२। (२ चम्पकाऽशोक-वंकर-साख-तार-बनाऽऽयुता । ३] तमाछ-वन-संच्छना रक्तमारखक-संटता ॥३।) [३ हिन्त अजनः सरः: खद्र-पर्णय् च पुषिपतेः ध] तिलकैः कणिक च तथा पाटलिभिर् द्रमः ॥४।॥ [४ ५प्] शशमे पर्वताप््े्् च छता-परिक्रेर वनेः । देपू] टडा-काननजेः ष्पे यथेन््रस्याऽमरावती ॥५॥ [५ ५३] विचि्र-कुमुमोपेते रक्त-फोमल-पट्टमैः । ड] शादु-वखानि च नीखानि चित्रा चं वन-राजयः।।2।। [६ ७उ] जालकं मञ्जरी-पुष्यं एफरं किस्यानि च | धारयन्ति नशास् तत्र नरा इव परि-भूषणम् ६।७॥ [७ <] तच् चेत्र-रथ-सकाशं मनोज्ञं नन्दनोपमम् । वनं स-गं रम्यं शशमे षट्-पदाऽऽकुटप् ॥८॥ [८ ९1] दलयुद्कैः पक्षिणि नृत्यमनिश्न च रबहिभिः । तथा पर-मृतैश् चैव शशमे तद् वनं महत् ॥२॥ [९ १०] तीनि सत्त-विहेगानि श्रयराऽऽचरितानि च । कोकिख-कुरख-पण्डानि विहंगा ऽभिरुतानि च ॥ -१०।। [१० ९१] भृद्ध-राजाऽभिरीनानि कुररी-पेषितानि च । काकोटूछ-विघुष्टानि सारसाऽभिरूतानि च ।'* [११
कमवव
१. रा० ल= ल वच्च प्र-समसोम्यानि } २. रा२ फ म-°खान्यायतानि ॥ ३. रार म-°कवहुलं शार "युतां । %. प्र-°माकाभिसंयुतां ॥ ५. सा२- दरिता- र ६. रार फ-दुमैः। ७. म-नास्ति। ८. रार फ म-फुटैर् ॥ ६. म- विचित्रा ४ १०. रा१ ल० तर व अ प्र-घारयंत्यङ्गनास्॥ १९१. प्र-तैर् । १२ रार फ-सववगं ॥ १३. रा५ ल० लर ब अ प्र-दव्यूहकोयष्टिरतेर्। १४. म-बरिणैः ॥ १५. अ प्र-तत्रिमित्तवि ° । १६ रा१ ल लर पम्र-° भिमतानि ॥ १७, ब-नास्ति ॥ १८..ब अ-नास्ति ।
युद्ध-काण्डम् । १५ } २९, ६५
®+ ®
१२] प्रितिश्यस् ते ततच् तानि हरयः काप-रूपिणः ॥११।। [१२य्
१३] तेषां नि-पसतां तत्र वानराणां तरखिनाम । पुष्प-संसर्भ-ुरमिर ववौ प्रण-सुखोऽनिरः ॥१२॥ [१३
९८] तें नितेश्ञस् तजाऽऽसीत् पवि-भागेर् अनेक-यः ! [7 अकम्पर्यस् ते छक वै स्वैर चादेर् नदतां षराः॥१३॥
१५ | सपद्विश् च पहा-युथेर् मही चरण-पीडिता । [१५३ उत्-पपात रजग् चोधर कयोताऽङ्गरहोषमम् ॥९४॥ [१६
१६] अन्ये तु हरियथानां षि-क्रान्ता हरियूथपाः | सु-ग्रीवेणाऽभ्यनु-ज्ञाता जडं जग्युः पताकिनीम् ॥१५॥ [१४
९.७| वि-ाक्यन्तो शि-हगांस् जप्तयन्तो गास् तथा । [१५ आ-स्फो्यन्तो खेडन्तः सर्वे रग-सयत्ुकाः ।
१८] कम्पयन्तश् च छड्काया वनान्य उप-वनानि च ॥*६।। [ष क्षाः सिहा वराहा च महिषा चरमश गिराः(पृगाः) ।' °
१९] तेषां शब्देन वि-तरस्ता जंपुर् भीतां दिशो दश्च ॥१७।। [१७ शिखरय् तु भि-ङूटस्य पांऽखर् एको नमः स्प्रशन् ।
२०] समन्ताद् दरम-संच्छकन्नो महा-जख्द्-सन्निभः ॥९८॥ [९८ सवेतश् चोध्यं च षि-स्तीर्णों षिपर्खछाऽऽदित्य-सननिभः
२१ छस्णः श्री-मान् महांश चव दष्माऽऽपः शकुनर् अपि।॥१९॥ मनसाऽपि दुरी-रोहः स शेः किसु कयैणा । [९९
२२ निविष्टा यस्य रिखरे लङ्का राषण-पाछिता ॥२०॥ [२०पू सा पुरी गो-पुरश् चितरैर् षिषिर्धाऽऽकारतोरणेः
1 = “~+ +~ ~~न न
१. रार ष म~वनान्युपवनानिच ॥ २. प्र रा२ फ-महौनसां । ३. फ-प्रागसु° ॥ ४. रारफ म-नदिस्नर् ॥ ५. यार फ म-तथा यृथेर् । £. प्र रार फ़ म~कपोतारुणसनिमं ॥ ७. प्ररार फ म-दरिवीराणां ॥ ८. रार म-सूग- ह्िपान् । फ-घ्रगद्विजान् । £. र श~वत्णतः । १ 2 राप) लप तलरब् अ प्र-नास्ति। ११. रा ल>लरव श्र प्र-जग्मुस्नपि ॥ १२ रार-राजतद्रम० | १३. रा२ फ-०महारनतस० ॥ १४. म-°लदर्स० ॥ १५. प्र-नास्ति ॥ १६. प्र-न चारोः । १५. म्-प्राकारस्तोरणैरपि ।
दै वास्मीकीय-रामायणम् ।
7 १।)
२२] काचनेन च जारेन शजवेन च शोभते ।॥२९। [२९ प्रासरन् च चि-मानैख् च छ्ड्ा परम-शोमिता
२८] घनैर इव तपाऽपाये मध्यमं ॒वेष्णवं पदम् ॥२२।। [२२ यस्यां स्तम्भ-सहस्येण पासादः सर्वकाञ्चनः ।
२५] कैलास-शिखराऽऽ कारो दृयते खम् इवोद-चिंखन।।२३।।२३ चेत्य; स ॒राल्षसेनदरस्य रणस्य दुर्-आत्मनः ।
२६] सतेन रक्षसां नित्यं यैः सम्-अग्रेण रेष्यते ॥२०।। [२४ तां सम्-ऋद्वां सम्रद्धाऽथो रक््मी-वां् रक्ष्षणाऽग्रनः।
२८] रावणस्य पुरीं रामो ददश सह वानरैः ॥२५॥ [२७ तां रत्न-प्रणां बहु-सखंविधानां ।
परास्राद्-माछाभिर् अङ्कां च ।
पुरीं महा-यन्त्-कपारटै-युक्तां
| ददशे रामः सह रुक्ष्मणेन ॥२६।॥ [२९
` इत्यं रामायणे युद्धकाण्ड लङ्का-देशौनं नाम प्शचद्शः सर्गैः ॥१५॥
[विश्व] [षोडशः सगः] =दा-५१] अथ तजर नि-मित्तानि रदष्ठा खक््षग-पूधनः । %] रशष्मणं सम्परिष्वज्य तंतो वचनम् अत्रवीत् ॥१। [१ [परि-भद्योदकफं तृणं वनानि एट्वन्ति च । २] बरं च प्रवि-भज्येदं व्य्-ऊहे तिष्ठाम टक्ष्मग ॥२।॥ ] [१०
१. रा ल० लर ब अ-नास्ति॥ 2. रार फ-समल्कृतः । ३. फ-ददोद्धि०। &. रान अ-देत्यः ॥ ५. म-स यज्ञेन च २० ॥ ६. रा०लर ब् प्र-ग्द्रा्थ ॥ ७: म-०कपाटगुल्मां । ८. गारफ़ महितो बखेन ॥ £. रा० सुन्दरकाण्ड । ब अ प्र रार~लंकाकाण्डे 1 म-नाल्ति । १०. रारफ-लंकादशेनो ॥ ११. प्र-नास्ति । १२. रा फ़ ब-वचोवददतन्दरितः ॥ १३. रार फ-प्रविप्रा° । १४. लर-फलं च । ब- वलानि } १५. रा१ ल० लर घ अ-प्रविमज्येदं । १६. रा२-च्रहि ॥
युद्धकाण्डम् । ९६ । १०} ६७
खोक-सय-करं मीय मयै पर्याम्य् उप-स्थितम् 4 ३] नि-व्ैणं शु-वीराणां पृथे पर्यामि रक्षसाम् ॥३॥ [१९ वाता हि परुषा वान्ति कम्पते च वद्ु-परा । ४] पषेताऽग्राणि पेपन्ते नदन्ति परणी-धराः ॥४।॥ [१२ ५पू] मेघाः कऋव्याव-पतीकाशाः परुषाः परुष-खनाः । करूरा वारि प्र-व्षन्ति मिश्रं रुधिर-विन्दुभिः ॥५॥ [१३ ६] रक्त-चन्दन-सङ्मशाः न्ध्या-परम-दारुणाः । ` ज्वछन्त्यो नि-पतन्त्य् एव महोस्काः सूथै-मण्डखात् । [प पि] आदिस्य-पथम् आ-ठंय जंनयन्त्यो महद् भयम् ।2॥ ७उ] दीना दीन-खना घोरास् त अ-पशस्ता मृगद्विजाः) [१८ रजन्याम् अ-प्रशस्तश्च च सै-तापयति चन्द्रमा <] क्षिप -रक्ांऽख-पयन्तो यथा लोकस्य स-क्षये ।७॥ हस्यो रुक्षोऽपरशस्तंस् तु परि-वेषश च लोहितः । [१६ ९] आदिख-पण्डटे नीः पर्य लक्ष्मण श्यते ॥<८॥ चन्द्रमा न यथा-वच्र् च नक्ष-चाण्य अभि-पद्यते | ९०] युगाऽन्त इव लोकानां परय लक्ष्मण दृश्यते ।।९॥ [१७ स्येनास् तथा गृध्रा नीचैः परि.्रन्ति च ।
१. शर फ़ म-प्रवीराणां पधे वानरर० ॥ २. फ़ म-नास्ति ॥ ३. रार मेघाः पर० ¦ ¢. रा ल५ लर ब अ-एषु । ४. अतः परमधिकः पाठः राप लल ब अ रार फ-ज्वलच्च निपतत्येतदादित्यादभ्निमंडलं । म-नास्ति । £. म-आविद्य । ७. रा० लन्लर ब चर प्रम-व्यन्तो॥ ८. प्र रार फ म-प्स्वरा। ६. म-नास्ति । १०. अतः परमधिकः पाठः--म-सेहिकेयेन च तथा गृहीतौ चन्द्रमास्करौ । अपवेणि त्रयोदश्यां सपरिविषमण्डलौ ॥ वक्रम॑गारकस्चक्र विशाखासु सुमें । अशरीरास्तथा वाचो भयन्ते ह्शुभावहाः । उभे सन्ध्ये च वाशते ऋव्यादाश्च सुदारुणाः । ११. राजल ल ब-अप्रमत्तश। १२.रारफ म- कृष्णर० ॥ १३. प्र रार फ म-प्रशस्तश्च । १४. रा०~रविवेदाश्च खो° । रा रफ-परिवेषः सुले ° । प्र-पसिविषस्तु लो ° । म-परिविषोस्य खो °! १५९. म-लीनः ॥ १६. म-नास्ति॥ १७. रा ल१लरवय् प्र फ़ म-रुकां | १६. स्~पतन्ति। १६. प्रहि)
२८ वारस्मीकीय-रामायणम् ।
१.१] शिवास् चाऽप्य् अ-रिषा वाचः प्रवदन्ति महा-सखनाः।*०।[१८ तणेम् अश्च दुरा-षषां पुरीं रवण-पालिताम । ९३] अभि-पामो जवेनैव सधै-तो हरिभिर् इताः ॥११। [२० इत्य् एवं तु वदन् वीरो खक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः ।
१.६] तस्माद् अव-तताराऽऽख पवेताऽग्रान् महा-वलः||९२। [२१ अव्-तीर्य तु धमोऽऽत्मा तस्माच् छैखाव् स राघवः ।
१५] परर अ-धृष्यम् अ-क्षोभ्यं दद्षं बम् आत्मनः ॥९२॥ ` [२२ ततस् व व्य-ऊ्ह्य ॒सु-भ्ीषः कपि-रानो महा-बलः 1 . १६] काट-जञोरावस्याऽऽङञ युद्धाऽ ऽकं भ्युद्-पश्षत ९४ [२३ ततः काटे महाबाहुर् बेन पहताऽऽखतः । १७] प्र-तस्थे पुरतो धन्वी ्डाम् अभि-गुखः पुरीम् ॥१५॥। [२० तं विभीषण-सु्रीवो हनु-मान् जाम्बवान् नटः ।
९८] ऋक्ष-राजोऽङ्ग-दो नीखो रक्ष्मणस्् चाऽन्व्-अयुस् तदा ९६[२५ ततः पश्चात् सु-महती परतनाक्षवनोकसोम् ।
१९] प्रच्छाद्य महतीं भूमिं प्र-ययौ येन राघवः ।१७॥ [२६ रोल-ृद्णि शत-शः प-खद्धांग् च मही-रुहान् ।
२.०] जगृहुः कुञ्रर-पख्या वानरा बाहू-शालिनः ॥१८॥ [२७
ते तरू अ-दीर्घेण काटेन राम-घुग्रीव-रक्ष्मणाः । २९] रावणस्य पुरीं छङ्ाम आसेदुः सुदुरा-सदाम् ॥९९॥ [२८ पताका-माटिनीं रम्याम् उद्यान-वंन-शेभिताम् ।
नज =
१. ब-अभिरामो ॥ २. रा लभ लर ब्म प्र-नास्ति॥ ३. अतुः परमधिकः पाठः--रा२ फ-ष्यह्य तद्वानरसेन्यं प्रायाज्ञंकां पुरीं प्रति । बद्धगोधांगुलित्राणौ शस्चापाऽसिधारिे ॥ दिव्यशस्त्राखसम्पन्नौ वद्ध कवचादुभो । पुरस्छृत्य महावीर्यो ताबुभौ रामलकच्मणौ । विभीषोनान- गतो प्रवरेश्च सवंगमेः । ततस्ु हेमपिगानां एतना सा वनौकसां | समुद्र कल्पा महती लङ्कामम्यपतत्तदा । म-नस्ि ॥ ४. य ल. लसरवथ्मप्रम- नास्ति ॥ ४५. म-उद्यानरातशो ° ।
युद्धकाण्डम् ! १६ । २८५ ह
२२] चित्-वपां सुदुष्भाऽऽपाम् उच-माकार-तोरगाप् ॥२० [२९ तां सुरेर् अपि दुष्क षटु राप-परचोदिताः । २३] यथा-निवें सम्प ऽऽप्य नयू-अवसन्त वनौकसः ।\२९। [३० दश-योजन-पा्चै तु ण्डं वानरं वलम् । २४] परिक्रम्य तदा छम युडायाऽमि-खसार इ ॥२२।। [प ठडया ३त-तरं द्वारं शेख-गृङ्गम् इवोन्-नतम् । २५] रामः सहाऽनुजो धन्वी जुगोप च रस्रोध च ।॥२३।॥ [३१ छट्धाम उपनि-विष्टे च रामे दशरथाऽऽत्मने | २६] छक्ष्मणाऽतुचरे वीरे व्यथिताः सवै-रोक्षसाः ॥२४। [३२ नाऽन्यो रामाद् धि तद् द्रारं सम-अर्थः परिरक्षितुम् ।
२८ | रावणाऽधिष्टितं तद् भि वरुणेनेव सागरम् ॥२५॥ [२३३ राक्षसैः साऽभ्युधेैर उरैर् अभियं समन्ततः २९] वीर्य-विक्रम-सम्पननः पाताटम् इव दानैः ॥२६।। [३४ राक्षसैर षिषिधाऽभ्कारेः खमे सा महापुरी । ३०] संमस्तैर् बहुभिर् गुप्ता नागैर् भोग-वती यथा ॥२७॥ [२ विन्यँ-अस्तानि च योर्धनां वहूनि षि-तिधानि च। ३१] तस्याम् आयुष-जातानि वि-चित्रीणि भृशे तदा ॥२८]। [३५ पूवं. तु द्वारम आररंक्षन् नीलो हरिचमूपतिः ।
३२] मेन्दश् च द्विविद चोभौ शवेतं गिरिम् इवोर-गौ ॥२९॥ [३६
९. रा० ल लर ब अ-नास्ति॥ २. म-°निदेशं । ३. प्र-संस्थाप्य । म-संपीव्य | ७. म-निवसन्तो ॥ ५. रा लऽलर ब्म प्र फ-गहरे। ६. रार म-परिक्षिप्य ॥ ७. रार ॒फ़ म-लंकरायस्वृत्तर ॥ ८. रार फ मतु । ६. प्र-सरवरगहिताः । रा२ फ़ म-सवनैक्रताः ॥ १०. रा ल१ लर ब-अभिक्षिप्तं ॥ ११.रा० लन लर ब अ प्र-न्मे सा महाचमूः) म-नति । १२. रार फ समन्ताद् । १३. म-नास्ति ॥ १४. रा ल१ लर व ख प्र-चायुध° । १५. रा फ़ म-चिन्राणि दरे ॥ १६. रा ल० लरवद् प्र-जगम्य । १७. साल) लब च्य प्र-चैव | १८. रा१ १ लर ब ्-यथा। प्र-तथा
७० वाद्मीकीय-रामायणम् ।
, अङ्गदो दक्षिणं द्वारं जश्हे परतनाऽन्वितः । ३२] ऋषमेण गवाऽक्ेण गजेन गवयेन च ॥३०।) [३७ हनु-मान पथि द्वारं ररक्ष बल-वान् कपिः । ३४] प्र-घश् च पर-माथी च यजाऽस्य सचिषाषू उभौ ॥३९। [३८ मध्यमे च स्वयं गुल्मे सु-ग्रीषः सम-अतिषएत ३५] सह स्वैः कपि-ग्रषैः सुपर्ण-तैम-विक्रमेः ॥३२॥ [३९ वानराणां तु षट्-तरिंरत कोय्यस् तैः सह यूथ-पैः । ३६ नि-पील्योपनि-विष्टाश्् च सु-ग्रीषो यत्र वानरः ।३३।। [४० रासनाद् पव रामस्य य-प्रीवः सविभीषणः | ३७] द्वारे द्वारे परवै-गानां कोटं कोरीं न्य्-अवेशयत् ॥३५।। [४१ पेथिमेन तु रोमस्य सु-ग्रीवः सह-जाम्बवान् । ३८] अद्रे मध्यमे गुस्मे तस्थौ बहू-बखाऽऽ्ैतः ॥३५।। [४२ ते तु वानरशा्दैखाः श्ादैखा इव णिः ३९] ग्रहीवा दुम-शेखंस् तु प्रहृष्टा योद्धम् उद्-यताः॥३६॥ [५३ सर्वे विकृत-खङ्खः स्वे दन्त-नखाऽऽयुधाः ४०] सवै विकृत-वणोऽङ्गा; सवै च विकृताऽऽननाः ॥३७॥ [४४ ४९३ | दश-नाग-बखः केचिव् केचिद् दश्ञ-गुणोत्राः । केचिन् नाग-सदस्रस्य बभूुस् तुस्य-विक्रमाः ॥३८। [४५ ४२] सन्ति मेध-बटास् तत्र तथा वायु-बलोपमाः अप्रमेय-बखाश् चाऽम्ये तजाऽऽसन् हरि-यूथपाः।। ३९) [४६ ४३] अद्धतश् च वि-चित्रश् चं तेषाप् आसीत् समा-गमः। ९. रा२ फ-जमग्राह । म-ररक्ष ! २. रा२-०नावृतः | म्-बल्वान् कपिः ॥ ३. रार फ म-°णैर्वसनोपमेः ॥ ४. रार फ़ म-अथ । ५. ल ५ म-नास्ति ॥ £ ल १-सहवान्धवः । ७. बभ्र रार फ़ म-°बलदुगः ॥ ८. रा५ त° लर वञ्
पर-रुंगिणः । £. प्र-ञागताः । १०. म-नास्ति । ११. म-नास्ति ॥ १२. रा+ ल लर ब अ-अल्यद्भतत्रिषित्राश्च । रार फ-अद्धतशवेव चित्रश्च ।
युद्ध-काण्डम् । ९३ । ४९ | ७१
तत्र वानरसैन्यानां सख्मानाप् इवोद्-गमः ।४०।। [७ ४४] प्रति-पूणम इवाऽऽकाशे भ-च्छनेव च मेदिनी । डं परति नि-विषटेश च सं-पतद्धिश् च वानरैः ॥४९। [८ ४५] शतं शतसहस्राणां परथग् ऋक्ष-वनोकसाप्र । ठङ्खद्रारण्य् उपाऽऽजग्मुः शत-शस् ते समन्त-त।२।।[४९ ४६] अन्ये चाऽन्येषु देशेषु सन्य-अस्ताः सु-महाषखाः । [प छादयन्तो गिरिं सर्प सम-अन्ताव् ते वनौकसः । [५० ४७] अयुतानां सहस च खड समभ्य्-अवतेत ॥४३।। [५१ वानरैर बल-बद्विश च वभूव दटम-पाणिभिः। ४८] सर्वतः सं-घता छा दुष्प-वेज्ञाऽपि वायुना ॥४४॥ [५२ राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसेव नि-पीडिताः।
५०] वानरेर् मेर्ध-सड्धाैः शक्र-्तुस्य-पराक्रपैः ॥।५५।। [५३ सहस्रैर बहुभिश्च चाऽत्र नीट-मेष-निभेस् तथा । ५२] गिरि-तदननेश् चैव॑ वानरैर आ-ठता दिशनः ॥*६॥ [) छडगयापम् अभवच् छष्यो पेघोधस्येव 'परैते | ४९] सागरस्येव भिन्नस्य यथा स्यात् सरिछ-स्वनः।।*७।। [५४ निर-हाद इव स-जज्ञे ध बटोध-स्वनो यहीन् । ५२] खड्मयां खश्चुवे शब्दः सागरस्येव भितः ।*८॥। []प तेन शब्देन महता सप्राकारा सतोरणा |
१. रार फ म- संछ० ॥ २. रार फ़ म-अन्ये १. रार फम- संछ०॥ २. रा२ फ म-जन्ये जगमुः ॥ ३. प्र-संछादितो गिरिः सर्वस्तैः समन्ताद् वनोकतेः । रार पफ-माछायत गिरिः सैस्वैः समन्ताद्र नोकसैः । म-संछाय तं भिरि स० । ४. फ-सदसैश् । ४५. रा ल५ ल> ब अ- °मिवतंते । म-अवाभ्यवतेत ॥ £. रारफ म-सहसा विनिपी ०! ७, चअ प्र-घोरसं° | ८प्ररार फ म-राक्रवीयप० ॥ ६. प्ररार फ म-गिरिङकटप्रमांगश् च ॥ १०. म-अभितः शब्दो । ११. रार फ-महोघस्येव । १२० शार-व्धेतः । स-वर्पतः ॥ १३. रा ल लरव मप्र ए-सलिल्य्च्युतः ॥ १४. रा१ ल> तरव शप्र सवो यत्र राघवः। १५. रार फ म-मथ्यतः ॥
७२ वाद्मीकोय-रापायणम् ।
५३] छड्ा प्रचलिता सवा रक्षसाम् आ-गते भयम् ॥४९। [५५ राम-रक्ष्षण-गु्ा सा सुग्रीवेण च वाहिनी} ५८] बभूव सुदुर्स-घषा स्वैर् अपि सुराऽसुरैः ॥५०।॥ [५६ राघवस् तन् नि-वेस्येवं सैन्ये खं रक्षसां वपे ।
] सं-मन्छ्य मन्तिभिः सापे निल््-चित्य च पुनः पुनः|।५९।।
आनन्तयेम् अभिप्रष्पुः क्रम-योर्मस्य रतत्व-वित् । [५७ ६०] विभीषेण-पते तिषटैन राज-पमम् अनु-स्मरन् ॥५२]। अद्ध-दं॑ वाछि-तनयं समा-हयाऽबवीद् वचः । [५८ ६९] गच्छ सौम्य दशष-ग्रीव ब्रूहि मद् वचनाद् इदम् ।।५३।। लङ्यित्ा पुरीं लङ भयं व्यक्छा गत-व्यथः । [५९ द२] रैव गतश्रीकं सुमूषु नष्ट-चेतसम् ॥५५॥ ऋषीणां देवतानां च॒ गन्धवौऽप्सरसां तथा । [६० ६३] नागानाम् अथ यक्षाणां राज्ञां च रजनी-चर ॥५५॥ यत॒ तवयाऽ्ष-कृतं मोहाद् अव-ख्न्निन राक्षस । [६१ ६४] नून तेऽद्य गतो दैः खयम्भु-वरदान-जः ॥५६॥ तस्य॒ दण्ड-धरस् तेऽहं भायो-हरण-कषितः । ६५] दण्डं धारयितुं तीतर खडा दरार व्यव-स्थितः ।५७।। [६२ पदवीं देवतानां च महषीणां च राक्षस । ६६] राजर्षीणां च सैषां गमिष्यामि युधि स्थितः ॥५८।। [६३ छ्टेन येन मे सीती मायया राष्षसाऽधम्) ६७] माम् अति-क्रमयिला खं हृतर्वास् तद् वि-दशेय ।५५९। [2४ अ-राक्षसम् इमं रोकं कताऽस्मि नि-रितेः शरैः ६८] नो वा शरणम् अभ्य्-एपि माम् उपाऽऽदाय मथिीम् 2० [६५ १. रार फ़ म-चागर्दं॥ २. फ-नास्ि | \ ३. रा२ फ मस-इुवषतमा॥ ४. रा२ फ म-ग्योगाधत ० ‰. रा२ फ़ म-वि मीषणस्याबुमने ॥ ६. फ-° पहृतं ॥ ७. प्र-घारयति ॥ ८. ल¶्ल२ म-पीतां । £. प्र-गसाधिप) १०. रार-अपक्रा° ॥ ११. रा२ फ म~न चेच्छरणं ॥
युद्ध-काण्डम् । २२ । ७५ । ७३
रद्धेन्वयं ` परि-त्यज्य हृतराज्यो हृताऽऽसनः 1
६९ | रक्षस्व जीवितं यह मम ॒निर्-यास्य मेथिटीम् ॥६९। [7 धमाऽऽत्मा रक्षां श्रेष्ठः सस्वाऽऽप्नोऽयं वि-मीषणः।
७०] लद्धेन्वयं महद् धी-मान् सद्-गुपरः पारयिष्यति ।द२॥ [६६ न हि राज्यम् अ-ध्मेग भक्तं क्षणय् अपि तया।
७९] शक्यं मूखे-सहायेन पषटेनाऽपरिभिदाऽऽस्मना ॥६३॥ [2७ युध्यख वा धृतिं छरा सोयम् आ-छम्ध्य राक्षस ।
७२] मच्-छरेस् सं रणे श्रान्त ततः चान्तर् भविष्यंति।।2४।[६८ यद्य आ-विकसि लोकास् जीन् पद्नी भूता मनो-नवः।
७३] मम चक्षुष्पथं ्राऽम्प्रो नहि जीषन् वि-मोक्ष्यसे ॥६९॥ [६९ व्रवीमि सा दहित बाक्यं क्रियताम् ओध्व-दैदिकम् !
७८] सु-दृषटः क्रियतां "लोको जीषितं ते मयि स्थितम् ।॥६६।। [७० इस्य् उक्तः ख तु तारेयो रपिणाऽछिष्ट-कर्मणा ।
७५५] जगापाऽऽ काशम् आ-षिश्य मूति-मान् दव हन्य-वीर् ६७ [७१ सोऽभि-ष्टुस्य युदहूतेन श्री-पद् रावण-पन्दिरम् ।
७६] ददश्चाऽऽसीनम् अरन्त (१)-स्थं रावणं सचिवैः सह ।६८।। [७२ ततस् तस्याऽवि-दृरं सन नि-पत्यं॑ हरिर् आ-प्टुतः ।
७७] दीप्राऽभि-सद्शस् तस्थाव् अङ्गदः कीचनाऽङ्गदः ॥६९॥। [७३ तद् राम-वचनं सवे मन्युनाऽधिकम् उत्-तमम्
७८] साऽपास्यं श्रावयामास नि-केधाऽधिकम् आत्मना ।।७०॥ [७४
दृतोऽहे कोसलेन्द्रस्य रामस्याऽछि-कर्मणः ।
१. रा+ ल लर व प्र-लेकं०॥ २. लन व-उषटेनाभिनजि० । रा? फ मसते नावि० ॥ ३. ब॒-मविष्यसिं ॥ ¢. रार फ म-प्रप्य ॥ ५. रा०+ क्ल लर ब-लोफे। £ प्र-जीविते ते मयि स्थिते % ७. रा१ त्; लर ब- "राट् ॥ ८. रा) ल१लर वंच रार फअस्वस्थं ॥ ६. लत्प्र रार म °विदूरे । १०. ल० रार म-स नि° | प्रहि नि०। १९१. रार फ म-~कन- कांगदः ॥ १२. रार म-ऽस्याश्चिष्टक° । ।
व त
7 ।
ऽभ् वास्मीकीय-रामायणम् |
७९] वालि-पु्ोऽङ्ग-दो नाम यदि ते श्रोजम् आग॑तः ।७१। [७५ आह त्वां राघवो रामः कौसस्याऽऽनन्द-वर्षनः । ८०] ख्यं निर-उगत्य युध्यस्व नृ-रंस पुरुषाऽधम ॥(७२।॥ [७६ हैन्ताऽ्दं तां सहाऽमात्यं स-पुचर-भ्रात्-बान्धवम् । ८९] निर-उद्ररगीस् त्रयो खोका भविष्यन्ति हते खयि।।७३॥ [७७ देव-दानव-यक्षाणां गन्धर्वोरगा-पेक्षिणाम् । ८२] चर्यम् अद्योद्-धरिष्यामि मुनीनां चेव कैण्टकम्।।७५॥ [७८ वि-भीषणस्य चेश्वयं भविष्यति हते स्यि। ८३] न चेव सत्-कृत्य वेदेदं प्रणि-पत्य पद स्यसि॥७५॥ [७९ ईत्य् वं परुषे वाक्य ब्रुवाणे हरि-पुड्वे । ८द] अमर्षवशम आपन्नो निशाचरगणेश्वरः ।७६। [८० ततो रोषित॑-ताग्राऽक्षः शशास सचिवांस तदा । ८५५] गरृ्यताम् इति दुर-मेधा वध्यताम् इति चाऽसक्रृत्।७७॥ [८१ ते शैट-भृङ्क-वैष्पीणम् अभ्रिम् इद्धम् इवाऽङ़-दम् । ८६] आ-ररम्बुस् ततो घोरां चसवारो रजनी-चराः।(७८॥ [८२ ग्राहयामास तारेयः खयम् आत्मानंम आत्मना । ८७] बलं नि-दरशयन् वीरो निक्ञाचर-गणे तदा ।७९। [८३ स तान् बाहु-द्रये स्तान् आ-दाय पत-गान् इव ।
८८ | भासादं शैट-सड्ाशषम उव-पपाताऽङ्ग-दम् तदा ॥८०॥ [८४ तेऽन्तरिक्षाद् विनिर्-घूतास् तस्य वेगेन राक्षसाः । ८९] भूमौ नि-पतिताः स्वँ तदा निश्चष्ट-चेतसंः ॥८२॥ [८५
१. रा 1 फ़ म-निपत्य युधि ।२ रार फः म-पुरुषो भव ॥ ३. रा ल+ ब् छर प्र-हर्ताहं° । ल २ म-हत्वाहं ° । रार-हतं हत्वा । ४. सार फ म्- निरृद्विम्मास् ॥ ५. प्र-गगरश्रसां । ६. रार फ-सकरं ॥ ७. रा२-°स्यति ॥ ८. रा ल, लदरवञ्प्र फ म-ग्लयेवं ॥ ६. रार फ म~रोषाभिता०। १०. प्र
तथा ॥ ११. रा५ ल" लर ब अ प्र-गवर्षाणां। १२. प्र-घोराः शरुत्वा ते॥ १३. प्र-पुकुरं स्वयं । १४. फ-विदरो० ॥ १५५. रा२-०जीविताः ॥
युद्ध-काण्डम् । १६ । ९१ ॥. ७८
प्रासाद-शिखर श्री-मद् अड्-देन पराऽऽहतम् ¦ ` [८<८पू ९०] तत् पर्याति पदाऽऽकऋरान्तं दशग्रीवस्य पश्यतः ॥८२॥ [८७१ २१ | भङ््ा प्रासाद-शिखरं नाम वि-श्राव्य चाऽऽध्पनः | २.३ ] आस्फोटयामास तदा निनदंश चक्रमे पुनः ॥८३॥ [८८ [वायु-वेगे समा-स्थाय रावणस्य ततोऽग्रतः । प] जग्राह मुकुटं वीरः पादम् आ-स्थाय मस्तके ॥८४ | [प अङ्गदेन पदाऽऽक्रान्तो रेजे स-सदि रवणः ।
पप] जिविक्रम-पदाऽऽक्रान्तो बरेलिरोवेरोचनिर् यथा८५] [५ सकार . कोसछेन्द्रस्य राघवस्य महाऽऽत्मनः । ९८] सु-ग्रीवस्य च तत् सवं समाद्य न्य्-अवेदयत्।। ८६, । [प रावणस तु परं चक्रे क्रोध प्रासाद-पपितः ॥'' ६] वि-नाशम् आस्मनः श्य निश्वासपरमो ऽभवत्।।८७]। [९०
पुन ॥ १४.५० म 0 १.४.0०६ ८१. भै ६.५४ १ १4 भ च ५ ४ ॥# #
इ-द्ः पुनर् आ-गत्य बवन्दे चरणौ ततः | प] शु-प्रीवस्य च रामस्य लक्ष्मणस्य तथव च ॥८८॥ [र अन्यान् अपि महा-वीरान् अभिवाद पहा-वछः। पि] सुकं रषसेनद्रस्य राघवाय न्य्-अवेदयत् ।८९॥ [प त॑र युकं रामो रत्र-सार-विभूषितम । पि] आ-कवन्ध महा-वाह रावणाऽ तुज-मस्तके ॥९०॥ [प सषु साघु पहा-्बीह्यि यस्य ते वटम् इद्म् ।
[1 ~ ~ "त
१. रार फ़ म-प्रासादस्य रिरः श्रीमानङ्गदस्त यदाहनघ् । २. र> ल लर बच प्र॒ म-उत्पपात। ३. रा०लतल१लरवख प्र-तद्ाक्रान्तं। म् पदाक्रसम्य ॥ ¢. प्र-विनयाच० । ५. म-नास्ति॥ £. रा१ल्५ लर्वञ्यम्र म-नास्ति ॥ ७. अ प्र-समागम्य । ८. रोर फ़ म्-नास्ति ॥ £. रार फ़ चवात्मधर्षणात् । १०. म-नास्ति ॥ १९. अ म-नस्ति ॥ १२. रा० ल लर ब् श प्र-अन्योन्यं ते महावीरा । १३. फ-रक्षोराजस्य ॥ १४.अत आरभ्य ९३-- तम श्रेकपर्यन्तं म-नास्ि ॥ १९४९. प्र-नास्ति ॥
युद्ध-काण्डम् । १७ । ५ । ७७
१०३] ददृशू राक्षसाः सवं भासाद-वमी-गताः `॥९००।। [९४ कृत्स्ना हि कैपिभिर् व्य्-आप्ता खडा रावण-पालिता । १०४] स्तिमिता चाऽबरहृष् च बभूव घुदुरा-सदा ॥९०९॥ [प तस्मिन महाभीषणके प-एत्त कोखादहटे राक्षस-राजधान्याम् । प्रग्रह रक्षांसि महाऽऽयुधानि १०५ | युगाऽन्त-वाता इव सषि-चेरूः ॥९०२ [२८ ईत्याषें रमायणे यँद्र-कण्ड लङ्कोधरोधो नाम षोडराः स्मः ॥१६॥
[व-१७]= [सप्रदशः सगः] -=[दा-४२] ततस ते राक्षसास तरस्ता गला रषण-पन्दिरमं । ९] न्य्-अवेदयन् पुरीं रुद्धां रामेण सह वानरै; ॥१।॥ [१ रुद्धां तु नगरीं श्रुखा जात-कोपो निज्ञा-चरः। २] विधानं द्वि-गुणं दृता प्रासादं चाऽध्य्-अरोहत ।।२।॥ [२ स॒ ददश इतां खम स-गैट-वन-काननाम् । ३] अ-संख्येयेर् हरि-गगेः सपो युद्ध-काङ्िमिः ॥३॥ [३ स दृषा वानरैः सवं काननं कषिली-टरतम् । ८] कर्थं क्षपयितव्यं स्याद् इति चिन्ता-परोऽभवत् ।४।। [४ स चिन्तयित्वा श्-चिरं पेधम् आ-छम्भ्य राप्रगः | १. म-नास्ति ॥ २.रा१ लञलरव्प्र-बलिभिर्।३.रा२ फ-निरोव ॥ ४. म-तु वृत्ते। ५. रा? ल० लर वद्य प्र-तदायु° ॥ ६. फ म-नास्ति। ७. वद्म प्र-र्काकाण्डे । रार म-टकापर्वणि । ८. लन-सार फ-टक्रापरोधो। म-ठंकराविरोधो ॥ £. म-०मन्दिरे । १०. ल= -छकां ५ ११. ब फ-प्राकारं । १२. म्र फ़-चाप्यरो° । म-~व्यध्यरोहत ॥ १३. प्र-गीरेः ॥ १४. ल लन्बञ्मप्र फ़ रा-सवेः । १५. रा१ ल१ लर ब अ-क्षमपि० ॥ १६. वृ-सचिवं |
७८ वाल्पीकीय-रामायणम् ।
५] हरि-युथानि रामं॑च ददश्ञऽऽयत-रोचनः ॥५॥ [५ प्रेतो राक्षसेन्द्रस्य ` वीन्य् अनीकानि माग-रः ।
2] राघव-प्रिय-कामाऽथं लाम् आ-रुरुहुस् तदा ॥६।॥ [१३ ते ताम्र-्वक्रा हेमाऽऽभा रामाऽथे त्यक्त-जीषिताः ।
७] छप् एवाऽभ्य्-अधावन्ते सार-ताट-शिखाऽऽयुधाः ७ [९४ ते दुमे; पुष्पिताऽग्रेस् तु युष्टिमिश् च महा-्व॑यः।
८] प्राकाराऽगाण्य् अ-सल्लानि ममन्थुस् तोरणानि च ॥८।। [१५ आ-पुवन्तः पुथन्तछ च गभजंन्तश् च पुरे-गमाः। १२| लङ्ाम् एवाऽभ्य्-अवतेन्त महा-वारण-सनिभाः।।९।॥ [१९ काञ्चनानि प्र-मृद्रन्तस् तोरणानि बरी-युखाः ९९] कैखास-शिखराऽऽमानि गोपुराऽ्ाखकानि च ॥१०॥ [१८ परि-खाः पूरयन्तश च गम्भीर-विमरोदफौः ।
९] पांघुभिस् तृण-कष्टेश् च प्वेताऽगरेग् च वानराः ॥११।) [९६ रत-साहस्च-यूथेश्् च कोरि-युयेश् च यूथपाः । ९०] कोशि-शत-ताग् चा ऽन्ये लङ्काम् आ-ररुहृस् तदा ॥१२। [९७ जयत्य् अति-वखो रामो रक्ष्षणश्् च महा-बटः ।
१२] राजा जयति सु-प्रीवो राप्वेणाऽनु-पाटितिः ॥९३।। [२० इस्य॒ एवं घोषयन्तंञ्् च गभेन्तश् च पवै-गमाः।
१.६ | अभ्य्-अधावन्त छड्ायाः प्राकारं कामरूपिणः ।॥९०।। [२१ १९ | वीरबाहुः घु-षाहृश् च नरश् च वन-गोचराः । ` [२ रपू प] पूरवद्रारमर अर्न्धन्त यूथ-पा युथ-त्टताः ॥१५॥ [7
१.प्र-ठ । रार फ-लु । २. रा फ-व्यस्तसोचनः॥ ३. रा ०-घ्वानीकानीव । ध. रा१ल१लरब्प्र-ग्वर्णां । ५. म-०अवतेन्त ॥ &. रार फ-महावैः। ७. रा २-°प्रण्यग्रसंस्यानि । म-प्राकराराग्राणि सर्वाणि ॥ ८. ल २-०स्यधावन्त । ६. लर प्र-महारावगस०^ | म-महाचारणस० ॥ १०. ब-न्लोदकैः । म-
गंभीरं धि° ॥ ११. लन लर अ प्र-चैव ॥ १२.फ-बोतयन्तसच् ॥ १३. अतः परमधिकः पाठः--रार-एतस्मि्न्तरे चक्ुलेकाचारप्रवेशनं ॥
युद्ध-काण्डम् । ९७ । २५ ७९,
१७३] पश्चिमं कु-युदो द्वारं कोरिभिर् दशभिर् इतः १ १६३] आद्त्य व्स् तस्थौ वानां महौजसाम् ॥१६॥ [२३ १७ब्] दक्षिणं द्वारम् आ-गम्य वीरः इत-बछिः कपिः । १८३] आ-दव्य बर-वांस् तस्थो कोटिभिः सप्तभिर् ठतः।।१७।। [२५ उत्-तरं द्रारम् आ-भत्य रामः सौमित्रिणा सह । १९] आ-दत्य बल-वांस् तस्थौ सु-प्रीवर् च महा-बः ।१८]। [२७ गो-खाङ्कछो पहा-कायो गवाक्षो भीमदर्शनः । २०] छतः कोष्या महा-तेजाम् तस्थौ रामस्य पाश्व-तः।।१९॥ [२८ ऋक्षाणां भीम-वेगानां पूम्रः शच्च-निवर्हेणः । २९] तस्थौ राम-समीपे त॒ कोटिभिर् दक्षभिर् इतः ॥२०। [२९ २३३] सं-नद्धस् त पहा-वीर्यो गदा-पाणिर् षि-भीषणः। रय्पू] आज्ना-पतीऽरक्षो रामस्य तस्थौ पार महा-वरः ॥२९ [३० गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ।[३१प् २२] भीमो दपि-मुखच्च चैव केसरी पनसस् तथा । [7 २३पू] एतस्मिन्त् अन्तरे चक्रुः स्कन्धाषार-निषेशनम् ॥२२॥ [२२३ २४] ततः कोप-परीऽताऽऽ्त्मा रप्र॑णो राक्षसाऽधिषः निर-याणं सवे-सेन्यानां दतम् आऽज्ञपयत् तदा ॥२२॥ [३२ २५] निषं-पतन्ती तदा सेना युक्ता रवण्पछिता । सोमे्नाऽऽपूर्यमाणस्य वेखेवं सरितां पतेः ॥२५।। [३७ २६] एतस्मिन्न् अन्तरे रोद्रः संग्रामः सम्-अपद्यत । रक्षसां वानराणां च वीर्याणां काम-रूपिणाम् ॥[२५।। [४१
९.रा०५ त्न लर ब शअ-आगम्य ॥ २.रा१ त०्लरवश्म्रः महाराजो ॥ रार-महावादोर् ॥ ३. म-नस्ति ॥ ४. रा१ ल लरवबअमप्रम- नास्ति ॥ ५. म-नास्ति। £. ल > लरवबद्मप् फ़ म्-आज्ञापयत् ॥ ७. प्र-रावण- नोदिता । रार पए-रावणयचोदिता ॥ ८. प्र-सा सेना पूर्य | ६. प्र रार फम-वेल इव महोदधेः ॥ १०. प्र-पीराणां । रा२ फ म-घोराणां ॥
८० बाद्पीकीय-रामायणम् ।
२७] ते गदाभिः प्र-टत्तामिः रशक्ति-शुर-परंखधैः । निर्-जघ्लुर् वानरान योराः कथयन्तः स्वकान् रणे ॥२६॥ [८२ २८] तथा दक्षैर् महाकायाः प्थताऽ्येन् च वानराः । नि-नघ्तुर अथ रक्षांसि नखे दन्तेण् च वेगिताः ।॥२७।। [४५ २९] राक्षसाम् त् अपरे पोराः प्राकारस्था मही-गतान् । वानरान् भिण्डि-पाटेश् च शक्तिभिच् च व्य्-अदारयन् २८ [४५ ३०] वानरा चाऽपि संक्रुद्धा राक्षसांस तीन् महा-वखान्। प्राकारात् पातयामासुर् अभि्जघ्तुश् च मुष्टिभिः ॥२९॥ [4६ ३१] स॒सम्प-हारस् तुमो मांस-शोणित-कर्दमः । रक्षसां वानराणां च बभूवाणदरुत-दशेनः ॥३०॥ [४७ वनौकसां तत्र ते सेनि-नादो लड्ा-गतानां च निशा-चराणाम् । प्रकष्वेडिताऽऽस्फोटित-नादितानां
३२] राभ्यां महदरयाम् इव सागराभ्याम्॥३९। [४८ हत्य रमायणे अंद्र-काण्डे प्रथम-स्म्प्रहारो नम सप्तददाः स्मः ॥१५॥
[ ‡ दश € 1 [ व-१<]= [अष्टादशः सगेः] दाद] युध्यतां तु ततस् तेषां वानराणां महाऽऽत्मनाम ।
१] रक्षसां च बभूवाऽथ बल-कोषः सुदारुणः ॥९। [९
` १. मप्रदीप्ताभिः।२. म-नास्ति ॥ २. रा२ प-०कायैः। ४. ल र-वेगतः॥ ५. रा? प्र-विदारयन् ॥ ६. प्र रार पठ-रक्षसांधध । म-रसस्ति। ५. म्ररारफ म्-गवलाः । ८. म-°जग्मुरा ।॥ £. म-पुसधि ° । १०. रार प-ग्नर्दितानां । म ०मर्दितानां ॥ ११. ग २ फ म-नास्ति) १२ प्र-रुकाकाण्डे | रार-रंकापर्वणि । म-युद्धपर्वणि । १३. रा> ल= लर ब-संहारो । श्र-प्रदारो ॥ पफ-०मप्रहारो ॥ १४. प्र म-तथा । रार फ-तदा ॥
युद्ध-काण्डम् ! १८ । ९२ ८१
9
हयैः काञच्चनाऽऽपीडेर गनै चाऽ्दरत-्दरनैः | २] रथश् चाऽऽदित्य-सखड्ारे; क्वचेल् च महा-पमेः; ॥२। [२ उ] पिनिर्-ययुर पहा-नदंर् नादयन्तो मही-तखम् । उ] राक्षसा भीम-कमीणो रावणस्य जयैषिणः ॥२॥ [३ उ] वानराणाम् अपि चमू रामस्य जयम् इच्छती । अभ्य्-अधावत् तदा घोरा राक्षसानां वधं प्रति ४ [४ ७] एतस्मिन्न् अन्तरे तेषाम् अन्योऽन्यम् अभि-घावताम् ) रक्षसां वानराणां च द्रद््-युद्धम् अवतत ॥५॥| [५ ८] अङ्देनेन्द्र-जित् साधं वाछि-पुत्रण राक्षसः । अयुध्यत महा-तेना वहि-मान् इय पर्षतः ॥द॥ [६ ९] भ्र-जङ्कन च सं-पातिर् वीरो दुर-पषणेन च । जम्बु-माछिनम् आयस्तो हनु-मान् अपि वानरः ।७] [७ ९०] सं-गतः सु-महाक्रोधो राक्षसो रवणाऽनुनः 1 सम्-अरे तीक्ष्ण-वेगेन मित्रेन वि-भीषणः ॥८॥ [८ १९] तपनेन नलः साध राक्षसेन महा-बछः । निकुम्भेन महातेजा नीखो दरिर् अयुध्यत ॥९॥ [९ १२ सु-प्रीवो वानरेन्द्र तु प्रघसेन समा-गतः । सं-गतः संम्-अरे श्री-मान् षिरूपाऽक्षेण छक्ष्मणः।॥१०॥ [१९० ५३] अश्निकेतुर् च दुर्-पर्षो रस्मि-केठुश् च रक्षसः । सु्-घ्रो यज्ञ-कोपश् च रमेण सह संगतिः ॥११॥ [१९ ९४] वैत्र-मुष्टिग च मेन्देन द्वि-विदेनाऽशनि-पभः । [१य्पू
+ न म
८
१. ल ₹-हेतभः । म-तेहयः | २. प्र-°तमूषरणः । ३. अ-मदावबलैः ॥ ४
गर फ-०्जम्मुर् । ४. रा० लप लदरबचप्र फ-°नाद्ाः। ६. रा र₹-अदयन्तो ॥
म-इच्छतां ॥ ८. रा० ल लर बु-प्रजघ्नन । ६. तन-आयातो । १०. म-
इव ॥ ११. रा ल० लर ब~नास्ति ॥ १२. प्ररार फ म-संयुग॥ ९३. प्र
वीयेवान् । १४. रार फ़ म-भित्नाः-षुघन्नो । १५. सार-संगमः ॥ १६. रा, ल१लरबञ म्-वसुमुध्डि ।
८२ वास्मीकीय-रापायणम् |
१५३] गैजेनाऽऽदित्य-सङ्शे वीरः प्-तपनस् तथी ॥*२। [९३ महोदरः पु-षेणेन' वानरेण च संगतः | ९६] अयुध्यत महा-बाहुः शक्रेण न-युचिर् यथा ॥९३॥ [ऋ जाम्बवान् मकराऽक्षेण धूः कुम्मेन सं-गतः १७] नराऽन्तकेन पनसः से-गैतो रक्षसा हरिः ॥१॥ [प देषाऽन्तक्छो गवाश्षेण भि-रिराः शरमेण च । १८] रल्मसाऽकम्पनेनाऽऽजौ युधे कुमुदो दरिः ॥९५॥ [7 ऋषभो वानरश्रष्ठः सौरणेन समा-गतः । १९] अति-कायेन वि-नतो रम्भ चैव समा-गेतौ ॥९६॥ [1 धू्राऽक्षेण समा-सक्तः केसरी हनुमत्-पिता । २०] बेग-दरशीं श्॒केनाऽऽजो सम्प-हारम् अथाऽकरोत्॥१७॥ [५ स-कद्धे तु महा-पाश्वं युयुपे गन्धमादनः ।
२१] वीरः शत-बी रक्षो विद्युज्-जिह्यम् अयोधयत् ॥१८॥। [7 वानराश् चाऽपरे पोरा राक्षर अपरैः सह । २२] दरन््-युद्धम अछुषेस् ते बहवो बहुभिर तेदा ॥१९॥ [१५ तच्राऽऽसीत् सु-मदहद् बुद्धं ठं रोमहषण । २३] रक्षसां वानराणां च वीराणां जयम् इच्छताम् ॥२०॥ [९६ हरि-गाक्च्ध-देदैस् वः भ-णडाः केश-शाद्रराः । २४] शरीर-संङ्धात-वहः घुस; शोणिताऽऽपगाः ॥२९॥ [१७ तस्मिन् भ-त्ते संग्रमे रोद्रे भीरूभर्येकरे ।
९. ल लयर्बवश्रार फ म-समागतः॥ रलमन) लर ब्म प्र-नरकरक्षेण । ३. प्र रार फ म-पंसक्तो । ¢. प्र-हरः॥ ८. रा> ल लर ब रार-देवकान्तो । £. रा०+ लप१ लर बञ्मप्र-रमसेन । ७. रा५+ ल लर ब छ प्र-सप्रहरमथक्ररोत् । म-युयुत्सुः कुमदो ज्वलन् ॥ ८. रा+ ल१ लर ब फ-पागरण ॥ ६-र१तल१ लरवब य प्र-तमगतः ॥ १०. रात ल० लरवय्घ्र- "वलो! ११. ग+ ल ल अ-०्मिः सह॥ १२. म्- तुमुरं । १३.अप्र रार फ-ण्लं समह । म-नरवानररक्षसां ॥ १४. रार फ-० सदेटेभ्यः ! म-° सदेदेषु । १ ९. रा२ फ-०°संघनिवदटाः ॥
युद्धकाण्डम् । ९८ । २२। ८३
२५] हरिरक्षसथोर् युद्धं तुमं सम्-थपद्यत \' प] हरीणां युव-राजस्य राक्षसानां ` तथेव च ॥२२। [प आ-जघानेन्द्र-जित् कदो वजेणेव शतक्रतुः । २६] अङ्गदं गदया घोरः सं तु शं-बिदारणः ॥२३।। [९८ ` तस्य काचन-चित्राऽङ्क रथं साऽश्वं ससारथिम् । २७] जघान सम्-अरे श्री-मान् अङ़-दो दन्त-कूवरम्।।२५।। [१९ सं-पातिम् तु प-जद्ेन भिभिर् बार षि-दारितः । २८] नि-नघानाऽन्व-कर्णेन भर-नह्गं तु महा-बलः ॥२५॥ [२० अति-कायोऽति-वटवान् देव-दानव-दपेह । २९] रम्भं च वि-नतं चैव ताडयामास मागणैः ॥२६॥ [प तो भिखा-दक्ष-वरषण तस्य सेन्यं नि-जघ्रतुः। प] ज्दाब् इव सं-रग्यौ बात-दैषटया गवां गणम् ॥२७।। [प महोदरः श्-सेरग्पः सु-षेणं पञ्चभिः शितैः । ए] हृदि विव्याध नारायर् ख्खाटे च जिभिः शरैः॥२८॥ [7 स तथाऽभि-हतस् तेन रक्षसा वानरोत्तमः । प्त] जघान शिखया तस्य रथं साऽश्वे ख-सारथिम् ॥२९॥ [7 तौ नयाऽऽकांक्षिणो चप्ो बीयै-वन्तौ दुरा-सदो । प] चक्रतुम् तुमु युद्धं खँ-सेन्य-परिवारितौ ॥३०॥ [प जाम्ब-पान् ऋक्ष-राजस् तु मकराक्षं खराऽभ्त्पजम् । प] भाऽदिणोद् दक्षम् उत्-पाट्य तं स चिच्छेद मार्गणेः॥।३९। [प ततो निकश्ा-चरः करद्धो जाम्बवन्तं शितैः शरेः। पि] हदि बहोर् छादे च षिन्या-ध छुहृस्त-वत् ॥३२। [7 १. प्र-संमरपयत ॥ २. रार फ-रतसैन्यविदा० । म-ाक्तैन्यवि० ॥ ` ३. म-दतकूबरः ॥ ४. म-नास्ति ॥ ५. रार-अदयैवृटया । म~ बात° इत्यारभ्य (सुखरब्धः" इत्यन्तः पाठो नास्ति ॥ £. रा१ ल लशव अरा रारे: ॥ ७. रा०> तल ब अ फ-सुमेन्य ° ॥ ८. म-च ॥ £. म-कृतह ० ॥
८५ वाद्मीकीय-रामायणम् |
स॒तैथाऽभि-हतस् तेन क्षि-हस्तेन यूथ-पः 1
प] व्यू-अश्व-सूत-रथं चक्रे नाऽति-कृच्छरात खराऽऽत्मजम् ३२ [1 भरं रत-वलिर् विद्धो विद्युज्-जिहन रक्षसा ।
प] नि-नघानाऽश्व-कर्णन विद्यून्-जिहं स्तनाऽन्तरे ॥३५।। [प नि-घन्तं रक्षसान् वीरान् गजं प्रतपनो हरिम् ।
प शूनं जध्चिवान् पाव ननाद च महा-स्नम् ॥३५।) [7३ स त॒ रोष-परीऽताऽ्ङः शाट-टक्चेण राक्षसम् । 1१] नि-नघान गजो मत्तो र्तं व्याघ्र यथा वने | ३६] [प कुम्भकणाऽऽस्मजं कुम्भं सम्-अरे स-व्यवस्थितम । ग्रसन्तम् इव सैन्यानि दण्ड-दैस्तम् इवाऽन्त-कंप् । पि] पाऽयोधयत संरब्धो पृम्ो टक्ष-िखाऽऽयुधः ॥२३७॥ [प तो राक्षस-हरी वीरौ ख-सैन्य-पस्विारितौ ।
प] चक्राते प्रथमं युद्धं बि-रक्रो यथा पुरा ॥२३८॥ [7 देवाऽन्तको गवाश्क्षं तु हदि विव्याध मार्गणैः । त] पचचभिः सु-पहावेगेर आ-कणे-पेषितेः शितेः ॥३९॥ [7 सं तथा ताडितस तेन संक्रुद्ध चरितेन्धियः । भ्राऽदिणोच् छाम् उव-पाच तं स चिच्छेद सप्तभिः ।
प] पुनल्च् च नवभिर् वीरं विव्याध कृतदस्त-वत् ।४०॥ [1 अथाऽऽरुध गिरिः शृङ्गं गवाऽक्षो वानरोत्तमः ॥** प] परारद्िणोत् ते समुद्-दिश्य तसय सैन्यं जघान वैतै।।४१॥ [प
.रार-तदाभि० ॥ २. रार करुद्धः रतवलिर् ॥ ३. म-वीरो । ४. रार फ- गजैन् प्रतपनो हरिः । ४. म-गुटेनाभ्याहनत् ॥ £. म-समवस्थितं । ७, म-दण्डपाणिरिवान्तकः । ८. रा१-आयो० ॥ £. फ म-तमुलं ॥ १०. रा५ ल० लर ब-देवकान्तो । ११. बतं । १२. ब रार-ररैः ॥ १३. म- सर्वथा ।: श्र ्म-नास्ति । १५. ब-ल्वुह ° ॥ १६. म-तथा गृह्य } १७. म-हदि विच्योधं मार्गणैः ॥
युद्ध-काण्डम् । १८ } ५.१.] ध
एवं तो - बलिनां श्रेष्ठौ युयुधाते परस्परम् | पप] इृत-अतिड्कतेतत-) यवाष अन्योऽन्य-वध-काह्िणो ।॥*२॥ [प सारंणेन समाहूत ऋषभो वानरोत्तमः । प] सारणं दक्षम् उत्-पाटय सै जघान स्तनाऽन्तरे ।॥५३॥ [7 स॒तेनाऽति-पहारेण व्या-घूभित इवाऽभवत् । प्प] अपाऽसषद् धर्ृष्य अष्टौ वि-षण्णर् चाऽमवत् क्षणात् ४४ [५ मेघाऽऽमं गजम् आ-रूढस् जि-शिराः श्रम हरिम् | पि] तोमरेण समा-हत्य शिरसि प्राऽ्युदद् भृशम ॥४५॥ [7 सतु रोष-परीऽतोँऽङः सप्तपर्णेन तं गजम् | पि] जघानाऽति-बर्ग् चण्डः श्रमो वा गजं वने ॥*द।। [प नराऽन्तकोऽथ पनसं ताडयामास मार्गणे; । पष] सोऽपि पादप-वर्षेण तं षिव्याध पुरव-गमः ॥४७॥ [प अ-कम्पनेन कुमुदः परिषेग समां-हतः । पष] जादुभ्याम् अवनिं गत्वा नि-मेषात् पुनर् उस्थि(द-स्थि)तः ४८ [7५ सं-क्रद्धो रोष-ताग्राऽक्नो युटि तस्मिन्त् अपातयत् | पप] युष्ि-पहाराऽमिहतो वि-चेता इव सोऽभवत् ॥४९॥ [प अयोधयत चाऽऽग्वस्तः पुनर एव पवं-गमम् । पप] पू्राऽक्षः सर-वषण हनुमत-पितरं हरिम् ॥५०॥ [प स सैन्यं पूरयंमास धाराभिर् इव पर्वतम् ।
५५४
१
प] सोऽपिदक्षेः शिडामिश्् च स-सेन्यं तं संहाऽ्दयव।५१।|[]प १. म-°प्रतिहत ॥ २. अ-सारसेन । ३. म-निज ० ॥ ४. रा९-घटुरहस्तो ॥ ५, छ फ--प्राणद० । रार-प्रापनदूद्रतं । £. प्र-नास्ति ॥ ७. लर न्तात्मा ॥ ८. रा ल१लर ब-नरकान्तोेथ ॥ 8. प्र-समाहितः । रा महाहतः ॥ १०. रार-र्तता० । ११. प्र-° तस्मिन् ह्यपा ॥ १२. रा -अयोध्य- यत चा° । म-अयोधयं स वित्रस्तः॥ १३. म-सूदयामास । १४. रा१-रिलामिध्रैः । १५. फ म-अयोधयत् ॥
८६ वारस्मीकीय-रापायणम् ।
धहा-पर्धैन स-घक्तो यूथपो गन्धमादनः । पि] चक्रे पु-तुमुरं युद्धं जिखा-दन्त-नखाऽऽयुधः ।५२।। [1 वेगदर्शी डकेनाऽऽजो मर्मण्य अभि-हतः शरेः । प] उव-तमं वेगम् आ-स्थाय रथं तस्य व्य्-अचूणेयत ।॥५२॥ [६ राक्षसस् तपनो घोरो नलं समभि (भ्य) वैतत । [२३ ३०] नेन तु नरस तस्य चक्षुषी विन्यू-अपातयत् ॥५४॥ ` भिनन-गा्रः शरस् तीकष्णेः किपर-दस्तेन रक्षसा । [२४ ३१] नि-जपानेन्द्र-रक्षेण तपने राक्षसं नटः ।५५। [प जम्बु-मारी रथ-स्थस् तं रथ-शक्स्या महा-बटः । ३२] विभेद सम्-अरे क्रदो हतु-मन्तं स्तनान्तरे ॥५६॥। [२१ तस्य तं रथम् आ-रह्य हनु-मान कषि-कुञ्रः । ३३] प्र-ममाथ तखेनैव भिरिपृद्धोपमे शिरः ॥५७।॥ [२२ भिन्न-गाजः शरेय वीक्ष्णेर् मिच-तेनं विभीषणः ३४] मित्रै गदया वीरो नि-जर्घान स्त्माऽन्तरे ॥५८॥ [प ग्रसन्तम् इव सैन्यानि भर-घसं॑वानराऽधिपः । | ३५] सुग्रीवः सपु-पर्णेन नि-जघान ननाद च ॥५९।। [२५ वर्षन्तं शर-वपाणि रात्तसं भीमदर्शनम् । ` ३६] नि-नघान विरूपाश्च शरेणेकेनेः ठक्ष्मणः ६० [२६ अभ्रि-केतुश्च च दुर्धर्षो रर्मि-केतुग् च राक्षसः । ३७] सुप्र-घ्ो यज्ञकोपश्च च रामे निर-विभिदुः ररः ||६१।। [२७ तेषां चतुणां रामस् तु शिरांसि सम-अरे शितैः ।
१. रार-सरक्तो ॥ २. म-कोधो । ३. रा१-गवतेते । ४. रार-वक्षसि । ९. रा? फ़-व्यत्यपातयत् ॥.£. म~नास्ति ॥ ७. फ-रथस्थर्च ॥ ८. म-आस्थाय॥ ६. रार-रतेस्। १०. म-रीनैरभित्रघ्रो न | ११. म-नास्ति ॥ १२. भ्र-ररेणेव च ॥ १३. रा१ लऽ लर ब-सुतप्नो । १४. रार-यज्ञकेतुश्च रामं विनिभिदुः ॥
युद्ध-काण्डय् ! ९८ ! ७९ । ~~ ८७
३८] कद्ध चतुभिर् चिच्छेद शरैर् अधि-शिंखोपपेः॥द२॥ [२८ वज-गुष्टिस तु मेन्देन य॒ष्टिनऽभि-हतो रणे । ३९] पपात स-रथः साऽश्वः पुराऽ्ईहयत भू-तरे ॥६३॥ [२९ वज्ाऽरानि-सम-स्पशे द्विविद चाऽशनि-पभम् ।
प] जघान गिरिशृङ्गेण भिषतां सवे-रक्षसापम ॥2४॥ [३३ नि-कैम्मः सैम्-अरे नीरं नीखऽञ्लन-चय-प्रभम् ।
०] विभेद तरसा बाणेर् मेध सूर्यं इवांऽमिः ॥ ६५॥ [३० पुनः शर-शतेनेव क्षिप्रहस्तो निश्ा-चरः ।'
४९] बिभेद सम्-अरे नीरं नि-कुम्भः प्र-जहास च ॥६६॥ [३१ तस्यैवे रथचक्रेण नीखो चि-फएव्यै चाऽऽह ।
४२] शिरश् चिच्छेद सं-्यत्तः सोऽपतद् वि-हखो मुवि ॥६७।। [३२ गटैः खैर गदाभिद् च शक्ति-तोमर-सायकैः | ५३] अप-विद्धेष् च भ्ग् च स्थैः साङ्कामिकेर् हयैः ।६८॥ [४४
५२] निहतैः कुञरेर मत्तम् तथा वानर-राक्षसे ^ देपू] वभूषाऽऽयोधनं घोरं गोपायु-न-सड्खम् ॥६९॥ ५३ | चक्राऽक्ष-युग-शस्ंश् च मग्नेर् मू-तटम् ओँ-श्रितेः । [४५ ५दउ] कबन्धानि समुव-पेतुस् तस्मिन् युद्ध सु-दारुणे ॥७०॥ [दप विन्दार्यमाणा हरिपुक्तषेस् तदा निशा-चणः सोणित-गन्ध-मोहिताः । पुनः सुसंरब्य-तया व्यवस्थिता | ९. ल१ ब-अभिमुखोपमेः ॥ २. म-सुरदि इव । गार-त्रिपुरा इव ॥ ३. रा१ लम लर अ-निकुजस० । ४. सम-नास्ति ॥ ५, शा~तसय वे । ६. रार फ म-विष्णुरिवाहवे । ७. रार-समरे । ८. रा५ ल ल वृ-विसलो । प्र-विपुलो ॥ £. प्रबलैः ॥ १०. प्र-दन्तैस् । ११. रा५ ल. ब श्च रार म-°युवरसंकुलं । फ-०युवरसंङुलं ॥ १९. प्र-गगहस्तैश् । १३. रा
भूतितमा० ॥ १४. रा१ ल१ तर ष्य प्र-°पुगवास् । १९. रा१-सुसंरुदतरा । भ्र-च संरन्धतरा ।
1. वाल्मीकीय-रामायणम् ।
५९॥* दिवा-करस्याऽस्तमयाऽभिकाङ्धिणः ॥७९। [४७ इत्यप रामायणे युद्रकाण्डे द्रन्द्र-युद्रं नामाऽश्टदश्ः सर्म: ॥१८॥
वि-१“]= [ एकोनविंशः सगेः ] =दा-*५] युध्यताम् एव तेषां तु तदा वानररक्षसाम् ।
१] रविर् अस्तं गतो राजिः प्रत्ता प्राण-हारिणी ॥*। [९ अन्योऽन्यं वैद्ध-वैराणां घोराणां जयम् इच्छताम् 1
२] सम्प-उत्तं निशा-युद्ं तदा वानर-रक्षस्ाम ॥२ ॥ [२ राक्षसोऽसीऽति हरयो वानरोऽस्रीऽति राक्षसाः । ३] अन्योऽन्यं सम-अरे जघ्तुस तस्मिस् तमसि दरणे।।३।। [३ पहि दारय भिन्धीऽति विद्रावय वि-कर्षय। द] एवं सु-तुमुरः शब्दस् तस्मिस् तमसि छश्चुवे ॥२॥ [य काराः काञचचन-संनाहास् तस्मिस् तमसि रक्षसाः । ५] सम-अरदयन्त शेखेन्द्रा दीप्तौषधिधरा उव ॥५॥ [५ ऋक्षास् तिमिर-सकाश्ास् तस्मिम् तमसि भेरवे । (प द] परिपेतुः सु-संक्कदढा मत्सयन्तो निर््खो-चरान् ॥६॥ तस्मिस् तमसि दुष्-पारे राक्षसान् कोध-मूच्छितीन । [६ १. फ़ म-नास्ति । २. वं प्र रार-लकाकाण्डे । म-युद्रप्वणि ॥ ३ म- नास्ति । ४, ज्ञ -नास्ति ॥ ५. रा०-वुद्ध० ॥ ६. रा५+ ब प्र-°सोस्मीति ह रोस्मीति । ७. ल ल अ-भेखे ¦ 2. अतः परमधिकः पाठः--रार-वानरा- त्रात्तसास्वैव तस्मिस्तमसि दारणे ॥ £.प्र रार फ म~मिन्वि दारय एहीति । १०. ल्ल -नास्ति ॥ ११. रा० त५ लर'ब अ प्र-०सकारास् ! फ-समादास् । १२. रा लयरथ्प्र म-भखे । १३. रा१ ल लरवश्यप्र-नास्ति, म- सम्प्रा्द्यन्त रखेन्द्रा दीप्ता धातनिद्ाचराः ॥ १४.रा०५ ल" लर बश प्ररार विज्ञाचराः ॥ १५. अ प्र-साः क्रोधमास्थिताः । रा१ ल१ ल ब-°साः क्रोध मूताः । १६. म-नास्ति ,
युंद-काण्डम् । ९९ 1 ९६ । ८९
७] परिपेतुः सु-संकद्वा भक्षयन्तो वने-चराः ॥9|। [7
यपू] निन्युर् यमक्षयं कृद्धा मुष्टिभिर दकषनेस् तथा ` [प ह्यांग् च काचनाऽऽपीडान ध्वजांच् चाऽऽभरणानि च ।
९] आ-प्टुस्य दश्नेस् तीक्ष्णेर नखेश् च नि-चैकतिरे ॥८॥ [७ कुरान कुजराऽऽरोहान पादातार्व् रथिनो रंथान् |
९०] आ-प्टुत्य वि-चकषुंस् ते दशनैः क्रोध-मूच्छिताः ॥९॥ [८ रक्ष्मणर्त् अथ रामश च॑ शरैर अभि-शिखोपमैः ।
१११] आ-दिरयाऽऽदिरय रक्षांसि प्र-वराणि नि-नघ्रतुः॥९०। [९ तुरङ्-खुर-विध्वस्तं रथ-नेमि-समुरद्धतम् |
९२] कण्ठान् अरोत्सीद् योधानां चक्चुषि च मही-रर्जः !९१॥ [१० वतेमाने तथा घोरे संग्रामे छोम-हर्षणे ।
९३] छोहितोधा महाऽऽवतां नयो घोरा वि-घुस्बुः ॥९२। [११ नादो मेरी-मदङ्ानां पणघानां च निः-स्वनः ।
१४] शङ्क-पेणु-रवोन्पिश्रो रक्षसां काम-रूपिणाम् ॥२९३॥। [१२ हयानां खनमानानां राक्षसानां च निः-खनम्(१)।
९५ | श॒ख्राणां वानराणां च सं-भू पु-दारुणः ॥९४॥ [९३
रख-पुष्पोपहारा सा तत्राऽऽसीद् युद्ध-मेदिनी |
१६] दूर-दशा दुषि-गाहा च शोणित-श्रा(छला)व-कर्दमा ॥१५।[१९ सा बभूव निशा पोरा हरिराक्षसहारिणी ।
१८] काट-रात्रीऽ भूतानां सर्वेषां दुर-अतिक्रमा ॥९६॥ [९६
` रालपलस्वञ्च प्रम-नास्ति॥२.रा, ललग्बश्रत्र
फ़ म-नास्ति । अतः परमधिकः पाठ-रार-उत्पतंतश्च ह्यो निपवंतश्च
रात्तसाः । ३. फ म-विचकर्षिरे ॥ ४. रा० लयरबय्प्र म-पदा° । रार पः
पतकान् । ‰. रा१ ल० लर्व श्म म्र म-हयान् ॥ ६. रयार-०णद्च तथा रामः ॥
७. रार-०समुत्थितं । फ-°समुदरतं । ८. रार-महद्नः ॥ £. प्र-नाना । रार फ
ततो । १०. प्र-°रवैमिश्रो । ११. म-नास्ति ॥ १२. रा१ लऽ लर व अ प्र अत आरभ्य २६-शक्मकपूर्वाधै यावत्पाठो नास्ति ॥
९० वाह्मीकीय-रापांयणम् ।
ततस् ते राक्षसाः स्वै तस्मिस् तमसि `दारूणे । १९] रामम् एवाऽभ्य्-जधावन्त खनन्तः सायकान् वहून् ॥९७]। [१७ तेषाम् आ-पततां शब्दः क्रद्धानाम् अभि-गर्जताम् । २०] उद्-त्त इव सर्वेषां सागराणां महा-खनः ॥२९८॥ [१८ तेषां रापः शरः षद्भिः चैड् बिभेद निशा-चरान् । २९] निमिषाऽन्तर-मात्रेण शितैर अभ्रि-शिखोषमेः ॥१२॥ [१९ यम(शज्ञ)-रीञं च दुर्धषं महापाशव-महोदरो । २२] वज्-दण्डं(शष्र)पहा-कायं तौ चोभो छक-सारणौ ।॥२०॥ [२० २३] ते तु रमेण तेर् बणेः सर्भ-गात्रेषु ताडिताः 1 प] युद्धाद् अप-छतास् त्रासाद् अव-रोषेण चाऽऽ्युषः।॥|२९। [२१ ततः काञ्चन-चित्राऽद्धैः सं-पतद्विः सहस्रशः । [प २४] दिशश् चकार वि-मखा वि-दिशच् च महा-्षछः ॥२२॥ [२२८ ये च अन्ये राश्सा वीरा रामस्याऽभि-सुखे स्थिताः २५] ते विनष्टाः समा-साय पतङ्ञा इव पावकम् ॥२३। [२३ ततः काचन-चिचाऽङ्धः शरैर् अभि-शिखोपमेः । [ररपू २६] तत तमो राज्ज रामः किंचिद् उव-सारयंस्तदा।॥।२५। [प तम् अन्ध-कारम् उत-साद्य बाणैर् बाण-चरां गति २७] चश्षुर-विषयम् आ-सा्च सरोपः सम्-अवर्तयत्॥|२५॥ [7 आ-संपतद्विर् वि-शिखे रुक्म-पङ्केः सहस्रः । प] बभू रजनी चित्रा ख-चोतेर् श्व शारदी ॥२६॥ [२५ राक्षसानां महा-नादैर् बानराणां च गितः । न २९] सा बभूव निश्च घोरा भूयो घोरतरा तदा ॥२७।। [२५
१. रार म-घषद्राणाम् । २. रा२-उद्रेल्म् ॥ ३. म-षड्भिरेव ॥ र, रार-रामरात्रू च दुधेषौँ । फ-रामरानून् दुषो । ५. रा₹ फ-गदष्टो महाकायः ॥ ६. मते । ७. पए-वायुषः ॥ ८. म-महारथेः ॥ £. मयुदरे। १०. म-०मुखं ॥ १९ म-नास्ति।॥ १२. गर-वाणवशं गतः ॥ १३, म-नास्ति ॥
युद्धकाण्डम् । २०! ४। ९१.
भेरी-शब्देनः पहता पद्धेन समन्ततः
३०] भिक्ूट(१२)कन्दर-मुखैः भव्याऽहरद् इव स्थिताः८१तः) २८ [२६ गो-रखाङ्गखा महा-कायास् तमसम् तुस्य-वचेसः ।
३९] सम्परिष्वज्य बाहुभ्याम् अखादन्त निश्ा-चरान्।२९।।॥२७ ततः क्रोधसमाविष्टः शरवर्षेण रावणिः
३२] अद्ध-दस्य चमूं घोरां नाशयामास सवे-तः ॥२०। [प ततः क्रोध-परीऽताऽऽत्मा युव-रानोऽङ्दो बरी ।
३३] शिखाम् उव-पाटयामास बाहुभ्यां पर-णदन् युहुः ॥२९॥ [प तां समुव-क्षिप्य तेजसी छाद्यमानः शरोमिभिः ।
३४] रथं बभञ्च वेगेन शिखया कपि-कुञ्जरः ॥३२॥ [ष रत्य रार्मीयणे युद्र-कीण्डे रात्रि-युद्रं नमिकोनविरः सगः ॥१९॥
[वप] [ विंशः समैः] =दा-२५] वतेमाने तथा रोर सं-प्रमेऽति-भयङड्करे । [२९य् अङ्नदो वि-रथं वीरो रावणि समुपाऽद्रवत् ॥९। [7 इन्द्र-जित तु र्थं त्यत्ा रताऽन्वो ईत-सारथिः। अंङ-देन सहाऽऽयस्तस् ततरैवाऽन्तर् अधीयत ।२। [२९३ स॒यज्ञ-वेद्ां विधि-वत् पावकं ॑लजुहूवेऽस््-विव । जुहतस् तस्य॒ तत्राऽथि रंक्त-पीताऽम्बर-सनः ॥२॥ [प आ-जंहस् तत्र से-घ्रान्ता राक्षसा यत्र रावणिः ।
१. म-नास्ति । २, म-चिच्रकूट कन्दरप्रख्यर्महाकायैमहास्वनेः ॥ ३. रा१ल१ लस्मच्र प्र म-अत आरभ्य सगंसमाक्चिं यावलागे नास्ति ॥ ४. फ-नास्ति। ४, प्र रार म-रंकाकांड । ब-नास्ति॥ £. ल= -युद्रे । अ-घोरे । ७. म~°दोध महावीरो ॥ ८. राज-हताश्वरथसा* । £. म-अंगदं च समाहूय ॥ १०. म-रक्तोष्णीषावरश्रकरुः ॥ १९१. रा० त अ प्र फ-आजुहुस् । रा -आजहस् ॥
९२ वार्मीकीय-रामायणम् ।
शस्वाणि सत-पत्ाणि सम-इधोऽथ वि-भीतकान् ॥४। [प लोहितानि च वासांसि सच काष्णाऽऽयसं तथा सव-तोऽधि समास्तीर्य शत-पतरेः स-तोमरेः ॥५॥ [प छागस्याऽपि च कृष्णस्य कण्ठान् जग्राह जीवतः । सोणितं तच् च पिधि-पत् स जुहाव रणोलपुकः ॥६।| [प सकृद् एव॒ समप्-ईैदढधस्य विघूमस्य महाऽचिषः । बभूपुः दु-निपित्तानि बि-जयस्य प्रदक्षिणम् ॥७। [र ` प्रदक्षिणाऽऽवर्त-शिखस् तेप्र-हा्कसनिभः 1 हषिस् तत परति-नग्राह पावकः स्वयम् उतस्थि(द्-स्थि)त५<। [7 ततोऽभि-मध्याद् उव्-तस्थो काञ्चन-स्यन्दनोत्तमः । चतुभिः काञ्चनाऽऽपीडेर अश्वेर् युक्तः पर-मदरकै ५ अन्तर्-पानं गतः श्री-मान दीप्र-पावक-सन्निभः ।९॥ [ष _ आ-रुरोह रथ-्रेषटुम अन्तधान-चरं भम् । अवध्यैर् वाजिभिर युक्तं शस्य च वि-विधैर् युतम्॥।१०।|[१ ` समारोपित-नेपथ्यं रथं शरक्ति-समन्वितम् । जाज्वल्यमानं वपुषा तपनीयविभूषितम् ।॥९१॥ [प भदेश चन्द्राऽध-चनदरे् च वणं वै समुपस्थितः । जाम्बूनद-पयो नागस् तरुणाऽऽदित्य-सनिमभः ।॥।*२।) [7 वभूवेन्द्र-जितः केतुर् वैडूर्य-समलदुतः । हुतवाऽयि राससेर मन्त्रम् ततो वचनम् अत्रवीव॥९३॥ [7 अय हा वधार्हं तौ मिथ्या-परव्रनितौ ष्व॑ने ।
१. रा२ फ म-घवं ॥ २. रार फ म-जीवितम् ॥ ३. रा१ल१ लरब अ-सधूमस्य । ४. रार म-त्मनि०॥ ‰. रा० ल लर व अतत्र हा० | £. फ-नास्ति । ७. फ़ म-~नारस्ति । अतः परमधिकः पाटः-रा० लन लनर्बयमप्र रार -हुत्वाग्नि तपेयित्वा च ददेत्यदानवरान्तसान् । वाचयित्वा ततः स्वस्ति + प्रयुक्ताशीर्टिजा तिमिः ॥ ८. रार-युकतैः ॥ £. रार-रथ्यं ॥ १०. म-रद्रैवकरेश् । ११. रा२ फ-तृणैरिः समुपस्थितं । म-स्तः समक्छृतं । १२. प्र रार फ मरणे}
युद्धकाण्डम् । २० | २५ । ९३
जयं पितरे प्रदास्यामि रणाय मनः-प्रियम् ॥९४॥ [प अश्च निर्-वानराम् उर्वीं हत-राघव-खक्ष्मणाम् । करिष्यामि च् अ-सुग्रीवाम इत्य उक्काऽन्तर्-अधीयत १५ ॥ [1५ स॒ ददं महा-वीर्यो वीव उभौ राम-रक््षणौ ।' क्षिपन्तो शर-नारानि कपि-मध्ये व्यवस्थितो ॥९६॥ [प सतु वैहायसं पराऽऽप्य रथस्थौ (स्थो) राम-खक्ष्मणो । अ-चक्ुविषये तिष्ठन् विव्याध नि-रितैः शरैः ॥९७॥ [प तौ तस्य रैथ-वेगेन परीऽतौ ्रातराब् उमो ग्रहीता धनुषी व्योन्नरि घोरान् मुमुचतुः शरन् ॥१८॥ [प प्रच्छादयन्तो गगनं श्षर-नाछेर महा-बो । तं महाऽघुर-सङ्शे न तो परस्प्रशषतुः शरैः ॥*१९॥ [प स ॒वि-धार्याऽन्प-काराणि माया-बल-समन्वितः । दिश् चाऽन्तर्-दधे वीरो नीहार-तमसाऽऽदतः॥।२०॥ [प नैव ज्या-तल-निर्घोषो नँ च नेमि-रथ-स्वनः । खशरुवे चरतस् तस्य न च रूपं स्म द्यते ॥२१॥ [प घनाऽन्धकार-तिमिरे शिला-वषेम् इवाद्ुतम् । शर-वषं महा-बाहुश् चर्चा(का)ट८(¶र) शर-संदैतैः ॥२२॥ [प राधवो सू्ै-सङ्शेर् घोरेर द॑त्त-परैः शवरैः । बिभेद सम-अरे कृद्धः सवे-गात्रेषु रावणिः ॥२६३। [प तौ हन्यमानो नाशचैर धाराभिर् इव पर्वतौ । हेम-पुङ्ान नर-व्याघो घोरान् युुचतुः शरान् ।॥२४॥ [घ महासुरसंकाशौ ॥ ४. रा१ ल० ल ब.अ प्र-विधूया° | ४. म-नदघन् । ६. रार फ़ म-°रतिमिरव्रताः। ७. ल१ लरवञख्प्ररार फम-नापि। ए.प्र म-नेमिखरस्वनः ॥ £. रा१ ल१ लर ब अ प्र-नतिमिरं । १०. रार म- नाराचशर० । प्र म-°क रारसहतः ॥ १९१. रा० लर व प्र-राघवं। १२, म्- वहुतरं । १३. प्र-चक्रमतः ॥
९ वास्पीकीय-रापायणम्
अन्तस्क्ि ख॒ अन्-आसाद्य ते रिपुं कड-वाससः | नि-पेतुर् उव्यां वि-िंखाः रैतशोऽथ सहं्च-श; ॥२५॥ [प वैस तु ररोदभूते राषणिः प्रहसन् रणे । अतिमान शरौचेण वीडयामास् राघवो ॥२६॥ [६ तान् विधम्य ततो भलैर् अनीकेर् वि-्कषैतुः । राघवौ परर्माऽऽयस्तौ ज्वछद्विर् ज्वटनोपमौ ॥२७॥ [7५ यतो यतो दशतः श्षरान् आ-पततः शितानि । ततस् ततो बाण-वषं राघवौ वि-ससन॑तुः ॥२८॥' [प इन्द्र-जित् त॒॒दिक्ञः सवां रथेन वषि-चरन् बडी । विव्याध तौ दाशरथी सुहस्तः शितैः शरै; ॥२९॥ [५ तौ तु विद्धो महाऽऽत्मानो रक्म-पुङ्धैर् अ-जिद्यः।
बभूवतुर् दाशरथी ैश्ु-जीवेर् इवाऽऽदतौ ॥२३०॥ [५० नाऽस्य वेद गतिं कश-चिन् न रूपं न धतुः-स्वनम् ।
न चाऽस्य छक्षणं श्-चिव सम-अर्थेश् चाऽ०प्तुम् आ-हवे ३ तेन विद्धाश्च च हरयो निहताश्च च गताऽसवः । राघवाऽथं पराऽऽक्रान्ता धरण्याम् उप-शेरते ॥३२॥ [1 लक्ष्मणस तु सु-सक्रदः को्धाद् घातम् अव्रवीत् । ब्राह्यं अंश प-योक्ष्यामि वधाऽथे सै-रक्षसाम् ॥३३॥ [प तम् उवाच ततो रामो रक्ष्मणं यम-लक्षणम् ।
एकस्य रक्षसो हेतोः परथिवी हन्तुम् इच्छसि ॥२४॥ [7
१. म-तमसाय । २. रार् फ म~राराः रातस° ॥ ३. म-ररेस्तु पत्नगीभूते । ¢. रा२ फ म-पीड० । ५. प्र-रावणिः ॥ £. म-निधित्य । ७. रार फ म-अनेकरनिचकर्ततुः । ट. म-त्वरया युक्तौ । £. फ-नस्ति ॥ १०. म्र- शरान् ॥ ११. रा२-रघुहष्तौ ॥ १२. रार फ म-वंधुजीवखजोपमौ ॥ १३. प्र-नास्ति ॥ १४. रा२ फ-किचित्सूयस्येवाश्रसवे । म-किचित्ूर्यस्येवाभ्रमण्डटे ॥ १५. म-नास्ति ॥ १६. प्र-°णस्त्वथ सं ° | म-नास्ति । १७. अ-्ह्मणोखं ॥
युद्ध-कण्डय् । २९ । ३। ९.५५
अ-युध्यमानान् प-च्छन्नान पराऽञ्जटीस् छरणाऽऽगतान्) पलायमानान् पुप्ांश्् च न सं हन्तुम इदाऽदैसि ॥३५। [7 अस्थेव तु वधे बुद्धि करिष्यामो नरष । आ-देक्ष्यामि महा-पेगान् काप-गान् हरियूथपान् । ३९ [7 त एनं मायया छन्नं कष्टम अन्तर्-हितं भृशम् । राक्षसं नि-हनिष्यन्ति परेक्ष्य वानरयूथपाः ॥३७॥ [7 स एवम् उका वचनं मंहा-यका
वधाय रौद्रस्य नृरस-कारिणः । रघु-पवीरः पवगर्षभेर् उतस् |
तदा महाऽऽत्मा सरितं निर्-पेक्षत ॥२३८॥ [7 ईत्यर्षं रामायणे युद्र-कोण्ड इन्द्रनिद्-युद्धं नाम विंशः सगः ॥२०॥
[व-२० = [ एकविंशः सगः ] = दा - १५] स तस्य गतिम् अन्वू-इच्छन् राजपुत्रः पतापवान् । ९] रामो दिदेश बल-वान् दश्च वानर-युथपान् ॥९। [९ जौम्ब-वन्तं सु-षेणं चं नीरं च पवगषभम् । २] अङ्दं वाछि-पुत्रे च मेन्दं च शरभं तथा।॥२॥ [२ द्ि-षिदं च हनू-मन्ते गज च शं-मदाव्रखम् ३] ऋषभं चषम-स्कन्धम् आदिदेश रिपुं प्रति ॥३॥ [३ .. १. रार फ़ म~यलं । २, म-करिष्यसि । ३. -यदं | २. म-करिष्यसि । ३. म-मदिश्यामो ॥ ४. रा२- एनं मायाप्रतिख्रं । ५. रा० ल3 लर ब अ प्र रार फक £. रा१ लप तर अ फ-निष्पतिष्यन्ति॥ ७. म-महात्ा॥ ६. फ म-नास्ति | ६. बप्र 0र२-टेकराकांड | रार फ म युद्धपर्वणि ॥ १०. रा१ ल५ ब-नास्ति ॥ ११.म- रौ सुषेणस्य दायादौ ॥ १२. रा२-ठ महा० ॥
९६ बास्मीकीय-रामायणम् ।
ते' तौ भृष्टा हरयो भीमान् उद्-यम्य पाद्-पान् ।
-४] आ-काशचे विषिद्यः सवै मागेमाणा यतो मयम् ।।५।| [४ तेषां वेग-वतां वेगम् .. दृषुभिर् वेगवत-तरेः ।
५] अस्ु-वित् परमाऽख्ेण युथ-्पास् तान् अवारयत् ॥५।॥ [५ ते भीमवेगा हरयो नाराचैर बहुभिः क्षताः ।
` दे] अन्ध-कारे न दद्र मेघः स्थम् इवाऽ९८तम् ।॥९॥ [६ तेनै वानरशार्दछा राक्षसेन वि-पश्चिता
७] निर्-धूताः शरवेगेन न्य्-अपतन्त महीतले ॥७॥ [प वैतस् तौ राघवो वीरौ वैर्व-ममाऽतिगैः शरैः ।
<] मृक्म् आ-वेधयाचक्रे रावणिः समिति-जनयः ॥८॥ [७
निरन्तर-शरीरो ताव् उमो च भ्रातसै कृतौ ।
९] क्रद्धेनेन्द्र-निता वीरौ न्नः शरतां तिः ॥९॥ [८ तयोः क्षतज-मारगेभ्यो सुस्राव रुधिरं बहु । ९०] ताव उभो सम्भ-कशोते पुष्पिताव् इव कि-छकौ ॥२०। [९ ततः पर्यन्तरक्ताऽक्षो नीखाऽज्जन-चयोपमः ।
९९] रावणी रघवो वाक्यम् अन्तर्धान-गतोऽत्रवीव् ॥९९॥ [९० युध्यमानम् अ-रक्ष्यं मां शक्रोऽपि ति-दरश्व॑रः।
१२] द्रष्टुम् आ-सादितं वँऽपि न शक्तः किं पुनर् युषाम्।॥९२। [९१
एवम् उक्ता तु पर्मज्ो चातरौ राम-छक्ष्मणौ | ५३] निर-विभेद रितैर् बाणैः शक्राऽशनि-सम-पभे; ।।*२॥ [ ९३
१. प्र-ततो ॥ २. रा अ-बव्वत्तरेः । ३. ब-राखवित्। ४. रा फः म्-यूथपानां ॥ ४. प्र-तत्ते । रार फ मते तु £. मततः स । ७. म-नस्ति ॥ ८. रा ल लर ब-न्तां गतो । प्र-पर्वैमर्मातिगैः शरैः ॥ ६. रार म-प्रचकारोते ॥ १०. रा० ल० तरव प्र-र्ताक्षो ११. म- भ्रातरो ॥ १२. ल २-त्रिदिवेश्वरः } १३. फ-वापि ॥ १४. रार-चक्रस्पशम्० । १४. म्-नास्ति ॥
युद्ध-काण्डम् । २९।२३॥ ९७
९४] एतौ रोष-परीऽताऽऽत्मा नयामि यम-सादनम् । {९२३ भिन्नाऽञ्जन-चय-पख्यो षि-स्फायं वि-पुरं धनुः | १५] भूय एव शरान् घोरान् वि-ससन तयोर् मृधे ॥९५॥ [१४ ततो मर्म ममे-ज्ञो मजलयन् नि-शितान शरान् । १६] राम-रक््मणयोर् बीरो ननाद च मुहुर् युः ॥१५॥ [९९५ स रामं लक्ष्मणं चैव योरेर् दत्तवरः रेः । [स०५४ पि] बिमेद सम्-अरे करदः सवे-गातरेषु र्षः ॥१६॥ [३८ अ-ह्छ्यः स्-मूर्तोनां कूट-योधी निशाचरः पप] बबन्ध शरबन्धेन तावर उभौ राम-लक्ष्मणौ ॥९७। [३९ बद्धौ तु शरबन्धेन निष्यैयत्न-मुनौ कृतो । [स०४५ १८] निमेषाऽन्तर-मात्रेण न शेक्तो तं निर्-इक्षर्तम् ॥१८॥ [१६ तो तु निभिन्न-सवाऽखौ शरतसपाऽऽहितौ रणे। १९] ध्वजावू इव हैन्द्रस्य रज्जु-युक्तो प-कम्पितो ॥१९।। [१७ तो सम्प-चरितो वीराष् अदितो म्म-मेदिभिः २०] नि-पेततुर महैष्वासो जगत्यां जगती-पती ॥२०।। [१८ तौ वीरशयने तच शयानौ रुपिरोक्षितौ । २१] शर-वेष्टित-सवोऽङ्गाव् आर्तो परम-पीडितौ ।॥२१॥ [१९ नद्य् अविद्धं तयोर् गात्रे वभूवाऽ्न्तरम् अष्व् अपि । २२] अॐ-निविद्धं च नाऽध्वस्तम् अपिसुष्ष्मम् अ-जिद्यगैः २२ [२० तोतु वीरौ शरैर वदो रक्षसा काम-रूपिणा 1 १, म-नास्ति ॥ २. अ-°प्रख्यो । ३. रा+-राघवः ॥ ¢ रार फ म-सवयोधानां ॥ ८. प्र-निष्परयनो भुजो । अ रार म-निःप्रकम्पभुजौ | ६. फ-नस्ति। ७, प्र-राक्तस् । रार फ-रोकुस् । ८. म-वैव वीक्षितुम् ॥ & ` अ-नास्ति । १०. ब-विच्छिनि° । ११. अ म-नास्ति ॥ १२. म-नास्ति। १ ३ प्र-*व क्षतम् । १४. रार~नानिभिनं । ब-अनिरुद्रं + १५. रा अ भरतेर् । १६. अतः परमयिकः पाटः--फ-शरावितशरीरौ तौ चितौ निपतितादुमौ । ` प्रकाशतां महाबाहू द्रावितं सलिलं यथा ॥ |
९८ वास्पीकीय-रामायणम् ।
२४ र्तं सुस्षतुर गात्राज् जटं प्रस्लवणाषू इव ।२२३।। [२१ पातितः प्रथमं रामः शर-तस्प-निपीडितः
२५] क्रोधाद् इन्द्र-जिता येन पुरा शक्रोऽपि निर-जिर्तः।।२५।। [२२ पुनश् च टक्ष्मणो वीरो निश्चेष्टो धरणीं गतः
प] पश्चात्स राक्तसेश्रो(न्दर)षे८ण) बर्वन्पे शर-पञ्नरे ।२५॥ [प २ देउ] नालीकैर अ्-नारीकैर भैर युक्तेः सहक्च-शः प] नाराचैर वस्स-दन्तेश् च सित॑-दैष्रैः शरेः शितेः ।॥।२६।॥ [२३ २७उ] सं वीरशयने शिरये दिव्यम् आ-दाय कार्यकम् । चिर्न-सष्टि-परीणाह चितं रुक्म-्वाजिनम् ॥२७।। [२० बाणपाताऽन्तरे रामः पतितं पुरषषमम् । २८] शयानं रक्ष्मणं द्वा निर्-याशो जीविते ऽभवत ।२८॥ [२५ बद्धौ तु वीरो वि-तौ शयानौ
तो वानराः सम्परि-बायं स्वै | सम्-आसते वायु-सुत-प्रधाना
प] विषादम् आताः परमे च जग्मुः ॥२९॥ [२८ इश्यष सभायणे युद्ध-कण्डे शार-बन्धो नामैकविद्ः सर्गः ॥२१॥
९. फ-प्रखवणाद् ॥ २. रार-पतितः । ३. राभ ल०१ लसर यप्र रारतल्यनिपी ° । ब-शरतत्पं नि ° । रा र-रारतव्पेन पी ०} ४. म-शक्रो विनिजितः ॥ ५. रा०लत्लश्चय् म्र-धरणीतटे । £. रया ५ तण लर ब अ प्रपुरः पश्वाद्राक्षसेन्द्रो । ७. रा० ल० लर वश्य प्र-ववषं । ८. रा१लम१लशर्बञ् मर फ-०पञ्लरं । ६. म-नास्ति ॥ १०. मं-वेतसपत्रकैः । १९१. प्र रा२ फ म-सिह- दैः ॥ १२. प्र- सुवीर ० । १३. अ-श््ठो । म-दिव्ये । १४. रा ल१तस्वञ्न रार फछन्मु° । १५. रा१ ल १ लर ब च प्रतृत्ययन. ) म-त्रिनेतरं । १६. रा^-ऊरूवा० । १७. प्र-पुरुषषभः । १८. म-जीविते तदा ॥ १६. प्र- विबद्धौ तौ वीरनरो । म~बद्धौ च वी० । २०. रार-ते। २१. प्र-अन्तः ॥ २२ फ़ म्~नास्ति । २३. प्र-कंकाकांड । म-युद्धपवैणि ॥
विर [ दविः सगेः] दाद ततो यां परथिवीं चैव वीऽऽक्नमामा वनौकसः। ९] दद; सहितौ बद्धो भ्रातरौ राम-लक्ष्मणौ ॥९॥ [१ धषित्वोप-रते मेषे कृत-कर्मणि राक्षसे । २। आ-पपाताऽथ तं देशं सुग्रीवः स-विभीषणः ॥२॥ [२ अङ्गदो द्वि-षिदो यैन्दः भु-षेणः कु-पदो नलः । ३] तृणं हनु-मता साम् अ (आगमन् यज राघवौ ।३॥ [३ निच्-चेष्टो मन्द-निःश्ासौ शोणितोध-परिप्ट॒तौ | ध] शर-जार्छाऽ ऽतो स्तब्धौ शयानौ अरतस्प-गौ ॥२॥ [४ निः-ष्वसन्तौ यथा नागो निश्चेष्टो मन्द्-विक्रमौ । ५] सुधिर-घाव-दिग्धाऽडधौ तापमीयाब् इव ध्वजो ॥५॥ [५ तौ वीरशयने वीरौ शयानौ मन्द्-चेतसौ । द] यूथ-पेम् तैः परि-त्तौ बाष्प-व्याफरुख-खोचनेः ॥६॥ [६ रावो पतितौ च्छा बाण-जारु-समदितौ ।
७] बभूष्ुर् व्यथिताः स्वँ वानराः स-विभीषणाः ७ [७ अन्तरिक्षं निर्-रेक्षन्त दिशः स्बाश् च वानराः ८]न त तं मायया छन्नम् अपश्यन् रावणि रणे ॥<८॥ [८ तंतु माया-प॑तिच्छन्नं माययेव वषि-भीषणः ।
९] वीऽरश्षमाणो ददरीऽथ भ्रातुः पुत्रम् अव-स्थितम् ॥९॥ [९ तम् अप्रतिम-कमोणं अपतिद्रन्रम आह्वे ।
९०] ददशऽन्तर्-हितं वीरं नि-नदन्तं वि-भीषणः ॥२९०॥ [९०
इन्दर-जिव् त्र् आत्मनः कम तौ शयानौ निर्-दैक्ष्य च।
९९१] उवाच परमप्रीतो हषयन् सर्व-नेर्नहतान् ॥९९॥ [१२ १. रा५ लल प्र फ रार म-वीक्ष्यमाणा ॥२. म-°निःस्वनो । ३. म-
नास्ति । ४. रा०-०जाल्वृतौ । प्र रा२ फ-गजालाचिक्ी ॥ ५. रा० ल१ लर ब
पर प्र-नास्ति ॥ £. फ-निरीक्षंते ॥ ७. प्र-मायापरिच्छिनं । ८. रा) ल१ लर
बर ञ्मम्र म~नास्ति॥
१०० वारंमीकीय-रामायणम् |
"दूषणस्य नि-हैन्तारौ खरस्य च तथैव च । ९२] तातितौ मामक्ेर् णिर् भ्रातरौ राम-लक्ष्मणौ ९.२ [१३ नैतौ मोक्षथितं शक्याव् तस्माद् इषु-्वन्धनात् । ९३] सैमस्तेग् च समा-गम्य स्षिसङ्कः घुराऽघुरेः ॥*३॥ [९५ यत्कृते चिन्तयानस्य, शोकाऽऽतेस्य पितुर् मम. ९४] अ-हृयृष्टे संयने गात्रैर दीधे-यामाऽस्ति यामिनी ॥९४।॥ [९५ करेय नगरी लछ्डम नदी वषास इवाऽऽकरुखा । ९५] सोऽयं शुर्ल-करोऽन्-अथः सवषां नो हेतो मया ॥१५॥ [९६ स-लक्ष्मणस्य रामस्य सवषां च वनौकसाम् । १६] वि-क्रमा निष-फएखाः स्व यथा शरदि तोय-दाः ॥९६।। [९७ एवम् उक्ता तु तान् सीन राक्षसान परिपाश्व-तः । १७] यूथपान् अथं सवास तांस ताडयामास राक्षसः ॥९७॥। [१८ तांस् ताडयिखा बाणौधेस् जासयित्वा च वानरान 1 १९] प्रजहास त॑तो मन्दं मन्दं वचनम् अब्रवीत् ॥१८॥ [२.४ रर-बन्धेन घोरेण मया बद्धो चमू-सुखे । २०] सहितौ भरातराव् एतो नि-शामयत राक्षसाः॥१९। [२५ एवम् उक्तास् त॒ते सर्वै राक्षसाः परिपान्वैतः। २९] परं वि-स्मयम् आपन्नाः क्मेणा तेन तोषिताः ॥२०। [२६ विनेदश् च महा-नादान् स्वे ते जख्दोपमाः । २२] हतो राम इति ज्ञात्वा रावणि चौऽभ्य्-अपूजयन् ॥२९॥ [२७ १सा२ फम-च हन्तारं। २. अ-पातितौ । रा फ-सूदितौ । म~ स्पन्दितो ॥ ३ रा१ लप लर बन तौ। ४.रा०लभ१लयर्वश्रप्र- एतौ तो | दठवन्धनेः । ५. रार फ म-सर्वेरपि ॥ &. रा२ फ म-अस्प्रटल० | ५७. प्र रार-दीषेमायाति । म-त्रियामा याति ॥ ८. रार म-मूलहरो° । फ- शूरहरो° । ६. रार॒फ मनिहतो ॥ १०. प्र-तथा । रार म-अपि ॥ १९.
रार फ म-महादहासं ततो ॥ १२. रा ल० ल ब~उक्ता ¦ १३. म-आजग्मुः १४. रा१ लप लरबच्प्र-दीपिताः ॥ ११५. रार-चाप्यपू° ॥
युद्ध-काण्डम् । २२ । ३९ । ९०१
निष्-पकम्पौ कृतौ ष्ठा ताब् उभौ राम-लक्ष्मणौ । २३] वसु-पायां निर्-उच्छासो हताघ् इत्य् अन्वू-अमन्यत २२ [२८ ततः रीधे पुरीं र्डं र्णिः समिति-जयः । २४] प्र-विवेन्न मरैष्वासो दषयन सपे-नेकतान ॥२३॥ [२९ राम-छक््मणयोर् दष्टा शरीरम् इषुभिश्् चितम् । २५] वानरेन्द्रस्य संजाते पु-ग्रीषरस्य पर्हद् भयम् ।२४}। [३० २दउ | तम् उवाच भेय-चस्तं वानरेन्द्रं वि-भीषणः । सबाष्प-वदनं दीने क्रोष-व्याङुट-छोचनम् ॥२५॥ [३१ २७] अं आसेन सु-प्रीव वाष्प-वेगो नि-यहताम् । ` एवे-पायाणि युद्धानि वि-जयो नाऽस्ति नैष्टिक ॥२६॥ [३२ - २८] वि-जयो, भार्ग्य-तोऽस्माकं यदि बीर भविष्यति ॥ अचयैवं तो वि-मोक्षयेते भ्रातरौ राम-छक्ष्मणो ।२७)। [३३ २९] पर्यव-स्थापयाऽऽत्मानं सवान् अप्य् अंत्वानरान् । सत्य-धमौऽनुरक्तानां नाऽस्ति मृल्यु-कृतं भयम् ॥२८॥ [३४ ३० मोह-षन्ताप-संयुक्तं रापं प्रति महा-क्पे । वि~युच्यताम् अयं चासः शूराणाम् एष निग्-चंयः॥२९॥ [प ३९] एवम् उक्का ततस् तस्य जर-छ्िनेन पाणिना । सु-प्रीवस्य दमे नेत्रे प्र-ममाज वि-भीषणः ।॥|३०। [३५ ३२. भ-गृज्य वद्नं तस्य॒ कपि-राहो महा-घुतिः । अव्रवीत् काट-सम्भाऽऽप्तम् -सम्धरान्तो वि-भीषणः। ३९ [३७
१. रा० लर ब ञप्र-अदमन्यत। रार-अभ्यमन्यत॥ २. प्ररार-स मतिंजयः। ३. ल ० ब-सवेराक्षसान ॥ ४. प्र-°वस्यागमद् ॥ ‰. रा २ फ़ म-परितस्तं । ६. ब-बाप्पन्याकुर० ॥ ५७. रा२-न गृह्यतां ॥ ८, रा र-मभैषा भाग्यतास्मा० । फ-रंसेम भा० । ६. अ-अ्यवेतौ । प्र-मोहमेत्प । रार-मोहघातौ । फा मोहान्मे तौ । १०. फ-विमुच्येते । १९. म-नास्ति ॥ १२. रर फ़-पनाथं मां च ॥ १३. ्-विदुष्यतां । १४. फ़ म्-नि्णयः ॥ १५. राद्-नास्ति ॥
॥
१०२ वास्पीकीय-रामायणम् ।
३२] अ-काटः कपि-राजेन्दर वैक्व्यम् अमि-वतितुम अति-मोहो च अ-काेषु व्य-असनायोप-प्यते |! २२।) [३८ ३८] तस्माद् उत्-खञ्य वेद्छव्यं सर्व-कार्य-विनाशनम् । हितं राम-पुरोगानां सेन्यानाम् अनु-चिन्तय ॥३२३।। [३९ ३५] अथवा रक्ष्यतां रामो यावत संन्ना-विपर्ययः | ठन्ध-संज्ञो तु काङुत्स्थौ मयं नो व्यपनेष्यतः ॥३४॥ [० ३६] नेतत किचिद् धि रामस्य न च रामो मुमूर्षति । न चैनं त्यजते लक्ष्मीर् दुर-र्भाया गताऽऽयुषाम्॥३५॥ [५१ ३७] तस्माद् आ-षखासयाऽऽत्मानं मां समा-ज्ञापयस्व च । यावव सर्वाण्य् अनीकानि पुनः सं-स्थापयाम्य् अहम । ३६। [४२ ३८] एते च उत्फुल्-नयनास् जासाद् आगत-साध्वसाः । णीत. कर्ण(~)-पव्यथिता हरयो हरि-पुद्धषे ॥३७॥ [४३ ३९] मां तु दष्टा प्र-पावन्तम् अनीकेषु प-्षेकम् । संयक्ष्यन्ति हरयस् जास सपा जीणीम् इव त्वचम् ।३८॥ [४४ ०] एवम् उक्ता त॒ सु-ग्रीषं लिग्धं रम८मे)-विभीषणः ४११्] चतुभिः सचिः सार्धम् अतुसं-चरते वम् ।३९॥ [८५ रउ] इन्द्र-जित् तु महामयः सै-सेन्य-समन्वितः । -िषेश्च पुरीं लङ्कां जीमूतम् इव भास्-करः ॥८०॥ [८६ ४२] तंत रावणम् आ-सीनप अभि-वाय कृताऽञ्जछिः । आ-चचक्षे भियं पित्रे नि-हतो राम-लक्ष्मणो ।|४१। [८७ ४८] उत-पपात ततो हृषः पुत्रे च परिषस्वजे १. रा० लर ब च्म फ़-अतिव० ॥ २. रार फ-ते। ३. म-नास्ति ॥ ४. रा१ लप लर ब॒-कणवि.. .प्र° | रार फ-०णप्रकथिता । ५. ल्ल १-नस्ति ॥ ६. राजल र-प्रकषकम् । ब-मकषेणम् ॥ ७. म-त्यजंति ॥ ८. रा५ ल-लर ब अ म्र रार फ-रामाद्विमीषणः | £. प्र-अदुचिन्तयते ॥ १०. ब-महाकरायः । रार-०मायी ॥ ११. लर-ततो । १२. रा. ल" लर ब अ प्र म-प्रियः पुत्रो ॥ ९२. रार-टष्टा ।
युद्धकाण्डम् । २२३।३। १०३
रावणो रक्षसां मध्ये श्रुता रात्र नि-पातितो ।॥४२॥ मूधि चैनम् उपाऽजिप्रत परितुष्टेन = चेतसा । [४८ ४५] पृष्ट चवै ततस् तस्मे पितरे सैवं न्य्-अवेदयव् ।॥(४२॥ [४९ स॒ इरष-वेगाऽनुगताऽन्तरात्मा श्रुला गिरस् तस्य महा-रथस्य । जहौ ञ्वरं दाशरथेः समुत्थं(द-स्थं) ४६ | -हृष्टवांस् चाऽपिसुतं निर-रेक्षत।(४४। [५० इत्यर्षे रामायणे चुद्र-काण्डे रार-बन्ध-निवेदनं नाम द्राविश्ः सर्गः ॥२२॥
[ वै-२२क= [ अ्रयोषिंशः सगः] = दा-*७ ] प्रतिपिष्ट ज्डायां कृताऽ्थं राव्णाऽत्मने ।
१] ररक्षुः परि-वार्थेतौ राघवो पवगर्षमाः ॥९॥ [९
हनु-मान अङ्-दो नीरः सुषेणः कु-मुदो नटः ।
२। गजो गवाऽक्षः पनसः सानु-पस्थो महा-हरिः । ३पू] जाम्ब-वान् कषम चेव रम्भः शत-बछिः प्रथु; ॥२॥ [२ ४उ] व्यूढाऽनीकम् च यत्ताश् च दमान् आदाय साऽरमनः ।
वीऽऽक्षमाणा दिशः सवास् तिर्यग् उध्वं च सं्व-तः।
१. रा१ तल लर बच प्र-उपाघ्राय। २. रार फ़ म-प्रसत्रस्तु । ३, रार फ म~तत्त्वं ॥ ४. रा० ल लर बं प्र-निरीक्ष्य॥ ४. ब रार~नास्ति। पर-टेकाकांडे । म-युद्धपवेणि । £. रा१ -शरबन्धो नि० ॥ ७. रा लर ब प्रव्यूढाः नीकाश्च । ८. रा ल9 लर व्-यन्कश्च ¦ ६. रा+ ल. ल? ब् च प्र-चात्मनः। १०. रा१ल१अप्र रार फम-पीक्ष्यमाणा। ११. पररा
म-सवेशः ॥
१०४ वास्मीकीय-रापायणम् ।
५] तृणेष्व अपि वि-चेष्स्ु राक्षसान् एव मेनिरे ।२॥ [३
` शषरणच्च् चाऽपि संहृष्टो वि-षल्येन्द्र-जितं सुतम् । [पू
द] धीत्या परमया युक्तः कृत-कमाणम् उव्-तमम् ।४।॥ [प गते तस्मिन् मैहा-कायेः राषणस्य सुते तदा ।
७] स्व-एृहे चिन्तयामास रवणो लोकरावणः ॥५॥ [प कृतम् इन्द्र-जिता कर्मं॒दुष्-करं यत् सुरैर अपि ।
८] सीता श्रुखा भश तच् च दीना यक्ष्यति जीषितम्।द॥ [7
अथवा स्ी-स्वभावेन चापस्य-वश्च-मोहिता ।
९] यथा-कामं ममाऽ्याऽऽख वि-व्ा वशम् एष्यति ।।७।। [५ अ्रोपायो मेमाऽ्यं चं यथा-वत् परिचिन्तितः । ९०] राक्षस्यः सहसा श्रुता सीतायाः परिरक्षणे <| [पि व्याप्ता या ममाऽऽदेशे स-ततं मे वशाऽनुगाः । ९९] हर्षेण महता युक्ता भविष्यन्ति विद्येष-तः ॥९॥ [प अथ दद्धाम् उपाय-ज्ञां सवे-भावाऽतुशड्धिनीम् । ९२] आ-नयामास तां राना राक्षसीनां महत-तमाम् ।॥९०॥ [प राक्षसी त्रि-जटा नाम शासनात् तम् उप-स्थिता। ९३] ताम् उवाच ततो दृष्टा रीक्षसीं राक्षसेश्वरः ॥९९। [५ इताब् इन्द्र-जिता शंस वेदेधा राम-लक्ष्मणौ । ९.४] पुष्पकं तु समारोप्य दश्ेयस्व रणाऽजिरम् ॥१२।॥ [६ यम् आश्रयम् अवष्टभ्य सीता मां नोप-तिष्ठते। १५] सोऽस्या भत सह भ्राजा निर-अस्तो रण-मूर्धनि॥९२॥ [७
| काणाय
१. रार म्-रावणस्त्वपि ॥ २. लर-°्का्ये ॥ ३. प्र~त्यजति ॥ ४. रार-अयोपायो । ५. रा० ल५ लर ब अ-पथावच । ६. रामया यः 1 तम लर ब अ-यथप्यं ॥ ७. रा०-सहसा॥ ८. म-प्रादिणोद् ॥ 8. रार-वेदेध । १०. म-च ॥ १९. रातल१ लर ब अ प्र-गयमुपष्टम्य । १२. ल१- सा} १३. रा१ लप ल्ब अ म्-°तिषठति ।
युद्धकाण्डम् । २३ \ २३। ९०५
निर-अपेक्षा निरै-उद्विना निषि-लंङ्ा च मेथिी ।
९६] माम् उय-स्थास्यते सीता सवाऽऽभरण-भूषिता ॥१४॥ [८ अद्य काछ्बच्ाद् आशां नि-एत्तां राम-संम्भवाम् ।
१७] सभ्-अवेक्ष्य च मां सीत समुप-स्थास्यतेऽवखा ॥१५॥ [९. तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसस्य दुर-आत्मनः ।
१८] राक्षस्यस् जि-नगऽऽद्यास् तु प-जग्पुर् यत्र पुष्पकम् ९६ [९० ततः पुष्पकम् आदाय राष्षस्यस् त्रस्तिास् तदा ।
१९] असोक-बनिका-संस्थां मेथिरीं समुषाऽगमन् ॥९७।। [१९ ताम् आ-गत्य तु राक्षस्यो भतै-शोक-पराजिताम् ।
२०] षि-मानं पुष्पक सीतां शनैर आऽरोपयन् छभाम्॥९८॥ [१९२ ततः सीतां समा-रोप्य त्रि-नं चैव रा्षसीम् । [दय्
२९१] रावणोऽकारयट् छङा पताका-ध्वज-माङिनीम् ।॥९९॥ घोषयामास च तदा खाया राक्षसेश्वरः.
२२] हताब् इन्द्र-जिता सं-ख्ये ताव् उभौ राप-टक्ष्मणो ।॥२०। [९४ वि-मानेन तु सा सीता तदा जि-जग्या सह
२३] ददशे वानराणां ठु स्कन्धाऽऽवार-निवेशननम् ॥२९॥ [१५ प्हृष्ट-बदनांश् चैव राक्षसान् भीम-दशेनोन् ।
२४] वानरांश् च सु-दुःखाऽऽतान् राम-लक्ष्मण-पाश्व-तः ।।२२॥ [९६ ततः सीता ददरशेभो शयानौ शर्-विक्षतो ।
२९] लक्ष्मणं चैव रामं च वि-संज्ञाव् अति-पीडितो ॥२२॥ [१७
१. प्ररार फ म-निविशंका। २. म-निरुयोग ।३. प्रर? फ़म- निरपेक्षा ॥ ४. रा१ ल१ लरबञअ म्र फ-गवशादाशा निवृत्ता रामसम्भवा। रार-काल्वतीमायां निङ्ृत्तां रम० । ५. रा" ल१ लर ब अ प्र फए-समवीक्षय । &्म्र रार एम-सा 1७. रार-भीता।८. रार फ म-ममोप० 1 £. रार फ़ म-रावणस्य ॥ १०. प्र-हि । म-च ॥ ११. रार ए म-° मनस् । १२. प्र-भीमविक्रमान् ॥ १३. प्र रार फ म-श््ञो रारपी० ॥
९०६ वास्थीकोय-रामांयणम् ।
विध्वस्त-कवचौ वीरौ वषिपरषिद्ध-शराऽऽसनो । २६] सायकौऽऽचित-सर्बाऽङ्खौ शयानौ घरणी-तटे ॥२४। [९८ तौदृष्रा च्रातरौ तत्र श्ोक-बाष्प-समाफुखा । [९९ २७] वेषन्ती दुःखिता सीता कूण वि-खाप ह ॥२५।। [२०३ सा शोक-बाष्याऽपिदहिता निर्-ईक्ष्य तो चरातरौ देव-सम-पमावौ । वि-तकयन्ती नि-धने तयोः सा 1 दु;खाऽन्विता वाक्यम् इदं नगाद ।[२६॥। [२२ इत्यार्षे रामायणे शुद्र-काण्डे राम-रक्ष्मणयोः रार-बन्धनं नाम चरयो्विंशः सर्गः ॥२३॥
[व-२३]- [चतविंशः सैः] =दा-*<] साऽस-पात-सुखी दीना तौ दृष्ट्रा राम-लक्ष्मणौ । २] हाऽऽर्य-पुत्रेति क्दती करुणं वि-खटाप ह ॥१॥ [7५ भतरं नि-हतं दृष्ठ रक्ष्मणं च यहा-रथम् । ९] वि-खखाप भृशं सीता करुणं जनकाऽऽत्मजा ॥२।। [९ निर्ष्-पिषन्ती स्वचरणौ क्रोशन्ती मधुर-खना ! ३] इदम् अन्ते वि-खापस्य सीता वचनम् अत्रवीव् ॥३॥ [7 पू] उचुर् लक्षणिनोयेमां पुराद् अ-विधवेति च) ५उ] तेऽद्य सवं हते रामे ज्ञानिनोऽनृत-वादिनः ॥२॥ [२ इमानि तानि पय्मानि पर्वतो येः किल स्ियः। ८] अधि-राज्येऽभि-पिच्यन्ते नेन्द्र मर्तभिः सह ॥५॥ [६ १. रार फ म-सायकेथित० ॥ २. ल ब-०समाकुलौ ॥ ३. शी °्वितं । ४. रार प्र-रंकाक्डे । म-टंकापर्वणि । ५. र[२ फ म-सीताया राम० ॥
&म्ररार फ म-वदती॥ ७. ल१ तर ब अ-निष्पिपेष स्व०। रार-निष्पी- उयन्ती च° ॥ ८. म-लष्ष्णतो ॥
युंद-काण्डम् । २४ । ९५ । ९०७ वैधव्यं यान्ति नर्यो येर् ठक्षभर् भाग्यदु्बटाः । ९] आत्मनस् तीनि प्यामि पयन्ती इत-खक्षणा ॥६]। [७ सत्यानि किर पमानि स्त्रीणाम् उक्तानि रक्षणे । १०] तान्य् अद्य नि-हते रामे षि-तथानि भवन्ति हि ।॥७।। [८ केशाः शुष्माः समा नीखा श्रवो चऽसंहते मम । १९] न च मे रोम-र जङ्ध दन्ताश् च न वि-रागिणः।॥<॥ [९ दाङ नेभे करो पादौ ओस्फो च छ्लितौ मम। १२] तनु-हत्त-नखाः स्निग्धाः समाश् चाऽङ्गलयो मम ॥९॥ [९० सनो चाऽपरिरखो पीनौ समौ मे मग्र-चचुको । १२] म्रा चोत्-सद्धिनी नाभिः पर्वोस्कन्धौ च मेऽचितो।९०। [९९ समो वर्णों श्रदुः सिन्धो मदृन्य् अङ्-रदाणि च । [१२्प् १४८] अ-विरुक्षा च मे वागी नित्यं मधुरभाषिणी ॥९९॥ [प अ-विस्मिता चाऽभिगा(ग्रा) वी नित्यं चाऽहम् अ-वि्वा। [प ९५] प्रति-ष्टितांद्रा-दलभिर माम् जच; खम-छक्षणाम्।१२॥ [९२२ ९दपू] समग्र-संमम् अच्छिद्र पाणिपादं च वणे-वत् । मन्दस्मितं मे वचनं कन्या-लक्षणिनो विदुः ॥९३। [१३ ९७] नतु नामाऽभि-षेको मे ब्राह्मणैः पतिना सह । १८१] देवैः कुशथर उक्तो नूनं तेऽनृत-बादिनः ॥९४॥ [१४ वीर-पाथिव-पत्री खं धन्येति मम ये विदुः) पि] तेऽथ सवे हते रामे ज्ञानिनोऽनृत-वादिनः ॥१५॥ [7 १. रार-स्वैना्यो ! २. रा१ ल१ ब प्र-ण्दुठमाः। ३. रो१ ल, लर बश रार फ मतन ॥ ४. रा तलत्लरबश्प्र फतवासं ॥ ९. रा१ ल लर ब-पश्चो । ६. यार फ म-गुत्फावुपचितो ॥ ७. प्र-च मेचको । फ-च सेवितो । रार-समोचितो ॥ ८. रा» ल० लर बश्च त्रच वागर््या। ६. रा० "लक्ष्मणाम् ॥ १०. रा० त ब श्र प्र-समग्रं यवम् । लर-समग्रमिव । फण
चवमे । ११. रा.+ लप लर ब-ण्पदे | प्र-ण्प्चं॥ {२ व म्-नास्ति ॥ १३. अ-नास्ति ॥
१०८ वास्पीकीय-रा्मायणम् ।
१८] एतौ ` दित्या जनस्थानं प्र-रत्ति चोपै-ख्भ्य मे । तीता सागरम् अक्षोभ्यं गोष-पदे भरातरौ हतौ ।।*६।। [१५
१९1] पेन्द्र वारणम् आग्रेयं रौद्रं वायव्यम् एव च । अशं ब्रह्म-शिरन् चैव राघवो प्रत्य-अपद्चताम् ॥९७।। [१६
२०] अ-टृर्यमानेन रणे मायया वासवोपमो । मम नाथाव् अ-नाथाया नि-हतो राप-लक्ष्मणो ।॥९८।। [१७
२१] न च दृष्टिपथं प्राऽऽप्य राघवाभ्यां रणे रिपुः जीवन् प्रतिनि-वतेत यद्य् अपि स्यान् पनो-नवः॥९९॥ [९८
२२] न काटस्याऽति-भारोऽस्ति कृताऽन्तः खलु दुर्-जयः। यत् तु रामः सह श्चात्रा रेते रिपु-षिनिनिर्तेः॥२०।। [१९
२३] नाऽहं शोचामि भतरं नि-हतं न च क्षमणम् । नाऽऽत्मानं जननीं वाऽपि यथा श्वभ्रं तपस्विनीम् ।२१।। [२०
२४] सा टि चिन्तयते नूनं समाप्तव्रतम् आत्प-नम् । कदा द्रक्ष्यामि काकुत्स्थ स-सीते सह-छक्ष्मणम् ॥२२।। [२९ २५] परिदेवयती तां तु राक्षसी सरि-नग्ऽब्रवीत् । (२२. २६प्] मा वि-षाद कृथा देवि भता हि तव जीवति ॥>२॥ [२३
कारणानि तु वक्ष्यामि महान्ति सदशानि च । २७] यथा तौ भ्रातरौ वीरौ जीवितौ राम-खक्ष्मणो ।॥२५॥ [२४
नहि कोप-परीऽतानि हष-पत्युकानि च । २८] भवन्ति युधि योधानां मुखानि नि-हते पतौ ॥२५॥ [२५
` हत-यीर-पधाना हि रतोत्साह्य होमा । ३०] सेना रमति युद्धेषु हत-कै्णेव नोर जरे ॥२६।। [२७ १. रा~चाप० 1 रार-चोपलक्ष्य वै । फ-ण्छभ्य वै । म-~चापलभ्य ते ॥ २. शार-घ्रातरौ ॥ ३. रा) ल ब-०विवजितः॥ ४. राज ल लर ब
प्र-जीवेतो ॥ ५. रा१ ल लर ब अ प्र-दषयं्युत्छु° ॥ ६. म-महोत्साहा मदोदयमा । ७, रा २? इतेव नो्जठे यथा ॥
युद्धकाण्डम् । २४ । ३७ । १०९
इयं पुनर अ-सम्भ्रान्ता खस्थ॑-वूथा तरखिनी । ३९] सेना र्ति काकुस्स्थं शयानं रण-मूषनि ॥२७)। [२८ इदं वि-मान वदेहि पुष्पकं नाम नामतः ।
प] दिव्यं नं धारयेत् लां हि यदि रामो हतो मवे ॥२८ | [२६ सातम् एवं घु-विस्पष्टैः अनु-मानेः घुखोदये । ३२] अ-इतौ परय काकुस्स्थौ स्नेहाद् एतद बवीमि ते॥२९। [२९ अन्-ऋतं नोक्त-पूवं मे न च वक्ष्यामि मैथिलि । ३३] चारित्र-दुःख-रीटत्वाव प-विष्टाऽसि हि मे मनः॥३०। [३० न तौ शक्यौ रणे जेतुम् अपि सर्वैः पुरारेः ।
३४] तादशं द्धनं दृषा मया चाऽऽवेदितं तव ॥३९॥ इदंच सु-महच् विह शभ पश्यामि मेथिलि ! [३१ ३५] निः-संज्ो चऽप्य उभाव् एतौ श्रिर्यानेव विव्य) युज्यताम् ३२ प्रायेण गत-सच्वानां पुरषाणां गताऽऽयुषाम् । ३६] दृश्यमानेषु वक्रेषु परं भवति वेरतम् ॥३३॥। [३२ त्यज शोकं च दैन्यं च दुःखं च जनकाऽऽप्मने। ३७] राम-रक्ष्मणयोर् अर्थं नेतौ शुरो वि-जीितौ ।॥३०॥ [३३ श्रुत्वा तु वचनं तस्याः सीता सुरसुतोपमा । ३८] कृताऽञ्जछिर् उवाचेदम एवम् अस्स इति मेथिरी | २५॥ [३० विमानं पुष्पकं नाम सन्नि-वत्यं मनो-जनवम् । ३९] छङ्ां जि-नय्या सीता दीना भूयः प्र-वेश्षिता ॥३९। [३५ तजर चनि-जनयया साधे पुष्पकाद् अवतीय सा । ४०] अ्लोक-वनिकाम् एव राक्षसीभिः प्रवेरिता ॥२७॥ [३६ १. प्र-इतयूथा ॥ २. अतः परमधिकः पाठः--रार-पुष्पके त्वं समारूढा बरवरिनि शोभने । नैतद्धारयते पापं विधवां नापि मेधिलीं ॥ ३. फ वाप्य् । ४. ग्र-शयानौ च वि ° । रा२-लक््मणो वाप्ययु ° { फ म-लक्षम्या नेव वि° ॥ ४, ल १-प्रयाणगत० । रार-प्राणेन गत० ॥ £. रा१ ल ० ल ब-नास्ति ॥
११० वाद्मीकीय-रापायणम् ।
तस्मिन वने सा मतुजेन्द्र-पतरी तौ राज-पुत्रौ पतितो स्मरन्ती । न शमं सेमे हदि ताडितेव १] दिग्धेन बाणेन मृगीभ्व बास ॥३८॥ [1 इत्यर्थे रमायणे अद्-काण्डे सीता-विखापो नाम चतुविशः समैः ॥२४॥
विरथा [पञ्चविंशः सगेः] =दा-५९।
घोरेण शर-बन्धेन बद्धौ दश्षरथाऽऽत्मनौ । ९] निः-वसन्तौ यथा नागो शयानौ रुधिरोक्षितौ ॥९॥ [९
स्वे ते वानरश्रेष्ठाः स-युप्रीवा महा-बटाः । २] परिवार्यं महाऽऽत्मानो तस्थुः शोकेन पीडिताः ॥२।॥ [२ देपू] अथ दीर्ण कारेन सं-त्नां रेमे नरोत्तमः । धपू] प्रत्यवैक्षत चाऽऽत्मानं शोणितेन परिष्टुतम् ॥३ ॥ [प ५३] अ-दीनो दीनया वाचा रापः परम-मेन्युमान् । देपू] अभ्य्-अभाषत् खर-श्रष्टो हरिभिः परिवारितः [प ४उ] वि-खाप ततो रामो मन्दम् अस्ुणि तयन । ५] ठक्ष्मणं पतितं षट दुःख-शोक-समन्वितः ॥५॥ [प द्ड]किनु मे सीतया कायं ल्या जीवितेन च॑ ।
शयानं योऽद पश्यामि रुक्ष्मणे शभ-रक्षणम् ॥६॥ [५
९. रा” ल० ल् अ अ-णनद्रपुत्री ॥ २. फ म-नास्ति। ३. गर भ्र लंकाकांडे ॥ ४. सम~अत आरभ्य १९-रादखोकपयेन्तं नास्ति ॥ ४. गार म- ० मसत्त्ववेन् ॥ £. फ-अश्रुण्यवे ° ॥ ७, रार-वा ॥
युद्ध-काण्डम् । २५ १६ । १९१
७] यत्र कृ-चन मे भाया पुजाश्च् चाऽन्ये च बान्धवाः । तं तु देशी च पैर्यामि यत्र सोदयैम् आप्तुयाम् ॥७| [1 <] पर्जन्यो वर्षते शस्यम् इतीऽयं लौकिकी श्रुतिः । प्र-बादश् चाऽपि नित्योऽयं .मातर-जं न स वषेति।।८।। [ध ९] ममाऽम्बा च सु-मि्रा च कोसस्या जननी चते। १०] नाऽनयोर् अन्तरं फि-चिन् मात्-गौरव-कारितम्।।९॥ [7५ प] कि नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किमु केकयीम् । प] कथे चाऽहं सु-मित्राया मुखं द्रशष्यामि चाऽस-मत् 1 [८ ९प्] उपाऽऽखम्भं न शक्ष्यामि सोहुं तस्या युख-च्युतम्।॥१०। [५ विवत्सां वि-टपन्तीं च क्रोशन्तीं कुररीम् इव । १३] कथम् आ-षासयिष्यामि सुमित्रां छक्ष्मणे षिना।।९१॥ [९ ९०] अप्य् एव हिमवान शयेत् प-पतेद् वा दिवा-करः गरश् च क्षयं गच्छेद् अनङ्श् चाऽपि सीत-ताम् ।९२॥ [प ९१] आपोऽद्रव-सखं च तथा प्रनश् चाऽगतिर् भवेत् । ९२्] अम्बाया न सु-पित्राया स्नेह-नाशो मवेन मयि॥९२॥ [प १५३] छक्ष्मणन्ञ् चाऽपि परया भ्या माम् अनु-गच्छति । १६] पतन्तम् अपिपाताछे नैव नाऽनु-पतेद् पि माम् ।॥९४॥ [प १७३] धौरयेयं कथं चाऽह प्राणान् सौमित्रिणा विना । १८पू] भौराऽऽ इव भारेण दुःखेनैव परि-्टैतः ॥१५॥ [प ९६३] शक्या सीता-समा नारी जीव-छोकं वि-चिन्वता । १७] न छक्ष्मण-समो भाता सचिवः साम्परायिकः ॥९६।। [६
न
१. रा२-यत्र क्चिष्टमे भायौ पुत्रानन्यांश्च बान्धवान् | २. रार-नम- स्यामि ॥ ३. रा ल लर ब-नित्यं यो ॥ ४. रार-मे ॥ ५. रा ल तर बव मप्र फ़ म-प्स्यामि । ६. राज लज लर ब-पद्यामि ॥ ७. रा प्रदीयेत ॥८. प्रार् फ-चैव । £. ल०-इव ॥ १०. प्र रार फ-ग्येहं । १९१. ल लर प्र-मारन्त । राद्मारा्थं । १२. लु१- परिश्रवः ॥
९९१२ बाद्मीकीय-राभायणम् ।
१८] इटैव देहं त्यक्ष्यामि नहि शक्ष्यामि जीवितुम् । [प ९७] किं नु वक्ष्यामि शुं धर्मज्ञं मरतं तु किम ॥१७॥ [१० १५च्] सह येन वनं यातो विना च पुनर आ-गतः। प] उपाऽऽदल्म्भं न रष्यामि सोहुं रक्ष्मण-मात-तः॥ ९८ [९१ ९८३] इदैव देह स्यक््यामि नाऽहं जीवितुम् उव-सहे । [१२ धिङ् मां दष्करृत-कमोणम् अन्-आायं यत्-कतेऽप्य् अयम् । १९] छक्ष्मणः पतितः रोते शर-तस्थं गता ऽघु-वत् ॥९९॥। [१३ यो नित्यं स-विषण्णं पौम् आ-चासषयति दुःखितम् । २०] पराऽघुर् नाऽ चक्रोति सोऽयं मामउप-सपितुम् ॥२०॥ [९४ प] येनाभ्य बहयो युद्धे राक्षसाः शासिताः ररः । २१३] सोऽयं वि-चे८िते(तःशूरः शर-तस्प({स्पे)गताऽसुवर्व्[ ९५ शयानः शर-तर्पेऽस्मिन स्व-रशोणित-परिष्टुतः |` ` २२] शर-जाखाऽऽदतो भाति भास्-करोऽस्तम् इव व्रनन ।२२। [१६ बाणैर् अदित-सर्बाऽङ्धो नैव शक्रोति चेष्टितुम् । २३] ईैशाऽस्य बाधते र्वष ष्टी रागेण रपूर्यते ॥२३॥ [९७ यथैव मां बनं यान्तम् अनु-यातो महा-द्रतिः । २८] अहम् अप्य् अनु-यास्यामि तथेवेनं यमक्षयम् ॥२४॥ [१८ इष्ट-बन्धु-जनो नित्यं नित्य मां समनु-्रतः । २५] इमाम् अवस्थां गमितो ममाऽच्-आयंस्य दुर्-नयेः ॥२५॥ [१ सु-श्टनैव(नापि)शुरेण रखक्ष्मणेन न संस्मरे । २६] परुषं वि-प्रियं वाऽपि श्राषितो (ते) वरि-जने वने ॥२६॥ [२० १. रा१ल१ लर ब प्र-जीवं ।२. रार-०्ते ह्ययम् । मन्ते. स्वयम् । ३. अ-मां शासयति सुदुः° । ४. रा ल१ लचर्व म-नस्ति । ५५. प्र रार फ-करिं ड वक्ष्यामि रघुं ॥ ६. प्र-जातस्य -रार फ़ रुजास्य \ म-रुजा च । ७. म-कच्छद् हदि 1 ८. रार फ़ म-सूच्यते ॥६. प्र रार फ म-यथा लेनं ॥ १०. म-नस्ति॥ १९. रा ल५ ब अभ्र सन्तुेनैव । ल २- सन्तुषेनेव । फ-सुतुरेनेव ॥
युद्ध-काण्डम् । २५ । ३६ । ९१६
टक्ष्मणेन ततः पूवं जीवेता वन-जीविकाम् । २.शुविसंबादित-चूर्वो(एवै)वा उक्त-पूर्वो (ब)ऽपि(वाोवाऽ(एष्य)क्षम्ं वि-खनत्य् एक-वेगेन पच बाण-शतानि यैः । २८] इष्व्-अक्चे सदृशो राज्ञः कातेवीयैस्य रक्ष्मणः ॥२८।। [२१ अखेर अघ्राणि यो हन्याच् छकस्याऽपि महाऽऽत्मनः। २९] सोऽयम् उव्यां हतः रोते महाऽदहै-सयनोचितः ॥२९॥ [२२ अयं मिथ्या-पछापो मे हत्वा दधे दश्षाऽऽननम् । ३०] यन् मया न कृतो राजा रक्षसानां वि-भीषणः॥२०। [२रय् अस्मिन् सुहव सु-प्रीव भरति-गन्तुं सखम् असि । ३९] स्वां मां चस महा-रान (नो) षणो ऽभि दषिष्यति।२२॥ [२४ अङ्न्दं तु पुरस्-छरत्य स-पेन्यः स-ुहलनः । ३२] सागरं तर् सु-ग्रीष पुनस् तेनैव सेतुना ॥३२। [२५ वि-नयोऽपि हि सुग्रीव लक्ष्मणे नि-धने. गते । ३२] अन्धस्येबोदितग् चन्द्रः कां भीतिं जनयिष्यति ॥२३।! [प तं हनु-मता कम यद् अन्यैर् दुष्-करं रणे । ३५] बर-विक्रम-सम्पन्ना राक्षसा मदितां रणे ॥३४॥ [7 ३५८] अङ्गदेन कृतं कर्म॑ मेन्देन द्विविदेन च । सु-षेणेन च तुष्यामि नीरेन च नखेन च ॥३५॥ [7 ३६] युद्ध॒सं-पातिना सं-स्ये घोरं केसरिणा ङ्रृतम् । [२७३ गवयेन गवाऽक्षेण गजेन पनसेन च । ३७] अन्यैश् च हरिभिर् युद मद्-अं त्यक्त -नीषितेः।।३६॥ न चाऽति-क्रमितुं शक्यं देवं सु-प्रीव मानवैः 1 [२८ १. रार-वृष्वता । २. १. रार-्वता। २. रार-जीवितुम् । श्र फ-०वितम् । ३. अ-छि ना संवादित ° । ४. म-नास्ति ॥ ५. रार म-च ॥६. म-युधि ॥ ७. रार-हि ॥ ८. म्र फसशुहृद्रणः । रया र-समरुद्रणः ॥ &. य लन लरवब श पमर-म्रदिता फ़-निदता ॥ १०. प्र रार फ़ म-युद्रं केसरिणा सख्ये घोरे संपातिनाद्भुतं ॥ ११. म-°करमितं । १२. प्र यार फ म-मादुषैः ॥
[व-२^]= [ षहुविशः सगः] =दा-५०। अथोवाच महा-तेजाः सुग्रीवः एवगाऽधिपः । १] किम् श्यं व्यथते सेना भिन्ना नौर् इव सागरे ॥९॥ [१ २पू] सु-ग्रीवस्य वचः श्रुखा राज-पुत्रोऽज्-दोऽत्रवीत् । [> पप] इह बाणाऽदितौ दषा कश्षयानौ राम-रक्ष्मणो ॥२॥ ३पू] शर-जाखाऽऽढतौ वीराव उभौ परम-दुःखितौ । [३ प] वरदान-कृतैर बाणैर निष्पकम्प-सुजौ कृतो ॥३॥ [प तेनेयं दीयते सेना दीनाऽनेनैे महाऽऽत्मना । ८ | स्भष-चपलां जाति किं न जानासि वानरीम् ॥४। [पि ५पू] अव्रवीद् वानरेन्द्रसम् तु सु-ग्रीवो वालिनः सुतम् । प] नैवे) तावद् अपूर्वेण भवितव्यं भयेन रनः ।॥५।। [* विषण्ण-वदना ह्यते नाना-बहरणा दिशः । ६] पछायन्ते हि हरयस् चासाद् उत्फुट-खोचनाः ।॥६॥ [५ अन्योऽन्यं न च जल्यन्ति निर्-ईन्ते नं पृष्टतः । ७] प्रमाथयन्ति चाऽन्यो ऽन्यं पतितं छङ्कयन्ति च ॥७॥ [६ एतस्मिन्न् अन्तरे वीरो गदा-पाणिर् वि-भमीषणः। ८] सु-गरीवं वरयामास राघवौ च निर्.ईकष्य तौ ॥८॥ [७ वि-भीषणं तु पु-प्रीवो दृषा वानर-भीषणम् | ९] ऋक्ष-राजं समीपस्थं पूम्रं वचनम् अत्रवीव् ॥९॥ [८ वि-भीषणोऽयं सम्पाऽभ्प्ठोयं दष्टा वनचारिणः १०] भवन्त्य् ओगत-सन््रासा र्रणाऽऽस्मन-शङ्या ॥९०।। [९ १. ल० ब-गगषभः । २. म-न्यथिता ॥ ३. म-नास्ति॥ ४. रा२- तेनापदी° । ५. य२-दीना तेन ॥ £. रार-च ॥ %७. म-तेन ॥ ८. रा ल५ लर ब्यप्र रार म-ज्जन्ते । ६. रार फन निरीक्षन्ति! १०, म-पतितान् ॥
१९. म-दरवन्त्यागत° ॥
१.१६. वास्मीकीय-रामायणम् ।
शीघ्रम् एतास् त॒ सं-चस्तान् बहु-धां सम्भ-पावितान् ।
१९] सपव्-स्थापयाऽऽख्यहि वि-भीषणम् इहाऽऽगतम्।९१।।[१० सु-ग्रीवेणेवप् उक्तम् तु धूम्रो ऋ८रि)क्ष-पतिम् तदा ।
१२] वानरान् सान्खयामास नि-वतेध्वं पर-पाविताः ।॥९२। [९९ ते नि-खत्तास् ततः सवै बानरास् स्यक्त-सम्श्रमाः।
१३ ब्रक्ष-राज-वचःश्ुलाते च दृष्टा वि-भीषणम् ॥९३। [१२ वि-भीषणस् तु रामस्य दष्टा गात्रे शरैश चितम् । ९२] खक्ष्मणस्य च धमौऽऽस्मा बभूव व्ययितम् तदा ।९४। [९३ जर-छ्िनेन हस्तेन तयोर ग्रं ममाजं सः १५] शोक-सम्पीडित-मना रुरोद वि-रराप च ॥२९५) [१४ इमो तौ सच्व॑-सम्पनौ वि-कान्तौ परिय-दरोनौ । ९६] इमाम् अव-स्थां गमितो रक्षसा कूट-योधिना ॥९६।। [१५ ्रात्-पुत्रण सम्-अरे दुष्प-जञेनाऽकरताऽऽत्मना 1" १७ राक्षस्या जिद्यया बुद्धया डेलिताब् उर-विक्रमौ ॥१७।॥। [१६
शरैर् अ-पिरछैर विद्धौ रुषिरौध-परिष्डुतौ 1 | ९८] वसु-धायाम् इमौ सुप्तौ पुष्पिताव् इव कि-को ॥१८।। [१७ ययोर् वि-क्रमम् आ-साच प्रति-ष्ठा का्धिता मया १९] ताव् ईमो मोहम आ-नीतो वि-संज्ञो न विरेजतुः ॥९९। [१८ जीवन्न् अथय पि-पन्नोऽस्मि नष्ट-राज्य-मनोरथः ।
२० क्रूर-परतिज्ञश् च रिपुः सकामो रावणः कृतः ॥२०॥ [१९ एवं वि-रुप्यमानं तं परि-ष्वज्य षि-भीषणम् । २९ सुग्रीवः सान्लयामास वचनं चेदम् अत्रवीत् ॥२१।। [२० षि-भीषण किम् आतेस् खं फ चमां नाऽभि-माषसे।
१. म-संक्चुव्धान् ॥ २. प्र रारफ मद ॥ ३. रार-शरसं° ॥ ४. रा१ लप लर ब्यप्र फ म-नास्ति । ५. रार-रक्षिताबृजुविक्रमौ ।
फ-ठखितावरजुवि ° । ६. म-नास्ति ॥ ७. रार-उभौ मोहमापननौ । ८, रागल ब अ प्र-विचेरतुः ॥
युद-कांण्डम् । २६ । ३२ । ११७
२२] पर्मव-स्थांपयाऽऽत्मानं मेवं भूः शोक-खाटसः ।२२।। [प राघवस् त्वां च मां चैव समा-षास्य समुतिथि(द्-स्थि)तः। प] रावणं सह पुत्रेण वधिष्यति स-बान्धवम् ।२३ | [प तम् एवं सान्लयित्वा च परिष्वज्य च राक्षसम् [२रेपू प] सु-प्रीवः सच्छ-सम्पन्न इदं वचनम् अव्रवीत् ॥[२५।। [२०उ राज्यं प्राऽऽप्स्यसि धर्म-त्न ्ड्यां नाऽत्र सं-रयः । २३1] रावणः सह पुत्रेण सकामो न भविष्यति ||२५।। [२९ प] त्यक्त-मोहौ वधिष्येते सगणः रावण रणे । [रर २४य्] तम् एवं पर्थव-स्थाप्य राक्षसं वैनरषभः ॥२६॥ [प स] अव्रवीद् वानरेन्ध्रस् तु सुग्रीवः पुत्रम् अङ्गदम् | [प २४३] सु-पेणं शद्यरं चैव॒ समा-हूयेदम् अव्रवीत् ॥२७॥ [२३उ सह शुरैर् हरि-गणैर रुन्ध-संज्ञाव् अ-विह्वो । २५] शमौ प्राऽऽपयत क्षिप किष्किन्धां राम-लक्ष्मणौ ॥२८॥ [२४ अह र्तुं रावणि हत्वा रीवणं चाऽपि राक्षसम् । २६] मेथिीम् आ-नयिष्यामि सक्रो नष्टम् इव भ्रियम्।।>९॥ [२५ सर्व गच्छत वि-खन्धा भक्छेकं मारुताऽऽस्मजम् । २७] अनेनाऽहं सहायेन हनिष्ये राक्षसाऽपिपम् । रावणं सगणं हत्या तोषयिष्यामि राघवौ ।॥३०॥ [प २८] एक एव पुरीं ठङ्ं मस्मी-कुयां स-राक्षसाम । हरि-सेन्येन महता किम् अङ्ग पुनर् आ-हतः ॥३९॥ [प २९] अश्च कोपम् अहै मोक्ष्ये स-सेन्ये रावणे देम् । १. प्र-रावणम्' इत्यारभ्य ससंरायः" इत्यन्तः पाटो नास्ति । २.-अतः परमधिकः पाठः--रा" ल लर ब फ म-परमं पीडितावेतौ भ्रातसौ राम- लक््मणौ । वरदानङतैर्वाणेर्मो वीरो तपस्विन््ै ॥ ३. अ-नास्ति । ट. म-
°सम्पननम् ॥ ४. प्र रार फ म-वानराधिपः ॥ ६. म-ससुतं ॥ ५. अ-ततो ॥ ८. रा फ-च रवणं हत्वा रावणि ॥ ६. प्र रार फ म-वर्ज्येकं ॥ १०. फ़-द्टे ।
११८ वास्मीकीय-रामायणम् |
स-पुच्र-वान्धव-जने रु(रो)षितः काट-चोदितः८! ते) ३२ [५ ३०] अद्य वी्यं॑च तेजन च सौहादं सत्य-गौरवम् । वक्ष्यन्ति सवै-मूतानि रमे च दढ-भक्ति-ताम् ॥३२॥ [7 ३९१] अद्य चन्दन-साराणां केयूराऽऽभरणस्य च । परि-ष्ङ्स्य नारीणां स्प्ीस्य वि-विधस्य च ॥३५॥ [7२ ३२] परि-स्परस्य माट्यानां सृष्ष्माणां चैव वाससाम् 1 अनु-रूपम् इमो वाह मित्र-कम॑करिष्यतः ॥३५॥ [7 ३२] अच्च लङ्कां पुरीं रोषाव स-पाकारां स-तोरणाम् । नीट-जीमूत-सङ्काशे राक्षसैर बहुभिर् इताम् ¦ ३५४] दिशो वि-द्रावियिष्यामि वायुर् मेधम् ईवोस्थि(द्-स्थि)तम् ३६ [7९ स्व-बाह-बल-वीयग पश्यतां सवे-रक्षसाम । २५] रावणं प्रमथिष्यामि वैनतेय इवोरगम् ॥३७। [7 अद्य रोषं च शोकं च दुःखं ॒चेक्ष्वाङक-नन्दनः । ३६] व्य्ष्यत्य् एकपदे रामः सरुदिते युधि रावणे ॥३८॥ [7 यम-रक्र-कुवेराणां यद्य अपाम् इश्वरस्य च । ३२७ वीयेण राक्षसम् तुल्यो न मे जीवन् धि-मोक्ष्यते।।३९॥ [५ युहूताद् एव॒ पदयध्वं कृत-कर्माणम् आह्वे । ३८] निर-नित्य सीतां दास्यामि राघवाय महाऽ०त्मने।।४०। [7 ३९पू् ] कमणा तेन महता तोषयिष्यामि राघवौ ¦ ४०पू] भतिन्ञातं यद् आर्येण राघवेण महाऽऽत्मना ॥*९१॥ [ष २९३] कृत-कृत्यो भविष्यामिर्यैच्् चाऽऽप्स्यामि श्वेतम् । ४९उ | वि-भीषणाय दास्यामि राज्यं निहतकण्टकम् ॥४२॥ [7५
~~~
१. रा ₹-षषितः कालर्सशटता । फ-~रूषितः कालसंश्ताम् । म-नास्ति ॥ २. म-सत्त्वं च तेजःसोहार्दगो° ॥ ३. फ-नास्ति ॥ ४. प्र-वेगम् ॥ ५. रा५ ल २ कोपं ॥ ६. प्र-नास्ति ॥ ७. शा फ मयः प्राप्स्यामि चोत्तमम् ॥
युद्ध-काण्डम् } २७ } ९९. । ११९
य क्रोधाद् विंपुख-यश्ा महाऽनुभावो वाक्येस् तेर अति-वरविक्रमोपपननैः । उत-साहं बख्म॒ अधिकं च वानराणां १] सं-चकरे दिवसकराऽऽत्मजः कपी ऽन्दरः।।४३॥ [प
इत्या रामायणे यद्र-काण्डे सुग्रीव-पै्जनं नाम षड्विंशः सर्म: ॥२६९॥
1
[ व ]= [सप्रविंरः सगः] = दा-५०] श्रुखेतद् वानरेन्द्रस्य घु-षेणो वाक्यम् अव्रवीत् । १] देवाऽघुरं ्हा-युद्धम अनु-मूतं सुदारुणम् ॥९। [२६ रपू] तदा स्म दानवा देवान् छर-संस्पै-कोविदाः । . प] पिनिर-जघ्तुः सुबहू-शः सातयन्तो युहुरयुहुः ॥२। [२७ तान् आतान नष्ट-सज्नांश् च पराऽगरंश् च बहस्पतिः । `` २ दिव्याभिर मन्त्र-युक्ताभिर् ओषधीभिर् चिकित्सति। ३।[२८ ता ओषधीर् आ-नयितुं क्षीरोदे यान्तु सागरम् ।4 | जवना वानराः सीध म्पाति-पनसाऽऽदयः॥५। ओषधीर् ये विजानन्ति पवेतीया वनौकसः । [२९ ५] सन्धानै-करणीर् दिव्या वि-शद्या देव-निमितौः ।५॥ [३० | १ फम-नास्ति । २. प्र रार-र्काकाडे । ब-नास्ति ॥ म-ुगरप्मणि | ३. ब-न्वतजेनं ॥ ४. ल; लय ब भ्र रार फ-मया युद्धम् ॥ ५. म- नास्ति । ६. पफ़-निजष्वुस्ते ॥ ७. शार-हलमान् मारुतात्मजः । ८. अतः परमधिकः पाठ--रार-शक्तो वीयेबलोपेतो यथास्य पवनः पिता। रामलच्मणयोरथं कीरोदं यान्तु सागरम् । जम्बृष्रीपपरं पारे दशाष्टौ लक्षयोजनम् । गत्वा वानरशादूल अषधीरानयिष्यति । ६. रा१-०नकरणे । रार-सवर्णक० । १०, रा र-च महोषधिः । ११. अततः परमधिकः पाठः-- रा२-ग्रतखंजीवनी चैव संधिनीमपरामपि ॥
१२० वाट्मीकीय-रापायणम् ।
ए] एता हि निर्-मिता देवैर् ओषधीर् अग्रतो भवाः । [३९३ ७उ] अयं वायु-सुतच्च् चाऽपि हतु-मांस् तत्र गच्छतु ।।६॥ [३२ एवं तेषां वि-च्रवतां दुःखाऽऽतोनां महाऽऽत्मनाम् । प] रामं प्रति महाऽऽत्मानं रक्ष्पणं च महारथम् ।।७]। [7 सवे वि-मूढा ह अभवन् स-ुभ्रीव-विभीषणाः । प] भति-भेदम् अ-नानन्तः शर-बन्धस्य दुःखिताः ॥८।। [प वि-तेन्नाच् च वि-मूढाश् च परि-वाय महा-बखाः। प] किञ्-चित् प्रत्यू-जपद्यन्त सवै वानरयूथपाः ॥९॥ [प तस्मिस् तदा वते^?त्य)माने भरातभ्यां व्य्-असने चरम् । प] महा-नादो बखोपानाम् अर्भूत सद्धाम-मू्भनि ॥*०॥ [प स((तौ)विभीषण-घुभ्रीवा८बौ) ध्यान-सूक्षतमे आ-गताः(१तौ)
प] परिवार्यं महाऽऽत्मानौ घ्रातरौ राम-छक्ष्मणौ ॥११। [प तानि वानरकोटीनां ` सहस्राणि शतानि च।
प] निश्चेष्टौ निष्-पतिद्रन्द्रौ दष्टा नरवराऽऽत्मनौ।।९२। [7५ वानराः पाद-पान् गृह्य ॒रेर-गृङ्णि चाऽपरे ।
प] रामं च टक्ष्मणं चेव परि-वायोऽव-तस्थिरे ॥१३॥ [7 एतस्मिन्न एव काटे च महा-योग-बराऽच्वितः ।
त] आ-नगाम महातेजा देवपिर् नारदस् तथा ॥९४॥ [7 राघवस्य समीपे त॒ नि-षसाद समन्ततः ।
प] छता भ-दक्षिण रामं॑तेषां मध्ये वनौकसाम् ॥१५॥ [7
` १. अतः परमधिकः पाठः- अ प्र रार फ म-यत्र द्रोणश्च चंदर प्तौ लवणाम्भसि । अमृतं यत्र पतितं तत्र सा परमोषधिः ॥ २. म-अत आरभ्य ३ २-राश्चरोकान्तः पाठः २९-शसर्गस्य १८-शश्मरेकपूवांधैतः परं व्यत्यासेन पठितः ॥ ३. प्र रार फनष्जमवत् । ४, प्र रार पफ-तस्मिन् ॥ ५. प्र-ध्यानमे- कत्वम् ॥ £. रा२ फ़त ॥ ७. प्र-°साद स चोत्तमः । रार फ-निष्पपात सखा ततः ॥
युद्ध-काण्डम् । २७ 1 २७। १२१
[+ 0 0
` ` रूपिरोकषित-तर्वीऽ्डं पतितं धरणी-तछे । ` पि] दृष्टा तु सु-महाऽऽत्माने शरबन्धेन पीडितम् ॥९६॥ [पि वैधव्यं किम् इदं देव परं भाऽऽभोषि मानद । पि] एवम् उका महाऽऽत्मानं नारदो मग-वान् ऋषिः । अभि-तुष्टाव काकुत्स्थं स्मारयन् पूर्व-जन्मनः ॥९७।। [प पि] राम राम महा-बाहो शृणुष्व वदतां षर । दिव्य-छक्चषण-सेयुक्तं किम् आत्मानं न बुध्यसे ॥१८॥। [प पि] मवान् नारायणः श्री-मान् सवे-खोक-नमस्कृतः । शङ्ध-च काऽऽयुध-धरः सर्व-नाग-रिपु-ध्वजः ॥१९॥ [प पिता-महाद अपि परः पुरुषः शाश्वतो हरिः । प] वैकुण्ठम् त्वे महा-बाहो देव-देवः प्रतापवान् ।॥२०॥ [१ न परं विद्यते भूतं स्ततः पुरुष-सत्तम । त] तं पञ्च-नाभः काकुत्स्थ हृषीकेशम् तथेव च ॥२९॥ [1५ धारयन्न् उरसा नित्यं मणि कौस्तुभम् एव च। पि] मह्यां नि-पजमानायां वराह-सम् उपाऽऽगतः ॥२२।॥ [५ नि-हतश चाऽघुरः पूवं हिरण्याक्षो महा-वः । प] हिरण्य-कशिपुश् चैव नि-हतौ तौ महाऽसुरो ॥२३॥ [प कृपिट-त्वम् उपाऽऽगसम्य सागरः प्षोभितः प्रभो | प] राम रामत्वम् आगम्य कृता निषू-क्षजिया मही ।२५।। [प हतः सहस्ल-बाहुश् च॒ कातेवीर्योऽैनस् तदा । प] कव्यपाय दी दत्तौ यज्ञाऽन्ते बहू-दक्षिणा ॥२५॥ [7 अनन्त-ूतिना सध धृता ते सकटा मही । प] क्षीरोद-शयनीयं ते शेषस्योपरि राघव ॥२६॥ [7 वदयां तप्यसे नित्य यत तत् पूम-कं तपः । १. रा२-०जन्म च ॥ २, रा२ फ-शाैचक्रायुधसङ्गी ॥ ३३, प्र-मही | दत्त्वा ॥ ४, रा ए-अनन्तरूपिणा ॥
` ९२२ वाद्मीकीय-रामायणम् ।
प] व्रह्मा चं देवदेवेश कृष्णो जिए षि)ष्णुस त्वम पैव च २७] [प महेन्द्रस् त्वं महा-बाहो वमूनाम् अपि चाऽषएमः।
प] मरुतां पञ्चमञ् चाऽसि दपभश् च तथा गवाम् ॥२८॥ [र कपा चव ते व्रह्मा धर्मो मनसि नि-ष्ठितः
प्र] आ-कारं शिरसा व्य्-ञप्रं पदु्यां ते प्रथिवी ध्रता।।>९)) [पि उदरं तेऽणवो राम प्राणाम ते दव्य-बाहनः |
प] दिशश् चव स्थिताः श्रोते कय्यां ते वसवः स्थिताः ३०। [ष उरुभ्यां मित्रा-वरुणौ चरणे ऋषयः स्थिताः ।
प] दैष्रा चेव सवासु वेदास् ते सु-पतिष्टिताः ॥३१९। [7९ शिखाऽन्ते चैव गायजी ओं-कारो हदि सं-स्थितः
पप] ग्रीवायां सं-स्थिता द्योर् च जिह्ा-पाऽन्ते सरखती 1३२] [7५ स्वैदेर्वै-मयस् त्वं च नाऽस्ति फि-चित् तया षिना
प] सनातनस् लवं पम-मवः भ-ख्यो युग-संक्षये ॥३३॥ [7 आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास तथाऽधिनौ ।
र] सेन्द्रा मरुद्-गणा देवा खोक-पाे; समन्वू-इताः॥३८॥ [त देवर्षयो महाऽऽत्मानस् तथा ब्रह्मषषयोऽमलछाः । ` करयाणं वे पुरस्-कत्य वि-मानैः समुपस्थिताः ।
प] बीऽरक्षमाणा जये स्वे तस्मिस् तमसि दारुणे ॥३५॥ [प त्वं सरष्टा सवे-लछोकस्य स्थावरस्य चरस्य च |
7] प्र-भवश् चाऽव्ययस् चैव किम् आत्मान न बुध्यसे । ३६॥ [1५ राश्रसानां वि-नाशाऽथं प-षिष्टो मानुषीं तनुम् ।
प] नाग-याश-निवद्धम् त॒तिषटसे कं रणाऽजिरे ॥२७॥ [प १. रार फ-तथव ॥ २. रा ल, लरव श्र प्र-कपाी चवरो॥ ३
प्र रार फ-तेणवा नाम प्राणस् ॥ ४. रा१ ५ लर- अवे च | ४, अत
परमधिकः पाठः म्र शार फजानुनी चार्विनौ राम रोभाण्योषधय स्थिताः ॥ £. रार-पवैमेतन्मयध त्वं । ७. ममत आरम्य सर्गसमा्चि यावनास्ति । ८. रा१ ल१ लर ब अ-पीक्षन्तश्च ॥ ६. ब-नास्ति ॥
~ ९ ५ 1 च = ॥ द - [ -कर{ण्डम्र् । २८ । ३ । १२५६ १ 8 ० । [क ० हि 9 1 ५, ५9 ॥ १ [न 1 ह हि 9 ५ ४ ४ प भण # 1 # [9 9
, खक्ष्मणेन सह चात्र स्मरख मूढं प्र-भो। प] नाग-पाशच-निवद्धस्य तव वें छक्ष्मणस्य च ॥३८। [7 नागाऽश्ननो महाऽऽत्माऽसो . कारयपेयो महा-बलछः । प] तस्याऽप्रतिहता नित्यं गतिर् वीरस्य सर्वै-तः ।॥३९॥ [प योऽस्मात् त्वां नाग-पाशाच् च मोक्षयिष्यति बन्धनात्।
प] सस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि यथाऽऽगतम् अरि-दम।॥४०। [प एव॑ स॒ देवषि-वरो महाऽभ्त्मा प्र-बोध्य नारायणम् अ-प्मेयम् । जगाम खोकान् मनसा यथेष्टान् प] यथाऽऽगतोऽदृष्ट-गुणेर उपेतः ॥४१। [1 इत्यार्षे रामायणे अद्र-काण्डे नारद-वाक्यं नाम सप्तविराः स्मः ॥२५७॥
[व-२}= [ अष्टाविशः सर्गः ] = दा-९०) नारदस्य वचः श्रुत्वा संज्ञां छभ्ध्वा च राघवः) प] मध्ये वानरसैन्यानां सस्मार गरदं तदा ॥९॥ [7
अथेनम् उपसं-गम्य वायुः श्रोत्रे वचोऽब्रवीत् | ८] राम राम महा-बाहो. आत्मानं स्मर वे हदा ।'
नारायणस् त्वं भग-वान राक्षसाऽथऽव-तारितः ।॥२। [7 ९] स्मर सपै-मुजं देवं वैनतेयं महा-षटम् ।
१. ब-नास्ति॥ २, शर फ-नास्य प्रतिहता राम ॥ ३.प्ररार फ योस्माद्रक्षःप्रयुक्ताच्च मोचयेच्छरबन्धनात् । %. प्र-नास्ति ॥ ५. रा फ-मायागुणो ह्य्टगुणर् ॥ £. भर॒ रा२-रंकाकाण्ड । ब-नास्ति ॥ ७“ म-प्रथमश्चयेकादारम्य २५. रश्मकान्तः पाठः ३०-शसगंस्य २१-रश्रेकात्परं व्यत्यासेन पठितिः ॥ ८. प्र- तदा ¦ £. गा र-~नास्ति ॥
१२६ वारपीकीय-रामायणम् |
स सपे-बन्धनादं घोराद॑ युवां सं-मोचयिष्यति ॥३॥ [प १०] तस्य॒ तंद् वचनं श्रुखा राघवो रघु-नन्दनः। सस्मार गरुडं दषं भुजंगानां भयाऽऽबहम् ॥८॥ [1५ ११] एतस्मिन्न अन्तरे वायुर् पेघा् चाऽऽसन् स-विद्य॒तः। पयं-अस्तं सागरे तोयं कम्पन्ते स्पं॒मही-धराः ॥५॥ [३३ १२] महता पक्ष-वातेन स्वे तीररुहा द्रमाः-। स-शाखाः पतिता भग्ना; समूला ख्वणाऽम्भसि ॥६॥ [३४ १३] सैर्व-तः पन्न-गाः सस्ता व्य्-अद्रवन् शैर-वासिनः। १.४३] ठयं सवोणि यादांसि प्र-नग्सुर् ल्वणाऽम्भसि । ।७॥ [३५ १५८] ततो मुदहतात स-तते वैनतेयं महाबलम् । वानरा ददशः सवं ज्वछन्तप् इव पाषकम् ॥८| [३६ १६] तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य नागास् ते विपदः । ९७] यैस तौ सत-पुरूषौ बद्धो शर-भूतेर् महा-बेः ।।९।॥ [३७ ततः घु-पर्णः काकुत्स्थं दष्टा प्रत्यभि-वाद्य च । १८] प-पेपाजं च पाणिभ्यां मुखं चन्द्र-सम-पभम् ॥९०। [३८ वैनतेयेन संस्पृष्टाः स्वं ते ररुहुर् वणाः । ९९] स-वर्णाश् चाऽनयोर गात्रे व्रणाः सर्वे तदाऽभवन्।।९९। [३९ तं चाऽपि सयुषाऽभ्व्राय सु-पणं कनकप्रभम् । [प २०] बं वीय च तेजश् च तथेवोव-साह एव च । प्रहर्षणं च बुद्धिज्ञ च तदाऽऽसीद् द्वि-गुणं तयोः ।॥९२।। [८० २१] तार उत्था(द-स्था)य महा-वीर्यो गरूढं राम-खक्ष्मगो । उभौ सखंजतुर भजे रामश चेदम् उवाच ह ॥।९३।। [८१
नम --- ~न ~~ ^~
१, रा ल लयरवश्यप्र-ण्नाहारो ॥ २. प्रखर फ-स तस्य ॥ ३. प्र-सहखशः । ४. रा ० फ-च ॥ ४. रार फ-बहवः॥ £. ब-पवेताः । ७ रा+-नास्ति। ८. प्र-भयं । &. रा१ लर-नास्ति ॥ १०. रोल) लर व छअ-चैवामि० । ११. रार-स ममाजं ॥ १२. रा१ ल लर ब अ-नास्ति॥ १३. रा१ ल, लर वअ ग्र ए-ममरजवुगतिं ॥
„-नन~--~~~~-----------------------------~-------~--------------------- ------------~---~----~----------- ~
युद्ध-काण्डम् । २८ । २३ । १२५ २२] तव परसादाद य्यू-असनं रात्रणि-पभवं महत् |`
२३३] आवां शीघ्रम् अति-करान्तौ शीघ्रे चविनौ कृतौ ॥१५॥ [४२ यथा दक्ष-रथं तातं यथा च प्रपितामहम् । २४] तथा भवन्तम् आसादय हृदयं मे प्रसीदति ।॥१५॥ [४३
को मवान् इहै सम्पाऽऽप्ो दिव्य-ल्लग्-अनुखेपनः। ` २५] वसानोऽरजसी वसे दिव्याऽऽमरग-भूषितः ॥१६।। [४१ इत्य् उक्तः भ्र-श्रितं वाक्यं राघवेण मह्मऽऽत्मना । [५ २६] उवाच गरूडो वाक्यं मध्ये तेषां वनौकसाम् ॥१७॥ परीतीाऽऽत्मा च परि-ष्वज्य हर्ष-पयाकुठेक्षणः । [४५ २७] प्रहसन्न् आह काकुत्स्थं सु-प्णः पतगेश्वरः ॥१८॥ [प अह सखा ते काङुत्स्य बाह्यः प्राण इवाऽऽत्म-जः । [दप २८] ओरदसः कश्यप-घुतो विनता-सम्भवो च अहम् । [7 गरुत्मान् इह सम्पाऽऽप्नो युवयोः साश्च-कारणाव।।*९।।[४६घ २९] अमुरा वा महा-वीया दानवा वा महा-बखाः। देवता वा स-गन्धवा पुरस्-ढृत्य शत-कतुम् ॥२०॥ [४७ ३०] नैनं मोचयितुं शक्ताः शर-बन्धं दुरा-सदम् । मायाषिना हीऽन्द्र-जिता निर्मितं ऋूर-कर्मगा ॥२१॥ [४८ ३१] एते हि नैर्कता नागाः क्षुद्रास् तीबविषोसवणाः । रक्षो-माया-पभाषेन शरास् तीक्ष्ण-विौऽभवन्।।२२॥ [४९ ३२] स-भाग्य्च् चाऽसि धर्म-ज्ञ राम सस्य-पराक्रम । टक्ष्मणेन सह रात्रा सं-ल्येऽस्पिन् न हतोऽसि यत्॥२३॥ [ष
१.रा१ तल तर ब्म प्र-नास्ति। २. अतः परमधिकः पाठः- रार-शरबन्धाद्धिनिुं्तौ क्षिप्रं च रुधिरोक्षितौ ।*२. फ-इति ॥ ४. रा२ फ प्रतं ॥ ‰#. तं = -प्रीतात्मानं पर । रार फ~रिपूज्य च प्रीतात्मा ६. रा२- °सन्प्राह } ७. ल -पन्नगे° ॥ ८. रार-महं सः ॥ ६. रा०+ ल तरव प्र वै । १०, रा ल) ल ब अ-तीक्ष्णतराभवन् । सन्धिरीषः द° ॥
१२द वास्मीकीय-रामायणम्
३३1 इयं श्रता दि रत्ताऽन्तं॑ लरमाणोऽहम् आ-गतः । सहसैव तव शलेहात् सखि-खम् अनु-पाटयन् ।२५। [५१९ ३४] कारणं च वयस्यत्वे न प्ष्व्योऽस्मि राघव नि-हते रावणे पापे सखिलं ज्ञास्यसे स्वयम् ॥२५। [६ ३५] मोक्षितच्् च मया घोराद् एतस्माद् इषु-बन्धनात् । अ-प्रमादश्च् च संग्रामे कतेव्यो रघु-नन्दन ॥२६॥ [५२ ३९] प्रकृत्या राक्षसाः सरवै मायया कूट-योधिनः । शूराणाम् ऋलु-मावानां भवताम् आनेवे धनम् ।२७।। [५३ ३७] तन् न ॒वि-्वसितव्यं वे राक्षसानां रणाऽभजिरे । स्वेनोपम्येन राजेन्द्र॒ नित्य-जिह्या दहि राक्षसाः 1 [५४ ३८] कूट-युद्धा हि ते सर्व द्रा चैव विशेषतः ॥२८॥ [प एवम् उक्ता ततो रामं सु-पणेः घु-महावरः । - ` ३९] परिष्वज्य च सु-लिग्धम् आ-पष्टुम् उप-चक्रमे ॥२९॥ [५५ सखे राघव पर्मज्ञ रिपूणाम् अपि वत्सल । ४०] अभ्यनु-ज्ञातुम इच्छामि गमिष्यामि यथाऽऽगतम् | ३ ०।। [५६ बारृद्धाऽवरेषां हि छता र्डं शरोमिभिः । ६२] रावणं च रणे हत्वा सीतां तम् उप-खप्स्यसे ॥३१।॥ [५८ इत्य एवम् उक्ता वचने सु-पणैः सीव्र-पिक्रमः। ४३] रामं प-दक्षिणं कृता मध्ये तेषां वनोर्कसाम्॥३२। [५९ प] परदक्षिणं तु तं कृती परि-ष्वज्यांऽमि-वायय चै । जगामाऽऽकारम् आ-विहय गरुडः पवनो यथा।३३।। [६० ०४] नी-रुनो राघवो द्रा ते तु वानरयूथपाः । ४५ । प्रहृष्टाः सजर् नादान् राक्षसानां मयाऽऽवहान् । [६१
५. म-°ज्य च पीडितं ॥ ६. अतः परमपिक. पाठः-- प्र रा९ फ-ततो भसे
समानजध्ुखदगास्वाभ्यवाद्यन् ॥ दध्मुश्च शंखान् संहृष्टास्वि्वेड्श्व सहस्रशः ।
युद्ध-काण्डम् । २९ । ३। १.२७
४८यू] अपरे चाऽपि पि-क्रान्ता वानरा नग-योधिनः | ३५।। [६३य् ४देउ] ते वानरा भीम-बलाः परहषीऽऽकौरितेर यैखैः । ८उ] दमान् उत्-पा्य तैरसा स्थुः शत-सदख-श्षः ॥ २५ [प मुश्वमाना महा-नादांस् त्राप्यन्तो निहा-चरान् । ४९] छडा-द्रारम् अभि-क्रान्ता योद्ध-कामाः एवं-गमाः ॥२३६॥ [६४ तेषां तु भीमस् तुमुलः स नादो वभूव शखापृग-यूथपानाम् । षये निदाघस्य यथा घनानां | नादः सु-भीमो नदतां निशीथे २७।। [६५
इत्यार्षे रामायणे युद्ध-कण्डे विशल्य-करणं नामाऽष्टाविंराः सगः ॥२८॥
्-२७ु= [ एकोनर््िंशः सर्गः] = दा-५१] तेषां तु त॒मुरं शब्दं वानराणां तरस्विनाम् ।
‰] नदतां राक्षसैः साधं तदा शछश्राव रावणः ॥*१।॥ [१ स्निग्ध-गम्भीर-निर्घोष श्रुता तु नि-नदं महत् ।
२] सचिवा राक्षस-पतेर् इदं वचनम् अब्रुवन् ॥२॥ [२ यथा हि सम्प-हृष्टानां वानराणां समुष्यि(द्-स्थि)तः । ३] बहनां सुमहान् नादो मेघानाम् इव ॒गजेताम् ॥२॥
१. ब-विश्रान्ता । २. रा१ ल१ लसर्व अ प्र-नागयो° । रार रथयो० ॥ ३. रा ल= लर च प्र-०्षक्रोरितिमुंसेः । रार-गषरल्मासते वटैः । %. म-उयम्य । ४९. प्र-रतरस् । रा२-सदखान् । फ़ म-पहसा । ६. र।(२-जध्नुः ॥ ७. ब्-नास्ति । रार-रंकाकांडे । म-युद्रपवेणि ॥ ८. ल १-सचिवः । ६. ल१- अब्रवीत् ॥ १०, ल१ ब्-तथा हि संप्रविशानां ॥ |
१२८ वास्मीकीय-रामायणम् |
व्यू-अक्तं सु-महती प्रीतिर् एतेषां समुप-स्थिता । [३ द] यथा हि विपुर नादेश् चुष्षुमे वरुणाऽऽख्यः ।४। [४ तौ च बद्धौ शरैस तीक्ष्णैर् भ्रातरौ राम-रक्ष्मणो । ५] अयं च सु-पहान नादः शङ्कं जनयतीऽव नः ॥५५।॥ [५ एतत् तु वचनं श्रुता मन्त्रिणां रीक्षसेश्वरः । ६] उवाच रीक्षसांस र्त्र समीप-परिवतिनैः ॥६॥ [६ ज्ञायतां तृणम् पएतेषां सर्वेषां वन-चारिणाम् ।
७] जोक-काठे समुव-पनने प-कारणम् उत-तमम् ॥७॥ [७ ८पू] ते तथोक्तास् त॒ सं-श्रान्ताः भराकारम् अधिरुह्य च । [<पू १०३] विषरण्ण-बदनाः स्वे राक्षसेन्द्रम उप-स्थिताः ॥८। [१०३ प] मयातव सहृष्ट-रोमाणो राक्षसस् ते महा-बछाः । [पि तेद् अ-परियं दीन-युखा रविणस्य निज्ञा-चराः । ९९१] न्य्-अवेदयन् यथा-टत्तं सर्वे वाक्य-विशारदाः ॥९॥ [९१ यौ ताव् इन्द्र-जिता युद्धे भ्रातरौ राम-रक्ष्मणो । १२] नि-बद्धौ शरबन्धेन निष्कम्प-मुजो कृतौ ॥९०।। [१२ विसुक्त-सर-बन्धौ ताव् उस्थि(द्-स्थि)तो रणमूर्धनि ।
१३] पाशान् इव गजो छिला गनजेन्द्र-सम-विक्रमो ॥११।। [१३ तच् छूत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रोऽथ रवणः । १.६] चिन्ता-रोष-परीऽताऽङो विवणे-वदनोऽत्रवीत् ।१२।। [९४ घोरेर दत्त-वरैर बद्धौ शरैर् आश्चीविषोपमैः । ९५] अ-मोधैः सूर्य-सङ्ाशेः पर-पथ्येन्द्र-जिता युधि ॥१३॥ [९५
तम् अस्-बन्धम् आ-साच् यदि युक्तो रिपू मम।
[ना षष पिप
१. राल जव द प्र म-स महान् । २. शार-च॥३९. प्ररार फ़ म~रक्षसा- धिपः। ४. रार फ-रक्षसां“रेष्ठः । ४. फ-ण्वतिनाम् ॥ £. रा लर अ प्र हषे का० ॥ ७. रा०+ ल= लर व अ-तथोक्त्वा 1 ८. रार-विवणव ° ॥ ६. रा ल० ल ब श्म-तदाश्र्यं । प्र-तदाश्रियं। १०. ब-राक्षसस्य ॥ ११. प्र-ण्नद्र म॒दाबलः। मु-°न्द्रः स रवणः ॥ १२, प्र-रिक्तो ।
युद्ध-कण्डम् । २९ । २३। १२९ १६] संशय-स्थम् इदं सवेम अनु-परयाम्य् अहं बलम् ॥१४॥ [९६ १७] निष्फलाः खड संपन्नाः शरा वाग्रुकि-तेजसः । [१७१ प] बेनतेयम् इवाऽऽसाश्च नागा गङ्गाहदौकसः ॥*५॥ [प एवम् उक्ता तु सं-करद्धो नि-खसन् द्विरदो यथा। १८] अव्रवीद् रक्षसां मध्ये धूम्राऽक्षं नाम राक्षसम् ॥१६॥ [१८ बेन पहता युक्तो रक्षसां मीम-कर्मणार्भ् । १९] निषु-क्रमस्व वधायाऽऽय॒ रौघवस्य वनौकसाम् (सः) १७ [१९९ एवम् उक्तस् तु घूखाशक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता + २०.| कृता प्र-णामे संहृष्टो निर्-जगाम नृपाऽऽल्यार्वँ ॥९८॥ [२० अभिनिषु-क्रम्य स ततो बलाऽध्यक्षम् उवाच ह। २१ | त्वरयस्यं बरं शीघ्रं रण-कारोऽयम् आ-गतः ।*९।| [२१ धूम्राक्षस्य वचः श्रुता बखाऽध्यक्षो बखाऽनुगः २२] बलम् उद्-योजयामास रावणस्याऽऽज्ञया त्वरन् |।२०॥ [२२ ते बद्ध-घण्टा बलिनो घोर-रूपा निशा-चराः }* २३] वि-नदैमानीः संहृष्टा धूखारक्षं पर्य-अवारयन् ॥२१॥ विषिधाऽऽयुध-दहस्तार् च॒ शुख-युद्रर-पाणयः । [२३ २४] गदाभिः पष्टिसैः खडैर आयसैच् चाऽपि मुद्ररेः॥२२॥ परि-यैर भिण्डि-पारेश च खंडर दण्डः परश्व-पेः | २५] निर-ययुरक्षसा दिभ्यो नदन्तो युदध-्खटसाः।।२३।। [२४ १. प्र रार म-संवृत्ताः ॥ २. म-संरव्धो । ३. रा१ लमलरबश्प्र रार फ़-नास्ति ॥ ४. म-भीमतेजसां । १. प्र-रामस्य च ॥ ६. म-अतः परं २७-श- सग॑स्थः ६-३२ रा-शोकान्तः पाठो व्यत्यासेन पठितः। ७. रा२ फ-पाज्ञया ॥ ८. प्र- वर्धयस्व ॥ ६, अतः परमधिकः पाठः--रार-तथा बद्धतनुत्राणाः सवाजिरथ- कुंजराः । रोषसंरक्तनयना भीमवेगा महाबलाः ॥ १०. रा> लनलर ब अ- विनन्दमानाः ॥ ११. रा१-आयसैरेव । प्र-° श्वैव । १२. म-नास्ति ॥ १३. ल. बद फ-खद्गदण्डेः प० । लर-खङ्गदण्डप० । म-भषैरदण्डेः १० । १४. म- राक्षसाः स्वे शतशोथ सहखशः ॥
१३० वारमीकीय-रामायणम् ।
~ १५
रथः कवचिनस् चाऽन्ये ध्वजश् च सम्-अख्दुःतेः २६] मुव ग-जा-रसगुक्तः खरम् च विक्रताऽऽननः।।२४। | २७पू] हयः प्ररम-शीप्रेश् च चामराऽऽपीड-धारिभिः ।[रष्प् प्रभिनन-केरटेश् चव गजेन्द्रे गिरि-सनिभेः । [प त] निर्-ययुर् नेकऋत-व्याघ्रा व्याघ्रा इ दुरा-सदाः।२५॥ [२देउ ठंक-सिह-मुखेर जुष्टं खरैः कनक-भूषणेः । २८] आ-ररोह् रथं दिव्यं धूम्राऽक्षः खर-निःखनः।।२६।। [२७ स निर्-ययौ महा-तेना धूम्राऽक्षो राक्षसैर इतः । २९] द्रीरेण पश्चिमेनाऽऽद हनु-पान् यत्र युथं-पः ॥२७॥ [२८ ३०पू] प्र-यान्तं तु महा-घोरं राक्षसं भीम-दश्नमं ।
प] अन्तरिक्ष-चरा वाचो वि-चेरर् छोम-हषणाः ॥२८॥ [२९ रथ-रीषे महा-भीमो गृध्रो विनिपात ह । ३१] ध्वजाऽग्रे पक्षिणम् चँ ऽस्य नि-पेतुर् मांस-भोजनाः।।२९। [२० ३२पू] रुधिराऽ द्र महा-्तं -छम् अस्य पपात ह । [३१यप् ववष रुधिरं देवः प्र-चचाल च मेदिनी ॥३०॥
३३1 प्रतिरोमाऽऽकुखो - वायुर् निघात-सम-निःस्वनः । [३२
तिपिरौप्-समाक्रान्ता दिश् च न चकारिरे ॥३१। [ ३३
३८] गरध-कडू-वक-प्येना ये चाऽन्ये रुधिराऽशनाः । [प वि-खंराः सखजुर वाचो धूव्ाऽक्षस्य समीप-तः।२२।। [३९३ स उत्-पातांस् च तान् दृष्टा राक्षसानां भयाऽऽवहान।
माना जाना नम ७०००१४
१. ल१ म-समलक्षितेः । २. ल= प्र-स्ववण० । फ-सुपणे०° ॥ ३. प्र- °पीडनादिभिः। ४. म-नास्ति । ५. रार-नकरटश् ॥ £. रा० ल० लर वफ- वृक्ष० । ७. रा१ ब फ-रस्वनेः॥ ८. प्र रार फ म-पधिमेन तु द्रेण । £. म- हरियू० ॥ १०. प्र-भीमविक्रमम् ¦ ११. रा२-विरेजुर ॥ १२. म-अमिपपात । १३. रा ल9 लर ब-दक्षिणस्यास्य | रार-पधिमश्चास्य । म-~न्यथिताश्वास्य ॥ १४. म-नास्ति ॥ १५. रा१ लऽ लर ब अ-प्रतिकूरकुलो ॥ १६. रा» ल लरवच्मप्र-०करंकलरदयेना । १७. रा+ ल लर व अ-निष्ठुराः ॥
युद्धकाण्डम् । ३० । ७ । १३१ ३५] प्रादुर-भूतान बहा-घोरान् पूव्राऽ्नो व्यथितो ऽभवत् ।२। [३४ ततः सु-भीमेर् बहुभिर् निज्ा-चरैर् ` छतो ऽभिनिष-क्रम्य रणोस्छुको वटी । ददी तां राघव-बाहू-पालितां पि] सयुद्र-कस्पा बहू-वानरां चमूम् ॥३४।। [२६ इत्यप रामायणे युद्ध-कण्ड धूम्राऽक्ष-निर्याणं नामेकोन््रिशः सर्गः ॥२९॥
[के-२८}= {तरशः सगः] = दा-^२] निर-यान्तं प्रक्ष्य धुम्राण्क्षं राक्षसं भीम-दशनम् ।
९| विनेदुर वानराः सवे हृष्टा बुदधाऽभिकाङ्किणः ॥।९। [९ तेषां त॒ तुमं युद्ध जज्ञेऽथ हरि-रक्षसाम् ।
२] अन्योऽन्यं य्डेर घोरेर नधैस् ते शुल-रक्तिभिः।।२॥ [२ वार्नरा राक्षसैर घोरः पोथिताश्् च षिदारिताः। [३३
३] राक्षसा वानरेश चाऽपि दुभेर मूमि-समी-करताः ॥३॥ राक्षसाम् ख अभिसं-क्द्धा बानरान् नि-शितेः शरेः ।
४] विव्यधुर् घोर-सर्पेस् ताच कड-पतरेर् अ-जिद्यगेः ।*।। [४ ते गदाभिः सु-भीमाभिः पष्टिः कूट-युद्रेः । [५प्
५] घोरे च परिये चित्रम् जि-शुरे् चाऽपि सं-युगे॥।९। [रपू वि-दायमाणा रक्नोभिर् बवानरास् ते महा-बखाः |
2] अमर्षजनितोद्धषौश् चक्रः कमोण्य् अनेक-गः ।।६॥ [५३ रर-निभिन्न-गाज्ास् ते शुछ-निर्मत-रोहिताः १. प्र रार-रंकाकांड ¦ म-युद्रपर्वणि ॥ २. ब-इमुखैर । ३. म-नास्ति ॥
४. म-दुमेश्वापि समी° ॥ ५. म-°ख्येर्च ॥ £, रा, ल> लर ब च प्र-पटितेर। ७. म~नास्ति॥ ८. म-ररसंमित्र ° । £. रा५ ल० लर ब अ प्र-शूलनिर्घात० ।
१३० वास्पीकीय-रामायणम् ।
रथैः कवचिन् चाऽन्ये ध्वनेश् च सम्-अलुतैः ।
२६] सव ग-नाल-पंयुक्तेः खरे च षिषरताऽऽननैः ॥२४। [२५ २७] हयैः पररम-रीघे् च॒ चामराऽऽपीड-धारिभिः । (रद्पू प्रभिन-केरये्च् चेव गजेन्द्रे गिरि-सन्निभेः । [प प] निर-ययुर ने त-व्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरा-सदाः।॥२५॥ [२दउ ईक-सिह-मुखैर जुषे खरैः कनक-मूषणेः २८] आ-ररोह रथं दिव्यं धूम्राऽक्ष;ः खर-निःखनः॥२६॥ [२७ स निर-ययो महातेजा धृश्रारक्षो राक्षसैर इतः ।
} द्रीरिण पश्चिमेनाऽऽदछय हनु-पान् यत्र यूथपः ॥२७।। [२८
३०प] प्र-यान्तं तु महाघोरं रक्षसं भीप-दशनमं । पि] अन्तरिक्ष-चरा वाचो वि-चेरुर् छोम-हषणाः ॥२८॥ [२९ रथ-शीषं महा-भीमो गध्र विनि-पपात ह ।
३१] ध्वजाभग्र पक्षि्ण॑च चाऽस्य नि-पेतुर मांस-भोजनाः।।२९। [३० ३२प्] रुधिराऽप्द्रं महाश्वेतं छत्रम् अस्य पपात ह । [३१ वषे रुधिरं देवः प्र-चचार च मेदिनी ॥३०॥
३३] भतिरोभांऽऽकुखो - वायुर् निघोत-सम-निःसखनः । [३२
तिमिसे-समाक्रान्ता दिशश् च न चकाशिरे ॥३१॥ [२३
३४] गरृध्र-कड्-वकै-र्येना ये चाऽन्ये रधिराऽश्नाः । [प वि-खंराः सषजुर षाचो पूम्राऽक्षस्य समीप-तः।॥३२॥ [३१ स उत्-पातांस् च तान् दष्टा राक्षसानां भयाऽऽवहान्।
१. ल१ म-समलक्षितैः २. ल ० प्र-स्ववण० । पफ-सुपण० ॥ ३. प्र- °पीडनादिभिः। ४. म-नास्ति । ५. रा२-०करटश् ॥ ६. रा ल, ल र्वष वृक्ष ° । ७. रा०१ ब फ-स्वनेः ॥ ८. प्ररार फ म-पश्िमेन तु द्रारेण। £, म- हरियू० ॥ १०. प्र-भीमविक्रसम् ¦ ११. रार-विरेजुर ॥ १२. म-अभिपपात । १३. रा१ ल» लर ब-दक्षिणस्यास्य । रार-पशिमश्वास्य ! म~व्यथिताश्वास्य ॥ ९४. म-नास्ति ॥ १५. रा१ ल० लर ब अ-प्रतिकूरकुलो ॥ १६. रा५ ल. लद्वञ्रप्र-°कंकखरद्यना । १७. रा ल१ ल२ ब अ-निष्टुराः ॥
युद्धकाण्डम् । ३० । ७ । १३१
२५] भरादुर-मूतान बहा-योरान धूभ्राऽक्षो व्यथितो ऽभवत् । ३३} [३४ ततः सु-भीमैर् बहुभिर् निशा-चरैर् ` ठतोऽभिनिष्-क्रम्य रणोष्पुको बी । ददशे तां राघव-बाहू-पाछितां पि] ससुद्र-फरपां बहु-वानरां चमूम् ॥३४॥ [३६ इत्याषं रामायणे युद्ध-कण्ड धूम्राऽक्ष-निर्याणं नामैकोनर्चिंशः स्मः ॥२९॥
कयसतय
[ व-२८ |= " त्रिरा समः ] =[ दा-५२ |] निर-यान्तं प्रक्ष्य धूम्राश्क्षं राक्षसं भीम-द्नम् | ९] वि-नेदुर् वानराः सवे हृष्टा युद्धाऽभिका्किणः ।॥१।॥ [९ तेषां तु तुमु युद्ध जज्ञेऽथ हरि-रक्षसम् । २] अन्योऽन्यं युपर घोरेर जध्रैस् ते शुल-लंक्तिमिः॥२।॥ [२ वानरा राक्षसैर घोरैः पोथिताग् च षि-दारिताः) [३३ ३] राक्षसा वानरेश चाऽपि ईमेर भूमि-समी-कृताः ॥३॥ राक्षसाम् त् अभिसं-क्रद्धा वानरान् नि-शितेः भरः । ४] विव्यधुर् घोर-रूपेस् तान् कट-पतेर अ-जिद्यगेः ।।४।। [४ ते गदाभिः सु-भीमाभिः पशः कूट-पुष्ररैः । [५ब् ५] घोरेश् च परिघे चित्रैस् तरि-शुे् चाऽपि सं-युगे।।५। [रप् विदायेमाणा रक्षोभिर् वानरास् ते महा-बखाः । ६] अमर्षननितोदधषोच्् चक्रुः कमाण्य् अनेकशः ॥६॥ [५३ रर-निभिन्न-गाजास् ते शुकनिर्गत-रोहितिाः १. प्र रार~लंकाकांड । म-युद्धपर्वणि ॥ २, ब-ढमुैर । ३. म-नास्ति ॥ ४. मदमेश्वापि समी० ॥ ५. म-°स्पैरच ॥ ६. रा लप लं २ ब अ प्र-पद्िसेर्। ७, म-नास्ति॥ ८. म-रारसंभिन्र° । ६. रा० ल ल२ ब अ प्र-शूलनिर्घत° `
१३२ वास्पीकीय-रामायणम् ।
७] जगृहुः पादु-पांश् चेव शिखा च हरि-युथपाः ॥॥७॥ [६ ते भीमवेगा `इस्यो नर्दमानाः सदसः । <] ममन्यु राक्षसान् घोरान् नामानि च बभाषिरे ॥<८॥ [७ ९पू] पुनश च तुमुटस् तेषां संग्रामः सम-अपद्यत } [पि प] तदु वभूषाऽद्रतं युद्धं तेषां सङ्खम-शालिनाम् ।॥९॥ उ] शिखाभिर् ति-पुरखाभिश् च वहु-शाखेग् च पादपः । [८ प] वानरा मथिताः फे-चित् के-चिद् भेर् वि-दारिताः॥*०। [7 राक्षसा मथिताः के-चिद् वानरेर् नित-कारिभिः १०] वमन्ति रुधिरं के-चिन् मुखे रुधिर-भोजि्नः ॥९१। [९ पार््वषु दारिताः के-चित् के-चिच् वर्णी-कृता द्रमः ।
११] लिछाभिश् चूगिताः के-चिन् नखैः के-चिद् पि-दारितौ;१२[१० ध्वम् चि-शकरैर् मलैः खद्धैश् च विनिपातितैः । १२] रथर वि-पथिताः के-चितं के-चिन् मथित-वाहनाः ॥१३॥ [११
१.४३] वानरैर भीम-विकरान्तैर् आ-ष्डुस्याऽऽप्लत्य वेगतः । राक्षसाः कर-जेस् तीक्णेर् सुखेषु च विनदारिताः॥ ९४ [९३
९५] षिरूप-वदना पोरा प्रिपकीगे-शियोरुहाः । मत्ताः शोणित-गन्धेन नि-पेतुर् जगती-तटे ॥*१५॥ [९४
९६] अन्ये च परमक्रुद्धा राक्षसा मीम-दशेनाः | धुवम् तल-पतिश् च वज-स्यशैश् च वानरान् ॥१६।॥ [२५
१७] वानरैर आ-पतद्िभ वेगिता वेगवत-तरेः । १८पू | मुषटिमिश् चरणेश् चव पाद-पेश् च वि-पोथिताः।।*७।। [१६
[1
न 1 [कि 2
१.रा१ लप लर ब प्र-नन्दमानाः ॥ २. म-शरिलामिर इत्यारभ्य “रुधिरभोजिनः' इत्यन्तः पाठो नास्ति । ३. रा०-वलेर् । ४. प्र-नास्ति ॥ ४५. रा०१ लप लरब अ प्र-जयकांक्षिभिः । £. प्र-°रभाजनः। श २-०रभोजनाः।॥ ७. म-नास्ति ॥ ८. प्र-दविजर् ॥ ६, प्र-आप्टवन्त्यतिवेगतः । रा०-आष्टुत्य वेगितैः कताः ॥ १५. अ प्र रार फ़ म-दुदरुवुस् ॥ १९१. ब्-गद्विश्च । १२. प्र-विरोषिताः । म-व्यपो° ॥
युद्ध्-काण्डम् । २० । २६ । १३३
प] धूम्राऽक्लो नि-दतं द्रा ख-सेन्यं सह रक्षसैः । क्रोधेन कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम् ॥*८॥ [९७ २०] जरऽऽसेः प-मथिताः के-चिद् वेस् ते रधिरं मुचेः गुद्ररेर आ-हताः के-चित् पतिता षरणी-तंखे ॥१९॥ [१८ २९] परिधैः पतिता मग्ना भिण्डि-पाैः परश्वधैः! पषटिशेर् आ-हताः के-चिंत के-चिद् विशकटी-करृताः।।२०॥ [१९ २२] के-चिदं बि-मथिता भूमौ सुधिराऽण्प्र वनौकसः के-चिद् विद्राविता नष्टाः संक्रुद्धे राक्षसेर युधि।।२१।। [२० २३] विभिन्न-हृदयाः के-चिद एक-पार््वैन शामिताः वि-दीरितास् भि-शुखेश् च के-चिद् दंष्ा-विकषिताः॥२२।[२१ २४] तत् घु-भीमं महद् युद्धं हरि-राक्षस-सङ्लम् । २५ ] अभवच् छष-बहुं शिखा-पादप-सङ्खम् ।॥२३। [२२ धनुर-ज्या-तन्ति-मधुरं शिक्घा-ताख-समन्वितम् । २६] यैत्त-स्तनित-गीतं चं युद्दं गान्धर्वम् आ-वभौ ।२२]। [२३ धूम्राऽक्षस् तु धनुष्-पाणिर् वानरान् रण-मूषैनि | २७] हसन् वि-द्रावयामास दिर्शंस् तान शर-दष्टिभिः ॥२५। [२४ धूम्राऽकषे्णोऽदितं सेन्यं मथितं प्रक्षयं मारुतिः । २८] उप-चक्राम तद् रक्षः पर-यृह् महतीं शिलम् ॥२६।॥ [२५ १. श प्र-सेन्यं त विहतं । रार फ म-चन्यं तु विद्ुतं। २.अप्र रा फ़-धूम्राक्षो रक्षसैः संह । म-धूम्राक्षो राक्षरैवृतः ॥ ३. यार म-पदीः ४. म- सुखवुः शोणितं । ५. म~नास्ति ¦ ६. फ़-नास्ति ॥ ७. रार-परिधराहताः केचित् केचिद्धटेविदारिताः । फ म-नास्ति ! ८. म-नास्ति । ६. रा+ ल २-केचिद्ि शकर° । ल> ब रार फ-केचिन्न रक ० ॥ १०. म-केचिनिपतिता । ११. म-अतः परं २८ रासगेस्थः १-२५.-दश्कान्तः पाले ग््रत्यासेन पठतिः ॥ १२. रा१ ल१लस्व ष प्र-विद्रावितास् ॥ १३. ल० लर य प्र-प्रहायुद्रं १४. म-नास्ति॥ १५. रा२ फ~मन्द्रस्तनितगीते च । म-मन्दस्तनितनिर्घषं ॥ १६. रार-विश्चस्तान् । फ म-विरदास्तान् ॥ १७. प्र-°नाधिकं । १८. शार-ततः संप्रकष्य । १६. श्- प्रमाह्य ॥ २०. म्-नास्ति ॥
१३ वादमीकीय-रामायणम् ।
क्रोध-द्विगुण-रक्ताशक्षः पितुस् तुर्य-पराक्रमः । २९] शिखां तां पातयामास घूम्राऽक्षस्य रथं परति ॥२७।। [२९ आपतन्तीं शिखां दश्टा गदाम् उद्-यम्य सं-भ्रमात् । ३०] रथाद् आ-प्टु्य वेगेन वस्ु-पायाम् अव-स्थितः ॥२८॥ [२७ सा प्रमथ्य रथं तस्य निपपात शिडा सुवि।
३१] स-चक्र-कूवर-युगं स-ध्वज॑स-गराऽ५सनम्।२९। [ २८ ३२य् ] भिका तु स रथं तस्य हनू-पान् पवनाऽ०ऽत्मनः [२९य् | करोध-संरक्त-नयनो बभूवाऽन्तक-सनिभः ॥३०॥ [एप पि] स॒ मारुतिर महावेगः सुभ्रीव-सचिवो बी । [प २२२] रक्षसां कदनं चक्र स-स्कन्ध-विष्यैर् द्रुमैः ॥३१। [२९३ विभिन्न-रिरसस् तेन राक्षसाः शोणितोक्षिताः ।
३३] मेः प-मथिताश् चाऽन्ये निपेतुर् धरणी-तखे ॥३२॥ [३० विद्राव्य राक्षसाऽनीके हनु-मान् पवनाऽऽत्मजः।
२४] गिरि-शृङ्ं तु सं-ग्च धूभ्राऽक्षं व्य-अद्रवद् षी ॥३३॥ [३१ ३५] तम् आपतन्तं धृम्राऽक्षो गदाम् उदु-यम्य वीर्थ-बान् ! [रेरप् प] विनदन्तं इनू-मन्तं गर्ववाऽऽहयत सं-युगे ॥३४। [प तस्मे छदधः स रोषेण गदां तां वहु-कण्टम् ।
३६ न्य्-अपातयत धूम्राऽक्षः स्तन-देरे हनू-मतः ॥३५॥ [३३ ताडितः स तया तै गद्या घोर-रूपया । [३४ ३७ | स्तन-देशे महो-वीयो मारुतिर् गत-साध्वसः ॥३६॥ [7५ स॒ कपिर् मारुत-बछस् तं प्र-हारम् अ-चिन्तयन् ।
२८] पूम्राऽक्षस्य लिरो-मध्ये गिरि-भृङ्गम् अंपातयत् ॥३७। [३५
१. प्रार् म-न्यां व्यवस्थितः ॥ २. शा१-°कूबरं २. रा०-"कूवरं युग्मं । म~य. ररथं ॥ द. प्र रार म-महावीर्यः ॥ ४. म-नास्ति ॥ ५. म-मागतं सुधू० । ६. रार-मदाह्न ° ॥ ७. म-तर्तः | ८. म-नास्ति ॥ ६. म-ग्वीर्यः साधु साभ्विति
चाऽत्रवीत् ॥ १०. रार-मरुतसुतस् । ११. ल१-रिरोमुख्ये । १२. रा९- अताडयत् ॥
युद्ध-काण्डम् । ३९ । २ । १३५
स॒विहशिति-सवीऽङ्ञो गिरि-भृद्धेण पोथितः `
३९] पपात सदसा भूमो वषि-शीणै व पर्वतः ।॥३८॥ [३६ निहतं रक्षसं दष्टा हत-रेषा निशा-वराः ।
४०] य॑युः प्रवेपिता छ्ड़ं वध्यमाना वनोर्कसा ॥२९॥ [३७ विनिहत-रजनीचरां नि-शम्य |
क्षतज-निरन्तर-कदेमां महीं ताम् ।
रिपु-वध-ननित-श्रैमः प्रहृष्टः
दर्] पवन-सुतः स सृष्टद्धिर् अचितस तु॥४०॥ [३८
हैत्या्षे रामायणे धुद्र-कराण्ड धूम्राऽक्ष-वधो नाम रिराः सर्गः ॥२३०॥
वि-रस्म= [एकत्रिंशः सगेः] = =दा५५] धृभ्राऽक्षं नि-हतं श्रुखा रावणः करोध-मूच्छितः । [स५३-१प् १] वखाऽध्यक्षम् उवाचेदं कृताऽञअजलिम् उपस्थितम् १।।[५५-९उ शीघ्रं निर्यान्तु दर-धषां राक्षसा घोरदशेनाः २] अ-कम्पनं पुरस्-कृत्य सव-शास्र-विशारदम् ॥>॥ [२
१. म-विकीणं ॥ २, फ-हतरोषा । ३. लर-ययुः प्रवेपितां । प्र रार म-तरस्ताः प्रवेरिता । फ-तरस्ताः प्रवे । ४. रा" ल» लरबव अ रार-वनोकरैः। फ़ म-ग्रवेगमेः ॥ ५. ल ब-रिपुवघजनितश्रमः प्र° । रार-रिपुवधजनि- तोग्रपुण्यकीतिः 1 ६. अतः परमधिकः पाठः-रार-धरममनदद्धि स मारुतिप्रख्यः ॥ ७. रार फ-नस्ति । ८. ब॒ रार-नास्ति। प्र-रंकराकांडे । म-युद्रपवेणि ॥ ६. अतः परमधिकः पाठः--रार-एष बै बलगोप्रा च नेता च युधि संमतः । भूमिकामश्च मे नित्यं नित्यं च समरप्रियः ॥ एष जेष्यति काङुतस्थौ सुप्ीवं च महादलम् । वानरश्च भ्परान् घोरान् हनिष्यति न संशयः ।! प्रतिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महात्मनः । बलं संदेशयामास तद् स लघुविक्रमः ।
१३द वारमीकीय-रामायणम् ।
ततो . नाना-पहरणा भीमाऽ्रा भीम-दशेनाः । ७] निर्-ययू राक्षसा मुख्या बछाऽध्यक्ष-पणोदिताः ॥३।॥ [६
रथम् आ-स्थाय तु श्री-मांस् तप्-काचन-कुण्डलः । [७य् ८] अ-कम्पनस् ततो थोर राश्चसैर अभिनिर-ययो ॥२।॥ [प
तस्य निष्-पततस् तृणम् अकस्माद् स्थ-बाजिनः ।
९] जघनैः सहसा पेतुर भय-विहृल-चैतसः ।॥५। [7 प्राऽस्पन्दतेक्षणे चाऽस्य सव्यं युद्धाऽभिका्धिणः । ९०] विभेद मुख-व्णेय् च कण्ठो वेस्वर्थम् आ-ययौ ॥६॥ [१० आ-कुं गगनं चाऽऽसीद् दुर-दिनं रुक्ष-मारुतम् । ९१] उचुः खरं भ्रगाज् चाऽपि वाचो रूक्षा भयाऽऽवहाः।।७।। [९१ स तु सिोननत-स्कन्थः शाूख-सम-विक्रमः । १२] तान् उत-पाताच् अधः कृत्वा निर-नगाम निशा-चरः॥८।।[९२ तस्य निषू-पतमानस्य नगयः सह राक्षसैः । १२ बभूव सु-महान् नादः क्षोभयन्न् इव सागरम् ।।२॥ [९२ तेन शब्देन वितस्ता वानराणां महा-चमूः । १४] दरम-रेल-पहरणा युद्धाय समुप-स्थिता ॥१०॥ [१४ तेषां युद्धं महाघोरं बभूव कपि-रक्षसाम् ।* ९५] राम-रावणयोर् अथं समभित्यक्त-जीवितम् ॥९१॥ [१५ सवे श अति-बलाः शूराः स्वै पर्वैत-सन्निमाः। ६] हरयो राक्षसाश् चैव॒ परस्परजयैषिणः ॥९२।। [९६ तेषां वि-नदतां शब्दः संयुगेषु तरसख्िनाम् । १७] छश्ुवे पु-महांस् तस्मिन्न अन्योऽन्यम् अभि-गर्जताम्। ९२[१७
१. रा, तल१ लर अ-प्थस्थस्तत्र स शरीमांस । प्-रथस्थस्तु ततः श्रीमास्। रा र-रथमास्थापयामास ॥ २. गा१लनलरब अ प्र फ-साधनेः॥ ३. अ-विभिदे ॥ ४. भ्र रारम-करूरा। ५. रार-पिहोचितस्कन्धः। म-सिंहोपमस्कन्धः॥ ६, प्र रार्फ म- दमशल प्रहाराणां योद्धे समवतिष्ठति ॥ ७, म-नास्ति ॥ ८. प्र-०रवपैषिणः ॥
युद्ध-काण्डम् । ३१ । २४ । ९३७ ततस् तुः सु-महद् युद्धं सु-भीमम् अभवत् तदा | प] सष-तो हरिरक्षोभिः सं-रुरोध दिशो दश्च ॥९५।। [१८ अन्योऽन्यं रजसा तेन कौशेयं बहु-पाण्डुरम् । ९९. सं-हतं भूम-धूभ्रेणं दद्यर् न रणाऽभिरि |॥|९५।। [९९ न ध्वजो न पताका वा धन्वनस् तुर-गोऽपि वा। २०] आयुधं स्यन्दनो वाऽपि ददृशे तेन रेणना ॥९६॥ [२० रीब्दः सु-तुयुर्टस् तत्र ॒नेदताम् अभि-धावताम् । २९] शुश्रुवे वि-पुखः सं-ख्ये न रूपाणि चक्रारिरे ॥१७॥ [२१ परान् एवं पु-संरन्धा हरयो नत्र आहवे । २२| वानरान् अपि रक्षांसि नि-जघ्नुः सम-अरे तर्द ।॥*८॥ [२२ ते पराग् च विनिघ्नतः खांग् च वानरराक्षसाः । २३] रुधिगाऽश्द्रांस् तदा चक्रुर् पदहा-दारूण-दशेनान् ।*९॥ [२३ हतानां रुधिरोौघेस् तु शश्ामाऽभि-हवं॑ रजः । २४] शरीर-गत-संस्तीणी बभूव च वसुंधरा ॥२०॥ [२४ दुम-शक्ति-शिखा-पाऽऽस-गदा-परिघ-तोमरैः । २५] राक्षसा हरयञ् चैव जघ्नुर् अन्योऽन्यम् आ-हवे ॥२९॥ [२५ बाहुभिः पेताऽऽकारेर अस्यन्तः परिधोपमैः । [२द६प् पि] वानरान् अदंयाौघ्रुः सं-रब्धा रजनी-चराः ॥२२॥ [ध वानराश् चाऽपि रक्षांसि महा-दुम-शिखाऽऽदिमिः। प] अभि-जश्चुर अति-करम्य शच्राण्य उच्-छिद्य वीर्य-तः।॥।२३[२९ एतस्मिन्न अन्तरे वीरा हरयः कु-गुदो नट २८ | मेन्द च परम-क्र दाग चक्रर् युद्धम् अन्-उत्तमम्॥२४। [३०
१. रा२ फ म-कोरोयारुणपा० । २. राह फ-०जिरं ॥ ३. म-नार्ति ॥ . प्र-स राब्दस्तुमुलस् । रार-राब्दस्तु तु° । ५. रार म-नदेताम् ॥ ६. रा५ ल०लर ब-जग्मुर् । ७. प्र रार-तथा ॥ ८. म-नास्ति ॥ ६. प्र-संकी्णां । १०. र म-नात्ति ॥ ११. म-सूदयामासुः ॥ १२. रा० ल६ लर बप्रम-०्जग्मुर् ॥
१३८ वात्मीकीय-रापायणम् ।
ते मुष्टिभिर महा-षेगा राक्षसानां चमूमुखे । २९] कदनं सु-पहच् चक्रुर् टीखया हरि-पुङ्कवाः ॥२५५।। [३९ अभिवा(पा)त-पुरोबाताः शिटा-पादप-वषिणः । प] उव॑-ङरष्टा गजित-रवा मेधा इव बुस् तदा ॥२६॥ [प तदा च रक्षो-गणम् उन्-नदन्तं | सम्भ्रान्त-नागाऽश्वर्थं वि-षण्णम् । महोदधेः न्धम् इवाऽनु-रूपं पि] निश्चा-चराणां बम् आ-वभासे।॥२७।। [५ इत्यप रामायणे युद्ध-काण्डेऽकरम्पन-निर्याणं नामैकर्चि्ः स्मः ॥३१॥
वि-रेना= [ द्वात्रिंशः सर्गः] =दा-५६] रक्षसां वानरैर द्रा सु-महत् कदनं कृतम् । १| क्रोधम् आ-हारयामास तेषां तीव्रम् अ-कम्पनः ॥९।। [९ क्रोधान् मारंत-वेगस् तु धुन्वन् धनुर अन्-उत्तंमम् । २] दृष्टा तव कमे शत्रूणां सारथि वाक्यम् अव्रवीत् ॥२॥ [२ अत्रैव त्वरितं याहि सारथे यत्र वानराः । ४] एते हि सहिता प्रन्ति सु-बहून् राक्षसान् रणे ॥३। [३ एतान् नि-हन्तुम् इच्छामि समर-श्ापिनो दयं अह् । ५५] एतैर् हि राक्षसाऽनीके सु-पहव् कदनं छतम् ॥५॥ [५ ततः प्र्वजिताश्श्वन रथेन रथिनां वरः । ६] हरीन् अभ्य्-अहनत कोधाव किरन् बाणान् अ-कम्पनः॥५।[६ १. रा१-उक्छद्रा य ० म-चक्र्वे गितं स्वीयं । २. म-वे बहुरास्॥ ३. म- नस्ति ॥ ४. अ प्र-ठकाकाण्डे । ब् म्-अकम्पननिर्याणं । रार फ-०निर्याणो ॥ ४, म-कोषमूच्तिि° ।क& प्र गार छ म-परमका्मुकम् ॥ ७. मरणे ॥ द, गङ्प्रजविता० ॥
युद्ध-काण्डम् । ३२ । १५। १.३९
नं रोक्ुर् वानराः स्थातुं किं पुनर् योद्धुम् आ-हवे | ७] अकम्पन-शरैर् म्रा दुद्ुस् ते ` दिशो दक्षं ॥६॥ [७ तान् मृत्यु-वश्चम् आपन्नान् अकम्पन-श्राऽऽहतान् । ८] समप्-ईकष्य हतु-मान् ज्ञातीन् सम्प-तस्थे महा-बछः।।७॥ [८ तं पहा-पएवगं चषा सवै पवर्गे-युथपाः ।
९] समेत्य सम-अरे वीरं सम-अग्राः पर्य-अवारयन् ।८।। [९ हनू-मन्तं चै ते दष्टा वभूषुर हरियूथपाः । ९०] विश्वस्ता षठिनः सर्वे वेगवन्तम् उपाऽऽश्रिताः ।९॥ [१०
-फम्पनस् तु रेखाऽऽभ हनू-पन्तम् अव-स्थितम् । १९] महेन्द्र इव धाराभिः शरैर् अभि-ववर्षे तम् ॥१०।। [११ अ-चिन्तयित्वा तान् बाणान् शरीरे पततः शितान् ।
१२] अकम्पन-वधाऽथोय महाऽऽत्मा षि-दधे मनः ॥११।। [१२ स पदस्य महा-तेजा हतु-मान मारूताऽऽत्मजः । १३] रक्षस् तद् अभिदुद्राव कम्पयन्न् इव मेदिनीम् ॥१२। [१३ तस्याऽथ नदेमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा ।
१८] बभूव रूपं दुर्-धषे श्क्रस्येवो्यताऽशनेः ॥१३॥ [१४ आस्मानं चाऽमरहरणं रद्रा क्रोप-समन्ितः ।
५] सारम् उत्-पाटयामास गिरि-भृङ्गम् इवोन्-नतम्।।*५।। [९८ तं ग्रहीत्वा महासार पाणिनैकेन पारुतिः ।
९६] वि-न सु-मदानादं जासयामास्र राक्षसान् ॥१५॥ [१६
१. म-न स्थातु वानरः रक्य। २. परार फ-ण्वुः सववानराः । म सवै एव प्रदुद्रुवुः ॥ ३. म-ते प्रवगेश्वराः । ४, म-पदिताः ॥ ५, म-तु । ६.रा+ ल लर ब दख प्र-वित्रस्ता | ७. रार फ म-बल्वन्तम् ॥ ८. प्र म-उप्रस्यितम् ॥ ६. लर-चितन् ॥ १०. म-प्रषद्य ॥ ११. रा५ ल लर ब् च्च प्र-नन्दमानस्य ॥ १२. रार-चप्रह्मेणं। १३. म-दुध्वा रोषस° । १४. रा२ फ़ म-इवोच््तिम् ॥ १५५. प्र-अत आरभ्य श्रामयासास मारुतिः" इत्यन्तः पाठो नास्ति! १६. म-नास्ति ॥
१.९ ० वास्पीकीय-रामायणम् ।
ततस् तम् अभि-दुद्राव निशाचरम अ-कम्पनम् 1 १७] नि-न्तुं नुवि कृद्धो वज्रेणेन्द्र इवाऽऽ हषे ॥९६।। [१७ तम् उद्-यम्य पहा-साटे आरामयामास मारुतिः ।
प] च्राम्यमानं म) स चिच्छेद शरस् ताटम् अ-कम्पनः। १.७) [प वि-ध्वस्ते कमं तद् दष्टा हनु-मार्न् अति-विस्मितः ।
प] समुद्यम्य गिरेः शृद्धं जवेनाऽभि-ससार तम् ॥१८।। [पि अ-कम्पनस् ततो दषा गिरि-भृङ्कं सयद्-यतम् । १८] दृराद एव महा-बाणर् अधै-चन्दैर अदारयत् ॥१९॥ [१८ तत् पवैताऽग्रम आकाशे रक्षो-वाण-विदारितम् । १९] वि-कीणं पतितं ष्टा हनु-मान् पि-स्मितोऽभवत।।२०। [९९
२०३] सोऽन्व-कणं समा-साश् रोषदर्पऽन्ितो हरिः । प] तणेम् उत्-पाटयामास गिरिदम् इवोन-नैतम्।।२९॥ [२० ते गृहीता महाकायम् अश्व-कणं महा-द्युतिः २१] प्रहस्य परम-प्रीतो भामयामास संयुगे ॥२२।॥ [२१ प्र-पावन्न् उरू-पेगेन प्र्भ्जन-परान दमान् ।
२२] हनु-मान् परम-क्द्धश्च चरणेः कम्पयन् महीम् । [२२ २३३ जघान परमक्रुद्धः पदातींश चाऽपरान् वहून् ॥२३।। [२३३ तम् अन्तकम् इव कद्ध॒ सम्-अरे प्राग-हारिणम् ।
२४ हनू-मन्तम् अभिपर्य राक्षसा विपदः ॥२४॥ [२२ तम् आपतन्तं सं~रब्धं राक्षसानां भयाऽऽवहम् । २५] ददशीऽकम्पनो वीर् चुक्रोध च महा-बः ॥२५॥ [२५
१. म-नास्ति ॥ २. म्र रारफ म-प्ामयन्तं। ३. ल+-च चिच्छेद ¦ र विचिच्छेद ॥ ४. रा१ ल०लस्व-° मामिति वि०। ग्र-०मान् वीक्ष्य वि° । रारफ- °मान्प्रक्य वि° । म~“'हनुमान्" इत्यारभ्य “हृष्टा हनु०"” इत्यन्तः पाठो नास्ति ॥ ५. म-समादाय । ६. रार फ म-महागिरिं । ५. म्र रार फ-दइवोच्छितम् । म-इवोत्थितम् ॥ ८. रार फ-सम्भजनत० । £, स-नास्ति । ९०. अत परमधिकः पाठः--रार-राक्ञघान् सवलान् करान् सहयान् सरथस्थितान् । १९ प्र रार-समरे कद्र ॥ १२. रा ल. लर ब अ प्र फ-नास्ति ॥
युद-काण्डम् । ३२ 1 ३५ । ९५१
स॒ चतुर्-दशभिर बाभर भि-शिखेर यर्म-भेदिभिः।
२६] विभेद सु-महावीयं हनूमन्तम् अ-कम्पनः ॥(२६॥ [२९ स तथा तेन विध्वस्तो बहुभिर् मार्गणे; रितः । २७] हतु-मान् ददे वीरो रुधिरेण सम्-उक्षितः ।॥२७।। [२७ उत-पाटय सहसा टक्षं॑दछ्रत्वा वेगम् अन्-उत्तमम् । २८] शिरस्य अभि-जघानाऽ ऽद निन्ञा-चरम् अ-कम्पनम्। २८) [२९ तेन दक्ष-पटारेण वज्रेणेवाऽति-रंहा ।
प] राक्षसो वानरेन्द्रेण परेषितो यमसादनम् ॥२९॥ [३० ते दृष्टा पतितं मूमो कम्पमानम् अ-कम्पनम् । ३०| व्यथिता राक्षसाः सवे क्िति-कम्पे नगा इवं ।॥३०। [३१ त्यक्त-प्रहरणाः सवै राक्षसास ते पराजिताः ।
३९] छडनं प-विषिशस् चस्ता हन्यभानाः प्वै-गपेः ।२३९।। [३२ ते गुक्त-केराः सं-विग्रा मञ्यमानाः परा-जिताः ।
३२] भयाच दछृम-जडेर गजैः श्वसन्तो विपर-दुदरबुः ॥३२॥ [३३ अन्योऽन्यम् अभि-मदेन्तो भिविर् नगरं तदा ।
३२] पृष्ठतस् जस-संम्मूढाः प्रेक्षमाणा युहुर-युहुः ॥३२। [३४ तेषां सं-नहतां सं-ख्यं विशतां च पुरीं भयात् ।
३०] रक्षसाम् अ-जयं चषा वि-नेदुस् ते वनौकसः ॥२५॥ [1९
वि-नेदु्् च यथा-कामं इरयो नित-कारिन प] पुनश च जघ्नुः पतितान स-पांम८णा)नेव रान्नसान्।३५।।[२७
१. म-निरितिरदैहमेदिभिः॥ २. गा =-रातः ।॥ ३. म-रिरसा निजघानाथ ॥ ४.रा१ललरब अ प्र रारफ-नास्ति॥ ५५. म-अत आरभ्य ३४-सश्शोकं यावत्पाटे नास्ति ॥ £. अ-नास्ति ॥ ७. रार-पुवेराः। ८. ्र-छूमपरः॥ £. रातल ग्ल र व ष्म प्र-०नन्दन्तो १०. ल >ल२ब-०सम्पूर्णाः । ११. रार फ-राक्षसानां भयं ॥ १२. रा०ल ल रब अ प्र रारफ-सतरणानेव । १३. स~पागेऽयं ३७-शश्भोकानन्तरं ` व्यत्यासेन पठितः ॥
१२ वास्मीकीय-रामायंणम् ।
१
तेषु खड्गं प्र-षिषटेषु राक्षसेषु यथा-बर्म् । ३५] समेस्य हरयः सवं हनु-पन्तम् अपूजयन् ॥३६॥ [३९ सोऽपि पृष्ठम् तान् सवान् वानरान् भरत्य्-अपूजयत् । ३६] हनू-मान् सच्च-सम्पननो यथाऽहम् अभि-पूजितः।।३७॥ [३६ अपूजयन् देव-गणास् ततः कपिं स्वयं च रामोऽति-ष॑रच्् च रक्ष्णः । तथैव सुग्रीव-युखाश् च वानर्यः ३९] वि-भीषणय् चैवं सहाऽ्ु-यायिभिः।।३८॥ [३९
दव्यार्षे रामायणे युद्र-कण्डऽकम्पन-वघो नाम द्रा्चिराः सर्गः ॥३२॥
वि-३१]= [अयस्तरिशः सगेः] = =दा-५७]
१] ततस् तु र्णः कुद्धः श्रुखा हतम् अ-कम्पनम् । [शपू
रउ] पुरीं परि-ययो छङ्ं सवो(न) गुस्मान् अवेक्षितम् ।।१॥ [रउ तां राक्षस-गणेर गुनां गुस्मेज च बहुभिर् युताम् ।
४] ददश छड्मं राजन्तीं बहु-्वज-पताकिनीम् ॥(२॥ [३ रुद्धां तु नगरीं श्रा रावणो राक्षसेश्वरः ५] उवाचाऽमषितः काटे प्र-दस्तं युद्ध-कोषिदम् ॥३॥ [४ पुरस्योपनि-रढस्य सहसा पीडितस्य च ।
ठ] नाऽन्यं सप्-अथं परयामि युद्धे युद्-षिदां वैरं ॥५।। [५ ७उ| अहवा कुम्भ-कर्णोवा तंवा सेना-पतिर मम।
इन्द्र-जिद् वा निकुम्भो वा वहैयुर भारम् ईशम् ।।५॥ [2
१. म-नास्ति ॥ २. अतः परमधिकः पाठः--म-स वीरशोभामतलां वहन् कपिर्निहत्य रक्तः सहसानिलात्मजः । महासुरं वीरसमुश्रताय यथैव विष्णु- बलिनं चमूमुखे ॥ ३. म-रामो सरथश्च } ४. म-°मुखाः प्रवेगमाः 1 ४. प्र-चापि। £. सम-°दयोधिमिः॥ ७. ब अ प्र-रंकाकांड। म-युद्धपर्वणि ॥ ८. म-युक्तां । ६. रा फ म-वृतम् । १०, प्र-द्वितीयत्रतीयपादो न स्तः॥ १९१, ल५ लर बरार फ युद्धविशारद । म-युद्रविशरदम् ॥ १२. म-नास्ति ॥
युद्ध्-काण्डम् । ३३ । १६ । १९३
८] सत्वं बर्प् इदं कृत्स्नम् आ-दाय परि-गृह्य च वि-नयायाऽ०य् निर्-याहि जदि सर्वान वनौकसः॥६॥ [७ २] निर्-याणाद् एव ते वीर चपटा हरि-बाहिनी । नदतां राक्षसेन्द्राणां श्रुत्वा नादं नँ तिषुति ॥७॥ [८ ०] चपला ह अ-प्रिनीताच्् च चछ-चित्ताश च वानराः! घोषे न ते सदिष्यन्ति सिह-नादम् इव द्वि-पाः ॥८। [२९ ९१] नदन्तं तवां समा-खक्ष्य रामः सौमित्रिणा सह । अ-वश्ञस् ते निरा-छम्बः प्र-दस्त वक्षयम् एष्यति ॥९। [१० १२] आपत्सु सं-रेयः श्रयो नं तँ निः-संशयं(यः)कृतम्(८१ तः)। प्रतिरोमाऽतुरोमं च ्यथा-वन् मन्यसे हितम् ॥१०। [११ १३] रावणेनेवम् उक्तम् तु प-हस्तो वाहिनी-पतिः । राक्षसेन्द्रम उवाचेदम् असुरेन्द्रम् इवोशनाः ॥११। [९२ १८] राजन्. मन्निर्त-पूवं मेˆ दशेर मन्निभिः सह । ि-बादज्् चाऽपि नो ठत्तः समवेश््य परस्परम् ॥९२।। [१३ ` १५] प्रदानेन तु सीतायाः श्रयो व्यव-सितं मया । अ-पदाने पुनर् युद्धम् एतत तदैव तु ॥९२॥ [१४ १६] सोऽहं दानेच च मानेश च सततं र्छितस् त्या । सान्सेश् च वि-विधे राजन् किं न कुर्या मियं तव ॥९४।। [१५ १७] मद्-बाणाऽशनि-पेगेन हतानां तु रणाऽभिरे । अद्य तृप्यन्तु मांसेन पक्षिणः काननौर्कसाम् ॥१५॥ [१९ ९८] नहि मे जीषितं रक्ष्यं पुत्रदारधनाऽऽदिभिः । १. म-नास्ति ॥ >. रार फ मन्दता । ३. लन-प्रतिष्ठति । प्र चलिष्यति । रार फ म-द्रविष्यति ॥ ४. रार फ म-नदन्तं ॥ ५. ल प्र संव्रय॑ । रार म-संश्रयः । £. म-नदु । ७. म-यदन्यन् ॥ ८. म-मंत्रितमस्माभिः। £. य१ ल१ ल ब-ऊुरारं ॥ १०. म-पूजितस् ॥ ११. रा१ ल लस्वञ् प्र~-°कसः ॥ ६२५. ल र~राक्य ।
१.ढ वार्मीकीय-रामायणम् |
सतं मां पश्य जुहन्त तवदु-अथं जीषितं रणे ॥१६॥ [१६ ९९] एवम् उक्ता तु मतरं राधणं वाहिनी-पतिः । उवाचेदं बखाऽध्यक्षान् प-हस्तः पुरतः स्थिर्तान्। ।१७॥ [१७ २०] समौऽनयत मे क्षिप्रं राक्षसानां महद् बलम् । [१८ यावद् वानर-मांसेन पक्षिणस् तपेयाम्य् अहम् ॥१८ | २१] इत्य् उक्तास् ते प्रहस्तेन बखाऽध्यक्षाः कृत-त्वराः' । वखम् उद्-योजयामापुंस् तस्मिन् राक्षस-मन्दिरे ।॥९९।। [२० २२] सा बभूव युहूतैन तिग्मा सेना(तिम्म-सेना)बहु-ध्वजा। लङा राक्षस-बीरेम् तेर गजैर् इव समा-छुला ॥२०॥ [२१ २३] हुताऽशनं तषयेतां ब्रौह्यणांग् च नश्यताम् ¦ हव्य-गन्धं भरति-वहन् सुरभिर् मारुतो ववौ ॥२९॥ [२२ २.४] तपयिला तु ते सवै विधि-वज्् जात-वेदसम् 1 [7 २५] सनश् च विषिधाऽऽकाराः शिरोभिर अभि-मन्तिरताः।२२॥ रदैपू] सङ्खाम-संनल्ाः संहृष्टा पारयन्तो महा-बखाः । [२३ प] बाह्मणः खस्ति बाच्यापगरे सं-ग्रापाय जयाऽऽशिषः।।२३।। [प २६्ख] धनुर्हस्ताः कवचिनो वेगेर्नाऽऽष्ुत्य र॑क्षिसाः । रावणं पर्य राजानं प्रहस्तं पय्-अवारयन् ॥२५।। [२४ २७] अथ संमान्य राजानं भेरीम् आ-हत्य सुस्वरम् । आ-रुरोह रथं दिव्यं प्रहस्तः सन्न-कामकम् ॥२५॥ [२९
१. प्र रारफ़ म-संपरय मां जुक्नयन्तं } २, म-त्वदथं याचितं ॥ ३. रार फ-बलाध्यक्षं प्रहस्तः पुरतः स्थितम् । ४. राल जल रखव अ प्र-नस्ति॥ ५. रार फ- समानयस्व ॥ £. रार फए-उक्तस्तु प्रहस्तेन बलाध्यक्षः कृतक्षणः । ७. रा५^ ल. लयर्ब श्च प्र रार फ-ग्मास ॥ ८. लप लर ब-गणेर् ॥ ६. ल म तर्पयित्वा । १०. तल रब- न्णां नसस्कृताम् । म-नास्ति) ११. म-नास्ति। १२. प्र-अभिपूजिताः ॥ १३. राऽल१ल२ ब अ प्र-संज्ञा) १४..म-सङ्गचमेधन्धराः ॥ १५. म-संगम्य । १६. ज्१ लर अ प्र-सस्वराम् । १७. रार-नास्ति ॥
युद्धकाण्डम् । ३३ । ३६ । ९४५
२८] हयैर महा-नवेर् युक्तं सम्यक तृल-समन्वितम् । महा-जटद-निर्घोषि दी्र-चन्द्राऽकं-मास्वरम् ॥२६॥ [
२९] उदग्र-ध्वन-द्षेषं सु-वरूथं सव्-अपस्करम् । ३०३] सुवणै-नाख-युक्तं पम-हसन्तम् इव भिया ॥२७॥ [२७ स तृणे रथम् आस्थाय ब्राणाऽ्पित-ज्ञराऽऽसनः । ३१] छङ्काया निर्-ययोौ क्षिप्रं वरेन महता हतः ॥२८॥ [२८ ततो दन्द्भि-निर्घोषः पर्जन्य-निनदोपमः । ३२] शुश्रुवे शङ्ख-शब्दश् च प्र-याते वाहिनी-पतौ ॥२९। [२९ रदेन वाऽथ सैन्येन प्राग ्रारेण विनिर्-ययौ | ३३] गज-यूथ-निकादोन बेन महता छतः ॥३०।॥ [३२ वि-नदन्तो रवान् घोरान् राक्षसा जग्मुर् अग्र-तः। ३४] समन्त-तो महा-कायाः भ-दस्तस्य पुरः-सराः ॥२१॥ [३० सागरप्रतिमोषेन बेन महता हतः ।
प] पर-दस्तो निर्-ययोौ श्रद्धः काराऽस्चनचयोपमः ॥३२॥ [३३ तस्य नियाण-घोषेण र क्षसानां च गेत । ३५] जङ्ाया सर्वै-भूतानि विनेदुर विकृतेः स्वरैः ॥२३॥ [३४
व्यू-अध्रम् आ-काशम् आ-त्य शस्र-वणं खर-स्वनम्। [३५य् ३६] ववष रुधिरं देवः प्रहस्तस्य रथोपरि ॥२३०५। [प
ध्वज-मूधेनि गृध्रोऽस्य नि-टीनो दक्षिणा-सुखः । [३९ ३७] वमन्त्यः पाषक-ज्वाखाः शिवा घोरां ववारिरे ॥३५॥
अन्तरिक्षात् पपातोस्का वायुश्च च परूषो ववौ | [३द
१. रालरलयर्व द्म प्र-प्रहसन्तमिव ध्रिया।२. रार-नास्ति॥ ३, रा-
परिष्कृतम् । फ-परिस्करम् । ४. म~नास्ति । ५. म-ुवणजलसंमिशरं सूर्यतेजः समप्रभं ॥ £. म-रावणं पुरतः स्थितम् ॥ ७, म~्यूढेन रश्प्वोषेण प्राग्ररेण स निर्ययौ ॥ ८. राजल >लरब अ म-जष्ुः । ६. रार-भीमरूपा । १०. प्र-नास्ति ॥ ११. प रारम-नास्ति॥ १२. रार-राजताम्। १३. लल र अ-विहतेः॥ १४, अघोरं ॥ १९. म॒-नास्ति }
१.८६ . वार्मीकीय-रामायणम् |
३८] अन्योऽन्यम् अभिसं -रब्धा ग्रहाश्च चन चकारिरे ॥२६।॥ [३७ ३९प्] प्र-यातस्य च सं-ग्रामे उर्याऽस्य वि-कृताऽभवत् । ४९३] अश्रु-पूणै-मुखशच चाऽस्य दक्षिणः स्खछितो हयः ।२७॥ [प ३९३] सारथेर् बहूधा चाऽस्य ॒पएतनाम अव-गाहतः ।
भ्र-तोदो न्य्-अपतद् धस्ताद् धरण्यां हर्य-शासिनः।३८॥ [४०
४०] नियोण-श्रीञ्च च तस्याऽऽसीद् भास्वरा या सु-दुेभा । श्प] सा ननाश युहूतन समे च स्खलिता हयाः ।३९॥ [४१
तान सम्-ईश्य महोत्पातान् प्रहस्तो भृश-दारुणान् ।
४२] आत्म-धेये वि-दण्वानो राक्षसान्. इत्य् उवाच ह।।*०॥ [प
काटो भवेयं कारस्य दहेयम् अपि पावकम् ।
३] मत्यं मरण-पर्मेण सं-योजयितुम् उव-सहे ।(४९। [प
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा प्रहस्तस्य रणाऽजिरे ।
छट] सुसंरब्ध-तरा नेद रक्षसा युद्ध-दईमेदाः ॥४२॥ [प
ततस् तम् अभिनिर्-यातं परभूत-बर-पौरुषम् ।
४५] युधि नानाप्रहरणा कपि-सेनाऽभ्य्-अवतत ।॥४३।। [४२
अथ घोषः सु-तुमुखः कथीनां सम्-अनायत ।
४६] दक्षान् प्र-भञ्ञतां चैव गुर्वी चोद्-यच्छतां शिखाः॥*५। [५३
उभे ते मुदिते सेने रक्नोगण-वनौकसाम् । [०४ ४७] वेगितानां सम्-अथोनाम् अन्योऽन्यं बध-का्धिणाम्।८५। [४५ ततः प्रहस्तः कपि-वाहिनीं ताम् अभिपर-तस्थे नि-धनाय दुर्-पतिः । विदृद्ध-वेगं वन-दाह-दारुण प] यथा मुमूषुः शमो षिभा-वघुम् ॥४६॥ [दे इत्ये रामायणे ुदरकाण्डे प्रहस्त-निर्याणं नाम अयश्विश्षः सर्गः ॥३३॥
१. म-नास्ति ॥ २. रात्लप्लखवञ्मप्र रार फ-छाया च ॥ ३. म-दरिशासिनः ॥ ४. म-नास्ति॥ ५. म-चासन् । ६. प्र शफ स-युद्धकाक्षिणः ॥ ७. रारफम- तु ॥ ८. म-विशुरेगं विनदन्मुदारुणं ॥ ६, ब प्र रार-लंक्राकाण्डे। म-युद्धपवेणि ॥
[व-३२]= [ चत॒स्विशः सैः] =दा-^<] ततः प्र-हस्तं निर-यान्तं भीं भीम-पराऽऽक्रमम् ।|*१यप्
%] गजन्तं सु-महाकायं॒राक्षसेर् अभित्त-इतम् ॥*१।॥ [५३ ददशे महती सेना वानराणां बरीयसाम् ।
२] अभिसंजात-हषाणां भर-हस्तम् अभि-गर्जताम् ॥२॥ [६ खड्-शच्छयुष्टि-बाणाम् च शुखानि य॒ुसछानि च ।
३] गदाश च परि-घा्् चैव वि-षिधाश् च परन्व॑-धाः ॥२॥ [७ धनूंषि चं वि-चित्राणि राक्षसानां जयेषिणाम् ।
८ ] प्र-गरहीतान्य् अशोभन्त वानरान् अभि-पावताम् ॥४५।। [८ जहुः पाद-पांश् चैवं पुष्पितान् वानरर्षभाः ।
५५] शिखाश् च वि-विधा दीर्घा योदु-कामाः पुवं-गमाः ।५॥ [९ तेषाम् अन्योऽन्यम् आ-साय सं-प्रामः सु-पहान् अभूत्
2] बहूनाम् अस्प (र्म)-दष्टीस् च सर-दष्टीच् च वषताम्।\६॥ [९० बह्षो राक्षसा युद्धे बहून् बानर-युथपान् ।
७] वानरान् चाऽपि रक्षांसि नि-जघ्नुश् चपान् बहून् ।७।। [१९ शूरैः पर-पथिताः के-चिद् वार्नराः पर्माऽऽयुषेः
८] पंरि-पैर आ-हताः के-चित के-चिच् छिनाः परश्व-धेः।८।।[९२ निर-उच्छ्वासाः कृताः के-चिन् नि-पेतुर् परगी-तटे]
९ | विभिन-शिरसः के-चिद् इषुभिच्च छादितीस् तथा॥९। [१ के-चिद् द्विधा कृताः खडः स्फुरन्तः पतिता सुषि)
१. रार-बहुभिव्रैतम् ॥ २. अ-नास्ति ॥ ३. रार फ-प्रतिधा० ॥ ४. रा ल१ लर ब अ प्र-अस्तरवष्टीर् ॥ ५. अ प्रतानरांस् ॥ ६. म-नस्ति। ७. रा. ल१ लर बञ्म-परिवेन ॥ ८, प्र रार फ-न्छवासाः पुनः. म-. नास्ति । &. ल० ल २ ब~-अभिन्ररि° । १०. सैर फ-चादितास् ॥ १९. फ-कृतेस् । १२. तल" लर बश्च प्र रार-तीक्षणः; १३ रा ल्म लर ब श्न प्र-पुरतः।
१.४८ वास्थीकीय-रामायणम् ।
०] वानरा रासः शूरः (छेः) पा्व-तम् च विदारिताः 1९०।[९४ पाद-पैर गिरि-ृद्धैग च सं-पिष्टा धरणी-तरे ।
९१] वानरेश चाऽपि सं-करदधे राक्षसोघाः समन्त-तः ॥११।। [१५ वज-स्पर्योस् तैटेश् चाऽन्ये मुष्टिमिश् च ईता मशम् ।
१२] वेम च शोणितं वक्ेर षिशीर्ण-दर्शन-च्छदाः ॥९२।) [१६ आओंत-स्वरं च नदेतां सिह-नादांश् च गंजताम् ।
९३] बभूव तुयुखः शब्दो हरीणां रक्षसां तथां ॥१३॥ [९७ वानरा राक्षसाश चैव॒ वीर-मागैम् अनु-तरताः ॥ १६] निटत्त-नयनाश् चक्रः करदाः कमौण्य् अभीत-वत् ॥१४॥ [१८
५३ ] कृर-पमः कुम्भ-हनुर् महानादः समुन-नदः } एते प्रहस्त-सचिवा जघ्नुः सवान् वनौकसः ॥१५॥ [१९ १द] तेषाम् आ-पततां क्षिपं निरतां च वनौकसः 1 द्वि-तरिदो गिरि-भृङ्खेणं जपानेकं कर-पमम् ॥ ९६॥ [२० १७] दुर्-सुखः पुनर आ-धूय बछ-वान् वि-पु दपम् । अ-परोप् प्रहस्तस्य समुन्-नदम् अपोथयत् ॥१७॥ [२१ ९८] जाम्ब-वांम् तु सु-संरञ्य उत्या (द-स्था)प्य वि-पुखां शिखाम् । अपातयन् महा-तेजा महा-नादस्य वक्षसि ॥१८॥ [२२ १९] अथ कुम्भ-हनोस् तारस् तरसा संयुगे बटी |
१. रा ल१लयर्व च प्र-राक्षसाशचैव । रार फ-नसैश्चैव । २. गा. ल१लरव अ-बहुधारवि ° । प्र-बहुवा च वि ० । रा१म-°तश्वावदारिताः ॥ ३. ल२- तुल्येर.। ४. ग्र म~ चाहता । ५. प्र-ववमु; । रा२ फ-अवमन् । म-उद्रमुः । £. प्र रार फ म-ग्द्शनक्षणाः ॥ ७. लर₹-अन्तस्वरं 1 रा₹ फ़-आर्तस्वनं । ट. रा१ल१लर वच प्र-नदताम् । ६. प्र रार फ-तदा॥ १०. अतः परमधिकः पाठः--रार-एतस्मिन्नन्तरे शूराः प्रहस्तस्य पदानुगाः ॥ १९. प्र-°कसाम् । १२. फ म-नस्ति ¦ १३. रा१ अ-गिरिदुगंण । ल लर ब-गिरिमर्गेण ॥ १४. रार फबन मि । म-वलत्सुवरिषमं । १५. म-सुंकरदः । १६. रा. फ मु-उत्पाट्य ॥
युद्ध-काण्डम् । ३४ । २८ । १५९
क्षेण महता प्राणान कपिस् तस्य समा-ददे ॥१९। [२३ २०] अ-प्रृष्यमाणस् तत् कम प्र-हस्तो रथम् आ-स्थितः २१पू] चकार कदनं घोरं धनुषू-पाणिर् वनौकसाम् ॥२०। [२४ २२१] श्वुभितस्याश्परमेयस्य सागरस्येव -पवं, । २१३] आ-वतं उपसं जज्ञे वरस्य महतो महान् ॥२९॥ [२५ २२उ] महताऽपि शरोपेण भ-हस्तो युद्ध-कोविदः । अर्दयामास सं-क्रुद्धो वानरान् परमांऽऽहवे ॥२२॥ [२९ २३] वानराणां शरीरेम् ते राक्षसानां च मेदिनी। बभूव नि-चिता तत्र प्षतेर् इव सर्वतः ॥२२॥ [२७ २धसा मही रुषधिरोपेण प्रच्छन्ना स्म प्र-काशते। २५] सं-च्छन्ना माधवे मासि पटाशचैर् इव पुष्पितैः ॥२०॥ [२८ हत-वीरोध-वपां त मग्नाऽऽ्युध-परिच्छ्दाम् । प] शोणितौघ-महातोयां यम-सागर-वीदिनीम् ॥२५॥ [२९ रार्करद-घन-महापड्कं विनिष्कीणौऽन्व-रेवाम् । पि] छिनि-काय-लिरो-मीनाम् अङ्घाऽवयव-शाद्रटाम् ।२६॥ [३० गरध्र-हंस-वग(धका)ऽऽकीणां कडू-सारस-नांदिताम् । प] मेदः-फेन-चयाऽऽकीणां मृत-स्तनित-निःस्वनाम् 1२७ तां कापुरूष-दुस्तारां युद्धभूमि-महानदीम् । [३१ नदीम् इव जनलाऽऽपातां रस-सारस-सेविताम् । पि] राक्षसाः कपि-वीरंग् च तां तेरुर् दुस्-तरां नदीम् २८ [३२ १. म-रथिनां वरः । २. म-नास्ति ॥ ३. फ-सम्भवः | ४. म-०तोवत् ॥ ४. म-स महाहवे ॥ £. रा० ल१ लर ब च प्र-ररीरेषु । म-रारीरेध । ७, शार म-°रगामिनीम् ॥ ८. फ-यकृद्रन ° । म-रोणितौघम ० । ६. म-°णङ्गदाद्रलाम् । १०. रा-ल०लरव-छि बकछयाशिसे ° ॥ ११. रा२-०ससेविताम् ॥ १२. रा^ ब
छ प्र फ-~मत्त० ॥ १३ लम लर व द्रार फ प्र-नलापाये। १४. म-नास्ति। १५. रा१-क्पियूथाशच । प्र २ा२ फ-कपियोधाश् । १६. रा१-ते सवे दुस्तरां तदा ॥
युद-काण्डम् । २४ । ४८ । १५१.
सिह-शाैल-सदशो सिह-शा्ूट-विक्रमो ॥२८॥ [४६ ३४] तौ समाना उभौ वीरो सं-वुगेष्व् अं-निवतिनो । आ-काङ्कन्तौ यशः प्राऽप्तं दतेनद्रात् इव सं-युगे॥३९॥ [४७ ३५] आ-नघान ततो नीकं खले युसखेन सः। प्रहस्तः परमाऽऽयस्तम् तस्य सुस्लाव शोणितम् ॥४०॥ [४८ ३६] ततः शोणित-संसिक्तैः स॒ ग्रहीता मरहा-तर्म् । प्रहस्तस्योरसि कदो वि-ससजं महा-कपिः ॥४१॥ [८९ ३७] प्रहारं तम् अ-चिन्त्याऽथ प्र-ग्रह् मुसटं महेत । अभिनदुद्राव बलिनं बरी नीरं पुवं-गमम् ॥*४२।। [५० ३८] तम् उग्र-वेगे सं-रन्धम् आपतन्तं महाकपिः । नीखः सम्पष्य जग्राह महा-कायो महा-रिखम्।।४३।। [५१ ३९] तस्य॒ युद्धाऽभिकामस्य म्रधे युसल-योधिनः प्रहस्तस्य शिखां नीलो मूधि शीघ्रम अ्पीतयव्।(*५।। [५२ ४०] सा तस्य कपि-मुख्येन विमुक्ता महती शिखा । 'विभेद् वहु-पा घोरौ प्र-दस्तस्य शिरो महत् ॥४५॥ [५३ ४१] स॒ गताऽसुर गतश्रीको गत-सन्ो गतेद्ियः । पपात सहसा भूमौ छिन्न-मूल इव द्रमः ।*६॥ [५४ ४२] विभिन्न-रिरसस् तस्य बहु सुस्व शोणितम् । शरीराद् अतिसं-रब्धं जरं भर-सवणाद् इव ॥४७॥ [५५. ४३] हते प-हस्ते नखेन तत्राऽऽकम्त्य महद् बषटम् । राक्षसानाम् अहृष्टानां लङ्काम् अभि-पपात ह ।४८॥ [५९ १. ल१लर ब्म ` १ ल०लरवश्चप्र रार फ म-विक्ान्तौ समरे । । २. ल लर ब- संगरामेष्वनि° ! रा२-संयुगेष्वतिव ° । म-तंयुगेप्यनि ० ॥ ३. रा०-०संदिग्धः प्रगृह्य सुमहा ° ॥ ४. रा १-तमचिन्त्य प्रहारं त॒ । ‰. युञ-पुनः ॥ £. ल लर ब अ-उग्रवीरयं ॥ ७. रा०-तूणैम् । ्र-नीलो । रा रफ-चैव । ८. म्र रारफा-न्यपात०। ६,
म-नास्ति॥ १०. याज -तेन ॥ ११. फ-शरीरम् । १२. रा० प्र यरफ म-अभिसं° ॥ १३. रा१-तदकम्पन्म ° । ल१ ल २ ब अ-तत्रकरम्पत तद् ॥
१५२ वाट्मीकीय-रामायणम् ।
४४] अ-दोक्तंसमभि-स्थातुं नि-हते वाहिनी-पतौ । कुम्भं भ्रं समा-साद्य वि-कीणं सिरं यथा ॥४९॥। [५७ हते तस्मिश्् चमू-मुख्ये न कश-चित् पुरुषोऽभवत् ।
४५] तस्मिन् रक्षो-गणं-बटे ध्यान-मूकत्वम् आ-गते ॥५०॥ [५८ ततः सं नीखो वि-जयी महाबलः
प्र-शस्यमानः स्व-कृतेन क्रमेणा ॥ समेत्य रमेण चै रंक्ष्मणेन ए] प्रहुष्ट-रूपोऽथ वभूव यूथपः ॥५१। [५९ दर्वि रामायणे युद्धकाण्डे प्रहस्त-वधो नाम चतुरस्तिशः सगः ॥३४॥
[व्ि-३३]= [पत्रः सगः] =दा-५दपक्षिप्त- तस्मिन् हते राक्षस-से्य-नाथे पुवं-गमानाम् ऋषभेण युद्धे । भीमाऽप्युधं सागर-तुस्य-रूपं प] पर-ददवे राक्नस-राज-सेन्यम् ॥९॥ [५९११ मत्वा त॒ नीटेन इतं शुः सेना-पतिं साभनुर्न्ध प्रहस्तम् ।
१. रा+-अशक्ताः । प्र रार फए-अरक्यं । २. रा५-तमरे स्थातुं । ` १. रा-अशक्ताः। प्र रार फ-अरवयं । २. राजसम स्थातुं । रार फ-समवस्थातु । म~समभिप्रप्तं । ३. रा०-प्रकीण । £. म-नास्ति ॥ ४५. रा५- रक्षोबरुगते ॥ ६. ल) लय्वच् म्र रार फनततस्तु ! ७. ल१लरबश् ग्र रार फ-सल० ॥ ८. फननास्ति । &. म-युद्रपवेणि ॥ १५. ल. लर व प्र-श्सेन्यराजे । अ-°सराजसेन्ये । ११. म-नास्ति ॥ १२. म- यदा । १३. मदु बुद्धे । १४. रा ₹-पादुचरं ।
युद्ध-काण्डय् । ३५ ! ९ । १९ ह तच चाऽपि तेषां स॒ नि-श्म्य वाक्यै पि] रक्षोऽधिपः क्रोधवशैः जगाम ॥२॥ [२ सं-श्रातरं नीरख-हतैे नि-श्म्य सोकाऽदितः करोर्ध-विदत्त-नेजः । उवाच तान् नैकरत-योध-मुख्यान् प] इन्द्रो यथेवाऽमर-योध-मुख्यान् ॥३॥ [३ प्रहस्तस्य वधं श्रुत्वा रावणो ओान्त-पानसः। १] राक्षसान् आ-दिदेशाऽथ राक्षसेन्द्रो महा-बः ॥४।॥ [पर०९ कयां श्ुषु नाऽव-क् यैर् इन्द्र-बट-सूदनः २] सूदितः सेन्य-पाटो मे साऽनुयाच्रः सबान्धवः ॥५॥ [२ ३उ] सोऽ रिपु-विनाश्ाय स्व-ठंस्य च दृद्धये । ८उ] स्वयम् एव गमिष्यामि रंग-शीषम् अभि-खरन् ॥६॥ [३ अद्येतदं वानराऽनीकं सह॒ रामं स-खक्ष्मणम्। ` ५] निर्-ददिष्यामि बाणोपेः शुष्कं वन॑म् इवाऽनटः ।।७।। [४ अं सं-तष॑यिर्ष्यामि प्रथिवीं कपि-शोणितेः । द] रामं स-खकष्मणं चैव प्रेषयिष्ये यमक्षयम् ॥८॥ [५ एवम् उक्ता महातेजा रावणो राप्षसेश्वरः। ७] आगच्छत् सहसा कृद्धः सर्ष-सैन्येन सं-हतः ॥९॥ [६
१
१. ल१ लच्वञ्मप्र रार फ-तथाहि। २. लम लर ब अ-न्वरो बभूव ॥ ३. रा१-तं ्रा०। ४. रा०-क्रोधवशाभिभूतः।५. रा१-०योधवीरान् ॥ &, ल लर ब चर प्र-ऊु्यच्छ्ुषु नावज्ञा । ७, रा१-अत आरभ्य ९ मश्येकं या- ताटः सपतत्रिशसगादावपि पुनः पठितः । ८. शार म-सकुजरः । £. रा+ म- विजयस्य । १०. सम-नास्ति ॥ ११. रा-अहं तद् । १२. रा१-प्रधक्ष्याम्यद्य । ल> लर ब प्र-निहनिष्यामि । १३. रा१-ुष्केन्धनम् ॥ १४. ल१ लस ब प्र रा फ म-च ० । १९. प्र-यमाख्यम् ॥ १६. रा५ म-लोकरावणः । १७, अतः परमधिकः पाटल लर ब श्च प्र रार फ-कुम्भकणवचः चत्वा रावणो लोकरावणः । गन्तुमेच्छदतिकछ द्वः सबेसेन्येन संवृतः ॥ म-अस्मच्छटोका- दारभ्य सगेसमाप्ति यावन्नास्ति ।
१९४ वाद्मीकीय-रामायणम् ।
सं-प्रामम् अभि-काङ्कन्तं श्रुला तं राक्षसेश्वरम् । <] तजोत्था(द-स्था)य ययौ देवी शीतर मन्दोदरी तदी ॥१०॥ [७ मास्य-वन्तं करे गृह्य ॒युपारऽक्ष-सहिता तथा| &] मन्तिभिर् मन््र-तच्च-ज्ेस् तथाऽन्यैर मन्नि-सत्तमेः।।९१।। [८ राक्षसैर आछता सर्वैर वेत्र-सुद्रर-पाणिभिः। ९०] योषिद्विष् चैव खद्धामिस् तथा कन्याभिर् आ-इता ॥*२।। [९ आयुध-व्यग्र-हस्तेच् च राक्षसेग् च समन्ततः १९] सभां तु प-स्थिता देवी यत्राऽऽस्ते राक्षसाऽपिपः॥९३।। [९० छत्रेण भ्रियमाणेन. अतिकाय-पुरःसरैः ! । ४२] चामरर् बीज्यमानैः सा सखति-मात्रम् अट-कृता।।९४।[११ सौ राज-माभे वि-ुरे ध्वजमारोपोभिते । ९३] उत-सारणं पर-कुवद्धिर वेच-मुद्र-पाणिभिः ॥१५॥ [९२ प्रविष्टा च सभां दिव्यां प-भया चोतमानया । ९४] द्रष्टु वै रावणं सा तुं मयस्य -दुहिता तदी ॥१६॥ [९३ प्राऽऽप्ां देवीं ततो राजा भियां मन्दोदरीं तदा । १५५] इष्ट्वा स-संम्घरमस् तृणं परि-ष्वञ्य दशाऽऽननः।। १७ [१४ मन्त्रिणां ठु ततस् तेषाम् आसनान्य् आ-दिदेश्च ह। ४] सौवणोनि विचित्राणि सोपधानानि सर्म-शः ॥१८॥ [१५ तेष्व् आसनोपविषटु प्रणामाऽन्ते च मन्विषुं ।
१. रा° प्र रार फ-रावणं श्रुत्य भाविनी । २. रार-ततो । ३. रा+ प्र. गारे फ-नान्ा । ४. रार फतथा॥ ५. रा०-चामरेवैदमरामाभिर्वीज्यमाना स्वकंकृता ॥ &. ग्र फ-सेनार्थं मार्गविपुल । ७. ल, लर ब अप्र श फः °शोभिते ॥ ८, ल१ लर व च प्र-तमपदयद्रन्तुमुयतम् ॥ 8. ल 3 लर ब तु तां \ १०. रा१-सा (तां) स्नेदसम्पूण्णो) ॥ १९१. ल ल= ब अ प्र स्वासनेषूपवि ° । १२. रा° प्र रा२ फ-०मान्तेषु म॑० | ल >-नास्ति ।
युद्धकाण्डम् । ३५ । २७ | ५५
प] पडे तूऽप-विष्ठाऽथ देवी मन्दादरी तथा ॥१९॥ [१ प] अतिकायो महा-बाहुः पितरं चाऽभि-वायय तम् । मातरं चाऽभि-वाच्ाऽथ तंदाऽऽसन-गतोऽभवत्।।२०॥ [९७ ९६] प्रहस्तं-वध-सन्त्रो महाकायवधाऽदितः | लङ्काया चाऽव-पदेन कषायी-त-लोचनः ।॥२१।। [१८ १७] सं-ग्रापम् अभि-काङ्कन वै व्या-कुटेनाऽन्तर्-आत्मना । अव्रवीद् वि-विषं वाक्यं महा-गम्भीर-निस्वनः || [१९ १८] किम् आगमने-त्यं ते देवि शीघ्रे तद् उच्यताम् । तृणं मम॒ समीपं तु फिम-अथं त्वम् इहाऽऽगता | १९] मन्त्रिभिः स-हिता कि त ब्रूहि साध्वि यथा-तथम् ॥२३॥ [२० एवम् उक्ते तु वचने देवी वचनम् अब्रवीत् । २०] विज्ञाप्यं शृणु राजेन्द्र याचे काऽ कृताऽ्जलिः । [२१ नाऽप-रापश्् च कतेव्यो वदन्त्या मम मान-द ॥२५। [२२प् २९] श्रुता मेनगरी रुढा श्रुता मे राक्षसा इताः । धूम्राऽक्ष-सहिता वीराः प्रहस्त-खदहितास् तथा ॥२५॥ [२३ २२] मवान् वे युद्ध-कामग् चं निर्-गन्तुं कृत-निश्च्यं; । इति नानीहि राजेन्द्र॒ ममाऽऽगमन-कारणम् ॥२६॥ [२४ २३] न च युक्तं प्रमुखतः स्थातुं तस्य महाऽऽत्मनः । रामस्य सु-महामाग यस्य मायां हता त्या। ४] छक्ष्मणस्य च सोमितेर् यस्य नास्ति समो युपि।॥२७॥ [२५
१. ल१ लर ब ञ्-तदा॥२. लप लर ब शअ-तथास० ॥ ३. रा१- °वधसंच्रस्तो । प्र-प्रहस्तादधिसंतप्तो ॥ ४. रा०-सोथ । ल लरब अगर फ-चैव ॥ ५. पफ-केनाग० । £. ल~ ल? व अ-तु। ७. रा०-कार्यं देवि । ८ रा१ लप म्र रार फनतुं । £. राज-पांलं॥ १०. रा१-तवां टि । रा२- चाहं ॥ ११. रा प्ररार फ-प्रहस्तेन सहैव तु ॥ १२. रा०-भवे्त युद्धकामं तु । १३. रा०-०निश्वयं । १४. राज-निश्ित्य । रार-संचिन्त्य ॥ १९५. रा नन्युक्तं । १६. ल १ लसरब् प्र-नास्ति ॥
१५५६ वाट्पीकीय-रामायणम् ।
न च मानुष-मात्रोऽसौ रामो दशषरथाऽऽत्मजः । २५] एकेन येन वै पूवं बह्मो राक्षसा हताः ॥२८]
चतुर्द॑श-सदश्ाणि जनस्थान-निवासिनाम् । [२६ २६] खरश् च नि-हतः सं-ख्ये तदा रामो न मानुषः ॥२९। [२५७ष्
भि-शिरा्् च कबन्धग् च विराधो दण्डके वने। २७] श्रेणेकेन वारी च तदा रामो न मानुषः ।
शङ्के चैनं महाराज मारीचस्य वधाव रथा ॥३०॥ [२८ २८] पितुश्च च वचनाद् रामः भ्र-विष्टो दण्डकं बनम् ।
ब्रह्मच्य-व्ते युक्तः सह् रात्रा वने-चरः ॥३९॥ [२९ २९] तस्य भाया जन-स्थानात् फिम् आ-नीता पति-व्रता ।
अ-कारणं कृतं तव ते दोषाय समुप-स्थिंतम् । [३० ३०] पतिव्रताऽवरोधश्च् च दोषम् आवहते महत् ॥३२॥
न मह्यं रोचते बुद्धया म चेषां पन्तिणां तथा । [३१ ३९] राम-भाया सती ध एषौ रामाय भ्र॑ति-दीयताम् ।२३॥
वि-भीषणेन वै चोक्तं पूवेम् एव महाऽऽत्मना । [३२ ३२] गतस् तत्रैव हित्वा खां तत्-साहास्यं करिष्यति ॥ ३४
वस्राणि चैव॒ रत्रानि भेषयाम रघुऽत्तमे । [३३
३३] सीतां चेव महा-राज सु-वणं वाहनानि च ॥३५॥ मणि-युक्त(प्वारं च तथा रनतम् एव च [३४
१. लप तर व अ-सोयं ॥ २. लप लर ब अ प्र-मारीचस् । ३. रा५ च राजेनद्र । फ-महावाहो । ४. ल० लरबञ्मप्र रार फ-तदा॥ ५. लप लर ब अ प्र-दोषोयं समुपस्थितः । £. रा०-०रोधस्तु । ७. ल० लर बय महान्तं दोषमावहेत ॥ ८. रा०-एतेषां ' प्र॒ फ-नैतेषां । रार-न तेषां । ६. राग्-या तु| १०; स-प्रविधीयताम् ॥ १९. ल लर ब्प्ररा
फ-चेवोक्तं । १२. ल१ लर व्यप्र परामश तद्वाचाऽयं । रा₹-रामस्य तद्र चोऽयं ॥
युद्धकाण्डम् । ३५।५४1 ` १८९७
३८] मास्य-वान् ग्र सं-यातु युपौऽक्षन् च तथेव च। अति-कायस् तथा चाऽयं काय।ऽकार्य-विशारदः॥ २६॥ [३५
३५] वि-भीषणो गतः पूर्वम् एमिस् तत्रं गतर् ध्वम् । सन्धि करिष्यति व्यक्तं राघवं परगि-पत्यहि ॥३७।।
३६] सं-मान्य मेथिटीं चाऽस्मे प्रदास्यति वि-भीषणः । [३६ मास्य-वांश् च महा-कौयो राक्रसानां हिते रतः ॥३८॥
३७]