JOHANNES DUNS SCOTUS • OPERA OMNIA III

JOHANNES DUNS SCOTUS

OPERA OMNIA

lU

O

1968

GEORG OLMS VERLAGSBUCHHANDLUNG HILDESHEIM

s

Reprografischer Nachdruck der Ausgabe Lyon 1639

Printed in Germany

Herstellung: fotokop W. Weihert, Darmstadt

Best.-Nr. 5101853

ioanniYdvns

S C O T L

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,

TRACTATFS S E X,

fl. DE RERVM PRINCIPIO. II. DE PRIMO PRINCIPIO. jlIL THEOREMATA. QvoRVM^j^ COLLATIONES.

V. DE COGNITIONE DEL .VL QViESTIONES MISCELLANEit.

l^Artim frimum editi , recogniti , ef Scholijs illuFirati.

Pcr R. P. Fr. L V c A M VV a d d i n g v m, s. Theologi^ Profertbrem

cmeritum , 6c Ordinis Minorum Chronologum.

TOMVS TERTIVS.

LVGDVNL SumptibusLAVRENTII DVR A N D.

^. DC. XXXIX. CVM PRIVILEGIO REGIS.

CENSVR.A

R. P. F. LVCt

WADDINGI

HIBERNI

JN QJ^JESriO NES DISPVTATAS

de Remm prirjcipto,

^«3 Vm magno ftudio Scoti opcra colligerem,mc- que editioncm hanc mcditari monercm Rc- uercndiffimum P. F. loannem Baptiftam Cam- panium , noftri fodalitij fupremum modcrato- rem , tunc in Hifpania commorantem , vti eft __^ __ do(5trinaj huic addidliflimus , fummopere co-

&^^^ft^^^^m natum probauit ^ repertumquc opus hoc irb Bibliotheca Francifci CardmaHs Ximenij Minoritae , vctuftis cp- dicibus inftruda , Isetus ipfc in Vrbcm duxit. Dono hoc mo primooccurfu cxccpit , ftimulofquc addidit,vt in fufcepto per- gcrem laborc. Codcx crat mcmbraneus , vetufto 8c pcne impcr- ccptibili exaratus charadcrc , didionibus vbiquc non tam ad re- gulas fcribendi , quam ad Amanuenfis placitum contradis. Im- probo ftudio tandem euicimus vt terfum prodirct cxcmplar , quod vbi legcrunt viri dodi , opus fuo authorc & pra^lo dignum iu- dicarunt.

lllud ipfum cft , quod Scotum fcripfifTe monent VVillotus, Poftcuinus , & Pitficus , de Rerum princtpto , titulum aftigentes cx ipfo operis initio. At cum multa hic difcutiantur ab illo argu- mento alicna , &: nuUo nexu cohaercntibus quacftionibus res va- riae Philofophicas proponantur , vifum cft aptiori titulo GluAftto- nes dicere dt^tttatas , aut generales in Fhtlofiphiam , pracfcrtim^ ciim in libri frontc ita habeatur : ^uaftiones 'vniuerfales in Thi- lofiphiam Joannis Scoti , & in fine ita fubiiciatur : Qu/tffiones ifta fuerunt dtlputata Oxontj per tMagiflrum loannem Scoti dc^ Scoti opcr. Tom. III. ^ i Ordinc

Ordine Fratrum tMinorurh , ^ Junt qmftiones generales Juper l^hi- lofiphtam.

lUas difputafTe fuccifluis horis , vel pro temporis opportunitate, vel pro Scholafticarum cxercitationum , fiue Academicorum gra- duum fufcipiendorum varietate , coniicere licet ex prifco illo Scholafticorum more, in hunc diem retento , pubHce difputan- di , & diffufius quasftiones ad hbitum propofttas , profequen- di , vel dum ipfi laureas fufcipiunt , vel dum fufcipientibus ap- plaudunt.

Quaeftionem quartam , vbi infalUbiHtatem pracfcientiac diui- nx cum rerum contingentia concordat , difputaffe ante editum^ tradatum de Primo prmcipio , conftat ex eiufdem tradtatus capitc quarto , conclufione quinta, vbi eandem citat, & fe difputaffe commemorat.

Quasftionem decimamfextam de numeris inftituiffe poft fcri- ptum Oxonienfe , pra:fertim poft hbrum primum , fufpicari fas eft ex diflmGttone 14. quAftione 'vnica in principio , vbi propofitum du- bium de numeri qualitate , & efTcntia dicit fe foluturum , quan- do de numeris , inquit , traChihitur, Et Hcct marginaHter moneaiL id fieri in Rcportatis fub illa diftindionc , lc6torem plane fal- Jit *, nequc enim aUbi , quam hic , exade difputat de iis , quac ibi- dcm proponit.

AUqua etiam in his ipfis quaeftionibus promittit fe aUas difcuf- furum , qua: vel defunt , vel non Ucuit perficere •, etenim qu&Hione II. ZL. ef Lj. poUicetur fe de asuo , eiufque immutabiUtate , 8C durationc , difputaturum , quod tamcn in hoc opere defidera- tur : quibus addc , pofteriores etiam quaeftiones impcrfedas re- UquifTe.

Dodrina in paucis difcrepat ab ea , quam prsefcrt in Ubris Sen- tcntiarum , idque vcl quando aUorum rcfcrt opiniones , vel ex il- lorum loquitur fententia-, reUqua tamen fimiUima funt, iifdemque verbis , &; rationibus fsepiffime vtitur vtrobique. Diffuse fatis , 6C clariijs , meUorique methodo , quam aUbi propoficas difficultatcs perftringit & foluit j & plurima hic grauiori Ubrat trutina , quae re- Uqux dodrina: maiorem afferent claritatem.

Ego proUxas quasftioncs in articulos difpertiui, nihil tamen , ne- que verbum quidem , in opere immutans , fed titulos intermifcens in iis locis , quibus iuxta materias varietatem author in principio vniufcuiufque quaeftionis poUiccbatur , fe tot articuios difcuffu- rum , quos tamen fine titulorum partitione iuxta veterum Schola- fticorum morem, profcquebatur.

Scholia deinde adiunxi, notas marginales,8c omnium authorum citationcs in gratiam ledoris adhibui.

Codicis

Codicis autographi vctuftaccm vel illinc cxpifcari liccat , quod in vlcimo folio ica lcgacur : IHa qt^AHiones Jum ad ^fum Fr. Ferdi- nmdi de ptefcits. lUc auccm ipfo Scoci faeculo ance annum 1J90. crac a facris confefTionibus loanni I. Regi Caftella: , & fub co- dcm , ciufdemquc filio Henrico 1 1 1. prxclariftimis fundus cft lc- gationibus , dc quibus in quarco , 6C quinto voluminc noftrorum Annalium agimus opporcunius.

INDEX

INDEX QViESTIONVM

DE RERVM PRINCIPIO-

QyjEiT. I. W^B Trum fit dare <^num primum principium omnium rerum /impliciter l^^i ^ abjolute. P^g-'

I I. Ftrum a primo principio pluralitasyfeu multitudo creaturarum per fe O' im-

mediate procedat. 6

III. Ftrum primum prmcipium ahfque fui mutatione pofjit nouum effe^um pro-

ducere. ii

I V. Ftrum Deuj de necejfitate producat res. yj

V. Vtrum T)eus pofft aliquid educere de nihilo. i8

V I. Vtrum creatura pojft aliquid creare. 31

VII. VtrumfuhHantia Ijfiritualts per fi fuhJtHensy njel apta natafthfflere , innita-

furfund^mento materia. yj

VIII. Vtrum fuppoftto quod in omnihuj fihfantijs tam /J?iritualihuj , qttam corpo-

ralihtufit materia , an Jit in ommhtij eadem ficundidm eandem rationem

njniuocam. ^c

I X. Stippofito qiiod anima rationaUsfit compofita ex materia O^formay Vtrum <-ve-

re ^ ejfintialiter fiiciat <T>num cum corpore. 58

X. Vtrum finfitiua hominis fit a generante , nuel a creante. 79

XI. Vtrim animafit fuapotentia. 89

XII. Vtrum finfitiua hominrj fit in qualibet parte corporij. 100

XIII. Suppofito quod anima intcUeciiuai inquantum inteUeSiiua , fit forma corporiSi

qu£ritury Vtrum intelleUpu coniunSius intelligat fingulare. 105

XIV. Suppofito quod intellefitij coniunSitis direSie intelligat fingulare , ficunditm

modum in pr<£cedenti qunefiione expofitum^ quaritur, Vtrum talij inteUeSita inteUigat '-vniuerfiale, 'Zfcl particulare, perfi^eciem aliquam in inteUeSiu im- prejjam. 118

X V. Vtriim inteUeSius cognofiat fii ^ hahiius fitos per ejfentiam , 'uel per aSiuSi njel per fpeciem iC^ hoc efi quarere , Vtrum efjentia anima , .e^ fuorum habituum ^fit ei ratio cognofiendi ,ficut acius j '-vel requiratur jhecies a\i- qua genita cognofcentis fui inteUecius , qu<it, fit ratio , a^ medium cogno- fiendi eam. 130

XVI. Vtriim numerus differat re abfoluta a rehus numeratis , '■vt ternarius , quo nu-

meramus tres lapides , ah ipfis trihus lapidihus. 138

XVII. Vtritm <-vnum accidens numeropoffit ejfe in diuerfis fithi$Siti. 151 XVllI.Vtrum tempus CT* motusfit idem re^ T/^/, Zltrum tempus fit ali^uid extra

animam. 160

X I X. Vtriim fint fo\um dux menjiira durationis creaturarum. 170

X X. Vtrum tempus fit idem numero. 178

XXI. Vtrum fit dare tempus difiretum, 184

XXII.

Index Capitum, & Theorematum.

X X 1 1. Vtriim jlt idem infians atti , temporur , ^ atemitdtu. 1 9 4

XXIII* ytriimfit idem inHans in toto tempore fecunditm remy diuerfum tamen fe-

cunditm cfTc. i^^

XXIV. Ftritm inBans , quodfecundum fe eji ind'iuiJibile:,poJft diuidi fecundum ra-

tionem menjuray O* fer diuerjos rel^ecim foffit oppojtta menfurare , Cr quodammodo naturam flurium Jignorum habere, 102,

XXV. Vtritm ChriBujJit 'vnum , ijel plura. 104

XXVI. ytriiim creatura rationalu Jit capax gratia , 'Xjel alicuiud accidentu , ante-

quam Jit in effeSiu. io(>

INDEX CAPITVM

DE PRIMO PRINCIPIO-

Cap.I. /^^^dinu ejfentialu diuijio in eminentia, O* dependentia, O* membrorum V^ huitu fubdiuijio. iio

I I. De diSiu quatuor diuiJionib$u oBendendu y ^ de extrcmu di^orum ordinum

ejfentialium comparandu. 114

III. l)e triplici primitate in primo principio offendenda. 119

I V. 'Dejimplicitatey infinitatei e>* intelleSiualttate primi entu. i^6

INDEX THEOREMATVM.

Theor. I. TNtelleSiionem intelligtbiie na/tura pracedit s quod eji^ i6t

il I. Trimum inteUigibile intelleSiione creari» impojjibile. ±6$

III. Vniuerjale prtmo intelligimus. x66

I V. Cuilibet yniuerjali correfpondet in re aliquis gradus entitatu» in qtu conuentunt

contentafub ipjo Tfniuerjali. 169

V. In eo quod quid eji , pradicantia in infinitum ire impojjibile eji. 170 V I. Autin ijno '-uriiuerfaiifftmo pradicato in quid ftatur^ aut in multti. ibid,

VII. Tlura prima cfTc , quorum quodlibet Jit njniuerfalijjimum Jimplicitery impofft-

btle eji. ibtd,

VIII. Conceptum dico , quod aSium inteUigendi terminat. zji.

I X. Conceptuum rejolutio Jiatum habet. 2,74

X. 'Primo concipi dicitur , quod intelleSiui adaquatur. 178

X I. Omne per Je ^num , e>* nonjimplex primo , eji ex aSlu , (^ potentia yjiue ex

materia ^ forma. iSo

XII. Vniufcuiufque compoftti eji aliqutj propritu aSius ^nicus , t^Jimplex. ibid.

XIII. Conceptuum refolutio Jiatum habet. ibid.

XIV. NonpoteJiprobari^DeumeJfe^iuum. 184 X V. fn ejjentialtter ordinatij eji dare primttm , quod Jit amieum O* coauum illi

coordinationi. *9'

XVI.

. I Index Theorematum.

XVI. Non foteft jtrobari ordinem ejfenttalem ejfe in efficientibus,

XVII. ^Agens fecundum habet operationem propriam , inHrumentum nuUam.

XVIII. Vtnu intra , c^ extra.

X I X. Caufi eftper quam aliudj <-vt caufatum , eft. X X. ^ateria efty ex qua fit aliquid in exiHente.

X X I. Forma eft effentia ftmplex , perfeSiior pars compoftti , ^ propria ftbi, X X 11. Omne agens agit aliquo , quod eft forma eitu. XXIII. "TerfeSium dicitur , cum non eft extra aliquid accipere.

194 198

305

315

317 312,

335

R.P.F.

R. P. F.

lOANNIS DVNS

S C O T I,

DOCTORIS SVBTILIS;

ORDINIS MINORVM,

Qu^ftiones difputat^ de Rerum principio,

S I r E

QV^STIONES VNIVERSALES IN PHILOSOPHIAM cum Notis 6c Scholiis R, P. F. Lv c i£ V Va d d i n g i.

Q^ ^ S T 1 o I.

Vtrum Jit dare <^num primum frinci-

pium rerum omniumjtmplicitery

C^ ahfelutef

Aaguftinus tpifi. i ^S (^ htrefi 4« . <y 7 f . libj* Trinit.e 14. AleoCs 1. part.qutft.t .mem. 1 .D.Thom.i./«r/.jM«/f 44. »rt.t. Ezpoficores eiut ibid. Ktchitdai in x.iUfl.i. Mrt.^. Gabriel ibid.qutft. x. Occam fM«/. 4, Vafqaez i. part, difi.171. tnf I. Molina qntft. 44. »rt.i. Valentia di^. d« D*$ cr*at»r*,qM*ft.l . punBt i.DpAor d* frim*friucifii, €Mf.x.f^in i.dift.i. ibid. omacs clas fequaccs.

I R c A iftam quzftionetn fic int^do proccdetc. Pri- tn6,intcndo tollerezqui- uocationetn » vt oftenda- tur dequo principiofiat quzftio. Secund6> volo proponere diuerforu cir- ca hoc opiniones.Terti6,

inquirere&confirmarc Cathblicam veritatem.

Quart6 , declarare fingularem primi principi)

vnititem.

Articvlvs L

^id efl frmum in gertere, & primum ^mpliciter ?

Clrca primutn , fciendum quid edpriTmim in

1.

rrimum in \^£enere , & primnm fimpliciter. Vocatur ftt- l*ntr*fMidf nutm ingenere, fine ortline, illud quod ab omnibus illius generis- pracfupponirur , & omnia alia fe Scoti eper. Ttm. III.

habent pcr quandam additionem ad illud. Sicin f»>»fifi***- gcnerc gcnerabilium , &corruptibilium ,poni- f*"""^*^- mus triaprima principia, materiam, formam, & priuationem. Quac quamuis fint tria fccundura rationem , funt tamcn duo fccundum rcm ; co quod realiier pciuatio cducitur cum materia , vt patetcirca fincm lib.i.Phyficorum, text.c.^9. & 6<$. Vnde priuatioeftprincipium fiendi, non ve- PrinMti* »ft r6 cffendi : materia eniin , & formaelfc rei ge- /w*f'^'«»*»»» nerabilis conftituunt. ^'

•Sic etiam dico, qu6din genere matcriarum 3. nuteria Metaphyfica efl: materia prim6 prima. Vocatur materia Metaphyfica, illud , quod prz- tdat*riMM*- ftat fulcimcntum cuicunque formaf, qiial^m po- '^fhfi'* nimus inAngelis.&anima rationali,fccundum '*** " Auguftinu,& Boctium de Vnitate & Kpo.c. i .^ t,

S C H O L I V M.

In Angelis , & animA rMionali tLtri materiam, Hon zmo hoc loco ajferit Scotm : veri*m etiam tjuafi. 1 j. de jlnima, & qtufi.-j. huitti operis, vbi latijfime dif~ ficultatem hanc expendit , & in^eniose per duodecim tptafiioncs explicat tptid nomine matcriz inteUigen- dum fit in fithfiantiis fi>iritttaUbiu. Ibidem nosplura adnotabimns,

Vocatur autem matcria extenfik , materia Ma- 4* thematica fccund6 prima , quia , vt communiter tenetur , fub quantitate , & fub forma corporea, eft fubic^um gcncrationis. Tamen quia natura non agit, nifi per inftrumcnta fua, quz funt qua- tuor qualitatcs , quz contrarietatem non habcnt ad formam corpoream , ide6 non corrumpunt eam : tum qnia fubieftum talc eirc dcbct , qu^d ab agente pofllt attingi. Materia autem incor-

A potca

De rerum principio.

I» quoUhtt ginere, ^ in ^u»libet jpe- cie eft liare fu»m m»te- riam frim» frim»m.

6.

§iuidfnprin- eipium fim- flieiter}

§iuo fenfu agit bic Do iior de primo frincifio.

8.

9-

Vidc dc his Arift. i.Mcc. fuin.i.c.i.& fcqtj.&Auet- rocin ibid.

Opinio Py- thmgorictrum tirc» primum frineipium.

Ofinio Em- fedoclit.

porca ab agente cprporali, agente per difpofitio- ncs fingularcs, & corporeas attingi non poteft.

Sic igitur matcria Mcraphyfica cft prim6 pri- ma in gencrcmateriarum : materia Mathcmati- ca fccundo prima in gencre materiarum , qujB fubfunt diuerfis generationibus , & corruptioni- bus. Et fecundiim hoc in quolibet genere , vel in qualibct fpccie , cft dare fuam matcriam pri- mo primam ; vt fcmen in genere animalium; aqua in genere liquabilium j tcrra in genere aridorum ; & fic in diuerfis generibus eft dare aliqua principia , tam in gcnere eflc formalis principij , vt illa qua: dant primum clTc formale matcris , quam in generc materialis , & fic de aliis. Dc tali primo in genere non quaeritur, vtrum fit vnum principium ; quiapatet quod in diuerfis generibus, funt diucrfaprincipia.

Eft aliud principium , quod Aiciim Jimpliciter principium ; ciuod comparatur adomnia, cuiuf- cunque fint generis , aut fpeciei , aut adtionis, & refpedtu omnium habet fimpliciter primitatem, fecundum rationem caufalitatis, quai proprie at- tribuitur caufx efHcienti ; & fecundum modum caufationis , qui attribuitur formae exemplari, non formx inhzrenti : & fccundiim rationcm finis ; quia ifta tria gencra caufarum dicunt per- fedioncm. Non autem oportei quod habeat primitatem fecundum raiionem caufie materia- lis, quia talis dicit impcrfedionem.

Eft etiam intcUigcndum , quod non quarritur hic dc primitate , & vnitatc Dei abfolute in fe, de qua agitur in primo Sentcniiarum : fed de primitate,& vnitatc cius, in comparatione ad crcaturas , ratione caufa:, & maximcefficicntis. Sic ergo patct de quo primo quacro ; quia non de primo ingenere, fcd de prifno Jtmpliciter ; nec dc il- lo abfoiutc,fed vt habet rationem caufx refpcdlu omnium aliorum : vtrum fcilic^t talis caufa fo- lum fit vna.

Articvlvs II.

ReferuntarvarU opinienes circa primum rerum omnium princifium.

Clrca fccundum fcicndum , quod cum wle principium , dc quo hic quaeritur , fccun- dum opinioncs omnium , fit principium fepara- tum : ideo eius primitas , & vnitas , & conditioi oportet quod a pofteriori inquiratur. Ex iis igi- turquac apparent in crcaturis diucrfis , aliqui de illoprincipio diuerfimodefunt locuti. Videmus autem in rebus generaliter ifta tria ; pluralita- rem, contrarietatem, defedibilitatem. Cum igi- tur videamus diuerfa entia a diuerfis efficicnti- bus proccdere ; vt hominem ab homine , ignem ab igne , & fic de aliis diuerfis, maximc in gene- re, & in fpecie ; ex pluralitate rcrum diuerfa cfte principia cfficientia prima,aliqui,vt Pythagorici, crediderunt. Vnde ponunt deccm eifc principia bonorum,ficutp.itet i.Metaph.c.^.(ci\\cet vnum, dextrum, mafculum , quicfcens, rcdtum , luccm, bonum, quadrangulum.pac : & dccem malorum, vt patct ibidem , qua: fumuntur ex oppofitionc ad p apdida dcccm.

Alij artendentes ad contrarictatem , quas.eft in cntibus , reduxerunt omnes efFcdtus ad duo prima cfficicntia, qu^ vocaucnmt contraria, fci- licct,Iitem,& amicitiam; vt patctde Empcdoclc, I . dc (jeneratione.

Alij videntes in rebus cfte aliqua hona , & ali- quas perfcftiones, & aliquamala, & aliquos de- fedus,& impcrfe6tioncs,dixcrunt duocifc prin- cipiacfficicntia;vnura fpiritualium & incorrupti- bilium,& bonotum; aliud corruptibilium &ma- lorum. Vndc huius pofitionis fuit impius Mani- chaEus,& fui fcquaces,vt patet apud Auguftinum contra FoHftum, lib.ii. & j.Confejfton.cap.^.

Rationes autem iftorura crrorura , & motiua omnino funt nulla , vt ad fenfum patet : prim6 quidera , quia quamuis in cntibus fit multitudo, reducitur tamen ad vnum agcns. Quod enim agentia multipliccntur rcfpcdu diuerforum cf- fcdtuuiTijhoc eft cx imperfcdione, & limitatione forma;,&virtutis,pcrcontrariaraprodu£tionem. Vnde fic multiplicantur diucrfz artes propter fuara liraitationera rcfpedu diuerforum artifi- ciatorum , vel diuerfa agentia fpecie,refpc(3:u di- uerforura cffci^uum fpecie.Quanto autem adua- litas forraac agentis eft raaior,& afpc6tus virtu- tis araplior , tanto de tali agente maior multitu- do proccdit ; vr patet in Sole refpcdu generabi- lium,& corruptibilium ; proptcr quod,motiuum priraa: pofitionis eft nullum.

Secundum etiam non vrgct ; tum , quia con- trarietas cffeftuum non ponit contrarictatcm in cfficicntCjtamin producente, quam agente per cognitionem, & voluntatem : quia potcntis ra- tionalcs funt ad oppofita ; per quem raodura agit caufa prima.

Item, vidcraus quod in cffc<5tibus caufatur or- do, & vnitas ordinis in fitu ab cfficientc,fiue agac per naturara, fiue perartcm :pcr naturam,vt pa- tct quantum ad produ£tionem in flore & fruftu; quantum ad fitura,quia foliura fuperponitur fru- dtui , quafi ad conferuationera : & ex omnibus iftis facit quandam ordinis vnitatem , vt patet in frondibus, ftipite, ramis , & frudiibus : & hoc facit eadem vis naturas adiua : & hoc pat^t in formatione hominis , & cuiuflibet animalis. Ita ctiam videmus in operibus artis , & voluntatis; vt patct in conftrudlionc domus , & in omnibus ardficiatis,ex diuerfis, vel contrariis compofitis; quia corura produdlio (raaxirac fiars producac matcriarapropinquam) & eorura ordinatio rc- ducitur ad vnum cfficicns. Quamuis igitur con- trarictas fit in cfFcdtibus^quia orania conucniunt in quadam vnitate, & ordine vniuerfi,non opor- tet quod corum fint diucrfa efficientia : immo potius quod vnum fit principiura eorum om- nium , qu« in mundo funt , & fub eodcra ordine vniuerfi cadunt,cuiufmodi funt omnia creata.

Motiuura etiam tertis pofitionis nuUum eft; quia quamuis in cntibus fit bonum,& malum, fic ctiam perfcdio & defcdio ;.non taraen oporcet quod ifta reducanturad diucrfa efficientia. Defc- dus enim & maIum,inquanturatalia,non habenc cfficientem caufam , fed deficientera : ficut clau- dicare dicit duo , & ire , & defeftuosc ire. Ncc camen in ifto adtu.qui eft claudicare, oporrcc duas virrutcs motiuas aflignarc : fed quod cft ibi pcr- fedionis & operationis,attribuitur virtuti;quod eft ibi mali,& defedus,attribuitur defcdui virru- tis:ficutdicerem in oculomalc vidcnte;nonqu6d virtus prima: caufae fit in aliquo defeftuofa. Ac pcr hoc, in illis,qua: ab illa totaliter,& immcdia- rc procedunr, nullus dcfcdus cx parte efficientis reperitur;fcd in illis in qiijbvis coopcranturgigen- tia crearaex defe .tu virtuti$.caru,vel exindifpa- fitione matcriae ,quam requiriir, defcftus aliquo-

ties

Ofini» M*- nich»i.

lO.

Reiiciuntur

fupradid» ofiniones.

Pythagerico- rum fund»- mentum di- iuitur.

ir.

Vund»mitutn

'Empedoclit

deftituitur.

II.

FundamentS

Manichti

reiititur.

QujEftio I.

3

i» , dr 0""**'

dtftH'*^ quo- dsmmtdo »d vntimprinci fium r*du- tuntMr,

14.

Ctmf» frimm tft in tripUci gtiur* coM- fMl$e»tk rt- ffc^uomniS.

ynum frimi tf^ itns om- mum.

VnitMC tntu,

vt ctmmunit Dte (f crt»- turt,, tft an»' l»gi* . (3> non Itntrit.

Vnittu gtm$'

rit ^iJ} Ttutat nnu- UgiA quid.if qutmod» fn- tmtwr.

ties reperitur. Sic Jgitur tnalt, & dcfe&us redu- cunturaddcfcftum virtutuparticularium:virr»a- la moris ad defccbii virtutis particularis natur«. Reducimus etiam omnia niala, & defe^us ad vnum primum eflScicns quodanimodo:qu6d fic- ut perfediones omncs accipiut fuum cflc, in hoc quod ipfo producuntur , & ipfum modo aliquo imitantur;tuncgraduspcrfcdionum fumitur, & cognofcitur.rccuhdiim maiorem,& minorcm ap- propinquationem ad illud primum : fic mala de- feAus cognofcuntur,& di{linguuntur,fecundum maiorcm, & minorcm clongationcmab illo vno primo petfc<fko:ita quod pcrfcdio illius eftmen- fura omnium perfeftionum, fccundiim rationcni appropinquandi , & aflimilandi \ & eft menfura omnium malorum, &defc£tuum , fccundiim ra- donem clongandi , fecundiim quod dicitur in 2. de Gener.text.^ 6.Prof>terlonge diftare a primOyTelicjHo THodo copleuit ejje Demf*ciens cotinHamgenerationem.

Articvlvs III.

Primttm rerumprincipium ingenere cAnft

effeiliud, exempUris,& finalis efi

fumme vnum.

Clrca tcrtium, fciendum,qu6d ciim quaerituc vnitas caufa: primae rcfpciSku omnium en- tium , oportct vnitatcm eius totmodis inuefti- garc, quot modis primum diciturcaufa aliorum: &oportct,qui vultfatisfacerequ«ftioni,totmo- dis oftendere primum crtc vnum,quot modis ha- bct canfalitatcra refpeftu aliorum.

Eft aurem caufa prima in triplici genere cau- falitatis rcfpedu omnium , ficut dicit Commcn- tator to Metaph.cem.j.infin.& ix.Met.com.\% & i4,fcilicct in generccaufi efficientis,formaIis,& finalis : non autem cft matcria aliorum ; eo quod primumyinquantum tale,dicit perfc6lionem;ma- tcria autem dicit impcrfedionem dc fc. Oportet igitur oftendcre primo , quod omnium fit vnum principium ciHciens ; vna prima caufa formalis cxiftens;vna caufa omniu finalis. Secundo opor- tct oftcnderc, quod primum cfficiens eft primum formalc cxcmplare,& vitimus finis;& tunccon- cludetur quod ptima caufaeft fimpliciter , & in- uariabilitcr vna;quod quaerit qusftio noftra.

Circa primum j ad videndum quod fit vnum primum efficicns omnium.attendedum cft, qu6d cum caufa det clTe fuo caufato , ncccflc cft vt ha- beat prius, & principalius cfTe , quam fuum cau- fatum ; per natuiani igitur cntis,oportct dcucni- re ad naturam caufae cfficientis.

Circa naturam cntis eft fcicndum,qu6d vnitas entis accepti largo modo, vt continctcreatotem & creaturam , non eft vnitas generis, fcd eft vni- tas analogis : proptcr quod dicit Philofophus }. Met. text. 10. qu6d ens genus cftc non potcft; cuius ratio eft , quia fccundum Ariftotclcm 4. Topic.cap.6.A\Sexcnt\x funt cxtta naturam genc- ris. Non cnim eft dc rationc animalis , qu6d fit rationale.vcl qu6d fit irrationale : quamuis diui- Cm neccire fit , vt fit hoc, vcl illud ; nihil autem eft, quod fit extra naturam entis pracdido raodo fumpti; quod cnim cxtratalecnscft,nihil omni- no cft : idc6ens ficacccptum genus eflc non po- teft ; fcd quoddam analogum eft. Vnitas autem generis, eft vnitas przdicationis;quia natura gc- neris reperitur in omnibus , dc quibus prxdica- tut ; vt patct in animali. Vnitas autcm anatogii cft vnitas attributionis ; quare non cft nifi duo- Scotioper. Tom.III.

AcciJtnt ntn tft tnt , ftd tntii tttt.

hns nen tft gtnm re^e- Su emitium tntium.

Annlegum

quomeiiafrA-

dicntnr.

bus modis. Vel quia illa de quibus analogicum ptacdicatur,attribuuntur tcrtio, cui primu,& per feincft ; vt fanitas dicitur de vtina , & cibo , per atthbutionem, & per comparatiuncm ad aniraal, cui prim6 , & per ie ineft ianiias : vel quia vnum illorum, de quibus analogum prxdicatur , attti- buiiur alteri ; hoc eft , vnum illorum , de quibus analogum przdicatur , recipit przdicationem eius, quia attribuitur alieri , de quo illud prxdi- catur. Sic cns prxdicatur analogicc dc fubftan- tia, & accidente ; & accidcntia non dicuntur cn- tia , nifi per attributioncm ad fubftantiam ; hoc eft,per fc quod habcnt in fubftantia,& \ fubft.in- tia , iuxta illud , Accidentu ejje efi in alie ejfey Scy. Afett^h text.i. dicitur , quod Accidentia nonfitnt entiafed entis : nbn qu6d accidentia dc natut a fua non habcant aliquam cntitatem;fed quia illa cn- titas comparara ad cntitatcm fubftantiz , quafi eft quardam non cntitas ; & etiam adualitct circ natutaliter non habent , nifi ab eflc fubftantiar. Sicut etiam noftrnm eflc comparatum ad cfledi- uinum, quafi non eft ; ficut dicit Dionyf r4^. 1 .de diuin. Nom. ita qu6d ejje proprie , prim6 , & pcr fe fibi conuenit.

£x iftis duobus habco , & quod ens non eft genus,quod patct per PhiIofophum,& per ratio- nem ; quia diftercntia cft extra naturam gcneris, ficut rationale eft extra rationem animalis , in- quantum animal ; alioquin omne animal eflct rationale. Nihilautem eft, nec excogitari po- teft, quod fit extra rationem cntis , inquantum ens. Sccundo habeo , quod analoguro nunquam predicatur de aliquibus. nifi quia illa teducimus ad terminum , dc quo dicitur prim6 , & pcr Cci vcl quia dc vno dicitur per naturara alterius.

S C H O L I V M.

G^pd hic ajjirit Do&or de analogia entls refft£lu Dei, & creaturafuhflantia & accidtntts , non contra- dicit eis , tjUA hahet in i . dijt. j . ^udjt. 1. §. Secundo non aflerendo.C^f«<c/?.}.§. Quod autem fuppo- fui. & dfi.Z.ejtuJt.^. §. Contraiftam pofitioncm, vbi docet ens reifeSu pradiSlorum ejfe vniuocum. Ipfe enim primo loco citato , $. £t nc fiat contentio de nomine , declarat de tjua vniuecatione lo^uatur, eamcjue minime accipiendam effe in iHo rigore , tjuo a cjMtiuftiam communiter explicatur , (fr vltimo loco , §. Teneo opinionem meam mediam, clare docet ctm hHiufmodi analogia compati peffe vniuocationem. f^n- de iudicauerim controuerfiam , 4pta acriter agitatur circa hanc ejuaJHonem de vniuocatione tntis,facile com- poni pojfty modo explicentur termini, & bene percipia- turfinfiu Scoti , cjuietiam dijl.f. <pujl.\. $. Contra iftam vniuocationem , eadem docet , cjua hic Jitppo- nit pro fundamento huiut analogia , nimirum ens non ejfegenut,& dijfcrtntiat rffeextra tratttramgeneris.De cjuiiut autem MJferentiis lo^Matur , explicat ibidem,^. Quantum ad primum dico.Plde,fi placet,FalrrMm 7^eorem.9f. Necpie his etiam contradicunt , cpu ha- het DoRor traHatu de Theorem. theorem. 5. nttm. j. vbi conjitlendut efi Scboliajtes.

Tunc arguo , propone , ve! cogita duo entia, 17. quzcuttique vis , dc quibus dices,qu6d funt en- N»» 'ffi iut tia prima ; aut ens dicitur de illis «qualiter, non ^7"»* 'S'"'^-

. • 1 • j L L ttn tratutur

de vno pcr naturam aitetius, nec de arobobus .^C pcr naturam tcrtij:vnde hoc cft impoffibilc,-quia tuncens cfletgenus , & przdicareiur vt genus, cuius contrarium oftehdi: ergo prxdicatur de il- lis per atiributioneiu. Hocautem non potcft in- A 1 iclligi

De rerum principio.

i8.

Tfb»iHr t.

19.

Prtbatwi,

Tf^ttMr ^.

to.

froh»ti*r j.

tr»i»tHr 6.

telligi nifi vno ex duobus modis vt dixijvcl quia vnum attribuituralteii,hoc eft, habct entitatem, vtaccidens,a fubftantia:ergo non ambo funt pri- ma entia , fed illud primum propter quod aliud habcc e(Ie,vel przdicatur de illisiquia ambo aitri- buuntur tertio ; vt fanitas de vrina & cibo ; quia attribuuntur animali : ergo illud tertium eft pri« mum ens,& magis, quam ifta, qua: ta dixifti pri- ma:ergo non polfunc ellc duo,vel plura xquc pri- ma, & perfcda cntia : crgo cum noiii fit proccftus in infinitum in entibus,eft dare vnum primum,& folum ; igitur c^m ratio eflicientis fequatur na- turam entis , non poftunt excogitari duo princi- pia cfficientia.

Item , n funt duo principia eflicicntia xquc prima , aut funt /imilia, aut contraria : (\ nmiiia, auf quodlibet per fe cft fufficiens ad principian- dura omnia complctc , per omnem modum ; aut neutrum pcr fe eft fufficicns , fed ambo. Si pri-- pio modo , hoc omnino eft mirabile , quia tunc omnino altcrum fupcrflucrct : natura autem in quocunque effe(%u quantumcunque paruo,: euifat fuperfluum : ergo minus patitur fuperflui- tatem in primis , & nobilibus principiis. Si ncu- trunj per fe eft fufficiens : ergo quodlibet eft in- complctum in rationc principij : crgo ncutrum pft fimpliciter primum : quia primum in quoli- bet gcncre eftomnino perfcdum fccundum ra- tionem generis : ficut patct de virtute adliua , &c gencratiua in qualibet fpccic , femper primum fimpliciccr , debct eflc fimpliciter perfedlum : fi func contraria, tunc vnum impedit rcliquum, ac per hoc neutrum cft pcrfei£tum;quiaquant6 pcr- fe£Hu$,minus habet dercfiftcntia.

Item , homo, inquantum homo , gcrit typum vniaerfi ; quia eft minor muirdus : eft aurem iux per animam rationaiem ; ciam igijtur in anima ra- rionali fit vnum primum moucns , fcilicct vo- luntas ; crgo,&c.

Iccm , in quocunquc genere eft dare minus perfedtum, & maius perfc^um; cftdarealiquod /impliciter petfedlum; nam per fomparationem ad illuddrcuntur alia fccundum magis & minus, yt dicit Auguft.8. de Trmt,c/ip. $ .tiunc autem in generc cfficientium videmus cam inrenfiue,quam extenfiue,gradus in caufis efficientibus : ergo cft dare vnuni , quod eft primum & fimplicifnmum pienfura aliorum , ac minimum cciam, quod non potcfjcfle nifi vnura.

Iteni , fi fint duo fimpliciter prima , aut quod- libet eft tota caufa cuiuflibet cfFccStus , & tunc omnis cfFcftus eft duorum:aut non eft tota cau- fa ; & tunc ncatrum cft fimplicitcr prirnum.

Item, arguit Ariftotelcs i.Metaphyftext.$.& delnceps, in cfficicntibus ordinatis,fijion eftdare ptimum,noneftdarcmedium,necvltimum.Gijm cnim de ratione cfficientis fit mouere, fi primum non mouet> nec fecundum ; quia non mouct nifi i'n virtutc primi ; & eadcm ratione nec vltimnm, fi fecundum non mouet : crgo fi primum non mouet, i^ihil fit. Cum igirur incaufis(vt dicicur) non Ct procefliis in infinitum,vt probatur i.Phyf. text. i$.& Jeinceps, quia ciim infinita non poffint pcrtranfiri, fi aliquis cfFedtus dependcret a caufis infinitis ordinatis,nunquam produceretur:crgo fi iion cft primura mouens , vel efficicns, nihil po- tcft produci.

Aiiqui dicimt rationcm efTc infufficientcm; tum , quia non probat primum, nifi in cfficienti- bu$ pct motum , qualitct non agit caufa priraa:

tam , quia non probat primum , nifi in vno or- dine , qui autcm ponerec duo principia , ponerec duos ordincs caufarum.

S C H O L I V M.

Sex rationibfu prohaHU , ingenere caufk efficientis deueniendttm ejje ad vnam/impliciter primamyal) om- ni alia independentem : & valde concordmt cnm iisy qut hahet traSiatu de primo principio,c.i.concl.i.& in I .dtfi.i.q.i. n. 1 1 .&fiq. vh% diffltse ifia pre/e^Mtur.

Sccundd, qu6d fit dare vnum principium for- male cxcmplare,fic apparct,fecundum ilIud,quod dicit Commentatot fuper illud i. Metaph.text. com. 1 7. Gluoniam autem in fundamento natur<e nihil efidiflin&um ; maceriaprim6 recipic formas ma- gis vniuerfaIes,poftea magis particuiares:& quia ]proeeflus naturx eft de imperfcfto ad perfcdum, aperte patct qu6d forms materiales quant6 ma- gis vniuerfalcs , tant6 magis funt imperfeda:. Oppofitum tamcncft iri formisimmatcrialibus, & feparatis; quia ciiam forms matcriales,fi pof- fent fcparatas exiftcrc,quant6 vniuctfaIiores,tan- to eflcnt pcrfedtiorcs. Quod patet , quia quant6 vniuerfaliores , tant6 fimpliciores ; quant6 fim- pliciores, tant6 adualiorcs & pcrfe6tiores. Vn- de ficut forma generis eft fimpiicior quam for- ma fpeciei , ita erit aftualior , & pcrfcdior : fi crgoipfum^, eflct abftradlrum per fe exiftcns, haberet in fc omnem modum fimpliciiatis^ & per confcquens omnem modum adtualiratis , & perfeftionis : ctim crgo ens primum , fit cns pct fe fubfiftens, non contra(^um,quia aliter non ef- fct omnino primum, fed abftrai^um ab omnibus, cum fit caufaomnium , vtoftcndi : ergo modo fimpiicifnmo cotinet omncm perfe(^ionem,qux poflit excogitari ; crgoeft caufa formalis omniii. Quod autem fic cft fimplex pcrfc(9:um formali- ter,plurificari non potefl, quod patetfic : Vnitas, & vericas rei perfe(flius faluantut in primo cu- iuflibet gcncris , quam in aliis , ciim primum fit menf ura aliorum ; vt patct dc caliditatc in ignc. Scd vidcmus qu6d quaelibct res haber fingulari- tatcm fuam , quam habct per aftualitatem fuam, qus & incommunicabilis aliis : ergo cum in pri- mo, fir maior a(5lualitas, eft etiam maior fingula- ritas : crgo fi harc non poteft communicari; crgo minus fingularitas aiSlualitatis primi.

Itcm , tale ens fic feparatum continet totam rationem entis ; t<nMm cft illud , extra quod nihil eft ; crgo extra parcicipationem illius , nihil eft: fcd fi cflcnt duo principia ej/e formalia , vnum non participarct aiiud , & cflet omnino extra aliud : ergo non pofliint efle duo.

Itcm , plurificatio taiium , non cflet per rela- tiones , vt in perfonis diuinis ; quia vnum non efTct ab alio , cx quo ambo funt aequalitcr prima: crgo pcr abfoluta. Nunquam autcm fitplurifi- catio pcr abfoluta , nifi quiavnum illorum eft altcro perfc6bius:vt duac fpecics plurificantur fub gencre , quia fcmpcr vna eft pcrfe(5lior altera; ficut in analogo , fubftancia & accidens fub ente, quia vnum cft petfe(f^ius altero : vcl quia ambo funt imperfc£ta,vt duo indiuidua fub vnafpccie, quia neutrum ciaudit , vel haurit totam iatitu- dincm fpccici ; quodiibet autem illorum entium omninoeft perfc(ftum , & «qualiter: ergo non pofTunt cflc duo formalia squr prima.

Ircm, ad propofitum impofIibiIe,eft quod ali- quis cfledus cofequatur aliquam perfcc^ionem,

inquan

II.

Vnum ejf* principiupri- mumform»- l* exemplart ofienditHr. Mttteria fri- mo recipit formtu m«git vniuerfalet.

frohatio i.

SHpri,n.l.

VnitM , ^ veritas per- feSiHsfalui- tHr in primo CHtHfiibet gt- nerit , fukm in nUit.

frebatit i.

Prob/itit ],

In Mhfolutit vttum eft al- tero perft-

aiut.

Probntit 4.

Qu^ftio I.

inquantfi effedhis talis caufx.qua carec fiia caufa.

Non enim ignis generatus habercc caliditacem,

vtl leuicacem , H ignis generans ifta non haberec;

& fiForc^ habec effeftus , hocnon habcc vc e(t

f "*^% "'/r" ""^*^"™ illius,rcd ab aliquo alio.Cuius racio eft,

ur *p rjf*- ^yj^ caufa nobilior eft eftedu ; nec agit vlcra cer-

Viie Scot. in minos pcrfedionis , quod faccrct , fi efFedui

4.4.it.q.}.& aliud , quod non habcrcc , daret. Sed oftehfum

<1.4J'S }• eft qu6d cft vnum primum ens cfEciens omnium:

ergoilludcontinec in fe perfe^iones omniuni.

VHkati» {. Item , in quolibct genere eft darc parcicipans,

& parcicipacum , & per accidcns , & pcr fe : fed

vidcmus qu6d omnia encia fccund^m maius,

& minus,habenc perfedioncs formales : ergo eft

dare vnum ens , cuius pcrfedlioncm formalem

omnia encia parcicipanc , ftcuc dicic de calido

Ariftocelcs i.Metaphyfjext.^.

^A Ad hoc arguic Ariftoceles 4.Met4phyftext.if.

& eleincept,in(iaitens vcricacem principij,D^^//-

ffob»ti» i. bet Mtt affirmatio , aut negatio , dicens, qu6d fi cft

dare magis , vel minits falfum ; vc magis cft fal-

fum (jtuUMor efi mille , quam <pMtttor ejfe ^niftte;

ergo eft dare magis , & minus verum : crgo per

confcquens & vnam primam vericacem. Vnde

dicic qu6d hoc pcincipium , De (ptolibet , OMt affir-

matio , &c. eft maxim^ veruni : ergo fccundum

hoc , oporccc darc vnam primam vericacem for-

inalem vircuce concinencem omncm vericacem;

quia cft forma omnium vericacum : vericasau*

tcm confiftic in fua pcrfedionc formali ; ergoeft

vnavcricasprimaformalis omnium formaJiura

perfedionum

S C H O L I V M.

^MUibi cUriits , aia dijfuftMs ngit de eTmnetitia ferfeElionu , & ratiene exemplari rerum cretdtilium in Deo , eptkm in iflo loco. Licet enim in i . Mfi. x.tptdfi. z, & traSfat. de primo principio, cap. j. concluf. 1 1 . agat de triplici vnitate in Deo , /cili' cet efficientitt yfiniit & eminenti*,leuiter tamenvl- timam attinpt. Obuiam ali/pta perfiringit t . difi. i$.& difiin3. j8. (]M4tfi. vmca:& ih Reportatit ii/dem locis , agent de dtMinit Idei*. Vldt etiam (ptodi. 'J.& Metaph.lib.y.^fi. 1 1.

Primum prin- fifiueftfuit. tmmHm. frtbtti» I. TotHm vni- mtrfum tft «r- ditunum tti Vnum vlti- mumjitttm,

frebatio ^.

frtiati» }.

Circa illud , quod priroumprincipium fit finis omnium,

Parec prim6 per racionem Ariftorelis 1 1. Me- taphyfica , text. f i. vbi dicic , qct^d ficut exercicus ordinacur ad ducem ; fic cocuro vniuerfura eft or- dinatura , propcer refpeflum ad vnum vlcimum finem. Vnde ficuc cxcrcicus non eflec vnus, nifi hab^ret vnura ducem , fic nec vniuerfura cfTec vnura,nifi haberec vnum finem.

Item, bonum &finis idem funt, i.Metaphy- fica,text.\. ficut quant6 aliquid plus habet de entitatc,tant6 plusdeadhialitate & perfedio- ne ,9)C per confequens dcbonirate. Scdcftdare vnum cnsprimum pcrfe folum :ergo & vnum fincra per fe folum:rcd ad per fe omni^ alia redu- cuntur;ergo erit vnus finis, ad quem reducantur.

Item , extra infinicum in aliquo genere, nihil illitis generis poceft vlcimd cerminare ; vc excra longjcudinem infinicam.nulla longicudo : fcdex- pericur mens racionalis, (cuius experimencura eftprincipium oranis noftrz cercicudinis ) quod non faciacur , nifi per bonum infinicum ; crgo cfl dare bonum infinicum;crgo fi cermincc in infini- tum , eft pcr racioncm infinitam finis : ergo cum Bihil fic, quo4 fine carcac, auc fic cxcra partjcipa- Stttioptr. Tom. JIJ.

rionem iftius finis , fequirur , qu6<l omnia ten- dunt ad iftum finem.

Eft haec fententia Auguftini 2.de Trinitate, cap. ). vbi dicitur, <\\iiiADetu nonefialio bono bo- nm,fid efi bomm omnisboni. Anfelmi in Prefilogi», cap. j . Dem efi cptidquid efi melim ejfe , tpiam non effi. Sic igitur patct quod cft vnura folura primura ef- fidens;quia vnum folum primum per fe ens: quare vna prima fola caufa formalis oranium, vnde eft finis omnium.

S C H O L I V M.

JntraEiatM de frimo principio , cap. i. concluf^. & cap.^ . conclMf. 7. &fitptentibm largiits probat com- petere prima caufii effiSlina caufalitatem etiamfina- lem; tpiodetiam tribm probat conclttfionibm in \ . difi. 1. ^aji. 1. ^.luxta tres conclufionet. Vide ettndem ^ttafi. 1. laterali prologi, num. ii.&in^. difiinH, 49. quafi.S.nMm.j.

Nunc rcftat videre qii6d efficiens fit forma,& finis omnium : & hoc apcrtc colligitur ex prardi- €t\s fic ; Impofllbileeft qu6d cfFcdus inquantum talis, participct aliquam pcrfcdbioncm forma- lcm , quara ctiam non habeat efficicns eius cau- fa : cuius caufara dixi /itpra , fcd cft dare vnum folum primura cfficiens omnium ( vt patet in primo articulo : ) ergo illud neccflari6 partici- pat perfc6tiones formalcs altiori modo , quara habcnt in rcbus : ergo quod eft efficicns ora- nium,cft caufa formalis omnium.

Itcm, finis ic bonum funt idem ; fcd impofli- bile eft qu6d aliquid habeat ratione omnis boni, nifi quod habec racione omnis perfcdionis;c6m pcrfedioncs fincdcgcncrcbonoru : crgoncceflc eft,qu6d illud , quod eft caufa formalis exeplaris oranium,fic caufa finalis in gencre bonorum ; fcd illud crac ciufa cfHciens omnium , vc pacec : ergo ncccJre eric,vc vnum, folum, fingulare,fummum, fupremum ens, fic fimul caufa eniciens,caufa for- malis , caufa finalis omnium : fcd oftendi , qu6d erac caufa prima fimpliciter omniu, qua: eft caufa efiiciensfinalis,&formalisomnium:ergoaprimo ad vltimum, vna fola caufa prima fimplicicer>eft,

Articvlvs IV.

Eminehtifimti, f^ perfeEiifimtt ponendtt efi

vnitas in primo rerum omnium

principio.

Clrca quartum , quomodo harc caufa pri- raa habct fingularcm vnitatem. Circaquod fciendum,qu6d triplex eftconditio fuz vnitatis, ^qua perdefedum alicuius illarumconditionura oranis creatura proccdit.Habct aiim prini6 vni- tatcm fubftantiz peromnem modum fingulari- tatis; quia fua fubftantia nullara habet plurifica* tionem. Vnde quia in fubftantia fingulari pof- fiint intclligi aliqua cfTc vnum fecundum gradus» quibus vnura eorum ab altero continetur; fecun- d6m qu6d vnamagnitudo tripcdalis continet in r^ bipedalera , & bipedalis magnitudinem vnius; hoc autem non eft perfe^ vnitas ; idc6 frcund6 eft vnum, vnitaie zqualitatis eorum, qux fibi in- fiint ; & hoc abfque gradu » & incqualitate eo- rum. Vnde quia talis vnitasadhuc non efTet abf» que aIiquacompofitione,quia non compatcretur perfe6lam Tnitatcm ; idco cft etiam vnum vnita- tc fimplicitatis abfque omni diucrfitate.

A } Eft

Priitmm tgi- eitni,(jffri. ttumftrmal» iitm.

Prpbtti» I. Num. t}.

Vidc Scot. in i.d.».q.i.$. <Sl'fMui»m md !.&(!.}<. q. »n. SPrMtT' tafixte. frfbsti» 1.

iJem cauf» txlfl*rkftr- matit, (j^ vl- timut fimit

T^fUx emt- diti» vmitaiit frimttauft.

De rerum principio.

i8.

TnsmodiV' nit»tUfrimt taufi fXfli- e»ntHr.

Cr*Mturtfr»- etdum a fri- tn» euufif.fub rtuion* flu- r»litmtit in- tqHulitatiSy ^ eamfoji- tionis.

TJiuiJio ijuA- fiionu.

Eft ergo tf ipliciter caufa prima vna ; prim^ in ratione efficientis ; fccundo, in ratione caufz formalis excmplaris j tcrti6,in rationc finis. Ha- bct etiam triplicem modum vnitatis. Primus eft vnitas fubftantix iingularis. Secundus eft vnitas feruans omnem gradum zqualitatis ; poccntia cnim zqualis eft icientiz , & bonitati , & c cOn- ttario.Tertius eft vnitas fimplicitatis,tollensom- nera diuerfitatcm , non diftinftioncm. Crcatura: autcmecontrario procedunt ab eo fub ratibne pluralitatis , fub ratione inxqualitatis , fub ra- tionc compofitionis. Sub ratione pluralitatis, quiain eis eftmcnfura in naturis,& eftentiis,fe- cundum gradus creationis, & eftentiarum numc- ros.Sub rationc ina:qualitatis,quia in eis eft men- fura in naturis & eflentiis fecundum gradus pcr- feftionis.Sub rationecompoficionis.quia in om- nibus eft compofitio , faltcm ex eflc &elTentia: cx quo caufatiir pondus inclinationis ad cafum diirolutionis:iHxtaillud,Sap.c.i i. Omniafecifti in nitmero,pondere,& menjhra.

S C H O L I V M.

Breuiter & clare in hac e^Hetftione triplicem hanc 'vnitatemprirni principij explicat : largitts vero inpri- mo Sententiarum, dift. z. e^Hisft. i. vbi ex hu ipfis ra- tionibui , alitfqHefundamentts prohat in Deo dari tri- plicem ptjmitatem efticientia ,finu , ^ eminentia ; c^ ijHAft. 3 . per vias ,feu rationes feptem , prohat dari in eodem perfe&ijjimam vnitatem ; eamcjue demoniirari poftc naturali ratione indicat contrafitum Afa^iBrum Varronem.

Sic igiturdico , quod caufaprimafimpjiciter importar primitatem in genere efiicientis,forma- lis , & finalis ; & fecundum iftos modos fit cau- fa vna.

Qv vE S T 1 O II.

Vtruma,^nmo principlopturaliiafyfcilicet

muititudo creaturarum , pcrjit , O*

immediate procedat?

T><le citacos quzftione ancecedcnti, ArifTor.^ Mttafh.caf.^, W3.1t.1n i.iifl.i.qutjl.l. Hzniic. qutdlib.i . qHtH.-j.^i, Vidc Dodocem ia ^.difi.i.qutji.i.^.Pro farte offtfta.

EspoNDEO. Circa iftam quaiftioncm |fic poteftprocedi. Primo ,vidcndum eft ^^^f^quid fecimdum antiquos Philofophos eft dicendum.Secund6,videndum eft,quid fecun- dum veritatem Catholicam eft tenendum. Tertio ofteridendum eft , qu6d Antiqui ex fuis rationi- bus non polTunt intcntum fuum , fed potiijs op- pofitum concluderc. Quarto vidcndum cft , per quem modum polfet diAum eorum veritatem continere; quamujsnonfccundum intentioncm corum.

A RT I

C V L V S

I.

^ii fenferint «ntiqui Philofophi circa

procefitnem creaturarum a primo

Principio? 1.

§l$iid ittttlU- ^^lrcaprimtim, fcicndum quod videturaliqui- xfrit Arifiot. V^bus.quod Ariftoteles fuerit huius opinionis,

de erettiont vj 1 ^ ..... ... .\ -r

rerim T'°^ *" *"** prmcipio hmphci, propric vnifor-

mitcr fe habente,non poflit immediatc procede- rc nifi vnum.Vndc vidcntur hoc colligerccxille 2. deGcncrationCjtcxt. $6.Jdem intjuantum itiem, natum eft femper facere idem. Ciim igitur primum principium fit vnum , inquod nulla cadit varia- tio,videtur quod non fit natum facerc nifi vnum. Quod quidem verbum non concludit corum in- tentionem; quiafccundum quod dicit Auerrocs in finc j .cap. de Subftantia oibis, Ariftotclcs po- nit plura a Dco procederc.

Ariftotclcs i.Mctaphyf. fumma i. c. i.in prin- cipio, arguit contra antiquos, qui ponebant fo- lam caulam materialem in rebus,& negabant caufam efiGcicntcm,& finalcm. vnde dicit : Vide- mus in rebus fenfibihbus mutationem fieri, nihjl autem mouet feipfum , quemadmodum lignum non fcipfum tranrmutat, vt fiat fcamnum. Si au- tem agens , etiam finis eft , nihil autem agit nifi propter finem:ert igitur in rcbus efficiens & finis. Igitur cum ipfe ponat finem efficienti corre/pon- dere, cumlntclligentiae moucant orbespropter primum , vt dicit; vt propter fincm amatum & defideratum,(equitur,qu6d ipfe fit caufa efficiens Intelligentiarum.Vndcde mente Ariftotelis fuit, fecundum quod Auerrotis cxponit ipfum , qu6d Intelligcntiae habent elTe a primo, quamuis in modo , quo funt ab co, Ariftoteles defccit ; quia pofuit eas ita haberc elTc aprimo,qu6d ncca fe, nec perpotentiam primi funt inpotcntia ad noncfte.

Sed dc hocnon intendo mod6 perquirere.Nec 5 .

Ariftoteles per illud v.erbum , idem incjuantum

idem,8ic. negat,quin ab codem fimul, & ab artcr-

no pofl!int proccdere immediatc plura. Sed cx

illo verbo videtur potiijs intellexifle , qu6d ab

ztcrno, &inuariabili ,nihil nouura polfetpro-

duci. Vnde videtur fentirc Ariftoteles , qu6d

quidquid proceffit a Deo immediate , proceffit

ab eo ab aetcrno : ita qu6d fi nouitas inucnire-

tur in entibus , hoc cflct attribuendum fecun-

dis caufi$,non primx. Vndc ratio fua vidctur

efle , qu6d fi aliquod nouum k Deo proccdcrer,

neccflario aliqua mutatio , faltem quantum ad

voluntatem , in Deo fatfla eflet : & quia ipfc

fempcr eft idem in nullo recipiens mutationcm,

vel innouationem ; ide6 ab ipfo nihil nouum

poteft procedere. Non igitur illud verbum,

Idem inejuantum idem , &c. negat rerum plurali-

tatcm immediate procedere a Deo,fed videtur

negare nouitatcm. Quid autem fecundum veri-

tatem fcnfcrit , non facile conftat : quia ponic

qu6d IntcUigcntia fit ingencrabilis & incorra-

ptibilis, ac per hoc pofuit,qu6d non poteft cduci ViHc Arift.

de materia, fcu potcntia materia: ; quia efle*gene- *■; <*«.?"»• a-

mbile , habet materiam pcr quam potcft elle & '^^'P'-^i-^ ,1-0 i 1 • ■ V . /- ideAn.cex.

nonelle,& corruptibile : ponit etiam quod lit g.y.^.scio.

forma corporis.

Qucerit autemii.Metaph. cap.j. tcxr.i6.& 17. j^,

Vtrura forma aliqua praccedat materiam ? & di-

cit qu6d non. Secund6 vtrum aliqua forma re-

maneat deftrufta fuamateria ? & dicit fic : Jn^ui-

■hufdam enim nihilprohibet,velutifianima talefit, non

omnii ,fid intelleElus , omnem namque fortajfis ira-

pojfibilceft. Si igitur Intelligentia eft forma cor-

poris , & nccedario a creatione, cum non fit ge-

rabilis , ncc eft acterna , cum non przccdat fuam

m.iteriam : ergo vidctur qu6d ipfe fenfcrir, quod

etiamnouusefFcftus poffit crtcaDeo. Scdquid-

quid fit de hoc , ad miniis illud verbum non nc-

gat cfFeduum pluralitatem immcdiate ^ Deo

pro

Qu^ftio 1 1.

gJjwV authcr libri dtciM- fs.

yiiditi» J»- fUx,

Anim» f»ll» meiiiante /»- teSifenti* ^uoad optr»- tijoes.

Opini» Ami- etnut.

ViJe Scotu in 4.d.i.q.i. J. fr» p»rt* •ffofit».

procedere , (cA forcc nouitatem , quod etiam falfutn eft,vt apparebit frquenti quzftione.

Au6bor etiam iib.dc CauHs videtur fentire plu- ralitatem effedtuum immediatc i Deo non proce- dcre : vnde dicit qu6d Dcus crcauit animam mediantc Intcliigcntia , vt patct in commento tertix propoHtionis : ii igitur anima , quz infe- rior cft Intclligcntia , ergo pari ratione , inferior Intelligencia creata cft mcdiantefuperiori , & fic vfque ad primam,quae fola immediatc videtuc ctre i Deo.

Scd dicendum eft , qu6d duplcx eft mediatio. Vna in operando , quoniam idcm fabcr opcratur cultellum pcr mattellum.Vcrum ifto modo Dcus non crcauit animam mediante Intelligentia , fed pcr fc immediatc. Alia eft nicdiatio, qua: cft quafi quidam ordo inter cfFcAus , qua ratione Dcus creauit aifrem mediante igne ; quare propinquio- ri modo participat completum eirc, & aer remo- tiori. De qua propinquitacc & diftantia loqui- tur Ariftoteles i.de Generationc,text.;6.dicens: Tropter longe a principio din4re,relitjtto medo comple- uit ejfe DetUy continuam faciens generationem. Et ifto modo creata funt corporaliamediantibus fpiri- tualibus , & aninia mediantc Intclligentia. Hxc tamen mtdiatio nontollit immediationem cHi- cicntis.

Poteft etiam dici anima fafta mcdiante Intel- ligcntia, nonquoad fubftantiam, fed quoad ope- rationes ; inquancum ab Angclo poteft recipcrc aliquas illuminationes , & perfediones. Vnde dicitur in illo commcnto, quod Deus pofuic ani- mam inftrumencum Intelligentiac : & ifto mo- do inferior Angclus fadtus cft mediantc fu- periori.

Auiccnna veritatiCatholicaE vidctur maximc contrarius cfle : nam g.Mctaphyficar fuae,c.4. vuk qu6d a primo principio non poirunr eirc plura, nec fecundum numerum , ncc fecundum diuifio- nem. Eft ctiam pofitio Auiccnnsc talis. Vult qu6d Deus , & Intelligentiac , quidquid agunr, agCit per fiium inteUigcre. Ctim igitur intellediis diuiniis fit intclIe(H:usomninoprimus,anuIIo, ac pcr hoc fimpliciter omnino , non habens adbum, & potcntiam,fed folam meram a6bualicctcm,quae eft idcm quod ipfc. Ide6 ficut fuum intclligcre eft vnum , fic produdlum ab eo , non erit nifi vnumifcilicet prima Intelligcntia.IIIa etiam opc- ratur intelligendo : non cft autcm fimpliciter vt Dcus ; habct cnim cftc aiflualc vt eft cfFcdus Dci; habct vcro poflibilc , vt eft ab alio , non a fc. In- tclligitur ieitur primalntelligentia ,inquamum intelligit fc pcr iuum aftuale producerc animam primi orbis : inquantum intelligic fe per fuum poflibilc producerc corpus primi orbis. Et ficut prima Intclligentia, ficgradatim fecunda tertiam intelligit , & producit : fic igitur tertia quartam; &fic dealiis vfque ad vltimam , qus per.dcfc- 6lum adlualitatis non producit talia ; (ed cft da- trix formarum fcnfibriium.Hzc deprimo.

S C H O L I V M.

Infknathat EthnieorHmcommintationes , & aliat plures ,fitjHU viderevolMerit, confitlat Ariflotelem i. Metaphyf fitmma z. & i.pervaria capita , ««/^ Ctmmematorem Anerroem , necnon Scotum 4. difi. i . tjuaji. I. $. Pro parcc oppofita , vbi late refertt (tr impugnat opinienem Auicenna , eiufque fund4^

Articvlvs II.

SfMuitur veritas Ctttholic».

Clrca fecundum, quid fcilicet fecundum veri- tatcm Catholicam fit tcncnduro, oftendituc qu6d a primo principio immediate plura produ» cuntur.

Ad cuius euidentiam , eft fciendum, qu6d cilkm primum principium , fccundum qu6d of!cnfum eftin przcedcnti quzftione,num. 11. fit vnum fimpliciflimum ; fequitur qu6d de ratione fua habeat formalem plenitudinem ad fe communi- candum. Quodpatct ;quiaenim fingularitereft vnum ( ita qu6d , vt oftcnfum fuit , ncc ctle , nec intelligipofrunt duo prima cntia,zqualiccr pri- ma) ide6 cum fummc fic vnum , cric fummc pri- mum. Scquitur cnim:vnum praccedic muIta;ergo quod habct vnitatcm totalitcr,ita quod duo talia cfTc no polfunchabcc cocalem potcftacem.Quan- toautcm aliquidmagis cft primum , tant6 magis pluribus communicatur,eo modo coramunica> tioni$,qui eiconucnit.Exemplumin materia pri- ma fimpliciter,refpecku maceriarum particula» rium. Exemplum in genere caliditatis in St)Ie,re- fpedu caufarum particularium. Simpliciter igr- tur primum , fummc critcommunicabilc , eo gc- ncre communicationis,quoci conucnit. Quia crit etiam fimplicifllmum , idc6 adlualifnmum, ac per hoc potentiffimum : ergo quod dc fc cft fummc primum , & fummc fimpliciflimum, cft fummc primum potcntiflimum , & fui cora- municatiuum. Aui crgo communicabit fe pcr produdionem ciufdem in fubftantia ; q-iac di- citurcommunicatio intrinfcca, vt in diuinisPcr- fonis:aut communicabit fcproducendo diucr- fum in fubftantia , quale datur in produdlione creaturac.

De hac igitur productione, & communicatio- ne quxritur vtrijm immcdiate fe communicet,veI mcdiatc?

Circkquod tria funt vidcnda. Prim6autem, medium tripliciter potcft accipi,& fecundum hoc opcratio mediata,vcl immediata tripliciter poccft ctiam fumi. Eft cnim medium totaliter operans, qualiter dicit Auiccnna,qu6d Dcus producit onv tiia mcdiante Intelligcntia ; ctiam illa totam pro- dudlionem facit. Eftmedium cooperans,qualiter dicitur,qu6d Deusproducit p!.-intam mediante natura : quia adlio illa eft totaa Dco, & tota a na- tura. Eft mcdiurh coadiuuans,fine quo non fieret, quamuis ab vrio fit principaliter adkio ; qualitcr dicimus , quod corpus eft raediura in adionibus fenfibilibus animac;quia anima non videt nifi per oculum. Etifto ctiam modo dicitur i.Phyf.tcxt. comm. ii.qu6d ars opcratur mcdiantc natura: vnde Medicus minifter eft naturae. Proptcr quod dicit Philofophus ^.Mctaph. text.comm.13.qu6d t:aIor eft pars fanitatis.Et fic patet quomodo adio poteft dici mediatayvcl immediata.

Sccundi^eft fciendum, qu6d eft pluralitas vni- tatem includcns ; ficut dicimus qu6d participa- tione (pccici plures homines funt vnus homo. Eft alia pluralitas vriitatem excludens ; ficut di- timus , qn6d plura principia cffentialia eiufdem •generis, non poffunt cfTc immediata ciufdein rci; vt duac anims vnius hominis: ficut dicit Philofo- phusi.Elcnchor.cap.ij.qu6d proportio plu- ries, non eft proponiojquia eadcm cfl ratio pro» portionis.

A 4 Tcni&,

%.

C»nel,Dta.

VideDofto. remin i.d.x. q.7. $.g!>M pcMtdixi.

Opirati» m* ■ diats.vel im . mtdiaia,t>i- flieittr dici- lur.

10.

jHtu flmrali. rm vnitaitm inrlHdit , ^ txtludit..

8

De rerum principio.

Conclup».

mdit.

, I ^ Terti6 cft fciendum , quod quxdajn fpnt con-

Cgtr»ri»fiint traria , qua: habcnt vnum fubiedum communc,

intripUeidif- cuj vjciflim infunt , ficut dicitur in Uh. Prtdica-

firmti». pKmorMm,cap.iojext. j .& 6.quia Contraria/km.,tpi*

maxime afiSftant , & in eodemfiifceftihili vicijfim

in/itntt nifi altertim infit k natttra. Alia funt contra-

ria , quae vnum genas prsdicabile immediatc di-

uidunt:& talia eciam (unt verc entia ; quia genus

de vtroque dicitur , ficut differentiaE genus di-

uidentes.

Alia funt contraria , quorum vnum ab ordine debito altcrius deficii ; & fic dicimus »itia con- traria eire virtutibu$,& mala bonis.

Dico igitur, quod plura poifunt immediatc ab

vno produci,produdione extrinfeca.Dico autem

flnra immediat e yC^mz Cmc mcAio totaliter opci-

raijtc : fi enim producere animam,vellntelligen-

DtM prfiu- tiam per fuam potentiam Deus pcr fe non polTct,

fit crenturM otnnipotcns noneffet,necin finc nobilitatis.Cu-

fi rque V e .^^ contrarium dicit Ariftotcles in 1 1 . Meta^T

phyficA : Dem , inquit , efi vntu in fine nobilitatif,

aterntu.

Dico ctiam immediatey qii6d fine medio coad- iuuante ; quia talc medium ponit in principali agente infu(Hcientiam ; ficut patct in mcdicina, quanaturaindiguit , tanquamediocoadiuuantc, Dieo ctiam immeeUate, quialicct aliqua produ- catmediante agcntc creato coopcrante : tamcn in ptincipio mundi piura produxit abfque tali medio. Creatura cnim non coopcratur nifi dum eft ; crgo in his primis,qua: fimul prpduxit, crca- tura coopcrari non potuit.

Dico. aurcim flura , quae vnitatcm includunt, qualc eft vniucrfi ; quia plura qua: vnitatcm ex- cludunt,fieri non pofiunt;quia tunc faceret, quod homo,non eflet homo : ifto enim modoeadem eft definitio hominis,& vnius hominis.

Dicoautcm contraria yi\i\x primo & fecundo modo confiderantur , non tertio modo ; qualia funt vitia &maln,& huiufmodi.

Et oftendo triplici via , quod Deus immediatc plura diuerfa contraria, modo fupradidlo, poflic producere,& producit animas omnidie. Primam viam accipio ex parte produccntis ; fecundam er parte modi producendi ; tertiam ex parte rei pro-

£x parteDci accipioviam,fecundunidiucrfam

rationem entis : fccund6,(ecundum rationem etr

iam intelledualitatis.

j. prehatie £x primo fic arguo:in rcbus omnibus hoc vni-

fgeiujionit ex uerfalitcr inucnitur,qu6d ficut fc habcnt ad eflc,

fartf fredu' itji fg habent ad agcrc : vt quod habet efle cali-

'**"'• dum, calefaciat ; quod eflc frigidum, frigcfaciar,

quod cfle humanum , homincm generet : igitur

fieft aliqiiid,quod in fe claudit rationem om-

nis cfle , illud habet vim .producendi omne ef-

fe : ficut fialiquodidem eflet calidum , & frigi-

dum , pofler generare pcr fe Galidum,& frigidum:

fcd Dcus (vtoftcnfum fuit in pra^ccdenti qujE-

>Ian». t<. 8c ftionc,& omncs concedunt ) claudit in fcom-

n

fcqq.

Vide Scpt. in l.d.4t q.ra

nem rationem pcrfcdionis, altiori modo , qu^m Ct incrcaturis:ergo pqtcft producere quidquid producunt omnes creaturx , & modo altiori , & ctiam piura : qnia nunquam cre^turae hauriunt omnes modos eflcndi , qui func in co ; igi- tur fi Deo nullum elfc deficit , quod altiori modo non participat ; omnia qux habent quo- cunque modo rationem entis , poteft produce- re immediate. Etiftaeftcaufa, quare iola cpn- cradidorja a Dco non poirunt fieri ; quia non

claudunt aliquam rationcm entis.

£x fecundu fic arguo : Deus ( vt ftatim diftum eft) cijm habeat infinitam rationem pcrfcdlionis, cft imitabilis ab omni creatura fadla , vel fadlibi- li i nec omnes, etiamfi cfTcnt infinitae , cxhauriunc gradus imitationis cx parte Dei ; quamuis om- ncs creaturz fecundum varios gradus eum imi- tentur. Diuina igitur eirentia, vt eft imitabilis k fingulis creaturis, fccundum varios modos fufci- pit racionem multiplicationis excmplaris, & di« ftributionis idealis : ita quotquot funt ab illo pro» ducibilia, tot funt proprij rationes produccndo- rum in Dcoiquia fingpla propriis raiionibus funt condita,vtdic)t Auguftinus lih.Zi.<]q.tjuafi./^6, Vnde dicit, quod non eadcm rationc conditus eft homo quji equus; hoc enim abfiirdum cft aeflima- rc. £ t fubdi t ihidem : Sinptla igitHrfropriis/itnt da- ta rationihtu.

Ex his omnibuspatec, quod omnia comparan- tur ad Deum,vt artificialia ad artificem : propter quod dicit Sapics, quod Omnium eftartifexy omnem habens virtutem.Et Auguft.//^.6. de Tnw.c.f/r.qu^d yerbum eft ifrs flenaratiom viuentium , &incemmu- tabilium. Sicut pcr formam detcrminatam, igitur agens naturale quam habct,vnii dcterminatc pro- dpcit , vt ignis ignem : & fi duas formas agcntes haberct, duo produceret, quamuis per diuer- fa principia ; vt fi cftet calidum , & frigidura, calcfaccrct , & rcfrigeraret : fic agcns per intel- ie<5lum , fecundum diucrfitatcm formarum, quas habct in fc, diucrfa poteft produccrc. Vnde quia habco ideas harum literarum , .4. B. C. Sc fic de aliis , ideo omnes literas poflum face- re. Ciim igitur Deus , vt dixi , omnes fadibilcs idcas apud fc habeat , oroni» immediatc poteft producere,

Secunda via eft ex parte modi producendi.Sic arguo; in ordineagentium vidcmus, quod quan- t6 maioris funt aflualitatis, tant6 in fua adione minori indigent fulcimcnto. Vndc Angelus abf- que corpore poflct faceic doroum ; alioquin non poflct formarc corpus : fed hoc non poteft ho- nio. Similiter potcntiae fenfitiua: indigent orga- nis dcterminatis ; non autcm Intelligentiae , quae funtadualiores. Similiterars fupponit aliquid, quod non fupponitnatura. Etc contrario ; quai)' tb deficit ab a^ualitate, tanto indiget maiori ful^ cimento. Igitur cum fecunda Intelligentia cadat, fecundijm Auicennam 9. Metafhyfica, caf. 4. ab aftualitateprimz jindiget neceflario aIiquo,in quo opcrctur : non crgo de nihilo aliquid facit, Igicur Ci producit aliam Inrelligcntiam,aut de di- uina cfTentia ; quod eflc non poteft ; quia fic fim- piicircr fetotam communicaret , vtponimus in perfonis ; & tunc illa cfTet Deus , ficut Filius Dei : aut dc fc , & tunc , vcl de tota fubftantia ; 9c tunc cum fit indiuifibilis,eflent vnadua:,

Item,modusagendi fequitur modum formae a6tiu£ , quantum ad pcrfedlioncm : nunc auteqa agcrc neccfTari6 per roedium,eft cuiufdam imper- fedlionis; ficut patet tam de raedio totaliter opc- rante, quam de medio coadiuuante , quam ctiara dc medio coopcrante. Quamuis Deus agat pet medium cooperans , opera narur* , fi hoc faccrcc neceflari6 , ita quod non poffet per fe faccre po- rnum fine arbore,imperfe(ftus oronino cfTct.Cum igicur vjrcus diiuna fn in complemento omnis pcrfcdbionis ficut fubflantia eiu;,modas etiam crjt compIetus:crgonon indigcbit medio. Itcro,pofret adduci ratio ex partc finis ; cxperi-

rnentum

M-

Scot. ioi.d.

Sap,7.

Vide lib. II. de Ciu.Dci,

C.tf.

16.

Prehatie t. Ex farte me* di ftedHddi,

Vidc Scot.in 4.d.i.q.i.$, Pto partt ef- pefita.

18,

Quxftio 1 1.

9

mentum enim naturalc k nuUo ncgiri potcft, cum fit principium omnis fcicntiat , &: ccrtitudi- nis. Experiturautcmquxlibct rationalisanima, <]u6<l eius appctitus renditinbonum infinitum, nccalio poffet totalitcr fatiari.Vndc Auguftinus Ub. I . CoHfeJf. cap. i . GluiafecifH ttos ad te, irnjnietum ejlcer nojlrum, donec retfuiefcat in te. Cum igitur fi- nis,& elficiens fint correIatiua;quia omnei^jcns agit proptcr aliqucm fincm ; fi omnis creatura raiionalis tendit in primum , vt in fincm imme- diatum.fcquitur quod fit ab ipfo, vt ab efficientc immcdiaco.

S C H O L I V M.

Dari hanc experientiam in nobis tendentit , fiue appetitw natttralii ad honum infinitum , docet etiarn DoEior hoc traElatu fttfl. $ .num. \i.& de primo prin- cipio cap.^. concl.cf. §. Scxta via. & in \.difi.i. tj.i. §. Tertia via. Necfue his contradicit ,^uod firibit q. \ . Prologiy ^uhdfcilicet , nullos aElui experimur, nec co- gnofcimm ineffe nOtur* nojhtt infiatu ifio , ex ^uibHi cognofcamui viflonem fuhfiantiarum feparatarum ejje conuenientem nobis , neejue pojfe nos naturaliter cogno- fcere difiinSle , <juod ifiefinisfit conueniens nofirt na- tune.Htc enim lo^uitur de ctara & difiinEla cognitione huiufhudi tendentix in vltimum finem , epiA perfeQe haberi non potefi,niJt difiinSle cognofcatur ipfefinu^& vt intuitiue cognofcibilif a potentia. Ita Lichettu hic. PoJ/et tamen ali^uis dicere Scotum non ajfeueramer, fed probabiliter , & opinatiue locutum ejfein illa ^<e- fiioneprologi : ciim enim videret multa poffe contra il- lam dcEirinamobiici ijubdit. [ floc /altern certum efi, quod ejuadam conditiones finii,propter cjuai efi appe- tibilior , & feruentius incjuirendtu , non poffiint deter- minate concludi rationenaturali. Etfi enim daretttr quod ratio naturalit fiijficeret ad probandum, tjuodvi- fio nnda , & fiuitio Dci efi finii hominii , tamen non concluderetur,ejuod illa perpetuo conueniat hominiper- feEIo in corpore, & anima. j

15. Itcm.fuppono quod Deus immcdiatc res con-

feruat , cum Gregorio lib.iG. Moral. cap.tG. qui dicit , quod cunElorum effintidL ad nihilum t£nde- rent , nifi eas conditor cmnium manu regiminif retine- ret. Hxcautcm conferuatio eft immcdiata, quia fi pcr animam, cum illa etiam fit dc nihilo , in- diget conferuari, & erit procelfus in infinituin; vel ftabitur, quod aiiqua immediate confcru.-it,& qua rationeillam, eadcra rationc alias , cum in omnibus fit cadem caufa annihilationis ; quia fcilicct funt de nihilo. Nunc autem nos vide- mus quod cfFcdtus ab illis immediatt producun- tur,a quibus folum & totaliter confcruantur : vt patct in luminc Solis.Vndc dixiyS/«wi & totaliter, quia aliqua funt aliquo modo , vel ab aliquo ge- nere corruptionis pra:feruantije, quztamcn non producunt illa , vt myrrha corpora nc putre- fcant. *0. Tertia via , fcilicet ex parte rci produfta; , fi-

j. Prcbtth niilitcr hoc concluditur , & patci fic, fccundum *»n€tuJio»u philofophum I. Phficor. text.iS. qualis ordo eft frtduS*. '" caulatis iccundum rationem prioris & polte- rioris , talis ordo eft in caufis , quod vmuerjalium fitnt caufk vniuerfales , & particularium particulares. Nunc autcm ita eft , quod intcr omnes efFcdus, qui funt in crcaturis , efte habct rationem magis vniuerfalis & prioris : vnde omnia prxfuppo- Trtculm. nunt efte, rc, vel rationc ; & innituntur ei. Vnde CormTientator fuper quartam propofitionem de caufis , in qua dicitur , Prima rerum creatarum efi

effi ; dcinde , & nen efi pejt eamaliud, nec etiam prius creatumipjo. ficut igitur vnus cfFedhis alium pracfupponit , Sc i[U innititur ; fic etiam cft 111 caufis,qu6d vna prarfupponit aliam ; &: omnes prxfupponunt prftnam , & illi innituiuur , ficut dicit 17, prepoJitiedeCaufis. Omnes viriiites quibtu non efi finis,pendentes funt per injinitum primum,quod efivirtui virtutum. Si igitur cfFedus habcnt rc- duci ad caulam fimpiiciter primam , qux nulli innitatur , fed omnis eftcttus rationem cfTcndi participat ; ergo Deus immediatc omnem cfFc- (ftum producit : nec ifta immediatio tollit mc- dium coopcrationis. Et vidctur ctiam iiledicerc dccaufis, quandodicit, Gj^pd efi effe pei- creatio- nem, catera vero per informatienem.

Ex ifta dedudione patet , quod idem cfFcdus *• '• eft totus a Dco , & totus i natura -, fcd fub ali.i, ''"» '/"'•«« & alia rationc:nam fub ratione vniuerfali & pri- *j! '"J" " ma,elt a Deo ; lub rationc poftcriori & particu- ^ n»turA lari, cft totus i natura,vel ab arte.

Attendendum cft ctiam , qnod ex hoc non fe- quatur, quod quandocunquc datur nouum .nli- qiiid , quod fit noua creationc : quia ejfi c^uoA pergcncrationem accipitur, fupponit naturam; ejfe , quod per nouam creationcm accipit , nihj przfupponit. Sed pro tanto habet vcrit.item de- dudio ; quia nullus eft cfFcdtus de nouo produ- <3:us , cuJus .iliquid non prxcxiftat , quod cft \ crcatione ; aliter fi nihii cius prafcxifteret , iiiud de nihilo fierct.

Ex his igitur pater , quod ficut nulli creaturar i *•• comv\iunicari poteft , quod fit caufa prima , & quod non innitaturalteri caufx ; fic nullicrea- turx communicari poteft , qu6d attingat cfFc- dtum primum , qui cft eire ; quamuis attingat ta- ic cdc prxfupponcndo fempereire.

Ex his patet , quantum , & in quibus omne agens fadum d^epcndet a prima caufi. Natura enimcum fitvirtutis finitx , non.igit dcnihilo, ideo prxfupponit materiam.Et voco luc naturam omnem virtutein crcatam. Rurfum,adio natu- jiait njttur* rxnon potcft attingcrc materiam , nifipcr vir- nettftitjlat- tutcm altcrius alicuius adionis , mediantc qua *'H*"rnati-

/"• • • n. • r riam , niti

attinrit matcriam. Cuius ratio cft , quia licut . '

narura non eft agcns pnmum , ita non poteft /,„, Mlttnu* primomateriamattingerc. AuxiliaturergoDcus »Sionit. in duobus omni agcnti ; prim6,produccndo ma- ^*^_ "™' teriam de qua agit , vel in quam ; fecundo, attin- '^"' '" .*** gcntjo pcr fc , & primo , matcriam, vt fic adio f^^ crcaturx illi adlioni innixa , poflit attingere ma- teriam , cui fi appodiata non efTct , nunquam materiam atringeret : ficut ncc cfFc(ftum produ- ccret , fi aliquid de illo non prxexifteict. Hxc eft fentcntia Comincntatoris.fupcr illam propo- firionem priraam dc Caufis ; vbi dicit . quod plut infiuit caufa prima , tjuia cititts aEiionem figit ; & mulra talia-,vt ibi pater.

Item , formx prius rccipiuntur inquantum ^.

funt vniuerfaliores , & fic proccdunt ad fornias magis particulares , proccifus autem cft de im- perfcdlo ad perfedtum:igitur quanto talcs fonnac funt vniucrfaliorcs , tanto funt impcrfedliores,vt forma generis, quam forma fpedei:crgo ciim ejfi rtrmt ^gti fit vniucrf aiiflimum^quod poteft excogitari,ratio vnimrfali». ipfius tjfi vt eft tcccptum , vei produ^u, eft ratio '■"•^««•f» •*'- impcrfcdifliimajquamuis vt cns pcr fe, non rece- '"^ '****" ptum, ncc cteatum , & inquantum ens non con- tradlum fit perfediflimuni , vt oftcnfum fuit in prxcedenti quxftionc;& ratio ibi cft di6fa Nunc Nain.1,1. autem ccrtum eft « qu6<i vnumquodque agtt

inquan

lO

De rerum principio.

Crttttur» ni. hil tgit in- quatum im, ftd inquan- tHm tMi* tns.

*4-

Deiu Mgit injHMtitm tnt.

*J-

%6.

*7-

inqaantum cft ro aftu ,& pcrfedum, non autcm vt eft impcrfeftum : ergo crcatura nihil aget in- quantum cft cns,fed inquantum tale cns ; vt ho- mo.vel afinus : alioquin matcria prima eifet adi- ua,qu2 habet rationcm cntis. Si igitur creatura non poteft ejTe caufa alia, inquantum eft ens, fcd inquantum eft tale , fequitur quod efle non eft cffedus alicuius creatura:, fed taleelTe.

Nec valet fi dicas : ergo fi ratio entis cft im- perfe(£la ; crgo Dcus , inquantum cns , non agit: ergo crte non eft effedtus Dei.Non valct,inquam, quia efle diuinum non cft reccptum , ncque par- ticipans, fed fcparatum & per fc exiftcns ; & pcr hoc ratio cntis in Deo eft ratio pcrfcdiffima. Ideo cum quodlibet agat fecundum rationcm perfetSfcam, & Deus agit vt eft cns : ide6 ens , in- quantum ens , eft cfle6tus Dei : ratio autem entis creaci habet contrarium,ficut dixi.

Item, illud quod compctit triangulo,inquan- tum triangulus , competit omni triangulo : ergo id quod eft caufa cntis , inquantum cft ens , eft caufa totius cntis : hzcantcm creaturs compe- tcrc non poflunt , quia tunc cflet caufa fuiipfius: ergo nec cft caufa entis,inquantum cns.

Si obiicias,ergo nec Deus;quia cflet caufa fui. Non valet,quia cum dicitur^quotl illud folum cft caufa entis, inquantum cns,quod cft caufa totius entis , hic accipitur totum cns , pro entc creato, quale eft omnis creatura , non autcm Deus. Ideo icquitur , quod creatura eflet caufa fui : non au- tcm fcquitur quod Deus fit caufafui.

Ex his omnibus patct , qu64 ci\m omnis cfFc- £tus creaturas, quantumcunque nouus , aliquam cntitatem przfupponat; alioquin eiret dc nihilo: quz quidem entitas fimul cum illo, quod de no- uo producitur, efficit cfFcdum intcgrum;necefle cft diccre quod Deus omnem cfFeitum immcdia- te producat : ncc talis iramcdiatio toUit coopc- rationem, vtdixi.

S C H O L I V M.

Omnes ferme rattanes, ^uas htc ttdducit DoElor, vt trobet primum vrincipium pojje plures creaturoi im- mediate prodncere , attingit in i. dift. i.cjUdft. i. ^ quodl. 7. -ubi iUarwa vim, & e^caciam accurtttius tx- fendit.

Articvlvs III.

Jttef^caces ejfe Auicenna. rationes , qitihits

frobare nitebeitur ab vno principio

von pojfe plures creaturas im-

meaiate precedere.

Clrca tertium , quod Auiccnna cx fuis ratio- nibus non concludit propofitum.fcd potius oppofitum. Dixit cnim Auicenna ( vt iam patuit)

?[u6d cum caufa prima, intclligendo fe efle cau- am primam , producat primam Intclligentiam; fi in hac Intelligentia eiret diuerfitas , oporteret neccflari6 ponerc aliquam diucrfitatem in eflcn- tia caufa: primx. Ex quo concludit , quod pri- mum , quod folum cft a caufa prima, cft vnum numero , & eius eflentia , & quiditas eft vnitas non numetata; ita quod ab ipfo non procedunt plura , ncc fecnndum numerum , ncc fecun- dum diuifioncm. Wocziplura/ecunditmJi/tiJionem, quando in vno nuniero funt plura principia , vt corpus,& anima in homine.

Primo cx vcrbis fuis contra ipfum arguitur.

Secundo, oftenditurquod dedudio fuaprocc- Arguiturt. dat ex falfa imaginatione. Quod enim plura fe- centra Ai4' cundum numerum iramcdiacc a Deo procedant, etnnam. ex rationc fua fic oftenditur : Auicenna enim,(& bene quantum ad hoc) cx adionc inucftigat fub- Aantiam : quia vcrum eft , quod ficut res fc ha- bet ad agere , ita ad cfTe , & c contrario. Vnde ipfc dicit 9. Metaph. cap. 4. Gluidtjuid agit aSiio- nem Jitam , non indigens materia , ipfiim per feipfum non eft indigens materia. Et cft intcllcdtus vcrbi, quod agens , qu6d de neccflitate non pracfup- ponat materiam ex qua , vel in quam agat , per rcipfura non eft indigens matcria ; hoc cft , non habet matcriam partem fui : fed omnino cft im- materialc ; & c contrario,fi habet materiam par- tcm fui, indigct materia, in quam agar.

Tunc arguo : quidquid habet admixtum pof- 18. fibile cum a£tuali & formali , in fua fubftantia; ita quod ficut cfle illius praefupponit pofHbile, in quo fundatur fuum formale : itaadlio eius prxfupponit quid pofHbilc in quo fundatur : fed Intelligcmia prima , ( vt ipfc inducit , ) cum ca- dat ab adualitatc caufx prima* , habet efTc mix- tum ex potentiali& aduali : crgo impofnbile eft quod aliquid agat de nihilo. Cum ergo fecun- dum Auicennam eodem libro, \\nfiipray Intelli- genti^ fintmultac,& animx coelorum multae.ncc Intelligentia , vel anima fit de materia ( quia tunc ficut efTent gencrabiles , eflent & corrupti- biles , quod ipfe ncgat ) ex di<£tis fuis fequitur, quod nulla crcatura aliquam Intelligcntiam , vel animam poteft producerc : fed multae funt , & produd:» , vt dicitur , a caufa : ergo a prima im- mediate. Patct cx didtis fuis. Quacro enim ab eo, vtrum Intelligentia prima , claudat in fc aliquara pluralitatem ? fi dicit quodnon ; ergo non pro- ducit tertiam , cuius contrarium dicit , qu6d in- telligendo fe Deum , producit fecundam Intel- ligentiam; intelligcndo fuumformale, produ- cit animam primi coeli : intelligcndo fuum pof- fibile , producit primum coelum : ergo oportet quod fuum poflibile, & formaledifFerant, ficut anima coeli & coelum. Si autem eft in fecunda Intelligentia vera pluralitas; ergo in primacau- fa eft vera, & realis pluralitas: quia dicit quod non procedit ab vno, nifi vnum.

Qu6d autem opinio fua ex falfa imaginatio- r 9. nc procedat,probatur ; vult cnim(vt patet,)qu6d »■• Arguitur Deus folum intelligcndo , & modo naturali afli- "f^^Anictn. milando fibi, rcs pcrfedliores producat:qua:om- niafunt falfa. Non enim folijm permodum in- telligentia: , fed per modum gratuita: volunta- tis exprcfliuae, & cfFcdius artis, & immcnnr po- teftatis , de nihilo omnia creanit : nec fluunt ab eius cfFentia , vt dicit , nec in pcrfe6ta confor- mitatc : fed in aliquo fimiles , in multo diffimi- les ; vt dicit Auguftinus 1 1. Confejfton. cap.^. in- quiens:7« ergo Domine fecifii ea, qui putcher es,pul~ chrafitnt enim ; qui hontu es , bona fitnt enim ; cjui f /, fiint enim ; nec ita pulchra fiint,nec ita bonafunt, nec itafunt , ftcut tu conditor eorum , ctii comparata , nec pulchra funt , nec bona funt , nec funt ; fcimus hitc, gratias tibi , & fcientia nofira tu<t fcientix compara- ta , ignorantia eft. Per modum autem purac In- tclligentiar & fe diccnris , producitur cxpreflk eius fimilitudo, & pcrfedtum verbum Dei Fi- lius : de quo quia pcrfedum efl: , & non de nihilo , quia Dci Pacris fubftantia eft , fequi- tur opcimc , quod dicit Auiccnna , qtiod ab vno fic intelligentc , non cftnifi vnumdi^um,

vcl

QujBflio 1 1 1.

DiMtrjitm

pndMBorum f*nis princi' pi» fomuM» mtttnditur.

InttlUeitu «rttttiu intil- ligtnd» nihil prtducit.

30.

"RMti» immt- dUttmit po- ttft reftrri »d tris.

Ai vnoprB' dMBiMtfteH- ditm vnJi r»- titntm non ptttft immt- dinti nifi vnum prod»-

3'-

2>M4 ^teits in*qtulittr diMinampir- fi&ionSl par- titipMt,

GtntrtAili» ftmt m»gu rtmot» k di- uin* pirfi- Binu,

▼cl verbiim ; ficiit dicit Auguftinus 1 5. if Trinit, CMp. 1 4. Vndc quidara Philorophj , ( vt Porphy- rius ) magis quam Auiccnna ad veiitatcm vidcn- tur appropinquarcponcntcs aliqualiter ifto mo< do ab vno vnum proccderc. Vndc dicit Augu- (linus Ub. I o. de Ciitit. Deiy M^.i j/qu^d Porphy- rius duo principia dixit , Dcum Patrem,intclle- Aum , vcl paternam mentem : vcrba tamen cius poftea corrigit Auguftinus ihid, eo quod dixcrat duoprincipia. Secund6cft dcceptus Auicenna, quod pofuit difFcijcntiam, & diucrntatem produ- dtorum pencs cfficiens principium.quod non e(l verum : fed potius penes fua principia formalia, & pencs fuas efTentias. Vnde ignorauit tunc vir- tutem crcarurx ; quia intelledlus creatus intelli- gendo nihil producit ; alioquin quidquid poilec intelligcre, polTct produccrc.

Articvlvs IV.

Itf quo fiftfit faiusri fofit Auicennx ajfertio.

Clrca quartum , quomodo fcilicct vcrbum Auiccnnae poflet continere veritatem : cft fcicndum , quod ratio immediatio;iis potcft re- fcrri ad tria , vel ad ordinem rationum , vcl ad ordincm perfcdionum , vel ad ordinem agen- tium. Si referatur ad ordinem rationum, ficeft vcrum.quod ab vno non procedit nifi immedia- tc vnum. Ad cuius cuidentiam eft fciendum, quod ficut habcrc tres angulos cft propria ratio trianguli , vt cft triangulus ; non auicm vt eft principium omnium figurarum multilateralium: ita qu6d fi aliquid cft propria paflio alicuiiis rei, fccundum vnam rationem , quod non potcft cllc propria paflio citis fecundum aliam rationcm: ita impofllbile eft w ab eodem fubicdlo fccun- dum eandem ratioQcm produ^liuam duo xquc immediatcfluant, vel producantur.Narn fi vnum eft agcns , & vna eft r;^tio producendi , oportet qudd vnum tantum immediate producatur. Ad rationcs crgo produdbiuas rcrum , res produda: habent talem ordinem , qu6d fecundum vnam rationcm ab vno produ^iuo , non poteft imme- diate nifi vnum produci. Vcrificatur ergo ver- bum Auicennz , fi immediatio rcfcratur ad or- dinem rationura : fi autera refcratur immedia- te ad otdinem perfediooum , fimiliter cft di- ccndura.

Ad cuius euidentiam , cft fciendum , quod in habentibus ordinem eflcntialem (cuiufmodi funt fpccies ) in vniuerfo non eft darc duas fpecies «qualiter diuinam perfedlionem participantcsj fed vna fccundum gradus pcrfcdbionis eft Deo propinquior alia : fecundiim qucm moduin de propinquo, &rcmoto» Ipquitur Ariftotcles, 1» fine i. de Generattone, text.^6. dicens : Froj>terlon- ge diftare k jnimoyejt generMto, & corruptio inrebiu, Vnd^ gencrabilia funt magis ifto modo ^ Dep rctpota , quikm corpora coereftia , & corpora coc- lcftia , quam anima rationalis ; & anim:^ ratio- nalis t qulim Angelus ; & ficde ordinibus Angc- lorum , clementotum , & aliarum fpccicrum,vf- quc ad matcriam , quz & fummc \ Dco diftat; ficut Angelusmaximcappropinquat. Sccundum quemmodum vidctur loqui Auguftinusdepro- pinquo & remoto i i.Ctf«/5;^f.7.dices:Z>««»(inquit) Dotnine fecifH, vmtmprope « , (vt Angelum) alitul prope nihil : ( vt materiam. ) Et fi vcta cflet ctiafn

11

opinio illorum, aui dicunt in vna fpccic Angcli, non polfc eflc nih vmim indiuiduim\ , impofli- bilc eflct dare duos Angclos xqui pcrfedos ; auod tamen falfdm eft : quia Dcus poflet talcs raccrc , etiamfi forte non fcccrit. ldc6/i(prMdixi in habentibus ordinera eflcntialem , quem or- dincm habent fpecies rerum : non autem dndi- uiduafubvna fpccie, fecundum Commen^ato* rem i.Afetaph.tixt,^9.

Tcrtiomodo,hzc imraediatio poflet rcfcrri ad ordinera agcntium , ficut intellcxit Auicen- na modo fupradido : & ifto modo ( vt iam pa- tuit) diftum fuum eft omnino falfum,erroncum, dc omni rationc vacuum*

Dico igiturqu6d crcaturxproducuntur aDco imracdiatc per raodum gratuit* voluntatis, quia nullo extcriori afficitur , fiuc modo , fiuc finc: nam Omnia propterfe operMiu eft, Proucrb. 1 6. Et per modum cfFcdtiu* , & exprcfliux artis , qux nullo e:(teriori formatur ; fcd fcipfam per va- rietatcm idcarum, qux funt idcm quod ipfa,plu- ra differentia, & contraria repratfcntant , & Otn- nia vmtmfitnt in ea : ficut dicit Auguftinus 6. de Trinitate , cap. vltimo. Hxc eft ars dc qua dicitur in Pfalmo 103. Omnia in /apientia feciFli : & om- nia pcr ipfum fadla funt , per modura immenfae potcftatis , quar nec cxtrinfcco iuuatur. Idco di- citur Sapicntix 11. Sidfefh enim tihi,cimvolHerit, pofe. Dc his tribus item Hugo lih. i. de Sacra- mentis,part.i.cap.6. Voluntoi (inquit) mottet,fcien- tia diffonit, poteiloi operatur.

Q_y iESTio III.

Vtrum frimum principium ah/que

fii mutatione pojpt nouum

effeSfum producere .<*

Alenf. i.part. qutft.^i mem.^. mrtit. 1. S. Thoro. i.p*rt. qMtft.ii. "ftie.y. Bonauent. in i. dift. 30. qMtft.i. {^ j. Hcnticus ^Mi>i//.7. qutft.i. tjyqMtdlib.^.qMtft.x. Dntaa- Ayxs hie qutft.i. Mayton inx.dift.i.qMtft.t. Suaiez i.^. tr»H.i.ltb.i. e»p,f. Conimbt. 8. ¥hyf. cap.S.qMdft.vnie. Vide D6£loteinM i. dift.^.^ jo. ^ di primo friueipii, tMp. j. etncl.f,

. V M quxritur : vtrum primum princi- pium abfquc fui mutationc fit , vel cflc poflit caufa nouz creaturz , vel noui cfFcdlus ? Dicp quod prztermifns crroribus plu- rium antiquorum , & modernorum , qui non potcntes videre,, quomodo «t principio immuta- bili , agcnte per intelle£bum , & voluntatem, nouum aliquod pofTit pioduci, nifi in co noua cogitatio , fiuc noua yoluntas oriatur : ideo cum fit quoddam immobilc fjmpHcitcr, ad quod om- nia alia habcnt rcduci ; ac pcr hoc modis om- nibus immobilc , & ipfum medium , ic omnes noups cffedlus ad ggentia particularia mutabi- lia reduxcrunt. , Horum rationes , & rationum iraprobationes nunc orhitto , eo qu6<l in quz- ftione dc ztcrnitate raundi fingularitcr habenc locum.

Adquzftioncm jgitur refpondeo , quod pri- mum principium potcft tripliciter confiderari. Prim6 , vt eft quoddam pcrfe&um ens in fe. Se- cund6 , vt cft quoddam habitutle principium creaturz , fub ratione efficicntis , formalis & finalis., Tcrti6 ,'Vt cft a£buale principium to- tius , aut alicuius creaturz : ic fi pluribus modis

confi

S. ThoiB. I.

f>.quxii.5o.

ait.4.

51.

I.

PrimS prim- tipium tripii- titir tinfidi- ratur.

12

D

confidccationi alicuius occurtat> acftitno, & cer- tum cft , quod ifti alij modi *d iftos trcs modos congruc poirunt icduci. Z>(«;/7« j««- Eft igitur in hac quxftionc fic prdccdcndum, ftitnU. vt fccundtim artcm Philofophi , i . Phyficorum,

cap. j. tcxt.4. ab vniucrfalibus ad fpccialia vcnra- mus.Primo oftendam,qu6d primum principium, vt quoddam ens perfcdlum in fe confideratum, nuUi morui, aut tranfmutationi fubiiciatur. Se- cundo.hoc idcm, in quantum cft habitualc prin- cipium creatura:. Tertio vero quod in fpeciali qua:rit quzftio ; quod nec in quantum zQtwaXt eft ptincipium alicuius nous creaturz.

Articvlvs I.

Primum principium, vt eft ens perfe^um, mUifubiacet mutationi.

e rerum principio.

Clrca primum,qu6d nulla cadat in eummu- tacio , vt cft quoddam ens pcrfcftum in li-

3-

Cmclufio.

nea entiam,vt ens, quod ncceire eft independens effe , fatis patet ; primo ratione ; fecundo audto- ritate concordante rationi ; terti6 fimilitudinc. CSelufio tre- Ratione.quonia oftenfum eft in praEcedentibus h»tur ratfo- quasftionibus , quod oportet dare vnum primum *»• fimpliciffimum adualifllmum : quo fuppofito,fic

arguo : Jmpoflibile cft, vt quidpiam abaliquo In prime gencre mutationis , fiue fumatur propric , fiue principionul- Metaphyfice,moueatur, vel poflibilefit moucri, UmHtttio. nifi aut aliquid acquirat , vcl intelligatur pofle amittcre , vel totaliter nouum efle acquirar , vcl totalc fui amicrat. Quinimmo ctiam corpus Chrifti fub Sacnmento , etfi nullo gencremu- tationis moueatur , acquirit tamen nouam prae- fentiam, vt verum fit diccrc , quod nunc eft, vbi prius non crac : fcd primum omnino fimpliciter, & adiuaiiflimum principium neutrum iftorum, ncc a(5lu, nec potentia admittit : ergo nullum ge- nus mutationis in illud cadit , riec poteft intcUi- gi vt cadat. Maior patet , eo qu6d omnis muta- tioeftaterminoin terminum,&c. Probaciomi- noris : cns quod eft infinica: adualicacis , re , & incellecbu , non potcft ad aliquam vlceriorcm perfedioncm moueri, vcl intelligi moueri ; quia tunc non elfec rc , & incellcftu in fine a^Sualita- tis : nihi 1 enira mouetur ad id quod eft, vel quod habct. Non ctiam poteft rooueri , vt aliquid amittat ; quia tunc fimplex non eiTct. Necpotcft raoueri vt nouum elTc acquirat totaliter ; quia tunc cfiet ab alio : quia, vt dicit Auguftinus 1 .de Trinir. cap. i . Nihit feiffum gignit vtftt. Nec eiret primum , nec vt tocum amitcac, quia tunc aclua- liflimum non efict. Quant6 cnim aliquid plus habct de aitualicacc, canto rriiniis cft in poten- tia ad non efle; idc6 quia cft ad:us purus , totali- ter caret pocentia ad non cire. ^. Itcm , omne quod mutatur eft in potentia ad

id, ad quod mutacur, ^.Phyfic. ccxt.i6.quia mo- tus eft a6tus exiftcns in pocencia ; & per confe- quens adus purus nuilomodocfrcpoceft in po- tentia : ergo nulli mutationi potcft fubeire.

Icem, quod aliquid poflic totum efrc amittere; vel aliquid quod habct amictcrc , hoc eft ex im- perfcdlionc , vt '\\\ his qua: fubiaccnt annihila- tioni, vel corruptioni. Quod cciam aliquid pof- fit acquircrchocexcarcntia perfectionis eft ; ad id enim mouetur , quod non habet : igitur rc- fumendo prim.nm rationem , fi primum eftotn- nino fimpliciflimum : fi refumcndo fecundam.

eft aftualifllimum : fi rcfumendo tcrtiam, eft pcr- fe^biflimum ; impofllbilc cft , quod vt confidc- ratur tale ens in fc, re , vel inteUedu fubiiciatur alicui mutationi.

S C H O L I V M.

CUriJfima methode , & frAmiJfa trin* confider*- tione Dei , in^iMntum fiilicet ens eft perfeSlum in fi {OHfideratumyohfijue vllo ordine ad a£iKm, vel inijuan- tum ab atemo poteft producere creaturM,vel quatentu in tempore creat de faElo , probat nullam Deo adue- nire mutationem , tjuod largijfime docet repetitis ali- quibtts ex his rationibm in 1 . difl. j . qutft. 1 . & dift. j . ^uxft.^. & dift. 30. d" 39. ^ 45. C^ traSi. de primo principioi cap,j.concl.6. & fequentibiu,

Authoritas eft ad hoc Auguftini 1 1 .de Ciuita- f. te, & cap. I o. £7? (inquit ) itaejue benum filum fim- Coclufa pn- plex , & oh hocfolum incommutabile , quod eft Deus, ''*""' *i*tht- Cum igitur non fit ad aliud poflibile , fic enini " '*'' cfict componibile ; nulla poteft ei ficri additio: & cum non habcat aliud , & aliud, non habet locum in eo aliqua diminutio.

Item, Auguftinusin principio Iibri4.de Tri- nit. loquens de veritate , quae cft Dcus , dicit, §luam in tantum, ( inquit,) licet mutabilis haurioyin- tjuantum rn ea nihil mutabile video , nec locis, & tem- poribnsficut corporea , nec filis temporibus , & quafi locis ,ficut jpirituum noftrerttm cogitationes : vt filit temperibtu , & nulla , vel imaginelecortim -^ficut <]ua- dam mentium noftrarum ratiocinationes : omnino eriim DeieJJentia, qua eft, nihil mutabile habet, nec in ater- nitate, nec in veritate , nec In voluntate , quia Aterna eft ibi veritM , ttema charitas.

Ex fimilitudinc etiam hoc patet : vidcmus 6. cnim in corporibus , quod quanto aliqua plus Similitudine. habent de potentialitate , & minias habent de adualitatc,tant6 pluribus fubfuntmutationibus, & e contrario » quant6 minus dc potcntialitatc, & macetialitatc , tant6 paucioribus fubfunt. Vti- dc aliqua mouentur ad fitum , & formam fub- ftantialem, vcl accidcntalcm , vt corruptibilia: aliqua moucntur ad fitum, & formam accidcnta.- lcm folum, vt ad fufccptionem luminis,vt aliqua corpora ccelcftia : aliqua nec ad fitum , nec ad aliquam formam , vt coelurrt.empyrcum. Cum igitur primum principium fit ab omni tnatetia, & potentialitate feparatum ; ciim fit aftus purus (vr alias eft oftenfum q. i. num.i i.)nec re,ncc in- tcllcdu potcft fubcflTe alicui mutationi. Vride Commentator fupcr 9. Metaph. tra<Sl:. 3. Epitom. in lib. Metaph . in text. 1 2. Caufapotenti& in rehtUy inquihtu eft pptentia, eft materia.Et infra : Compo- fitum eft autem omnc id , cui admifcetur potcn- tia. Et hoc eft quod dicit Hugo lib.y.erudition. didafcalic. cap. 19. Omnc quod mutatur, aut loco, aut forma,aut tcmporc mutatur : Dcus au- rem loco mutari non poteft, quia vbiquc eft;nec fcctmdum augmentum , quia eft perfedus in fe- metipfo , non poteft aliquid reciperc ; diuidi au- teni non poteft , quia vnus & indiuifibilis-eft; quod cnim feparatione diuiditur, in coniundio- ne idem non fuit ; nec moueri poteft fecundum alterationcm ; quoniamnecconfilium mutatde praeterito , ncc proponit dc futuro ; nec fecun- dum cognitionem , quia augeri non poteft eius fapiencia, quia plena eft ; nec minui.quia fibiipfi fapicntia eft : ncc viciflrtudincm habct,quia om» -ia fimul,& reme!,& fcmper,fub vno vifionis ra- dio comprchcndit, fic patet primum.

Arti

Quxftio 1 1 1.

Omni» mo- Hli» mdfri- tnmm immo' HU rtdueuu- tw.

%.

Articvlvs II.

Prmum frincifium , ne^ue i/t efi caufa h/t-

bitualit creaturarum , eji capax

mutationis.

•j, OEcundo dico ,qu6d poted Deus connderari

Ovtprincipium , Hue vteftcaufa habitualitec

qiutft. I. cteatura:. Oftcndi autcm in prxccdenti quaeftio-

num. i7- & ne ,qu6d habet fe refpedu omnium in ratione

Teqq. tf ipltcis caufc , efficientis , formalis excmplaris,

&fin3lis.

Qu6d igitur nec re , nec intelledu, cadat ali- qua mutatio fecundum quamcunque illarum caufarum confiderationem oftendo ; & probo qu6d non in ratione efficientis.Probat enim Ari- ftotelcs ^.Phyfic.text.iy. & deinetps. & 1 1. Mttci' fhyfi.fMmmM ^.cMp. i . ^ lib. de Motibm animalium, qu6d omnia mobilia> reducanturad vnum pri- mum imtnobile,& pcr fe,& per accidens. Et hoc quidem pater ; quia,vt dicitur i. Metaphyf.cap.i. ftrtotum.Gi hoc mouetur ab illo , & illud abalio, auterit pcoceftus in infinitura in mouentibus & mocis } auc erit ftare in aliquo immobili,quod cft principium totiusmotus.

AuguftinusyS/^^r Genefim lxb.%. cap.ix . probac, quod omnis motus ab immobili fluat , & in im- mobileradicetur: (lenimmouetur digitus , ftat cubitus , n cubitus , ftat humerus , ft humerus, ftat corpus ; fi mouetur vnus pes,ftabic pcs alter. Oportct ergo qu6d pcimum mouens omnium omnino Ht immobile , Sc immutabile : & ibidem ad liter. cap. 1 9, volens perfuadcre , quod Dcus immutabilis manens , principium eft creaturz, fiue fpiritualis , quam mouet pec tempus ; Huc cocpocalis , quam mouet pec loca & tempora, dicit CiC : yfut (inquix) fuit in eiin fuhHantia , tjuod iam non efl ; vel erit , (juod nondum eft ,ficut in na- turii , tjua poffunt temporis mutabilitatem pati ; & tcfpondct cap. 10. Hicergt (inquit) incommuta- bili attrnitatt viutns , creauit omnia fimul ; ex <jui- bui currerent tempora , ^ impleremur loca , tempo- ralibtifcjiu (tr localibnt rerum motibut fecula volut- rentur\ & poftea cap.ii. fubdit : §l«if^uis intelli- gert conatur tjutmadmodum vere aurnw , (^ vere immortaltf , at^ue incommutabilu Dettf , ipfe necptr locum,nee ptr temporum motM , moueat temporaliter (^ localiter creaturam fuam : non eum puto affequi, nifi prius intellexerit <]uemadmodum anima,hoc eft, fpiritm crtattu, nonper locum,fid tantum ptr tempHs motut , tnoueat corputper locum & tempHt.

Quod autem , vt fe habet in ratione caufae fotmalis,in eonihil cadat motus ,catiodecIa- rat , & audoritas manifeftat ;Nihil pati poteft, nifi pec pcincipium materiale , ficut nec agere, nifi pec pcincipium focmalc : ccgo impoflibile eft pcimam focmam pati , nifi habeat aliquid mate- riale : Deus autemomninoimmatecialiseft,ide6 omnino impafllbilis eft. Quod autem aliquo mo- do mouetuc ,nece(Iaci6aliquo modo patituc : & hoc eft,quod dicit Auguftinus ^.deTtinitate , c.i. & 4./ttm /«'^.^.c.j.nunquam Dcus fubiedlum fieri poteft , focma enim eft ; focmar autem fubicifts cftc non poifunt : nam ncque ccterae formz fub- ieikx accidentibus funt , vt humanitas : non enim fufcipit accidentia , in eo quod ipfa eft; fcdin coquod materia fibifubicda. Eadem eft fententia Commentaioris , fuper 11. Metapby- fuprin.*. fi*^^' CoMfa^ inquit , potentia , &c. vt fupcrius cftdidtum.Hxceft fententia Km^u^xux 1 ,de libtr» Scotioper. Tom. ///.

arbitrie ; cap.ii. vbi dicit , qu6d opottet cfTe ali- quaro formani omnino immutabilem : cmnia enira,vt dicit , routabilia aliqua focma continrn- lur.aut in nihilum cedcrcnc. Omniacnim.vt di- cic , immutabilia vt non inteccipiantuc , fed di- ftinda varietate,& diuerfis motibus , fnoscur- fus pcragant , neccfte eft aliquam efte formaro incommutabilem , & immutabilcm, & xtcrnam. Hic etiam patet qu6d quanto aliquid formalius, &a6fcualius , rant6 immutabilius : ergo omnino formale eft omnino immutabile.

Itcm , menfura & menfuratum funt vnigene* natucz, vt motus, & tcmpus ; «tecnitas au- tcm eft menfura Dei , cationefux formalitatis, & aftualitatis : cum igituc in xtcrnitate nul- la fit decifio , nuHa fuccefllo , nulla varictas: (vbi autem aliqua mutatio , ihi neccfl"ari6 aiiqua fuccefllo,& variatio) idcoDcus rationc, qua fot- ma eft puca exemplacisomnium,nuIIi potcftfub- efle mutationi.

Satis pcacoftendi alias *,qu6d Deus habet ra- tioncm finis rcfpedlu omnium : quo fuppofito, acguo fic : Qaaslibet ces natucalis tendit in fi- nem fuum : vnde & cceatuca cationalis , & libe- ra,naturalitec appetit bcatitudinem :vndeBea- lus Auguftinus i ^.de Trinitate , cap.f. G^Maprepter efi , (inquit, ) ijmoJ omnes homines beati tjfe veiint, tdcjue vnurn ardentijfimo amore appetant ; & pro- pter hoc cdtera cjuacuntjue appetunt. Appetitus au- lem , qui idcm eft apud omnes , cft appetitus natucalis;igitur fi quajlibet cesnaturaliter ten- dit in fincm fuum , cum natura femper vnifot- mitcr agar , ncccfle cft vt tcrminus motus natu- ralis omnino fit immobilis:fi enim ccntrum mo- uerctur , aut grauia pcr motum fuum , illud non attingerent ,aut neccflari6 mutarcnr. Hinceft quod Ariftotclcs <^.Phyftc.text.^i.yn\i locum na- turalcm.ad quem rcs mouetuc naturalitec,omni- no cfle immobilcm.

Item,finis,& bonum idem,}. Metaphyf.text.i. igitucquod habet rationem vniucrfalis hnis, ha- bct vniuccfaliter& gcncraliter raiionem omnis boni ; & fi cadac a racione alicuius boni , cadit i. catione vniuerfalis finis;igituc fi Deus aliquo modo mutacetuc;hoc neceflacio eflct, aut aliquid acquiccndo , aut aliquid amittendo : fi aliquid acquirendo , non habuit rationem vniucrfalis boni , per confequens nec finis : fi aliquid amit- tcndo,cecidit ^ ratione alicuius boni,& per con- fequens ^ ratione vniuerfalis finis : igitur ficft omnium finis,fccundum Ariftotclem iz. Meta- phyf.text.i6.& deinceps, vt oftcnfum cft , fupponic neccflari6, vt idem finis fit omnino immobilis & immutabilis.

Item,Auguftinns 8. de Trinit.cap.^. loquens de ifto bono,& oftendens quod Deus noneft hoc bonum,fed bonum omnisboni.dicit, qu6d nifi eflet aliquod bonum interminabile,nullum eflec bonum immutabile, nec animus bonus ficret bo- nus, quia bonus animus non fit malus,nifi quia auerrituc a bono ; nec malus fit bonus , nifi quia conuertituc ad id quod bonum eft : nec viium mclius alteco , nifi quia plus appropinquat ad fummum bonum. Et concludit in fineeaufam: Gluapropttr nuUa ejftm mutabiliabona,nifi ejet incom- rnutabilt bonum; btnumauttm flrfinit idtm : ergo in raiione qua eft finis, eft omnino incummutabile. Hoc de fecundo.

A RT I

10.

MttlfutA (f

nuufuraium funt vnig*. nt4 n»tutA.

I I.

♦ qux.1. 1 . nun) 15. §>Mtl,btt re, naturalit ff.

^!' '"fintm fuum.

SuoJ hahtt rntioni •vai- utrfitli4 finit, habtt r»tio- ntm omnit boni.

«}•

H

De rerum principio.

Articvlvs III.

No» endit mittath i» Deum , etinm vt con-

Jideratur pritfcipium a^ftale neua

creaturtt.

14, /^ Irca tertium , quod quzrit quzftio , qu6cl V^fcJlicet in Dcum noncadai mutacio , vt e(l principium adlualc noux creaturc , (iceft pro- ccdendum. Primo vidcndum e(l,quid ingcric difficulcatcm. Secundo, quid manudacit ad veri- tatcm, Terti6,quid inducit nece£Gtatera.

Artic. III. Sect. I.

Sl^ii i» hac doffrina ingerit difficultatem?

Uan btni dr- /^ Irca primum fciendum ,qu6d id quod hic gumtnumnr V-/ ingcrit difficultatcm, & cxcludit vcritatem, '^a""'jj- c^t proccfTus quafi a fimili , in illo quod eft om- uiniu. "'"^ diUimilc ; qui enim circa diuinam volun-

tatcm, & fuam, concludii aliquid , per hoc quod innoftra voluntate, & noftro velle experimur; vel per hoc quod vidcmuj , & ih potentia & adu alicuius crearurac eft , nunquam pcrucniet ad vcritatem huius rci. Omnjs enim poientia, iiucnaturalis.fiuelibcra, cum l. fuo acku dif- ferat , neccflTarid contrahit potentiam , & ad pauciora fe extendit , quam potentia prima; quia potentianaturalis.qua-potcft multa, exi- ftens vna , produccre , hoc non poteft per vnum adlum , fed per multos. Similiter potentia libcra.qus exiftens vna , potcft mulra , & oppo- fita ; hoc non potcft per vnum ctiam velle : non cnim per vnicum acSbum voluntatis pofles te vel- le clTe album,& non efle album,nec fimul , vel di- uifim,fed per plures a6lus voluntatis ; hoc tamen poflcs per vnam pocentiam. I J. Crcdcntcs igitur aliqui , imaginationcm fc-

quentes , qu6d ita fit in Deo, nec poflunt vidcre, imrao nunquam videbunt , nifi imaginationcm deponant ^quo modo Deus f\ hoc vult tali , vcl tali modo eflc , per adlum voiuntatis ; quomodo potcftvelle illud non efle , nifiper aliumacaum voluntatis ? Quia pcr illum aftum, quo vult rem eflc.non vidctur cis, qu6d pofllt pcr cundcm vcl- leillad non eflc; quia tunc idcm cffct in Deo, vellc rem cflc,& vellc non eirc, vel nolle cflc ; & vellc , & nolle ; & fic contradidoria cflcnt idcm. Afimili non capiunt , quomodo Dcus perillum a(Aum volcndi,quo non vult hodie hoc efle, fcd cras , per illum eundem vult cras illud cfle: vcl quomodo illud , quod vult cras efle , & non antc , potcft vcUe antc eflc finc nouo vclle. Et idc6,quia fciuctunt primum clTc omnino aEtcrnum , & iramutabilc , non potcntcs vidc- re , quomodo illud , quod aliquando noluit efle , nunc de nouo velit efFe , fine mutacione, pofuetunt omnia ^ Deo immcdiate produda, cfle aetetna : vt patet de Auiccnna 9. Metaphyf, cap.^ & Ariftoteli hoc imponitur; & ipfe qui- dem vidctur hoc intcllcxifle. Tales funtaliqui, qui imaginantur animam rationalem , quafi quoddam corpus , vcl pnncaum , non quafi rcm intcllcaualcm & fpiritualem ; & quia in cor- pore , & pundko vidcnt , quod fimul non poffunt cffe inpluribus; non capiunt quomodo anima tota fimul poteft cffc in pluribus partibus cor- poris. Ifti funt , qui diuinum velle imaginan- tut vt fuum : ifti funt , dc quibus dicit Com-

16.

Ex varieta- te aBus non fequitur v». rieltu in po- tentis diui- n».

VolStiu Bei eft femper coniunSa nHui.

u.w. tator fupcr i.Metttphyfcap.^.Cemmento 1 j.in quibus virtusimaginatiuadominaturfupcrfuam virtutem intellediuam : & ideo , vt dicit , vide- rous iftos non credere demonftracionibus , nifi imaginatio comitetureos :non poffunt credcre plenum noneffeante yacuum ,aut tcmpus extra roundura ; nec poffunt credere aliquam creatur tam incorporcara : vnde tales multi funt,& opti- mi fiunt Mathematici , fcd peflimi Mctaphy* fici.

Eftctiam alia difficultas, quia cum Deus de- terminatc vclit hoc cffe , & fic ab xterno difpo- fuerit;quomodo fine mutationc determinatio- nis , & difpofitionis , poteft velle illud non elle, vel de nouo effe ? Et idc6 ad intclligendam hanc difficultatcm , qu£ tollit , & iropcdit vcritatem, primo volo oftcndcre , qu6d voluntas Dei eft fcmper coniun(Sta fuo adui.Sccund^, qu6d aftus vnus volendi eft tanti ambitus tefpedu ambo- rum oppofitorum , & refpeilu omnium partium temporis , ficut ipfa potentia volitiua , vt pet cundcm adkum volendi velit te effe , & poffit tc vclle non eflc ; vcl hodie effe , & poffit vcl- lc tc ante , vcl poft cffe. Tefti6,qu6d Dcus , nec ab xccrno , nec vnquam detcrminat fe ad aliquid produccndum ; ncc aliquam determinationcm habct refpeftualicuius rci , vel diffcrcntias tem- poris , eomodo , quoaliqui intelligont. Quarco qu6d Dcuscxfua libercate poffit faccre dequa- libetrehoc,& oppofitum , rcfpcdu cuiuflibcc «««cdiuifim.

Circaprimum fic procedo : adus eft perfeftio potentia: , vnde ad ipfam naturalitet ordinacur: petfcdior cft ergo potcntia conxxinOti omni aftui & omni voliiioni, qua potcft velle : aut ergo po- tcntia Dci cft fempcr,aut nunquam, aut aliquan- do adui coniun£ka:fi fcmper,habeopropofitum; fi nunquam , cft fruftri : fialiquando fic, ali- quando non : crgo aliquando cft impcrfcdaj ergo & cflentia Dci , quia idcm cft volontas , & effentia.

Item , obiedum proportionatum diuina; vo- luntati, eft bonum infinitura, quod cft ipfc : ficut obiedlum fui intelledluseft vnum:fed intclledlus diuinus femper fe cognofcit ; alioquin ci^m fc cognofcendo cognofcat alia, C\ aliquando fe non cognofceret, tuncnihilcognofceret; & percon- fcqnens nihil gubernarec , & omnia in nihilum tendercnt.

S C H O L I V M.

De perfeQione difttna voluntatit , preutefi /im- per /ub aStit , r^preut efttibera ad oppofita ebielia, & oppejites effetim pro tptacumiftte differentia tem- perisy diffuse tralfat DcBor in i . dift. 5 ^tjUdft.vnica. §.Qaantum ad ptimum , dico quod voluncas. Et §.Quancuni ad fecundum articulum. Etin ^.dift. 1 6.f»<</?.2.§.Refpondco, hic ptim6 vidcndumjt/^» difertijfime expendit diffirentiam inter libertatem di- uina veluntattt & neftra , (^ in tjuibm hurnana vo- luntoi deficit a perfeSlione diuine.

Circa fccundum, quod aftus volendi fir ranti 1 8. arabicus rcfpe£t"u oppofitorum, & rcfpedu diffe- AHutMiuint rcnciarum omnium temporis, ficut ipfa potentia, fjoif^ftie patct. Prim6 , quia C\ non ; tunc non cflet idem, f'. '*""*'"" qu6d potcntia,& cHet in Deo compohtio. im i^itatM

Item , non cffet aftus immcnfus , nec illimita- acfuafeten- tus , quod patct cfle falfum ; ciitn fit.idcm , quod "*• Deus.

Icem,

Ohieltum Ji- uintt volun- tatii propor- tionatum, eft bonum infioi- tum.

U €orp»r»li' bm jHMnto

sliqHid plMI

haiot d* «- aHnlttatt.ir f»rm»l't»l*, t»nto mmofit ofi »mbitut.

Qu^ftio I 1 1.

'S

>9-

Sieut tjftnti» $H Dto »d tf- fOffitvolHn' tdu md volU.

Xjft offintiA, f^ efft oxi- fitntit inDoo fnnt oqMlif MnbitHs.

♦ De Diuin. Notu. cap.5.

VelU 6* »«2« Doi nenfnnt opfofiii , ftd idom mShi.

Icem, argao (ic : nos videmus ambitum eiTe in rebus, fecundum rationema(3ualitacis: iic vide- rous in corporalfbus , qu6d quant6 plus habenc dea6lualitace& formalicace , tant^iunt maioris ambicus , vt patet in ccElis : vnde in 6ne cap. de Loco , dicic Arifloceles ^.Phyfic. cap. 10. rm.48. & 49. quod aqua ambic acrem. Hoc idem in ccc- lis i quia Empyreum,quod eft adualius, concinet oinnia : Hc etiam videmus in cauiis^qu^d quanc6 func ad^ualiores , canco func vniuerfaliores ; vt pacec in Sole , refpedlu caufarum parcicularium: C\c vidcmus in adibus planccarum , vc in illumi- Dacione Solis , refpedu illuminacionis nellae : Hc videmus in aAibus voluntatis,& intellcdus re- fpedu obieAorum fcientiarum potenciarum,quz refpiciunt dctcrmiiiatas difrcrcncias cntis. Cum igitur voluntas Dei Ht potentia per omnem mo- dum infinitacis aflualiniroa , & per adualitatcm iniiniciflimaiergoadlus fuusericomnimodc infi- nitus,& ambicus infinici.

Icein, iicuc fe habec eifenria in Deo ad eife , C\c voluntas ad velle;quia eiTe eft adlus entis , & velle cft aftus voluntacis : ficut igitur ciTe , & ef- fentia, idein func , & eft zqualis ambicus in Deo; ica voluntas,& vcUe.Sicuc igicur in creaturis non fuiit ciTentia & efTc idcm , quia eiTentia Frequcn- ter recipic c(re,cum eflc exidcntia: fic excrara- cionem efrentiae,& «am concrahat;ac pcr hoc non fir a:qualis ambitus cum ea : in Deo tamen eft cflTe clfentix , & eiTe aiflualis exiftcntis aequalis ambitus ; vc ficuc diuina eiTcncia non e(l hxc efTeniia contrada, vcl illa ; fcd eircntia fimplici- ter claudcns vcricacem cuiuflibec efTcntiar, quan- tum ad id quod eft pcrfcftionis , fub altiori mo- do quam fit in creatuca: ficdiuinuincfTc non cfl, fecundutn Dionyfium * , hoc , vel illud cfTc , fcd fimplicitcr effcnon contradlam , claudens omnc cfTe, quantiam ad id quod cfl pcrfedtionis in om- ni cfTcaltiori modo in vno fimplici effc indifFe- renci ab efreniia :ficin creaiuradiciturvoluntas & vellc ; quia eadem voluncas , quz de fe , vc cfl potencia libera , efl ad oppofica ; vc ad hoc.quod cftlcgere , vcl non 'egere ; & eft libcra refpedlu cuiufcumquedifFcrenciz tcmporis : vtpocc quia poccft vclle.vel noUc diuifim, xc{^e€t\i cuiuflibet nunct per afium camen volendi concrahicur; quia ita eft fuus adlus, vc alius fic adbus , quo vulc hoc tSe ; & alius quo vulc illud non efle ; vel noix Tulc efrr;& alius adlus volendi,quo vulcQras hoc facere,& non ance ; & aIius,quo vulc oppoficum; auc nihil poceft facere. Scd econttario in Dco, /icuc eadem eftpocencia volitiua,quapoceft vel- lc hoceffe , & vclle non eire , & hoc fic cras ; & qua poceft velle , vc idem fic ance , vel poil. Et bteuiter , eadem eft potencia, qua vulc , vel non vulc omne quod vulc,vel non vulc : imm6 eadem eft poiemia , qua vulc non effc hoc , & vulc illud cfTe ; & ance , vcl poft , vcl dc nouo eirc : fic eo- dcm a^u volendi non mucaco , non variaco, noninnouaco.vulc hocefTc, & poceft vcllcoppo- fitura.Sicuc enim omnis difFercncia encis,vcl cfTe, claudirur fub eadem efrentia , fcilicer fub eodem eflcnumero indiuifU>ili : fic omne velle, & omne nollc;vel vellc in hoc remporc& nolle in alio,eft idem rein Deo^icaquodfiW/r, & W/;, accipian- cur incomparacione ad Dcum , idem func re,ncc habent oppofitum ; fed dicunr diuerfos refpedlus ciufdem velle,fiuc eiufdem aftus refpedu crcatu- r«. Vndc Deum vellc hoc efTc , & ixolle hoc cffe » vcl vclle non cfTe ; & Dcum vellc hoc Scotiopcr. Tom. lll.

cfrc cras , nolle efTc ancc ; vcl vcllc cfTc ante, pro quolibct inftanci diuifim , eft idcin adlus voIendi,qui fortiiut diuerfa vocabula , quali- ter funt vcllc , & nollc , & velle cras , nolle hodic, ycl vellc p6ft , vel ante , fecundum quod crcaturadiucrfiinode fadibilis, ad vnicumadum volendi immutabilem comparatur :ficut eadem efrentia, & idem effe , rccipiunt diftindioncm idealem , fecundum quod iniclledus accipit eam , vt imitatam , vcl imitabilem , quz ca- men eft vna in fc , vt fecundum hoc non fit ^'^ *»' . t^ aliud in Deo velle hoc , nolle illud; vclleanie, '»»'^"»"*»*'^' vcllcp6ft,quim diucrfi rcfpcftusciufdcmadlus /^£)7»v!l*'! voluncatisad rcs.

fo% Iff^tQHI

mdrei.

S C H O L I V M.

PoUtjHttm prebautrat aniim diuina velttntatis tique late patere , atejHe ipfam voluntatem , tjHtppc fimpliciffimum , a compofiiione alitnum , illimit»- tum , aflualijfima pettntia a&um infinitum ah ea- tiem omnino indiCiin^lum ( ejued etiam decuit in i . difiinS. i.^ua/l.i.^. Nunc vlteiius)yi^i«n^«> /!»/«: modum , ^«0 Deut vult alia extra /i , <^ declarat ^uidaddat diuerfitoi ohitUorum , vel dijferentia tem- porum fuper velle Dei , ejuod in fi efl omnino vni- cum (^ indifiinilHm. Quod etiam breuiter ^ cia- re tra^at in j .diilinii. j i . (juaft. vnica. jin vero hi atlm liberi , vel hoc ipfum veUe Dei , prout di- citdiuerfis refpeSiw adcreaturoi , dicant petfeilio- nem, late controuertunt Scholafiici ad 1 .par.tjutft.i 9. art.i .Vide Vuz.<juem,tom. 1 .dijp.io.

Ex quo apparct ftulta argumentacio illorum, qui per fimilicudincm voluncatis noftrz,& fui adus , vel cuiufcunque pocenciz , & fui adus, concludunc aliquid de voluncacc Dci , & fuo velle;& non eft fimile, imm6contrarium,& ex- cludcnsa vericate.

Vnde dico , qu6d ficut incelledus diuinus vno fimplici iiiiuicu videc abfque fuccefEone, vel innouatione, omnia , etiam oppofiia, quia nullam oppofitionem habenc , vc func in eo cog- nica : fic voluncas vno afiu volendi , non ih- nouaco , nec diuifo , vulc oronia oppofita , om- nia volita , cfTe idem , & non efTe , refpedlu di- uerforum cemporum , vcl rcfpedu eiufdem nunc diuifim. Ec ficut dicimus incellcdlus in- tuiciuc , & adlualicer , fercur fuper oppofiia, vidcns ea fimul , non fimilia cfFc , fcd firoul cfTe ; fcd fimul videc fimilia non cfTc , fcd forc poffe, non coniun^im , fed diuifim : ergo di- uina voluntas vulc oppofira volica , non qui- dem vulc fimul effc ; fcd fimul vulc , id eft , eo- dem adu volendi , non quidem fimul vulc ef- fe , fcd vulc focc pofTc .; non vulc fimul forc cflc coniuntflim , cum fic iinpofllbilc , fcd di- uifim.

lccm , ficut diuinus incelledlus videt caufarum creacarum conringentiam , & contingcntes cfte- dus,^oncingencer vencuros ; fic diuina voluncas vulc caufas creacas contingenccragerc&effedlus coniingenter cuenirc , vel neccffati^ , fecundi^m quod ordo caufarnm fe habet contingenter , vcl dc necedicate ad cfFcdlum.

Quamuis aucem hzc volira in fc , & in fuis caufis proximis habeanc contingemiam,rcIata ta- men ad diuinum intuitum , & bcneplacitum , Gq cueniunt.vt funt przuoIita&przuifj,fecund6m qu6d dicic Boircius j.dcConfolationc *.

B z SCHO

lo.

Vnlc* »Hm

intiOfffui cmnn ■vidoty (jf vtlitntat vult.

DimiitM vo- luntM ^««- modo vMlt fi- mml ofprfitM.

II.

♦ Profi»!- cima.

i6

De rerum principio.

S C H O L I V M.

Rationem hanc & authoriutem Boetif dfert Do- Elorinprimumjifi.io. (jud.fi. j.§. Tertiapofitio di- cit. Sed eam impugnat , tjuatentt/ ex iHa volunt ali- ^ui inferre curn Philofopho , tjuod etfi eau/a prima ne- ceffkrih ageret , & necejfario moueret , adhuc cauftfe- cunda comingtnter agerent , in etfejue confHtui poffet radix contingentia. Vide ipfum lococitato ,& difi.i. qnafi.i.. §. Oftcnfo dc ptoprictaiibus. Hdeetiam in^. dift.i^.<jHtft.i.art.^. & difi.^^. ^uafi.i. Vhi negat motionem caufa prirnt efft alitjuid recepmm in cauftfecunda , & dift. 49. <]uaft.6. Vlfi dicit toUi li- bertatem , fi aliejuid per modum hahitM poneretur in voluntate,neceffitans eam ad effetium. Vnde non reEle a ejHihufdam attrahltur in claffem eorum tjui afferunt prjtdettrminationem liheri arhitrij tffe neceffariam ad fitnm effeiium certo confeejuen^um, lihere tamen ahf tjue vila voluntatis coadione. Ex hoc loco , & illu ci- tatu\in primo Sententiarum , manifeife infertur iux- ta mentem DoEtoru radicem contingentia conflituen- dam effe tam in Uhertate cauft primA,quam in lihertate fecunda ; attjue itafi caufaprima neceffario ageret^nnl- lampoffe dariin rehut eontingentiam.

Viidc Cicat diuinus intuitus non fallitur pras- uidendo pcr przfcicntiam , fic diulna voliintas nec fcparatur per violentiam , ncc impcditur per refidciuiam , nec fruftratur per impoten- tiatn : & hoc dico dc voluntare bcneplaciti, non de voluntate conditionata , vel voluntate figni. Vndc eodcm a^ftu volcndi vult Dcus con- tradidoria, non fimul clfc^quia illud cft im- poQibilc , fcd fimul vult ; ficut codeiji intuitu, veleademfcientia fcitcontradiftoria non fimui cfte^fed fimul fcita pcr vnum adum fcientiat , qui eft fimul & idem.

Circa tertium , quod fcilicct Deus nunquam

' dererminauit fc ad aliquam partcm contradi-

(ftionis, necrefpcftualicuius tcmporis co modo

'ntire ad vni qno aliqui intelligunt. Vbi aduertendum , quod

aliijutm dctcrminatio, & difpofitio refpcftu cffc(5lus fa-

cicndi.vel refpc(ftu eiufdem cfFe<5lus faciendi in

hoc tempore, vel in alio , potcft dicere quandam

limitationcm , & conrradic^tionem potentia* vo-

lunratis , per adum volendi , refpcftu alterius

partis conrradi(5l:ionis ; vcl refpcfku cfFcftus pro-

duccndi pcr aliquas differcntias tcmporis,ex-

cludcndo partem oppofitam contradi^tionis , vel

aliam difFerentiam temporis : ficut voluntas no-

ftra dcterminatur pro altcra partc , vel pro ccrta

difFerentia tcmporis. Vndc ifto modo dicere,

quod Dcus detcrminauit fc ab aetcrno ; ad hoc

faciendum dctcrminate, vel difpofuit fc ab a?ter-

no ad hoc faciendum , & nonoppofitum ; vcl ad

aliquos efFe^Slus produceiidos pcr aliquam difFc-

rcntiam tcmporis , cxcludcndo partem oppofi-

tam contradidtionis , vel aliam difFerenriam

tcmpotis , ficut volnntas noftra dctcrminatur

pro altcra partc , vel pro ccrra difFcrentia tcmpo-

ris ; & ifto modo diccre quod Deus fcdetermi-

nauitrcfpc(5tu alicuius , vcl aliquid difpofuitfa-

cere,vel non facerc.vel in vno tempore , ita quod

poninalio .dicoquodeft falfom, & ha:reticum,

quia diuinum vcllc limitat, & ar(Slat cum poten-

tiafua volendi.

S C H O L I V M.

Multtt in loctf Scotu* excludit k Deo tletermina- tionemin hocprimo finfn. Vide eundemin i. difi.-j.

Quomotlo dt fitur Dtut ft dettrmi

oQumt

Veluntat nen eft dt fe de- ttrtnin»ta itd tiliqusm pAr- tem contra- diHionif,

quttft.vniea. $. Contra : determinatio efl duplex. difi,%.i]utft,^.S.Etc\\m6.\c\s(ec\xtiAb,dift.i.%.q,^,^. Rcfpondeo : dcterminaiio duplcx eft. Et dift,^j. f .»».§. Praetcrea fccund6. Vbi eafdemferme ratittus adducit limitationuji' arSiationie diuina potentite.

Aliterdeterminatio ifta refpcftu efFc(Jlus pro- ducendi , vel non produccndi , & tali lempore, & non in alio , poreft diccre ccrtitudincm eucn- IDS rcfpc£tu fcientiae , & voluntatis diuinae, ex- cludendo incertitudinem ex parre voluntatis : & ifto modo Dcus ab stcrno fe dcterminauit.

Quod autem detetminatio & difpofitio fe- 2,1. cundum ptimum modum fit in Dco impoffibi- lis , fic oftendo : talis determinatio , & difpofi- tio in Deo , aufnihil dicit , & tunc non fe detec- minat nlagis refpedu alicuius partis conttadi- dionis, quam altcrius , ncc refpedlu alicuius dif- fercnriz rcmporis,qu^m altcrius-, fi dicit ali- quid , cum hxc dctcrminatio fit in voluntate , in nullo difFert a potentia voluntatis : quia , (vt oftendi) eiufdem ambitus funt aStas volendi , & voluntas diuina; non fic in nobis ; fcdpoteniia volitiuanoftra,de ratione fua non cft determi- nata ad alteram partem contradi(5lioniV ; nec eft dererminata refpe5:u alicuius difFercntiz tcm- poris ; immo fe habct xqualitcr rcfpc(5lu vtriuf- quc partis contradidlionis ; vl volunras poreft te vcllc cnrrcre, vcl velle non currere,vcl nolle cuc- rcrc diuifim, & potcft tc vcllc curterc in hoc in- inftanti, vcl ant^, vcl poft ; & dico dc volunrare anre z£tam volcndi ; ergo ira criam in voluntate diuina,qua!cft maioris libertatis, &maiorisam-< bitus : ergo ita cft de adtu volcndi diuins volun- tatis ; non tamen ira cft de a(Sbu volcndi noftrx voluntatis.quia non cftacqualis ambitus.

Item, fi hscdeterminario, vcl difpofitio cft 2.£. in Dco , neccfrario. eft in eo ab a:terno : igirur per iftam dcicrmjnationcro , vel difpofiiionein, vult alteram partem contradi(5lionis , iraqu6d non aliam : (vulr, dieo , excludcndo pofTc vcl- le aliud dc nouo ; quia bcne vult altcram par- tem , Sc non aliam , & in tali nunc , & non in alio ; & ifta dicuntcertitudincm : ) ergo cum an- te a:ternum fe non potuerit determinare, vel difponcre.quia ante actcrnum nihil cft ,necfi- mul , tunc fcilicet ciJm fc detcrminar , vel difpo- nit,ncc poft ; quia runc,cum difpofitio, & detec- minatio dicant aliquid,caderet in co mutatio,fe- quitur quod omnc, quod facit,neccfFari6 facir,& non eft timcnda Dei fcntentia , nec mifericordia expe(ftanda.

Item.omne qu6d ficcft dcterminatum,vel dif- pofitum , habet cx parre fua rcalcm rcfpe(ftum ad rem , & ralis difpofitio & dctetminatio tollit de rationc libcrratis; vt patct in mc.dum dctermino mead aliqnid dcrerminare facicndum ; hoc au- tcra in Deo poiii non potcft.

Circa quartum, quod refpc£lu cniuflibct nunc % J . poflit facere quidquidvult ,fic oftendo: Tanto magis libcrc caufa producit efFedlum^quanio pius ptoducere poteft,veI producere in tali nunc , vel alio:fcd Dcus eft in finc libcrratis tefpcSka cuiuf- cumq; cfFcftus.plus qua aiiqua creatura:ergo,&c. Itcm,voIunras diuinapcr infinitam ratione roa- ioris libertatis cft,quam noftra , rcfpeftu cuiufli- ber a(ftus, vei efFc(ftus producedi,veiad produce- dum in rali nunc, vcl non producendum diuifim: fcd a(flus voluntatis diuinae cft idcm.quod volun- tas fua;crgo vellc,feu adu volcndi Dci,cft maioris

libettatis

QujEftio I V.

14.

* Hogode S.Via.lib.i 3e Sacram, paRct.c^.

»J-

liberratts & indifFcrentiz , quiin voluiuas no- ftra : Ced voluntas noftra ameqiian) induatat a£lu volendi, poced velle vtramque partem con- tradidionis diuinm,& potcll velle vnum cfFe- dlum . & nolle diuiHm refpe^lu eiafdem futnci ergo,&c.

Item, omnis intelledlus concipit , qudd eadem c{[ potcntia non mutata in Deo , <\\ii potcd hoc facerein ifto nunc.vcl in alio ; ergo eadem eft vo- luntas, qua poted fnnilia vellb : led adus voicndi eft oranino idem quod voluntas, & eiufdem am- bitusicrgo.&c.

Artic. III. Sect. II.

Confirm»tur veritas dodrina fufrttii£ld.

Clrca fecundum , qu6d fcilicet manu ducit ad veritatem , fciendum cft.quod Dcus tri- pliciter res producit ; vel ad modum diccntis, vel ad modura volentis , vcl ad modum per C\- militudincm cxprimcntis. Quoad rcs ad mo- dum diccntis.Gcncns i.fnquit, Fi<ir/«x ^&f^El* •y? /«*. Pfalm, 148. ^oniam ipji dixit ,& faEia fitnt : ipje mMndauit,& creata /itnt. Ad mod um vo- lcniis. Sapient.t i. §luemodo pojfet ali^uid perna- nere , niji tu voluiJjTes, & tz. Suhe/t enimtibi cum volueris poffic. & Ifaix 46. ConfiliHm meumjiabit. Ad modum fuam nmilitudinem exprimentis ; Nam de hpmine dicitur Gencfis i. Faciamtu hominem ad ima^inem & fimilitudinem no/lram. Et omnis creaturaaliquam geritDei rimUitudinem. Ec hoccolligitur ex verbis Hugonis lilf.i.* cap.]. • & cx vcrbis Diony fij</* Diuinu nominibw cap.j. 5c Auguftini II. Confejf. cap.%. Per creaturam, (inqutt) mutahilem eum admonemur , ad veritatem Jiabilem dHcimur. l(ii aut<m trcs modi producendi, nullam videntur in produccnte idis modis face- rc mutationem. Dc primo patet,quia Deus quid- quid producit,vctbo producit. Vnde Augudinus II. Confejf. cap.j. vbi iltam quzftioncm ponit: Verbo, (inquit) tibi coaternojimul &fempiterno , di- ci* omnia ejHd dicit,&/it ^Hid^uid Mcit , vtfiat .* hoc eft vcrbum complccum.contincns quidquid con- cipere potcft , ide^ non eft niH vnum. Hoc igi- tur verbd zterno dixit de quolibet qu6d fiat, vel non fiat i 8c quando fiat , vel quando non fiar; & fimul iflo verbo dixit qudd fiat, & non hac di- uifim i velqu6d fiat in tali nunc , vel in alio, in- telligendo , ficut didum cfl de aftuvoluntatis. Ide6 c6m per vnum verbum «ternum fit caufa noui efTedus, producendo nouura cffcdiiura , non rautatur.

Item , agit permodura voluniatis ; & quia (vt oflenfum efl/M^Mn.i8.)fuavoIuntaseflfuumetia vellc;ficut fubflantia voluntatis eadero zrerna,& nonmutata ; & noflra cciam in nobispoteft vcl- le oppoHta, & noua: fic idcm adus'voluntatis,& eadem potcntia , in Deo facit idem ; non autcra ficcflin nobis. Vnde Auguflin^is ix. deCiuitati Dti cap. 1 7. Potefl ad opiu nouum , non nouum ,fed Jempiternum adhibere conjilium : nec panitendo , «juia priits ceff*Herat,ccepit facere ,tjuod non fecerat.Sed & Ji pritts cejfauit,& poBeriits operatut eji, hoc proculdubio «]Uod diciiur pcius & poftcrius , in rebut priusnon exi^entibMt,& poReriitt exiftentibm fuit. Etinfia: Sed vna eadem^uefimpiterna , & immutabili volun- Ittntate res quM condidit r&vt priits non ejfent egit, (juamSu notifuerHnt , & vtpojleriks ejfent quandoejje eceperunt.

Scotioptr. Tom, III.

17

Item agit per modum fuam fimilitudinero exprimentii. Deusenira non dc neceffitate , nec de fua fubflantia » fed de nihilo , & gratuita pie- tate , bonitate & liberalitate fe exprimit in crea> turis : in aliquibus per raodum imaginis , in ali- quibus pet modum vcfligij. In rebus autem coc« poralibus videmus , qu6d fi res fe exprimai pec fuam fpeciem , nulla videtur fieri in ea ex hoc mutatio; ergominus in Deo. Vnde dc ifla vo- luntacia Dei communicatione dicit Auguflinus 1 1. de cimit. Dei , vbi fupt ^ : Hine eit , tfui talia vi' dere pofunt , nurabiUter fortaffis oftentlens , ^m non eienonindiguerit ,Jedeatgratmta bonitate eondi- derit , citmjine iBi/ ex aternitate carente initio , iti nan rtun»rt btatitHtline permanfit. Vbi ergo dicen- tis cfl ztcrnum verbum , vbi volentis efl «cer- num confilium , & pcopoficum , vbi fimilicudo exprimicur fecundum omnis incorporacionis modum ; fcquicur omnino qu6d ex noua pro- dudtione nulla fic in producentemutatio.

Exemplum etiam ad hoc manuducendum: quia fi velle mcum cfTct fufficicns caufacfFcdlus; fihodie vellem , qu6dcras aliquidficrct ; illud cras produceretur nulli fiCti mutatione in me, & abfquc nouo vellc. Si etiam attendamus,qu6d relatio , quc caufatur inter Deura & crcaru- ram , ex hoc qu6d efl caufa , & illttd efFe- £bus ciim non fit relatio tealis ex parce Dei, fed folijm ex parte crcaturz , talis relatio ei potefl aduenire fine fui mutatione ; vt fi ab zterno efTcm albus , fi aliquis hodie ficrct al- bus , fadlus efTem fibi fimilis,nulIamutatione fa- dla in me.

Artic. III. Sect. III.

Debere neceffario Philofefhos /tdmittere hanc doEirintun.

TErtio iam apparet, qu6d inducit neceflita- tem;quia curo oflenfum fucrit in przccdenti qu£fUonc,eciam pcr verba Auicennz , qu6d nul- la creacuraagic de nihilo , & qu6d Incclligcnciz & animz func de nihilo , oportet illum dicere omnes Intciligcncias efTc zccrnas, & omncs ani- mas , quod fuppono efTe impoflibile , eciam fe* cundum Ariflorelem,qui dicit \x. Metaph.cap.\. rm.i6.qu&d nulla forma przcedat matcriam.Vcl oportct eum diccre, cura,fecundum omncs,Dcus fir omnino immucabilis , qu6d abfquc fui muta- tione aniroas de nouo crcar.

C^jr ^ s T I O IV. VtrumTDeM de necejfitate frodttcat resf

ti.

Rilatit Dti ad crtaturm, tfl ratitnid, trtaturt vt- ro ad Dium rialu.

*7-

Alcn.t.^«r/.f«<4yf.{. N«M»ir. t. S.Thom»%imi.dift.4j.f.x. art. t,(jr x.ciHtra Gtn, eaf.x).^dtftttn. futjt.ijtrt.n. Henricus ^tudtib. %. ^^fi. 9. & futdUh. 6. fH*ft. vii, Hertucut ^Mtdiib.^.^usft.^.fjf in traS.di tttrnitatt wum' di,<iM*ft,4. Maifil. M i.dift.^x. (3*44' (Sreg«r.t.i(/f.4). Gabriel ibid f^ i» tViyf.t.fN«/f.t.«r/.). Ferrarien.t.<M- trM Gt».eMf. ii.Viic Do^^oremM lulift.t.f.yijrdift.if. f^ i» x.dift.\.j.t.& qMidi.j.

1 1 R c A iflam qucflioncm ficefl pro- ccdendum. Prim6 notanda , & re- probandaefl pofitio amiquorum.Se-

^^ , , cund6 ponenda,& confirmanda efl

opiaio Dodlotum Cacholicorum.

B 3 Arti

r.

Dimpi fiu- ftiinil.

i8

De rerum principio.

.%!

Opini» Aui-

Articvlvs I.

Refertur ofinio Atticem/t.

Clrca pcimum,rciendum,quod, (icut patet ex i^.Metaphyf.cap. i . Auicenna ait , qu6d cum in. Deo non Hc connderace ni(i e(fentiam,nuena- turam,intelledum,& voluntatem, triplici necef- iitate in vnum concucrente , ic ex praedidis tri- bus prouenience,fcilicet,ex natura , intelledlu, & voluntate ; Dcus producit primam Intclligen- tiam, & produxit mediantibus Intelligentiis om- nia,qu£ fa6ta funt,& produ6la,in prima rerum & efTcnciaram produ£tione.

Ponic igicur Auicenna,qu6d ctim Dcus fic om- nino fimplex, ac per hoc in eo non difFerat eflen- tia,&potentia,quidquidagit,agitper fuameiTen' tiam. Sed cum Deus fit agens cognofcens , & ini- teile£tuale , & voluntarium , quidquid agic pec fuam eflcntiam , agit & producit fccundiim mo- dum fuae effentix cognolcentis , & difcernentis, & fecundi^m rationem fuae voluntatis compla- ccntis. Scicntia autem Dei.cum fit perfcitifEma, coTnprehendit meliorem ordinem , qui poffic cf- fe in produdione rerum.- Voluntas autem Dei, ciim fit optima , neceflario fcientiaf acquiefcit. Sicut igitur diuina eflcntia eft vna.fic fcietia dif- cernit omnem modum circa produdtionem re- rum , cui voluncas ciim velit fempcr quod me- lius eft, concraire non poceft : ergo volunras Dei vulc de produdione rerum , illud vnum , & de- terminarum , quod fuafcientiadeterminatccog- nofcic eflc mclius ; & quia ficut vulc produ- cir, ideo immutabilitcrproducit ,quidquidpro- ducir.

Quod autem neceflacio , & foliim producat vnum immcdiatc, ficarguit : Quidquid \ princi- pio cft , ncceflarium eft , quantum eft ex parte Dei ; quia fi non , ineflct ei difpofitio , qua non erat.per quam faceret; ac ad adlioncm applicare- tur , fi non agcrci de neccflitatc; & quia natura non eft nifi ad vnum.ideo concludit,primum non agir immediatc nifi vnum , quod cciam pcoducic de neceflitace.Hjcc eft pofitio fua.

Artic. I. Sect. I.

Deum nonproducere cretHuras ex necefitate nnturit.

1. T)Ofitio Th'«c tripliciter oftenditut eflc falfa:

Heprobatur 1- primo quod non neccfllitare nacurs : fccundo

frim* necef. quod non aliqua necefl[iiatcfcicnti8c:rerci6 quod

fuM Auicen. non aliqua neceflicace voluntatis. Quia Auicen-

na ponit quod Deus omnibus cieaturismundi,

aliis k gcncrabilibus & corruptibilibus, dat efle

ex nccefllcarc fuac cflentix, & ita fempcr in omni

prxtcrito;ita qu6d ab scecno dac eflc, & in omni

futuro; ita qu6din accecnum conferuabic perne-

ceflicacem illud efle,quod dcdic calibus crcacuris.

Secundo, pofuic, quod liccc tali cceatura: fcmper

l Dco eflc conueniat , & ab artcrno , & in «cer-

num;ica qu6d nunquatu fuic.nec cric in non efle;

quiacaracn ab alio liabcc iilud cflc , (fcilicet a

Dco) pofuic, qu6dtalia habcnc ex fc poflibilc

cfle , & non cflb , & habenc dc fc non efte , fcd

ab alio necefle eife ; ac pei hoc habenc efle poft

.». non cfle , non durationc , fcd natura. Vnde dici-

x\xx G.Mtufhyf.cap.i.ttxt.j. i!Iud,quod pcrcflen-

ciaro fuara caufa cft alcerius rci , feroper erit ci

caufa , eo qu6d abfolutc prohibet rera non efle: & ha:c eft intcntio , quae apud Sapientes vocatuc crtatio , quod eft -dare rei eflc poft non eirc abfo- lute ; cteatutae enim quantum in fe eft , eft ei vc non fic ; quancum vero ad fuam c^ufam , cft ei vcfic. Qupd auccm eft eiexfeipfa, apud incel- le&um prius eft per eflenciam , non cempore , eo qu6d eft ei ex alio : ergo cflc creatum eft poft nonefle ,pofterioritate naturat ,non duraiionis: & fecundijm hoc, large (umendo incipere tjfe , ve- lum cft qu6d omne creatum incepit efle , quam- uis habcat aeternum efle ab alio. Vnde fubdit in eodem 6. Si autem laxauerii nomen inceptionis cir- ca omne effe , tfHoi haket ej/epoji non ejfe, qHamuis non Jit hac pofierioritoi temporu , tunc efft.,vel omne crea- tumeritincipiens. Sivero non laxautris , ftd futrit conditio incipitntis , vt habtat tjft , qno ttmportjit priusjic nonomne creatum efiincipiens.Sic igitur pa* tetpofitiofua.

S C H O L I V M I.

Jn hac doElrina conuenire Ariflotelem cum Aui- cenna docet DoUor in i .difi.%. queft.^. vbi eorum ra- tiones dij/oluit ; &ini. difi. i . qutt/i.i.§. Refpondeo crearc poreft ; agit peculiariter contra Auicemiam, & vtrobi^se donijfme vrget contra Philofophes Deum UbereproducerecreatHras , idqHeexipforumprincipio. Primo loco ipfisferme rationibttf,^Has hic hahet,vtitHr contra Auicennam.

Contra quam arguitut ; & quia duo falfa con- tincr, vnum quod crcatura fit a:terna ; aliud qu6d per neccflltatem proccdat a Deo: primum omit- to , quia ad aliam fpe^flac quacftionem.

Scd conccafccundum arguicur ; & oftenditur, qu6d pofitio implicat contradidlionem , primo cxparte didi fui fic : fecundum Philofophum i. de Ccelo & Mundo , text. 1 09. duplcx cft falfum, qaodda. po^bile, c^uoddzm impojpbile. Fa.\Campof fibile , vc fi dicam , quod Socrates flansfedet , hoc cnimfalfum eft, fednon irapofllibile ; quia habet potcntiam,vcfedeac, quamuisnon fimul falfura impoffibile eft , quod Socrates fimul fiat &fedtt. Si ergo fecundiim pofitionem Auiccnnjc.crcacura dc fe eft in pocentia ad non eflc , & ad corruptio- ncm, (5; a Deo femper habec necefljcatem efTendi ratione fuac potentiac : & hoc ponere eft falfum, poflibilc tamen :fed (i \ Deofcmper neceflario habet eire,fequitur qu6d fimul habet efle, & non eflc;& hoceft falfum impoflibile. Cum ergo hoc fit pofllbile , fcilicet qu6d crcatura pofllbiliseft non efle, & ide6 abfolutc poflibilc eam non efle; falfumcft,fcdnonimpofl3bile,cum hocquod po- tentia fit de fe poffe non eflc , & fimul ab alio ne- ceflkri6 cfle ; fequitur tamen impofllbile , fcilicec ipfam fimul ciTc , & non efle:ergo ponere hacc duo, fcilicec qu6d a fc fic pofle non effe , & fimul ab alio habcac nccefTe efTe ; hoc dico ponere eft falfum impofllbile , implicans coniradiftionem, quod tamcn ponic Auiccnna.

Item , cx parrc Dci fic; (\ Deus de necefli- tatc producat aliquod pofTe cfTe ; crgo Dcus non eft , nec cfTc potcft , nifi fit illud potens effe: fcd illud potens elfc potcft poni non effe abfolute : ergo neccfTc cfTc potcft poni , non effe abfolucc , quia fi creatura pcr ncceflita- cem fluic -ineceirc effe : crgo per ncceflicaccm habcc cfTc ; & fic non poteft non clfc : fed creatura qua; fluit , vt dicit , cfl potens non efTe:

ergo

Primum Mf- gumentum contr» Aui- cennam.

Fttlfum.aliud poJftliile,»liud imfoffibiU,

4-

Secundum ar^wneium.

Qu^ftio I V.

tnm.

6.

4. ArgMmen-

7-

Auictnn».

ergo idetn e(l potensnon effet & non potens non efTe , quz funt contradidoria.

Illoergo modononpotedponi, qu6dcreatu- ra , quz habet potTe non elTe , 'fluit necciTari^ \ neceire elTe ; quia quamuis formaliter non clTet nccefrc efTc , habcrct tamen eflendi neccflitatcmi quarc contradjdoric opponitur ei, quod cft po- tens non efle.

S C H O L I V M.

Si creMtura ttlitju* pofftbilii , exhypotbe/i, aut in eapt alitfHo dejineret ejfe pojfibilia , vel nonpotuij/et froiuci a Deo , an dejinertt Dem ejft , vel dejiceret tim potentia,varie/entiunt authoret. Scottu hic,& in 1. diji. jo. f«My?. 1. §. Contti iftam rationem, & dift. ^i.tjUiJl.vn. §. Tcrtio fimilitcr, infert ex fen- tentia illorum , qui ponunt relationem realem in Deo ad creaturas , in cafit, ^uo creatura non effct pojftbilii, non futuram in Deo potentiam. Gluodjimilittr fen- tiuTH alij , tjuoi citat Vafque^l^jom. i.in 1. part, di[p. 104. cap. 6. num.i6.& ly.^ttamenin diil. jo. «- tata.§. Item fi Philofophr, Scotm fatetur rationem hanc ejfe inefficacem contra fententiam yirijfotelit , & Auicenn* ,Jiponerent creaturas a Deo produEloi, ejfe formaliter necejfariai ; quia tmnc /iaret necejfuoi en- titatit diuina , & termimu relationis Jecundttm hanc fintentiam tjfet neceffaritu. At non ita fentiebant Phi- io/ophi ; imo dicebant creaturas ex fe formaliter id ha- bere, vtpojfmt non effe , necejfario vero ejfepropter ne- cejfitatem principtf producentit.

Item arguitur fic oftenfine ; Omncagcnsde neceffitate naturz neccflario dcpendct ab illa adlioncvcl faltcm refcrtur realiter ad cam : nc- ceflitas enim tcndcndi in aliud, & abfoluta ab eo independentia, omnino funtoppofira : agcns ct- go dc ncccffitatc naturz realiter rcfcrtur , & de- pendet a fuo produdo.quod impoffibile eft poni in Dco rcfpedku creaturz. Vnde in pcrfonis di- uinis, in quibus eft ncccffitas inimuiabilitatis in emanationibus , ctfi non eft depcndentia , cft ta- tnen relatio realis vnius ad alteram.

Item , omnc agcns per aliquam aftionem ne- ceftariam , intcndit illa aliquam fui perfcdtio- ncm; vndc 2. Phyfiror.text. 49. 61. vult Philofo- phus qu6d natura agat proptct finem : Deus au- tcm in aftione extrinfcca , nullam poteft inten- dcrc, vel acquircre perfcdlioncra : ergo,&c.

S C H O L I V M.

Hanc ipjam rationem , ^ua eH Henrict, ijuodlib.^. quajl. 4. &in i.diji. 1 .^uafi .1 .ajfert Scotmin i.dijl. 8^«<</?,j.§.Contra iftam conclufioncm, f^i ««'«OT affert reiponfionem ifiam Auicenna , aliudque eiufdem effuqium ad injlantias contrariorum. Deinde maiorem addit vim rationibm Henrici.

Fortc ad hoc rcfpondct Auiccnna , quod hzc vltima ratio concludit dc co,quod tcndit in aliud proptcr fuam perfcftioncm , vt aliquidab illoacquirat; quale non eft principium ; imm6 vtdarct tendit in aliud , propter fuam perfedio- ncm ; quia fcilicet vult (e communicare,& fuum efre,non quod eius cfTc fit propteraliud \ fc. Sicut aqua refrigeratur per fcipfam ad con- feruationem fuzrpcciei, non vt tefrigcret ali- quid cxtra fc. Sed quod aliquid rcfrigerct cx- tra fe , hoc confcquitur cam ; quia aliud pro- pinquatur ci , ita qu6d fecundum fe , fi ni- hil ci appropinquatuc , ftat pcrfcdla in fua

19

fpecie, abfque eo qu&d aliquid tcfrigerer.)!

Sed contra hoc inftatur, qu6d ex lententia Auiccnnz fequatur qu6d fi aqua non poffcr (ta- re in frigiditate fua abfque hoc , qu6d aliud fri- gefacerct, non efTct fummc perfcda in frigidita- te:&fimiliterde Dco,qu6d C\ non efTet fumni^ perfedlus in fe , quia necc(rari6 communicarct perfcdlionem fuam alij rei neccfrari6 . pctfcAio- nera fuam habere non poffct fine depcndcntia ad illud : & ita Dcus pcrfcdioncm fuam noiv ha- beret , fi rcs non produccret ; quod falfum cft.

Artic. I. Sect. II.

Deum non agere ex neceptate fctentu.

aV6d Dcus non agit ncccffitatc fux fcicn- tiz, fecuMdum qu6d dicit Auiccnna , qu6d fcilicet non folum agit neceffitate naturz; imm6 non agit finc eo quod fua fcicntia comprchen- dat ordinem nobiliorem. Contra fic ; Dcus ciim (jt cfTcpurum, non contradhim.neclimiratum, rationcm omnis cutis poffibilis in fc claudii ; & amplius jficut intclligendo fe, intelligit rationcs omnium entium , eadcm ratione intclligit om- nem ordinem rerum poffibilem; non crgo vno modo ; ergo non ncceflario.

Si dicatur , quod cuni fcicntia fua fit ars pcr- fedba omnium produccndorum,ac pcr hoc dctcr- minat modum nobiliorem fimplicitcr, & pcrfc- dkionc fua rcquircnte, non potcft alium modum determinarc. Tunc arguo i\c , quod tunc ncccf- fari6 depcnderct fua perfeflio a rcbus cxtri,quod cft impoffibilc , vtfupra di£kum eft.

Item , ars determinans vnum modum , & ex- cludens alium, cft ars, & fcicntia pradlica^fcicn- tia autem Deinon cftpradlica^quia non babct aliam fcicntiam dc fe,& dc crcaturis; de fe autem non habct fcicntiam pradicam : crgo fcientia Dei non eft vnius modi fic dctcrminata, quod alium modum poflibilem cxcludir.

S C H O L I V M.

§^od hic ait Scotus de tjualitate fiientia Dei , ni- miritm net^ue ^uatenut verfatnr circa ejfentiamjitam, neifue quatenui tendit in creaturai , ejfe praQi- cam , docet multit in locis , videlicet ^uajt. 4. prologi, §, Si obiiciatur, verf. Licct hzc , vhi probabitiut putatfcientiam, <]uam Deits defe habet , non ejfepra- (iicam ; ^uia licet moueat affeElum,feu a6lutn volun- tatts , non tamtn efl regula eiufdem voluntatis ; tjuia hac ex fe efi regula perfeUiffiTtM fuarum operationum. Etibidem, §.Tertius ATticulus, proptereandemra- tionem,probabile putat nullam /cientiam , ^uam Dem habet de aliie rehm extrafi , praElicam ejfe. Idipfum docuit in I dijt. 3 8. (juajl. vnica , aliafimiliratione} (juiafiilicet adrationtmfiientia praSlicapertinet , vt voluntati diElet, ant proponat alitjuid faciendum : ali- terenim , citm cognitio pracedat omnem aEtum volun- tatis , voluntas nonpoterit non veUe , tjuod intelleilm ita proponit ; & proinde Dem necejfario voluijftt fa- cere ejut ficit circa creaturas. /n pracitata tamen qutji.^.prologi,^. Ad quartnm po^fcr concedi ,pu- tat probahiliter poffe defendi Dei /cientiam tirca ne- cejfaria , ejfe praSlicam , non cfuodfit dt opere aliquo faciendo\fid ejuia pracedit affeilum, ipiitmque rnouet: & tandem ibidem , §. Ad argumcntum igiiur ,fta- tuit ejuoddam principium ambiguum ex parte volun- tatit ; Anfiilicet volitiofit dirigibilis ,feu regulabilit htc, vel iUo modt , ex ijtte probabiliter ait vtramtpit B 4 partem

8.

'RtfiUitur ft- tund» nittf. fitat Aui. eennt.

obitau.

Diluitur.

Seientia Dei n»n ift fra- Sica.

10.

Imfr»b»tMr urtim fucef. ptin AHiceth

•4.

l\.

20

j>tirtem defenii pejfe, Deittde, i. Secandus arti culus , & dtincept , tnagu intlinat in eata fittten- tinm , quod fiientis eontingentitim in Dee fit me- ri JpeculMtiM, licet ttUitndt , drfer 4ceidtnt,poffit ejfe prailies.

A R T I C. 1, S E C T. III.

Deuttt non itgere exftetefititte vtluntatit.

SV6d non agat nccefljtate voluniatis , fc- cundum quod dicit Auicennaj qu6d eo, fcientia coraprjehedi^ mclioren) moduin in produdlione , voluntas autem redla,& petfe- &.3L , neceflitate faltem iromutabilitacis , remper adhzret rationi & fcientiac } ac per hoc voluntas Dei vult imrautabilircr res producerefecundum modumpeliorem, qucro kientia fua percipit. Contri : quandocunque voluntas, velaliapo- tcntia , pcr fc fcrtur in aliquod obicaum forma- Ic , habcns habitudinem ncccflariam ad illud, tunc ncccflatio fcrtur in illa , quae habent cflcn- tialera habitudincm ad iilud obicftum,&non feriur ncceflario in illa, qus habent accidcnta- Icm ordincm ad illud obie^um. Verbi gratia; intellcaus ooftcr percipicns naturalem vctita- tem aliqiiotum principiorum primorum , pcrci- pit naturaliter conclufioncs,qux ex illis cliciun- f^t neccflario : non autem illas, quac habcnt ac- cidentalcm ordincm ad illa principia,imm6 con- tingentcr. Hocpatetin viribus fcnfitiuisi quia illa , qua: funt eflcntialitcr anncxa propriis ob- ic<Slis, naruralitcr fimul pcrcipiunt cum obie- &is: vt ta6lus fcnticndo calidum , fimul pcrci- pit tepidum : accidcntalitcr auiem annexanon pcrcipiunt fimul , vt fi calidum fit album , vcl dulcc, non percipiunt illa. Quarc cum voluntas Pci non fcratur pcr fe , nifi ad bonum adarqua- tum , quod eft bonitas fua, non fcrtur ad volcn- dum ncceflkiri6,nifi illa , quz fuz bonitati cflen- tialitct funt anncxa , qualiafunt omniadiuina. & fola intrinfcca. Omnis autcm crcatura ad bo- nitatcm Dei accidentalera habet osidincm , quia ejc eis bonitati fuat nihil acccdit ; ficut ncc pun- ftus additus lineac : nnlla ergo neccfRtate vult aliquid extrinfecum ; nihil facit , nifi quod volt, & ficut vult : ergo nihil cxtrinfccum f^cit , vcl producit dc nece(fitatc.

Articvj-vs II.

Statuftur , (^ confirmtttur fententtti Cntholicorum.

SEquitut fccundo , vlderc quae fit pofitio Ga- tholicorum , & eam confirmare. Circa quod funt quinque vidcnda. Primo, quod Dcus vult bonitatcra fuam pct fc, & dc ncccflitate, non ne- ccflitate coadionis , quar tollit libcrtatem ; fed neceflitatc immutabilitatis , quac non eam ex- cludit. Sccundo , quod vult alia a fc , & hxc vo- lendo fe. Tertio , quod voluntas Dei cft caufa rerum , & nullum habct motiuum in caufando. Quarto, quod Deus agendo rcs per voluntatem, nullo gcnctc neceflitatis eas agit; fed potuit non producerc quidquid produxit , & ante , vcl poft. Quinto.oportct oftcndere , qualiter contingen- tia pofllt fimul ftarc cum immutabilitate vohm- tatis , & infallibilitate fcientix Dei de rcbus. Scxto , quomodo cft ccrtitudo in Scripturis , & Prophctjcis, & diuinis promiffis.

Dererumprincipio.

OhiiBa Di' uint vtlun- tdtii tft bonU infittituni.

A R T I C II. S E C T. I.

Deum necejfsrio velle bonitatemfuMm , no» tamen necefit^te cosifionit.

Clrca primum fic proeedo, & habet ifte arti- 11,. culus duas partes : prima cft, quod velit fo- liimper fc fuam benitateni : fccunda, quod de neccflitatc immutabilitati$. Ad primum fic:Om- nis potcntia prima in illo gencre potentiat, habet fuura obie6bum,primti & perfcdiOimum. Exem- plum huius patct.pcr orancs potcntias difcurrcn- do;{ed voluntas Dei eft voluntas omnino,& fim- pliciter ptiroa, au« eft omniura caufa:crgo voli- tum dcbet cfle bonum fiinpliciter bonura ; hoc autem non eft , nifi ipfum quod eft ipfe Deus. Item 6. Metaphyfic.text.%. bonum & malui> funt in rcbus, vcrum & falfum in anima. Dcindc vcl- le dicit aftum per modum tcndcntiae ad obic- dum intcllcdlum. Tunc fic : omnis potentia na- turalitcr fcrtur in fuum obieftum ,maximc vo- luntas , qua: dc fe tcndit in bonum : crgo volun- tas Dci naturalitcr fcrtur in bonum : fed impof- fibile eft, qu6d'fcratur ad bonum cxtrinfecum naturaliter, quia tuncab eo naturaliter depen- deret : ergo fertut ad bonum , quod eft infini- tura , nat uraliter. Itcm , obieAum pet fc , & po- tcntia , funr ciufdem ambitus ; fi cnim efTct co- lor , qui non eflet vifibilis, virtus vifiua cflct itti- perfccaa , & ille color fruftri : vnde omnis color eft vifibilis , & virtus vifiuapoteft attingcre om- nem colorem. Cum igitur voluntas fit infinita: crgo eius per fe obiedtum eft bonum infinitum: fed non eft talc bonuqi nifi diuinum ; igitur bo- num diuinum eft foli^m pcr fe obicdlum diuinx vofuntatis.

Qu6d autem velit fuam bonitatem neceflitatc non coaifkionis , qux dicit violcntiam , qus non cadit in Deum , necetiara in voluntatera no- ftram; fcd immutabilitatis, probatur; potentia perficitur pcr hoc , qu6d adlui coniungitur , fiuc atSlui difFercnti i potentia fecuudum rem.fiuc fc« cundum rationem ; d cnim ifta coniunftio intcl- ligatur in potentia,& adu, qua: foli rationc dif- ferunt , ibi adus perficit potcntiam fecundiam rationem,&modum intelligendi : igitur quant6 firmius potcntia adkui coniungitur,tant6 perfc- dior iudicatur , fcd fitraior cft coniupdio , qux iftimmutabilis.

Ncc oportet dicere , crgo hac ctiam neceflita- te vult extrinfeca; quia illa volcndo non perfici- tur , ncc vilcfcit ; quia , vt dicam, non vult illa^ nifi pcr accidcns , volendo fe. Qoarc & adui vo- lcndi cxtrinfeca , inquantum adus dicit aliquid cx partcdiuinas voluntatis, fcmpcr eft coniunda & ab a;terno; fcd inquantum veBe denominac connotatom , tunc non femper eft coniun6^a;vo- Icndo autem fe, fcmper cft coniun<aa z(km , & cx partc fui, & cx parte voliti.

Itcm, yoIuntasDci, aut femper vnlt fuarobo- j^, nifatem, & tunc imrautabiliteri aut nunquam,& tunc cft otiofa, vel aliquando non,& aliquando fic , & tunc mutatur. Itcm , vnumqoodque fe- cundum qu6d magis eft in a£tu , pcrfc6tius ngit, fiuc tatio agendi fit naturalis.vt calidita$;fiuc li- bcra , vt amot : ergo in gcncrc agentium per amorem , quant6 maior cft amor, tanto adus di- lcdlionis intimior eft, & adualior, & magis con- tinuus. Ciim auiem voluntas redta fertur in a(natum,fcriur in illud fccundum rationcm boni

quam

13-

I>eM,neee0^ tnte immu- tmbilitMtit vult fu»tn btnitMtem. Vitlenti» H»n feteft tmdere in vetuntMe Diuinam, uut ereutum.

Qu^ftio IV.

21

«j»

quam habec , Cci diutna effentia habet rationem boni infiniti ; etgo per inHnitum a^um amorit fertur diuina voluntas in ipfam j crgo immuta- biliterfetnper.

Ar Tic. II. Sect. II.

Deum veUe tdi» k fe volendo /itsm. bonitatem.

Clrca fecundum, qnod nmilitcr continet alia ah'a duo;qu6d fcilicet velit alia ^ fe, & quod vult ea volendo bonitatemfuam. Dcptimo fic, quandocunque aliqua potentia fertur in aliqnod obiedum per fc, fcrtur in illa quac habent ordi- nem ad ipfum,fecundiim rationem illius ordinis; vt n habent ordinem eirentialem , fertur inilla nece(^ri6 ; (i accidentalem , fertur in illa per ac- cidens : ciim igitur bona extrinfca fint bona par- ttcipantia , ac pcr hoc habentia ordinem qucn- damaccidentalcm ad bonum per fc; quia quan- tum eft de fc, efrentialitcr in illud ordinanrur , vc in fincm : ergo voluntas Dci aliquo modo fcrtur inilla : malaautcmnon vult fieri,quianon par- ticipant rationem primi boni.

l6. Item, ficut fehabct fcientiaDciad fcibilia,ita

voluntas ab bona : fed non cft difFercnt ja entis, quam intelledlas diuinus non cognofcat : ergo iion cfl aliquadifTcrcntiaboni ,qua(h voluntas diuinanon velir.

Item , quando aliqua potentia fertur in ratio- nem formalem obiefti , fcrttir etiam in omnia qux illam particfpanr ; vt vifusad omniacolora- ta ; fed omnia cxtrinfeca participant aliquo mo- Gen.cap. i. Jq rationem boni ; (\m3.,Vidit Deiu cunEla ^uxfe- cerMt , ($" erant valde bona; ergo voluntas diuina vulc ea. Iccm , voluntas diuina efl in plcna pof- feflione Jiuin^ bonitatis.alioquin non ciTct Dcus. plene beatns : ergo impofHbile eft quod bonitas diuinaalicui communicctur ,nifi hoc voluntas vclit : fcd communicaiur omni ei , quod eft , vel exiftit : ergo voluntas vult omnia illa efTe.

Ij^ Qood autcm vclic ea volendo fe.patct : often-

fum eft, qu6d bonum diuinum eft per fc primum volitum \ Deo.Tunc fic : ptimum in qualibec ge- nere, cft caufa eorum , qu« funt poft : vt patet z. Metaph.text.4. decaliditate in ignc : ergo volun- cas diuina vult alia ^ fe ; quia vult fuam bonira- tem. Item, aut voluntas diuina vult alia a fe, pcr fe, & hoc oftenfum eftefTe falfum ; quia folum bonum infinitum vult per fe:ergo vult ea pcr aliud : non nifi per bonum increatum : ergo vulc ca volendobonum increatnm.

Icem, ficuc fe habfc intclledus ad cognica alia ^fe;fic volunras adalia bona ^fe ; fed incelle- dus cognofcendo diuinum verum , cognofcic omnia : ergo voluncas volendo diuinum bonum, vulcaliabona.

Artic. II. Sect. III.

Dei voluntas eft caufa rerum,nec ab alio ex- trinfeco mouetur ad caufandum.

Clrca tercium , quod voluncas Dei eft caufa rerum , & nullum habec mociuum in cau- «iM (•«/• i^nAo , quod eciam concinec duo ; qu6d fcilicec •mnium r*- ficcaufa rerum, &qu6d k nullo mouearnr ad cau- r«0). fandum. Ad primum fic, voluntas diuina.& bo-

nicas fua ad fe efTentialiter referuntar » ficut po-

18.

y»lmmtm dl

tencta ad obiedum per fe ; ci^m igitar kenitas diuina referatuc in ratione bonitatii fe referen- do ad omnes creaturas.in ratione finis : ergo vo- luntas diuina fe referendo refertur ad creaturas in ratione aliqua caufx; non finalis , quia harr eft bonitas : non formalis, quia illa refertur ad Ver- bum; ergoefficientis.Quanquam igitur fapien- tia,& pocencia Deifincrcrum caufa, primara- men raciocaufalicacis eft, ad quod fpe^ac raiio communicabilicacis : fed hxc racio eft boni, in- quancom bonum ; fed bonum inquancum bo- nura , non communicacur nifi ii volanrace ,cum fic eius paflio ; ecgo racio caufalicacis principali- terfpedacad voluncacem.

Icem oftenfumcft, & adhuc oftendecur , qu6d 1 p. cfFedlus non procedunc a Deo\liqua nccefniatc, fcdmera libercace : ergo illi debec accribuiprin- cipaliccr ratio caufabilitatis , ad quod fpedlac pcincipalitec racio libercatis; fed hoc eft volun- tas ; crgo, &c.

Itcm, potcntia executiua exiftente, & intelle- •'^ ^ Ck\i cognofcente rcm produccndam , non pro- pterea res producitur , nifi imperct voluntas , & ad opus potentia appl icctur, vt patet in artifice. Vnde potentia executiua videtur efTequafi in- ftrumentum; fcicntia, vcl intelledius quafi or- dinans ; voluntas autcm vt mouens ; fed cfficicns & moucns idem funt : poteniia autem ctfi mo- uet motum exequendo ,mouetur tanienprim^ \ voluntate: ergo ei debetur principaliter ratio mouentis, ergo pociflima racio caufalicatis eft in voluntate.

S C H O L I V M.

Jn vartM aheum Theolegi fintentiat circa hanc diffcnltatem , in cjho fcilicet confiflat potentia diuina, velrerum extemarum caufalitad, cuipotentia proprie & farmaliter fit attrihuenda ? Quin^ue DoQorum opiniones refert TheodorM Srnifingm traB. < .dijput.-j. ^uafl.i. (!r vltimam, tjutt eft Scoti, arnpleElitur,^uam etiam alt/ Scotiftt,(^ tjuidamex Thomifiuftquuntur, ipfamfcilicet , ^uam htc docetScoim , nempe diuinam potentiamproxirnam&^adatjuatamejfefolam Dei vo- luntatem. Ita citattir DtEior in 1 . </«/?. 3 7. ^uitft. vn, verfkulo: Et fecundum hoc. jittamen licet commu- niter a Theologu in hunc fenfiim pertrahatur ,mihi vi- detur nihil ihi conftariter afteruiffe ,fed fiib conditione tantuminfinuaffe. Volens enitn prohare,ifuid pojfet in- telligi Deum operari , vhi non e^et fecundum fuhftan- tiam , fi aliotjuin non effet irmnenfm , ait ; [ Si enim omnipotcntia eft voluntas , ad cuius velle fequi. tuc rem cfte , ciim voluntas pofHc x<\nh velledi, ftans ficuc propinquum , videtur, quod C\ omni- potens eftct, per impoffibile.iitaliquoloco dc- terminato, & non vbiquc , poftct vellealiquid eftein alto loco , cui non repugnarct efTe, & per confequens fuo vell^illud haberecefTcinillolo- co,& pcr confcquens illud fierec ab Omnipotcn- te abfque hoc , qu6d Omnipotens efTet pi^aefcns ibi fecundiim effentiam. ] Nihil ita^ circa hane difficultatem eo loco Scotm dtterminauit; Tte^ealihi iudicauerim clariui hanc expreftiffefintentiam , ifuam in hac ipiaflione ; alihi diftingmt poteritiam executi- mam ah inteUeilu, dr voluntatt , & executiuam p*- tentiam vocat inftrumemum , inttieQumapptltat p*- tentiam dirigtnttm , & in voluntate veram drforma- lem conftituit rationtm caufalitatu. .An auttm hocfit inteiigtndumdt voluntatt alluali ,vtl promt tftfiih aUu, an veri dtipfa facuUatt voltndi ,fiudev*- tuntate , prmt tft fuh aQu primo , diffutant aJifui;

21

Dererum principio.

lO.

yttuniM ii- mma i nuBo moMttur »d opnmndHm.

•t«

XI,

II.

mhi videtHrex ilhJaco Scoti citdto, clari deduci,eum coniiitiujfe potentiam hanc in ip/i diht volendi, fen volMntate allHaliAd caias tintjuit , velle fequituc rcm eflc. Similiter habet infragmento vltim* qn*- flionu,adfin«m huim operii ytmm. ^.Vide eumin^. dift.i^.t]U£ft.i.num.^ i.$. Ad iilud :vbiait volunttt- tem effe principiuju creatura.

De recundo (ic : non mouecot \ cteaturis,quia caufancur ^ Tuo vclle, nec habcnt cationem finis rcrpedudiuinzaAionis : necmouetmr^pocen'- cia diuina ; tum quia pocencia inquanrum caiis, abdrahic abomni a6);ualiucc}tum quiaderacio- nefuaeftindeterminataad hoc, vel iliud^produ^ cchdum : voluntas aucem decerminacc facic hoc, ^ non iilud ; nec mouecuc a fcicncia diuinaiquia fecundiini cacionem fcicntix fumpta edcontra- ciorum, nec plus illius.qu^m iilius : voluntas au- tem determinate c(l iftius , & non illius : crgo «i fe, non ab alio aliquo mouetur.

Aduertendum eft hic , qu6d Hcut potentia,& fcientia , funt tndeterminata refpedu vtciufque extremi conlradi(5tionis , pro quocunque nunc diuifim : ita& voluntas,&velieDei,eodemmo-' do eft indeterminata ; quia idem cft voiuntas,& potentia, & fcientia : lcd res diuina, qua: realitec cx parte fua eft indeterminata , accipitur fub ra- tione VQiuntatis,feu voientis rem eflc : & fecun- dumidam conndcrationem apprehcnditur a no- bis vt decerminata:cum tamen potencia,& fcicn- tia fub iftis racionibus non apprehendantur,vc detcrminarx : immo vt re, & raiione omniiio iudecctminacx; cijm aurem voluntas, & vclle quidem Ht idcm re quod fcicncia , rcaiiccr non ert bmnino indccerminaca : fcd fub ratione vo- luncacis , feu velie apprehenditur a nobis , vt de- terminata; qux determinatio non cft realiter in ea , fed realitcr in creatura , fecundum rationcm \n voluntate Dei.

Hinc eft, quod H quzris,quare hoc fadlum, & non oppolitum ? Refpondeo, quia Deus hoc vo- luit,& non oppoHtum ; cum tamcn codem velle omnino , jeaiiter velit hoc , & oppontam : & iftud cft multum notandum.

S C H O L I V M.

Hoc idem dubium mouet DoQor in i . dift.i.ijHtft. j §^t (x quzras. Et fimiliter refpondet , dicem , in- titft:iplinitti effe tju^rere omnium rerum cttufas , (fr de- monftrationes , nulidm<jue caufnm ajpgnari pofte, tjua- re voluntM diuina nMgit determinttttradvnum con- traditloriorum, ejuam adalterHm.tjHarncjHod volutas cft voluntas ',ficut hui*u,qHttre caloreii calefalHuMS, nulU eft caufa , mfiejuia caior eft calor : neque enim vUaaiia caufa prior poterit ajpgnari. Similittr docet itt 1. di/i.i.qHtift. 1. §. Ad quartumdico.

Item.Hnis mouet alia ; ergo vliimus finis fim- pIicitcr,mouct omnia nmpliciier,& ^nullomo- uetur : hoc cftDci bonitas : crgo voluncasi fola bonitate mouetur.

Item,omne moucns facit aliquam imprcfllo- nem inmoto,acpcr hanc,re, vcl rationc ar£lat mobile : ergo H voluntas diuina mouctur a crca- turis .coar^aot eam, & fic diminucret dc ratio- tie libertatis : fcdopotict dicete, quodDcusper omncm modum libcrtatis producic res; alioquin ab eis dependcrct : etgo l nullo diuina voluntas tnuuctur. Dicitiir tamen , quod voluntas Dci opctacut fLCundum tationcm, & fciciuiam, non

mouentem , fed ditigentera , fccundum modum uoftrum intelligendi.

Artic. II. Sect. IV.

Votittttatem diuinam non producere res ex

neceptAte naturA , ne^^ue ex necepta-

teiffius voluntatis.

Clrca quartum, qu6d fcilicet non neceffitate natuts voluntas diuina res producat : iam oftenfum eft hoc: fedadhucadidem ficarguo; Sicut forma in mence artificis eft principium rei excrJi, ( vt domus in anima domus ad cxtra : ) fic forma naturalis in agence naturaii , eft princi- pium efFei5bus nacuralis , vc calidita$ ignis , caii- ditatis in ferro : ficut igitur agcns per artcm vnam, non agit, nccagere poteft extra ratio- nem iilius ; vt agens per fotmam domus,non.fa- cit nifi domum : fic agens pct natutam, non agic nifi vnum ; quia nacura in vno eft vna : igitut fi Deus neccfCtate naturs agit , auc omnia func vnum, autfaltem vnius fpeciei.

Fortc diceretur , quod Sol agat per naturam, & tamen agit omnia generabilia. Non yaletj quia illa vatictas in eflFfdu ,non eft nifi ex va- riccace maceriae ; vc dum eodem radio Solis in- durata.applicaca , & qua^concrada ,& parcicu- iarizaca , contrahicur ad dioerfa : fed ex fe Sol iion agic nifi vnum : vnde primus cfFedus , qui eft iumcn , eft omnino vnus : fic Deus , aoc non poffcc immediace multa producere; aut illaom- nia effenc vnius racionis , & fpeciei : quae omnia func fuperius in quadam quaeftione * impro- baca.

Icem, cfFe(3:us nacurz ex incimis procedit , & natura,quantum poteft, effcdum fibi zquat ,& afnmiiat ; ideo de filio Dei dicitur , ( etfi non eft cfFe(5bus Patris, eftcamenVerbum Patris.proce- dens modo naturali ) quo Patri eft squalis:ide6 fequeretur , quod aut nulla cteatura effet Dei imago ; aut qu6d omnis creatura effet Dei ima- go , vel ad imaginem Dei ; & quod quaslibet cf- fct aeterna , aut falcem , qu6d omncs fimui ef- fenc , aut qu6d Deus eas non potuit facecc fi- mui.

Ircm , omnis caufa naturalicer producens,cea- lirelatione refertur ad produ^lum; relatio au- tem, C\ eft realis, dicit realem dcpendenciam : fed impofllbile eft quod Deus realitec dependeac ^ ce produda.

Item,quiIibeccfre(H:us habet ftabilitatem,& durabiiitatem fecundum afpe(5lum fua: caufz na- turaiis , maxime ad ipfum , & fecundiam adluali- tacem caufae ; vc lumen habcc ftabilitaccm <l So- ie , & fcu(flus ab arbore : igicur ciim nacura diui- na fic a(5lualifllma , & accerna, omnis effcdus ab ea procedens , eflct aeternus , & haberct necelE- tatem effcndi : quod cft contra Auicennam , qui dicic, quod creacura de fe cft poflibilis non effe.

Quod non neccflicate voluntatis agat often- fum eft ^ , & etiam patct. Non cnim ncceflitate coa(^ionis , qiiae in Deum cadcre non poteft. Tunc fic ; Vidcmus appetitum moueri abappe- tibilibus , fecundum quod in eis inoenitur ratio appetibilisi Hoc videmiis in brutis , quia fecun- dum qu6d iniaginationc , feu aeftimaiioncper- pcndunt rationcm appctibilis, maiori impulfu moucntur. In appecitu ctiam rationali dicimus, quod quiauullum bunum tcrminatum habet ra-

tionem

xy.

Deus no» agit -uectffi' tatenaturtt.

»4-

* qu^ft.l.O. 15.& fcqq.

i6.

CMufa remlit reali reUtie- ne refertur ad effeHkm,

♦ quxft.i.n. 19. & in hac quzft.o. 10.

Quxdio I V.

i?

VUU hos MT'

ticulos in fiit* AUgi/lri fin- t*nt,v*tufl»- rum imfrtf- ponum.

X%.

TrtM iuhi* fu* foltnt tttMrrtt* tir-

€M rtrum (*•

tiniintitm.

tionem totalem appetibilis ( quia etH fort^ali- quod lerminatum nihtl habet raali, non tamcti habet racionem omnis boni ) non neceiTario mo- uetar-, aiiter tamen eftde voluntateOei. Vnde dicimus, qu6d voluntas necefTarid appctit beati- mdinem iicuc 6ncm. VndeAuguft. i^.deTrinit. CMp. j. dicit : Omnes beati ejfe volunt , xiqut vnum ttrdentijfime nppetunt , & propterhoc cdtera ^Hdcun- que appetunt.

£x ptzdidlispatet, quud ad extra nihil agat Deus de neceflitate , nec neceflitate»4r«r<e , quc ponit in agente dcpendentiam} ncc neceiTuate ce>iiHonu , qua: agens naturale,& voluntarium contra propriam inclinationem per violentiam inclinat , quod in Deo non poicll eiTc , cum Ht omnino impadlbilis , & omnipotens ; necnecef- Citue immutahilitMtisyqax vittutem agentem Cim- piiciter in a£fcum ligat ; quod non poceft facere, tiiCi finis nmplicicer. £t hic eft atticuius con- demnatus a Domino Stcphano Epifcopo Pa- rifienfl ; quidicit ; Deum nectjfe facere , ^uid^uid immediate facit , errorejl. De iis enim quz facit per agentia crcata , concordant Philofophi , & Auicenna cum Catholicis , qu6d non neceiTat io illa producat.

A R T I C. II. S E C T. V.

^ualiter Jimul cum immutnbilitate volun-

tatii, & infallibilitate frdfcientid di-

uindypopt ejfe in rebus creatis

contingentia.

Clrca quintum ; quah'ter contingentta rerum nraui ftare poillt cum zternitate, & immu- tabilitate adus voluntatis diuinx , & cum certi- tudine praruifionis eius.

Circaquod e(l primo dubium exparte volun- tatis,n aecerno a(5lu,& immutabili,vulf quidquid vuit? quoniam fi verum eil , quod ab aEterno voluit Petram in tali nunceffe , & non antc , nec p6ft ? vel quomodo poceft velle ipfum non effe in illo nunc,8c in ilio non antc,nec poft ? vel quo- modo poteft velle ipfuin , non efTc in illomynr, antequam Cit i vel quomodo velle ipfum ante,vel poft eiTc abfque nouo velle , vel abfque aeterni velle mutaiione.

Secundo eft dubium , quomodo Ci vnico velie potcft nolie rem eire, & velle efte diuiiim pro quolibet nunc : quareplus ex illovelieindifFe- tenti ad efte , & ad non efTe , plusprocedit res vt Cit, quam vt non Hc?

Circaeciam przuinonem eft dubium , qn6d cum Deus Cit ars,& exemplar omnium, quz pof- funt fieri fub quocunque momento temporis, ac per hoc etiam fciat caufarum contingentium or- oinem , & detcrminatum exitum , quoad omne faturum ; quomodo poteft poni remalitereue- nireii.ie fux praeuifionis deceptione.

S C H O L 1 V M.

IDoilipmi traRat bic Scotus omnia , ^itafptElant ad conciliationem liberi arbitrif cum eertitudine pra- fcientia diuina, & immutabiiitate decretorum Dei, De hiittiam agit in i.dift. ) 9. ^aft. vnica , concor- ddttiitevalde vtrohitjue doSlrina. Plttra tamen mouet htc duhia , multdtpu explicat , ijua adperfeElam hu- im difficultatu , omnium grauiJfima,enodAtionem plu- rimum conducunt. Atcjue hacfunt iHa , <fua enarrari tfr declarari oporttre dixerat , vt pltne filueremur difpcilia quadamdubiat^ua PUttitdthacrtiutrMil,

deprimoprincipio,cap.4.eonel.j. Scd quxrantur,iii- ^uit, in quzftione, quam de fciencia Dei rcfpcdlu futurorumcontingeniium difputaui. Hac autem iU^tefltjuaifio, vtipramonui in huim operuxenfiira.

Circa primum , oftendo in generali prim6, qu6d nec immutabilitas voluntatis , nec cerci- tudo diuinc pracuiHonis , tollat aliquain contin- gentiam \ rcbus. Et atguo (ic : Voluntas Dei caufa eft rerum , vt oftenfum eft *. Ollenfum eft autem , qu6d omnis neceflicas producenHi rem extr^, ponic dependenciam in producence : ergo quanc6 maior eft depcndentia , tant6 maior ne- cefllitas : vbi ergo per infinitam rationem tolli- tur omnis dependenria , per infinitam rationem toilicuromnis necefllcas ; fed fccundum qu6di producentc toilitur necefliias , fecundirm hoc ponitur libertas : ergo Deus producit omnes rcs exteriores perinfinitam rationem libcrtatis,qui maior excogitari non poceft : fed maior eft liber- tas in agente , quod poteft producere , & non producere aequalicer pro omni nunc diuiiim , & ant^, & p6ft,& in omni nunc, qu^m C\ ad aliquod iftorum eiTet deierminatum : ergo ifte modus produAionis poniturinDeo; nonergoiollitur contingentia in rebus ex partediuinq voluntatis.

Item, antequam egovelim aliquod futurum facere , eius produdlio dcpendet i mea volunta- te : igicur cum iit maior libertas voluntatis diui- nz, fequitur quod quidquid \ voluncate fua pro- cedit, ( & hoc eft omnis eftedus creaius ) potcft Deus veile vna voluncate eflTe , vel non cflcdiui- flm, ante, vei p6ft,vel in quolibet mtnrtemporis: fed adtus volendi in Deo , eft idem quod poten- tia , fiue voluntas , & eiufdem ambicus , & afpe- €tai ^ : ergo ficut vna potentia volitiua non mu- tata, poteft velie , & vult deomni re, antequam fit , ipfam effc diuifim pro omni nunc ; hoc idem voluncas diuina porcft velie,& vulc,vno,& a;cer- no , & immutabili adbu volendi ; vt fit vclle Dei hocefre,&nolleilludefre; velicqu6d fit in tali nunc,nolle qu6d fit in illo, fed in alio. Sicut vnus zCtas fimpiicicer aecernus voluntatis diuinz eft idem quod diuina eflentia, vel diuinum cfTe: fed velle , & nolle , qns idem funt in Deo , funt no- mina dicentia refpeflum eiufdem diuini vcUetd diuerfos efrcdus ; ita qu6d illerefpe6lus,& rela- tio ,eft realiter in creatura : fed fecundumratio- nem,& conceptum noftrum in Deo;ficut creatoc & Deus dicunt rei cternz nouas relationes, quae fecundum rationcm funt in Deo , fed fecundum rem in crcatura. Acpcr hoc patet , qu6d vno modo eft verum , Deus vult , & non vult fimol rem,inquantum fcilicet ille adtus eft idem quod Deus , nihil connotans.

Aliomodo non funt idem, nec fimul,im6 fuc- celliue,vt dicunt connotarum extri; itaqu6d fuccefEo fecundiim rem eft in connotatis, fed fe- cundum rationem,& noftrum cocepturo in Deo.

Item arguo de certitudine fcientix;certum eft qu6d fcientia, & volantas in Deo, & funt idem, &fecommenfurant; quidquid enim fcit fefa- £lururo,vult fe fadlurum , & e contrario:& quid- quid vult fe poffe facere, fcit fe pofTe facere, & h contrario. Cum igirur ( vt oftendi ) identiras,& immutabilicas voluntatis . & adus volendi quo- modo eft in Deo , refpedo aHcuius effeftus pro- ducendi in aliquo mmcdeterminaro,non tollat contingentiam . imm6 ftat cum vtraque parie cootudidioais,pcoomm«M»cdiuifim; ergode-

terminat io.

H if.

Diuimm fiil- II» , fjf im- mmfbiU vtOt ntu 1*1. tuiM ftHiim- gtmtim $» rt- hu.

'^quxfl.l.D. J4.

30.

* Vidc DUin. IS.

V

24

De rerum principio.

j»

terminatio , vcl certitudo fcientiae non toUit ab aliquo efFcau quin vtraqucpars conttadidionis, pro omni nnnc diuifim, pomt eucnitc : & ifta ra- tio eft muUum noianda.

Item.cxpartc voluntati$,& fcicntia?,& rerum fic; In creaturis cfrcncialitct ordinatis afpcdlus caufx fuperioris , vt fupcrior cft , non deftruit afpcdum cauf* inferioris , fecundum qudd in- ferior cft. H«c dc fe cft manifcfta,imm6 confor- ini modo , caufa fuperior infcriori coopcratur. Ccrtum cft autem , fccundum omnes Philofo- phos , vt patct 1. Phyfisor. text. 48. & fenfus hoc oftendit , qu6d caufatum particularium qusdam funt neccflario producentes fuos cfFcdlus , quae- dam contingentcr : ci^m igicur Deus fic caufa fu- perior, vt pra:fcicns,cognGfcens, & volens ; ergo nunquam ratione fuz cognicionis , & voluniacis tollit tScGtux alicui contingenciam , immo fir- niac , & ftabilit eius fcicntia contingeniiam in omni cfFeau contingente : & fcquitut oppofi- tum illius, quod arguunt : Dcus fcit ccititudina- liter omne futurum ; ergo futurum comingcns contingentereueniet, & nonde neccilitaterficut fequicur,Sol coopcratut in gencracionc hominis; ergo fic gcnerabitur homo , ficut ab hominc gc- Sslm&f'»- iierantenatus eftgenerari. Vndcpraefcicntiain- iernnttiont- crcata , i& voluntas immutabilis , faluant,& fir- fir»i nofir» niant contingcntiam in contingcntibus. Vnde libert»t* - j.^mf2|y5 &damnatio noftraparcim alibertate tUUter. noftra depcndcant ; fequitur quod fcmpcr Dcus fcitvttura Ciluctur,vel damnetur aliquis : ergo poteft fialaari,vcl damnati dependcntcraliberta- le fua. Quia ficut diuinus incuitus videt vcram- quc parcem concradidionis fimul,non quidcm fi- mul efle , fed firaul fore pofle , non coniundbim, fcd diuifim:fic & voluntas diuina vnico veile im- routabili fcttur fupcr vttuque cxtremum contra- didlionis, vult volens ipfa fimul,non quidc fimui efle,fed fimul vult forc pofle,non coniundiim,fed diuifim.Et ficut diuinus intuitus vidct caufarum contingentiam,& cfFedlus ex eis contingenter futuros i fic diuinum vellc vult caufas creatas concingenter agerc,& cftcdus contingenter eue- nire,vel necefrari6,fecuudum ordinem caufarura. Sic igitur in generali patet , quod ncc immu- tabilicas voluntacis , nec cetticudo cognicionis oppofitorum,(quiavtfuntinipfo non opponun- tur ) tollic contingcntiam in cfFedlibus contin- gecibus:qualcs funt maxime adus liberi arbitrij. Secund6,hoc cft videndum in fpcciali.defccn- dendo ad difficuhatcs ta(5bas*.Circa primam dif- ficultatctti voluntatis, fi 2tcrno a6lu, & immuta- bili vult.quidquid vulr^Oftendi hoc quacum po- tui in pra:cedenti quaeftione'*^; quod ficuc diui- num eire vnum , xternum , fimplicifHmum , im- mutabiie ,claudit omncm rationem cuiuflibct * qu^fts"' cntis faai,& faciendi per iliudj vndc Angcli,vei **• Beati contemplantes iliud , fciunt quidquid nos

pcr omnia verba poflumus diccre modo altiori, &nobilioti in infinitum; & ficut diuinum Vcr- bum,Deifilius,Verbum,inquam,?tcrnum,vnum, fimpliciter immutabile,claudit omnem rationera cuiuflibet vcrbi.cuiuflibct conccpius.quii crca- % tura poteft dici , vel accipi pcr totam fucceffio-

nem tcmporum , etiamfi mundus durarct in infi- nitum ; & ficut voluntas noftra , anccquam a6lu volendi induatur ,cft in potcntiaad volendum, vel nolcndu indifferenter dcomni volito vtram- quc parccm conrradi(^ionis dinifim pro omni mne: fic Deus vno actcrno fimplici i£tu volendi.

33-

^ fupca n.

tLt^onditur mdprimum dubium eirea nerum con- tingtntiam.

qui non contrahit voluntatcm Dci, ciim fit idcra quod ipfa; ac pcr hoc tanti ambitus,& tanti afpedus, ficut ipfa potentia: cuius contrarium cft in voluntatcnoftra,& fuo vellevnico,dico, tali velle , vult rcm cfTe , & non efTe diuifim ,pro omni nunc ; ita qu6d vcllc , & noilc idcm funt in Deo : fed dicunt diucrfos rcfpcAus ad creaturas, vt in praEcedcntiqua:ftione*dcclaratum cft/

Circa fccundam dubitationem,in quadicirur, quomodo fi vnico vcllc poteft noUc rem cfle , & velle cfFc diuifim,&c. plana cft rcfponfio. Quod Deus libcrtate fua vult hoc fieri , & non fieri ; & plus vuithoc,quam oppofitum: fed illud plus vellc, non dicit aliquid teale additum fupcr fim- plcx , & vnicum Dei velle : quare,ficut dixi,per vnicum vellc indiflcrcmcr , poteft vclle, & noUc hocefFc diuifim ; fic per idcm veilc non muta- tum,poceft hoc plus vellc cffe^quam non circ,vcl plus cfFe nunc.quatn ancc.vcl p6ft. Vnde non cft imaginandum.quodillud quod Aico,pltu vellehoc efe,qHam no ejfeidicat aliquid CaficTfimpticiter velle. Circa difiiculcaccm ex partc inccliedtus , fiue diuinae cognitionis,& cercicudinis, eft fcicndum quod in cfFcdibus dupiex neccfficas inueniiur; quzdam abfolura , & per Tc; quaedam per acci- dens, & fecundum quid.Neccflitatcm abfolutam habet effcdlus, quando depcndct i calibus caufis, qua: ipfum neccfTario pioducunt:fitut ponit l'hi- lofophus cxcmplum i. Phyfic.text. com. 69. quod ncccflceft animal corrumpi , quia eft compofi- tum ex contrariis ; & fi tcrra cft intcr Solcm & Lunam , tunc Luna eclipratur. NccefEcaccm fe- cundiim quid poteft habcrc , vcl lationc tempo- ris, vcl racionc circunftantiic : ratione temporis, quia currens quando currit , neccfTari^ currit; quiafccundum Ariftotclcm circa finem i.Peri- hermeniM , cap.vltimo: Omne tjuodeft, quandoefl, necejfeefieffe. Vndein talibus, taliscft ncceffitas, vt neccx parte ipfius rci , ncc ex parte alicuius virtutis, oppoficum poffitcflc,necinteIligi;quia tunc contradidtoria fimul eflent vcta;fuper quod nulla fe cxtendit porentia.

Similitcr dico , quod illud quod fuit, quando fuit, ncccflc eft fuifTe , ita quod in nullo iftarum cft potcntia ad oppoficum pro eodem nunc , vel temporc. Taleautein neccirarium non habctnc- ceffitatcm abfolutam , fed fccundum quid , quia crat potentia in tempore prarcedenti , vci potcn- lia currcntis,vei cxtrinfcca caufa,quapoterat ira- pcdifi : nunc autcm in iWotuncnon poteft non cffe pro ccmpore , quo cft, quamuis pcr accidens; id cft , quando eft, ncccirari6 eft.

Eft etiam aliqoando neceffitas inreratione circumftantiae ; ficut fi cgo video te currcre , ne- ceffari^ curris ; quia non poteft cfle,qu6d ego vi- dearo te currerc, & tu non curras : & tamcn cur- fus dc fe , cum fit i voiuntate tua , fimpiicitcr cft contingcns ; & potuit non cflc , quia potuifti velie non cuirere.

S C H O L I V M.

1)ijiin£Honem hanc necejfttatu in fccundum quid & fimplicitei ytanquam omnino necejfariam ad con- cordandam rerum contingentiam cum infallihilitate diuinafiientia , pramittit etiam Do£ior iu 1 . diji. 3 9 . (juafi.vn.^. Ad primum rcfpondco,qu6d illa pro- pofitio,»^/^«« doclijftme explicat fitpra relatarn ylri- Jiotelte propofitionem : Omnc quod cft, qoando cft, neceire eft , aliifijue nominibtu vocat hiu necejfitatei confcqucntiz , & confequcntis. Z)«W^, §. Ad

primum

* qazft.3.11. 34-

Ke^ondelur ad Jecundum dubium.

loco pcozi> me cicato.

Rejptndetur ad tertium duhium.

Dufltx nt~ etjfitae /» ef~ ftau.

3r-

Quxftio I V .

#/f fimplici ttrtontinif'

primum argumentum fecundat qu8;ftionis , trs- Hm tHffiiie , tjuod hic fiiktUt , fiiUitt ejenectjftri^ d" comingemi , & srgutiJfimM adhihet regMUu logicMlet. Htc tdmen mdMt plurima , per tpu diffiatltatts ferme «mnes , ^m^ moHtntur a neotericis , poffmt f/icile dif~ filui y &4iliM, futt tjHomndammodiemtntmfMte^mt finttntut.

3 ^> £jc omnibus patec , qu6d aliquando efTeAus

qui e(t contingens de fe , per accidens habet ne- ceflitatero,& talis debet dici nmpliciter,& pcr fe, Omfuiiditm contingenter cuenircRegulaenim e(t,qu6d om- ixutttjfsrit, nc didlum ex coniingcnii & necelTario , cft con- **'*«f/)>;* ^'"g^"s,& omne didlum cx temporali,& atterno, efttemporale. Vndc creatio, quamuis exparte Dei dicat adlionem zternam,quiatamcn includit creaturam,qux eft temporalis;eft temporalis Hm- pliciter. Similiter illuminatid domus dependet )l Solc luccnte , & exiftcnte in diredka oppofitione ad illuminandum , tanquam ^ caufa neceftaria; quia (icexiftens necenari6,quantum eft de fe fem- per illuminat : depcndet eciam ab apertione fe- neftras , tanquam a caufa contingence ; quia pof- fum feneftram aperire,vel non aperircjac per hoc poflibile eft domum non illuminan,& Hc illumi- natio domus fimpliciter eft contingens.Videmus etiam,qu6d dux arbores fimul florentaliquando; & /i hoc referatur ad virtutes particulares arbo- rum , hic cfFcdlus fimul florcrc eft conringens; quia vircus vnius arboris , nullam cauralitacem habet fuper aliam atborem : fi autem ifte cfFe<Sbus referatut ad vircutem fupcriorcm folum, quae Ci- mul mouet humorem in vtraque arbore , ac per hoc fimul facit florcre , fic ifte cfFedus eft per fc, & habet neceflitacem. 37* Similiter dico,qu6d cum Deus videat res fieri,

&produci,ficut funt in ordinc fuarum caufarum pacticularium,^ quibus per fe,& abfolutc habcnt contingcntiam in euentu,vcl neceflicatem:fic di- co,qu6d omnis efTet^luSjqui dcpcndct a volunta^ te noftra, & aliquando concingentiam habet, vt antequam fit pofZic non euenire : & poteft poni abfolutc quod Socraces cras lcget , & non legec cras : nec cx tali peflibili fequicur inconueniens. Si autem ille cfFedus referatur ad Dei prsfcien- tiam, habet necefIitatem,non abfolutam, fed ne- cefEtatera per accidens, & refpcftiuam,feu con- fequentix, & refpcAu illius non poteft poni op- pofitum. 3 '• Vnde quando dicitHr,qu6d praruifum & prar- fcitum a Deo fore poteft non elFe in illo nwte:Ai- ftinguendum eft de pocentia,diccndo, qu6d po- tentia poteft coraparari, vci ad ndtwm fimplicem przcis^ , & abfolute , abfqne comparatione ad zdtvm diuinac vifionis ; & tunc verum eft fimpli- citer, qu6d poteft poni non euenire,& poteft po- ni non efre.VeI poteft coraparari ad vnum adlum, in comparatione & ordine ad alium; vt ad adum diuinz vifionis,& tunc non poteft poni non eue- nire. Sicut fi videam te currere, non poteft poni qu6d non cucras, dum video te currentem , in fe tamen fuitpoflSbile quod curfus non effet ; quia potuifti vclle non currere : & iftum modum tra- dit Ariftoteles libro EUnchorum y C4tp, }. vbi dicit, quod ifta propofitio, Sedentem amhtdare efi poffibi- le, eftmulciplex, quia poteft efte diuifa;vt fi pojft- hiU determinet ly omhMLire fecundum fe & abio- lute , vt feparatum eft ab zStu fedendi , & fic in fenfu diuifo eft vera fub hoc fcnfu,^«i tferefidet, btihet potentiam,vt MlttjttAndo «»i^«/rf;vel,poceft eflc Scoci oper. Tom.III.

compofitatvt ly^«/7«^</f determiner adbum ambu- landi, vr coniundlum aftui fcdendi;& fic cft fal- fa; quia fenfui cii,Ali^Mis h^et potentiam.vt fiden- d», vtldumfidtt,timhuUt. Sic in propofico ; quem Dcus pracuidic damnandum, poflibileeftfaluari in fenfu diuifo , non tamen cft poflibilc in fenfu compofito : nec tamen per hoc fcquitur , quod pracuifio fit caufa.Vt in fimili.fi ego video te cur* rentcm, non poteft poni,qu6d ftante zOia viden- di , tu non curras ; & tamcn vifio in ea nulla eft caufa,qu6d cu curras,vel quin poflisjvel antc po- tuiflcs curfum dimitierc. Sic igicur omncs iftx funt ver« , Prtdefiinatitt poteft danmarijir prttfcitm fahtari, & fimiles.

Sic rcfpondetur communiter ab omnibus Do- ftoribus , & benc ; fcd necdum quicfcit animus aIiquorum;quia dicunc,qu6d fi ancecedens in ali- qua condicionali habet neceflitatem abfolutam, & confcqucns ; fed pra:fciencia Dei cft ncccfFaria fimpIi'citer;ergo & pracfcitum,vel pratuifumcue- nire eft neceflarium fimplicicet.

Adquodrcf[>ondecur,qu6d pracfcicnciaDci,& voIuncasdupIiciccrpofFuncconfidcrari.Vnomo- dofecundum fc, vt funt diuina cfFcntia abfquc rcfpeAu ad connotatum extti : & ifto modo ha- bent ncceflitatem fimpUciterjficut diftum cft ef- fc neccllarium fimplicitcr : vel vr habcnt rcfpe- ftum ad praeuifum, vcl ad volicum, quod conno- tant;cum dicicur, DempreuiditiUudfnturumin tali nunc,vel vuU ilUtdeJfi intali nunc ; & ifto modo ac- cipicur in propofico praEuifio,& voluncas Dci ; & ifto modo ( vt oftcnfum edfitpra ) cum implicet aetcrnum,& tcmporalc,& concingcns,& necefFa- rium , totum eft contingens : idco ancecedcns vt accipicut in confequencia non habet ncccflita- tem abfolutam.

Scd nec adhuc quiefcunt, dicentes,qu6d ficut impoflibile eft tc non currere, dum vidco te cur- rere;fic impoflibilc cfFet,nunquam tcnon cutre- re.fi fcmpcr videre tc currere: igicur cum femper Deus videat, & fcmper adlus vifionis Dci ftct re- fpe6ku illius vifi,impofGbile eft vnqua alitcr fieri.

Videtur etiam, qu6d prxdida folurio includat illam fimplicem contradi<5tionem,quam implicat di(Sbura Auicennae dicetis, qu6d crcatura dc fc eft in potcntia ad cfFc, & uon efle, & cum a Dco eft, necefFeefFe:ita dicitur in propofito,qu6d iftc po- teft faluari , & damnari de fe , & cum refcrcur ad vifionem diuinam.habct quandam neceflicacem.

Quibus ctiam rcfpondetur,qu6d verum eft,vt cfFcdus ad vifionem comparancur : inde tamen, vt didum eft , non fcquicur quod cfFcftus in fe habeat neceflitatem. Et fi his non acquiefcant, dico fic refumcndo quandam rationcm fupcrius fadam, in qua dicitur, qu6d fciencia,& voiuntas Dei eodcm modo dcbcnt confidcrari , & vcrum eft , & eiufdem ambitus , & indcterminationis funt. Quod enim fcit cfFc futurum , vult cllc fu- turum , & quod non vulc voluntate non przfcit cfFc futurum ; quia contra talem voluntatem im- poflibile eft aliquid fieri ; ergo eiufdem ambi- tus funt.

Tunc fic : ficut vclle diuinum potentiam diui- nam non contrahit , fed cft eiufdeiv limicationis & ambitus ; fic fcire diuinum potentiam cogni- tiuam non contrahit. Vndo ficut oftenfum fuit fitpra , qu6d ficut voluntas Dei eft ad vtramque partem contradidlionis ; fic & velle diuifim;quia vnico velle clauditur omne noftrum vcllc , 8c plosin inflnitam : vndc velle , & nolle, f nt

C idem

$9-

Prtffit i» cr vtlnniM di~ Mtn» dufliti' ttr tenfiit- rMtUMr,

40.

4».

Nufn. 1«, Sc '7.

26

De reriim principio.

q.}.auni.i9 Vide Scot.io i.d. 39. qu. Vnica. §. Si- milit *fi r»- th.

4*.

Vide Scoc.in 1. d.i.q.i. 5. tielpendtt. & $. Adi.ar. gumtntum.

4J'

idem aftus in Dco ; fcd differunt pct compara- tioncm ad volitum & nolitum:cuius contrarium efl in voluntate noftra, & fuo vcUe. Sic per eun- dem modum omnino eft intcUigcndum in intel- UdtaySc fcientia, vel praefcientiaDei -, quod ficuc intelledus noftcrtd aftum intelligendi eft in po- tentia,vt intelligat illud eflc.vel non cflc diuium: fic etiam rault6 foxtius intelledus diuinus vnus cxiftens , & vnico aetcrno adu fimplici cogno- fccndi , vel vidcndi , videt rcm pofte efle , & non clFe diuifim ; nec mutatur fuus effeaus , vt cft in fe aftus quidam, idem quod ipfc, cum mod6 fcit te efle; & cras fcict te non eflc, vcl cum ptius fci- uit te non cfle , & modo fcit te cfle. Et ucut vcl- le Dei , quo hodie vult ccrtitudinaliter in tali nuncctcite animam Antichtifti,non mutaretur fi facit , & vult cras , qu6d in illo nunc non creare- turanima Antichriili, iuxtamodum expofitum in prttcedenti efu^Bionei quia per eundcm atStum in fe poteft velle Sc noUe. Sic prxfcientia, qui ho- die , & abaererno fcit certitudinaliter talem efFe- Stam euenire in taIi»«m,non mutatur, necdeci- pitur, fi in illo non eueniat ; fic enim fit Deus, de fciente ccrtitudinaliter rcm cuenirc , nefcicns euenire, vel fciens non euenire in eodem abfque deceptionc. Sicut devolcntecercitudinaliter in tali nune aliquid facere fic , fit volens facere , vel nolcns non faccrc,abfqHC fui mutatione.Et fic il- lud , de quo eft vcrum diccre, quod Dcus vult il- Iiid certitudinalicer fieri in tali nunc , cras poteft cflc verum de illo eodem.quod Deus in illo nunc certitudinaliter non vult illudinillonunc fieri: quare poteft fieride volentcnolens , abfque mu- tarione.

Sic dico,qu6d illud,de quo hodie verum eft di- cere,Deus hodie fcit talem rem in tali nunc certi- tudinaliter euenire,& cras poteft eflc verum.abf^ que Dei dcceptione & mutatione,Deus fcit certi- tudinaliter iliam eandem rcm,in illocodem nunc certicudinalicer non euenire , quia fit de fcientc non fcicnsjvcl fciens non,abfquc fcicntix immu- tatione:vnde certitudinaliter euenire, & ccrtitu- dinaliter non euenire,cadunt fubeodem z&a vi- fionis Dei;ficut rem futuram efle,& futuram non efle , fub eodem a£bu voluntatis diuina: : & ficut velle cfTe rem , & noUe , vel velle non eflc , idem funt realiter inDeo, fed differunt per connotata, ficut viderc, vel fcirc futurum efle, & nefcire.vel fcire futurum non eile,funt idem in Deo,fcd dif- ferunt per connotata.

Ex his plane patet, quod Deus pet fuam eflcn- tiam,vt habet rationem idealem , cognofcit om- nia,tam vniuerfalia,quam particularia,przterita, przfcntia, & futura:cognofcit, dico,parTicularia futura,etiam in fua adualitate,quam habebunt in tempore fucuro : quia non eft idem cognofcere aftualitatcm exiftentix rcrum futurarum,& ipfas in ptopria natura cxiftentes cognofcere : cogno- fcit etiam earum non eflc fimul cognofcendo ef- fe i finiul enim diuino afpedui ofFeruntur eiTcSc ivyi efCc cuiuflibet rei in ratione cogniti , etiam ejfe , & non ejfe verbaliter fumpta. Nec fcquitur, qu6d fi eflc , & non efle adualiter ex virtute cu- iuflibet rei in ratione cogniti nunc Deo ofFerun- tur , & fimul ofFeruntur , quod propter hOc efle aftualiter ellentiae rei futurae in proprio genere nunc fit : vel qu6d fimul in proprio generc aftu fit,& non fit.Patetetiam,qn6d ficutdiuinum efTe fimplex , conrinct omnes difFerentias entium fa- dorura,& fadlibilium,& vnum Dci Verbum,om-

nium verba,vel omnes conceptus quos fucccfllue poteft aliquis intdled:us, vel coceptus per totum tempus,e[iamfi infinitedurarecconcipere dc ali- qua,vel de omnibus rebus affirmatiue, vel nega- tiue ; fic etiam omnes aftus volendi,quos poteft elicere vna creata voluntas de aliqua, vel de om- nibus rebus affirmatiuc,vel negatiuc,vt volo hoc, volonon.vcl nolo,voIo anie,voIo p6ft, vel quo- cunque modo adbus volendi mutarenrur in nobis fucceffiue, de vna , vel de omnibus rebus per to- tam durationem temporis, etiamfi tempus in in- finitum duraret;orancs illas difFerentias volendi claudit vnus adus diuinus volcndi fimplex , non diuifibiIis,propter fuam infinitatem, exccdentcm in vno adlu fimplici, omnes a6kus meos volcndi: ficut fuum efle excedit omne efle in omni diffe- rentia:& velle & noUe Dei deeadem re.vcl velle fieri antc.vel p6ft fieri,funt fimul,fimultate,quam habet »«»c ffternitatis,quae fimul habet latitudi- nem cum indiuifibilitate non fimul fimultate nunc temporis,fed fimultate nunc sctcrnitatis, in- quantum cocxiftit»««f temporis prxfentis.

Eftautem dubitatio, quia quamuis vifio Dei 44« certitudinaliter,& immobiliter fcratur fimul fu- DubiKm i. per adbualitatem exiftentix cuiuflibet rei,& fuper illam,quam habebit in futuro;iIlam autem adtua- litatcm futuram , in ratione cogniti, fic prxfen- tialitcr intuetur , ficut te video currere,dum cur- ris; quia cum Deus non poflit facerc, quod dura video te currere, curfus tuus non fit : fic non po- tcft facere , qu6d dura videt aftualitatcm cxi- ftentix rei futurx , illa in illo futuro non fir, quod eft contra prxdidta.

Eft etiam dubitatio , quia fi Deus fcit rem efFe 4 f* in proprio gcnere , co qu6d fcit , & cognofcit Dubium x. fuum velle , & fuum nolle , a quibus res habent e(Fe, & non c(Fe , cum fecundum dida , velle Dei non fit magis dctcrminatum, vt res fit , qukm vc non fic ; cum voluntasDeiomnino fit illimitata, nec contradta, & omnino refpedku cuinflibet ef- feftus libera,fi nuUa determinatio eft incer velle, &nolIe, fiue velle non ; nullam certicudincm habet diuinus intellc(ilus de euentu rei in pro- prio genere,

Et eft dicendum,vt prxdifta pateant,qu6d Cic- 4^« ut diuinum vellc , ex fua identitate , vnicura , & fimplex.continet oranc noftrura vellc,& nolIe,& oranes i£kas volendi,qui in noftra volunrate pof funt efle fucceffiuc ; fic etiam continet in fua fim- plicitate omnes difFcrentias rerum , qux funt creatx adtu , vel omnes adbus noftrx voluntatis per totum temporis decurfum : & ide6 ficut cgo per vnum aftum voIendi.pofFum vellc,qu6d hoc magis fiat,qukm illud,vcl antequam illiid,& ma- gis qu6d hxc res fiat, quam qu6d non fiat , vel c contrario ; diuinum Dei velle continec omnia il- la magis velle , vel minus velle , vel nolle plus qu6d hoc fit, qu<lm vt fit,vcl c contrario.

Ex quo patet folutio illius dubij,quare ab vni- co Dci vclle indifFcrcnter fe habente ad effe , & non cfle nunc , qu6d rcs magis fit , quam qu6d non fic, vel c concrario.

Ad primam autem dubitationem hic motam, 47. dico , qu6d alitcr fertur intuitus diuinus fuper Re{ponJ*tur a(5tualicatem exiftentix futurorum prxfenciali- ^^i^dubium. ter ; aliter vifus fuper curfum dum video te adlu currere ; non enim quia vidco aftualitatem cur- fus tuj , idco curfus eft adtu in proprio gencrc. Vifio autem adualitatis, quam habet rcs inpro- prio gcncre, uon requirit fimpliciter ex ratione

vifionis

Qu^ftio I V.

Vifionis,qu6d illa resaftuctur in propriogcncrcj namDeus videt nunca<Slualitatcs,quashabebunc res, quando erunt in adlu in proprio gcnere. Et tamen illz adlaalitates non funt nunc in proprio generc : fed qu6d creatura aliqua non poQit in- tueri in pioprio gcncrcnifi cxiftat in proprio gc- nere,hoc eft,qiiia illam cognitioneiii accipit a rci quod non facit Dcus.

Sccund6,cum rcs non poflint fimul cire,& non elTc in proprio gencrc.non potell fieri,qu6d videa tc currcre, & qu6d curfus non fit at^u : fed poted ficri quod Dcus ab «tcrno vidcax iftum curfum, quem tu modo vidcs , & tamcn curfus non erat adu in proprio gcncre,propter di<5iam caufaro.

Item, cum vidco tc currcnteni, vidco pratfen- tialiter ipfum curfum in ratione cogniti5& in ra- tioncpracfentialitatis in propriogcncrc cxiftcn- tis:& fic cft ibi duplex prxfcntialitas.Dum autcm dicitur,qu6dDeus videt pratfentialitcr futura, eft ibi foltim prsfentialitas in ratione cogniti, no prxfentialitasrci in proprio gcncrc:quianon potcft fieri,qu6<l vidcam tc currerc,& non currasj fcd quia idcm poteft ciTe przfentialitcr in ratione cognitiA nonefTc prxfentialitcr in rationccntis a<^u in proprio gencrciideo potcftfieri,qu6d res, quam Dcus non przfcntialiter »idet,non fit nunc in pi;oprio generc,nec cx tunc cueniat a<^u. Vnde fic Dcus videt nunc prxfentialitcr rcm futuram in fua a(5tualitate , ficut vidct nunc rcm prxteri- tam in fua a£lualitate: ncc tamcn oportet, qu6d les prxterita, nec nunc , nec ali<is adu fic in pro- prio gcnere.

48. Ad fecundam dubitationem patec; quia fi vni- Kt^oaditur cus a(Slus volcndi in Deo in fua finrplicitate, con- •^*' tinet omnes adius volendi , fiue abftra(5liuc , fiuc

negatiuc, fiue fccundum magis , vcl minus vellc, quos putcft voluntas crcata per fuccefllonc tem- porum eligcre i fic fimul cum in determinatione fux immenfitatiscontinccomncs determinatio- ncs nolendi, qux poflunt caufari etiam pcr tem- pus infinitum in a<flibus noftrx voluntatis ; Sc eius vifus fcrtur fimul fupcr immenfitatem,& il- las virtualcs dcicrminationcs. Secund6 , fimul fcit, & vidct Deus, quod potcftde omni rc facc- re pro quolibet nunc , qu6d fic , vel non fit diui- fim i & fimul fcic , qu6d dccerminace fiac alcera pars ccrcicudinalicer. Ec ficuc cum decermina- tione, qux eft in voluntate Dci , qu6d talis pars cercicudinalitcr eueniet , ftat idemcerminus, qui eft ex iromenficace , fecundiim quam, & propccr quam , Deus poceft nolk , vel velle , qu6d non eueniac ; ncc matatur voluncas , fi oppofituro il- lius , quod prim6 fuic nolicum , mod6 fit voli- tam , & a6l:u cueniac ; fic cum cercicudine diui- nx vifionis de altera parce eucncus , fecundum qu6d videc determinationem in voluniate Dci, pro illa parcc ftac , non dico incercicudo , fed fcientia,& vifio certa dc oppofito , fecundi^m qu6d videlicct idem velle diuinum , ratione di- ucrfitatis,immenfitatis, & indeterminationis po^ tcft vclle oppofitum.

49. Scd contra ; velle hoc non ponit certitudinem obUOit. in volito ; non enim fi volo re currere , fequicur

qu6d curras ; fed vifio ponic certitudinen in re vifa : quia fi video te currere , curris ; ergo dato qu6d ab codem a£tu diuinx voluntacis depen- dcac efle rci,vcl non eflc;vel dato qu6d velle non ponac ccrtitudinem in volito ; quia ftante eodcra velle poflet oppofitum euenirc : non camen ica eft de fcientia,vcl vifione Dei. StliuU. Refpondco -, duplex eft cognitio Dei circa ces»

StQti«p€r. Tum. III.

27

vnafpeailattua, fecundi^m quam cognofcic om- nia , abfquc hoc qu6dadlo exiftanc , vel non exi- ftanc. Ec ifto modo fimul cognofcitur efle,& non eflcrei. Alio roedo quafi pradbice: & ifto modo cognofcitur resconfidcrando fuum vellc,& fuum nolle,4 quibus dcpendet exiftere,vel non exiftcre rei. Vndc ad illud, quod Dcus hcri voliiit efle,in ^thodie poflit velle non cflc in >4abfque mura- tione fui velle ; ica qn6d videt futurum id abf- quevifionismucatione. Quxredehoc in qux- ftione certia. Ec ficuc viderc fimul cflc,& non cf- fc rei, («^dico nominaliter, non verbaIiter)non habent opponerc , vt func in Dci vifione,im6 fimul ilia videc ; fic (fcrtitudo exiftentix , & cer- citudo non cxiftentix , non habent rcfpcdbu Dci vifionis oppofitionem,fed in fe. Non fic de vifio- ne noftra , qux eft contradla , & fcquitur rerum exiftcntiamcumab cis depcndcat.

Sed fi dicas,Dcus fciuit Cxfarc clTe ccrtitudina- litcr;Deus mod6 fcit Cxfarem non cfle cercitudi» naliter;fed quidquid aliquando fciuic, mod6 fcit; ergorood6 certitudinaliter fcitefle,& non eflc. Non valec;quia eflc,& non cflc;fiue fuiflc, & non efle,noncadunc in Dei fcicntiam,fed in rc conno- tata. Et fic patet ex prxdidbis,qu6d Dcus fimul & videac ce efle faluatum, & te damnatiim,& fimul omniacxcrcma cuiuflibec contradidlionis cogni- cione fpeculatiua;qux non egct in Dco cxiftcnria rei in proprio generc. Simul, dico, talia videt in quolibec inftanti. Cuiusratioeft,quia fimulab xterno in quolibet inftanti vider quidquideft in re, & quidquid fucccffiuc potcft ficri in ca, vel de ea,vel circa eam;alioquin quando adlu cflet oppo- fitum eius, quod mo<i6 eft , non vidct iUud, quia nihilrecipitare. Si autem certitudinalitcr vidct extremacuiuflibetcontradidtionis,vt habent efle adbu in proprio genere , pro quolibet inftanti fu- turo;non coniun<^im, ficut cognitio fpeculatiua, feddiuifim;non enim coniundtim efle poflunt in proprio genere,ficut coniunftim eire pofliint co- gnita. Vt ficucvcrumcft proptcrimmenfitatcm, & ambicum diuini velle, Deus vulc nunc certi- cudinalicecAntichriftumefle aduin tali inftan» ci;& Deus vulc , vel poceft vcUc, cercitudinalitcr Antichriftum non efle in illo inftanti eodem : ica qu6d affirmacio, & negacio, non cadanc fuper ly velU diuinum ; fed fuper volicum diuifim : vtpo- te, vult hocefle, vulc non efle, vc ifta dicunc luc- ccflionem , non contradidionem ; auc rcalcm di- ftindbionem ex parte aftus volendi : quia per eun- dcm adiium volcndi , vulc hoc eflc , & poccft vcl- le id nonefle diuifim,abfque fui mutatione,vc di< £tam eft.Sic eodem adku vifionis,qui fercur fuper illud cercicudinalicer velle,& cercitudinalitcr vel- le non, videc cercicudinalicer Antichriftum fiicu- rum in cali inftanci.

Etfi poceft poni,qu6d videc non futarum adla diuifim in eodcm inftanci , vc fic abfque fciencix mucacione, & deccpcione, & Deus cercitudinali- cer fciac hoc cflc in tali inftanti. Ec poieft jponi qu6d fcic cenicudinalitcr illud idem non efle,vel fore diuifim in iUo eodem inftanri: vt aflirmatio, & negacio non ferancnr ad certitudinem fcien- ti«,fed ad fcicum.Sic dicendo:Deus ccnitudinali- ter fcic Antichriftum fore in inftanti , & certitu- dinaliterpoieftfcircimofcicdiuifim, ipfum uon efle in eode inftanti.Toia enim matatio,& oppo- ficioceccitudinisiftiasfcici,&fuioppofici,eftcirca rem fcicam,& fuil oppoficum.Sicut cil dico:Deas fciuit te lcd);urum antcqna legeres;Deus fcit te le- gent^, don) Icgi$,Dea$ fciet te legcre, dam leges, C i /ctHif,

CffnJth D*it

mli» j^icmtM' timM,»/isfr»- Sit».

NlUD. If.

OhiiQii.

Ri^Ji».

ViJe Scotu in 1.(3.39. q. vn. $ Simitk ifi r*ti».

28

fcmttfiityfiiettnon dkunt aliquam mutatio- ncm in Deo , quia in fua fcientia non.-cft fiiuitt nccfiiet ; ncc etiam fiit prsfcntis tpmporis , vt cadit in prxtcritum , fed tantiim fiit in przfenti actcrnitatisjita quod lua fcientia fcmper cft fimul, &prxfcns , nunquam pr«terita , ncc futura. Ita vcllc ccrtitudinaliter hoc efle , vellecertitudina- litcr illud idcm non cfle, fcirc xternaliter hocfu- turu in tali»«w,fcirc aetcrnaliter id non futurum incodemffM»^ diuinm,non dicuntdiftindfcioncm, necoppofitionem, & fucccflloncm in diuino vel- le, velfcire,fcdfoli^minfcito,fcu connotatd. Sicut idcm centrum fe toto refpicit omncs lincas ab ipfo procedentes,nequc ex partc centri habcnt diftinftionem ; &illud centrum,vt refpicitvnam Jineam , poteft vocarivnonominc,& vt rcfpicit eandcm fub alio {itu,vcl motu circuli,alio nomi- nei& tamcn in fe nulla eft variatio, vel fucceflio.

Artic. II. Sect. VI.

Exfacra Scriptura frobatur hdc lihertaSt (jt immutabiUtas voluntatU diuina.

rj, Th^ partcctiam voluntatis , oftendo quid in X]<Scripturis , prophctiis , & promiflis diuinis Cn immobilitas ; & tamen fcmpcr poteft oppofi- tum facere, proquolibet nunc diuifim. Certum eft , quod nil tam liberum, quam.amare, & quan» t6 amor maior, tant6 libcrior ; quanto magis li- berum , tanto minus ncccdarium nccefHtate co- a6lionis;& fi efficiatur efFcftus extrinfccus.fic efta libertatcquia excludit omnem niodum ncceffita- tis,tam coadionis , quam immutabilitatis rcfpc- itu Dei.vt oftendi.Veraeft crgo haec confcquentia dc Dco refpedu effcdus extrinfeci, quod quant6 ex maiori amore procedit,tant6 firmius eft,& im- Tnutabilius;vt patet in fieatt$,qui ccrti funt,qu6d Ji beatitudinc caderc non poftimt , & tamen non habent aliara ccititudinem nifi Deiamorcm ; qui ciuanto maior , tant6 liberior, & quant6 liberior refpeducuiufdam effcdtus cxtrinfcci , tant6 ma- gis poteft faccre,& non facere. r ». Ex quo apertc patet , qu6d liberpas diuina ad

poflc faccrc,&non faccrc.non tollitcertitudine, & firmitatem,& immutabilitatem, fcd tollit om- rem neccfntatem.Promifla autem diuina,& didla autfunt conditionalitcr, & ficfirmitatcmhabent iicut promifPa funt ; aut fimplicitcr dida, & tunc jllo modofirmitatem &immutabilitatcmhabent abfokuam.Sic dico de Prophetis,quia aut pra:di- cunt res , inquantum Deus oftcndit eis eucntum rcrum fecundum ordinemcaufaruparticularium,

Reg. lo. &tuncficut pra:dicunt,ficveriidicunt:vndeE2e- chias mori dcbebat fecundum gradum infirmita-

loax c.j. iis,& Niniue fubuerti fecundum rationem,& de- meritum iniquiratis; fecundum tamen caufas fu- petiotes, qus funt in voluntatcDci, & mors , & fubucrfio porcrat impcdiii.Nccmentiti funtPro- phctz, f^ aliter eucnerit, quam prxdixcrunt,quia illud praruident in mentc , & voluntatc Dci cfle futurum,qucd quamuis nullam habeat neccflita- tcm vt fiat ; quiaDeus, (ficut dixi ) finc fui mu- tationcquod mod6 vult,potcft nolle:tamen Deus fcit qu6d nulla caufa occurret,quarc ipfe oppofi- tum velit; & talia fccundum omnem raodum fi^-

Ifil«7.T.i4. mifllmc cucniunt;qualis fuit illa prophctia : Ecce

f^rgo concipiet, Scc.Sicigimr dico,qn6d Dcus nul-

la neccfliitate rem aliam i Ce producat.

54. Sed cft hic notandum, qu6d illa, qux funt alia

iDcojdupliciter poflTunt c6fiderari;vcl quantum

De rerum principio.

ad cflentias fuas, & ene quiditatiuum ; vel quoad efTeaiSbualis exiftentis. Primo modo,omnia, quae funt,&ficri poflunt,habcntad Deum eftentialem comparationcm:quod cnim per efrentiam,& qui- ditatem cft aliquid,non poteftab aliquapotentia non cfle tale;quia quiditatcm,vel cflentiam habct res , inquantum idcam habet in Deo. Vnde ficut idea habet ncccirari6 cfTe, fic & quiditas ei corre- fpondcns.Sicut igitur Deus non efTct imra fc pcr- fc(5bus,nifi habcret efTcntiam a rebusimitabilem, & quia cflcntia,per hoc cft cflentia,qu6d habct in Deo caufam cxemplarcni ; ficut necefle cft, qu64 Deus fit;fic necefle eft qu6d cfrcntis rerum ^:nt:& quantium ad'taleefle,res funta Deo per nccefljlfii,': tcm fuae naturx.Si autem confiderentur qiianrum ad cfTc aftualis cxiftenti* , ciim talc cfFc ex ep fit quiaDcus vult(quod fi non vellct, vel Dcus noli let,non cflct minor Dci boniras,neque perfedio minor) idc6 nulla creatura quoad tale cflealiqua ncceflitatcfcd meralibertatc& voluntate,a Deo, procedit.

Qv iE S T I O V.

Vtrum Deuj fojjit aliquid educcre de nihilof'

A\enC.t.p.q.S.mtm.v ar.i.(jr 4.D.Thom.t.f.q.4^.Mr.x.(irt. D.Bonau.<n i.iiift.i.ar.i.j.i Rich.4r.i.j. i.(^ t.Durand. g.^.Vleni'\c.infum.iirt.t.q.ti.V»f(]i.fi.drjp.i7t.Occimi. i«//.l.f.4.iEgi(l.j«(w//.6. j.^.Vide Do&.in t.di(l.i.q.x.^ ^.Met.q.^.^tib.j.q 8.(^«»r*«r#»>.§.Caufanaturalitcr e(l,&§.CteiasQone&BiCi,(^t.R*forut.diJi.i.f.).

Irca hanc quaeftioncm cft fic proce- dcndum. Prim6,videndum eft quid di- xerint antiqui Philofophi. Secund6> quid fentiunt Catholici.

Articvlys I.

Referttntur epinionrs veterum tm Philofophorum.

Clrca primum fciedum,qu6d fecundum qu6d dicit Commcntator fuper i ■L.Metaph.com.^. circa produdioncm rerum funt quinquc mo- di dicendi ; duo omnino contrarij , & tres racdij. Modi autem omnino contrarij , vt dicit, funt po- ncrc crcationem elle formarum latitationem in materia. Et hacc eft pofitio Anaxagorae , qui dicit qu6d gencratio rerum, nihil aliud eft , quam exi- tus carum ab inuiccm ; & quidem agens non cft nifi extrahens,&diftingucns rcsprius exiftcntes; & facicns vt quid dicatur lignum, vel lapis, qui* ita denominatur "i. praedominanti ; ita qu6d ni- hil producitur quod non totum prius ibi cflct inadujfcd produdio eft tantum manifcftatio, quia poliendo aliquis ,dum facit fcrrum clarum» nihil facit quod in ferro zQlm non cflct; fed amo- uendo rubiginem,facit apparcre claritatem.

Hxc pofitio, vt patet,non ponit, qu6daliquid fiat de nihilo:im6 totum oppofitum.

Alia pofitio huic contraria omnino , vr dicir, cft corum , qui dicunt creationem vcrc fieri finc vlla praefuppofita materia, quia non ponunt rem fieri de aliquo,fcd de nihilo omnino.

Mediz autcm pofitioncs,vt dicit , funt duac: vna opinio eft,qAi6d agens caufat formam,& po- nit cam in mareria.Huius pofitionis funt ponen- tes datorcs formarHm,& ifti diftinguuntur. Nam quidam pofucrunt omnem formam fubftanria-

lcm

Oplnio Phi- lefofherum.

Qujeftio V.

lem imprimt maceriz ab agenre feparato ; cuius poiitionis vidcturfuifTe Auicenna.

Alij didinguuntdeformis : nam quardam ge- nerantur a nmili per propagationem ; & ralia di- cunc non effe abagente fcparato , fed ab agente particulari fua; fpeciei ; vc equus ab equo. Alia generantur pcr putrefadbionem > & non ^ fibl umili ,& taliumrormaefuncabagente fcparato, ▼c ab aliqua Inceliigcntia crcantc illam formam in materia : 8c huius pofitionis , vt idem dicic Commentator , vifus eft fui(IcThcmiftius & Al- farabius,& dicitin hoc fecum concordare.Qupd ergo dicit Auicenna de oranibus formis fubftan- tialibus, hoc dicic Themiftius folikm de iliis, qux fiiintnon afimili.

opii»i» Ari- Tertia autem opinio media,vc dicic Commen-

fiMilk. racor , fuit Ariftotelis , dicentis qu6d agens non

facit niii compoiitum ; ica quod nec fola materia, nec fola forma fir pcr fe , fed folum componium, forma,& materia vcro per accidens. ^^ Hx autcm omnes opiniones, vt dicic Com-

mentator,dicunt ex nihilo nihil poffc fieri : inter q*ias, vt ibidera dicit, verior eft opinio Ariftote- lis; quia, vrdicir, cumomnibus aliis inaliquo contienit : coniicnit enim cum creacionc,inquan- tum dicir.quod cft in po entia fieri in a6lii,& ac- cipcre elfepoft non eflc. Conuenic cum latitacio- ne , inquantumdici formas educi de potcntia materiae;quia quidquid cducitur dc potcntiama- teriar.aliquo modo eft ibi, & in ca latet : vnde di- cit quod omncs opiniones intendebanc illa Arift. fed nullus illorum ad eam pocuit percingerc.

Ecce igirur,quod omnes antiqui intellexerunt de nihilo nihil (ieri:quibas ctiam confcntit Auer-

Opinit Afur- rocs Commentator.vc pacec fuper %.Phyfic. com.^.

"*'• nitens hoc probarc. Et arguit prim6, quia omni

motui,& mutationi neccflc eft fubiici aliquid.Se- cundc^ fic: Si aliqiiid fic de nihilo,hoc non eft nifi per accidens : ex priuationeenim nihil fic pcr fe, fcd peraccidcns;omne aucem pcr accidens rcdu- citur ad pcr fc;vt priuatio ad naturam cx quo ali- quid;ergo C\ aliquid fit ex nihilo.hoc eft.quod fit ex aliquo per fc. Item, fama publica eft Philofo- phorum ex n hilo nihil fieri.

Irem,omne quod fit,priiis cftla potentiajomnis autem potentia fundatur in aliqua: ergo,&c. fic igitur patecdeiftaquaeft.quid anciqui dixerunc.

Articvlvs II.

StMtuiturveritasCM holie*.

QEcund6eft videndum.quid fecundikm Fidei ' * v3vericaccm , & rcftam rationcm.cft cenendum. A-' huius euidcnciam fic eft proccdendum.Prim6 oftendcndum cft , qu6d modus Commencacoris, qui ponic matcriam xternam , & non crearam ab aliqno(&hoc idem pofuit Ariftotcles , vt dicic Magifter Sencentiarum i.<6y?.ii»W)qu6d ifte,in- quam.modus ftare non poteft.Secundi oftenden- dum eft, qu6d necefle eft diccre , qu6d aliqoid de nihilo fic produdum,& produci pofllc.

Artic. II. Sect. I.

Prohatur materiMm frim/un fuijfe i Veo cre*tam.

frtbMtm^jiud /^'«"ca primum fic arguo : rac?o quare aliquid m»'0ria fit V^non poteft cffe ab aliquo«habens efTc diuec- tr*»t4. Sf»tt »ptr. T«m. III,

29

fum ab alio, eft a£lus,nue aftualicas illius, qui ab alio non eft. Vnde primum cns.quia cft adlus pu- rus, ab alio efte non poccft : ergo ratio pocentia- liratis eft caufa qu6d aliquid poffic cifc ab alio, i quo eft diftin&um in c(Te.& in efTencia^fed mate- ria de fe maximc eft in potentia , & eft prim6 rea- licer diftin^ ; ergo "dc racione fua maceria inter omnia quat funt , vel excogitari pofTunr , habet au6d fic ab alio.Non ergo rede dicitur qu6d alia iint ^ Deo creata de macetia,ipfaaucem non fic ab eo creara.

Icem , cffcdbus cum nihil habeac nifi a caufa fua , & ab ilia cft aliud , vc in dcfinicione caufx. Cum enim caufa fit ad quam fcquituc aliud , nc- ceflari6 cfFciflus cadit \ perfc£rionecau(«:fi enim habcrct cotum quidquid habet caufa , non cfTec proprie cffedus.Vnde Filius Dei non cft cfFedus, cum fic omnino Patri zqualis ; nec in diuinis re- cipitur ratio caufac , & cfFcftus : omnis ergo cfFc- Aus , inquantum efFc€tus , clongatur ^ fua caufa, & cadit ab ea. Cum igitur cfFedtus , inquantum efFcAus , dicat rationcm potentialitatis , & cafus abadualitate,non cftnifi pcr acccfTum ad po- ccntialicacero. Igicur c6m matcria dc ratione fua, plus qu^m aliqua creatura , dicat potentialita- tcm ; fcquitur qu6dmatcria dc ratione fua , ha- bec primam & principalem rationem effcndi ab alio : & hoc vel in fc,vel vt exiilit in alio, vel cum alio.

Icem , Ci maceria non eft ^ Deo fafta , nec de aliquo prariaccnri , nec de nihilo : ergo eft ens non creacum , nec fadbum ; ergo eft quoddam ens necefFarium , habens ncccffitacem cfFc, om- neaucem cale per fc participac rationem aftus & cncis : ergo habec matcria eflc adlualifnmum: im6 eft aAus purus,& primus.

Icem , efFe ab alia in diuerfitate fubftancisr, dicic depcndcntiatTi jcrgo non cfle ab alio in diuerfiratcfubftantiae.dicic aftualicacem :igicur fi maceria non cft , neque cfFc porcft ab alio, fum- mc eftadlual is.

S C H O L I V M.

MMeri^m creahilem ejje t & de fMEl» k Deo fuiffe creatam , & proprte effe termimm creMionu, probat Doflor in vtroepie fcripto y Oxonienp , & Pa- rijtenft, in i. diFHnSl. u. <pufi. 1. vbi etiam prohat ejjentiam materid « rmllo Mtingi poffe , nift * Dtff & materiam in Deo habere veram ideam.

Artic. II. Sect. II,

Ce»tr/t Philofiphos ojfenditurexttihiio aliquidfieri.

Clrca fecundum , fcilicec quodaliquid de ni- hilo producacur , fic eft procedendum. Pri- mh videndum eft , quafe dixerunc anciqui qu6d tx Ttthih nihilfa. Sccundooftcndecur ,qu6d illa caufa locum non habec in Deo ; ac per hoc quod ipfeOperaruraliquid denihilo.In 1 1. Metaphyftc. text.ctm.%. quzrir Commencacor, ctim agcns de fe formam non faciar ; nec de fubftantia ma- teriac ; vnde ergo eft , qu6d forma non fic ex nihilo? Ec refpondec Commencator , qu6d non fic ex nihilo, quia fic ex cranfmucatione ma- ccriac. Vnde in eodem ix. dicic Commenra- cor , qu6d fi aliquid ficrec fine cranfmucatione materiz,qu6d fierer de nihilo : ergo fi potefl oftendi , qu6d fit aliquod agens , quod agit C 3 fine

Arpm. f.

f. Arxtun. %

lilim inii' uirtli mmdi- titur ffftSm T»trit.

6.

Argttm. }.

Arxtm. 4.

turs veri franfmitntrt.

30

finc tranfmutationc matcri* , concliifum erit,

quod illud dc nihilo potcll aliquid faccre.

g^ Ad vidcndum igitur, quod Dcus agat fine

Cullibet e»u- tranfmutationc.cft fcicndum, quod cuilibct cau-

/« eft afignJl- fge dcbcat cfFcdkus primus , & proprius affignari,

du, propriu4 f-^^^^ colligi potcftcx vcrbis Ariftotclis i.PhyJic.

feaZ"'" text.com.il. Primus&propriusefFcdusDci eft

Primm , 6* «'arc circ , & dando cflc dat tranfmutationcm , &

frofriM effe- motum ctcatufis : alia ver6 agentia primo tranf-

aite Dei efi niurant,& tranfmutando dant cllc.

dare «rj/i;«r»«.

S C H O L I V M.

Circ* primam partem huiu4 j>r4fitppoJiti,fcilicety auod primtts & proprim effeUui Dei efl Aare cllc, vi- detur Scettu mutaffefentemiam in ^.difiin^. i .^«<e/?. i . §. Scd iftaj rztiones, & in Reportatit il>idem,vhi late impugnat ha^ duMpropopofitiones, videlicet, cflc fim- plicitcr cft i Deo,£^ clTc fimplicitcr terminat crcationem, ^oi San^tm Themas i.part.tfuafi. 4f. art.^utddkxerat, vt probaret foUw diuina virtutis effe creare :fed conciliari facile poteft, vt ibi dicatur Sco- ttu agere dumtaxat de clTe compofiti , quodprodu" citur a creatura ingeneratione , vt ibidem prohat ex Philofopho : idautemfit agenerante , pritcedente motu e^ tranfmutatione, (juod hoc leco etiam ipfeadmittit:il~ ludvero elTc primimi , & fimpliciter , quodfbli Deo tribuit,producitur nullo pracedente motu, aut tranfmu- tatione,nulloc]ue prttexiftente fithieSlo ; velfentit cHe vt Jicfecunditm totamfuam latitudinem correfpondere fi- ^ cunditm adai^Hationem foli Deo , cffc vero limitatum

i i**t caufis particularihHt.

Q^ Primum patct i quia nihil poftct Deus tranf-

mutare,cui primo non dedilTet clTe, vel ci ex quo fa(^um eft illud : vt C\ Deus modo crearctaquam, & ex aqila faccret aerem,& illum acrem tranfmu- i ,,>«Bf»- tarctjcum tranfrautario pra:fupponat fubftan- tiam, niillo modo poiret iftum acrcm rranfmuta- rc , nifi primo fibi dedilTet clTe, vel ipfum imme- didtc creando, vel ctcando ipfum mediante aqua, vel aliquo alio, ex quo produilus cft acr. Agcns autcm creatumecontrario ; quia nulli dat cfte, ni fi primodandomotum: ita quod primus adlus, & proprius crcaturx cft motus , vel tranfmutatio, elTc vero fecundus elTcdlus. Ratio autemcft ifto- rum; quia vnumqnodqueagit fecundum modum fuz a6tuaIitatis,a<!;iio enim rcducitur ad ad:am,& formam ; ficut pati ad pallioncm : omne ergo agcns , quod in fua aftualitate habct admixtam «|. t. ai^. & pallionem ,qiialecft omnccrcatum , ( vt fupcrius **^ cft oftcnfum) eius cfFcdbus necclTario cft adus po-

tcntix admixtus ; aftus autcm admixtus poten- tis eft motus,& tr.infmutatio per fc : tranfmuta- tio enim , fiuc motus , cft a£lus impcrfcdus , & adus entis iii potentia ; vt patet i.Phyfic. text.16. ergocuiuflibctcntis crcati , in quo cft nccellari^ admixtio adtus & potcnti^ , eius proprius & pri- rous effedus eft tranfmutatio,& motus : non au- tem clTc inquantum talc, quod ellc de fe non di- cit aliquam potentialitatem. Si autem inir|^in- ueniatur imperfedio, vel potcntialitas , hoc non cft rarione fui inquantum tale ; fcd rationc cius in quo recipitur ; quianon eft<;^ fimpliciter ,fed receptum & contradum ; igitur clle inquantum t.Tlc,folius Dei eft effcdus; quia in eo noneft admiftio ellcntia?, & potcntia: ; cum fit adtus pri- mus , & purus , vt oftenfum fuit in alia qusftio- q.f .0.11. ne, Qii6d ef/e fit effc(Skus prqprius Dei , alle- yunt San(ai,& Philofophi.Dicit enim Dionyfius, (.{ Je diHin.Nomin. quod maximc cffccbus Dci cft

De rerum principio.

10.

-klK. «W-

ir.

11.

eirc. Hoc idcm Commentator fupcr i.Metaphy- fica,text.com.^.'W\i\t ctiam Commentatorquudfit vnum per fc cns , a quo omnia habcant clfc : il- lud ctgo quod non cft per fe ens , Icd participat clTe ( qualc cft omnc creatum ) non poteft eirc im- mcdiata caufa ; ergo cft cius caufatio mediante motu & tranfmutatione.

Ex his concludo,qu6d ficut omnc crcaium ha- bct tanquam primum effe(5lum,vcl tranfmutatio- nem,velmotum ; ciim ifta ncccllari6 prsfuppo- nant fubicdVum, fequitur quod omneagenscrea- tum femper ctiam agit ex aliquo : cns autcm , fe- cundum clTc, nihilpraefupponit;quia non prz- fupponit aliud cns ; quia fi illud ptacfupponerc- tur jiamnon totumens ciret effe(ius caufspri- maE,&elIet dcillo per tranfmutationcm : ergo 2gens,cuius cft cnsinquantumens,nihil prae- fupponit.

Ad horummaiorem cuidentiam cft fciendum, quod ciim (vt oftcnfum eft) proprius cffcftus cau- farnm fecundo agcntium, fit fieri , fieri autem cft in aliquo , illud autcm in quo cft fieri, non fit;fe- quitur quod illud.in quo cft fieri,fecundum qu6d huiufmodi , non potcft clle cffedus agentis crea- ti , cum nuUacaufa prxfupponat cffedum fuum, ifta autem nccclTari^ prsfupponit illud , in quo cft fieri.

Itcm , Ci illud in quo eft ficri , fccundum quod huiufmodi , eiret cffedus fecundorum agentium: necclTari6 fecundaria agcntiaagercnt,nullo prae- fuppofito.

Ex his omnibus pater,qu6d agenscreatum agir, aliquo pra;fuppofito. Cuius ratio eft, quia ipfum fieri quod eft cffecSlus primus, nccelTari^ eft in ali- quo;effe(Stus autem caufac prims (vt oftcnfum cft) cft efje , vcl ens eft : igitur ciim illud , quod prx- fupponitur , fit cxcra rationem illius quod cduci- tur , inquancum tale , fmateria cniminquantum talis,non eft compofitum) fequiturqu^d fi Deus (cuius cffe(3:us eft cns )aliud praefupponit , qu6d illud cftextra rationem entis ; nihil autcm cft cxrra rationem entis, nifi »»^7:ide6 fcquitur^ quod praefupponit nihil in fuaa£fcione : cikm igi- tur tranfmutatio necelfari^ fiat in aliquo ; patet quod Deus non ncceffari6 agat per tranfmutatio- ncm. ; ex tjuo conclufum cft fecundum Com- mentatorem,qu6d poteft agerc de nihilo.

Suppofito igitur qu6d non agat pcr rranfmu- tationem, oftendo triplici via, qu6d potcft agerc de nihilo. Prima via fumitur ex parte agentis;fe- cunda ex parte produ(5ti ; tertia ex parte modi produdionis.

De primo fic.Prim6,accipiendo agens primum Proiatur i. per comparationead alia agentia fecundana;tria func agentia,per ordinc fc habentia,ars,natura,& Dcus;& a(Skio vnius prxfupponit cffeiSku alterius; ars prxfupponit materiam,& formam, fiue com- pofitum: quod patet,quia,vt dicit Commcntator fupcr i.Phyfic.text. ij. & habetur etiam circa principium i.de Animaytext. 8. omnes forms artificialcs funt accidcntia,accidcncia praefuppo- nunt materiam, & fotmam, i .Phyficorum text.So. SuhieEla materia cumforma,caufa efi eorum, ^uafiunt; natur.i ver6ciim producat ram formam fubftan- tialem , quam accidentalem, & rcfoluat vfque ad materiam, folum pracfupponit materiam natura- ]em;qualis eftilla,quaceft fubiednm gcneratio- nis.quam crcdo cire materiam corporalcm. Ratio aatcm huius fuppofitionis cft,quia agit per tranf- mutationcm , qua: neceffario praefupponit mate-

riam

n-

Deumfejfedt nihilo agere.

Vide Cow- mentu Aaet- lou hic.

Quaeftio V.

m

M-

>y-

i^.

>7-

18.

Niim. 11 (esq.

19.

Prtb»t»r

riam. Si enim ( vt dicit Commentator fupcr 1 1. Alet. com.^. & mdtt ) finc tranfmutatione agcret, materiam non przrupponcret: fed Dcus(vt uften' di) agit nnetranrroutationciergoagerepotcftde nihilo.

Sumendo autem primum , agcns per fe /ine comparationc ad aliajfumitur etiaih multiplex ratio ex iidualitate , totalitate , perfedibilitate, primitate , vnitate. £x primo Hc : quante aliquid plus habet de ai^ualitatc , plus habet de ratione adiui ; quia res agit fccuiidum qu6d eft in &Oaxi fcd.Deus habet infinitam atSlualitatem ; crgo ha- bet rationcm agendi infinitam : fcd fi aliquid cf- fet quod ab ipfo non clTct , ratio agendi non e(Iet infiniiaineo ,& fieineccflari6 aliquid prxfup- poneret , quidquid illud clfct , non eflct aduali- tatis infinita;. Sicut adlualitas paturae , quia aii- quid pra:fupponit , quamuis non quanium ars, pTopter hoccius adlualitas non eft infinita:er- go oporiet dicere quod Dcus in fua adione nihil pra:fupponir.

Ex totalitate : totalitas Dei eft totalitas purae ai5luah'tatis : omneautem aliud abeohabci ad- raiftum de pollibilitate : & propter hoc nuUa crcatma poteft fuper totalitatem alterius.imo prxfupnonit aliquid potentialc in fua ac^ionc: igitnr u fua totalitas eft piirus a(flus,potcft totum quod eft in re producere : vbi autem aliquid prx- fupponitur,non totum prodiicitur.

Ex perfedibilitate fic : ficut diuinum efle fe habetad diuerfa genera poflibilium , fic eius po- tentia ad diucrfagenera produdibilium: ficut cr- eo fuum cflecontinct omnes modoseflcndi , qui lunt , vel excogitari poflunt , fic ab eius poten- tia procedunt onmia,qua: funt , vel eirc poflimt: nullum crgo genus entis fuam euadit caufalita- icm , ficut nec euadit quin fuam participet cn- titatem.

Ex primitate fic ; C\ Dcus primus eft fiThplici- ter , nihil eum modo aliquoantecedii, fed ipfe omnia fecundum rationcm fuae primitatip antc- cedit :'nuncantem fuaprimitas non cftin gene- re , fcd eft omnimoda primitas ; crgo fccundum omncm modum primitatis , omnia quac funt, vcl eflc poflunt, antecedit : (cd fi aliquid eflct , quod ab ipfo prodii<aum non clfct , hon de neccflitatc omnia fecundum modum omnem pratcederet: nam illud coaftcrnum fibicflct ; ergo ncceflc eft, vt omnia fint ab ipfo.

Exvnitatc/i aliquid inueniturin aliquo per participationem,neccfle eft,qu6d caufcturin ip- fo , ab co cui cflenHalitcr conucnit, ficut dicitur in principio i.Met4phyf^ rext.^.OmnU/Mnt caliiU participntione prlmi Cdiiidi , & 9mniaver4,pttrtieip4' tioneprimi veri, nunc aurem impoflibile cft eflc, vel intelligi , nifi vnum neceflc formalitcr ,quod per fe cft cns, & eflc, ficut vifum cft in quxftionc & de vnitate principij: ergo omnia alia ^ Dco ha- bent fuum eflc participatum ; crgo omnia , qux ep quocumque modo participant , ipfum ^ Dco habcnt ; fed hocnon cflct , fi nihil de nihilo fa- ceret.

Circa fecundam viam, ex parte fcilicct rei pro- i. dudbe , hoc idem oftenditur fecundum Augufti- num lih.%^.e]<j^H4.ft,^G. dicentern : Reftatvtomnia fim ratione condit*-,fUc e*dem r*tionehomo,epM eepttu. Vndc ex partc Dei producentis , eft dare ratio- nem , qna non foliim fiat homo , vel animal , hA fecimdum quamfiat hic homo, & illehomo:non autcm cft fic in arte, vcl natura. In arte non^qura

quamuis aliqua fit ratio in mente artificis, fecnn-

dum quam facit hoc fcamnum,& illudiim6& ea-

dem : fcd qu6d fcamnum hocfit aliud ab iilo,hoc

non habct a forma.quz cft in mente artificis , (ed

a materia ; quia hoc fcamnum diffcrt ab illo,quia y*«'« ^^^

hxcmatcriadiffert abilla. Datoigiturqu6d ar- "* l*'/*'J'

tifex facerecfcamnum finc materia , faccrct fca- ,Uf»tm*»r'

mnum in vniuerfali , non in parriculari, quod eft xumnui.

impoflibile faccre. Similitcr eft in natuta ; habet

enim ignisqu6d gcnerci ignem ; fed non habec

qu6dgeneret huncigncm : fi cnim Jgnis cx parte

fua poffet generare hunc ignem , hoc effet altcro

duorum modorum ; vel ignis generans conmiu-

nicarct fibi fuum effe indmiduum ; vel quia ignis

gencrans in fc haberct aliam , & aliam rationero,

vnde hunc ignem faccrct. Quodlibct autem ifto-

rum de fc patet eflc falfum ad fcnfum ; ergo ignis s

generatus,eft ignis,& hic ignis ; fed quod fit

ignis, hoc habet a generante ; quod fit hic ignij,

a matetia habct ; ergo fi ignis gcnerarct ignem

abfquc materia , generaret ignem in vniuerfalit

non hunc igncm,quod cft impoflibilc.

S C H O L I V M.

Cluodl}ic prieffipponit , & repetit in epufl.ficf. n. %. (^ xy.videlicet materiam tjfe principium indiuidua- tionis , vel ejuod ignis fit hic ignis per materiam, vti docet fitnEliuThomai i late impugnat ScotHS im. di^inSl.^.ejtuft. f . §. Contra iftud,t^ ejiuft.O. §.Ad quaeftionem,^r//^«f indiuieiualiratetn fiimendam ejje ah hacaeitate , vel vltima realitate cuiu/aumque entis^ fiuetotalis ,fiue petrtialis. Explicari fortajjis poffent, ejuet hic dicit in eofenfu , cfuo ipfi poftcriori loco citato interpretaturloca jirinotelis profintentiafan6li Tho- ma adduEia. Vide eundem Itb 1 2. Met.ej. i o.& Scho- itaften ihieiem.

Ex quibus patet , qu6d cum omne agens crea- rum ,vel agat naturalitcr , vel agat artificialiter, agit ex fuppofitione materiae , qnia non poteft produci cffcdus, nifi fit hic cffcdus. Deus autem ciim habcat rationcs vniuerfalium , & particula- rium,poteft producerc omnia,& vt funt res, & vt funt tales rcs.

Itcm , ficut fupra oftenfum eft , cum in cffc^'- * ®' bus vidcamus rationemvniucrfalis, & particula- ris, vrpotc qu6d hoc eft ens , & tale cns , ide6 in caufis oportct confiderare rationem caufz parti- cularis, & vniucrfalis. Nunc autcm itn cft , qu6d illud,quod procedit k caufa vniuerfali , fccun- ■^*

dutn rationcm, qua proccdit non cft.vi fi gcnera- turignis , non eftignis in vniuerfali ; fed ignis fit cx non ignc ; ergo in cm.inatione effedus fe- cundum ratjoncm vniuerfalem , fccundiim illam nonexiftit. Ciim igiturDcus fit caufa vniuerfa* lis ,& fic caufa cntis ( vt oftenfum cft ) fcquituc qu6d ab ipfo fiat ens, cx non eme; ficnt fit omne ens participans : fed Ci non eft dare effcdbus pcr fe,noneftdare effeftum pcr a,cciden$ , vel per participaiionem:effc(^s autem dicit nouitatem; ergo cffc£lu$ per fc dicit totalem nouitatem: totalis autem nouitas non eft , fi aliquid illius praefupponitur ; ergo oportet dare effedum , cu- iusnihil fupponitur,& fic eft de nihilo : aut nul- lus effcdtus fccundiim quid cft poflibilis in vni* uerfo.

Circa tertium , cx parte fcilicet modi agendi; x f . * modus enim agendi fequitur modum eflcndi; Pnkatmrt. ficut ergo efle aliquornm agcntiura de necellitare tequirit aliquod poflibile, in quo recipitur , fic & C 4 a^io

De rerum principio,

it.

3^

adio corum de neccflltatc prsfupponit aliquid cxpartcpaffij & aliquod poffibilc inquorcci- piatur. Modus crgo agcndi aliquorum agcntium, eft ex przfuppofitionc potcntix paffiuac ; fed Peus , quia cft ipfum cflc, ficut fuum eire non rc- quirit aliquod poffibilc in quo recipiatur i fic & xnodus agcndi eius , & fua adio , non dc ncceffi- tate rcquirit aliquid,in quo poffit recipi i fcd po- teft dc nihilo nullo praefuppofito produccre.

Itcm , fccundiim qu6d agcns pius habct dc ra- tionc primitatis minus praifupponit ; vt patct in arte & rtatura : ars cnim quia prasfupponit natu- rara , idc6 eius adlio prasfupponit adiioncm natu- rx t crgo vbi cft in agcntc ratio omnis primitatis pcr omnem raodum , ibi omnino nihil prxfup- ponitur.

Item , fuppono qu6d inter motus , & muta- cioncs, cftaliquis ordo ; gencratio enim prxfup- ponit alterationcm,& omnis motus,motum lo- calem:fcd fecundumPhilofophum Z.Phyfjext.ji, omnis motus dicit ordinem ad motum cceli, qu.imuis totalitcr non continct vwitatcm , hoc raltcm idcra eft,quod ordo eftinmotibus.

S C H O L I V M.

jyictt htc non tjfeomnino , & vndet^ua^jHC vertttny ^uod omnu motm dicat ordinem ad motum cali : et- enim,vti ipje docet in ^.difi.^^.t^uaji. i .§.Si arguatur, Hon dicit omnis motm ordinem ad illum motum coeli, tancjuam admenfitram ejjentialem ,fid aceidentaUm ^umtiMat , (]ua per applicationem , vel extenfionem menjitrat tjtcut vlna pannum. Et §. Ad tertmm, di- cit primitatemmotM coeleHi* adalios motHt non ejfe frimitatem cauft , vel alicuitu , a <juo dependeant ef~ Jintialiter \ Jed tantummodo cuiujHam perfe£Honis in ali^uihtu cenditionibns metw , vt in regtdaritate , & velocitate.

Tunc arguo ; tn motibus ordinatis , oportet dare primnm , &c per fc , quod eft mcnfura alio- rum omnium, vt dicitur io.Metaph.text.10^. fed nuUa mutatio eft mutatio per fe , nifi illa , in qua totum eft de nihilo;vt oftendi : crgo aut oportct dicerc, qu6d non eft motus, ncc mutatio,ncc ali- , „ j. qua opcratio in natura ; aut oportct dicerc quod aliquid denihilo producatur : fi enim non eft, autfaltem efle non poteft, quod cftprimum fim- pliciter in generc , ncc aliquod poftcrius cire poteft. ij , Probatur : Nifi mutario & motus tcrminentur

ad aliquod nouum, nulla mutatio eft fimplicitcr; fed fi materia.vcl aliquid in produftionerei,fcm- pcr pra;fupponeretur,nulla rcs efiet totalitcr no- ua : ergo nulla clTct in natura , vel arte mutatio, quod ad fenfum patct cfte falfum.

Qj^ JB. S T l O VI. Vtmhi creasura po0t aliquid creanf

JMagiftcr in 4 Jifl.^.caf.vltim».K\eR(.i.f*r.^ut/i.i.mem.t. «rf.^.Diuus Bonaucncura t.diJt.i.Mrt.x.^HtJi.i.Dai»n6as ibiJem, ^1*1.^ DiftasThomzi i.f»rt. jutft.^^.art.yf^ 4.dlft.^.ifU4ft.i.art.i. >Egi(iiu$ j«»W/ {.i}M«/f.i.Richar- ias^rt.i.ifutfl.^.Hcnueaifummaart.i^.j.g.Ci^lfinil.^. futftitnt vltim». VafqufZ in \.f»rt.dilputat. I7{ <^ 17«. f«^. i.Caiecanas.Bannes.Valcntia.^i^/oftfm citatum Diui 7*i6*m«. Dodlor cum fqis in ^.diftinii.i.ifutft. i .in Rep»rt. ibHtm. Vide ipfum 7. Metuphypc. qutft. i. 8.9.10. (^ 9. ^tt»fhypc. quift. 1 1. infilutione ficundifrineifif , ^ in fhttrem.yQiaas nop et^ aifi.

\ I R c A iftam quxftiotiem , tria funt i, oftendenda. Primd , quod creatura

. crearc non poteft. Sccund6,qu6d nec

, communicari ei poteft hoc. Tertio,

quod nec coopcrari Deo potcft.

Articvlvs I.

Ojienditur creaturam nonfojfe creare.

Clrca primum fciendum, qu6d quamuis Aui- cenna , Themiftius, & Alpharabius, & qui- damalij IntcUigentias pofuerunt creatrices;vtin prxcedcnti patuit quxftionc : duplici tamcn via, authoritate, & rationibus oftendi potcfteuiden- Crtatura ter , quod nulla crcatura de nihilo poffit laliquid ""^* "**'»

producerc ; ac pc* hoc , ncc crearc. Quia fecun- vL \-n. j» ^j j- f x/i n. c • ^" /~ l»b.a..dift.i.

dum quoddicit Maguter bententjarum , Crca-

rc eft aliquid de nihilo produccrc. Auguftinus

I i.de Ciuit.Dei, cap. 14. Necjue enim ( inquit )fat

ejl vllius natura (juantumlibet minima , mortalij^ue,

createrem nifi Deum credere,ac dicere etiam,antet]uam

pojjit {ntelligi. .An^eli autem , e/uos illi Deos libentiitt

appellant , etiamfi adhihent , vel iujfi , vel pramijft,

operationemfuam rehfu, efu&gignuntur in mundo , ta-

men tam non ees dicemtu creatores animalium , epiam

nec agricolasfrMgHm,at(jue arborum.kmhxofmi lih. 5 .

deSpirituJan^loicap.x^. loqucns de Spiritu fando

dicit : Non ergo creatura Spiritus ,fidCreator , non

vtique creatura , (jr (juia creatura nen eft ,fine siubio

ereator eft omnium. Si ergo crcator nullo modo

poteft efte eircntialiEcr creatura , fequitur quod

nullo modocrcatura poteft eftecrcator, ac per

confcquens non potcft crcare.Hugo de Sacramen-

tis,parte 6. cap. j(J.diftinguit fex genera opcrum;

& dicit qu6d quacuor illorum foli Deo funt pofr

fibilia,ititerquxf rimum ponit opus crcationis.

Anfelmus in Monelpg. cap, 17. dicit quod fumma

efientia eft fola creatrix , & quod fola per fc,non

pcr aliud fecitomniadenihilo.Damafcenus/i^.z.

elefid. Orthod. cap.y dicit : G^ot^ot autemjisnt, ^ui

ejfentiam vttam tjHscumtjtse tandem illafit, ab jingelit

procreatam efte centendunt , horum orepater ipfirum

Diaholus loejuitur. Ariftotcles inprincipio Cceli, (^

Mundi, text. 2. Perhunc numerum ( fcilicet vnita-

tis ) adhihuimus nes magnijicart pnum creatoremt

Deum emnium,

Ex quo apparct , quod nulla creatura potcft

crearc : & mulcx alix poftcnt adduci dc hoc au-

thoritates;fcd nunc dimittantur.

S C H O L I V M.

Conclajionem huius articuli prohat Scotus autheri-^ tatihHs,& ratienibHs,t]Man0H potijfmai habet etiamin j^.dift.i, cj.i.Fracipua ratienes eUjumutitur ex S. Th«' ma I ^,^.4 j.fAT Henrice quodl.^.q.vlt.v^gidio tjtsetU, S-<f-f- tjuarum vim eneruat ihidem multis adduliit ok» ieSiionibHS in contrariu^t.

Rationibus fic. Poffiint autcm rationes hoc l>f probantcs ad fcx radices reduci. Prima eft,Crf4»- tis principtf entitas. Secunda. , Caujalit/fs. Tertia, .Aclualitas. Quarta, Primitas. Quinta, CommMni- eatio aEHonis.