PATROLOGL^
CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS , COMMODA , OECONOMICA,
OMMUM SS. PATRCM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM
QUI AB MVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSTO CHRONOLOGICA OMNIUM QUJE
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICvE TRADITIONIS PER DUODECIM
PRIORA ECCLESLE S^ECULA,
JUXTA EDITIONES ACCCRATISSIMAS, 1NTER SE CUMQCE NONNUI.LIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PKRQI.UI
DILIGENTER CASTIGATA ;
DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER 1LLUSTRATA J OMNIBUS OrERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QVM TRIBUS NOVISSIMIS S/ECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA ;
INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICCJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CAPITULIS INTRA IFSCM TEXTUM RITE DtSPOMTIS, NEC.NON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEH SUPtRIOHEM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAHQUE UATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ;
OPERIBUS CUM DUBIIS TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEH ECCLESIASTICAU POLLENTIBUS, AHPLIFICATA ;
i DUOBUSINDICIBCSGENERALIBUS LOCUPLETATA*: ALTERO SCILICET REUUM, QUO CONSULTO , QLMDQI II) UNUSQUISQCE PATIICM IN QUODLIBET TIIEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONoPICIATUR J ALTEH SCIUi II li/E SACIi/E. EX QUO LiXTORl COMPERIRE SITOBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERIJM SUOKUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTUK/K TEXTUS COHMENTATI SINT.
CDITIO ACCURATISSIMA, C/ETERISQUE OMNIBUS FACII.E ANTEPONENDA , Sl PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITA*
CHART.C QCALITAS, INTEGIIITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS
TUM NUMEKLS, FORMA VOLUMINUM PKKQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPF.RIS DECURSU CONSTANTER
SIHILIS. PRETIl EXIGUITAS, PR/ESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIIODICA ET CIIKONOLOGICA.
SKXCENTORUH FRAGMENTOKUM OPUSCILORUHQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM
AUTEH IN NOSTKA BIBLIOTIIECA , EX OPERIBUS AD OMNES /ETATES, LOCOS, LINGUAS
FOUMASQUE 1'EIITINENTIBUS, COADUNATOKUM.
SERIES PRIMA,
1N OUA rRODEUNT PATRES, DOCTPRES SCRIPTORESUUK KCCLESIAI LATIN/2 A TKRTULLIANO AD GREGORIUM MAGNUM.
ACCURANTE J.-P.
MIGNE, Gumtum (Eompletorum IN SINGULOS SCIENTi.E ECCLESIASTICjE RAMOS EDITORE.
PATROLOGLE TOMUS L.
CASSIANUS, VIGILIUS DIVCONUS, FASTIDIUS, POSSIDIUS, S. COELESTINUS 1 papa
ANTONINUS HONORATUS. S. XYSTUS III papa, S. VINCENTIUS LlKlNENSIS,
S. EUCHERIUS, S. HILARIUS ARELVTENSIS, etc.
HullLM TOMCS UNICUS.— CASSIANI TOMUS POSTIiHIOK.
PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,
IN VIA DICTA IVAMHOISE, PKES LA BARRIERE D'ENFKK,
00 PETIT-MONTROUGE.
1846.
JOANNIS
CASSIANI
OPERA OMNIA,
AMPLISSIMIS COMMENTARIIS ALARDI GAZ*1
IN HAC PARISIKNSI EDITIONE, CONTRA QUAM IN LIPSIENSI,
TKXTCl CONTINHNTFE
AD MAJOKKM COMMODITATEM LECTORI5 SUBJACENTIBUS
BDITIO ACCURATISSIME RKCOUJITA.
Pux; U n. uts -2 Tot,
TOMUS POSTERIOR,
ln quo etiam conlinenlur :
VlGli.ll DIACONI, FA8TIDH, POSSIDII, S. COELESTINI I, AJiTONINI HONORATI, S. XYSTl in
S. VINCENTII LIRINENSIS, S. EUCHERII, S. HILARII ARELATRNSIS, KTC,
SCRIPTA QVM EXSTANT UNtVERSA
»«e»
PARISIIS, VEMT APUO EDITOREM ,
IN VIA DICTA D'AMB01SE , PRfeS LA BARRIERB D'ENFER , <w PETIT410NTROUGE.
1846
ELENCHUS OPERUM
QUjE IN HOC TOMO CONTINENTUR
■ *^8i **
■
CASSIANUS (contincatio). Libi-i delncarnationc, quibus triplex subjicitur appendix.
V1GILIU8 DIACONDS. ttegulo Monachorum.
FASTIDIUS. Liber de Vita Chrisliana.
POSSIDIUS. Vita nec non Indiculus operum S. Auguslini.
S. COELESTINUS I. Epistola et decreta.
ANTONINUS HONORATUS. Epistola consolatoria ad Arcadium.
S. XYSTUS III. Epistola et decreta.
S. VINCENTIUS LIRINENSIS. Duo Commonitoria.
S. EUCHERIUS.
Libellus de Laude Eremi.
Epistola partenctica ad Valerianum.
Liber formularum Spiritalis intclligcntise.
Instrucliones ad Salonium.
Passio S. Mauricii et sociorum.
Homilite quajdam.
Exhoi talio ad Monachos.
Epilome Operum Cassiani.
S. HILARIUS AKELATENSIS.
Sermo de Vita S. Honorati.
Epislola ad S. Eucherium.
Sermo dc Miraculo S. Genesii.
Versus in natali Machabeeorum martyrum
Melruui iu Genesim.
Epistola una- Kalendarium. Epislola una.
PASCHASINUS.
ANNjEUS . SYLVIUS.
TURRIBIUS.
-3«
Imprimerie de Vratet d« Scrct ei Q' rue de Sevres, 57, ii Paris.
B£
1 1 ■ pl
JOANNIS CASSIANI
MASSILIENSIS PRESBYTEIU
DE INCARNATIONE CHRISTI
CONTRA NESTORIUM H^ERETICUM LIBRl SEPTEM.
AD LKONEM ROMANJE URBIS EPISCOPUM.
b Ahsolutis dudum Cnllaiionum spiritalium libcllis sensu inagis quam sermone insignibus ( quia alto sanctorum virorum sensui sermo nostrx imperitix impar fuii), cogitaram et propemodum • consiitiie- ram, post illum prodilx inscilix pudorem, ila me in
ALARDl GAZ.EI
* Prxfalionem hanc libris de Incarnatione Chrisli a Cassiano prxlixam, at<|iic, insiar epistolx niincu- patorix, Leoni Romanxtunc Ecdesix arcliidiacono, postca siimmo pontitici cieaio, qui scribcmli hojus oprris ei auctor et suasor fuerat, uua cuin ipsis li- bris dirertam ac destinalaui fui-se colligilur ex ve- teri et recepta Gennadii sementia , nbi baec de Cas- si mo (De Vir. lllust. c. 01) : Ad extremum rogatus a Leone urbis Hom. archidiacono , poslea episcopo , tcripsit adversus Nestorium de lncarnalione Domini libros septem; el in his scribeudi apud Massiliam el vivendifinem (ecit, Theodosio et Valentiniano regnanli- bus. At operx preliuiu fueril Aniialiuiii Eccle.siasti- coruin scriptorem de his plenius et acenralitu au- dire disserenlem, nec aliis qnain snis hisce verbis (Tom. V) : Hoc ipso anno (nempe Christi 450, Cwle- tlini papin seplimo) Joannes C.assianus monitu Leonis Iiomanw Ecclesiw urchidtaconi, adversus Nestorium de Incurnatione Verbi seplem libros luculenlissimos edi- dit. Cum enim ipsos ab eo scriptos constet, dum adhuc Neslorius sederet Constanlinopoli, quem sequenti anno in concilio Ephesino liquet e sede depositum. el Slaxi- mum in ejus locum subrogatum, cumque nulla insuper in eis de Ephesino concitio menlio habeatur, cujus necessario meminisse oportuit , plane ante Ephesinum concilium damnationemque Nestorii eos ab ipso [uisse elucubratns, dicere necesse esl, et hoc ipso quidem anno quo (ut vidimus) hmresis Nettorii plune imwtuit Occi- dentali Ecctesiw; anle autem susurri tanlum quidam de ea pertigeranl oras Occidentales. Sed cur ( dixeril aliquis) per Cassianum Leo archidiaconus isla prwstari voluit, cum ipse Leo et eruditissimus , el quam felicis- sime id exhibere valuisset, c.tm prmsirlim Cassianus de libero arbilrio haud recte sentire, sed cum Pelagia- nis aliquid habere commune editis Collationum libris , innoluisset 7 Post scriplus enim Collutiones ipsum , hortatu Leonis, elucubrasse commenlarium illum con- tra Nestorium, ipse in operis proefatione lestalur : Ad hoec quidein illud in primis dicendum esl Cnssianum el altos qui hoc lempore S. Augustnti scripta carpebant , haud se Pelagii errores fovere professos esse; sel,ut sa:pius Prosperaii, el indicant litlerce Coelestini Ilo- mam pontificis ad Gullos, ut calholici versabanlur in- ter caiholicos, et Pelagianos se danmare errores, el in eos deciimure^prxseferebant. quod\et videmus ab eodem Cassiano factu.n in his ipsis libris quos de Incarnatione Verbi adversm Neslorium scripstt , dum frequenter exclamat Nestonum ipsum a Pclugiauis esse mutuatitm errorem. Leonis igilur , hac ex purte , illua vide'ur (uisse consilium, ut ne opinareniur Orientales hasresim
Patrol. L.
A portu silentii collocare , ut excusareoi, quanlum in me esset, per taciturnitatis verecundiam loquacitatis audaciam. Sed vicisti propositum ac sententiam meam laudabili studioetimperiosissimo affectu iuo, mi Leo venerande [Lips. in marg. veneranda], ac
C0.MMENTAR1US.
Nestorianam ex Pelagiana prognalam defensorcs ha- bere in Occidente , qui Pelagiani erroris quoquo modo suxpecli redditi essent, per unum ex itlis voluerit vali- dissime Nestorium oppugnari. Rursum vero ne qui in Occidnte articulum illum de libero arbilrio Pelagiani erroris scripiis editis haclenus difendissent , affinitate dogmalis, conttirrecturi essent pro defensione Neslorii, Cassianum in primis, qui omnes anleceUebut, Leo dia- conun prudenter quidetu saiptione sua eum teneri vo- luil obligalum , et cum eo omnes qui inter catholicos Pelagiuni enoris videreniur esse faulores. Prwslitil id
n libentissime Casuanus, omniquestudio in opus incubuit,
" qno se acerrimum hostem cum Pelagiani tum Nesloriani prwsef.rrel erroris, quem jam Pelugianorum omnium famosissimus Leporius publicis litteris udeo fueral de- teslalus. Insuper autem pottiil illud etiam fuissehacde re Leonis consilium, ul per Joannem Cassianum Con- stantinopulilanas olim Ecclesiw diaconum, Conslanti- nopolilana admoneretur Ecclesia vitare Nestorium ; ut enim id eliam opiuari possimus, aposlrcphe xlla Au- ctoris ad finem operis cullocata fac.ite persuadet , cum demum post alia ejusmodi Nestorium exagitat inve- ctiva : Tu, o impiissime atque impudentissime prwr.larat urbis contaminator , calholicw et stnctw plebis gravis el exiliosa contagio, stnre in Ecclesia Dei ei loqui au- des , et blaspheniis ac furiosis voctbus tuis sacerdotes scmper iltwsw fidei el cathoticw confessionis in\amat, magistrorum priorum vilio plebem Constantinopolitunw Urbis errare (Cassian. de Incar. Verbi tib. vu)? Et cxtera qux habemur in fine libri septioii, qux et integre recilat Barouius. Ex quo qua raiimie qnave
C occasionc Cassianus ad scriliendos bosce libros a Leone fuerit iinpulsus, hactenus didicimus.
b Satis cvidens est ex hoc loco Joanuein Cassia num, antequam ad scriptionem horum lilirorumma- iimii admoveret, jamduduin absolvisse libros Col- lationum , ut recte colligit Baronius istis Cassiani verbis in medium adductis : Ex quibus, inqiiii, pos- sumus inteltigere ipsum anno superiori (429) vel qui eum prwcedil, nisi forte hoc ipso, easdem Collationes absotvisse. Hoc igitur exlremum Cassiani opus , et poslremus ejus ingenii parlus dicendus est, teste etiam Gennadio, qui ait in his libris scribendis apud Massiliainvivendi iinem fecisse.
• Sic enini ipse in extrema pcriodo collationis vi-
rv gesimx quarlx professus fuerat : Superest ut me pe- riculosistima hactenut lempeslate jactatum , uunc ad lulissimum silenlii porlum spiritalis orutionum vestra- rum awa comitelur.
(1 JOANNIS CASSIANI 1* • suspicienda charilas mea Romanse Ecclesiae ac di- X slnuosis traciibus draconem vis prophetica et sermo-
vini ministerii decus , producens me ex illo praeme- nis evangelici divina virius, me quasi incantalore,
diiati sileniii recessu in pnblicum formidandumqne irrumpat. Pareo obsecraiioni tuae, pareo jussioni;
iudicium ; elnova subire cogis, adhuc de pracleritis malo enim de me ipso tibi qnam niiln creilere,
erubescanlem ; cumqne etlam minoribus impar fue- maxime qnia id lecum amor Jesu Chrisli Domini mei
ro, par majoribus a te esse compellur. Ego enim ne prsecipit, qui hoc ipsum eliain in tc jubet. Superest
in illisquidcm opusculis, qtiibus peringenioli nostri ut effectum imperati negoiii ab ipso poslules per
oblaiiiinciilam Domino sacrificavimiis, inoliri aliquid quem imperasti. Tua cnim jam hic magis causa qiiam
aut usurpare lentassem, nisi episcopali iractus im- mea vertitur, tuum magis judicium quam meum of-
perio. Crevil itaqtte per te oris nostri et slyli digni- ficium periclitaiur. Me enim , sive par sim tuo im-
tas. Namqui jussi antea de Dominicis studiis locuti perio , sive non sim , ipsa aliqualenus obedienliac
suiniis, nunc id exigis ut de ipsa Incarnatiotie Do- ratio atque bumiliiatis excusat; nisi quod hoc plus
wini ac majestate dicamus. Ita qui pius in sancta meriti est in obsequio mco, si minus est in possibi-
templi velut per sacerdotalem manum iniroilucti litate. Facile enim cujuslibet jussioni ex abundanlia
suuius, nunc duclu tuo atque subsidio quasi in san- satisfacimus : illius officium grande est et mira- Ctoriim sancla penetramus. Magnus honor, scd peri- B bile, qui etiam idem in voto habet quod in viribus
culosa progressio [Lipt. in marg. professio], quia non babet. Tua ergo haec res , tuum negolium , tui
obtineri sacrorum penetralium ac divini praemii pal- pndoris opus est; ora et obsecra ne imperilia mea
ma non potest, nisi bosie superato. Exi.sis itaque ac pericliieiur electio tua ; et opinioni tanlae nobis non
jubcs adversum receniem lueresim ac b novum liilei respondenlibns, eliamsi ego per obediewiae veniam
hostem conserere iinbecilles manus , et conlra pe- bene pareo , tu tamen per inconsideramiam judicii
siiferi serpenlisgraves hiatus aperto, ut aiunt, ore male imperasse videaris. consisiere : scilicet ut insurgentem in Ecclesias Dei
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
« Mendum apparet in his verbis, quae nec pra-ce- num , qui anno Domini 428 vel 429 docere coepil
dentibns nec consiquenlibns cuharem ; et inulio B. Virginem Maiiam non esse 6eoto*ov, id est, Dei-
magis in etlilione Lngdiineusi nbi habelur : Susci- param, se.u inatrem Dei , sed xpto-xoToxov, ul voca-
pienda charitas mea liomanw Ecclciw, elc. Qnid eniin bal, id est, non Dei, sed Chiisu, id esl, liominis pa-
illud sibi, vull : Charitas mea flomanw Ecclesiw? Cre- renieni ; el in Chrislo duas esse persona-, alleram
diderim sic emendandmn , ut claiiias, non charitas divinam, aleramhiiiiiaiiam.lla Prosperin Cluonico:
legalur, et mea expuogaliir lioc iimdo : Mi Leo ve- Fieslorius, inquil, Conslnnlinopoiuanus episcopns no-
nerande ac suspiciende (vel ui alia lectio habel) : su- vum Ecclesiis moliiur errorem inducere , pncdicant
tpicienda clariias llomanw Ecclesiw ac divini minhterii Chrislum ex Maria hominem lanlum, et non Denm na-
decus, eic. Ui luec ad ip-uni Leonem referantiir, tum. eique divinilatem collalam esse ex merito. lluic
qiieni bis tiiulis honorariis exonnl Cissiaims, ut impielali prwcipue Cyrilli Alexandiini episcopi tw/u- clariiatem, seu luineii Ecclcsioe Romanr-, el decus sliiaet papw Cwlettini repugnat auctorilas. Haec Pro- ecclesiastici ordinis , seu ministeni, uii vere fuit, Q sper. AlOe Nesiorio quis qualisve luerit, plenius in
enm appellet. sequentibus declarabitur. 11 ScilicetNestorium episcopumCoiisianiinopolita-
LIBER PRIMUS.
CAPUT PRIMUM. damna crevisse, ila ut novo inauditoque miraculo,
Hwresis lnjdiw poeticw comparatur. muliiplicato monibus suis monstro lucri geuus esset
" Tradunt f.ilnihe poelarum, deseciis qunndam amissio ; scilicet dum quidquid fcrrum secantis
bydram capilibus, numerosius renascentem persua abscinderet, toium id fecunditas prodigioia gemi-
ALARDI GAZ^I COMMENTARIUS.
• Iin D. Uiernnymus in prncemio 1. 1 Commeni. in Itydra. mulliplex capilibus fera de V atentiniani schola
Jnreiniam : Leriucum anguem fabulw ferunt nntliis, generaia esl. Allianasius contra Arianos : Hwrelicut,
ex inedio capile , pullitlasse serpenlibus. Et in prafa- ait, ui res ipsa docel, pravum omnino el undequaque
tione lili. vi in Ezt-chieiem, ubi de Rulini jani defun- corruplnm animum ad hnpielaiem habet. Ecce enim
<li in iinpiilale sneeessorihiis agens : Puliibinn, in- ubique refniali Ariani , erubescere tatnen nequaqnam
qilit, quod medio serpente confosso , non reviviscerent possnnt : sed iiuemadmodnm in fabuiis etlmicorum ce-
hyilrw novella plamaria; el juxla (abnlum pnftantin, D lebrala liydra, snblatis pricribus serpenlibus uliisque
Scylta mortua, nequaquam in me Snjllai swvirent ca- pullulunlibus , periticaci/er contendebal uovo semper
nes, qni lalrare non cessant. Porro bytlrain linxenint objectu aiujuiuni coniraeum qui ipsi suos serpentes tol-
poel:e belliiam mulioriun capiliiin, in Lerna palmle lebal , ila quoquc insi exsecrabiles hontines, ellmico
omnia vaslanleni, qinniiiii uno exeiso plura renasce- animo, dejccli ab illis qttw objicielant, alias reperiunl,
rentur, qiix taiulem ab Htrcule feno faribiisque Jitdaicns ei stultai controversias coiuminisciintttr , ut
oppres-a fnerii. Dequo viile llesioilnniin ©soyov., et ita se iiiuqis t.hristi perduelles et oppugnatores decta-
Platonem iu Sopbisla. S"lcnt 1'aires ciim hoe mon- reui. Ejusdem eiiam falmlae elcgantem aceummoda-
«tro hereses atiiue hscreiicos conferre. Sic Irenaeus lioneni babet Basilius Siagnus in calce libri de Vera
Gnosiicos suggillans ( Lib. i e. 54) : Tales, inquit, Yirginitate. tecundum eot, sentemiw tunt, a auibus, velul a Lertuca
13 DE INCARNATIONE CIII\ISTI LIB. I. 14
naret, donec lnborans atque oesluans coeptae illius A Doiniinis Deus noster ulquod de morte hydrao illius
de>ectionis indusirius appetitor, cassatis lolies inef- ficaci opere virtutibus , forlitudinem belli armaret arte consilii, et, admotis, ul aiunt, ignibus, inulti- plicem piirtentuosi corporis prolem fervenli gladio desecartt; ac sic, ambnsiis intrinsecus mcdullis , ctim rebelles venas improbae fecundilatis exureret, landem parturilio monstruosa cessaret. Ita ergo etiam bsereses in Ecclesiis , illius quam poeiarum commenta finxerunt hydrac similitudinem gcrunt; et iske eniin adversum nos linguis feralibus sibilant, et isue virus leibale jaciunt, et isiae seciis capitibus reiuiscuiitur. Sed quia resurgcnte morbo non debet cessare medieina; et quanto major fuerit acgritudo, tanto instantior debet esse curatio ; polens cst enim
gcntilium falsilas finxit , hoc in Kcelesiarum bellis
veritas peragat, et iguilus sancti Spiriius gladius ;
ita in exstingueiula noveila Iueresi pcnitus in.dullas
perniciosae generationis exurat, ut tandem prodi-
giosa fccunditas cmorientibus venis parere desistat.
CAPUT II.
Varia hmreseon monsira ex sese invicem pullulantia describil.
•Nonnovaenim sunt haec in Ecclesiis monslruosi
seminis gcrmina : semper has Dominici agri seges
lappas sentesque toleravit, et assiduum in ea sulfo-
calricis zizaniae germen cmersit. Iliuc euim b tlebio-
nilac, binc « Sabelliani, hinc d A'Iani, hinc denique
6 Eunomiani et f Macedoniani, hinc s Fotiniani et
ALARDl GAZ^II COMMENTARIUS. ' In hujnsoperis adiiu imerest primum nosse circa B 'rem exsiiiisse blasphemabat
niysieriiiin Imarnniionis Doininicae, varios exstitisse
errores el lucrcses olim ab Kecle»U damnatas, quas
Tere omiies cnmpendio receuset Auctor; iiuarum ali;o
vcluii pnrentes, ali;e sobolcs earumdem meriio np-
pellenmr, qu.e quidein ad iria capiia revwari pos-
stint.Tria quippede Cluislo poiissiiituin retinen'la,
qiiiniuiii ail persomni ejus aiiinci, fides catholica
proliieiur : Priina est ejus divinitns, seu diviuic na-
lur.e vcntas ; scciindiioi liuinauiias, seu vcrilas hu-
iiuiii i: naiurse ; lerliiim harom iialuraruin ea con-
jnnr.iio, per quam lit ul vcraciier piopi ieque ct Deus
ei liomosil. 1'roiiule iriplices eiiain luieses circa
Cluisii personam reperiuuiur eirasse. Nam, iii ait
D. Augostinus , I. i Quaest. Evang. c. ult. , Aut de
diiinitule, aul de ln nianitute, aut de ntroque scu tiiii-
usque coiijunclione fulliintur. Ei I). Lm serm. 8 de
Nativit. liomini, siinilein lere cinn (ia si n>> calalo
guin liiijiiMiiodi luereseon de Chrislo contexens : Et
alii (M inicli.i i). iniuil, Domino solam liumanilatem,
alii snliim ascripsere deitatem. Alii veram quidem in
ipso dirtnitatem, setl cnrncm dixerunt fttisse simnlalum.
Alii profes i terameum suscepissecaruem, sed i)ei l'a-
Iris nun halmisre nalurnm ; et deiluti ejus qa? erant
hiimamv subslaniiw deputanles, mujnrem sibi Deum,
minoremque finxeruut, cum grudus in veru Diviniiale
esse non pissil. Quonium quia /md I eo minus est, Dcus
nun ent.Alii (Sabelliani, Patropaschiue) c gnoscentes
Patris et Filii iiullam esss disUnitiiim, qum non po-
leriint unilulem deitatis inteltigeie , nisi in unitate per-
sonoe, eumtlem asseruerunt esse 1'ntrem quem t'ii,um,
el nnsci et nulriri, puti et mori, sepeliri ei resurgere
ad eiimdem perlinere, qui per omnia et hominis perso-
nam implerel et Verbi. Quidttm pulaverunl Dominuin
Jesum Cnrittum non nostra; subblaniice c< rpus habuisse,
sed ub ehmenlis supcrionhus ac sublitioiibus sum-
plum. Quidtim auletn ( Valentiniaiii , Apollinarisiae,
Emioaiiani ) tesiimuverunl in cnrne Chrtsli liumanam
aniiiuim nnn htibilasse , nec fuisse , sed varies uninue
ipsam Verbi implesse dei atem. Quorum impudentia J)
in huc transiu, u! animtim qmdiin in Duiiiiuo fuisse
faterentur ; sed eumdem dicerenl mente curnnsc , quia
tnfltceret homini tua deilas ad omnia rationis tfji ia.
1'ustremo iidem assercre prwsumpserunl parlcui tjiiam-
thini Verbi in carnem fuisse conversam, ui in umvs
duqmaiis vurieiate mulliplici uon camis lanlum ani-
mec nie nalura, sed eliam ipsius Verbi soiverelur cssen-
tiu. Haec S Lito(V ide eumdemserm. i de N aiiv . Dom.).
0 isB ex bis qu.c infra diceulur evadent clarioia.
'' Elnoii, si-u llebion ( a qno Ebioniiae, seu lleliio- riiti-) priuius h i rciaich i posi Simm em Ifaguui. ni 1e-.tauii- l).lgn;iiius in episiolaad l'liil iilclpbioj (Vide Buron. tnn. I anno 74), seunclirisiinlliis. itsrmiju- (l;i:us ;> 1). Ilicronymo appeHatu» (In episl. ad Gal. c. lii),Clirisliuu piinnii lioiuinem.geu lioiniiicmlanluiii, non eiiau: Deum, asfervbat, ideoq,ue umi anle ma-
Iren. lib. i adversus lueres. c. 2ii, Epipli. haeres. 50, Aug. I. de llacres.
• Sabellius Noeii discipiilus et hacresiarches (aqud" Salielliani, qui et Patripassiani dicti ) personas iu sancla Trmilale cnnfunilebal (Baron. subanno 2G0), asserens Deum, secunduui qnod vellet, aut Palrem esse, aut Filiuui, anl Spiriluin sancliun, pruinde Pa- treui, ct Filium , et Spiritmn sanctuni unaiii esse personam et IrM nomina. Contra quein Alexandrina synoilus congregata , tres siibsisiemes persunas in una Dei solisiantia conlitendas decrevit (Daron. tom. III ). Epipb. liaTes. 57, et ex eo Augiistiiius ubi supia.
d Arius, sive Arrius, de quo alias etiain dictum esl , presbyter Alexandrinus lempore Constantini
Magni iinper.,<ihristum Deuinesse negavii, cieaiuram assernii.necFiliiini Patrieoaeterniim.elo^oouiTtov, hoc esi, coiisubManiialeuielcoe-seiitialemagiiovit. Quam- obrein n niagna syimdo Micxna condeninatus, in- fami exilu in publicis lalrinis animain simul cum in- leslinis excrevit. E|ibiplianius lueiesi 6'J, Aiigiislinus haeresi 49, Tlieoiloreius de Fabul. ILereiic, Socrales lib. l llistor. cap. 25.
• Eiinomius Aetii discipulus, eique impielate par, el lueresiarcba tiirpissimus, ul ex Epiplianio et epistola synodi Coiistaiilinopolitanae ad Damasuin, nccnon ct Smda et aliis liquet, non s> bnn id ipsum tennil quod Arius, Dei Filium creaturam assercns, et idem qunquequod Macedonius, de quo infra, Deum ni'gans Spirilum Sanctum,el eum inier crealuras colloeans, sed aniplius addidit ex ccenosa praecepto- ris sui Aetii diabolicaqtie docti ina, Spii iluni saucium creati Filii cieaiurain esse. Quaiu ob causam D. Ilie- roiiyinus in cpist. ad Epliesics c;ip. iv dixit : Arium, Macedonium et Eunomium. concordante in impietate discordia, ex uno fonle diversos hwreseon duxisse ri- vulos. Vide D. Dasilium lib. i et n in Eunoiiiium, Augusiinum lirresi 54, Sozomenum 1. vi cap. 26 (Buron. toui. III, <j«ho 00)
' MaccdoniusepiscopiisConstantinopolitanus circa annuin Doinini 558 docuil Filiuui quidem Dei esse per omnia siniilem Pairi, sed Spiriiuui saocluui esse creaturam. ijuem synodus CousiaiUinopoliinna jussu Damasi poutilicis congregati damnavii (Anuo 138). Kpiphanitis haeresi 7s, AugUstinus baeresi 52, Socra- tes I. i cap. 35, Tbeodorelus llisioriao Ecclesiaslicae 1. n c. 6.
g Foiinus, vel Plioiinus Sirmiensis episcopus, pro- diit lucresiarcha leiupnre CoiiMamii imperaioris, de quoS. EpipttaHiusbac scribit (lleeres.l\,Baron. lom. III, sub anno 3i7, et 357) : Pholinus ( ex quo sunt Pholinitiiii) lioc tempore vixit, et episcopus tnncla: Ec- elesia; cath.tjlicm fuit, qui infamia non minima elalus, et snpra omnes tinte se fitriosus factns, similia his quet 1'uulus Sumosalenus docuil , de Filie Dei sensU,et verba muledicenlia neuliquam consisiere valentiu evo-
!S
JOANNIS CASSIANI
1'»
Apollinaristse, cxleriqiie Ecclesiarum vcpres, et A in Tiinilate substantias. Ennnmius autem post liunc
enccanles lionoe lidei fnigem tribnli piilliilariint. Quoruin prinius llebion, dum Incarnalioiiem D.imi- nicain niinis asserit, divinitniis un conjunctinno nudavit. Sabelliiaiitein post huncbex dissimilitudine. hacreseos superioris sciitsma prorumpens, dum in Paire ac Filio et Spirilu sancio distaniiani iiullam cssi' coiitcndit, sacram et ineff.tbilcm Triniiaicm, quantnm in ipso fiiil, lilasphemn cinifnsioiie pernii- scuii. Secuia estdcinde lnincqucm dixinms ' Ariancc pervcrsiiatis impielas : qua: ne vidercittr sacras mi- sccre personas, diversas esse dixit atque dissimiles
quidrm, sed cju-dcm admodum pravilalis, d licet siniilcm sibi divinain esse asscruit Trinit.itcm.diver- snii taincii a seipsa cssc contendit, admitlens simi- litudinem, cxcludcns pariliiaiem. Maccdoniusqiioquo irrcmcdiabili in Spiiiium sancttim impiclaie blas- phemans, licet ejusdein subsianiiac Pairem et Filium dixerit, sancttuu tamen Spiriitim crealuram vocans, reusioiius Divinitalis fo!l, quia l:vdi in Trininic ali- quid non polcst sinc tolius Triniiniis injuria. Fotinus antciu "-' quainvis Jcsiun, qui ex Virgine natus cst, Dcum dixcrit, male tamen f cum principio bominis
ALAKDl G\Z,EI COMMENTAKIUS
tnttit. llic orifiinem a Sirmioduxit, el qunndoz:zaniiim in mundnm iitvexil, q»od temporibus Ccm tnntii factum est, u\qne hue in vila sitperfuil, a synodo UcciiUnlali in Sardica congregata subversus vb enm quam evomuit blasphemiam Asseril autem hic ab inilio Cliristum non esse, verutn a Maria, et hucusqne ipsum existere, ex quo
invtdia hwresiarcharum : propter quam causam lupi yrates ab Aposlolo nominali stint ( Act. vx ) : immo )iilem nostram, dum sibi adiersantur, affunuinl. Et Uilarius 1. vn de Tiinilale : Inconsonw peifidorum senleittia: in ttnum reclw ftdei modulum conrinui.t ; tropamnique iiostrce vicloriw, corum cassa certan.ina
Spiriius sanclus, inquil, supmwiil in ipsum et genitus B yignunt. Sabellii enim perfidia Arii damnat errorem.
est ex Spirilu sancio. H:vc Ei<iphanius. Addit S»zo- menus (Lib. iv cap. 5), Plioiiniini non lantiiin 1'auli Samns.ilcni, sed Ccrinthi ct Ebioitis damnalas luc- reses deChristoresliluere alque in-inurarvcnn.iliiin. Qiiod et beatns Hieronymiis, qoanliim :<d Rbionis hxre-iui atlinet, conlirmat (Lib. de Sctip. Eccles. in Pholino et in Epist. ad Galat. c. l), cx quiliiis pitet Plioiiniiiii ciim Ebione et aliis lixrcsiarehis dncuisse Cliristum esse piirum lioiniiiein, nec nuie Mariain exsiiiisse. De divinis iicm persouis idcin quo;l Paulus Samnsaleiius ac Sabedms, iiuamque tantiun operationem Pairis, ct Filii, et Spiriius sancli esse docuisse tr^dit Tbeodoretus ( l)e Fab. Hterel. lib. n), quod coiifirmal Sncraics (L>b. i Hist. cap. 25 ), ob idque in Concilio Sinnieiisi fuisse danina- tuin scribit.
11 Apollinaris, vcl Apollinarius ( a quo Apollinari- st.t!, vel Apollinaiii) Laodicenus grammalicus, pri-
rursus Ariani doymatis error Sabellii impieiwem exclu- dit, ail Vig lius marlyrqiii li»c argiimcntiiui copiosc traciat ( Lib. n ct iv, contra Eultjch. ). Quod si ali- qiiaudo inier sc conveiiiant. id dciiiuincfficiiiir, qnod Allianasiiis scntit cmlra Ari.mos, oral. 2, instar Ilcrnilis ei Pilaii in blaspbemias adverstis Cbristuiu conseniire.
c l.ilni hic alterum et huic similem catalognm hacrescon a S. Lcone conlexium ascribere, ut uirius- que collaiione, lotus hic loeus magis illuslretur. Sic enim ipsc. cxleras luereses do Cbriatn cum uua Ma- niclucoi iiiii haeresi cnnipirans eique oppniiens : Alice, imiu.t (Serm. & de Nativ. Dom ), hwreses. licct mc- rilo omnes in sua perversitate damnandai siut , habenl tumen singula; in aliqua sua parte , quoil veruiii csl. Arius Det Filium ntinorem Paire el creaturam defi- nicns, el ab eodem inier omnia creaium putans Spiii- tum sanctum, magua impietate se perdidit; sed sem-
mum calbolicus, el inagmc inter cailiolicns auctori- C piemain atque incommutabilem deitalem , quam in
tatis ( Baron. tom. IV, un. 573 el seg. ): post hvre ticus factus, et condcmnatus, qund Vcrbiun Dci do- ceiet accepisse carncm liuiuaiiain ahsque anima raiionali; divinas persouas esse in;vqualcs. in^gnum vidclicei esse Spirilum sanctiim, majorcm Filinm, maximum Pairem. Epiplianius liscresi 77 , Augusliuiis liu-rcsi 55, Leo supra cilalus.
b Sabcllii hseresim ac sciiisma ex dissimilitudine scu conlrarieiaie b.Treseos superioris, nempe Kl.io- nitarum, prorupisse, id csi, einersisse, vel oiium habuisse, dicit; quia cum Eliionii.c Cbiisuim puiiim hontinein asserercnt, ne diviiiiiaient in Chrisio pas- sain ndmiltere vidrrcnliir, hi cx adver>o (ut ub illis longissime recedcrcni ) unmu Patris, ci Filii, ct Spi- liins lancti pcisonani anuo-ccbanl : inule illud coa- sequeljaiur, ut sicui Filins, iia ct P.ncr, ct SnJriiui sanctus ab cis xque d.ceicnlur (pr< bscclns! ) iucar- naiiet passi. Sic hancscs plei33i|iiv ex iiicaula nlie- rius bxreaeos fuga et insectatione oborta) lcgunitir, ul de Ario comperlllin cst, qui Salicllii icrsonas Coufuodeiiti» odin, iu nalura disiiiiciioncm i cnlit: ei de Etilychele, qui Nc>iorii errorein fugieos, In natiiiaruui cnnfusiom m incnnii , nnam in Clni-m uaiiiram e iluabus coiiflilam consiiluens, ul de liu- jii-moili mciiio dici possit :
Inciclit in Scyllam, cuplens vitare Cliarylidim.
Indc vcrn coiiM'ipicns c>l, quod a 1'alriliiis pnvdica- lui, lia iciici.iiiiii inlcr n: pii};ii:is :ic di-siilia , prx-
clarat f»t; Ecclcsise ci.ilcl cx victorias cl iropxa. Sic Jiisiiniis Manyr qnae^tione i mi nrihi do\os : ttiine. inqujl, cim dnmnenl heeretiei alii ulios,ob i pinionimt dissen ioues . per.picuum e*l oikius eorum h-ire$es occaswncm hubuisse ex ambiiione el mutua
Trinitalis unilale non vidil, in Pntris essentia non ne- gnvit. Macedonius a lumine veritalis alicnus, diviniia- lem sancii Spirilus uon recepit; sed in Patre et Filio unam potentiam et eamde.m confessus esl esse nalu- ram. Sabellius inexplanabili errore conjusus, tirtntem subsiantia; in Pa.re , et Filio, et Spiritu snnclo inse- purnbilem senliens, quod aqualilati tribuere debuit, singulariluli dcdit ; el cum veram Triniialem inlelligere ii"» vaieret, tuiam eanidemque credidil sub triplici ap- pellatione personam. Plwl nus menlis cacilnle deceplus, in Cltrisio vcruin , ct utbstanlia: nonra confessus est hominem, sed cumdem Deum de Deo ante oninia sw- cuia genitum esse non crtdidit. Apollinaris fidei soli- ditnte privatut, Filium Dei ila veiam huinana; carnis credidil suscepisse naturam, ttl in illa carne dicerel animum uon fuisse, quia vicem c;'w.<. expleverit ipsa di- vini ns. Hoc motlo, si omnes, quos catholicu fides iatn- tial , retractenlnr errores. in atiis alque aliis qttiddam _ iniiiiiiur, </"0'' fl duviiiubilikiis possit atjungi. In Ma- v nicliwornm atitcm tcelestissimo dognmie prorsus niliil esl quod ex iitln purte possit toLrabile judicnri. Ha- clcniis sanclus Lco.
d Repugnare his verbU videtnr S. Augnstinus, nisi iianc siiiiiliiiiilincin cum ina.na dis.-iniiliiinliiic cniijunclam intvtligas. Sic cnini ipse hxrvgi 54 : Eunomius in tlialeclica prattalens aculius cl celerius defendil lianc hw.iesim , distinvlem per omuia Patri as>erens Filium, el F,lio Sp riii.m snnctitm.
c Non apparvi ex Epiphanio, llicronymo cl aliis, qiind Pholintis Jcsuni Hcnni coi lcssns fueril , sed poiius cnnlrariuiii, ul >\ iliciis palet; nisi Deuui im- proprie ct aqnivocc iiunciipavcril, ul alii hxre- lici.
' Phrasis obscura. Sensus cst, Clnisium non
17 DE INCARNATIONE CIIP.ISTI LIB. I. 1»
principntm esse Dei confinxit. Apollinans vero lio- A injuiia esi. Ita singnli cx similiiiidine hxreseos b»«
minem uniiuin Deo inconsiderate intelligens, huma- nam euin non lialmisse animam male credidit, quia non minoris errorisest Domino Jesu Cliristo impro- pria addere qnain propria derogare. Quod enim de illo non ita dicilur ut est , etiamsi honor videalur,
resim procrenntcs, omnes quidem a se diversa, sed omnestamen fidei adversa seiiserimt. Nnper quoque, id est, in diebus nostris, emerMSse a hoeresim vene- nosam, b et maxime Beligarnm [Lips. in marg. ex maxima Veligarum] urbe conspeximus, certi erroris,
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
solnm ulhominem, ex tempore natum, sed etiam quatenus Dcum; quia nimirum crcdehat Plioliims Cliristo commiiiiicatiin a Deo <li vinii.ncm non per gpinTalinncm .vtemaiii, sed |>er iinctioneni giati;e ( t iiihabilaiioneii) : proinde posse Cliristum appellari Deum,sed Denm faclum ei tempor.dem, non ;eter- mim. Quod idem eliam doruil Nestnrius apud Tlico- doielum lib. iv Hxrel. Fab.
» Pelagianani haeresim, etsi eam non nominet, omnino designalam exislimo, quam et scquenii eap. acrius perslrtngit , quie sicut alt Klioivtnrnin crroie traxit originem , ita eam ad Neslorium ci Nestoria- nos Ir.msfiidit, leinpore imer utrotque media, ut in- ferius dicit : uude illorum sobnles ct fllia, liornm parens et procreatrix dici pnliiit, uli infra ptenius osiendeiiir. Hanc autcm h cresim , Pelag anain srili- cei, ntiper, iil est, suo lewpore emer isse dicit Cas- siaotis, neiiipc circa aiiouin Domini llo secutnliiiii Baroniitm. Undepassim ab llicroiiymn viralnr nova ex veteri hmresis, el Pelagiani novi ex veteribns hccre- lici (Hieron. in Bierem. cap. 2, ci5 et 30). Et Angu- stimis lilirode Haresibus : Pelagianorum, inquit. cst hasresis hoc lempore oinnium recenlisf.inta o Pelaqio monachn exorta. Eam vero inccrti iioininis, sed cerli errinis esse dicit, quia liiuc nonduui ejusaucior in- notuerat. Pel.>gi n ni enim diutissiuie int.-r catholicos laiuisse el suas Inrrcses clanculo seininasse, ante- quam deiegereuir haerelicu», ejusque nnmen propa- lareiur, haoil ohscurc indicat S. liieronymus in pra-falione lili. iv in lliereniiam, ulii ait : Subiio hw- resis Pythagorce ei Zenonis kiralziu; , vm Ktauxpm- aiat. id cst, impasnibilitatis et impeecantiie, q.cc olim in Origene et duduin in discipntis ejus Cruniu Eva- grioque Pontico, e Joviniiino jugulnia esl , ccepil re- viviscere, et non solnm in Occilenlis(Bnr. ubi mpia), ted et in Orientis partibns sibilnre. el in qiiibnsdam insulis , prcecipueque >ic<lice el Bhndi , maulare ple- roj/tie, et crescerepr dies sinaulo>, dum Hcrelc docent et publice ncgant. Cui rcspondere di-x lacem et d lo- rem silentio devorans . crebra (ralriim exposlulatione compulsus; nec lamen liucutqu- prorupi ut auctorum nomiua ponerem , mnlens eos corrigi quam infamari : nec enim hominnm, ted erroris inimicus sum, elc.Qimd enini lnc Pel gianos notet llierooymiis, niaiiilestiiin est ex cpistola ejiisdem ad Cicsiplioiileni. clexdin- loiiis advcrsus Pelagimios, vbi imer alios Pelagiaoo- riirn errores, praecipne illam uit&Btwn et avKftajOTJj- aiav, id cst, impassibilitaiem et impeccanliam in- sectalur. Subdit porro uhi snpra idein Hieronymus, Pelagianos oceulie latcntes, et doccnics exagitans : Aut bona sunl qua; docetis, aul mula. Si bona, defen- dile libere ; si mala, cur occutte miseros jugutatis er- rore, rectmque fidci ad decipiendos simplices jactictis exposilionem ? qua: si vera est, cur absconditur? si falsa, cur scribitur? Itogo, qucc esl ista insania? prat- cipicnte Apostoto, ul pamti simus ad satisfaciendum omni poteenti nos rationem de ea qtirn in nobis est tpe (I Pet. in ) . et Propheta ctamante : Loquebar de tesliinoiiiis tuis in conspectu regum, el non confunde- bar (Psal. cwm). lsti p- blicum fugiunt, et susurrant in angulis pcrdilorum, dotenlque quasi pro suis, qum s'ia metuunt confiteri. Ita Hieronymus.
b lia Basileensis codex, qitein secutus Planlinu?. Alii vero, ut in inargine nolatiir, £.c maxima Yeli- garum urbe. Que lcclio aupic prohatur. At qiiacnain liscc Beligarum seu Vcligarum urbs? An foite Beli-
g.irttm posittim pro Belgarum? Non existimo : non enim in Belsio, seu Gallia Belgica, sed Narbonensi (puta apinl Ma^siliam), egisse ei scripsisse memora- tur Cassianus, Gemnidio, Tritheinio, aliisquo aucto- ribiis. In hac amhigniiaie nihil prius occurrlt, quam Pelngii pairiam, poia Br laniram. vel ltritaniii:e ur- bein, iiinle p' stis illa emerserit, hic viHeri designa- tam. Nam Pcl ■ginin mon iclium Pelagianac lueresls auclorem, Britonpin, seu Brilannuin nalione exsii- tisse iosiouai S. Ilieronymus epi^tola ad Ctcsip: oo- icm (Cnp. i). iIiiiii enm ejtisitue commililonem Cce-
„ lcstiiiin rcrsliingens, Briianniae tyrannoriiiu fcriilis ei Scoticie gpntis meminit ( sic enim legendum, Scoiica', iinn Stoicc, ut habet Mariani lectio). Rur- SOS alibi (Iiipcefat. lib. itt iii Hierem.) hcc de coilcm. supprcsso lanieii noinine : Habel enim pro- genitm Scotica; gentis de Britannorum vicinia, qui juxta fabutas poetarum, instar Cerberi, ipiriluali per- cuiiendus est clava, ul mterno cum suo magistro Plu- tone silentio conlicescat. H;rc ihi. Quibns piane signis, ait Barooius (Tom. V, sub anno 410), rii.V/is de- scriptum esse Pelagium nalione lirilannum, voluptuo- snm tuncrmonaclium. Denique S. Augiistinus cpistola 10> Pelaginin asseril Brilonem fnisse co^nomina- tum. Ncque vero inde coosequens est, Cassianiini in Biiiannia, vel in Ueligariiui urbe fuisso : non enim dicil se liriiaimiam aut Beligarum iirbem oculis conspcxissc, sed illain vcneun-aui hare<iiii (m mpe in suis scipiacibtis) imle suh inceno noinitie recens cinergentein et prodciinteui. Quod si liacc expositio de Betigarum urbe aMcui displiccat, alleram ei sug-
C ftero non minus probahilem, quam, si magis nrri- dcii, sciiuaiur, iii per iirbeni Vehgarum (non Beli- gariim) Velia, id est, Ronia, Veligaruui, id cst, Ro- iinnoiiiin nrbs. et qniilem iuaxima, ut hor. loco haliel allera leclio, inlelligaliir. Siquidcm Rotnam, prisco vncabiilo, Veliam, vel in tilurali, Vclias, fuisse appcllatain a Velia Rom.-c colle cdiiiore, sic dicto, qnai Vcllia, qnod ihi paslores lanam vellcre soliti essent, aiiciori's sniil qni de antiqiiUalibns urbis RomaB ct Romanorum sci ilioni ( Vid. Synonyma Or- lelii , verb. Homa). Et taoec qnidem conjcctnra et qiialiscnmque cxposiiio eo plausihlior apparel, qnod ceri» cousiet Pclagiuin, cnm ab Orientis partibus, nhi prinmm damnalus fuerat , in Occidenlem sc cnntnlisset, primum in urlie Rnma, quarumdam qii;rsiionum pr.-etextu, sunrnm hocresiim venena sparsi^se, id altestanle Anguslioo (Lib. de Pec. Orig. cap. 21), ubi ait, eum diutissime Roma; vixisse, ilii- que in iiisputationibus, contentionibusqiic vcrsatum,
D caplantem undique occasioncm hxresis propngandac et propngnaiid.e. Quo lempore iniercuriente, per- qnam credibile est , Joannem Cassianum Roni;e egisse,et apud summiim pontificem legaii iniintis pro Chrysostonio in exsilitim pulso explevisse, tum scilicct ha2C vcnenata liacresis, velut horridiis an- guis e laiiliulo suo sensim prodiret, et suo alflaiu pcsiifero urbem illam maximam inliceret, ut merito dixeril Auctor, nuper eam ex maxima Veligarum urbe emerjientem oculis conspexisse, anliquo usus vocabnlo, coque miiius noto, ne Romanae urbi vide- reiur sponte detraliere, eainque infamare voluisse. Verum cum ncc in his quidem aniinus acquiesceret. alia rursiis de Velia, seu Veligarum civilaie alitcr opinainli sese ohtnlit occasio, ex quodam A. Gellii luco (JVoet. Altic. lib. x cap. 19) , ubi philosophum
40
JOANNIS CASSIANl
SO
incerti nominis: qniacum recenlicapite*ex aniiqua A maret assumptum : b confinis scilicet huic hseresi
Ebionitarum slirpe surrexerii, dubium admodum est anliqiia magisdici.an recensdebeat.Novaeniinasser- (oribus, sed veiusta erroi ibus luit. Soliiarium qtiippa hominem Dominum no-iriim Jesum Chrisium nalum esse blasphemans, h e quod ad Dei posiea honorem poiestaleiiique pervenii, liumani meriii, nnn divinx asseruit fuisse naiurae : ac per boc eum divinitalein ipsam non ex proprieiale nnilae sibi divinitatis sem- per habuisse, sed postea pro prrmin laboris passio- nisque meruisse; cinn ulique Dominum Salvalorcm- que nosirum non Deum natum, sed a Deo blasphe-
quae nunc cxslat, ei quasi germana ac consanguinea,
qiurquc lam Ebionilis quain bis reienlibus consen-
tanea, lempore quidem inier utrosque media , scd
ulrisque tamen perversitaie conjuncia. Sint quainvis
ejiis ii-iiniilla alia hisqu.ejam ditimus consiniilia, scd
longuin est universa memorare. Neque enim nunc
ad diceudum commemorationem practeritorum , scd
coiifulationem novornm snmpsimus.
CAPUT lil.
Petagianorum pestilentem errorem notat.
« lllud sane uiium piaeiereundum non arbiiramur,
ALARDl GaZjEI COMMENTAIUUS.
qiiennl im indncit reprehendentem hos Virgilii ver- SU- ( .Eneid. Vl) :
Eripe me bis, invicte, malis, aut tu raihi terram Iujice (uaiuque potes) portusque require Vtlinos.
Quomodo, aiobat ille, rm( Palinurus novisse, aut no- minnre potttit portus Velinot, et jEneas ex eo nomine locum intenire, citm Velia oppidum, a quo portitm, qui in eo loco est,Velinum dixit, Servio Tutlo regnmile Romm potl annttin amplius sexcentesimum . qttain jEneut xn Italiam venit, conditum in ngrn Lucano, et eo nomine appettalum sit? Nam quictb Uarptiln reqis Cyri prmfeclo ex terra Phncide fugati sunt, alii Ve- linm, partim Mutsiliam condiderunt. Il;ec ibi. Con- sentanee Ambros. Calepinus ex Slepliano : Velia, inquil, Lucanim oppidnm in sinu Pmstario condititm a Phoccmibus, anlca 'E)iia dicta, el incolm ipsi Eteatm. Est et Veliuus lacus de quo Plinius lib. H cap. 12, et Columclla lib. vi cai>. 16, ex quibus conjicere licet hanc foriasse Veliam (a qua Velinus porius dictus) a Roma longe diversam ac dissilam , hoc loco a ('assiano designalatii, utpote Massiliae, in qua agebal ipse , et nnmine , et antiquilate supparcin, iinino ei condiiione cognaiain et vicinam , sibique probe noiaui et freqiieniai.nn, iu qua Pelagiana hac- re-is jaio luni pullnlare, aut sna venena diffindere cceprii. Rabei, leclor, ttiplicem de Ve rum civitaie opinaiionem aut conjeetuiam, nou as- serlioiiem. Tui erit judicii vel arbitrii quain malis am- plecti, aulquid melius, si occurrai, beiiigiiesug«erere. * Qu itcnus Pelagiana h rresis ex anijqua Ebioni- larnin stirpe surrexeril, et nomiullam originein traxe- rit , in sei|iienlilius explicat , iiimiriiin qua parle cuni Ebionilis Cbristi divinilalem ncganlihiis, ipsum solitariuin, seu puruin hominem asseruit : qui lainen error inier errores Pelagianorii.n ab Hieronyino ct Augusiino non expriuiiiur, nisi siib illis verbis Au
gnsiini inielligamus csse r.onipiehensnm ; ubi post peculiaria Pelagianorum dogmala rccensila : Obji- ciunlur, inquil {Lib.de llmres.c.SH), es et alia non- nutla, sed isia sunt inaxime, ex qiubus inteltiguntur clittiu illu , vel pene cuncta pendere. Porro speclavit hunc loeiini Baronius , cum de Nesloriinat baresis oriu ei scaiuiigine. agens (Tom. V sub annn 4"2S) : Deducil, inquil, eam Cassiuiins e (aUutentii fontibits Dionmis, derivatque per lutulentos ipsorum cuniculos, r» qui Christi neqavcrunl divinitatem : denium per Pelu- gianorum esse perductam cioacas tradit. Ila c Baronins, uuae biiic Iqco non nihil lucis aflcruul, ei noslrse ex- positioni siifrr.iganlur.
b Conlinis Peagiana haeresi Nesiorian.-e , inter Ebiouilasei Ncsturianos ineilia , ul dictum csi.
* lllusirai itidem bunc locnm card. Baronius, at- qne ex co palam oateudil Nestoriura non laniuui fa- visse Pelagianis, quod piius demonstravil luin ex edir.to Theodosii iniperatoris, tum ex liueiis Culis- tini pap.it ad ipsum Nestoiinm; sed e.iiain iu aliqui- bus eadem sensisse cura illis : Elenim, ini|nit. sicttt de radict truncus, ita tx Pelagianu impielaie Nesto-
rianas liquel proqressas esse blasphemias : ut non mi- reris cum vides Nestorium, Pelagianos hmreticos 11(171/« damnulos episcopos recepisse Constaminoputi. aque ut genliles suos omni officiorum geitere confovisse, scripsisseque pro bis iterum ad ipsum Romanum pon- lificem Cmlestinum. Symbola namqtte inlercessisse in- B ter Pelaqianam atque Nesiorvmam hmresim plane deteyit tassianus, secretorum Petaqiunoiutn nptiine conscius, in iibris ad Leonem, Rnmanm Ecclesiw dia- conum,de Incarnatione Verbi.ubt primum hmc habet: Iltttd sane unum prmtereundum non arbitramur, quod pecutiare et proprium supradiclm illius liareseos qttm ex Pelagiano errore descenderat, fuit quod dicenles quidem solilarium hominem Jesum Christum sine ulla peccati conlagione vixisse, eo progressi tunl ul assere- rent liomines, si velint, sine peccalo esse posse. El in- ferius : Vnde adverlit novus nunc jam non nova- hm- reseos auctor (Nestorius scilicet) gui Dominum Salva- toremque nostrum solitarium hominem nalum esse con- tendil, idem se omnino dicere quod Pelagianistm anle dixerttnt, elc. Et panlo post : Nec dubium est, rtipsa peniius declaranle ; hinc enim illud est quod iitterces- sionibus suis (Neslorius scilicel) Pelagianislarum que- relas fnvct, et scriptis suis causam illorum asserit quod sttbtiliter his ac(ul verius dicam) subdote patrocinatttr , comaugtiinem sibi improbitali intprobo fuffragatttr af- fectu, sciens scilicet ejusdem se esse sensus, ejttsdem et Vcliga- C spirilus; et ideo dolens coqnilam sibi hmresim ab Ec- clesia esse disjunctnm, quam scit sibi utique perrersi- late conjunctam.il tvc Castianu* de proleciione el com- munione Westorii cum Pelagianis; idemque inferiut eadem refrical et exugqerat. ei acerrime (ul par est) in ncf ndum hmresiarcham Sestorium inveliiiur. Sed hwc ontiiia in Leporio Petaginno satis perspicuo de- monstravit exempto (Libro v de Incurn.), ea diserlis sane veibis ipsum esse professnm in Occidenlc, gttm posten in Oricnie Nestoritts creatus epi&cnpus prmdtca- vit, licet ille pwnitens pnlinotliam recantarit. Sed sicut dolosam, itu inanem prorsus '
esse sctus excusalionem illam Nestorii ad Cmlestimtm, qua, ut se Pelaqianum minime esse diceret.de peccato originali atque delibero hominis arbxtrio demonstruvit se rccle sentire ; nam, elsi non qninia hcrresis Pelagianm Lernam hydtce ca- pila in ipso videas, iiuum sallem, illutlque ferocius, in Filium Dci ejuque Mtttrem extcntum fuisse cunstat. Hucusque Baronius, ex boc pricipue Ca^siaui loco, osieudendo qnx fuerit Nesiorio cum Pelagianis ani- moruni et sententiarum cnmtriunio ei concordia. Ex qiiiims inielligiinus Nesioriuin cum Pelagianis non in oinnibiisqnidem consensi-se, sed in duobus pne- cipue capiiibus, puta de Chrisii diviniiaie, sive de unica Cbrisli persnna in duabus naiuris Biibsislenle per unionem hypostalicam, qua fii ut idem sit Deus et homo, el de vera esoToV.ou, seu Deipar e Virginis appellatione, sed quod Virgo Denm et hominem ge- nuitiit, quod Nestorius Pelagianis dograaiihus irlne- rens pernegabat. At Pelagiua peccalum orisinalc in parvulis negabat, et libcruni hoininis arliiirium graii;cDeipra?ponebai;Nesioriusnon item, utcxlitie- ris ipsius ad Coclesiiuum pontilicem colligtl Baronius.
21
DE INCARNATIONE CMRISTI LIB. I.
quod peculiare ac * proprium Hipradiclae illius liae- rcseos, quoeex Pelagiano errnre descenderat, fuit : qund diceutes quidem soliiarium liominem Jesum Clirisium siue ulla peccati contagione vixisse, eo prngressi sunt , ut assererenl Iiomines, b si velint, sine peccato esse posse. Consequens enim exislima- banl,ut sihomosolitariusJesus Christussinepeecato fnissel, oinnes quoque homines sine Dei adjutorio esse possint, quidquid ille homo solitarius sine con-
ALARDI GMJEl
■ Suspieeiur fortasse quispiam de Nestoriann 1i.tr- re*i harc dici, quod verba isia pnrseferiwl : Qti(e ex Petngiano errore descenderal. N siorianam siquidem liiiTcsiin ex Pelagiano errore seu haere-i de*cendisse ac velul ex fonle profluxisse, j;nn oslensum esl, et alias eliam plenius ostendeiuliini. Yeruni aliter se res habet. Nnn eniin deali.i quaui de Pelagiana hae- resi imelligi posse nianifesium est ex seqiieniihus, ulii coinineiiinraiis aliquoi erroribus Pel;»}; iiniorurri, subilit Auclor Nestorium idem diecre qund 1'clagia- nisl.e anie dixerunl; et idcirco ipsmii Neslnrium non novjc bacreseos auctorem nomiicit, quia scilieet eam- dem li.Tiesiui Pelagius nnte i|i-uin lemierat et i ro- mnlgarat. iNeqne vis in illis verbi- faciemla esl : Quw ex Pelagianoenore descenderut. Iiicilur eniin lia-rt-sis Pelagiana ex Pcl.igiano errore descendisse, quia a Pelagin errante el eirca lidem naufragante inventa et propalala.
b lntellige, sine Dei adju'orio, ut posimodum ex- ponitur, id e-t, sine anxifio Dei stipernalurali. Eiiu- ineranliir atltem hic qualiuir errores qnos Pelagianis allribuil Auctor. I'i miis error, Dnmiiium Jesum Cliri-lum boiiiinem esse soliiarium, id est, puriim hominem, non Deuin, quod anle Pelagium nmlii alii harretici dociierunl. Secundos error, uniiiiiqiiemqtie hoinineiu, si velil, posse esse absque peccaio, iilque sine auxiiio graiiae divimv, nt diciuui est, quem erro- reni ilicil e-se proprium »c peculiarem ha-rcsis Pe- lagian i- : nun quod vcl primns vel solus id Pelagius docuerit, eonliariiiin enim asserit I). Hierpnyiiins in episinla illa ad Cicsiphnuiem, nlii et Maiiicliaum, et Priscilliauum, ei Origcnem, cl ali<>s ejusdem haere- sis ponit auctores et asserloe-, qmnl Pelagiailis ex- prohi ans : Pudeal ergo, inrfiiit (Cba 2), eos iirincipum et sociorumsuorum. qui oiunt pusse hominem sine pec- cato esse, si velit, quud Crccci ilicunt «v«uk|OT)jtov; sed quia id uoiim ex praecipnis cpilihns im-rcseos Pelagiaoas, ac veluti siiigularedafima Pelagii, inajnre stmlio et ciinienliicie ab ipso promulgaluni, ul patet tiini illa epistnla D. Itieronymi, tuin ex lilnis ailver- sus Pelagianos, ulii callinliius, sub nnmine Allici, p'imuiii dialognm cnin Cniobiilo Pelagiauo sic ex- orditnr : Dic mihi, Critobule, verumne est, quod a te scriplnm audiu, posse hominem sinepeccato esse, si ve- til? El respondel Crilubtilus, verum. Iilipsiiui eliam lestalur S. Au.Tistiiiiis, liiee de Pelagianis seriliens (llwres. fc8) : In id e.iam progrediunlur, ul dicnnl vi- lam justorum in huc twculo nullum omnino liabere peccatum, et ex his Ecclesiam Cliriti m liac morti.ti- tale perfici, nf «il omnino sine mucula el rugn; qunsi non sil Clirisli Ecrlesin quw 111 loto orbe leirarum cla- mat ad Deum : Dimilie nobis debitit nosira. Deuque ill cnncilio qiioilam l'ala3still0C0inpu|s|isest 1'elagius damnare bmic arliciiluni : Fili/is Dei nou pusse vo- cari, nisi umni modo nbsqne o.nni peccaio (ueriitl c/fe- cti (Vide Baron. lom. V num. 415). Tertius error, Christum Doiiiiniini in hiinc muuduin venisse nou ad redimeiiduiu geuns humaiium, -eil ad pnrlieiKlniii duinlaxai virtiiiisexeinpliiin, neinpeiit liomines iln- ccrei humiliiatein clianlalem, elc. Conlra qoem er- reiem sanctus Leo pie et pniilcoier idmonuil in Clirisli morlediio esse ronsideranda, exeinpliini et sacrainentiim : Salvator, inquit (Serm. H et 16 de Pa$$, Dom.i, no$ter univer$i$ in se credentibu$ et $a-
A sonin Pei esse poiuisset. Ac sic nullam facerent in- ter oiniieni bominem ac Dominnin nosirum Jesum Cliristum esse distaniiam; cuni idein uiique homo nisu aique indusiria sua mercri posslt, quod Cbri- slus studio ac labore meruisset. Quu factum cst ut in majorem qunque ac monsiruosiorem insaniain prorumpeuies, dicerent, Dominum nostrum Jesum Chrisiiim IiiiiiC in miindiim, non ad prsstandani hu~ mano generi redeinplionein, sed ad praebenda bo-
COMMENTARIUS. cramentum condidil el exemplum, ut unum appreben- derent renascendo, alterum sequerentur imiiando. II bi noia primo loco sacraiiienitiiii, seu mystenum re- dcmpiioiiis liiiic.ana', ui priniariam causam adventus Chrisii dcsignari; secitnilariam vero ipsios excm- plmii ad iiniiaiidiim pioposilum. Ki rursus alibi : Ab
B omnipoienti medico duptex nobis remedium prwpara- tum est, cujus aliud est in sacramtnto. aliud in exem- plo, ul per nnum conferanlur divina, per aliud eritjttn- tur Itttniana. Sanclus ilim Bcrnardus contra Petrum Abaillardimi , qui eumdem errorem pra-dicahat, agelis: Qnid lex, inqnil (Epist. 190), quid prcphetw, qtnd apostoli, qnid apostolici viri nubis aliud evangeli- zanl, quam quod solus tu negas, Dettm videlicel (a- clum huminem ut hominem liberarcl ? El si angelns de cwlo aliutt nobis evangeit&averit, anatltema sit. Et in- ' ferius : Quid prodest $inoi insiiiuil (Christiis), $i non restiluit ? Aut numquid frustra inslruimur, $i non de- struaiur in nobis corpus peccati, ulultra non serviamu$ peccato? Si omne quod profuit Christus in sola fuit ostensione virtutum,re$ta< ut dicatur quod Adatn qito- que ex sota peceati oslensione nocueril, siquidem pro qualuaie vulneris allata est medicina. Sicut enim in Adam omnes moriunlur, ila et in Chrislo omnes vivi/i- cabuntur. Ergo sicut hoc, ila el illud. Si vita qnam tlat Chrislus non ett atia quam institutio ejus , tiec mors
C ulique quam dedit Adam atia erit similiter quam insti- tulio eju$ ; ut ille. quidem ad peccatum exemplo suo, hic vero exemplo et verbo ad bene vivendum el se dili- gcndum homines informaret. Si Chnslianw fidei, el non Pelagianw hwresi, acquiescenles, generatione, uon in- sitlulione, Iraductum in nosconfitemur Adw peccalum, el per peccalum morlem, faleamur necesse est et Cliri- sto nobis non inslilutione, sed regeueratione resliiuiam justiliam,el per justiliam vitam ; ut sicnl per unius tle- ticlum in oinnes hcmines in condemnalionem.sic etper unitis jiistiiiam in omnes homines in condemnalionem vitw. il.ce S. Bernardns. et quae seqiiiinlur in eam- dein seiitiTiiiain. Quarlus error Pelagianoium liio nolatus, Chrisium non natura, seil suis meritis lan- dem adepium esse divinilateiu; iiempe auno vigesi- mo factum esse Chrisiuin per hapiismuni, et post pissionem el resurrectionein suis eiiam meriiis fa- cluin esse Oeum ; et posse eodem inodo alios homi- nes suis viribus beue vivere, et ad beaiiliiilinem et
D quaimtain divinitaiem pcrvenire, sicut Cbristns per- venil. Quos oiniieserrores (exceplo fortasse sccnmlo) secuium esse Nesiorium indicat Aucior, ut Pelagii non siUim collega, sed discipn'iis dici nierilo dclme- rii. Ubi aniiiiadvertendiim est Ncsionum sic dnas in Christii |io>uisse pcrson s, ut cliam lempore prius liominem esse dicerct, qnam a Verbo assumereiur, siquiilem stmlio cl voluniale virtiituiuqne nieriiis id lainleiii linnoris consecuiiiin esse, ut Kilio Dei siu- gulari amiciiia jungereiur, immo et Kilius Dei et Duus diceretur. Unde illa inenioraiur Nesiorii blas- pbeina jactamia : iVoti invideo Chrislo fuclo homim Dei, quia, si volo, fio el ego. ldeoque Prosper, in epi- taplno Ne-toriana' et Pelagiana; basrescon, sic eas loquentes iiitroducit (Lib. de lngralis) :
Quo nos proocipites insana superbia niersil,
Exutas ilonis, et luniidas uierilis? Nam CUristuni pielate operuni et niercede volentei
Esse Deum, in capitis loedere non stelimus.
«5 JOANNIS CASSIANI 24
notum aetuum exempla venisse : videlicet ut disci- A rrnn siirpe descenderanl, • divina ope jam ac pietate
sanali sunt, orandus quoquc etiam niiiic Doiniuus Deus noster est , ui quia cnnscntane.i' silii in quilus- dam sunt d prisiina illa hxrcsis et liaec nova, siiuili-
plinam ejus sequenles liomines, dum per eamdem viam virtutis incedercnt, ad eadcm virtnlum prse- mia |n'i ven rent : * evacuantes, quantum in ipsis fnii, niniie sacri advenius donum et oinnein divinae redemptiouis gratiain, cum idcm diccrcnt homines cnnscqui posse vivendo, qund prnestilisset Deus pro liumana saluie moriendn. Adiliderimt quoque Doini- iium, S ilvatoremque nostriim post bapiisma facinm esse Clirisium, pnsi resnrrectionem Dcum : alierum assiguantes unciionis mysterin, alterum mcrito pas- sionis : unde advcrlit novus nunc jam, non novae liaercscos aueior, qui Doniiniim Salvaloremque no- slrtim solitatium hominem naiiim esse contendit, idem se omniiiodicere qnod Iviagianistre anie dixe-
lius malorum iniliis similetn bonorum exilum largia- lur. e Leporiusenim tunc monaclius, modo presby- ter, qui ex Pelagii, ul supra diximus, insliitttione, vel poiitis pravilate, descendens apnd Gallias asser- tor pnedicix haeresens, aut inier primns, aul inter maxiinns, fuit a nobisadnionitiis, a Dco emendaius; ita male conceptam pcrstiasionem magnifice condem- navit, ut non minus pene admiranda sit correciio illius,qiiam illxsa multorttm fldcs; quia primum est errorem pcuitus non incurrcre, sccundiiin benc re- pudiare. Is ergo in se reversus, non soltim in Africa,
rtint : el consequens errori sun cssc, ut qui uiiqiie B ubi itinc erat alque nunc est, lam crrorem suum cuin
sine peccalo solilarium hominem Jcsnm Clirisium vixisse asserit, nmnes qnoqiie pcr se h niincs sine peccalo posse esse blasphemet : ncc nccessariam quoque exemplo illius dicant rcdenipiioneni Domiui fuisse, ciim ad ccelcsie rcgnum suo tanium homines nisu (ut aiunt) valeant pervenire. Nec dullium id est, re ipsa peniltis declaranle. lline eniin illud est, b quod intcrcessionibus stiis Pelagiatiisiarum querelas fovet , et scriptis suis causas illurum as- serit : quod subtiliter his, vel, ut verius dixerim, subdole patrocinalur, et consanguineae sibi improhi- taliiinproho suffragatur aflTectu, sciens scilicet ejus- dem se essc senstis, ejusdetn spiritus , et ideo do- lens cognitim [Lips. in marg. cognatam] sibi hscrc-
dolore quam sine pudore cmifessus est, sed eiiam ad onines admodiim Galliae civitates flehiles c> nles- sionisac plancius sui liueras deiiil : scilicet ut ubi deviatio ejns prius cognita erat, illic etiani emenda- lio no-ceretiir; el qni lesies erroris antea fuerant, iidem postea correctionis essent.
CAPUT V.
Publicum peccattim publica confessione diluendnm esse Leporii exemplo confinnat, simul ex ejus tenlenliu docens quid de Verbi lucarnalione sentiendum sil.
Ex cujus confessione, vel potius deploratione, noniiulla inscrcnda exislimavimus, duplici ex cansa: ut correciio eorum et nohis testimonio et his qui nu- tanl excmplo esset ; quoruinqiieerrorem sequi non
sim ab Ecelesia esse disjnnelam, quam scit sibi uti- C erubuissent,enruin cmendaiionem sequi non crubes-
cerent ; ac sicut siinili apgritudine iuflrmareniur, ita simili remcdio sanarenlur. Is ergo agnita opinionis suoe perversiiate, et inspecta fidei luce, scrihens ad episcopos Gallicanos, iia cxorsus est : Quid in me primum, o domini mei venerandi et beatissimi sa-
que pervcrsitateconjiinctam. . CAPUT IV.
Leporius una cum aliis nonnullis Pehgianismum recanlal.
Sed tamen quia illi qui de hac peslilentium spina-
ALARDl GAZ£I COMMENTAUIUS.
• Ila divus Bcrnardus Pelrum Abaillardum similia eum Pelagin seiilienlem, redarguil (Epist. 190) : Si hoc sapit, cnm Pelagio desipit. Qitidquid horum sen- tiat.polel quanlumq'iad in ipso esl evacuel atti dispcn- talioncm mysterii, qui lo'nm de salnte tribuil deioiioni, generaiioni nihil ; qui nostrce glorinm redemplionis el summam salutis non i» t>irtii/e crueis, mm in prelio laimiiinis, sed in nostrm constiluit i onversnlionis pro- feclibus. Milii aulfm absil gloriari nisi in cruce Do- nvni nostri Jesu Christi (Gal. vt), t'« 9110 eslsatus, vita el resurrcclio noslra. lit quidcm tria quccdam prwcipua
A Pristina Pclagiana, id est, anlerior; nova Nes- toiiani, id csl, postenor, 111 ilietum esl.
• De quo ila Gennailius (De Viris Illust. cap. 59) : Leporius adliuc mona hus, postea preshjler, pra;su- mens de pnrilate vitm, <:uam arbinio luntuin el conatn proprio, non Dei se ad utorio obtinuisse credebal, Pe- logianum dogmn cce\inm tequi; sed a Gallicanis doc- lori!>us admonitns, et in Africa per Aitqnstiniim emen- dntns, tcripril emiidtiiiunis sttm Ubellum, in quo el sniiffacil de errore, el gratias aqil de emendalione
simtd cl quod de lncaruaiione Christi male senserat in hoc opere nostrm talutis inlueor : fornuim liumilila- — corriqens, calholicam sententium lnlit dicens : Mtinen- lis,in qtta Detis senietipsum exinanivit ; chaiilatis men- v libus in Cltristo in sua sitbstanlia dunbns ntitiiris, iiniim turain, qttam usjuead mortem, et mortem crucis, ex- credendttm Filii Dei personam. lhec Gennadius.Porro
tendil ; redempttonis sacramenltttn, qum ipsam morlem quntn pertulil, sustttlit. Horum dttorum priora sic sunt, ac »i super inane pingas. Magnum profecto cl valde ne- cessaritim lituitilitaiis, mttqnum et omni acceplione di- gnttm charilatis exemplum, sed non habent fundamen- tum, ac proinde nec stattim, si desit redemplio.
b Quomoilo Nestnrms suis iiiiercessionihiis Pela- gianorum querelas fovcrit, et suis scriptis caiisam illorum dcfenderil, patel ex ipsius litieris ad Coeles- linnm papam datis, quas rccitat Ilaronius (Tom. V, lub an.430).
• Satis obscure indicat quosdam ex Pelagianis ad taniorem meiitcm et fidem catholicam revocalos, in quihus Lep^rius, de quo infra.
hiinc auclorem fuisse Mesiorio sux ipsius luTesis Cassianus itidem alfiriual libro vu de Incarnatione, uhi interalia h;rc hahel, Nestorium alloquens : Ita ergo el tu Ptiaqianm hmreseos spinosa soboles, ostendis itt tjermine qnod puter tttus hahuisse tradilttr in radicc? Ltporius eniin ille (ul Leiwritis discipultts stius dixit) Dominum nostritm asserebat Christutn fnclum esse per baptismum, lu in baptismo templttm dicis fcctnm cssit per Spiritum. Non quidem ad plenum eadem verbti sunt, sed ad plenum una perversitas, etc. Notavit Baronius (sub anno 420) aliiini itidem inveniri Le- porium genere clarissimuni, in monasterio S. Augu- snni prolitenlem, de quo ipse Augustinus serm. 50 de Diversis.
25
DE INCARNATIONE CIIRISTI LIB. I.
20
cerdotes, accusem nescio, et qnid in n.e primum A Dei, qni sibi anle ssecula natus ex Palre cst, nobis
excusem imn invenio. Sic imperilia et superbia, sic stulla siroplicitas cum persuasione noxia, sic fervor cum intemperantia, sic, ul vcrius dicam, cum sui diminutione debilis fides, simul in me omuia recepia viguerunt, ut tot ct tantis sinnil sit ct obedisse con- fusio, et ba3C eadcm ab animo potuisse cedere, milii sliipenda gralulatio. Et post pauca subjungit : Si ergo minime percipientes hanc poteniiam Dei, sen.u nostro et propria ratione sapieules, quasi in infe- riora [Lips. in marg. quasi inferior»] se Deus agere videatur, iia bominem cum Deo naium esse dicamus, ul seor.-tim qinc Dei sunt snli Deo dcmus, et seorsnm qux sunt hominis soli liomini repuiemus, a quartam manifestissimc inlroducimus iu Trinitatc pcrsonam,
a lempore de Spiriiu sancto, et Maria semper vir- gine facium hominem, Deum nalum. El confilenles utramque substautiam cainis ac Ycrbi, unum eum- demque Demn aique hominem inseparabilcm scin- pcr pia fidei creduliiaie suscipimus ; et ex lempore susceptse carnis, sic b omnia dicimus quaj erant Dei transisse in bomincm, ut omnia quoe erant hominis in Deum venirent. Et c hac intclligeuiia Vcrbum facium sil caro, non ut conversione aut mutabilitate aliqua cceperit esse quod non erat, sed ut potenlia divinac dispensationis Yerbum Patris numquam a Patre discedens, homo propric (ieri dignaretur, in- carnatusque sit unigenitus secrelo illo mystcrio quo [.4/. quod] ipsc novit ; nostrum namque esl credere,
et de uno Filio Dc« non iiiiuin, sed faccre incipimus B illius nosse. Ac sic ipse Deus Yerbum, lotum susci- duos Chrislos, quod a nobis jam ipse Dominus et piens quod cst hoiuiuis, homo sit; et d assumptus Pens Cbristus averlal! Ergo confilemur Dominum homo totum accipiendo quod Dei cst, aliud qnam ac Dcum no-trum Jesum Cbrislum unicum Filium Deus cssc non possit. Non lamcn quia <■ incarnatus
ALARDI GAZ^I COM.MENTARIUS. " Sie Aiigusliniis (ractatu 78 in Joanncm : Agno- minem intclligentes humanam naiuram. Qui tamcn
scamus, mqiiii, geminnm subslantiam, divinam scili- cet, qua ceqnalis est Palri; el humanam, qua minor est Palre : uirumque aulein simul non duo, sed unus est Chrisliis, ne sil quaiernilas, non Trinitot Dens. Vin- ccutius iicm Lirineusil (Commoi.it i cap. 18 et -2-2) inier alios hxreiirns, anathcma dicit IScstorio, ne- ganti ex Virgine Deum natum, et, explosa Trinitatis fide, quawrnilulcm nobis inlroducenli.
b IVr illani coininuiiicalioiiem idiomalum ex uni- tate persosa? iu Christo resiiltantem, de qua iuferius agendiim, qua fit ul proprielates bnininis Deo, et proprietales Dei homini, vere Iribuanlur (Euiliym. ' in c. iv Joan.), et dc una Clnisli persona \icissim cnunlienliii', cnin sit idein iiumero Deus el bouio, et ulGraci feliciter Inquuntur, 6c«v9/j<»7roj : Qnilicet Deus sil et homo , non duo tameti , scd unus est Chri- slus, ait I!. Albauasius in symbolo.
« Tribns moilis una subslaniia dicilur fieri alia : (Eiilliym. in ccip. i Joan.) : Priinn niodo pcr muia- liouciii, convcrsionem scu Iransitionem iinius na- liurc in alterain, sic ul altcra stibstantia in alierius naturaiiicoinniutciur, ut ciimaqua lit vituim, J iin.n; virga serpcns, Exod. vi. Secnndo per siicces-ioin-m, ut cam ex nocie (il dies, ex nihilo creaura, cx pane corpns Clni-l' in eucbarislia, ei incaderis in quilms aliera subsianiia in alierius plam inierenniis locum suceedit. Teriio per asstimpiiniiein sive accessioncm allerius substanliae seu natiirx, ila ul cx ulr;iqiie in- coliimi, salva et inlegra, uniim suhjecium existal, quae hypnsiasis dicilur. Sic ferruin (il ignis, cum in
sicubi circumsppcliiis inagisque proprie loqui vnlue- ruiil, non hoiiiineiu, sed humanilatcm a Verlio as- sunipiam eique iinilain dixerunt : quoniodo frcquen- tius ae libenlins lociiti siinl postcriiues iheol"gi, praiseriiin scholasticl : Nobis enim in his quar religio- nem spectnnt, od cerlam requlam loqui fas esl; ue cer- bornm licenlia eliam de rebus quK his sigmficantur impiam gignat opinionem, ait S. Augtistinus (Lib. x de Civit. Dei, cap. '25).
e Notanda siinl aliquot vocabula quibus ut syno- nymis utuntur Palres ad signilicanduin Incarnatio- nis mysteriiim. Primum esl ipstim liicarnaiionis vo- cabtilum, quod licet in Scripiuris iiou cxprimaiiir, lamcn a Pairibtis, tam Latinis qtiam Gr:ecis, post concilium Nicienum, opi'oniine inventum et nsurpa- tum est, utpote cx illis verbis Joantiis : Verbum caro factum est (Joan. i), tnanTeste derivalum. Idem enim est, Yerbum camem (ieri, et incainaii. Ulii per syncedocbeii caro pro homine poniiur, pars pro tolo ; quod in Scripluris frequeiilissimum est, ut osieudu B. Aususliiiiis Enchir. rap. 54, cl noia smit exempla : Videbil omnis cnro salutare Dei (Isai xl). Non limebo quid fac.at milii caro (Psal. cxvil). Ex operibus legis ncn justificabitur omnis caro (llom in). Quarc ciiin cx illo Joannis oraculn deducium fuent Iiicarualionis voealiuluni, aptissime denotal Ipioul mysteriiiiii, qtiud Detis l»ci Filius faclus est noo so- liim caro, sed homn, qui nmiiine carnis sigiiificaiur; dicitur enim Verliuiii incaruatum, non quia carni inclnsum, aut carni copulatuin, quomodo apud Au-
eum ila convertittir, ut ferriun ignis non dicator, rj gusiiuum dicilur incarualio animariim, epist. 18,
sed leniim igniium, qtiia naltiram et proprieiaiem iitriusque, lerri videlicet et ignis, conservet. Sic (nain bac simililuiline uttinlur SS. Patrcs) Verbiim caro factum esl, quoil carnein seu naturam humanam in se soiceperit, non qttod in eam conversum sit, aut in ejus |ierenniis locum successerit. Sicuti eniin priinus homo dicilur facius iu animam viveniem (Gen. i), seu aninia vivcns, i|Uod aniinam vivcnlem silii divinitus inspiralam et in unain hypo-lasim c<>u- flatam acceperit, sic Verbum factum est caro, id esi, assiimpsil earnem in unilatem personx divin v. Quod dnobus versiculis exposilit S. Ailianasius in sym- bolo : Unus autem non comursione divinila:is in car- nem, sed assumplione humanilaiis in Deum, nnus om- nino non confusione subslanlicK, sed unilate personw. A Sic lib. ii cap. 5 : Ilomo unilus Deo. Cujiisinodi locuiione, licct improprie, subinde usi Palres (Aug. lib. deAgone Chritl. c. 11, et scrm. 8 de Verb. Dom.), maxime qui Nestorii tempora prxcesseruiit; per lio-
iniiltoqiic mintis incamatum quia in carnem versum, sed ipiia Verbuni caro [aclum est, id cst, Dens factus hotno, servata nti iusque proprieiatc naiurx. Qu re plus complectitiir voeabulum lncarnalionis quam vocabtiluni unionis ei conimixlionis, quibus cnam voeibus hac in re veteres usi rcperiuntur. Nam ani- mani unitaui carni reclc dixerimus, uon autem in- carnaiam, boc sensii, id esi, carnem faciam; non cnini atiioia caro aut homo facta est, sed ex nnima et carne efficitur homo. Porro vocabiilum iinionis
Erasmus q lam loco lamquam iiovitiuni el stbo-
liisiicini repudiat, non attendcns gravissimos aucto- resboc Irequeiiierusnrpasse. Leo serm. i de Nativit. : Natura, inquil, im iulabilis naturce esl unila passibili. Concilium i.halcedouense dicit natiirarum uiiionem in Clinsto esse f ictam. Et alii Palres passim iia lo- quiintiir. Vocabulum item coinniixtiouis tamelsi du- riiisciiltim videri poiest, lamen a Palribus sobinde usurpatur. Tertullianus in Apologel. Nascitur, iuquit,
« JOANNIS CASSIANI 88
dicitur, et imroixtus, diminutio ejus est accipienda A Hens liomo Jesus Christus Filius Dei. Ac sic in al- stibsiantia;; novit enim Deus sine slii corruplione
misceri, et lamen in veriiate iuisceri; novii in se ila suscipere ut niliil ei crescat augmenli , sicut seipsum lotum novit infundere, ut nihil accidat de- triinenti. Non crgo ad imeliigenliam imbecilliialis nosi/.r secundum experimenlorum visibilia docu- menta faclentes conjecturain de aequalibus se invicem ingrcdieiuibus creaturis, putemus Deum homineni- que comniixtum, et lali confusione carnis et Ycrbi quasi aliquod corpus effectum. a Absit ita credere, ut conflatili quodammodo genere duas naluras in unam redactas arbilremur esse substaiiiiaiii ; bu- jusmodi euim commixiio partis uiriusquc corruptio est. Deus enim, qui capax non capabilis esi, pene-
lerutrum iiuiim fit Verbum et caro : ut manenle in sua perfectione naturaliier uiraque subslanlia, sino sui prxjudicio, el bumaniiati divina communicent, et divinitali bumana participenl. Nec alter Deus, alier homo, sed idem ipse Deus qui et homo; et vicissim homo, qui et Deus Jesus Cliristus unus Dei Filius nunciipelur et vere sit : et ideo id agen<Jum nobis semper est et creOendum, ul Dominuin no- struni Jesum Cliristum Filium Dei, Deum verum, qiieni cum Palre semper et aequalem Patri anlo sac- cula coiiliiemiir, eumdem a tempore suseeptac carnis factum Deum hominem non negemus; nec, quasi per gradus et tempora proficienlem iu Deum, alte- rius status fuisse antc resurrectionem credamus,
lians noii penetrabilis, implens nni implebilis, qui jj alicrius post resurreciionem, sed ejusdem semper ubique simul totus est, et ubique diffusus est, per plcnitiidinis aique virtulis. Et item paulo post : Sed infusionem pmentix suae mi>eiieorditer nalurac est quia Verbtim Deus in hnminem dignanter homineui inixtus humanse. Et post pauca : Nascilur ergo nobis suscipieudo descendit, et per susceptionem Dci liomo proprie de Spiritu saucto el Maria scmper virgine ascendil in Verbum, b totus Deus Verbum factus est
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS
homo Deo mixtus. Cyprianus lib. de Vanilate idolo- riun : Deus cnm liomine miscetur. Vigilius martyr lib. i contra Eulychen : Filius Dci Oitendere voluil noslri generis naiuram, per coutmixtionis individuam uniiatem. Auguslinus veio epislola tcrtia, qux est ad Volusiaiinin , dicil Deum honiioi adinixliiin. Lco serin. 5 de Naiiv. : Non sic, inquit, creaiura in socie- talem sui Creatoris assumpla esl, ul ille inlutbitalor, el illa habitaculum esset; sed ila ut nalura altera alleri misceretur. Dcnique G.ssianus, vel polius Le- porius, hoc loco di;il Deiim ineainaium et im- mixiuni, non ncgaiive, quasi non mixliim, sed posi- live ei affiiinaiivo, quasi intra niixium vel coiiinux- tiim. Unde subdit poslmodnm : Novil enim Deussine sui cormptione misceri. Caaierum piudenier admonet AugiHiinus,epi lola pncdicia ad Voliisianum.debere hic auditorem catholieum recedere a consiieludine cor- porum, qua solenl duo liquores ita cummisceri , ut neuter servet integritatem snam, quamquam, iuquit, tt in ipsis corpuritus aeri lux incorrupia miscealur. Itaque jnxla hanc Auguslini adinnnitionem, ciuii hoc coiiimixiioiiis verbiim audilur, vel legitur, imn ail liquorum mixtinnein respicienilum esi, sed ad eam m.igis (|iia lux lolum aeiem penetrans, ci pormisce- tur. Unde Cyrillus, in libro qui dicitur Golia, ncgat naturam divinam in humanilate perpessam esse coiiimixlionein. El in nliicio ecclesiaslico caniliir de Clirislo : Non commixlionem passus, neque divisio-
nem. Supere»! quail hil alline, nec iiiiims usi-
taliim , assiiinplioiiis vncabuliim , quo coiumuniler utenies l'aires (S. Leo epist. 97 cap. H), et llieologi docent in Chrisio non naliiram a nalura, iicque per- sonaiu a persona, scd natiiram hiimanam a persona divina assiimpiam. Vide Mngihlrinn Seiiient. Iil>. ni disi. 5, et 1)1). iliidcm. Esi aiitcm boc assumcndi verbum buic mysierio valde accoiiiiniidaium, undc el eo similibusque Scriplura nofl raro utiiur. Patilus ad Hebneos il : Nusquam angelus apprehendit, sed scmen Abrahm t7ri)u*f*>vavsT«t, apprebeiidit, accepit, assiim- psii. Ad Philipp. u : Formam servi DuSsv, accepit, assumpsit.
* lla-c cnim fuil haeresis Eutychetis, abbalisCou- slaniiiiopolilaui,qiii,ut Neslorio conira(liccrei,uuam tanlum asseruit in Cbrisio naliiram ex duabus natu- ris in ipsa Iucarnaiione conflalam et confusam ; quem cum Dioscoro Alcxandiino synodus Cliakcdo- neusis damiiavii, anno Doiniui 451. llinc S. Leo serm. 8 de Nativ. : 1'ost diversas, inquit, impictates
qurn sibi invicem tunt multiformium btasphemiarum cognatione conne.r(r, de iis potissimum erroribus decli- nandis observantiam vestrw devotionis admoneo. quo- rum unus dudum Nestorio auctore consurgere non impune tenlavit , alius nuper pari exsecratione da- mnandus Ewyche assertore prorupit. Namille beatam Mariam virginem Itominis tantummodo ausus esl pne- dicure genitricem, ul in conceplu ejus et parlu nulla Verbi et carnis fucta unitio crederelur, quia Dei Filius non ipso factus sil hominis filius, sed crealo honiini sola se dignatione sociaverit. Quod calholicw aures -, nequaquam lolerare potuerunt, quw sic Evangelio veri- " («lis imbulw sunt, ul firmissime noverinl niiiiim esse humano generi spem salutis, nisi ipse esset filius Vir- ginis, qui crealor est matrit. Hic aulem receniioris tticrilegii profanusasserlur unitionemqnidemin Chriita diiarum confessus esl naturarum, sed ipsa uniiione id dicil effeclum, ul ex duabits una remanerel, nitUutentit alterius existente substantia, quod utique fieri nhi aut consumptione aul separalione nun possel. Ha;c S. Leo, duas hxreses describeus simiil et cmilulans. Viile eiimilem epislola 97, et epistolam Haviani ad ipsuiB Leonem, et Tiieodorelum lib. iv de Fab. Hvret.
b lloc explicat Damascenus in liiinc modnin (Lib. iil Orthud. Fidei cap. 7) :Totus (Cliristus) est Deus ;>er- feclus; sed non totum Detts, sed el homo. El tolus homo perfeclus, non tolum aulein homo; non solum enim homo, sed et Deus. Nam lotum, esl nalurw .si(/»i- ficulivum; lotns autem, hypostaseos ; quemndmodtnn aliutl nalurw est, alius autem Itypostaseos. Ubi com- tnentans Joan. Coo.loeiis : In supcrsanclw, inqtlit, D Trinitutis myslerio itidem el Incarnalionis enuntiando, lolus, alius, el similia nomina in mascttlino gmart htjposlasim el personum designant, in neitlro vero ua- turam et ejns proprietales insinuant. Propierea in Tri- nitute admitiilur alius esse IJaler, et iilius Ftlius. Sed non aliud faler, aliud Filius, quia diersa est Pnlrit et Filii persona, non lamcn alia ttnius el alteritts sub- stanlia. E diterso, in susccpiiunis hnmaiiw naiurw commercio, aliud Deus et aliud homo, non tamen ulitts Deus et i.liits Itomo, quia diversa: sunt Dei et hominis naiurw, non lamen penonw. Sic recle dixerimus quod Chrisltis esl totus Deus perfeclus el lolus homo per- feclus, cum nihil eidem desit ilivinilatis neqttc eii-m humanilatis ; non lanieit. totum est Deus, cum non soluin Itubeat naturam divinam, sed el hitmitnam; ne- que lolutn esl liomo, cum eltdm habeat divimc naiurat communionem. Sic ille.
29 DE INCARNATIONE CHRISTI LIB. II, M
totus homo. Non enira Deus Pater homo factus est, A marg. disseniil]. Ita utqui contra boc sentire nita-
nec Spiritus sanctus, setl Unigenilus Pairis; ideoque una pi-rsoiia accipienda est caruis et Yerbi, ut fide- liler sine aliqua dubiiatione credamus unum enm- dcinque Dei Filium, inseparabilem semper0 geniinae subuantiae, eiiam gigantcm noiniuatum in diebus carnis sua) (Psalm. xvm), et vere semper omnia gessissc quae sunt bominis, et vere semper posse- dissc quae Dei sunl. Quoniam el sic crucifixut est ex in/irmuale, sed vtvit ex virtute Dei (II Cor. xm).
CAPUT VI
Concors caihoiicorum doctrina uti orthodoxa fide» ampleclenda est.
Ilanc ergo b ejus confessionem, id est, catholico-
lur, hujus prima statim fronte non tam sit audienda asserlio, quam damnanda perversitas : qnia pr:vju- dicium secum damnalionis exhibuit, qui judicium universitaiis impngnat; et audienlise locum non b.iltct, qui a ctinclis statuta convellit. Confirmala enim semel ab omnibus veritale, quidquid cnnira id venit, hoc ipso staiim fulsilas esse noscendnm cst , quod a verilate disseniit. Ac per hoc suflicere ei etiani id soliim convenit ad sententiara damnationis, quod discrepat a judicio veritatis. Sed tamen quia rationi non obest serino rationis, et semper vcritas venlilala plus rutilat, meliusque est errantes dispu- lalionis ctiratione corrigi, quam censurx scverilato damnari ; curanda est, quantum in nobis est, per iiiin otnnium fidcm, etomnes Africani episcopi, unde B divinam opem in novis haereticis vetus hxresis, ut,
sciiltebat, et omnes Gallicani, ad quos scribcbat, coinprobaverunt. Neque ullus adhucomnino exsiitit cui fiiles h.ec sine inlidelitatis crimine displiceret, quia professio impielalis est, probatam negare pieta- tem. SulOcere ergo solus nunc ad confuiainlam lix- resiin deberet consensiis omnium, quia ind ttlti lat.-e veriiatis tnanifcslalio est auctoritas universorum, el perfecla ratio facta est ubi neino dissensit [Lips. in
ALARDI GkZJEl COMMENTARIUS
* lla canit Ecclesia in hymno de Nativitale
recepta per sacram misericordiain sanilate, metlela potius eorum det sanctse fidei testimonium quam damnalio justae severitalis exemplum. Adsit taiiiuin dlspulationi ac sermoni de sc habito ipsa Veritas, et pieiate illa qtia Deus ad Ito nines venire dignatus esl humnnis erroribus opituletur, qui ad boc se vel maxime in lerris alque in liomine nasci voluit, ul falsiiali amplius locus esse non posset.
Geininx gigas subslantiaB, Alaciis ul currat viam ;
filiinlens nd illud psalmi xvm : Exsultavil utgigas ud turrendam viam.
b Ejus, supple, Leporii , quam ad finem usque capilis prxcedenlis proseculus est. Miiiiin nutein
iid ) , autequam a Nestorio sua hmresis promulga- relur, inveniri eaui a Leporio, snn ipsius lihello peni- tus cnnfmalam, asseriamque ea tle re sincere cailio- licam lidem, qua Chiistus Domiiiiis in una persona vems Deus et hoino, el sanctissima viigo Maria Dei geuiirix el Dcipara jure nstruititr. Et magno (|iiitlein iniraculo fai iiini est ut ipse autea ha-resiarcha, adeo sincera adeoque vcra coufessione damnarei quae pu-
plane est, quod et Baronius observavii (Sub anno C guaci disputatione ante defeudere consuevisset.
LIBER SECUJVDLTS.
CAPUT PRIMUM.
Potteriorum hareticorum errores in auctoribus atque inventoribus suis damnatos el confutalos esse.
Quoniam libello priino quxdam prsemisimus , ijuibus " noviim hxreticum ex antiquis hxreseos stirpibus jittl nlan: approbaremus, suflicere quidem ei ad excipiendam jusise daiitnaiionis sentenliam debet priorum hxrelicorum justa damnalio. Quia cum easdem radices habeat, atijue iisdem erroribus \Lips. in marg. scrobibus] cmergat, satis jam in auclorilttis snis ipse dantnatus est; maximecuin id- ip.-iiin quod ipsi asserunt, eliam hi qui proxime ante hos niale secnti siint benc coiidcinuarint, ut suffi- cere his abunde jam in alterutrnm stiorum excmpla deheanl, vei borum scilicet qui emendali, vel eorum quicondeninatisunt. Si cuim corrigi queunt, habent in suoruin eorrectionibus medelam ; si corrigi non qucunt, babenl in suorum daninalione senteiitiam :
tamen ne pra?judicio magis adversum eos quam judicio uti velle existimeinur, ipsam eoruni in me diiim pestiferam proposiiionem, vel potius blasplte- mantcm amcntiain proferamus : Sum«ntes in omnibtu scutum fidei, et gladiutn spiritus, quod esl verbum Dei (Ephes. vi) , sctlicel ul resurgeus veiusti tlraconis caput idem divini scrmonis gladitis eliam nunc iti novis anguihus desecet, qui prius in antiquis serpen- libus ainpulavit. Nain cum idem horum error sit qui illoruni fuii, pro deseciione isloruin haheri debet descctio illorum : el qnia renascentes colubri pesli- fcros in Ecclesia Dtnnini flatus aguut et labescere n quosdam sihiiis suis faciunt, jungenda est propler novas infinnitates antiqtiis curalioiiibus recens nie- dela, utetiam si illudquod piiusaclum esl non valet ad languoris daiiinationeni [Lips. in marg. curatio- nem ] , hoc lamen quod nunc agimus valeal ad lan- guenliuni saniialem.
ALABDI GAZA;i COMMENTARIUS.
" Scilicet Nestorium, ipsiu* Cassiani tempore exortum et syncbronum, quem etiam in praefalione vocai Novum Hdei hostem.
51
JOAN.NIS CASSIANI
32
CAPUT II. A ex Virgine natum negas, Mariam matrem Domini
Virginem Deiparam non lantum X/mototoxov , verum nostri iesu Christi • eeoToxov, 1*1 est, matrem Dei,
eliumetaxoxov.etChristumvereDeumessedemonstrat. appellari non posse, sed Xokttotoxov, hoc est, Christi
Dicis ilaque, quisquis es ille haerclice, qui Deum taiitum matrem , non Dei * nemo enim, inquis ,
ALARDI GAZjEI COMMENTARIUS.
Qui Mariam bcatissimam virginem vere et pro- prie esoToxov. id est, Deiparain, seu Dei inairem negiveriiit hxrelici , in dii|ilici diffcreniia rcpe- riuntur. Nain Viilcntiniani , qui corpus ccsleste Clirislo icihueli.ini, el cum dc cuclo lapsiun per M ;i- ri nii qnasi per caualein Duxisse asserebnil; nec non Manichmi , qui cnrpus pliantasticuiii ei afiinge- bant , ci si qni alii similia cnniineuli, cum per lioc asscrcreni Clnistum nihil de M>ria traxisse subsian- tinc, cnnsequemer cam Clirisli inairem pemegabanl. Alii vero Christi inairein eani confcssi quidem, sed Dei maireni, ac esoToxov, id est, Deiparam nega rum, u i. Phiuiiiiis i'i Nestorius, tameisi ex alio atque alio fuudameiito. Pbotinus situidetn post Ebionitas, de qiioruoi err n: BUperius dictuiu e>t, ideo M.inam Dei uiHircin ncgavit, quia Chrisium nnn Deuiu, sed puriun hnminciti esse credeb.it, qui tamen suis vir- tiitibus eo prnfecisset lainlcni, ut Filius Dei cogno- niiuaretur. Ncstorius vero eam Dei matrem f.iieri noluit , quiii person:is dividebat iu Cbrisln , dicens aliuin esse qui ab geterno genilus sii ex Dco Pane, ab illo homine qui in lempore naius essetex Virgine maire, dtios videlicct fllios, alteruni Dei P.iiris, alte- rum Yirginis matris; illuin Deum :ic Dei Fi ium, liunc boiiiinem ei liominis liliniii con-tituens. Sunt antem ha-c dtiocapiia doctrimc Nesloriauoc ita inler se conneva el eohserenlia, ut altero ndmisso aut negaio, allerum eiiam admilti ant negavi necesse sil ; ct uuo ilesiru 'lo, alierum siinililer deslruaiur, ut per se palet. Si enim Cbrislus Morix (ilnis verus Deus sit, utique Miriain cjns matrem , e:oTozov ,
B
imbutus opinione, Judaicorum dogmatum quce tenebat Neslorius acerrimus faulor , el ei ad episcopalum pro- ficiscenli comes, ubi Nestorius cum Theodoro in urbs Mopsoestia congressus, audita illius doctrinn, a vera pietute descivit ; Anastasius, inquam, ut a Tlieodulo in epistola quadani de iis rebus scriptum est , in dispula- tinne apud pnpulum Chrislnm sancle rolenlem, in Ec- clesia Conttaiitinopolitana liabita , palam nusns est di- cere : Nemo Marium Deiparaut vocet. Nam, inquit, homo erat, aiqne ab hoinine Deus nasci non potesl. Quw quidem vcrba cum populus Chrislo consecratus graviter et ucerbe ferret , el dhptttalionem illum non sine causa haberet pro bluspltemia , Nesiorius. istius blasphemice auclor et dux, nonsolum non proltibuit il- lam, ne.que rectam sanamque doctrinam tutatus est, verum etiam verba revera in printis robnrarecontcndil, el in eis defendendis acrius insli il. Aique sua ipsius opinione hitce adjuncta atque adeo ascripla, venenoque animi sui in Ecclesiam e/fuso et ejeclo, multo majorem blasphemiam docere conulus etl ; adeo ul ad sui ipsiut capitit perniciem, hanc impiam sentenliam, nimirum : Ego eum qui spatiis tnenslriiis, hoc esl, bhnestri et tri- mestri, et ita deinceps, adoleverit, Deum cerle ttoit ap- pellavero, proferre non dttbitarel, sicut tum a Socrate, tum a priore concilio Ephesi celebrato, perspicne nar- raum esi. Iliicusquc Evagrius, qtii el iuferius (Cap.
1 ejusdem lib.) scribii e tlem Nestorium a coiicilio
Ephesino dnmnatum, el in Oasim faiuo.issimiun exsi ■ lii lncum, Tlieodosli imperainris decreto deporia- tuin, lingua a vermibus cxesa , ac loio computre- scentc corporc, diguo ob immininam Deipara digni-
Deiparam, esse conseqiien> cst. Et aboppo.-ito con- C lal,,,n supplicio fuisse coasmnpium ( Vide Baron
sequenlis ad opposiiu:n ant 'cedentis, sl M:ina Dei- para non est, nec Qtique Chri-liis ejus lilius Dcus est. Qui ergo Denui cx Virginc iiatinn negat, ul bic ait Aucinr, ex conseqtienti, M.iriam 6sot6zov, itl es;, Mairem Dei inlici:iiur, ei e diverso. Ac proicde quae- CHinque valent ad prohandain vcl Christi divinila- tem, vcl idiomaiuin ctiiniiiunionem, qii:cqiic liini ab •liin Palribus, liiiu a Cassiano in linnc fiiicin pr ufe- rnnlur, cadein omnia vaicnt atl probaiultim be.itam Virginera vere ei absoluie esse Dei in.iircm, 6«otoxov, ac Dciparam, sicqtie ab omnibus pleno ore nuii- ciipantlam, llinc S. Cyiillus, episiola prima, valde miralur eos qui dubilant an I». Virgo Dcipara iiominari dcbcal, iiecnc. Si namque, inqiiit, Deus el Dominns noster Jesus Christus, quoiiiodo Virgo quw iltitm peperil Deipara tion esl ? Et ibidem l:i- lius tle nominc Deiparaj disseril, ct hauc csse npo- slnloriim dociriiniin lesiaiur, snpponens ut rem no- tissimain, scciindiim fidem, Cbrisluin bominem ' ssc Deuiii. Ut aiuem bxc qu« dc Neslorio ejusquc erro- ribus diximus, clariora cenioraque ledduntur, vete- rum auctoriiaie comprobari raiio posiulat. Sic igiiur Evagrius, Sncraiem (Lib. vn cap. 52) et atios se- culus,Nesloriuinejtisqiie hxresis primordia riescribit (Lib. i cap. 2) : Neslorius, qui lingtia Deum oppiigna- vit, qui allerum cum Caipha conlra Filium De.i co- egit concilium, qtii blasplieniiw cfficinam in qua Chii- stus d'iiuo trucidalur ct (livenditurinstruxil, quinalu- ras iltius (qui in ipsa cruce ne os quidem , uti scriptum esl, omnino habiiil confraclum, tieque vestem peuitus textilem a pnrricidis discissnm) divisil tliremitque , vo- cem liauc Deipuram a mittlis tectis speclatisque Patri- bus fabricatam repulit alque adeo rejecit , et vocem Cristipaium o te veleralorie iffictam el conflalam ei opposuil , sedilionibusque infinilis refersil Ecclesiam, atque inlestina ac civili sanguinis effusione replevit. Et post pauca : Concertatio in Ecclesiis suscepta hinc ha- im» tiiiiium. Anattatiut quidam presbyter perverta
lom. V, anno 430 ). Subscribit Tlicodorelus Fab. Ilajrel. cap. A, ubi ha-c, inler alia, de Ncsiorio : Primitm, intpiit, qnod innovare aggressns est, (uit non opnrtere sanctam Virginem, qum Dei Verbum peperit, quod ex ip*a carnem suscepit, Deiparam cunfileri , sed tantum Christiparum , cum lamen antiqnissiini oitho- doxm fidet prwdicatores ex aposlolica iraditione do- cuerinl nominare el credere matrem Domini. Et in fine cap. ba:c de infelici Nestorli exin : Unde quoniam turpissimn et maxime ignominiosa morte perituri sunt iniqui, pontificalu per sanctos qui Ephesi congregati fuerant divino suffragio ejectus est. et jussu imperato- ris Otisim habilare damnalus, (uturi impiorum suppticii ilHac ceepit exordinm ; ut qui a sua amentin consum- plus sil, et in se diclum Aposloli compleveril : Quo- runidant linminum peccula manifesla sunt , prwceden- tia ad judicinm ( 1 Tim. y ). Iln-c Theodoieius : qui quidcm aiiquando Nestorii studiosus ei fauior, post- jv ea lamen rcsipiscens, enindeiu graviier insectaius e?t. Ilis demum accedit Vinccntius Lirinensis nosiri Cassiani aqnalis, idemqtie bacrelicorum insect;itor acerriouis: Neslorius, inqtiit (Commonit. i, cap. 17), contrario Apollinari morbo, dum sese duas in Christo substiintias dislingtierc simulal, dnas introducil repen- te pcrsonas, et inattdito scelere duos vult esse jitios Dei, dtios Christos ; unnm Deum, allerum hominem; tinum qui ex Patre,allerumqui sit generatus exMatre. Atque ideo asscrit sanctam Mariam uon 6:otoxov, sed Xfio-TOToxov esse dicendam ; quia scilicel ex ea non ille Cltrisius qui Deus , sed ille qui crat liomo nnlus sit. Ilcc ipse, et quae seniumiur in eamdem seutentiam. Por-o adtcrsus Nesiori.un, ut dietum esi, congre- gaia synodus universalis Ephesina, aique interqua- tuor primas et sacrosanctas teriio loco celebrata sub Coelcstino pontilice et Cyrillo Alexandrino ejus vi- ces gerenlc, prxdictos errorcs ciim suo auctore da- mnavil, edilo ibidcm boc decrelo : Si quis non con- fitetur Emmanuclein tecundum veritatem eue Deum,
53
DE JNCARNATIONE CHRISTI LIB. II. ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
84
ideoque B. Virginem Dei genilricem ( carnaliter enim Veriinm Dei curnem fnctum genuil , secundum quod icr.plum etl, Veibum curo ftulum est) analhema sit. Riiimis in syimilo Cbatcedonensi, ci deinde in altera CoHStattlinopoliUna ( qiix eliain ambaj imiversaies tuerunl) nnmen Osoto'zou seu Deiparx oinxiuiu Pa- Irmii eonsettSO. lOinproliaUim et conimenilaium est, til U. Vugini proprium et niaxime bonoriflcum. Sic enim canoiie scxio synoili Coisiaiilinopoliiaiia;, qu;c primis auciorilalc iniiiiir, (lrliiniiiin lcguur ; Si qais abusire et non veie Dei genilriiem dicil R. Virginem, aut per relalionem, lan.quam liomine puro nulo ; aut ti qui.i hominit genitricem vccal eam, uut Chritti geni- Iricem, ulpole thristo non exislente Deo ; et non spe- ciutiier, seu proprie , et secuiutum veritalem, Dei ge- nilricem tamdem confilelur , ob id qiwd anle twcnla geuilus Ueus Verbum in ullimis diebus cx ea iiicurnuliis el natus esl , alque iia pie secuiidum sanclam Chalce- donemtm synadum, Uei genitricem eam conjileri re- nuil, talis uwilheiua sit. Deiiiquc cnncilitmi L-iiera- nense sub Marlino quinlo cmisult. 5, can. 3 : Si quis , iui|iiit , sccundum sanctos 1'alres non conpleiur proprie, et tecundum verilatem, Dei geuilricem sunctam semperqiie Virginem, el iiniuaculatam Muriam , e.c, dantnaiu.1 tit. Il.i-c ilii. Est amem bic oliservandum SS. Paircs siudiose admoduin ct iiiagna cautioue adjerisse adverbia illa, veie, propric, speciabter, et lns sinnlia, uc qttis iui|iro|iric, aini-ive, aut mca- pborii e iuatrein Dei Muriam appollari existlnjuret ; ca scilicet ratione qua qaUqnjft Hcinn insua autaliu- ruiu iucnte lide per cbaiilateni opeianiegenerat, Ma- lcr Oei quodum mystico ei spirituali cognaiiinis vin- culo iu Scriplura appellaiur ; queiuadiuodum apud Maitliauiin cuiilain dieenti: Ecce malcr lua et fialres lui foris slant qucereules le, respondil Doinuius, ex- lenta uianu in discipulos suos : Ecce mater mea el fraires mei. Qtiicittnque enim fecerit volunlaiem 1'alris mei, qui in ccelis esi, ipse ineus fruter, sorur, et nialer est (ilaitii. xn). At noii laiitiuii eo spirnuali modo , veruni eti.iui et bmge alio magis proprio ct genuino saiici'ssima Virgo Dei inatcr csl, ut qu;c ex se re- vera curporaliier Deuin genueril, et secundum ipsius rei (seclusa onu.i locuiiouis nielupliora et ambigui- late) veram exliiliilionent : nec solum Dei uiater est el iiuucupalur, <|iiod lelicissimo parui D ■uin ednle- ril griiueriiqiie, sed eliaui quia Deiiin coucepil, uon inidiiui lininiiiein, M-l vcruiii Deniu cl veriiiu li nii- nein, ul pi'aceileiuia.,uoitiie<leclaranl. tsleiiimahso- luiisMina ci peifeclbaiaM malerni nomiuis raiio, qua Dei maier vere diciwr, quia veruiii Deiim cl couce- |iil el peperil. ;\aiu si iiuiliim cuneepisset el pinuiii l.mniiicni per se sniisisieniem, et in sola liyposiasi liuiiiaiia siisteulaiiim aliqnanto teinpore, cl deinde anle leuit'Oi:t paitus a Kilio Dei assuilipiiiin , linn <|ii deui veiiiiu Dcum el liomiitem partu edidissel , niui lameii idcino adeo veie el alisolule Dei gi'iii- trix diccrciur, qiiaiittoquidcm ex conccpiii pracipue siiinitiir uiiein.e deiioiiiiiialionis eon-ideiatio, qu* lllnc decssel. Eodi iii special ipiod V nccntiii- L n nensis imm miiWi e niCe.iie qttaui pie aUuionei lns vciius : Absil nl gnnquuiii luiielum Mariam ttinnis §raliee prieii tjiis tt tpeciuli gloria frauUart ctmetnr (Cinmeut i, cap. 2) Esi tnim tiugulari quodam l)u- n.int ac Dei nostrt. F.lii 0*1 m »«i inuiiere, teris.i.i.e i c bfti i sm.e hioT'Jy.o; cvufUfiida. Scd iitneoiuore 9tvrimt </'« "»;"« quwdam Itwresis stupicalur , quw atttrti enm i)ti ilaiitnt solu t pprllti iouc tliceiitluin, qnutl eunt fcilicei p perii hoiitnem, gui postea factu, esl Dns, sicui diiiii.ii>, piiibytrri mutrem, itut rpitcopi niairem ; uun presby r.umunt epi.cvpttitt piiiunUo, sed einn ij- nerundu huminem , qm pnstcu pie.slnjter uiit epitconut (itcliis es ; non itu. iuquuin, saimu Uaria Sttroxoc. ted ideo p lius , quonium , ut supra diclum tst.jam iit ejits lucrtt o meio shciusuiiciuiii uluil my- fUrbun pervrtrutum ett , quod propier tiitijularcm
A auamdam atque unicam pertona; unitatem , sicut Ver- bum in carne caro, ila homo in Deo Deut esi. Ila-c ipse. Secundo uotaudura quod Palresdicenles B. Vir- giiiem nou esse dicendam Cbrhtiparam, sed Deipi- ram, ikiii proplcrca quod eam nou essc Cbrisii Ma- irem senliant , ab ca voce absiincnduin admuiient, sed quia Nestorius sic eam Cbristfpnram astroebat, utDciparam negarei, signilicans Cbristum cx ea na-
lum piiruni esse b iiicm, non Deura ; atque boc
Cbrisiipara: vocabulo introduco, noiiieu Dcipara: e strmonc et usu fldeliuin penius abolere aique ex- plodere niieliatnr, idcirco sapienii-simi Paires ea lempesiateClirisiiparu-, nomen. ulab baTeticis exco- giiatum ei usurpatum, ineriioqu<> suspeclum aversa- bantur. Sic Dama: cenus lib. vn de Fide Onbod.cap. 12: Chrisliptirum, inquit, nequaquam dicimus snnctam Virginem, qitia ad renuendum vocubulum 9joto'xo<;, id est, Deipara, el Eei genilrix, sceleslus, el odibilis, et cum Judwis sapiens Setlorim id adinvenil. Verum posierunibns saeculis, exslincta iiimiiuin et exsiir-
" pata b iTe-i Nesioriana, cl sublaio erroris ac per- Versie inlelligenli;B pericnlo, uibil velat quomiinis, ut nnnc passitn lit , lideles B. Virginein proiniscue ci Xpto-TOTozov, cl 0jOTozov, lioc csi, et Cbrisii, ei Dei Matiem appellent : qnemadinodum ea cilioriim ge- nera quibus tempnre morbi abslinendiim esl, depul- so jani morbo, iinpune sunii iosmiiiI. Po,trcnio bic auiiotaii'iiiin, boc noiiien eeoTozov, Deipane, seu nia- Iris ac gcniiricis Dei, oniniuin qiiaa B. Virgiui tribui po-siint es-e nobilissimuiu el augiistissiiiium, om- neini|iic cieatur;e exccdere dignitaiem. Quidquid eiiiin pi:csianti;c aut c.\cellenti;e in aliis est ejusdem sacratic Viigiois denominalionibus, id quoque in hoc singnlarl uomine, Deipara, conlineiur. Quain ob cau- saui ohscrvat B. Tliomas ( in p., a. 28, a. 5, ad b), non tolere eam in Eiangelio nominnri nisi cum cogno- minaiione hujus dignitaiis, quvd sil maier Jttu, Malib. I, Josrph v.rum iluritv, de qua natus estJcsus; iliidein, Maier Jesuilaria. El cap. n : Inveiieruni puerum cttm
C 3/«ri<i »intr<! cjus. Lnc. n : Unde hoc milti, ttt veniat Maler Domini mei ad iue ? Joui. ll : Et erat Mttler Jesu ibi. El cap. ux : Slabant juxla crucem Jesu Ma- ter ejus. El : Ci<m vidissel Jesus malrem, dicil matri suw. Eanidcio liuju- dignitaiisel iinmeiiel.iluru: prae- rogaiivam niul.is elogus coiinuendani ac pruilicant SS Paircs. e t|uibus pmca duuitaxat liic sulijiciam. D. Augiislinns lib. ni de Symbolo ad catccliumenos : T«/i(a est, iiiqml, Vinjinit dianitns, eo quod mater Dei tit. ttl plune excedut non solum oiunium hominum di- gniiulem, cerum etiamangelorum, ciim longe prw.dubi- liu>i et exCrllentiut lH esse nmlrem principit qnum mini- ttiuin. Tiinlo enim perfeciior unoquieque res appelta- tttr, quanlo magis uniittr et conjungitur Dro, qui ett tttmma prifectio. S. Joanues D.una-ceiius loco citalo (Vide hic commentar, Joa. Coclwi) : Jure, aii, optimo e: pro veritate Deiparam ineonlaminulam nomitiamtts Mtiriain, hoc enim nomen omne dispensmionis mysle- rtum commendiil. Nain ti Deipara etl , q::w gentiit,
j. revera Deut est, qui ex ipsn genilus esl ; revcra etiam et Itumo. Quomodo enim cx mulicre genitut nuiiitque Deus e>t, unte awctila hypostasim habens. nisi homo [iicius? Ki D. Bemardus Senens. serut. li <le Saluta- iioue aiiRelica : A fideHbut satutaiur li. Viryo, citm dtcitur ilttier Dei. Tunta nenipe latts esi qtiuin ei tii- buiinut cum dicimits Ma'.cr Dei, quodiuc in pertouis incretitis reperiatur hax iitcoyiiatiilis digniius, scilicet, quotl hub, al Dei Filinni, nisi in uiiu peisona, quw est Falr.s , ct unu personu h.muitti, quw rst ilatits. ln- tuper mitjus tst Irc dcuum, titu.d sii uiater Dei . qtttiin qttoil sil doinii a cieulnrariim Dei. quia hoc drp, nuel ab illo, i'cttt ramits u rucice ; proiilerea ei potius tlicimus, Muter Dii. tjuuin dumina muiuli vel uniiersi. Ad 1 < . • c S. Tnoiiias l>. Vngiueiii ciliu biiiuaiiilale Cbrisli sic comparal ( t p., <;. 25, a. (i ) . ul uiriqiic liiliu.it qiiamdain diguilaicu inliiiilaui ex bono iuliiiito,
5 JOANNIS CASSIANI
antiquiorem se parit. Ac de hoc quidem tam stulto A raiu ? Si ulique homo ex homine, et earo tantum-
«rgnmento , quo naliviiaiem Dei carnali intelli- gentia sesiimandam putas, et mysieriuin majestatis huinanis credis censendum esse rationibns, posiea, si Dens anniiel, dispiuabiinus ; nunc inierim et Clirisium Deura, ei Mariam matrem Dci divinis lesti- bus approbemus. Audi iia^ue loquentem ad pasiores de Di-i ortu angeluin Dei : Nuius est, inquit, t>o6i* hodie Saloalor, qui exl Ckrislus Domiuus, in civila:e David (Luc(B n). Ne sidum uiique in Christo bomi- ncni inlelligercs, el Domini libi et Sakaloris nomen •djecit.scilicet ulquem Salvaiorem essecognosceres, Dciim neqiiai|uam esse dubitares; et cum salvandi virtus non ni-i divtnse competerel poiesiali, divinaa essceum polcmi:e non ainhigeres, io quo polemiam
modo nascebatur ex carne, jussio quippe lantum ad. id potuerat aut voluntas divina suflicere Si enim ad fabricandos coelos, fundandam terram, creandum inare, se les denique et tbronos, et angelos, et ar- changelos, et principatus, et potestates, si ad crean- dam posiremo omnem ccelcstem militiam, et ad illa innumera divinorum exercittium millium millia, sola sibi tantum voluntas Dei imperiumque suffecit (qnia ipse dixit, el facta sunl; ipsemandavil, et creata sunt (Psalm. xxxn), cur id ad conceptionem (ut tu ais) unius hominis parum visum est, quod satis ad pro- creaiionem divinorum omnium fuit ? et id poienlia ac majestas Dei in oriu unius infantull )iarum cre- didit, qnod ad conditionem lerrennruin omnium
salvandi esse didicisses. Sed hoc incredulitati lua: B coeleslinmque suffecil. Sed illud uiique est , quod
parum fortasse videatur, quia cum angelus Dominuin potius et Salvaiorem quam Deum aut Dei Filiuin nominavit, cum utique impiissime Deinn neges quem Salvatorem esse fatearis. Audi qunque arcliangcliun Gabrielcm Mariae virgini pra?dicanlem : Spiiiius , iniiuit, sanctus veniel in te, et virlus Altissimi obum- brabit tibi : ideo el quod nascetur in te sanctum , vocu- bitur Filius Dei (Lucai i). Vides (|uemadmodum nati- vitaiem Dei indicaturus, Divinitatis opera pra»mise- ril ? Spiritus enim sanclus, inquit, veniel in te, et virtus Altissimi obumbrabil tibi. Ptilcberrime loquens angclus, divinitate verborum , majesiatem divini 0| eris explicuil. Spiritus enim sancius Virginis inle- riora sanctificans, et in liis poientia divinitatis sus
illa omnia opcra acta fuerant per jussionem Dei ; nativitas aulem agcnda non eral nisi per advcnium, quia ct concipi ab homine Deus nisi se douanle, et nasci nisi se illabente, non poteral; et ideo archan- gelus siipervenluram Virgini majestatem sacram in- dicabat, videlicet ut quia agi tanti res per liominum oflicium non valebat, ipsius ad futuram deceret [Lips. in marg. diceret] majestalem in conceplu, qui erat fiiturus in parlu. Et idco descendit Yerbiun Filius, adesi majestas Spirilus sancti, virlus obum- bravit Patris, utique ut in sacramento sacrse con- ceptionis omnis esset cooperatio Trinitatis. Ideo inquit : Kt quod nascelur ex le sanctum, vocabitur Filius Dei. Bcnc addidit, ideo, ut ostenderel scilicet
spirans, b hinnaiuc se inseruit miscuitque naturse, Q ideo hxc seculura, quia fuerant illa prsemissa ; et
aique id quod alicnum a se fucral snuin fecit, vir- tute id sua, scilicet, ac majestaie praesutnens. Ac ne ad imroittim divinitatis buinana fortasse infirmitas non siibsisteret, venerandam omnibus Viiginem vir- lus Altissimi roboravit, ut corpoream imbecillitalem Ctrrumfusa umbrae sua? proiectione firmaret, et ad consiimmandtim conceptus sacri inenarrabile sacra- mcntuin buinana inrirmiias non deliceret , quam divina obmnbralio sustineret. Spiriius ergo, inijtiit, sancius venitl in te, el virtus Altissimi obumbrabit libi. Si nasciluriis itaque de saua Virgine lionto tan- lummodo solitaritis erat, quid lanto agebatur sacri advcnlus nunlio? quid tanto diviuitalis ipsiusappa-
quia Deus snpervenissel in conceplione, ideo Deus futurtis esset in partu. Rationcm ergo tant;c rci puell.e reddidit nescienli, dicens : Utique quia Spi- ritus sanclus superveniel, el quiavirtus Aliissimi obnm- brabit, ideo el quod nascelur sanctiim, vocabitur Fi- lius Dei. Hoc est dicere : Ne ignoies, inquit, hunc tantse rei apparalum, boc tauti mystcrii sacramen- tum, ideo in te tota veniet m.ijestas Dci, quia ex te nascelur Filius Dei. Quid hic ultra adliuc ambigi , autquid amplius dici polest ? Deum dixit superven- tiirum, Dei Filium nascituriitn. Tu qti«rc niinc, si placel, qunmodo atit Dei Filius Deus non sii ; aul quomodo qu.-c Deum edidil, Theotocos, id eit, Dei
ALAUDI GAZ^I CO.MMENTARHIS.
quod est Deus, cut proxime uniuntur : Humanitat Christi, inquit, cx lioc quod est unila Deo, et beatitudo creata ex lioc. quod est fruilio Dei, et H. Virgo ex lioc quod esl maier Dei. habenl quamdam dignitaiem infi- nittiin ex bimo infmilo. qnod est Deus ; et ex liac parle nou pntest aliquid fieri melius eis, sicul non poiest ati- imid esse nielins Deo. El Peirns Canisins lib. 111 de Virgine rap. 13 : Si enim, in inil, quoaliior esl filius, eo diijninr niiiier censenda est; quisjure ambigal quin filii infinili auclorilas ac dignilas ad nialrem ipsam redumlel. ac lionorem immensum illi conciliel , qucs sola cum Palre Fitio mterno dicere polest : Filius meus es tu; eqo qenui le?
■ lloc erat argumentiim Nestorii : Ncmo potest anlerioretn se gignen; : Deus esl anierior Maria ; no>i ijjitnr M:\ria l)eum gign^-re pntuil; quare non est sppellanda Dei geuilrix.ci Qio-rixot, sed Tpto-caro/.os,
0 id est, materChristi, hnminis tanlum, nnn Dei. Quod argiimcnluin copiose rcfcllit Cassianns lib. vu. Sed brevitcr bic rcspomleri pmest, non pnsse oHum gi- gncre aliquem se aiiliqiiinrem . scu anleriorem, sc- cundiim id quo est anlerior. Iiaqnc Muia peperit Detlin Clirislum, uon scciiiidum diviniiaiem. qna er.it aiilcrior, sed secundom lnimanilalem, qua erst pn- Slerior. Ncc niirnm si exempla alia non liabe>mos ; qoi.i mysterium Imc singulare «I tVidt infrn nd tib. iv cap.i). Si ratio qtutritur, non eril mirabiu ; si exem- plu ti , non eril singulare, aitS. Aiignstinii- episi. 3. b Scilicct per ilhpsum et inflnxiira grati:e , noq per unionem et assumpUonem hyposiaiicam; qno- inodo Verlium hntnanae se Inseraii mi-cnitque natii- rpe, ul dictum est. Solus enim Dei Filius naluraiii assiiinpsii hitmaiiam, non Pater, nec Spiritus sancttis, de qno hic asilur.
57
DE INCARNATIONE CHRISTI LIB. II
materesse non possit? Sufficere ergo luec libi sola, A Deus. Hoc enim appellatur nomine , qnod natura.
immo sufficere haec tibi summa deberent.
CAPUT III Prosequitur idem argumenium veteris Scripturce testi- moniis. Sed qiiia teslimonia sacrae nativilalis abunde sup- peiunt, uipote qua: idcirco omnia scripia sunt ut ipsius testes essent, inspieiamus in pauxilla aliqua porlinne, eliam ad nuntiationem do Dco veteris Tes- tamcnti, ut intelligas futurum ex Virgine Dei orlum, non tunc tantum cum factus est nuntiatum , sed eiiam ab ipsoadmodum muudi ortuesse prxdictum; revera ut quia ineffabile opus agendum erat, tolle- ret qnandoque incredulitatem rerum prxsentium prxmissa semper annunlialio fulurorum. Ait ilaque
Unde cum vocandum eum Dei Spiritus Deum diie- rit, probat se ab Spirilu Dei vacuum, qui se a ron- sortio reddit divinac nuncupationis alienum. Ecce ergo, inquit, virgo concipiet, el pariet filium, et voca- bunt nomen ejus Emmanuel, quod esl inlerprelatum, Nobiscum Deut. Sed illud est forsitan qno se infide- lis vertat lergiversatio, ut dicat hoc quod vocandum eum Deum propheta dixerat, non tam ad majestatem divinitatis quam ad appellatiouem nominis peninere. Sed quid facimus d qund appellatus hoc nomine in Evangclits Cluislus omnino non est, et tamen menii- tus esse per prophetam Dei Spiritns dici nou poiest T Quidergo illud esl? utintelligamusulique prophetiam illam divinilatis nomen lunc prasdixisse, non carnis.
Isaias prophela : « Ecce virgo concipiet, et pariet p- B Nam cuni ^aliudin Evangeliohomo unilusDeo nomen
lium, et b vocabunl nomen ejus « Emmanuel, quod etl interprelaium, Nobiscum Deus ( Isaice vn ). Quis est hic iucreduUB ambiguilati locus ? Concepturam pro- pheta virginem dixit, virgo concepit ; filium nasci- turum, lilius natus est ; vocandum Deuin, vocatur
acceperit, necesse est utique hoc vocabulum hominis fuisse, illud diviuilaiis. Sed pergamus ulterius, et alia ad veritatem probandam veritatis teslimonia convocemus. Ubi enim de Deo agitur, nulla re divi- nitas melius quam suis teslibus approbalur. Ait ergo
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
« D. Hicronymus in cap. 1 Maithsei : Pro eo, in- qnh, quod evnngelifla Matlhwus dicit ; In utero ha- bebit, in prophela scriplum est : In ntero accipiet. Sed proiihetti, quia fuiiira significat quid futurum sil, et scribil accipiel : Evangelista, quia non de futuro, sed de prwerito narral liistoriam, mutavit, accipiet, et po- tuit, liabebit. Quieiiim habel, nequaquam accepurus esl.
b Sic enim locum Isaiae cilat et inlerpreiaiur Matlb:i'us (Cnp. i), cum tanien apud I-aiam solum habeatur : Et vocabit nomen ejus Emmanuel. Quod ne quil miretur, ailmonel D. Ilieroiiymus in illum luciiin : In muttis testimoniis quw evangelhlw vel npo- sloli de libris veteribus assumpserunt, non eos verbo- rum ordinem teculos esse, sed sensum. Unde in prw- tenli, ail, loco, pro, concipiet in utero, Matthwus po- suil, in utero habebit , el pro , vocabis,vocabunt.
« Cyrillus Alexandrinus lib. de Incarnalione Unigenili (Cap. 2 elad llebr. n) : Emmanuel twmi- natur Deus Verbum, quod Abrahw semen apprehendit, et similiter ac nos parlicipavit carni et snnguini. In- terpretatur aulem Emmanuel, Nobi>cum Deus. Con/ile- mur autem nobiscum fuisse Dei Verbum non localiler. In quo enim loco non est Deus, qui implet omnia ? Nec quod adette nobis conspicitur auxilh ratione, di- clum est enim hoc modo ad Jesum (id ett Josue) : Et sicutetiau cum Mose, ita ero et lecum; sed quod fa- etns est in nostris, id est, in humanilate, non derelicta natira sua. Ergo nobiscum factum este dicimus Deum Verbum eo tempore de quo dicil Buruch : In terra vi- sut est, el inler homines conversalus est. lla-c Cyrillus. Ex quibos inlelliqimus quod Jesus et Einmauuel, qiiuil ad rein attinel, ideui sunl, liccl diversa nnmiua videantur. Jesus sonat Salvatorem ; Eininanuel, no- bisciim liens. Ad boc ainem luii noliiscum Deus ut nos salvns laceret. Nibil ergo aliud signilical, Deus est nolii-cinii. qii.iin, Deus Salvaior noster est.
d Tangit objeciioni'in qiiitindain quasde bor.no- mine Eiiuuaiiiiel moveii posset, quoiuodo Isaias di- xerit vocandiim Eiiiinaniieiem, iinn in Evangeliis nusquain legatur Cliristus hoc nomine appellaius? Hauc i|tise>linneni etiam ntovet el solvit ciarissiuius doctnr M:il louaius bis verbis [lu cop. i Malth.) : Hubitabil aliquit qiiomodo anqelus Jesum vocari ju- beat, cum huias dixeril vocundum Emmuniielein ? ld nobit luilwi, ut probent illam in Clmsto propheliam non tonvenire, solenl objicere. Sed salis copiote pro rAtbis jam diu vettres auctores retoonderuni. Justmus
quwst. ad Orthodoxos 131 , Tertullianus advertus Ju- dceos et lib. in contra Marcionem, Lactantius lib. iv de Vera Sapienlia c.12, Chrysostomus lib. de Incarnulione cap. "i, prophetam, non qui vocandus Clirittut, sed qui fulurut ; evangelistam, qui vocandus et quifuturus esset, declarare volui*se. Noluit enim dicere propheta fore ut proprium Chrisli nomen esset Emmanuel, sed ut res eo nomine significata illi convenirel, ideoque merito Eminaiiiielem vocari posse. Quemadmodiim idem lsaias cap. i prwdixeral de Jerusalem : Post liwc vo- caberis civitas justi, urbs fidelis. Nonquodeo umquam nomine vocanda esset, sed quod talisfulura, ut ita me- p rilo vocari posset. Et de Cliristo ipso, idem lsaias " dixil, cap. ix, fore ut vocarelur nomen ejus Admirabi- lis, consiliarius, Deus, fortis, pater fuluri swculi, prin- ceps p icis ; non quod lol nomina, sed quod lot res ha- biturus esset. El Jeremias cap. xxm : lloc esl nomen quodvocabunl eum, Dominusjustusnosler. Vereenim Chritlus Dominut jiislus noster fnil. Vere quoque Em- mannel, quod est nobiscum Deus. lta evangelisiam locum Isaiw intellexisse, ex eo manifeslum est, quod cum dixisset : Vocabis nomen ejus Jesum, quasi ut probarrt ila vocari debuisse, Isaiw locum indixit : Et vocabilur nomen ejus Emmanuel (Isa. vn). ldem ergo esl Jesus el Emmanuel, non sono, ul ail Tertullianut (Contra Judwos cap. 9), sed sensu. Esse enim Deum ncbiscum, qnod Emmanuelis, est Deum Salvatorem esse nostrnm, quod nomine Jesu signijicatur. Hucus- q no Maldonaius naucis intermissis.
e Nempe nomen Jesu, quod vocatum est ab angelo priusquam in ulero conciperetur. Necesse est ulique hoc vocabnlum hominis fuisse, id esl, Clirislo ut lio- D mini aiiribiiinin ; illud (nempe Eminanuel) divinita- tis, id est, Cbristo litDeo convenire,' ulperse snuai; proindeCbrislum et verum honiinem el veruin esse Deum, quia non alia est persona Verbi, alia liomi- nis, scd una eademque in duahus naturis. divina l.u- manaque, subsislcns ; qiiam personae unitatein ne- cessario cnnseqiiitur idiomatum seu proprielatiini utriusque nalurae conimunicalio, ut quaicuinque de Cbrisio Deo vere et proptie dicuniur, de eodein ChrUto bomine vere pro|irieque dicanlur, et couti-a. Undesiciiicaiholieeconfiieiuuriiniinicnmdeiiiqueesse Deum etbominem, Fiiiuni Dei el filiiini boiniins, iia conliieri debeamusetimdem esse Kiinnauuelein a pro- pheta prtrdiclum, el Jesuin in Evangelio iioinioaliiui.
M
JOANNIS CASSIANI
40
idem propheta alibi : Filiut natut est nobis, parmtus A. 'e conferas ? sepia ei conclusa snnt omnia, non est
usquam pcnitus exemidi locus. Superest ul erro- rcm quem volunlas noluit intelligere, taudem inci- piat vel necessilas conlitcri. Sed non conienti his qnae sufliciunt, quid etiam per alium prnplictam S|>iritiis sanctus dixerit inquiramus : r Si affiyel, in- quit, homo Deum suum, quia vos affiyitis me (Malach. m)? ut evidenliora utique fieicnt quoe prophelaban- tur, qund de passione Domini nostri proplieta ceci- nit, quasi ipsius de quo dicebatore prsedixil : Si af- figet homo Deum suum, quia vos affigitit me ? Nonne libi, quaeso, dixisse lioc Dominus Deus noster quasi ad crucem ductus videtur? Cur, quxso, Uedempto- rein vcsirum me non agnoscitis? Cur Deum indiitum pro vobis carne ncscitis? Salvalori vestro nccem B paralis? auclorem vilse ad mortcin ducitis? Dcus vester sum, quem suspendilis, Deus vester quem cru- ciligiiis. Quis, rogo, hic error, aut quse insania esl? Siaffigel Iwmo Deum tuum, quia vos affigi.inne? Vi- des quomodo vox h;ec ijisarum quodainuiodo qu;c aclae sunt rerum vox sit ? Nuniquid expressius quid- quam aut iiianifeslius quaereres? Vnles quomodo tesiimonia sacra nntum in carnc Doininum Jesum Cliristum, ab ipsis qiiodaiumodo incunaliulis usque adcriicem, quam pcrtulit, prosecuta sint? Cuni uti- qne illum quem alibi legis Deuin in carne uasci, hic Dcum in cruce vidcas afligi. Lt ideo a |iropheia et iilic ubi iialus csl Deus diciiur.et illic iibi cruciflxus est Dcus cvidenlissimc noininaiur; ne scilicet in aliquo digniiati divinilatis pncjudicarct catnis as-
dalus est nobit, cujus principalussuper humerum ejus, et vocabiturnomen ejusmayni consilii angelus , * Deut, fortis, pater futuri saculi, princeps pacis (Ita. ix). Sicut superius utique vocandum eum Emmanuel pro- plieta dixerat, ila hic vocandum eum el magni con ■■ sibi nimlium, clDeum, fortem, et palrem fuluri s;c- culi, el pacis principem dicit, cum utique nullo loco euiu in Evangeliis vocatum his nominibiis Iegeri- mus ; ut iutelligamus scilicel b non carnis esse hxc vocabula, sed divinitatis : atque illud in Evangeliis < nomen esse huminis suscepli, hoc d ingcnitic po- testalis. * Et quia nasciiuriis in boraine Deus erat, ila noiuina ipsa per dispcnsationem sacram fuissc divisa, ut etcarni lioniinisnonien inderci, et divini- tali Dei. Voeabilur ergo, inquit, magni cousilii nun- tiut, Deus, forlit, pater futuri txcttli, princeps pacis. Non hic, quisquises, o bxrelice, non hic propheta ille diviuo spiriiu pleuus, exemplo assenionis tux, illum qui natus esl, conftatiii staiua? cl ligmeiifo in- sensibili comparavit. Filius cniiu , inqtiit, itaiits est ttobis, parvulus datus est nobis, cujus prinapalus su- per humerum ejus, et vocabilur nomen ejus mugni con- iilii nuntius, Deut,fortis. Ne hunc qtictu annuntia- bat alium qiiam illum qui in carne natus est intclli- gercs, nomen naiivitaiis adjecit, dicens : Parvulus natus esl nobis, filius dutus est nobis. Vides qnot co- gnnmiiiibus ad dcmonstrandam corporalis orlus pro- prietatem propbeia usus sit? ct naium enim eum ct parvnlum nominuvit, scilicel ut evidentius siguilica- tionem natse sobolis nomen exprimeret parviiaiis : C suiuptin, et honorem inajeslaiis infringerct vel hu-
prxvidens absque duliio divinus SpirilUS banc blas- plieiuaiiiiuiii Iixrclicoruiu perversitaiem, his onini raiindo Dcum qui nascebaiur reiiim ipMrum voca- bulis dcinonstravit; ut eiiam si blaspbcmare li.cicii- cii!> qujMei-ct, blaspliemia! lanien locum penilus in- venirc non posset. Filius ergn, iuquit, nuius esl uo- bis, parvulus dutus est nobis, cujus principans super humerum ejus, et vocabilur nomen ejus magni contilrl nuntius, Deus, forlis, paler futuri saculi, princeps pa- cit. Parvtiltim buuc qtti iialus est, et pacis princi- pom esse docuil, ei futuri s;cculi pairem, et Deum, fortem. Quis est lergivcrsandi locus ? scparari par- vulus hic qui natus esl a Deo qui in eo natus est iioii poie-t ; hiinc enim quem natiim dixit, patrem ftituri
mililas corporis, vel coutumelia passionis ; cum uli- que augere in uoLis affeclum cjus ct rulium debeat vel dignatio lam bumilis naliviiaiis, vel pieias lam benigna paticnlis, quia iiiaxiuium utique et iibma- ni-simiim scelus est, ut ideo apud nos minus bono- ris babeal, quia pUts amoiis iinpeiidil.
CAPUT IV.
Ex apostolo Paulo ejnsrtem dotlrina: testimonia profert.
Scd his omissis, quae explicari ideo nullo modo possunt, qnia sicut linmensitas bencficiorum illius, iia ct rclaiio modum non liabet, tempus esl ul for- tissimum de co ac manifcsiissimiim lesicm cjus
saeculi noininavil; hunc quem parvuluiu nuncupa- D nposinluni Pauliim consulamus ; fidelissime enim Tit Dcum, furtem prxdixit. Quid esi, lnreiice, quo nobis omnia dc Dco diccre potest, e cujus semper
ALARDI GAZ^I COMAIENTARIUS. * Debent linec dun vocabula disjttnciim legi, com- iinc uominc denntatur.
maie scilicet iuleiposito, cum sinl duo distincta vo- calmla -eu epithela parvuli illius queui propbcta no- bis na uiu esse dicit, quoriim iiiiumqiie apud lie- br.cos Dei noineii est. Ila doccl, D. Hicronymus co loci.
_k Qiuelimen, propter iininncin bypostaticam di- vioiiaiis et carnis, utti eidemqiie persoiUB et suppo- sito divino paril r rnuveniiinl.
c Nomen Je-n, nomen kommit tuscepti, id est, buiimnilatis MsnmBta», nt supciius exptietitinn est; vel Clinsii seciiodtim lininaiiiia eoi, serumjuin qnaiu Coi.veiiitei olti< i ui Salvatoiis el Itcdemp oris, quod
Vnus enim Mcdialor Dei el honirvtttm, homo Cltristns Jesus (I Timol. n). Iloc, supple noiuen Dei, qnod in nominc Emmaiiticl con- linelur, ct alia huic sin ilia.
d lil esi, divine et ■■< ternae majestatis.
'• ld usi, in liuinanil.ite, ul supra, non in pcrsona lnimiiis.
' Iia liieronymns cx llebraBO, ei est Vulgata ver- sio. S'ptU'gnl.1 vern, ut ipse ibidem notat, inier- pietaii smit : tiitrcp\M0L id est, si supplantabil, pro qun Aqoil.i, ei Sv iinnachiis, cl Theodolio posucrunt ftvi aT.oa-tow.t, lil esl, si fraudalul, ut sil sensus • Si liauUai boiuo Urum, quia vos fraudaslis me?
41
DE 1NCARNATI0NE CnRlSTI LIB. II.
It
r peclore locutus est Deus. Testatur ergo in hunc A Deum esse didicisset. Exspeclantes , inquit idem
modum de gratia alqne adventu Domini Dei nostri, roissus ad destruendum gentilis superslitionis erro- rem electus gentium magister : • Apparuit , inquit, gralia Dei el Salvalorisnostriomnibushominibus, eru- diens nos ut abneganles impietatem et soecularia desi- deria, sobrie et pie etjuste vivamus in hoc mundo, ex- spectanles bealam spem et adventum qlorim magni Dei, et Satvatoris nostri Jesu Christi (Tit. n). Apparuit, inquit, gralia Dei Salvatoris nostri. Bene congruo ad oslendeiidum novae gratiae ct generationis adven- tum sermone usus est. Dicens enim, apparuit, orlum novse graiiaeac nativilaiis expressit, quia exinde ap- parere donum graliae novae ccepil, ex quo Deus in mundo natus apparuit. Digna ergo el congrua lianc
Aposlolus, beatam spem, et adventum yloricc magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi. Vidit profecto ille divinae sapientiae doctor ad insidiusas callidi- tates diabolicse captionis simplicem tantummodo non sullicere doctrinam, nisi sanctam fidei praedicaiio- nem munimine cautionis armasset. El ideo cum su- perius nomen Dei Salvatorisque posuisset, hic ad- didit, Jesu Christi; scilicet ne ad signilicandum Do- minum Jesiun Christum sufficere libi forsitan nomen solum non crederes Salvatoris, et non eumdem Je- sum Christum Deum esse intelligeres quem Salva- torem Deum esse cognovisses. Quid ergo ail? Ex- spectantet, inquil, beatam spem, et adventum glorics magni Dei et Salvaloris nostri Jesu Christi. Nihil hic de
novx gratiae lucem verbi proprietatc, qnasi digito B iiominibusDomininostrideest,elDeumhic,etSalva-
iudicante, monstravit. Hoc eniin rectL-sime appa- ruisse dicilur, quod suhiia quasi apparitionis luce monstraiur. Sicut in Evangeliis apparuisse stellam niagis orientalibus legimus (Matlh. n) ; et in Exo- do, Apparuil, inquil, Mosi anqelus in iqne flammaz rubi (Exod. 111). In omnibus enim et bis et aliis vi- sionibus sacris hoc utendum vel maximeverbo Scri- ptura existimavit, ut apparuisse luec dicerei, quae insolita claritale fulgerent. Ita ergo et Apostolus sciens adventum coelestis gratiae, quae ortu sacroe nalivitatis apparuit, verbo cam fulgidae apparitionis expressii, ut apparuisse ulique id diceret quod no- v;c lucis ,-plendore radiaret. Apparuit ergo graiia Dei Salvatoris nosiri. Numquid causari hic aliquid
torem, et Jesum et Christum vides. Sed omnia haec vi- dens, omniain Deoesse perspicis.Audisti enimDeum, sed Salvatorem. Audisti Deum, sed Jesum. Audisti Deum esse, sed Christum. Separari hoc appellationis diversitate non valet, quod divinitas unitate conjun- xit. Quidquid libet de his requisieris, idem invenies. Salvator Deus est, Jesus Deus est, Christus Deus est : omne hoc quod audis, b plurale est nuncupa- lione, sed unum est potestate. Quia cum el Salvator Deus sit, et Jesus Deus, et Christus Deus, intelligera apertum est quod omnia hoec disiinguuntur appclla- tione, scd jungunlur majeslate. Et cum evidentis- sime audias quod unus in singulis nuncupatur Deus, intclligere utique aperle poles quod est in omnibus
quasi de ambiguilate nominiim poles, ut dicas aliud C unus Deus. ^c sic non licel tibi jam ex dissimilitu-
esseChrislum, aliud Deum? ut Salvatorem a majes- tate nominis sui distrahas, et Dominum [Lips. in marq. Deum]a divinitale secernas? Ecce hic vir Dei ex Deo loquilur, et apparuissc ex Maria gratiam Dei evidentissima praedicatione lestatur. Ac ne forte non ex Maria Deum apparuisse diceres, noinen statiiu addidit Salvatoris , scilicet ut eum natum ex Maria Deum crederes, quem Salvatorem natum negare non possis, juxla illud : 0""" natusesl vobit hodie Satvator (Luc. n). 0 admirabilem el vere a Deo datum geniibus magistrum! qui stiens fulu- ram hanc haereticae pravitaiis insaniam, quae in li- lem vocabula Dei verteret, et calumniari Deo de suis nominibus non timerel, ne Salvatoris vocabu- lum haereticus a divinitaie secerneret, nomen Dei "
dine Dorainicse nuncupationis quaerere discrepan-» tiam potestatis, et pro varietate appellalionis diver- silatem facere personae. Non licet dicere : Christus cxMaria natus est.etnon Deus; Apostolusenimpro- clamat:Deus. Non licct dicere, Jesus ex Maria natus est, et non Deus; Apostolus enim testatur : Deus. Non licet dicere : Salvaior natus est, et non Deus; Apostolus enim confirmai : Deus. Nihil est quo lo conferas ; quidquid de Dnminicis vocabulis sum- pseris, * Deus est quod nominaris. Niliil est quod dicas, nihil est quod afferas, nihil quod improba fal- sitate conlingas. Poles habere in incredulitale impia quod non credas, non habes in calumniandi occa- sione quod dcneges.
CAPUT V.
ante prapmisit; scilicet ut prsemissum Dei nomen
onmia sibi quaB sequerentur nomina vindicaret , ne- ^ 9™""<« divin<e Tn,erib"l q"l C™""' °""
1 M pimut, coiligit wsum vere Veum esse. que ullus in sequeniibus soliiarium esse hominem
Chrislum crederet, quem in primo statim vocabulo Quamquam quia de divina hac Salvaloris Domini
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS.
• Urgel etiam hunc locum D. Hieronyums (In et ante smcula, et postjojcula, et ante^mundum, el
commenlario) adversns haereticos negantes Christi diviniialcin : Vbi, ail, ett serpens Arins ? Ubi Euno- mius coluber? Magnus Deus Jesus Chrislus dicitur, non primoqenitus omnis creatura, non Verbinn el sa- pieniiu (iii esi, non qualenus Deus el FiliusDei), sed J estit Christut ; quoe vocabula assumpli hominis (M est, assumpijR bumanilatis) «uiit. Neque vero alium Jetum Chritlum, alium Verbitm dicimut, ut nova hx- resis (scilicet Nestoriana) calumniatur ■ ted eumdem Patkol. L.
post Mariam, iino ex Maria, maqnum Deuin appella- mus Salvalorem nostrum Jesum Chrislum.
k Id est distinctum appcllaiinne, ut infra exponi tnr, quia diversac sunt appcllaiiones et nomencla- turac, qux lamen uni eidemque personae conve-
niiini. .
« Id est, Qnidqiiidnominavers, Dcus est Chnslus, quidquid de co dicatur, quidquid de homine dicilur, de Deo dicitur.
2
43 JOANNIS CASSIANl 44
noslri gralia paulo superius loqui coepimus, volo ul A q»is cs, o hscreticc, scribens hsec ac! Ecclesias l'au- de eadem re adliuc cx leciionibus sacris aliqua di- can:us. Legimus in Aciibus Apostolorum, apostolum Petrum cos qui, Evangelium reeipientes, nihilomi-
nus tamen jugiiin vetustae legis poriauduin esse ccn- sebant, ita redargiienlem : Quid, inqnit, tentaiit Dium, imponere jugum super orvices discipulorum, quod neque palres noslri, neque nos portare poluimust Sed per gratiam Domini nostri Jesu Chrisli credimus salvari, quemadmodum et illi {Aclor. xv). Donuni certe gratia: hujus per Jesum Chrisium daiuni apo- stolus dicil. Responde mibi iiunc, si placet, gratiam lianc quae ad salutein omnium data csl, ab homine, an a Deo datam existimes? Si ab homine, reclamat libi Vas Dei Paulus, dicens : Apparuit gratia Dei Sal-
lus, quid his prccabalur ad quos sctibehat? Gratia cnim, inquit, Domini noslri Jesu lltrisli vobiscum. Si homo a solitariiis Jcsus Christus, ergo cl ille opians dari Ecclesiis gratiam Chrisii, gratiam dari hominis optabat; el dicens, graiia Christirobiscum, boc dice- bai, graliahominis vobiscum, gratia carnis vobiscum, graiia imbecillitaiis corporea:, gratia fiagililaiis Iiii- manae Aut cur omuino nomen gralia: i|isius nomi- naret, si grallnih bominis optaret, quia bptanrJi ra- tio non snbsis!ebat, nbi non erat quod optarctur, nec prccandum crnt ut ejus gratia his conlingcret, qui subslaniiam, ul ais, ipsius quae optabatur gra- ti;c n»n haberel? Ergo vides hnec stulla esse penitus el rulicula ; immo potius non ridicula, sed deflenda :
vtitoris noslri (Tit. 11). Divini esse gratiam banc do- B ea enim qusc quibusdam facilioribus sunt ridicnla;
cet muneris, non imbecillitaiis litimana:. Et sane etiam si sacrum tesiimonium non suppeteret, ipsa rei veritas testimonio erat, quia proestare rcm per- petui et immortalis boni fragilia et tcrrena non pos- Biinl, nec dare quisqnam alieri valet quo ipse in- digel, aut iribueie illius rei copiam cujus rei ir.o- piam sustinere fateatur. A Deo ergo neccsse est gratiam daiam non neges. Deus ergo est qtii dcdit, dala auiem cst per Dominum nostrum Jesum Chris- tuin; crgo Dominus Jesus Chrislus Deus. Si autem est ille, ulique ut esl, Deus, ergo illa quae Deum pe- perii, Tlieotocos, id est, genitrix Dei. Nisi forle ad tam ridiculam blasphemiae contradictionem tendere vdis, ut iilam ex qua Deus natus est, Dei mairem
piis ac fidelibus flenda snnt, quia in «tullitia vestrae infnlclilatis illi cffundunt lacrymas cbarilaiis, cl in insipienlia iinpielatis aliena: illi hnbent lacryinas pie- latis sna'. Ilesipiscamus ergo aliqnando, el respire- mus, quia sensus bic non sapicntia tantum, sed elinm spiritti caret cum sit uii.jue el spiritali sapientia vacuus, et spirilu salutis alienus.
CAPUT VI.
Ditinoj gratim conferendce facultutem non accessisse in
Ikristo temporis pragressu, sed ab ipso orlu itli
congenitam fuisse.
Sed dieas forsiian graiiam hanc Domini nostri Jesu Cbristi, de qua Apostolus scrihit, noncum ipso naiam, sed poslea ei illapsu diviniiaiis iiifusain ;
neges: cum illurn qui natus est, Deum negare non G q»ia ct homo ipse a te Dominus noster Jesus Cliri-
possis. Scd videamus tamen quid de hac eadem Do- mini imsiri gratia eliam Evangelium Dei senserit. Cratia, inquit, et veritas per Jesum Christum facta esl (Joan. 1). Si solitarius homo Chrislus, quomodo hoee facta per Chrislum? Unde in eo virlus divina, si in eo sola, ul ais, btimana conditio? Unde cceles- tis largitas, siterrena paupertas?Nemo eniin potest trihtiere quod non hiibet. Dans ergo divinam gra- tiain Cluisttis, hahuit quod dedit. Neqtie enim po- test harum diversissiinarum inter se rcrum quis dif- fcrenliam sustinere, ut simul et patiaturindigeniiam inopis, et babeat mtinilicenliara largieniis. Et ideo scieus aposiolus Paultisomnes diviliarum ccelcsiinm thcsauros in Christo csse, recie ad Ecclesias scri-
stus, queni solilaritim dicis, non cuui Dco nalus, scd poslea a Deo dicatur assumplus, ac per hoc loium, homini illi graliam quando et divinitalem djtam? Ne- que nos aliud diiimus qnam qnod divina graiia cum divinitate desccndeiit, quia ct divina grali.i Dci sit et largitio quodammodo ipsius divinitatis ac doiumi munilicentia gratiarum. Temporis eigo iulernos for- sitan putetnr magis quam rei essc distaniia, quia di- vinitatem qiiam nos ciiin Doniino Jesu Clnisto na^ lam, tu posiea dicas infusam. Sed illud est quod nalam cum Domino divinitaiem negans, nec postea lideliier conliteri potes, quia non potest una eadem- que res in parte esse impia, et in pane probari pia, et eadem in porliom: fidei et in portione esse perfi-
bit: GratiaDomini nostriJesu Christi vobiscum (lCor. D (Jjjf, Priintiin eigo illud a le requiro : Doiiiinum nos-
xvi). Qui scilicet ssepius jam docueral eiimdem Deiim esse quem Cliristiim, cimciamqiic in illo ma- jesiaicm deiiaiis esse, et ninneni in eo corporaliter plenitudinem Diviniiatis lnbiiare, recle utiqtic jam sine adjeciionc nominis Dei solam precatur gratiam Chrisii. Quia cum camdein docueril s:cpius gratiam Dei esse quam Chrisii, plenissitne nnnc solam prc- calur gratiam Christi, quia in gratia Cbrisii omnem scit Dei graliam contineri. Gratia crgo, inqtiit, Do- mini nottri J etu Chritli vobiscum. Interrogo te, quis-
trum Jcstim Chrislum, qni cx Maria virgine nalus cst, bominis tantuin (iliiim, an eiiam Dii dicas Fi- lium? Nos cnim, id est, calholicorum omniuin fides, nos, iiiquam7omnes utnimqne boc et credimns, et intelligiiniis, et scimus, el confiteniur, quod ct ho- miuis e^l (ilius, quia ex homine natns csi, ci Dei Fi- lius, quia c\ Divinilale conceplus. Tu ergo ulnim- que hnc, id est Dei Filium alque honiinis, an lan- tnm Imminis esse asseris? Si tantiim hominis, recla- mant tibi aposloli, reclatnant prophelae, rcclamat
ALARDI GAZ^ll COMMENTARIUS.
• Id est, a Deitate sejunclus, vel purus homo, ut supra, et alias sacpissime in hoc traclalu, quod semtl aionuisse satis sit.
48
DE INCARNATIONE CimiSTl LIB. II.
*6
denique ipse « per quem est facta conceptio Spiritus A riam virginem Dei malrem : Sphitus, inqnit, lanelut
sanctus. Obruiiurimpudcntissimuiii os luum cunctis divinorum apicum testimoniis ; obruilur sacris vo- luminihns sanctis testibus; ohruiiur denique ipSo Dei Evangelio, quasi divina maiiu. Et Gabriel ill- magnus, qui in Zacharia voeem incrediilam virtute verbi sni coercuil, multo magis in to blasphcniam aique impiam suo ipso ore damnavit, dicens ad Ma-
a Conceptio scilicet Chrisli, quae per Spiritum sanctum dtcituf faCia, qiiia non opere virili, sed vir- tute B» opeialiene Spirilus sancli conceptum , et form.itum est in mero Virginis corpus illud quocj in ipsa sui forniatione et concepiione siniul ciim anima rationali a^Siiinpliiin est a Verlio Seii Filio Dei. Iloc
veniet ih te, et virtus Altissinti obumbrabit tibi. Jdeo et quod nascetur ex le sanclum, vocabitur Filius Dei (Lvtcx i). Vides quod Ut secumliiiii carnem hominis fieret filius Jesus Chrislus, anle est Filius Dei prse- dicatus? Paritura enim Doniinum virgo Maria , sancto In se Spirilu descendenle et viftute Altissimi cooperante concepit. Ac per hoc intelligis b quod
ALARDI GAZ.EI COMMENTAR.US.
veniuir, Spirimi sancto tribuilur. Unde et ad Roma- nos i, Spiriltts sanclificalionis vocatur. Et hanc rationem insiniiasse videtur Angelus (Lucce n) , quando post illa verha ; Spiritus sanctus superveniel in te, elc, subjecil quod sequitur : Ideoquc et quod nascetur ex te sanctum, elc. Nascetur, inquit, ex te
qnipiie sensu Chrisiiiiu eonceptiim de Spiritu sancto o sanctum, quia Spiritu sancto superveniente concep
7;_. .,:- .. _■ i:..._ i: - . _r .•-_. . *» t ... .11, „.,,.,;.,„.,.,.,,.„.,.,,.-.,..._.,:...:„.,...., i.i.:a:..:
signilicat Evangelista , dicens : Mariam aniequam
convenirent (scilicet ip .a et Josepli in opns matrimo-
nii) invcnlam in utero habere de Spiritu sanclo (Mattli.
l). Kt Angeius JosepSio : Quod enim in ea nulum est
de Spiritu sancto est. Bl :id ipsam Viruiiiem : Spiri-
lus sanctus tuperveniet in te, et virtns Attissimi obtan
brabit tibi; quod enim nascelur ex te sanetum, elc.
Unde in Syinholo prolitemiir, Filium Dei conce-
pium de Spiritu Sancto. Porrn ad ampliorem
liiijiis rei declarationein, mnt aliqna Imc loco an-
noianda. Primum opus Iucarnationis Dniiiiniea; toli
esse Triuiiati asciibenduui , lamquam ellcttrici
causne, juxia vulgatam cailmlicr; lidei regulam , qua
lratlitur, Opera Trittilatis esse indivisa; nam , ut
ait D. Atigu .liuus lib. i ile Triniaie (Cup. _) : Per-
sonce illce ditince sicut inseparabiles. ila etiam insepa-
rabililer operantur. Kt S. Lco (Scrm. 3 de Penteco.):
Nihil, inquit, ibi estin aclione divisum , ubi niliit est
ttt volttniate dirersum. Cum ergo Filius de Spiritu
sancto concepliis sit, non tamqiiam degeuitore (non
eniin Spiriltis sauctus suanl ci coir.mnnicavit sub-
siaiiliam, quod ad raliunem parenlis aul geniloris
peniiul), scd lainqiiam de eficctoru et fabricatore
liiiinani m eo corpnsculi; sei|iiiiur eimdcm opera-
lionem perinde a Paire ntqu . a Filio esse piofe< ■tam :
ideo iiie cuin in hoc opeie Spiiiuis sauctus noini a-
tur, Cirtera qunquc persome debent inielligi ; sicuii
etiain ubi in aiiquo operc n nimialnr solus Pater aul
solns Filius, iioii debet excludi Spintus sanctus. Se-
ciimlo, quamvis Incarnaiio, ut esl actio qu;cdaru et
operaiio, eommunis sit tribus personis, lamen so-
linn Dei Filiiim incarnaiiiin esse tenet lides calbo-
lica, ut merito jam olim daiiinati sint Sabelliani lias-
retici, qui 1'atrem etiam incariialum et in carne
pas-um usscrehant, ii"ti ininiis qiiam Filiuin (uiide
et Pairopnscltila;, sive Palripassiani sunl appellati),
propterea quod persona . in Deo non disiinguerent.
Ilujus aulcin veriiaiis ratio et explieaiio ineo positi
cst quod uni.i illa iiaiiira. Iiiiiiiaiue cum divina, J) genitus, in unam tamen cttm Deo Filio personam' unU
tiun, niilla omnino perscxus commixtionem libidinis immunditie concurrente. Non erf ,e immundiim erit quod nascelur, quia non de immundo concipietur seininc, sed de Spiritus sancli Tiriute. Altera ratio, ut significelur duplex beneficium, et ulrumque maxi- mum, per lncarnaiionem nobis a Deocollaliim, alte- rum Christo honiini, sive secundum humanam naiu- rani.iii eo i|iiod hiimana nalura, nullis pra»cedenlibus meritis, in lantum honorem subvecia est, ut Filio Dei in personae unitaiem jungeretur, et ab oinni con- tagio reddereiur omni ex parte iminunis ; alterum toii humano generi, scilicet bcneficium redemptio- nis, per Incaruationem et dispensationem Mcdiatoris procuiaiuin : solent enim in Scripturis Spiritui san- cto attribui dona graiiarum, et qua-cumque ad ho- liiinum sanciificatioiiem pertiuent. Cum ergo nulla sit major gralia, nulluin prastantius donum, quani quod in Mysierio Incarnationis continettir, apiissime laiitum benelicium Spiritui sancto atlribuilur. Vide S. Au .u-niiiiiiii Encbir. cap. 56.
b Fateor me diu mulluinque in hujus loci clucida- lione luesisse, nec menteni Auctoris satis pro voio meo assecutum fuisse, aniequam in doctissimi patris Maldonali conimeniarinm (In cap. i Luc.) inciderem; cujus proinde seutentiam integram hic recitare ct cum hocCassiani loco confene visum est opera. pre- liiim, nec leciori fore ingralum. Sicigiiur illeexpla- nans verba Angeli ad Virginem : Ideoqne quod natce- tur e.r te sanctum, vocabitur Fitiut Dei. Post refuia- laui Kuihymii senieniiam, qui lantum intelligit Cliri- stum vocanduni ab liominibus Filiuin Dei propler admiranda alque divina opera quas facturus erat, Alii, inquit, omnes, quos viderim , ita interprelantur, quasi de Christo, ul Deo, aut certe ut hominc, in uuam cttm Deo personam assumplo, loquatur Angelus ; ulra- que enim ralione Chrislus verus, naturalisque Dei Fi- litis est : ut Deus quidem, quia ceterna a Deo genera- tione productus ; ul Itomo , quia_ ticel in icmpare.
quam Incainalionem vocamiis, facla sil ac teriniuala ad solam Filii persomni ; proimle licet eautdein uiiioneni tres persowe cooperaia: sint, solus taincn Filius incainaius solusque carueni as^unijisi .su dl- cendus esi, quod exemplo illo vnlgari solet alii|tia- tenus declarari : silres bouiines ad vcsiienduin iinuin ex ipsis conciirranl, lnc eniin unus ei soliis sibi ve- slcm iiiduit, eaque per conse |ucns imluiiur, qu ;ui- vis etiam alii ail vesiitioncm concurrant. Sic in opcre Incarnaiionis et a>sumpiione lniniana' nalur.c, tres quidein personas divina; pariier operando concurre- runt, sola tamen pcrsona Filii caincin a^sunipsit, sibiqi» ; univit. Tcrtio, cur aiiiem Incarualio, seu concbptio Filii peculiariler tribiialur Spiiiiui sancio, c.uin de Spirilu sanclo conceplus dicatur, duse ralio- nes prnecipua; i 1'airilni- assigiianlur. lJrima , ut s.-incli Spirilus audilo nomiue, > oncepiionis hujus ab omni peccati labe mundilies et sanctitas cogitetur. Peculiariter enim quidauid sjnclum in crealuris in-
tns ei-t. Quare non duo filii , sicut non dtim pcrsonw; sed nnus Filius, sicut ttna persona est. Quamobrem antiqni itli auctores Neslorii hceresim duos in Chiisto Fttios, sicut duas personas jinqenlis, cx hoc loco re- ftitarunt, ut Grcgorius tib. xix Mor. cap. 37, et Beda in commenlariis hujus loci. Quamquam ego quidem alittm arbitror esse senstim, ul non de Cltristo, qtta Dens, neque qtta homo penonm conjunctus divinae, sed de sola concepiioite, humanaque gewralione hoc inlelligaur, quasi dical Angclus : Vocabitur, id est, Enn Filius Dei, qttia non a viro, sed a Deo, virtute Spirittts sancti generabilur. Neque enim de Christi na- lura, sed de modo generationis Angelns agcbal ; et eausa qttam reddil quamobrem Filius Det futurus sit, quud Spirilus sanctus superventtirtts esset in Vir^inem, eamque obumbralura virtus Altissimi, n(jn erat aptaaa probandum eo tensu C.htisium Dei FUium futurum fuistc, quatenut Deut aut quatenus homo tn eamdern eum Dto pertonam attumplut ; quiapotuit etiam purus
41 JOANNIS
Pomini Salvalorisque nosiri inde est origo, unde conceplus; el cum descendenle in Virginem toiius Divinil ;iis plenitudiue natus sil, filius csse hominig non poterat, nisi prius Dei Filius fuisset, et ideo missus ad annuniiaudam sacri orlus naiivitatem an- gelus Dei, cuni sarramenltim conceplionis antedixis- sel, pnrlui ipsi nomen inipo-uit, diccns : a Jdeo el quod natcetur e.v le sanctum, vocabilur Filius Dei (hoc esi, illius Filius nuncupabilur b quo geueranie est generalus). Dei ergo Filius Jesus Christus, quia et a divinitaie geniius, el c a diviniiate conceptus. d Si auiem Dei Filius, ergo iudubitanter Deus; si auicin Deus, ergn gratia Dei noncarens, nequeenim eareumquam caruit quam ipse fecit. Gratia enim el veritas per Jesum Christum facla est.
CASSIANl
48
CAPUT VII,
Perfeciam ab ccterno fuisse , esse et fore in Chritto divinitalem, majestaiem, polcntiam, virtulcm, ctc.
Omnis ergo in eo gratia, omnis virtus, omnis po- teulia, omnis divinitas, omnis denique diviniiatis ac majestatis ipsius plcniiudo cum eo aiquc in eo sem- per fuerunt, sive in coelo, sive in lerra, sive in ulero, sive in ortu : nihil umquam Deo de Deo ile- fuit; semper enim cum Deo deitas, non loco umquam ab eo, non lempore separata : ubique cnitn Deus to- tus, ubique perleclus, non divisus, non demutaius, non imminulus est; quia ncc addi umquam Deo nec deirabi quidquam potest : sic enim iniminuiionem deitatis non habet, sicul nec augmentum. Idem ergo in terris fuit, qui et in coelis ; idem in humilibus, qui
ALARDI QklMl COMMENTARIUS.
homo, Spinlu sancto superveniente el virtute Altis- simi Virginem obumbrante, concipi. qui neutro illo modo Filius essel Dei, cum neque Deus esset, neque divinw conjnnctut personw. Ar/ probandum autem, id quod nascilurum erat ex Virgine, l)ei Filiuni fntnrum fuisse eo sensu quo exposui. aptitsima ratio erit Angeli, quia non ex viro. sed ex solo Deo concipiendits erat. Itar/ue eliumsi Chrittus Deus non fuisset, illo tnmen modo genitus quo qenilus fuil, merito Dei Filius voca- tus fuisset, non solum ul caleri viri suncli, de quibus 4'tclum ett (Psnt. lxxxi, el Jonn. n) ; Ego dixi, Dii estis. et Filii Excclsi omnes; sed tingulari quadam el propria ralione, quod uon aliitm qtiam Deum Itaberel Palrem, non ab alio quum ab eo generattts : eodem prorsus modoquo Ltteas infra cap. Ill, Adamum Filiitm Deivocal, qiiin non a viro, sed a Deo genilus fueral. Qui fuil Cainam, qui fuil Henos, qiti fuil Seih , qui fuil Adam, qui (ttit Dei. Inlelligiiur enim nomen , Fit.it!>, sicul in omnibus supirioribus. Quid igilur ? Pcribilnenobis Itic loctts, et contra Nestoriauos inuiilis erit? Non perit : nrtm non desitnl nobis Scriplunv testi- monia, quibits eum Nestorii errorem refuiemus, e< qui- bus melius ex Itoc ipso loco H ex proximis verbis Gregorius refutnvit lib. ix Registri epist. 61. A'nm ruin Angelut dical hoc loco : Qnod nasceltir ex te, Elisa- be.ili versu 65 rficit : Unde hoc milti. ul veniat Mater Domiui mei ad me? Unde colligil Gregorius eamdem virginem el matrem Itoininis, de quo Angelns, el ma- trem Dei, de quo Elisabeilt toquilur, simttl fuissc : qnare non duos, sed unnm fuisse Filium; non enim alia de causa Neslorius negabat benlam Virginem Ssoroxov, id est, Dei matrem ac geuitricem esse, nisi quia duosht Cltristo ponebat filios. lliicnsqiie Maldo- uatiis. E\ cujus seiiieoiia videtur hic locus salis alio- quin obsciirus el intricattis sic posse elueiilui : Sal- saloris nosiri inde esl origo; scilicet secundum huina- nani nnturam, unde conceplus ipse esl, neinpe a Spirilu sancio. inimo a loia Trniitaie, sen totitts diviitiiatis plenilndnie. ut btc ilieinir. Ubi conceplits poir-l esse vel stibstaniivum. ul sit iilem quod con- ccplio ; vcl ndjectivuin, ut :id Clnisliini rcferalnr, qui e\ Spiritu sai.clo conceplus et natus est. Et fi- liut liomiiiis etse non polerat, nisi prins estet Filius Dei, qiiia ipse !>■ - i Filius se feeil lilinm liominis; erat igitnr Dei Filius nnleqaam essel liiius hominis : esse cnim piiu^ esi (saltein naiura) ipiain openri, seiiinilmti Philngophum. Et qtiamvis ex illis verbis Augcli nnn posset eerto c.xlligi ipsuin essc Filnun .Dei naUiralem , sed ca dutniaxal ralione pecnliari, /qiiiid nnn a virn, sed a solo Deo gcnitus esi, ncc rahum hahuit pairem quam Deum, tpio modo Adain eliam Dei lilius'nunciipalur, lameii ex aliis Scrip- turcc locis simul collatis id uiralitn cl aperie colli- gittir. • Veuerab. Beda in hunc iocum : Ad dininctionem.
B inquit, nostrm nalivitatis Jesus sanctus nasciiurus as- seritttr : nos quippe elsi sancti efftcimur, non tamen nascimur, quia ipsa natttrm corruptibilis conditione constringimur ; ut merito cum Propheta gementet sin- gttli Uicamns (Psal. l) : F.cce enim in iniquitalibut conceplus sum, el in deliclis concepit me mater mea; ille autem totus veraciler snnclus est, qui ut iptam corrttpiibilis natura: conditionem vineeret, ex commix- lione carnalis copula? conceptus non est. Sanctum, inquil, vocabilur Filius Dei. Quid hic dicis, Nesto- riane ? qui beatam Mariam Dei negans esse genitri- cem. aperle niteris impugnare veiitntem? Ecce Dcum dixit supervenlurum, Dei Filium nascilurum. Quo- modo autem aul Dei Filitts non est ; aut quaz Deum edidil, qttomodo Aeotozoc, id esl Dei qenitrix, non esse potat ? Ua;c Beda. et eaile<n fere Gregorius ubi su- pra (Lib. xvm, Moral. cap. 57). Porro vocari, hoc loco, pro esse ponitur Heliricoriiin idiomate, ut ideiu sit, vocabitur Filius Dei, vel, Filiut Aliissimi,
p ac crit revera Filius Dei Altissimi; ut meritn sic vocari debeat. Sic apud Isaiam cap. i : Post /ttrc vocaberit civilas jusli, urbs fidelis, id esl, eris civitiis justi. Isaia; iv . Et crii, omnisqui relicltts fuerit in Sion, el residuus in Jeruwtem, sanctus vocabilur, id est, eril. Ne quis vero hic haereat, ut Ariuni, in verbo ftnuri temporis, vocabiiur, quasi antfquain nascere- tur, Dei Fdius nou essel, observandtim est hic agi de honiine queni cmicepiura et paritura erat Virgo, qni aniequam concipereliir, non modo Filius Dei, sed ne honio quidem erat. Conceptura enim erat Virgo noii nudiim Dctim, sed hominem Deiitn; liomo antem Dens non fuit antequam conciperetur : scd liomo conceptus, factus est Deus, quia in ipso con- cepiionis nioinento, a Deo in eamdem hyposiasim est iissunipnis.
b Id est, quo operante et prnducenle; non enim hic de divina et aeierna generatinne a Patre, sed de hnmana Cbrii-li conceptione et exortu hic agiltir, ut diciiini est.
D c Id cst, a Deo, seu operationc divina; nam d i v i - nit.is proprie nec giunit ncc gignitnr, ut docet san- CtnsTliomas (i p. q. o9,arl. 5) post Magistrum (Mng. lib. i dist. 5). Nam grnerare et geuerari pcrsoutc conveniuiii. non natura.
d Eo scilicet niodo Deus quo Dei Filius imellgi- lur. Nam si Dei Filius ea ralione, qua M:ildonaius exposoit, iion proprie ei esseniialiter Deus, sed iiunciipaiive dumiaxat, cum idcirco Dei Filins appel- leiur, quia eo Bindn, id esl, non ex viro, sed cr Spi- ritu sincto coiiceplus est. Si vero eo sensu <;.icm alii auclores iradiderunt, F-ilius Dei iiatuialis intel- ligaiur, et Patri consubslantialis, eerte is esse non putest nisi Deus. Proinde si Dei Filius, ergo indubi- tanter Deus.
49
DE INCARNATIONE
in excelsis; idem in hominis exiguitale, qui in Dei A majesiaie. Et ideo bene Apostolus Chrisli gratiam «lominans (I Corint. xvi), Dei gratiam nominabat, quia Cliristus lotum erat quod Dem : omnis in ipsa stalim hominis conceptione Dei virlus, omnis divi- nitatis venit plenitudo. Inde enim illi omnis divini- tatis perfectio, unde et origo. Neque enim iimquam sine Deo fuerat homo ille, qui utique hoc ipsum quod erat, a Deo acceper.it. Hoc ilaque primum, velis, nolis, negare non potes, quod Doniinus Jesus Chrisius Filius Dei sit ; Arcliangclo iitique clamante
CHRISTI LIB. III. 8«
in Erangcliis : Quod ex te naseelur sanctum, voeabi- tur Fitius Dei (Lucoe j). Hoc autem posito, scito te quidquid de Clnisio legeris, de Dei Filio legere ; quidquid de Doiuino aut Jesu legeris, Dei Filiuin nominant : omnia hsec ejus vocabula, Filium Dei clamant. El ideo tu in bis omnibus qnxcuinqiie au- dieris, iiomen divinitalis agnosccns, cum in omni- bus videas te Dei Filiiim intelligere debere, argu- mentare, si placet.quomodo Deum valeas a Dei Filio separare.
LIBEll TERTIUS.
CAPUT PRIMUM.
Chriitum eumdem liominem ac Dcum secundum car- nem ex Israel et virgine Maria editum esse.
Scribens Romanis divinus ille Ecclosiarum magi- Itcr, cum argueret, iinino dofleret Judxorum, id est, fratrum suorum infidelitalem, his verbis usus csl : " Optnbum, inquii, anailiema esse ipse ego a Lhrislo pro frulribus meis, qui sunt cognati mei se- cundum carnem, qui sunt Israelilce, quorum adoptio est filiorum, et gloria, et testamentum, et legislalio, et obsequium, et promissiones ; b quorum patres, ex qui- bus Chrhlus sr.cundum carnem, qui est supcr omnia Deus lienedicius in saatla (Hom. ix). 0 aflectum, et fiilelissimi apostoli, ct piissiini propinqui, qui ioxsli
B tus est, Deus est. Quid circumis ? quid lergiversaris! Cbristum ez Israel natum secundum carnem Dcum esse Apnstolus dicit. Tu doce quaudo non fuerit. Ex quibus Chrutus, inquit, secundum carnem, qui est su- per omnia Deus. Yides quia hoc Apostolus unitate conjnnxerit , separari omnino non potest Deus a Christo. Sicut enim ex illis Clirislum Apostolus praidical, ita Dcum in Christo esse conlirmat. Aut uirumque hoc neges necesse est, aut utrumque fa- tearis Natus secundum carnem Chrislus ex illis di- cilur, sed idem in Cbristo Deus ab Aposlolo praedi- catur. Unde et alibi : Deus enim eral in Chrislo mun- dum reconcilians sibi ( II Cor. v). Dividi hoc ab al- lerulro nequaqiiam polest. Aut Christum ex illis ciiitinii dcnega, aut ex Virgine Deum in Clirislo
mabili charitate mori vult, et pro cognatis ut proxi- C editum confnere : Qui est, inquit, super omnia Deui mus, et pro dicipulis ut magister. Et qu;e landim benedictus in swcuta.
causa ut mori vellet? una utique, ut ilii viverent. Vila autem eorum in quo continebatur? in bocscili- cet, ut ipse aii, ut Deum Cliristum secuniliim car- nem natum ex sua came cognoscerent. Et ideo uti- que Apostolus plus dolebat, qnia eum ex Israel na- tum non intclligceni, qui ex suis ediium plus amare deberenl. Ex quibus Chrhlus, inquit, secundum car- nem, qui esl super omnia Deus benedictus in scecula (Rom. ix). Eum seilicet ex illisCliristum naium ait secundum carneni, qui sit super omnia Deus bcne- dictus in saecula. Chrislum utii|iie secundum carnem imiiim ex illis non negas ; sed idem qui ex illis na-
CAPUT II.
Dei appellatio aliter Christo, aliter hominibus tributa est.
Suflicere qnidem fidelibus ad indicandam majesta- tem diviuilalis nomen Dei abuude poluit : sed ad- di'iido, super omnia Deus benedictus, blasphemiam perfidae assertionis exclusit; nc qnis suilicet impio- rum vocabulum Dei inlerdumetiam bominibus tem- porarie dono divinae dispensaiionis indultum, ad in- juriain sunimse divinilalisassumeret, elcoiituineliosis Deo comparaiionibus coaptnret, sicut utiquc illud obi ad Moysen dicit Deus : c Dedi te deum Pharaoni
ALARDI GAZiEI COMMENTARIUS. " Egregic hunc lorum elucidavii Joan. Gagnnius D sim, optarim aoaihema esse, et i|uod Grsci dicunt
av«G£^«Tt?£T8at, iil e»t, pessiimdari el exlennin.iri a
hoc brevi comineiitario: Si de abalienatione a Cliri- sli gloria intelligimus, hyiierbnlica esi locuiio, ad toum iu Jinl i os aflecuun desiKiianduro, N.'que enim qui pnnln anle dixii : Scio quod nnlla creatura poterit me separare a chariiale Dei, qua esl in Chruto (ftom. viii), statiin reveri abeodivelli optaret; seil liypcr- bolii us >ermo «sl, qualis ille Moysi E\od. xxxn : .4iit dimiite eis hanc noxam; aut si non fucis, delc me de libro tuo. Videtur anlem inibi sine dypiTbole posso legi. Nam auatheniata Gr;ecis dicuutiir sacri sci'leslii|iie liomines, qui ad urliis liislraliouem diis M uiilnis et infeiis maciabanior, si quai lues aul ca- laiuiias ingnwret, ipiam liiijusinodi homiiiuni inter- necione, |)bic:ilis iliis.sedanim iri pulabanl, adcujus- mmli sacrificia alludens Panlus : Usque adeo milii dnlel, inquit, Jud;eorum abjeclio, quod si Dei ad- versmn illos iram vel uuovis meo malo placare pos-
Chrisiii, modo vel sic illis prosiin. Certe ilieroiyinus anaihema sumit pro eorporali occisione Sic ille. ViMe ca>iera in eauidein seulenliain alibi nolala (Ad collal. 9 cap. 18, el collat. 15 cap. b); et plora de anallieinale ejutque vaiia sigiiilicalioue apud Baro- niiiio lib. i Annalium.
b Quornm potres. id est, de quorum gcnte palres et palriarcnas prodieruot, ex quibus Cliristus se- cundum carnem progenitus. Hmic eliam locom Ori- genes, Ambrosius, C.liiysoslumiis, el a'ii sic iolelli- gunl, ul Cbrisliis ilicatnr veros Deos qnaudoquidem super omnia niliil est, nisi sumnios Deus.
c Vulgatus lexius : Ecce consiiiui le deum Pha- raonis (Exod. vn). Deus Pbaraunis dicius e^l Moyses ratione potestalis ei a Deo collane ad coniercmiam Phataonis superbiam, ut qui Deo subjici nol.kt, Uo-
»1 JOANNIS CASSIANI M
( Exod. vii ), aut illud, Ego dixi, Dii etlis (Psat. A <W«'«* in «tcuta, et rcs slatim probatur in vert»o, «t
lxxxi), cum utique evidentissimain indulii nominis babeal signiflcationem. Nam ubi dicit, Ego dixi, non tam nomcn esl potestatis quam sermo dicentis. Sed et illud ulii dicit, Dcdi te deum Pharaoni, non divi- nitatem aocipientis, sed poteslatem dantis exposuit. Nam cum dixerit, dedi, in illo utique significata est Dei potestas qui dcdit, non divinitatis natura in eo qui accepit. De Oeo autem ac Domino noslro Jesu Cbrislo cum dicilur, qui ett tuper omnia Deut bene-
verbi res demonslralur in nomine, quia Dei nomen in Dci Filio a non signiGcalio cst adoplionis indultac, sed veritas proprielasque naiurae,
CAPUT III.
Explicat illxul Apostoli, Nos ex hoc neminem novimut secundum carnem, elc.
Itaque, inquit idem Apostolus, b Nos neminem ex hoc novimus secundum carnem, < ' et si cognovimut
ALARDI GAZ.BI COMMENTARIUS.
mini Dei ministro snbjiceretur, In Scriptura sacra, ait D. Gregorius (Homil. 8 in Ezech.), aliquando Deus nuncupative, aliquando vero essentialiler dicitur. Nuncupative enim dicitur, sicut scriplum est : Ecce constUui U deum Pliaraonis. El sicul Mayses ait : Si quit hoc vel illud (ecerit , applica illum ad deos (Exod. xxn ), videlicet ad sacerdoles. Qui rursum dicil : Diis noii detrahet, id esl, sacerdotibus. Et sictit Psalmisia ait : Deus slelit in synagoga deorum, in medio aulem deos discernit (Psal. xxxn). EsseiUialiter auiem Deus dtcitur, sicut ad Moysen dicitur : Ego sum Deus vatris lui, Deus Abraham, Deus Isaac. Deus Jacob (Exod. Iii). Unde Paulus apostolus volens niiiictinativn; nomen ab essentiali discernere, de Redemptore nostro lofutut ett dicens : Quorum patres, ex qnibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saicula (Rom. »x). Qui enim nuncupative dicitur, deus inter omnia ; qui vero essentialitcr, Deus svper omnia est. Ul ergo ostenderet Christnm naluraliler Deum, non hunc Deum lanttim, sed Deum super omnia esse mcmoravit ; quia et electus quisque, sicut pNMttf mus, vel in exemplo justilim prwrogando positus, clrus dici potest, sed inler omnin, quoniam nunctipative deus; Chrisms autem Beut esl snper omnia, nalurali- ter Deus. Hactenus D. Gregorius.
• Cbristus enim non adoptione, setl nalnra Deus, et Dei Filius appellatur; nec ullo modo Filius Dei adoptims dici potest, cuni secundum divinam natu- ram F.lins Dei sit naturalis, seu verus, nl loquitnr Scripiura i Joan. ult. : Scimws quoniam Filius Dei venit, el dedil nobis sensum, ul cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus, hic est verus Deus, el vita atterna. Idemque confirmat vox Pairis de eceln, ct Peiri coiilessio, qnaChristus sic I>ei Fiiins asirui- tur, ut ali aliis i|uiliiisciiniqiie viris justis et sam tis distingualur, quos constat l)ei filios fuisse adopljoiie ( Mag. Sent. i/i 5 et 10). Sed neque secundiim hu- tnanam naturam, sive qualenus bomo Filius adopli- vus dicendus est, qnod repuguel eanideni pcrsonam esse naiuralem fjliura ct adopiivum. Num filiatio, ait S. Tliomas (5. p., q. 15, a. 3). sicul et adoptio, proprie convenil hypostasi, non nutem natttrat ; cst cnim /iliatio propriettis personalis. In Chritto autem non est ulia persona vel hypostasis quam increata cui convcnit esse filium pcr naluram, per quod excludittir omnit ratio adoptionis. IHe enim adoptione hlius evadit, qui cinn non esset, aut certc non esse posset lilius, lioc bencficio coapiatur in lilium : quo moilo angelos et primos homincs a principio su:c crentionis lilios Dei fuisse dicinius per gratiam adnptiniiis, quia ctsi miniqiiaiii ab bac gratia et jure liseredilatis aeternae fuerint alieni, tamen esse poterant, si in puris natu- ralibus condili fuissent. Per>ona autcin iu Cliristo, cuin non alia sit quani divina eademque, Deo Patri connnturalis et coaeterna, numquam potuit extranea esse ab hnc jure filialionis, quod ei ralione suae ori- gnis debebatur. Proinde nnlla ratione dici polest fi- l-ius ailopiivus, nisi, ex sciitentia Nestnrii, pluralilas in Cbrisio staiuatuf persqnaruml, quariim altera na- turalis filii, altera adopliyj nomen obtineat. Iluic doctrinae accedunt SS. Palrmn suffragia. D. Ambro- fiut in cap. i Epist. ad Roraanos : Leai et releai
Scripturas, Jesum Filium Dei nusquam adoptione in- reni. S. Uilariu- lib. in de Trinitale : Dominus dicens: Clarifica Filium ttutm, non solo nomine teslatus est se esse Filium, sed etinm proprietale, Nos sumiis filii Dei, sed non taits hic Filius. Hic enim verus et proprius est fitins origine, non adoptione; veritate, non nuncu-
B palione ; nuitvitale, non crealione. S. Ilierouyious iu cap. i a i Epliesios : De Chrislo Jesu scriptum est quia semper cum Patre (uit, et nuniquam eum, ut esset, volunlas paterna prwcessil; et ille quidem nalura Filius esl, nos vero adoplione. Ille munqiiam non fuit Filius ; nos anleqtiam essemus, prtvdeslinati sumus, et lunc ?pi- ritiim adoptionis acccpimus quando credidimus in Fi- lium Dei.
b Id est, ex boc tempore quo per fidem cognovi- mus vivendnm esse soli Clirislo, qni pro nobis inor- tuus cst, nullius affinitatem ant cognationem carna- lem spectamus aut reveremur; qui onmibus ex aqno piodesse cupimus, neminem agnoscimus secumlum carnem, sive il!c affinis sit, sive aliquando conjun- ctus, in ciijusgratiam vivere cupiam. Speclivit enim Apostolus v. rba pr3scedenlia : Ut el qui vfcun',jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis morluus est et resur- rexit (II Cor. v).
1 Id est, t:imi)inm bomincm nobi< similem in lenis
n agentein : Sed jam nunc non novimus, id csl, n <n talem eum modo agnoscimus, sed verum Deuin et liomineni, euinque post resurreciionem suani, im- moitilem, impassibilem, et cnrpore eliani glorifica- tii'i!. liaqiie jam non secuniliMii carnem, id est. car- nalem sensum, Christiun novinus, ut Judan, vel se- cunquni comlitionem carnis passibilis. Sensus ergo duplex esse potesl. Primo ut Paulus de se loqii.Hur pio oo tempnre quo Christuin perseqiiebaiur, et dicat : £tsi aliquando (iiciupe cura essemus in Ju- daisnio) scundiun carnem, id est, carnaliter judi- cuitcs, indign.im existimalinnem liabuimus de Cbri- st", taini|ii:nn puro et ranrtali liomine, sed jam ncn iia ii(>v:mus seu cxisiimamus. Vel secumlo, ut Iiaec verba relerantur ad diversa tempora, non ipsjus V uli. sed Cbrisii, scilicel etad lempus carnis ranr- tali<, qno ip-e nostris pasnoiiibus suhjacebat, de quo ad Uebrapos v dicit : In diebus carnis suw, id est, passibilitatis; et ad lempiis resurreclionis, in guo Chrittut reswgens cx moriuis, jam non moriliir (Rom.
D vi), quoil supra naiuram carnis est. Itaque elsi, in- qnil, in illo primo tempore (ut in persona apo-l "I '- mm magis quam sua loquatur) novimus Christuni secuiidunicarncm,id est, passibilem, quoil prnpiiuin estcarnis; sed nuuc jam, boc est, teronore post cjus resnrrei lionem, in quo non ipsam carnem, scd modnm propriuin carnis amisii, non novimus, scilicet passiliilem ( Vide S. Tliomant in Commentario). (Juas expnsiito tradilur in seplima synodo sub fineni (II a- belur in Aclis concilii Ephesini, tom. V). At piinrein scn<um, nt pleniorem, "magis spectavit Cassianu» hnc Inco iisus ad prohandam Chnsii Deitatem, ut patet cx lexlu. Cui accedit S. Cyrillus Alexandrinus eunidem locum exponens : Quid est. inquit, quod Paulns hic ait? nnmquid Clirifti rcsurreclioncm infi- ciatur? nonne iltitm secundnm carnem resuscitatuin, eumque eadem ilta carne in calum proftctum norul*
m DE lNCARNATIONE
teeunaum carnem Christum, ted nuncjam non novimm A (II Cor. v). Bene sibi cuncta sacri seriuonis scripla conveniunt, et in oimii penitus sui parie, ctiam ubi verborum specienon consonani, reruni tamcn vktiiie cnncordaiit : sicut in lioc quod nit, el si cognovimus Cliristum secundum carnem, sed nunc jam non no- vimus; lesiiinonium enini dicti prxsentis confirinaiio snpei ioris est, quo dilit, Ex quibus Christus secundum carnem, qui esl super omnia Deus benedictus in saciila (Rom. ix) lllic enim posuit, exquibus Clirislus secun- dum camem ; bic autem, et si cognovimus Christum tecundum camem ; illic, qui est super omnia Deus; liic auiem, Chrislum secundum carnem nunc jamnon novimus. Species verborum est alia, sed rei virtus una ; eumdem enim qtiem illic secuiidum carnem natum Deum super omnia prxdicat, bic secundum B carnem se jam non nosse conlirmat. Ideo scilicet, quia eumdem quem natum in carne noverat Deiim, in saecula confuetur, et ideo a se eum ignorari se- cundum carnem, quia sit super omnia Deus benedictus in scecula; ac per boc et illud ibi, r/ni est super omnia Deus, et hoc dicit, Non novimus jam Christum se- cundum carnem, quia esl Deus benedictus in scccuta. Ascenditergo quod;immodo,quasiin aliioremgradum doctrinae apostolictc prsedicatio, ct licet sibi sensu in uiroque convenial, sacramentiim tamen perfectas fnlei quasi sententia expressiore confirmai, dicens : Et si cognoiimus secundum camem Christum, sed * nunc jam non novimus, videlicet, quia prius eum el homincm scimus et Deum, nunc tantum Deum. Cessanic enim iufirmitate carnis, nihil in eo jam no- C vimus nisi virtutem divinitatis; quia totum in eo virlus est mHJesialis divinae, ubi esse desiit inOrmilas imbecilliiatis bumanse. Omne ergo penitus boc tesii- monio mysterium el sumptae carnis et perfeclx divi-
CKRISTl LIB. III. 84
niiaiis cxposuil. Dicens enno , Et si cognovimut Chrisliim secundum carnem, sacramenlum nali in carnc Dei locmus est ; adjiciens autem, Nunc jam non novimus, vim deposila: infirmilaiis cxplicuit. Ac pir boc cngniiio illa carnis ad signilicationem per- tinei liominis, ignoratio au^em ad honorem divinita- tis : Iloc esl enim dicere, Cognovinius Chrislum se- ciindum carnem, quamdiu quod secundum carnem agnoscereiur, fuit; nunc jam non novimus pnsiquam esse desivit. b Natura enim carnis in spiiilualeni est translaia siibslantiam ; et illud quod fuerat quondam hominis, factum est tolum Dei. Et ideo non noviimu Chrisium secundum carnem, quia absorpta per di- vinam majestatem inlirinilate corporea, nihil sacro resedit corpori ex quo imbecillitas in eo carnis pos- sit agnosci. Ac per boc quidquid fuerat prius sub- siantisc duplicis, factum estvirtutis unius. Cum uti- que non sit dubiuin Cbrislum qui crucilixus esl et infirmilate nostra, lotum vivereex majestale divina.
CAPUT IY.
Ex ea quce ad Galatas est Epislola proferl testimoniunx quo probal infirmitcttem carnis in Christo per divi- nitatem absvrplam esse. -
Quod scilicet Apostolus omni scriptorum suorum corpore prxdicans, bcne etiam ad Galatas scribens ail : Paulus apostolus non ab hominibut neque per hominem, sed per Jesum Cliristum et Dcum Palrent (Galat. i). Vides quam bene sibi in prioribus prsc- sentibusque conveniat. Illic enim dicil, nune jam non novinius Chrislum secundum camem; hic ait, non ex hominibus,neque per hominem,sed per Jesum Christum. Patet queniadmodum etiam hic idcmqiiod iu superioribus doccat. Dicens enim, missum se non per hominem, hoc dicit, non novimus Christum secundum camem ; et ideo « non per hominum mis-
ALARDI GAZ.El COMMENTARIUS.
Ecquis istud illum ignorasse dicere audeat? Qualem namque in coelum uscendhse, ac olim inde rursuin ven- turum sciebal, talem et i/i illo quoque existere neuli- quani ignorabat. Quomodo igilur Filinm secnndiim carnem se nosse negat? Quoniam simul alque ex mor- luis revixerat, salius erat ex divina eminentia illum et nosse el profileri, qiinm ex carms infirmiiate. Etenim clisp nsationis mijsteriq nendutn expleto, secundum carnem prmdicabatnr, quo uiminnn Unigenitus caro (actus crederetur. At vero sacramento hoc jam consum- mnio, prceslabat ex divinitale iltum agnoscerc ac pro- ftieri, quam ex carnis liuwUitctte et exinanilione. Unus itaque esl Chris.usel Filius,el Dominus. Ila Cvrillus. a Non quod boino esse desierit, sed quia niliil liumanuni, id est, inflrmum et moriale post res.ur- reciionem suain retinnit, sed omnem ilifirmilatem mortalilatis bumanae deposuit, ut infra evponitnr. b Non qnodvera ca.ro et ciirp'ireaessedesieril,secim- dumse,sed quia -piriialiseuVcia, idesi.incoriupiibdis nploriosaet oninisinfirmilatisex^ers/iuein^lrnoibim dicil Aposlolus I Corini. xv : Seminatur corpu» ani- male,surgeteorpus sprit.tle. Heturrectiq enim Domini, riii S. L»o pontifex (Serm. I de resur. Domini), non fmis carnis, sed commultitio {itil, nec virlutis aiigmen- tn comumpta snbslanlia est. Qucdilas transiil, nnn natttra defecit; el factum est corpns impassibile,quod potnit cntcifigi; fcicltim esl immortate, quod poluit occidi: faclum est incorrup'ibHe, quod poluit vuln ira- ri. Et merito dicitur caro Christi in eo slatu quofucrit
I)
nola nesciri, quia nihil in ea passibile, nihil remansit in ea infirmum, ut et ipsa sit per essentiam, et non sit ipsa per gloricnn. Quod autem mirnm, si hoc de cor- pore Christi profitetur {Apostolus) qui de omnibut CJtrislianis spiritalibus dicil : Itaqne nos ex hoc, ne- minein noviinus secundum carncm. Ex hoc, iuquit, ini- tium nobis factum esl resurrectionis in Christo, ex quo in eo, qtti pro omnibus nwrluus est, totius spei noslra! forma prcvces'il, etc.
'■ Ver liominem, puriim scilicet et morialem, sed per Jesmn Christmn verum Deum. Illilur eodem argumcnto Cyrillusad euindem scopum quo Cassia- nus, ad probandam scilicet Chri-ti diviniiaieni : Annon. inquit, Deum incarnatum, unumque ulrobi- que Filium ct Doininnin per hccc nobis insinual Apo- slolus? Qaid planius enim cliripotest, quam se non ctb liomine, uec per liominem, sed per Jesum Clirislttm mistum esse? Quid erqo? numquid eum, quem univer- so orbi nnnuntictrat, homincm esse ignorabnt ? Nequa- quam. Norat uiique huminem esse; al non liominem solum, sed Dei Verburii homincm factum, Cum ergo se non ab hominc, sed per Jesnm niissum clir.it, quis dubitel guin Jesum.Christum verum Deiiin esse >,taliial? ptc. Si:i:il\li.'i' el D. Uieiony us in eiiindeni locum Apn-lnli (•orn.trum.ianS : Ex cpio, inquil, approbatur Ebionis et Photim eliam hinr htrresis relundendu. quod Domimis rfosler Jesus f.Vin.sfris lleiis sit, dum Apottq- lus, quia Clirisio cid pns ■dicationem Evangetiimisstis est, necjat se missnm csse ab homine.
53
JOANNIS CASSIANI
56
suro, sed per Jesum,quia per Christum missus, non A aul homo penitus slne Deo, aut Deui «lne homine
per hominem missus sum, sed per Deum ; nomen 'enim in co jnm hominis non cadit, in quo totum sibi diviniias vindicavii. Et ideo cum dixisset missuin se non ab Iwminibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum, bene addidit, et Deum Patrem; hoc est, missum se a Deo Patre et a Deo Filio esse desi- gnans. In quihus utique licet propter mysterium sacraeetineffabilis generationis, duplex sitpersona, generantis et geniti, una tamen est virtus mittentis Dei. Et ideo ille missum se a Deo Patre et Deo Fi- lio dicens, in personis quidem dualem ostendit nu- merum, sed in missione unam docuit potcstalein.
.APUT V. Sicut blasphemia est Christo adimere divinitatem, ita
credatur. Bene ergo Apostolus missum se sicut r. Deo Palre, ita et a Deo Filio proedicans, confessio- nem slatim Dominicse Incarnationis adjunxit, di- cens : Qui suscitavit eum a mortuis; verum scilicet incarnati Dei corpus suscitatum a mortuis docens juxla illud : Et si cognovimus Chrislum secundum carnem; bene addens, sed jam non novimus. Hoc enim se in eo nosse dicit secundum earuem, quod sit a mortuis suscitalus. In eo vero se eum jam non nosse secundum carnem, quod cessaiite carnis fra- giliiate, in sola eum noverit Dei esse viriute. Fide lis scilicet praedicandae Dominieoe divinitatis et satis idoneus testis, qui in principio vocaiionis s u n: coeli- tus castigatus, majestatem susciiati a mortuis Do-
quoque verum hominem illum esse negare, blasphe- B mini nostri Jesu Christi, non fide tanlum animi sui
crederet, sed c eliam oculis corporalibus appro- basset.
mum est.
Sed per Christum, inquit, Jesutn, et Deum Patrem, qui suscitavit eum a mortuis. Pracclarus utique et ad- mirabilis magister, sciens Dominum Jesum Christum sicut verum Deum, ita et verum hominem praedi- candum, ita semper majestalem divinitatis in eo praedjcat , ut Incarnationis confessionem penitus non relinquat : excludens utique et ° phantasma Marcionis Incarnatione vera, et b paupertatem He- hionisdivinitale perfecta; ne swlicet peralteruiram blasphemiae perversitatem Dominus Jesus Christus
CAPUT VI.
Ea: appariiione Christi, qua; Aposlolo persequenti Ec- clesiam facta est, utramque naturam in eo fuisse demonslrat.
Unde etiam d apud Agrippam regem et caMcros inundi judiocs disserens, iia ait : Dum irem Damas- cum cum potestale et permissu principis sarerdotum, die media in via vidi, rex, de ccelo supra splendorem solis circumfulsisse me lumen, el omnes qui mecum
ALARDI GAZ/EICOMMENTARIUS.
a Cerdon et Marciori" haeresiarchae, et post hos Manich:cus, docuerunl Chnstum non verum corpus, aut veram carnem, sed phantaslicam assumpsisse, propterea quod carncm aua natura malain esse ci ex malo oriam principio fabularentur. Qncm errorem ex professo rcfellunt Tertnllianus lib. de Carne Chrisii, Ircmnus lih. i cap. 29, Auguslinus innume- ris prope loci< contra Manichaeos dispuinns.
b Alludii ad nnmen Ebionis, qnod Hebraice pau- perem seu inopem signilicat. Sic B. Ignalius episco- pm ct marlyr in episiola ad Philadelphienscs : Si quis, inquil, dical unum esse Deum, el confilealur Christum Jesitm, sed eumdem nudum esse hominem putet, hujusmodi serpens est, (raudem et errorem prir- dicansin exilium hominum, et est ejusmodi inops sen- su, cognomenlo Ebion. Et S. Ilicronymus in c. i Isaiae : Aral, inquil, in bove et asino Ebion, ditjnus pro humilitale sensus, panperlate nominis sui ; qui sic recipit Evangelium,ut Jutlaicarum superstiiionum, quai in umbra et imagine prxcesserunt, cmremonias non relinquat. Et riir.-ns in cap. im Isaiae : Jndmi, in- quit, et Judaici erroris ha'redes Ebionitm, qui pro humilitate sensus nomen acceperunt. Paupertaiem ilaque Ebionis vocat Aucior fatnam illius de Chrislo lamqiiam de puro homine exislimationcm, ex pan- pcrtale sensus et judicii inopia, sed magis ex sanae docirinae defectu ortam, de qua superius dictum est.
c Quod Paulus oculis eliam corporalihus majesla- tem, id est, carncm Chrisii gloriosam, seu Chrislum in carne pr*senlem et sibi vicinum vidcrii, Acio- rum nono colligitur. Primo ex luce qnje illum cir- cumfulsil, tiim ex c;cciiate quam ex nimia ejus cla- ritate incurrit. Secundo ex verbis Ananise, quibus ait : Saule frater, Dominus Jesus, qui apparuit libi in via. Si apparuit Saulo, certe visibilem se in pro- pria carne et specie cxhibuit. Et apenius ex Gra;co, ubi habetur : 6 ifBtit aot. Qui visus est libi. Et ibi- dem : Barnabas apprehensum Paulum duxit wi apo-
stolos, et finavit illis quomodo vidisset Dominum. Teriio Paulus ipse I Corint. ix ait : Numqnid non sum Apostolus? Nonne Jestim Chriilum Dominum C nostrum vidi? Denique idem Apostolus 1 Cor. xv testalnr Chiistnin post resurrectioncm suam plnri- mis appnruisse, id est, visum esse, in carne scilicet visibili et aspectabili, et inodo his, modo aliis dis- cipulis : Novissime uutem, Inquit, omnium, id esl, post Oinnes alios, tamquam aborlivo visus est etmihi. Quod non nisi de corporea visione et apparitione inielligi potest. Enumerat siquidem boc loco tesies resiirrectiiinis qui Dominum ocnlis corporeis vide- rant, et se inter eos ponii. An vero Paulus alias, et quas hahuerit Chrisii visiones et appariiiones, sive imaginarias, sive inlellectuales, non csl hujus loci discutere.
d Tres Agrippae apud Jiuhr.os regnasse legunlur. Primus Aristohuli filius, inagni Ilerodis Ascalonitie (qui primus alicnigena sceptrnm regni Judaici ohti- nuii) nepos, quem a Tiberio imper. in vincula con- jcclum C. Caligula solvit, regemqiie Jiidaeorum cun- slituil; de quo Josephus lib. xvm Anliq. cap. II ct 15, et Eusehius lib. u cap. i. Secundus Hcrodcs Agrippa, primi itidcm Herndis Jiidauorum regis lilius a Claudio imper. regnuni Jiidaeorum conseciiius, qui Jacobnm aposlolum occidit, et Peiruni in c;ircerem conjecit, ac demiim, ob donatum sihi a populo nec repudiatum divinitaiis honorem, ab angelo perous- \ sus, a vermibus corrosus, inieriii, Aci. xn, Josephus lib. xix Anliquitalnm Judaicarum c. 7, Kustbius lib. ncap. 9. Teriius denique hnjus lilius Agrippa junior dicius, de quo hic agitur, apud quem et Feslum, Judxae praesidem , praesente etiam Bernice Agrippae sorore, Paulus a Judacis accusatus, orationem bahuit etcausam suam egit, Act. xxiv et xxv. Hic usque i.J subversionem Hierosolymorum Jitdaia; regnum tenutt, liomunit semper amicus, ait Beda in coiumeniario ejus loci.
D
B7
DE INCARNATIONE CHRISTI LIB. 111.
Sl
limu/ trant : omnetque nos cum decidissemus in ter- A naniis desupcr majestatis urgeret, audires quoqua
■sim, audivi vocem dicenlem mihi Hebraica lingua, Saule, Saule, quid me persequeris? durum est tibi contra stimulum calcilrare. Ego autem dixi : Quis es, Domine? Dominus autem dixit ad me : Ego sum Je-' sus Nazarenus, quem tu persequeris ( Act. xxvi ). jVides quod eum Aposlolus, quem in lanto majesia- tis ftilgore viderat, recle jam se secundiim carnem non nosse dicebat. Cum enim jubar illud divini lu- minis quod sustinere non poluit, in ipsasui proslra- tione vidisset, vox haec secuta est : Saule, Saule, quid me persequeris ? Cui quaerenli quis esset, iia evidemi Dominus personse suce significatione re- spondit : Ego sum Jesus Nazarenus, quem tu perse- queris. Te, te, inquam, haeretice, nunc interrogo, te
illud in lanta mcniis confusione dignum perfidia tua iiomen, Saule, Saule, quid me persequeris? et quse- renli libi quis esset, responderetur a ccelo : Ego sum Jesus N azarenus, quem tu persequeris; quid diccres? Nescio, non ad plenum adbuc credo, deliberare amplius mecum volo quem te esse exisiimem, qui e coelo loqueris, qui me fulgore tuae divi- niiaiis obruis, cujus vocem audio et majestatem fer- re iinn possum. Tractandum mibi de boc negotio esl, credendum tibi sit, an non credendum; Cliri- stns sis iii, au Deus :si Deus solus sis,aniu Cliristo; si Cbristus solus sis, an in Deo. Discretionem hanc subtiliter observari et diligenter considcrari volo quid crcdendus sis, quid judicandus sis. Nolo enim
appello : credis de se Apostolo, aut non credis? Aut B aliquid de officio meo perdere, ut cum te ut bomi-
si pnrinn id asslimas, credis de se Domino, aut non credis ? Bi credis, finila qusestio est. Hoc enim ne- cesse est quod nos credimus, credas. Nos enim, juxta Apostolum, el si cognovimus Christum secun- dum carnem, sed nunc jam non novimus. Nos Chri- stum contumeliis non afficimus, nos carnem a Deo non separamus, et totum quod Chrisius est, esse in Deo credimus.Tu ergo si idetn quod nos credimus, credis, eadem necesse est fidei sacramenia fatearis. Si autem a nobisdissides, si neque Ecclesiis, neque aposiolo, neque ipsi denique de se Deo credis, os- tende nobis in hoc quod Apostolus vidit, quid sit caro, ct quid sil Deus. Ego enim hic discernere nihil valeo:video ineffabilem illuminaiionem, video
nem despiciam, aliquid libi divini honoris inipen- dam. Si ergo ut Paulus lunc apostolus jacuit, pro- stralus humi jaceres.el fulgore divini luminis obru- tus extremos spiriius ageres, bsec forsan diceres, hac otiosa loquacilatis garruliute gannires. Sed quid facimus ? quod aliud lunc Apostolo visum est. Et cum tremens ac semianimis concidisset, dissiinu- landum ultra non censuit, deliberandum amplius non putavit; suffeciique ci quod ineffabilibus expe- rimcnlis quem ignorans hominem esse credidit, admonitus Deum esse cognovit : non dissimulavit, nondistulit; nec male concepium errorem inlideli amplius deliberalione suspendit, sed audito e coslis Jesu Domini sui nomine, subditaut famulus, trepida
incxplicabilem claritatem, video splendorem huma- C ut flagellatus, devota ut conversus voce respondil :
n.p fragiliiaii intolerabilem, et supra id quod ferre moriales oculi queunt, inaestimabilem majestatem, Dei luce fulgenlem. Quse hic divisio, quoe hic dis- creiio esl? In voce Jesum audimus, in majestate Deum ceriiitnus; quid est aliud, nisi ut in una ea- demque substanlia Deum et Jesum esse credamus? Yolo lamen de hnc eodem adhuc aliqtiid apud le loqui. Dic mibi, quxso, si tibi nunc perseqnenti fidem catbolicam id appareret quod ignoranti Apo- stololunc apparuit,si le inopinantem atque securum fulgor ille circumdaret, et perculsum aique perter- ritum splendor immensi luminis consterneret, jace- resque in tenebrisoculorum alque errorum luorum, quas libi immcnsas et incffabiles angustias pavor
Quid [aciam, Domine ? Iiaque paratissima ac devo- lissima fide id statim meiuit, ut quem fideliter cre- didit, eo ipso jugiter non careret ; el ad quem corde transierat, is in cor cjus ipse transiret, dicenie ipso de se Apostolo : An experimentum a quxritis ejusqui in me loquitur, Christus (II Cor. xm) ?
CAPUT VII.
Aliis rursum Apostoli testimoniis Christum Deum esst pronuntiat.
Quo loco volo, hseretice, ut mihi disseras, hunc quem loqui Aposlolum intra se dicit , homo sit an Dens? Si homo, quomodo in corde ejus corpus loqui poleratalterius? Si Deus, ergo jam non homo Chri-
menlis attgeret! Dlc mihi, obsecro, cum te immi- D stus, sed Detis : quia cum loculus in Apostolo Chri- nentis moriis formido premeret, et terror commi- slus sit, et b loqui in eo non potuerit nisi Deus, ergo
ALAKDI GAZ^I COMMENTARIUS.
* Hoc est, vijliis experimenlo probare qitania sit potesias judiciaria mibi a Cliristo collaia, qui in me ei perino loquilur, ul per suum minisirum el orga- iiuiii : sicut rex in suo concilio et senatu et per se- natum loqni ei decernere dicilur quidquid senatus, auciorilate regis, loi|uitur etdecernit. D. Ambrosins legil : Quomodo probaiionem qunrilis ejus qui in me luquilur Clnistus? etc. Et subdit : Probaiionem quae- runl Chrisii loqueniis in Apostolo, dum prasceptis non obediunt,rolentes probare,si ausil vindicare, ul per id intetligatur etse hdce aucloritalis, ac de castero ti- meatur.
b Quomodo, inquies, non potuit loqui in eo, nisi Deus, cum et angeli in prophetis locmi sint , Zacha-
ri;c ii : Angelus qui loquebatur iu me, el daemones ssepissime Inquanliir in daemoniacis ? Respondeo : Aigumenlatur Auctor ex suppositis; supponil enim qnod eliam est supponendum, Cbrisium qui loque- baiin ■ in Aposiolo, non esse angelum, neJuin dia- boluiti, quod neque Nestorio venil in inentem. Hoc snpposiio, necesse fuit Chrisluni, qui in Apostolo loqiiebatnr, ant esse Deum, aul certe punmi homi- nem, ul volebat Nesiorius. At si bomo purus fuissct, non potuisset loqui in Aposiolo, quoniain oponuisset eum suo corpore peneirare corpus Apnstoli, quod seciuidum naturam et bumana viriute fieri nequil; erat igitur Christus Deus, qui loquebatur in Paulo, et non purus borno.
K9
JOANNIS CASSIANl
CU
locutns in eo est Christus Deus. Vides iiaqne nihil A totanique in Filio Dei Chrislo et Filii Dci majeslatem
esse hic jain quod dici queat, nec disjuuctionemaut divisionem aliquam inter Christum fieri et Deum posse, quia totus in Cliristo Deus, et tutus in Dco Christiis. Nolls hic recipi disseparaiio polest, nulla discissio : una lanltim estsimplex, nna tantum pia, una tantum sana confessio, adorarc, aniare et colere Clirisium Deiim. Vis aulein adliuc plenius et cuniii- latius scire nullam inter Dcum et Christum esse di- slaniinm, et emndem peniius Denn intelligendum essc quem Cliristnm? audi Apostolum ad Corintliios loquentem : Oimies enim nos , inquil , manifestari oportel anle tribunal Christi , ul referal unusquisque propria corporis, proul gessit, stix? fco/ium, sive maluni (II Cor.v). Alio auiem loco ad Romanam Ecclesiam
et Palris Dei poiestatem. Non enim Paler judicut quemquam, sed judicium omne dcdit Filio, ul omnes honorificent Filium, sicul honorificanl 1'alrem (Joan. v). Qui eniin negat Patrem, et Filium : omnis qui negat Filium, nec Palrem habel ; " qui confitclur Fi- lium, et Patrem habet (Uoan. 11). Disce ilaque inse- parabilcm esse Patris ac Filii hoiiorem, insepara- bilem dignitalem; ncque honorari Filium sine Patre, nec Patrem posse sine Filio. Honorare auleiu Dcum ac Dei Filium, nisi in Cliristo uiiigeuito Dei Filio nullus valel, quia spirilum ipsuin utique lionorandi Dei, nisi in spiritu Cliristi habere non potest, dicente Apostolo : Vos autemin carne non estis, sed in spiritu; si lamen Spiritus Dei habital in vobis. Si quis autem
&cribens:0mnes,in<imi,astabimusantelribunulDeiHSpirilum Christi non habet, hic non esl ejus(Rom.
(Rom. xtv). Scriptnm est enim : Vivo ego, dicit Do- tninus, quia mihi flecleiur omne genu, el confitebilur omnis lingua Deo (Isaice xlix). Vides ergo unum aique idem tribunal Dei futurum esse quod Christi? Iniel- lige ergo indubiianter Clirisium Deum; et ubi vides inseparabilem penitus Christi ac Dci esse substan- liam,inseparabilem quoque agnosce esse personam. Nisi forle quia Apnstolus in alia nos manifostandos epistola ante tribunal Christi, in alia ante tribuual Dei dixit, duo forte tribunalia facias, et alios juili- candnsa Christo,alios a Deocenseas. Sed hoec frivola el furiosa sunt, et insanienlibus insaniora. Agnosce ergo oinnium Dominum, agnosce universitalis Deum, agnosce in tribtinali Christi tribunal Dei. Ama vitam,
vtn). Etiteruin : Quis accusabit adversus eleclos Dei? Deus qni justifical. Quis est qui condemnet? Christut Jesus, qui mortuus est , immo qui resurrexil (Ibid.). Videsergo jam, etsi non vis, nullani omnino penitus vel inler Spiritum Dei el Spirilum Cbristi, vel inter judicium Dei et judicinm Christi csse distaniiam. Tu eligeutrum malis, alterum enim fieri necesse est.ut aut Christum Dcum esse fide intelligas, aut in Cliri- sto Deum damnationc cognoscas.
CAPUT VIH.
In confessione divinitaiis Chrisli, crucis confetsionem non esse silentio premendam.
Sed videamus iamen caetera quoe scqiiiintur. Scri-
ama salnlem tuam, ama a quo creauis es, metue a C bens ad Corintbiorum Ecclesiam idem, de quo su-
quo judicandus es.Velis enim, nolis, manifestandus anle tribunal Cbristi es , et seposita iiupielatis bla- sphemia, ac verboruni inliileliiun canlilena, si aliud putas tribunal Dei esse quam Christi, venies ante tribunal Christi , el invenies uiique documento in- explicabili ipstim tribunal Dei esse quod Cliristi,
perius locuii sumus, doctor Ecclesiarnm omnium Paulus, ita locntus cst : Judwi, inquii, tigna peiunt, et Grwci sapientiam quwrunt : nos autem prcedicamut Christum crucifixum, b Judtris quidem tcundalum, ' gentibus autem stultitiam, ipsis autem qui satvi fiunt, Judwis atque Grcecis, d Chrislum Dei virtutem et De%
ALARDI GAZ^EI COMMENTARIUS.
* Vide hanc scnleniiam infcriiis explicatam.
b Unde et ab Isaia, et ab apostolorum principe diclns est lapis offensionis el pelra scandali ( Isaice viu, IPctr.n ); qnia iu euoi noo eiclenles Judsei , et de ejus passione el ianoiniiiia scand.ilizati, ipsum sibi lapidem nffonsionis [occasionem el objectnm suoe daninaiionis et perditionls] el petram scandali suo viiin ct c:rcilale fcceninl. Unde ct Sinieon ille ju^tiis dixit ad MarLnn matrem cjus : Ecce positus esl hic in iiiiiiam et in resurreclionem mullorum in Israel, et in tignum ad conlraaice.lur, Luc. n. Et Chiistus ipse Manh. xi : Bealus qui non fitcrit scandalizalus ir.me.
f Slultum quippe, ait 1!. Grcgmins (llom. C iit " Evang. ). hommibns visum esl, ut pro hominibus Avclor viUr morcretur. El inde contra cum homo scandahnn sumpsit, unde ei amplius debitor fieri debuit. Nam lunto Deus ab hopiinu/us dignius hcnorandus est, quanto pro hominibus el iudiqna tuscepit.
■' Possunt hscc dupliciler intelligi, niiniruin de (;hi'isin ut Deo, et de codem ut homine; lioc esl, vel sei undiim ejus divinitaiem , vel S' ciiiidum liumani- liiem. Si sccundiiui divinilatem, dicitur Cliristus Dei virtus, el Dei tapientia, per quamdam appropriatio- nciii , ail S. Thoiuas. Virtus quidein, in quanlum per eiim Palcr omnia i perolur. Joan. i : Omnia per ipsum facta sun . Sapientia vero in quaiilupx ipsum Vcrbuin, quod est Filiut, nihii est aliud quam Savientia dt
Patre genila. Eccles. xxiv:E</o ex oreAltissimi prodii primaifcnila anle omnem crcaluran. Non est autem sic inlelligcndum , quod Dcns Puter sit forlis, et sapient virtute, aul sapiintia gcnila. quia, ul Auguslinus pro- bat, vi de Trtnitute (Cop.2), sequeretur quod Pater hnberet csteaFitio, quia hoc est Deo esse, quod fortem et sapienlein esse. Sic S. Tbonias in commentario. El in priuia parle, q. 5», art. 7 : Paler, inquit, non esl sapiens Sapientia quam gpnuil , quasi solus Filius sil Sapienfia, el sic Paler el Filins simitl tatvum pos- sint dici sapientia, non autem Pater sine Filia; sed Filius diciiur sapieiuia Patris, quia esl sapienlia de Palre sapientia. Ulcrquc enim per se est sapientia, et siinitl nnibo una sapienlia. Vnde Pater non esl sapient Sapientia qnam genuii , sed sapienlia qvw esl sua es- tentia. Ilactenus S. Tliomas. Verum Ap<islnliis vide- tur hic proprie spcctasse liuinanitatcni Cbristi, cnm dicit : Prwdicamus Jesuin crncifixum, Judais quidem scandalum, gcnlibus avtein sliiluiiam, ct lainen eum- dem Dei viriulem et Dei sapientiam vocatis Judwis el Grcecis, id est, his qui de Jmlieis el gcntibus ail' lidem Christi conveilunt-ur, qui in carne Chrisli rcco- gnoscunt (vcrba siinl ejusdem S. Thoms') Dei virtu- tcm, per quam et dwmnncs superaiilur, et peccata re- mitluntur, et homiues salrantur. Cliristum ergoetiam secundnm huinanilateni vocat Dei virtuieiu ct Dei sapietitiatn , quia ia ipso et per ipstim cruci affixum
61 DE INCARNATIONE
nipieiitiam (lCorinth. i). 0 forlissirmim lidei Magi- A slruml cui docenli Ecclesias paruin etiani lioc loco visum est ut Chrisliim Deum esse diceret nisi cruci- fixuni addiilissel.scilicetui ad exertissimam ac valj- dissimam fidei doelrinam eunidein quem crncifiKum diceret, l)ei sapicntiam prxdicaiet. N»n ergo subti- litate aliqua aui eiiciimiiione verborum usus cst, nec in pracdicaudn Dnmini Evaogelio crucis Cliristi no- nien erubuil. Etlicei lioc scaudalum esset JuJaiis, et slullilia gcnlihus. " Druin audire natiim, Deiun aii- dire corporeum, Deuin audire p;issum, Denm audire crucilixiun ; non tamen ille propter Jndaici scandali impietatem, virlutein pieiaiis su;e non enervavit, aut propter alieme stullitiai infidelitatem fidei sua; robur lnuuinuit; se<l palam, cnnsiauler, futitercum quem caro ediderat, homines occ ideraut, lancea perforarat, g crai dislenderal, virtuleni Dei et sapientiam prsedi-
CIIRISTl LIB. III. " 6t
cabat, Judaiis quidem scandalum, gentibus aulem stultitiam. Sed lamen hoc quod erat atiis scaiulalum ac sinhitia , aliis erat virtus Dei et sapientia. Pro diversitateenimpersonarum,eraldiversilassensiium; et quod expers sani intellectus et incapax veri boni diffidentia insipiens denegaverat, id inlra ipsos aiiima: recessus sacrum esse ac saliiiiferum fides 6»piens sentiebat.
CAPUT IX.
Aposlolicam prwdicationem a Judavs et gcntibus rcpu- diatam esse eo quod Cluislum cruci/ixum Deum esse confiteretur.
Dic mihi ergo, hacrctice, liostis quidem oninium, sed luus maxime, cui crux Domini nostri Jesu Chri- sii, et cum Juda;is scandalom est, et stultitia cum gentibus, qui sacramenta vera? saltilis el illorum re- spuis scandalo, etislorum non sapis stolidilate; cur
ALARDI GAZ£[ COMMENTARIUS
clarissime manifeslala est Dei virtus et sapientia. Qula quod stultum est Dei. inquil, sapicntius est liomi- nihus; el i/noi/ infirinumest Dei, fortius est hominibus. ll"c est, i|iiod in Deo et liomine Chrisio crticifixo ridiculum ab liomioibiis pnl:iliir et inibccille, sapicn- tius est et lorluis onuii s .ipieutia el \irtnle huinana. » Quod Deum audire natum, corporcum, passuin, morluum, etc., Judxis scandaium, genlihiis autem sluliiiia visa sit, M non aliiinile provenit quam quod mysierimn Incarnalionis nnn aguoscerent, nec vel- lenl agnoscere. Nam qui Christum cuindet» el Dcuni et hoinin m agnoscit, dubilare non poiest eumdem ct corporeiim iithominem, et incorporeum nt Drum. Quod cum JudaM el genliles non caperent, el Neslo- riani baTelici fiernegarcrit, mirum non esl si Deum non possent andire corporeum, pasgun), tnoriuum, quod et Scri|itura aperte testatnr, el catholici non soltiin in syinbolo, sed in quolidianis etiam sermo- nibns profilenliir. Postulat enim hoc illa idiomatiini coinmunio tlu-ologis eaulaiiSMina, quae ex unitate personx in Christn nccessario con-equitur, qua fii, u! iitriusqiie nalurae proprieiales, Gra-cis tSiifiara, de se invicem, et de una eademque Clu isti hypo- stasi, seu persona, simpliciter ac veraciter enuntien- tur. Qund qui intelligit, non minus credit Heum csse rorp'iremn, erin ilixiim, inorliiiun, quani Deum esse homini-m, Verbum rarnem faclinn, Ftliutn Dei fa- (i 11:11 ex muliere.elc. ( Vid« Damascen. lib. 111 Ortliod. Fid. cap. 4). Nain si homo, ecrle corporeus, passi- l-ilis, etc.; si Deiis, certe incorporens, impas>ibilis; M lii-.iinde Llem roiporeus et incorporeus, passi- I ilis ei impassibilis, quod verum non esset, si plu- res in Christo essent persoiue. Sic enim natura com- paraium cst, nt numquam quod proprium unius nalurai est alleri tribuattir, nisi comniiinein iiliaque peisouam vel commune subjectum haheal; oportet enim oinnia illa io unum suppositum convcnire qwae- cuuique de una eademque re singulari pra-dieanuir. Simt non diciimis in accideutibus dulce alhiim esse, nifi eum ulrai|iie natura dnlcedinis el al- bedinis idem subjeciiiin ac siipposiium halicnt, ut videmus in lacte. Aiqui nnlliim aliud supposi- tum , nulla alia persona in Christo lingi potest , nisi ictcrna porsona Filii Dei. Nam si eam hominis per- sonam esse dicas, sequelur, quod esl absiirdissimnm, personam Filii Dei BOn esse in Chri-to, vel exslin- clam in ipsa Verhi Incarnaiione, vel ab ea piorsus ali.-nam. Igitur sicut a pnoii, ui loqiiiintiir dialeetiei, scii tamquam ex t»Bta, cunwqums probalurin Chri- sio communio idiomatum ex uuica ipsius hyposiasi; ita vicissim, sed a posteriori, et tauiqiiam ex effectu, demonslratur uniias personu: ex communione idio-
Biatum; in qua proinde fnndanlur omnia argumenta, qnibiis uiiiur Cassianus el alii Patres, ad probmdam Chrisii diviuitateni, 111 merito hac de re pluribus agendnm hic fuerit, in qua loiius disputaiionis cardo versatur. Porro ex his satis inlelligilur hanc com- niunionem idiomaium in dnohus consislere. Nam aut prnpiii.tatcs divinie iribiiuulur Iiomini, et filio ho- niinis, ut ciim dieilur : homo ille Jesus est creaior coeli et terroc, rex regum, elDominus doniinanlinm, a:ternus,oniiiipotens, elc. ; aut |iriqirielates lnimnme ti ibuiiuior Deo, et Fili" Dei, ul cuin tlicimiis Filium Dei de Virgine natuiri, crucilixum, moritmm, eie. ln uiroque atitem genere duo observanda sunt. Primo inspiciciiiliini qtiid secumliim quid dicatur, ne aut sermonis absurdil;is, aut itnpossibilitas, vcl coutra- rielas cogileiur. Nam hiiinana tle Deo tlicuntiir, scd seciinduin iiaturani cjus liiimanam; divina qnoqtie niiribiiuutur hnmim , sed raiione naturas divina:.
r Pionde ntilla opposilio aut cotilradiciio inetneiida hic est, lanii|u:iiii coutrariorum de eodem euuntiato- rimi, quia 11011 seCundiim idem de eodein inlelligim- tur. Srciiiiilo aileiuleiidiini in abslraclo an in con- ereiu ponaiur id cui (il atirihutio. Nam ut vere di- (iniiis homineiu illiim omnipntenlem , ila Jalso hiimaniiaiem esse omiiipoientem. Iteni licet vere tfcas Deum passuin , crucilixum , morluum, non ta- men vere divinitatem passam, crucifixam, inortuam; quia pati, crncifigi, mori ad persoiiam spectant quai iu concrelo exprimilur, non ad naturam quscin abs- tracio et per modiim formai. Tcriio notaudum iri- plicia idiomaia inveniri , quaedam natura; divma: propria, quicdam liumanae, alia personx ex utraqu naiuia coniposiiip. Nam creare, omnipotenleni esse, ct omniscium, aliaque ejusmodi, solius naluraedivi- nap ratione dicnnlur; pati vero, famere, sitire, alia ejus generis, solius iialuras humana: ratione. At sa- tisfacere, retiimere, mediaiorem esse, propler utram- que naturam Chrislolrihiiunlur. Nam et actionein ct
D passioucm aliquam conipleclunliir; satislacere eniiu incliiilit et moriem , el mnriis efficaciam , quoriim illud quidem in naturam hoiuaiiam cadit, hoc vcro a uaiiira tliviua depemlei. Iiaque ha:c attrihuia, ra- tione ulriiistpie naiura1, in unain conferuntur hypo- siasim;c,;i'leraveroratione alterius tlumtaxat: quem- admodum et de homine qna:tlain diennlur ratione animae tantum , ut quod sapil, inielligit ; qmetlain ratione eoi|ioi is laniiiin, quotl pinguis aul macilenlns sit ; qiia-dam lalione nti nistpie. tit qtiod loqnitur , si rihii, elc. Et baec Auidem de idiomaluin coinmunt- cationein Chrislo Domino, pro loci hujus cxpjicatione ei aigiimenti nccissitate, breviter dicta sint.
W JOANNIS CASSIANI 6*
Pauli apostoli praedicaiio, aut paganis stultitia, aut A tus. Ille quem Judaei insectati sunt, qtiem gentiles
riserunt, quem tu cum illis ipse persequeris; ille ,
Judais scandalum fuit ? numquid poiuerat offcndere honiines, siChrisium, ut tu asseris, snlitarium esse hiuninem etiam ipse docuissel? cui enim naiiviias illius.cui passio.cui crux.cui perempiio incredibilis aut gravisesse potuisset?aui quid novi vel inauditi in sePauli praedicalio habuerat, si id passum liomiuem Christum esse dixisset, quod passim quoiidie in bo- minibus condiiio humana loleraret? Sed illud uiique erat quod gentilis stultitia non recipiebat , quod Ju- daica infidelitas respuebat, quod Chrisium utique, quem illi, ut lu, solitarium hoininem arbimbantur, Apostolus Deum esse dicebat. Hoc erat utiq-ie quod impiorum sensus refutabat , quod perfidorum aurcs ferre non poterant, in homine Jesu Chrisio Dei
inquam, qui et paganis stullitia est, et Judaeis scan- dalum, el libi utrumnue ; ille, inquam, est Dei virlus, ei Dei sapientia. Quid habes quod agas ? clauiies fortasse aures ne audias. Iloc el Judaei, Apostnlo pnrdicante, fecerunt. Qnidlibet facias , Christus in ccelo esi, et in Deo, et cum eo, atque in eu in supe- rioribus, in quo et in inferiorihus fuit, persequi euin jam curn Judaeis non potes. Sed facis unum tamen quod polcs, perseqneris eum in fide, perseqneris in Ecclesia, persequeris opinionis impiae lelo, oerse- queris pravi dogmalis gladio. Plus forte aliquid quam quidam veterum Judaeorum facis : Christum tu nunc persequeris, postquam eum etiam illi qui persecuti
praedicare nativitatem, Dei asseri passionem, Dei B fuerant crediderunt. Sed minoris criminis forsan
aununliare crucem. Hoc ulique erat grave, hoc in- credibile, quia hoc erat increduluni humanae audien- tiae, quod inauditum fuerat divinoe conligisse naturae. ltaque securus es tali affirmatione aique ductrina, quod numquam praedicalio tua aut gentibus stultitia, aut Judaeis scandalum eril. Nuimiuam tu a Judaeis atque gentibus aut cumPetro crucifigeris, « aul cum Jacobo lapidaberis, aut cum Paulo capite plecleris. Non eniin habetpraedicalio tua illorum offensionem. Soliiarium hominem natum, solitarium passum asse- ris. Timere non poies , ne persecutioue sua le illi laedant, cum tu eos lua praedicalione confirmes.
CAPUT X.
Quomodo Christum Dei virtutem et Dei sapientiam
atseral Apostotus.
Sed videamus tamen adhuc aliquid de hoc ipso. Chrislus ergo, juxta Apostolum, virtus Dei et sa- pienlia Dei est. Quid habes quod respondeas ? quid habes quo le conferas ? Exire hinc et progredi nus- quam potes. Christus Dei sapientia esl, el Dei vir-
putas , quod injicere in eum jam manus non potes.
Non ininns, inquam, non minus illi gravis illa est
persecuiio, in qua eum in suis impii persequnnlur.
Sed offendil le Dominieae crucis nomen, hoc et Ju-
dacos seuiper offendit. Exhorrescis Deum audire
passum , hoc et gentilis error irrisit. Quaero ergo
iiiiiic, in qua ab illis parte dissideas, cum in hac libi
aique ills perversiiaie cnnveniat? Sed ego pracdica-
lionem lianc sacroe crucis, pracdicationem hanc Do-
ininicoe passionis non solum non imminuo , sed ,
quautum iu voto est ac substantia mea, augeo. llunc
enim qui crucifixus est, non solum virtuiein ac sa-
pienliam Dei, qua nihil mnjus est, sed eliam tolius
divinitaiis ac majestatis Doniinum pradicabo. Hoc
G magis, quod liic sermo meus doctrina Dei est, dicente
Aposlolo : t> Sapientiam loqttimur inter perfectos : sed
%apientiam non hujus sccculi, neque principum hujns
smculi, qui deslruuntur ; sed loquimur Dei sapientiam
in mysterio, qux abscondita esl , quam prcedestinavit
Deus anle stBCula in gloriam nostram, ' quam nemo
ALARDI GAZM COMMF.NTAMUS.
• Suspicari posset quispiam Jacobum liie posiium pro Stephano proiomartyre, quem consiat luisse la- pidatuni, quod de Jacobo apostolo non ita liqnet. At tiuic suspicioni rcpiignat, immo eain penilus exclu- dii, quod nimis incongrue inier duos npnsiolos , et aposiolorum principes, Petruin et Paulimi, posuisset Aucior Sieplianum niediuinnrdinedigniiaiisconfuso. Proinde non alius qiiam Jacohus apostolus intelligi debet, qui frater Domini, Jusius, iilemque minor est appellatus , et prinius Hierosolynioriim episcopus a B. Pdiro ordinatus, de quo Paulus Aposiolus scribit r, ad Galatas (Cap. i) : Atium autem apostolum vidi ne- niinem, nisi Jacobum fralrem Domini. Et ejnsdem est epistola uiiica quae inler septcni cauonicas numera- tur , auclore etiain 1). Ilicrouynio (Lib.de Scripl. Eccln. in Jacobo). At quom.ido hic iusinuelur aut supponatur lapidatus, nonnulla difficulias est, cum in Martyrologio Rom. e pinna tenipli praecipilaius , confractis criiribus, et fullonis vecte in cerebro per- cu-sus occuhuisse dicalur; qneiuadiiiodum eiiam ex Clemenie Alexandrino relerl Eusebius, lib. u llisior. cap. 22. Ai haucdifliciiliatemsustulii iilem Eusebius, osieiidens historiam manyrii ejus ab Egesippo, qui a-tati Apo-tulnnini proximus fuit, uberius acciiratius- que descripiam , et quod a Clemenie praiieriuissiim est, ab eo supplcium etcxpressum. Narrat enim Kge- sippusJacobumprimode pinnatempli praecipiiaium : Et quoniam, inquil, dejectut in pracepi non Halim
mortem obiil , sed vultn sursum sublato , genibusque jtexts dixit : Ubsecro, Domine Dens Paler, da illis ve- nium, nesciunt enimquitl (aciunt, caeperunl sa.rain eum conjicere. Cumque lapidibustllornm oblerere pergerent, iiuiis de sacerdolibus ex fitiis Rechub, qui snnt Jert- mim lestimonio commendali, voce emissa conlentius dixil: Quid aqitis? Jiistus pro robis Deum precatur. Atinmen units ex illis, qtti fullo erat, arrepto vecle, quo vestes solebant premerc , in cttpul Justi impcgi'. Ita viittm beato et (etici mariyiii crucialu ttffectus afftictus- que amisit. Ila Kgesippus. Idipsum eti.iui conlirniat 1). Hieronyinus Joseplii testiiimnio, quod apud ipsuiit videre est. Vide etiam notas Baronii ad Martyrolo- gium priino Maii.
b Sapieniiam interprelaiur Auctor vel ipsnmChri- Stuni veruni Deiim el hoininem, vel idem, et doctri> nam Incarnationis ejusdein , qnam Aposiolus voeat Dei supientinm in mysterio abscondilam, quia nou potest naliirali ralioi.e cguosci.
c Principes sseculi iuterprctalur Chrysnstomus llerodem, Pilaium, et Judaeos, qui etsi nonnullam Chrisli cognilioneni habiieriut, niimquam lamen cu- enoverunl e«se Deum, qma si cognovissent, uuniii, Dominum glorim critcifixissent (I Coriulh. n) ; sicui in Actis ail Petrus : Scio quod per ignoranliain fecistis , % sicul principes veslri(Act. ni). Ainlirosius inlerpreu- tur iled.xMiionibus, qui si vere Denin ei Redemptorem nossent, numquam ejus mortem procurasseni. D.
«s
DE INCARNATtONE CHRISTI LIB. III.
66
i principum tceculi hujns cognovit. Si enim cognovis- A figebant. Habcnt ergo qui confitentur cum eonfiienle
'tenl , numquam Domiiium mujestatis crucifixissent (lCor.ii). Sed, sicut scripium est, Quod oculus non vidit, nec aurit audivit, nec in cor hominis ascendit, qum proeparavit Deus his qui diligunl eum (Ibid. et Isaiw lxiv ). Viiles qunin breviter sermo Aposioli- cus quanta dixerit ? Sapientiam se loqui dicit, sed sapienlinn qiiam perfecti lanlumniodo sciant , pru- dcntes sxculi nesciant. Uei eniin hanc ait csse sa- pieniiam, quac sit divino tecla mysterio, el ante om- nia sxcula in saiictorum glnriam pisetleslinaia; ati|ue ideo cam his tnnium qui Deimi sapiunt esse cogni- lam , principibus autein sxculi liujus penitns igno- tam. Causam auiem subdidit, qua mrumquc quod diser.it comprobarel, dicens : Si enim coqnovissent,
Apostolo partem, habeas lu necesse est cum perse- quenlibus portionem. Quid ergo est hic jain quod dici queat ? Dominum majestatis crucifWum Aposto- lus dicit : immula hoc si potes; separa nunc, si va- les , Jesmn a Deo. Crucifixum certe a Jndaeis Chri- stnm negare non pnles. Sed Domiuus majeslalis est qui crucifixus est , crgo necesse est aut Christum af/ixiim esse in cruce deneges , aut Deum affixum esse falearis. \
CAPUT XI.
Evangelicit testimoniis eamdem doctrinam corroborat.
Sed forte ofiendit le quod tamdiu unius vel maxiine
Pauli apostoli lestiinouiis loquor. Salis mihi idoneus
est quem elegil Deus; nec enim erubesco eum fidei
numquam Dominum majcstatis crucifixissent. Sed B me* hahere lestem, quem Deus voluit mundi totius
scriptum est : Quod oculus non vidit, nec auris audi' vit, nec in cor hominis ascendit, quw prcepatavit Deus his qui diligunt eum. Vides ergo quod sapieulia Dei in inysterio abscondila, et ante sxcula prxdesiinata, bisfuit ineognita, qui maj ■■siatis Dominuin crucifixe- ruiii? his aulem cognita qui susceperunt .' Bcne au- tem in mysterio abscondilam didl Dei luisse sapien- tiam, quia nullius hoc umquam hominis vel oculus videre, vel audire auiis, vel cor poluil cogitare, quod majestatis Domiiius vel nascitunis essel ex Virgine, vel venlurus in carne, vel onmi afficiendus pcenaj et tonlumelix passione. Sed Ikcc uti|ue Dei dona, sicut nemo est qui, cum esseut abscondiia in mysterio, sapere umquam per se potuerit, iia heatus est qui revelata cognovil. Unde quicuinqiie eam non C agnovcrunt, necesse habeantur inter principes saj- culi; qui auiem cognoveruut , inier sapientes Dei. Non agnoscit ergo Deum iu caine natuin, qui negal; ergoetvosnon agnosciti-, qui negatis. Sed quidlibet facialis, quamiibct impie negetis, nos plus Apostolo crediinus. El quid Apostolo dico? plus Deo credimus. Ipsi.euim per Aposlolum credimus , quem locutuni in Apostolo certi sumus. Dominuin majeslatis sermo divinuscrueifixumaprintipibus hujussxculi dieit; tu negas, et ilii negabanl Deum se crucifigere qui cruci-
esse doctorcm. Sed tamen ut acquiescam in hoc vo-
luntati lua?, qui habere me forsan alios qunrum ulat
testimoniis non arbitraris, audi perfeclum humanae
salutis et sempiternx beatitudinis sacramentum ,
Manham in Evangelio prxdicaniem. Quid enim ait?
Vtique, Domine, a ego credidi quia lu es Christus Fi-
iius Dei vivi, qui in hunc mundum venitlt (Joan. XI ).
Disce a muliere fidem veram, disce xternae spei
confessionem. Habes lamen grande solaiium ; noii
erubescas ab ea sacramentum salulis agnoscere, a
qua testimoniuin Deus non refutavit accipere.
CAPUT XII.
F,x B. Petri laudatissima confessione Chrittum Deum esse convincil.
Qund si auctoritas tihi forsan pcrsonx majorii
placet (quamvis nullius displicere vel persona vel
sexus debcat cui confessio sacramenti auctoritatem
facii, quia qu imlibet conditio cujusquam aul locus
iiiinor sit, virtus lamen Ddei nescit imminui), inler-
rogemus tamen non incipienlem aliquem pueriiluin
cujus iusiiiutio rudis, aut feminam cujus fides for-
siian videatnr incipiens, sed summum illum et inter
discipnlos disr.ipulum, et inler magistros magistrum,
bqui Romanx Ecclesiaegubernaculum regens, c fic-
ut lidei habuit, ita et sacerdolii principatum. Dic
ALAKDI GAZtfll COMMtNTARlUS.
Tlmmas in CommenUrio docet posse inlelligi de tripiici genere principum : Swculnres, iniuit, prin- cipes Imnc sapienliam non cognoverunt , quia excedil ralionem humatti regitnittis. Philosophi non cognove- runt , quia excedit raionein hiiinanum. Vndedicitur Baruch 111 : Exquisitores ptudcnlue el scienlia: viam
Roma Evangelii sui ctavtbus januam regni cozlestit aperuit. Leo serm. 1 de Natali apostolorum : Cum apostoli imbuendum Evangelio mundum, distributis sibi lerrarum parlibus, suscepissenl, beatissimus Petrus princeps apostolici ordinis, ad arcem Romani dettinalur imperii, ul lex veritatis, quoz in omnium gentium reve-
tapientiw nescierunl. Dwmones eliam non cognoscunl , D labamr salulem, efficacius se ab ipso capite per loliim
quia excedit onniem sapiettlicim creatam.
a llis vcrbis breviter confessa e-t Martlu quidqnid de Cliristo poterat conlileri {Vide Maldon. in hunc ii .intm ), cjos scilicet divinitatom et hinnaiiitatein ; iiilnl rnun amplius Petrus confessu-s est Matth.-ci xvi, cum Cliristus enm be iium >p|iellayil, el super ipsum Ecclesiain suain ?e ruudatnrum promisil. Quin Petri confrs-ioui boc cliam addidit : Qui in hunc mtinduin Venisti, ul Ruperlus animadveriii ; quibus verbis no- lavii ofteium ac myslerium re>lempiiouis nostre, qui fuit fims et scopus advenlus et incarnilionis Do- liiiiuc.i'. Ad hoc enini venit Filius hoiuiiiis, ut qum- rerel el sutvum faceret quod pt:rierat ( Luc. xix ).
b Eusehitis, lib. n Hist. cap; li, (le Petro loquens: Salutaris, inquit, pratdicationis verbo, primus in urbe
mundi corpus e/fundeiel. El Prosper libro de lngratis:
Sedes Roma Petri, quae pastoralis honoris Facta caput inuudo, quidquid non possidel armis, Relligione tenet.
c S. Leo serm. 5 in anniversario : De toto, inquit, mundo unus Petrus eligilur, qui et universarum gen lium vocalioni , et omnibus aposlolis cunclisqueEcclesim Palribus proeponalur, ut quamvis in poputo Dei ntulii sacerdoles sinl mullique pastores, omnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliler regil et Christus. Ma- gnum et mirabile, dilectissimi , huic viro consortium poteniia; suw tribuil ditina dignatio. Et si quid cum eo commune cmleris votuit esse principibus, numquam nisi per ipsum deiiii quidguid aliis non netjavit. Umnet
07 JOANNIS CASSIANI «8
«obiscrgo, dic nobis, quaesumus, princeps aposio- A idemessetoraoresponsionisqui erathonoris; etipsc
loriim Petre, dic quemadmodum credere Ecclesiae Deiim debeanl? aequum est enim ut doceas nos, do- ctus a Domino, et aperias nobis j.inuam, cujus cla- vein accepisti. Exclude oinnes suffodienlcs ccelestem doniuiii, et eos qui per adulteriuas cavernas et illi- cilos inirare aditus moliuniur averte, quia certum est quod nullus ostium regni intrare polerit, nisi a cui clavis a le in Ecclesiis collocata [collata] rcscrarit. Dic ergo queinadmoduin credere Jesum Cliristum et confileri communem Dominum debeamus. Respon- dcbis utique absqtie dubio : Quid ine consulis quali- ter Dominus conlilendus sil, cum liaheas qualiter sim ego ipse confessus? Lege Evaugeliuin, ctnon rei]iii- res peisonam meam, cum babcas confessionem mcam;
antecederct confessione, b qui antecedebat rcla:e. Quid ergo ait? c Tu es, inquit, Chrittwt Filiut Dei vivi ( Matth. xvi). Simplici et rustica inlerrogatione ad confutandum le milii, hicretice, uti neccsse est. Dic milii, qtiaeso, i|uis ille fueril, cui Petrus isla re- spondit? Negare nou pules Chrisium fuisse. Interrogo eigo, Cbristum quem vocas? boniinem an Deum ? boininem utique absquedubio; hinc enim omnis esl tua hasresis, quia negas Cliristum Filium Dei. Et ideo eiiam Maiiam Chrislotocon esse, non Theolo- con dieis, quia Clirisii genilrix sit, non Dei ; Chri- siuin ergo tantum hominem asseris, uon Deum, el ideo filiuin esse eum hominis, non Dci. Quid ergo ad Irec respondit Pelrus? Tu es, inquit, Cltrisius Filius
immo illichabes personnm mcam, ubi cnufessionem jf Dei vivi. Christuin bunc quein tu liominis lanluin fi-
loeain, quia cum persona mea aiicioraalem sine eonfessione non halieat, auctoritas est personse meoe ipsa confessio. Dic ergo, eVangelisla, dic nobis con- fessionein : dic summi fidem apostoli, honiineinne tantiim confessus sit Jesuin, an Deuni; ciineni in eo tuilum esse dixerit, an Dei Filium praedicarit? lu- lerroganti ergo Domino Jesu Chrislo quem eum cre- derent, qucm confiterentur esse discipuli, rcspondit primus apostolorum Peirus , unus utique pi o omni- bus; idem enim unius liabuit responsio, quod habe- bat omniuin fides.Sedprimum decuit respondere, ut
lium esseasseris.ille lesiaiurFilium Dei. Cnivis cre- damus? tibi, anPetro? opinor, non es lam impudens, ut prueponere te audeas primo apo^tolorum. Tamelsi quiil est quod lu non audeas? ani queniudniuduni apostolum nou despicias, qui Deum negare poiuisli? Tu es ergo, inquit, Cltrislus Filius Dei vivi. Numquid hoc ambigui aut obscuri aliquid in se habet? Sim- plcx t:intum est et aperta confessio, Chrisium Dei Filium proedicat. Negas fortasse dictum, sed evange- lista tcstatur. An naentiri apostolum dicis ? sed cle- lesiabilis falsitas, aposlolum falsiiatis accusans. An
ALARDl GAZ^I COMMENTARUJS.
denique apostolos Dominus quid tle se homines opinen- tur inierrogat, el tamdiu sermo respondenlium commu- nis est, qnamdiu liuinance inleltigenlia: nmbicjuiuis ex- plicalur. At ubi quia habeal sensus discipulorum exi- gilur, primus csl in Domiai confcssione, qui primtts est M apostolica dignitate
arcipicnda , qnod Pctrus cscleros omnes aposlolos aslate anlccesserit, sed quod plerosque sallem et lcre omnes.
c Notandum pritno banc Pctri confessioiiem ex pcculiari Dei revelatinne soli Peiro factatn, eamdem- que siniul a tribus diviuis pcrsonis appiobatam, ut
» Locus ob-eiirus et, ni f.illor, vitialus. Ubi pro C ohservat Auctor seipieuti cap.; qux quidew reve-
n te, tibi; pro iu Ecclesiit.in Ecctesid; pro collocuta, collalu emcudaiiduiu ct repoiiendiim puto. Quis enim nescit o!aves regni cceloriun Petro, non a Peiro, sed a Christo collatas, non collocatag ? nisi forte sic ex- |)oiiatur : Clavis, id e*i, potestas ligamli atiiue sol- vendi, S^ripluras interpretandi , ei lidei coniiover- siis definiendi, a Petro ui primo Clirisli vicario, vel per Petrum, iu Ecclesia collocata et reliria.
1» Videtur Auctor innuere Petrum caeieris apogto- lis seniorem fuisse, sive raHeros apostolos ajlate priccessisse, quod et senlit Beda io c.q>. t Joannis scribens. Fuere eliam uoiiniilli qui primaiuin Eccle- siae Pelro collatiun dixerunt propier setalem, quos refulaus Baronius (Tom. I Annul. sub anno 31 ) : Ex his, inqiiit, apparet, quam lurpilcr errent qui prima- tum pulant Peiru cullutuin, quod senior caHeris esset; nam quod ad hoc spectat, etsi non alii, cerle Andreas timjor celute, prior in vocalione, ct in perfeciioris vitce
laiio inier alias Petii prseroaativas oieriio aunume- ralur; de qua vide Bellarniiniun 1. i de Rom. Ponii- fiee cap. l'J. Secundo nolandum Chrisliiui inlerio- gasse quein dicerent bomines esse Filium homiuis , id est, quid de se senlirenl, quem se esse exislima- reni; sic enim se Filium homiuis per humiliiatem solebat appellare, et de seipso loqui in lerlia per- sona; Peirnm vcro respondisse in secunda pe:sona : Tu es Clnisius Fitius Dei iiii ; quasi dical : Tu, licei sis ftlius liominis, et Filium hominis ie nomines, cs lanii'n ci Filius Dei ; nec alius in le iilius hominis et Filius Dei, sed unus et idem hpininis et Dei Filius. Quod potissimum valel cooira Ne-L liuni, qul ftliuni hominis in Cluisto separabat a Kilio Dei, lioc est , duas in eo consiiinehat personas. Tertio nolanda hic ptllchra aniitlie-is. Chrislus rogat : Quein dicunt ho- inines esse FiLum liominis? Pelrus respondet : Tu es Chrislus Filius Dei vivi. Quaniuin se deprimii Chri-
( pula coctibis) zhciione Petro prwsiabai : sed si divini jj slus, taiilmn enm exlollit Peirus : Quia omnh qui se
consild ralionem humana; menli conccssum esl ali-
quando perscrutari, Utain Peiro, qiiain diximus, cansa
prcecessisse videtur , ut princeps omninm consliiueretur
upostotorum, quod in professiune jutei cwleris anlecel-
luit. Ilaec B:uoniiis. Et in noiis ad M.nlyrolonimn
(50 Novemb.) refert hae.c Jo niuis Cirysostoini verba
seiiuone de S. Andrea : Posterior Petro in vilum in-
gressus esl Andreus, et prior Petrum ad Evangetium
allexit, elc. Quoe verba, iuquit, nonnulti perperan: in-
teltigentes, dixerunt Pelrum aHate majorem [uisse An-
drea. Al vero Andream Petro seniorem fuisse testalur
S. Epiplmnius hxresi 61. Hucusque Baronius. Porro
quod ad verba Aiu loris attinet, ul euin coinmodc ,
qiioad licet, interpretemur, non videnlur ita slricie
humitiat, exjtlubilur. Poslremo noiaiidum hic Chri- stum vere et proprie Dei Filiuin appellari, hoc est, iioii adoplione, aul gratia, sed natura, ui diclum cst. Cu.jiis rei certissimiiui argumentiim est, quod 1'eliiis Chrislum Dei Filiuih appellans, Joanni, Eliae, Jere- mie el al>is propheiis oppouat, quos nemo ncget filios Dei fuisse gratia adopiiouis et juslificaliouts. Clirislum ergo non adopiivum, sed naiuralem Dei Filium appellavil; qucmadmodum et aposiolus Pau- lus ad ilebr. l, ubi ipsum cum angelis sic comparat, ut solus ipse naturalis Dei Filius, angeli vero servi el minislri dicanlur, qui tamen alioqui liiii Dei suut adoptivi, et quidem prsecipui.
69 DE INCARNATIONE CIIRISTI Llli. III. 70
de alio Chrislo aliquo forsan hoc dietum csse con- A Petrunsij quse dicia alia consequuntur? Et ego, inquit,
libi dico : Quia tu es Pelrus, et super lumc pelram
temlis? SeJ novum hoc prodigiosi commenli gemis.
Quid ergo reliquum est? unum scilicet, ut cum et
quid scriptum sit legaiur, et verum s>it quod legitur,
tandem vel vi vel necessilatc conslriclus, cum falsi-
tatem aslruere non valeas, veritatem impugnare de-
sislas.
CAPUT XIII.
B. Pelri confessio a Chcisto ipso veritalis teslimonium accepil.
Sed lamen quia siimmi aposloli tesiimonio usus
sum, quo Dominum Jesum Cliristum coram Deo ipse
confessus sit, videamus qucmadmodum confessionem
ejus is quem confessus est approbaril, quia plus est
mullo quam quod apostolus dix.it, si dictum illius
Deus ipse laudavit. Dicenti ergo apostolo, Tu es
cedificabo Ecclesiam meam. Vides quod dictum Peiri Ecclesise fides est? ergo cxtra Ecclesiam sit necesse est, qui (idem Eeclesiai non tenei. Et tibi, inquit Dominus, dabo claves regni ccetorum. b Fides hajc coelum mcruit, fides liaec claves regni ccelesiis acce- pit. Intcllige qu.-c le maneaiit. Introire clavis hujus januam non poieris, qui lidem clavis istius denegasli. Et pcrtce, inquit, inferni non prmvttUbuitt adversum te. Portae infemi, lides est hcereticorum, immo perlidia. Quantumenim a ccelo inferna disiant, lantum ab eo quiClirislum Deum confessus fuerit is qui negat. Qumligaveris, ini|iiit, in terri:, iigata erunt in ccclis ; et qumcumque solveris super terram, erunt soluta et in
Cliristus Filius Dei vivi, quid a Doinino Salvatore B ccetis. Perfecla apostoli fides poieslatem quodammodo
responsum esl? a Bealuses, inquit, Shnon Barjona, quia caro el sanyuis non revelavit tibi, sed Spiritus Pa- tris meiqui in cctlis est. Si displket libi uti aposloli testimonio, Dei utere; laudaud» enim Dens quod di- cium est, auctoritatem suam apostolico diclo addidit: ila ut etiam si dictum illud apostoli ore prodiit, suum esse lioc tamen Deus feeerit qui probavil. Beatus cs, inquit, Simon Barjona, quia caro et sunguis non reve- lavit libi, sed Spiiitus Palris mei qni in ccclis esl. Ergo in apostoli diclo ct Spirilussancii, et praesen- lis Filii, et Dei Patris testimonium vides; quid ergo amplius aut quid simile requiris? Filius laudavil , Pater inierfuit, Spirilus sanctns revelavit. Aposloli erg» dicium lolius Divinitalis est testimouium, quia illius necesseest hoc dictum auctoritatem habeal , C Domini acta sunt , ea eiiam quse post passionem
Divinitatis accepil ; ut quie ligasset vel solvisset in terris, vel ligata essent in cceiestibus, vel solma. Tu ergo quicontrafidem apostoli vens, cum ligaium te jam iii lerrisvideas, supercst ut ligaium quoque in ccelis esse cognoscas. Sed longum est ire per sin- gula, quse prolixissimam et copiosissimam disser- tionem numerosui faciunt, eliamsibreviler strictira- quememorenlur.
CAPUT XV.
Eamdem Petri fidem D. Thoims qtioque pott resnr- reclionem Domini professus est.
Sed unum addere tamen adliuc libi aposloli lesti- nionium volo, ul intelligas liis quaa ante passionem
quo auciore processit. Bealus ergo es, inquil, Sitnon Barjona, quia caro et sanguis non revelavil tibi, sed Spiritus Palris mci qui in ccelis est. Ergo si Pelro non car» et sanguis revelaverunt ista el inspirave- riiut, jam intelligis quis inspiraverit libi. Si illum Spiriius Dei docuit qui Cbristuin Deum esse conlcs- sus est ; vides qund tu spiritu dsemonis doctus sis, qui negare poluisti?
caput xiv.
B. Pelri confessionem toiius Ecctesim ftdcm esse. Sed lamen dicium illud Domini, quo cnllaudavit
sunt secuta congruerc. Illapsits in conventum disci- pulorum suorum dausis Doininus jantiis, cum veri- latem corporis sui apostolis declarare voluisset , palpata Thomas aposiolus carne illius , tractato la- lere, exploratisque vulneiibus, comperta peniliis manifeslati corpoiis veritaie, quid proclamavit ? Do- minns, inquit, meus el Dcus mcus (Joan. xx). Num- qnid dixil lioc quod tu dicis? Iiomo et non Deus Cbrislus, et non Divinilas? Cnrpus iilique Domini sui tetigit, el Deum esse respondit. Nuint|iiid discre- tionem aliquam bominis et Dei inlulit? aut « carnem
ALARDI GAZ;EI COMMEfsTARlUS.
Id est, Ideo bealns es , ai! S. Loo (Serm. 3 in J) versario) : Hoc, inquit, obtinuit illa confessio, qucs a
Deo Patre apostolico inspirata cordi omnia humanu- rum opinionum incerta transcendil, et jirmilaem pclra; qum nullis impulsionibus quateretur uccepil. ln uni- versa namque Ecclesia, Tu es Chrislus Fitius Dei vitri, quolidie Pelrus dicit, et omnis linyua quce Domiuum confxletur magislerio hujus vocis imbuiiur. Hmc /ittes diabolum vincit, et captivorum ejus vinculu dissutcil ; hcec erutos mundo inserit ccelo,cl porlminfrriudveisus eam prevalere non possunl. Tanla enim dkinitus solidi- lalemuniia est, uteam nec hmreticaumquamcuriumpere pravilas, nec pagana polueril supsrare perfidia.
' Ex similitiidine vocum error hactenus in cdi- tione etiam Plaiiiiniana inepserat, ut pr» Theodo- cbon, vel Grace eeoooxov , Jegerelur Theoiocon, quas voxj cum apud Gr«cos pro diversilate accentus bifariam accipiatur, nctitro tainen niodo ac sensu potest huic loco convenire. ISam eeoroxor cum ac- centu in penultima sigtiilicai parcntem Dei, sive Deiparam, ut superius dictum est, quomodo Nesio-
rersurio etserm. 2 in lSalaliopislol.), quia Paler meits iedoci.il, nec terrena opinio lefefctlil, sed inspi- ralio cccter.tw iustruxi: ; el non ctr.o el ihhgtiis, sed ille me ttbi, cujus sum nnigenitui Filithi indicuvit. El ego, inquit, dko tibi : Iwc est, s:cut 1'tiiei inctts mttnifetia- til tibi d'n-:iii'al,i n nieam. iia Bl ctjo noium libi facio ixcelletltitlm luam : quia lu cs Ikliut, id eit, cum ego sim invioltibilis fietrd, egd lnpis dmtjklWrit, qui facio utraqut! unum, eyo fitiidamenlum prtcerquod nemo po- Itsi attud poneie ; lamen lu quoque p li'a es ; quia mea blrtute tolldaris, nl qutt mihi polestdti snnt propria , sinl libi raecum participatioht con-.mtmia. El super hanc petram wdificabo Ecclesiam meam. Svper hanc. inquit, | \orl\iudinem, ttlernum exstritam iemplani: ei Ecclesice mea; ccelo inferenda subtimitas in ftujlts fiilei firmtaie consurget. Htmc coitfessioncm porttc inferi non tene- biinl, mortis vincuta non tigabunt ; vox enim isla vox Viitt est, etc. Ha;c S. Lco, ct ipin! sequunlur. *> I;i eamdem seuteutiam S. Leo (Serm. I in Anni-
7i JOANNIS CASSIANI 7i
illam Theodochon, ut tu ais, id est, susceptricem » A primens, lioc tanlum quod didicerat tenebat. Itaque
Deitatis noroinavit? vcl inore lmpietatis tuse cum qucni contigit, non propterse, sed propier eum quem ' in se rcceperat , venerandum esse inemoravil ? sed subtiliiaiem hancdiscrelionis tuce apostolus Dei forte non norat, et elegantiam judicii lui ac differentiam non habebai, homo videlicet ruslicus et imperitus, dialecticse artis nescius, pliilosophicse disputaiiouis ignarus, cui scilicet instituiioDomiiii sui abunde suf- ficiebat, et qui nihil omniuo sciebat, nisi hoc quod Domino docente cognoverat ? Et idco sermo suus ccslestis doctrina erat, fldes sua magisterium divinum erat ; disjungere, ut tu facis, a corpore suo Dominum non didicerat, et divellere a se ipso Deum penitus nesciebat. Sanctus, siucerus, pius, innoceutiam, pe-
ille, ut lu forsitan putas, ruslicus et imperitus brevi te nunc responsione concludit, paucis sermonis sui [Lips. in marg. sermonibus suis] conlerel. Quid ergo apostolus Thomas tetigit, cum ad palpandum Deum accessit ? Christum utique absque dubio. Quid autcm exclamavii? Dominus, inquit, meut, et Deus meus. Nunc si poles, ei Christum a Deo separa, et muta diclum hoc, si vales. Da diuleclicam disputalionera, da prudenliam mundialem, el stultam illam verbosa caliidiiaie sapieniiam. Verie omnes tete in facies, et conlrahe. Quidquid sive animis sive arte valeas, quidlibet dicas,quidlibel facias, exire liinc nusqnam valcs, nisi hoc quod aposlolus teiigit Deum esse fa- tearis. Et quidem si quo modo possis immulare for-
ritiam, fldem illassam, scientiam incorrupiam habens, B san hislorias evangelicae pradicationem velis, ut nec b sensum cum aslutia simplicem, cum perfecta sim- corpus Domini Thomas aposlolus coniigisse , nec plicitate c sapientiam totius mali expertem, lotius Christum Dominum Deum dixisse legeretur, sed im- corruptionis ignarum, totius lixreliciB perversitalis mutari quod in Evangelio Dei scriplum est uequa- iinmunem, et qui formam divini magislerii in se ex- quam potest. Cmlum enim et terra transibunt, verba
ALARDI GAZjEI COMMENTARIUS.
rius nolebat Mariam dici esoToxov, sed X/5«ttot6xov, id est, Christi matrem, non Dei. 6e6toxoj vero cum accentu in anienenullim>, id est, geniius a Deo. Neuiruin autemde carne Christi dici posse, neque a Nestorio dictum fuisse, per se noium est. At vero etouSoyof, vel esoSoxof, id est, Deum capiens, a verbo 5«x<>f*a;. quod est capio, vel suscipio. Uude Slatim et propriissime exponiiur : carnem Theodo- chon, id est, susceptricem Deitatis. Sic euim impius ille Nesiorius carnem, id est, bumanitatem Christi, vel Christum hominem non eeoToxov , id est, a Dco geuituin, sed e«o56xov, id esl, Oei susceptorein et veluti hospitem, vel eeoyopov, id e«t, Deiferum ap- pellabat, quasi alius esset Ciinstus bomoa Deo, quem susceperat, et inlra se gerebat, non unione hyposta- tica, sedquadam dignitatis el amicilix prauogaiiva eidem coiijuncius. Cmitra (|uam hx.resim, in synodo generali Ephesina edili suiilcaiiones, et sul> anaihe- niate sanciti, equibus lertius sic habet : Si quis in uno C/irislo hypostases post unionem dividil sola eas connexione, qum sit secundum dignitalem vel auclori- tatem, et non potius, qum sit secundum unionem nalu- ralem conjungens, anaihema sit. Et canon quintus : Si quis Chrislum hominem Deiferum audet dicere , et non potius Deum secundum veritalem, anathema sil. Hoc enim eeoyo/sou nomine, sicut et ©eoSoxou, abu- teb:itur Nestorius ad iudicandum peisonariim ex quibus Chrisliimcoinposiliim volebat, ilisiinctionem. Siquidem Deifer diciturliomo qui non natura, sed di- vinitatis particip;ilione Deus cst, quod Deum habeat sui cordis habiiatorem, et inliinum bospiiem, queni- ailmoduui pollicelur Dominus Joan. xiv : Si quis di- ligit me, sermonem meum servabil, et Paler meus dili- get eum, ei ad eum venicmus, el mansionem apud eum faciemus. Al quisquis est talis, solus ct nudus est bomo, Uei deiiominatiouem sula parlicipaiiouis ra- lione sortiius. Cbristus vero non participatione, sed natura Deus est, et naturalis Dei Filius, Deus de Deo geniius. Non igilurDeifer, vel Dei susccptor appcllaii- dusest, ut contendebat Nestorius, volens isiiusinodi appellationis obtentu veram in Christo negare divi- nitatem, et solam humanilalem astruere, quormn utrmnque impium est et blasphemum. fcx his patet haud leinere et immerito expuuctam fuisse voculam imaginem, ut superfluam, el nescioqua ratione quave incuria vel imperitia inlrusam. Qui'1 enim commuue carni el imagini ? et quis carnein Chrisii Theodoclion, «usceutriceui Deitatis, imagineui iuierprelelur , cum
nihil aliud sonetTheodochos quam Dei susceptorem aut siisceptricein ( Vide plura ad lib. v c. 2).
" Opportune hic occurrit Joan. Molani de hac voce nliisqoe noiimillis notaiio (Inaddit. ad itarlyrol. 25 Febr.) : Non esl, inquil, dicendum. Deitaiem, media- torem, salvatorem, et similes voces non esse Lalinas quia sasculo Ciceronis Lnlinm non erant; sed agnoscen- dum e~l Chrislianos auctores locuvletasse et ornasse Lalinam linguam hujusmodi vocibus, qum instituendm eranl ad ea Cluislianm religionis mysterin explicanda, qum cmca genlilitas ignorabal (Vide Baron. in notis ad Martyrol. 9 iVovemb.). Augusiiuus lib. vu de Civit. Q Dei cap. 1 : Hanc divinitalem, inquit, vel, ut sic dixe- rim, Deilalem, nam el hoc verbo uii jam nostros non pigel, ut e Crmco expressius transferanl id quod illi Qzornxa.appeUanl. ln qucm locum lege Ludov. Vivem. Ha;c Molnnus. 1'ono (ut hoc etiam onere ipsum ad- euudi lectorem sublevem) nostros interpreiatur ille liieroiiymum, Lactantium.Fulgenlium , et addil hajc non spernenda : Crmci olim a &tioi, hoc est divinus, substantivum derivabanl estoViaj, divinitas ; qum vox Chrislianis hominibus lam laie palere visa est, quain noinen ipsum divinus. Jdcirco cum propriam itlam Dei naturam appositiore vocabulo signifware vetlent, Qii-r,~(A nominarunt Alhanasius, uterque Gregorius et alii Grmci, quod ipsis magis permiltebatur, ui Quinii- lianus ail, quam Lalinis. Sed nec Latini delerriti sunl arclis lingum rigidisque prmceplis, quominus et ipsi Deitalem dicerenl, naluram illam Dei signi/icanles, qum Deo propria esl, nec ad aia egreditur, ad qum di- vinus et divinitai. ISam divinitas dicitur orationis , _. libri, rei gesim, hominis et aliarum rerum; Deitas non " dicilnr, sicut nec illa sunt Dii, licel esse divina possint. Quocirca Lalinos Christianm pietaiis scripiores imme- rito mihi Laurenlius Valla in Dialeclica sua videtur arguere, quod Deitate utanlur, novo quidem vocabulo, sed in re prius non usu trita. Nam Grmcos reprehen- dere, quod verba suo sibi fingant arbitraiu, hoc est antiquam Grmcim liberlaiem opprimere. Sic ille.
'■ Cum asluiia, id est, prudentia vera et christia-' na, quae opponitur prudentix carnis, qux iniinica est Lleo. Rom. viii.
• Sapicniiam puto hic redundare, cum ad scnsum illum simplicem li;cc relerri possint de quo iinme- diate, ulet sequeutia epilhela, Corruptionis ignarum,' toiius perversiiatis immunem, nenipe sensum, in ma- sculino; nisi quis legendum putct, ignaram, ut ad sapientiam referatur.
73 DR INCARNATIONE CHRISTI LIB. III. 74
v;ro Dei non praneribnnt (Matth. \\w). Ecce enim A re sola docius crederes, qna eliam illiqui persecuti
fuiraiil credidcrunt. Sed lamen quia coele»lis signi
Cliam nniic lilii Mle qui liunc \ fortc legendum tunc ] tesialus csi, Tlmmas aposiolus clan1.1l : Pcus esl Jesns qucm iciigi, Dcus est ciijus membra palpivi; nou i'g-1 incorporalia tenui, ncc inlrnctabilia iiartavi, non spiiiiiuii inaiiii coniigi, ut dc eo laiiinm crrd.ir (liiitte, Deiisest; spiritus euim, juxia Dmiiiii mei dic um, carnem et ossa non hubel ( Lucce \\\\). Ego coipus 1'oiniiii mei lcligi, cgo carneni el nssa pal- pavi, egn digilos incos iu lncuin vnliiprum inisi, et de Clnisio Doiniuo me ■>. qiiein palpavcram, prncla- inavi : Dominui msut tt Deus ineus. N011 enim novi inier C.lirisiiiiu ci Heuin faccre di-ianiiam, inseiere saciilcgas npiuiones inter Jesum ei Dcinii nnl«, di- veihre a se ipso Doniinniu nicuin nescio. Facesse a
fcciuius nieiiiioiiein, o.stcndaiu libi de cie 0 Mgnuiii : ct qnidcin iale,cui ne daiiioiiesiuiiqtiaiu contradix';- runi; duin ipsa vciituiis nccessiiale cngeute, licet Jesuui corioieuin csse cerneieni, Deum lamen, qimd erat, csse clamahaiu. Qt.id ergo ait Evange- lisla de Dnniiiio Jesu Clni-io? Baptizutits, inquit, confesliiu ascendit de aqua. El ecre apcrti snnt ei cceli, (l vidit tpiritum desceudentem sicut columbam et re- nientem super se. Et ecce vox de coeiis dicens : >> Hic est Filius meus dileclut, in ijuo mihi complucui(Maf.k. 111). Q'iid ad lia-c ininc, lncrelicc, ais? dicnun displccl, an persona diceniis? Ncc inlerprelaiione cerle indiget inlelligemia alloculioius, nec eoiiimeiidalione vcr-
me qiiisquis diier.-a sculis, quisquis d.versa loqneris. D boruni digniias alloquenlis. Deus Pal.r e.->i qui di\it:
Egoalni.l Ciiii-iiiin quain Denui csse non novi, lioc cu.11 coapo.-lolis meis lenui, linc Eccle-iis Iradidi, lioc g.iiiilui-|ir;cilicavi, lioceiiaiiilibiclamo.ClirisiusDeus esi , Clirisius li.u- esl. Aliud mcns sana nou seniit, aliud lides tana nnnloquilur, divelli a se Dhiniias non poicsl. El ciiinu itpie quid pud est Chrislos Dcus sil, iuveuiri iu Deo aliud 11011 poicst quani Deus. CAPUT XVI.
Dei Palris de Filii dicinilale profert lestimonium.
Quld ais lu nnnc, h rreiice? suHiciiiiiliie lucc tcsli- moui 1 li.lei, eliam suimnai infideliiati, an aliquid adliuc addeiiduiii esi ? et quid vcl |>o-l proplietas, vel po-l :>p>sl«los adili polesl , liisi furle, 111 Jud.ci qu nilain cxposlulahant signiiui lilii de Ciclo, ciiam
Evideus esl quod dicliun esl. Niiinquid aul lain iin- piidenieiii, aiit 1:1111 sacrilegam voceni profcrre po- teris , 111 dicas <le iiiiigenito Dei Filio nec Deo Palrj csse crcdciiduin ? Ilic est erijo, inqiiil, Filius meus dileclus, iu qno mihi complacui. Sed leuiahis forsitan dicere , ui est dcinciuia, * de Verho boc, 11011 de Chri- stodiclum fuisse. Dic inilii ergo, quis erafqui bapii- zihalur? Verbuiu, an Clirisius? caro, an spiritus?Ne- gare 111 que 11011 poles Cluisluin fuisse. Iloino ergo ille ex lioiiiiuc ac Deonatus, Spiritu saneio in vir- giiicm desccndcnle, el virluie Altissimi obumbraiite conccpius, ac sic liominis et Dei lilius, Me inique, ut ncgare non poies, bapiizaius esi. Si ergo ille hapiizaius est, ille et iiouiinalus: quia ille utiqne
tu tl.iri poslules? Sed pe.emi iioc lilii , illud quod C noiuinatiis, qui bapiizalus est. Ilic est , iii'|iiit, Fi-
resp nsiiui lunc illisesi, uec.sseest rcsp..nderi : Ce- neratio prava el adullera signum qmvrit, et lignum non dubitur ei, nisi siqintm Jontv propheliv. Et vere suflicere lihi signum Imc vel ciun Ju.lais truciligcn- libus poleral, ul Douiiniiin iioslruin Deum cliaiu hac
lius n.eus dilectus, in quo mihi complacui. Numquid dici siguifiiaiiiius aul expicssius quidqtiam pnteslT Chrisius h.ipiizalus csi; Chrislus asccndit de aqua; Chrisio baptizaio cieli aperii sunt; ;irop:cr Cliri-linn coluiiiba dcsrciidit super Christuui; in corporali
ALARDI GAZ.EI COMMENTxRIUS.
» Alium pialim diccre quam aliud. Nam aliu< pcr- louain, aliud ii.liir.nu prnj.rie dcnoi:ii, m mi|»tius ostciisuiii .'-1. Unde aliuiu di. unus E.liiuu a 1'alre iu tlivini-, id e-l. aliaiu persoiiam, 11011 aliml, id csl, ahus n:iliir.i-. 111 docci S. Tlioinas (1 p., q. 51, arl. ii). Porro Nc-l"ii"S i.liuui Chribtntli qunin Ii.miiii aslruepal, tyiia puruii) boniiueiu, 1.0:1 Deum agiiu- Etchiii ; cui couira.liccns Auctor 11011 aliuin esse, sed
■111 < 1 1 cuiiidcui cii 11 Dco, ei iptini D.uni esse. ex
V11 lns Tliiiui.c :iposioli oslctidil. Nani -ecunduiii I111- ni:.ii.nii 11 ii. 11:1111 uegari uon pmest Clirisiiiin nliiid cssi; quaui IViun ; uliiid, iuquaiii, i<l csl, rem nliain.
lirfil poleslus, 11011 disrernit aTeruitas. Hic esl Filius meus »(»1 ndoptivus, sei propritis ; non aliunde crea- /11», sed ex me genitus , nec de nlia nmura nnhi fiictus compiiriibilis, sed de mea essentia , uiini nulus ivquulis. Ilic esl Ftlius metis , per quem on.nia faela sunt , cl siiie quo firitim est nihit ; quit omnia quw (a- cio, siinnl rl ficit ; et ijuidtfuid op ror, inseprnabiliter mecunt utque indiffrrmier operalur. ln 1'ulre enim est Filius, el in Filio Puler, nec nniqnum unitas nnsira dhitliatr : et cnm alius egn snn, qui genui ; aliut ille , qumgenui; uon iilinl lamen de illo xobis fus esi co- gitare . qnam de me senlire poss.bile cs!
1 * ...-,.--, ,.. — ..- ~..., .j. ...... ^ _ — -- -. - .
p.ila li.niiiii 111 ; non taincii aliuiu , id esl, aliaiu " c Ad lollcuihiiii aiuhigiiilatc 0 sic cnn-lriicnda Iitc
synlaxis : Hoc dicium (iusse de Verbo, non de Chrhto. Iloc, ncui|ie oraculiiin Pairis, Ilicctl Filius meusdi-
prr-oiiiini.
b 'O uio,- pioy 0 iyxmnbt, q.tl. Filius ille mcus; ille,
in I , <: aii-siii.iis. U-icii.lil cunii gcinino arliculo
sc n>ui ile qnovs. se.l de ualtirali, de unieo.de a-U-inn, ile -ilii a-q uli E lii loqui : 11:1111 c.clcri 1:111- Iiiiii ailo, l.one liiii miiii. Iia M.ililonaiii-. Pleuius i.l c\|ilic..i S. Le<i poin.fex serm. de Tiain.Hguraiione Duiii : Lulum, iiii|uain,cl mut iplex lesliiiiuiiiiiiii fuit, et plus iu eerbdrntn xirtu e . q imu 111 mHd roc s itUdi- tum est. Uiceiite enim Patre : llic cst Filius meus di- Irciiis , iil qno miiii cuiiifiliirui ; iiisuiii aidiie. Suniie cxi lenier aitdlttim eti : II ir est Ftlius meits . cui ex me et inecnm ase. tiAt irmpore cst? qttin nrc genitor ge- nilo prior, nec geiixlns etl geuilore. poslerior. Ilic est Filius meus , quem a tne 11011 separat dcitas , non di- Patrol. L.
lectus. Vi rli.nii anlcin persnna Fihi aecipilur, quam Nesioiius aChristo, seu 1 crsona Chrisii separabat: sc vaer ill.', cuin a Piilribus orthod xis prctncreiur, eoriim argiiiucnla chulcres .itagcbai. Ciim ciiim Akmm iu Chrisio personas distiigucrci . qu:i'Ciiiui|iie e Scri- pltiris ad piohaiiilaiu Chii-li ilivinilateiii (il.jicich n- lnr, e 1 11011 de Cluislo, scd tle Verbn Christiim inba- bilanle inleipielahaiur. At hoc elTiigiiiin Nesmrio pra-cluditur, ciiui e Sciiptnns manil.si is-iine oslcu- dilur cuindcni csse Cliri-lniii, et Vcibuiu, ut hic o.slciulit Auci. r, el alii Palres ostendermil , pioindo de Cliristo diuta csse , qua; de Vcrbo dicta fatebalur Neatorius.
75 JOANNK CASSIANI 78
specie Spirilus sanctus asiiiit; Cbristum Pater ap- A Filiym descendisset.nec PaterFilium nisivereFiliutn
pell.ivit. Iloc si de Christo dictum negare ausus es, superest nt nec bapiizatum Qlirisium "uisse, nec Spiriiuni descendisse, nec P.itrem locutum csse comcudas. Sed tirget tainen et |iren>it te ipsa veri- l;is: ut etiam si confileri eam nolis, lainen negare iKin possis. Quid eniin ait evangelisla ? Bapiiia us aultm coiifcfiim atcendil de aqua. Quis baplizilus est? Clirisliis utiijue. El ecce, inquit, aperli sunl ei i'0?/i. Cui scilicet, nisi illi qui hapiizatus e^t? Clnisio uiiipie. Et viilil spirilum Dei descendentem sicut co- lumbamel venientem tuper te. Quis vidil? Clirislus tcilicet. Super quem descendil? super Chnstnm uli- que. Et vox facta cst de ccelo , dicens. De quo? de Cliristo scilicel. Quid enim sequiliir? Hic ett Filiui
declaiassct : pravsei lim cum liis divinae nativitaiis signiflcationibiis, qna?. non solum veritatem pi:c lidei cnnlirmareni, sed eiiam praviiatem impiae op nionis exeliiderent. Iueffubili eniin divini dieii maguificen- lia ciiiii expiesse ac signiftcauler diiisset Paier, hic esl Filius meus dilectut, addil ciiain illud quod secu- tiim est, dilectus seilicet, in quo mihi complacui. Uiii|ue sicut per propbelam Dcum fortem, et Deum niagiium jam prsedicaverat (Isaice ix): ita bic dicens, Filius meus dileclus in quo miki complacui, insuper proprii lilii sui nouien adjec.t , ut proprietatem di- vin:e videlicet naiurae nouiimim significaret adjectio, et id ad bonorein Fiiii Dei peeuliariter pertineret, quod milli omiiino bomiiii contigisset. Itaijue sicut
meus dileclus, in quo milii complacui. Ut oiiinia illa B illa propria ac peculiaria in persona Doniini nosiri
propter quem facta esscnt, ostendereniur, vox con- secutaest dicens: llicest Filius meus ditectus, boc est dicere: ilic est proptcr quem cuucta bxc facta sunt. Ilic est enim Filius ineus, propler hunc coeli aperti sunt , propter liunc spiritus meus venit , pro- pier hunc vox inea facta esl. llic est enim Filius meus. Dicens ergo, liic est Filius meus , qucin desi- gnabat? illum iitique quem columba iangeb.it. Qiiem ergo columba tetigit? Cbrisium scilicel. Ergo Clui- stus Filius Dei est. Ini|ileta est, ut reor, sponsio mea. Vides ergo profecto, haeretice, signuni libi de ccelo datum : el quidem non iinum , se.l et mulia et singu- laria? Habes enim unum in apertione cccli, aliud in Spirilus descensione, lerlium in Patris voce. Quae
Jesu Cbristi fuerunt , qnod cceli aperti sunl, quod eum Deus Paler cunctis videutibus per advcntanlem aique astanlcm coluinbam quasi inanu <|tiodaiimii>do sua (etigit , et quasi digito indicante monstravil, diceus, llic est Filius meut: ila illud quoque pio- prium ei ac singulare, quod pcculiariler dileclus, et peculiariter Pairi cninplacilus iiomiuatur : ut pe- culiarem utiqiie naiura; signilicatiouein pcculiaria additamenta mon-trarent, et proprietatem un 'geniti Filii ctiam cognominum propiiei:is confinnaret , quam jain bonor signoruin pr*cedentiuiii compio- bassct. Sed jam libelli istius flnis sil. Neque enim dictuin lioc Dei Patris aut augeri buinanis serniiini- bns aut exaqnari polest. Nobis de Domino nostro
utique evidentissime omnia Cbristum Ueuni esse de- G Jesu Cbristo Filio suo , satis per se ipse Deus Paler
claranl: quia eum et reseratio ccelorum Deuni indi- cat , et descensio super cum Spiritus saucti Ueum apprnbat, et allocutio Patris Deum esse cunfirinat. Neque eniin vel coeluiii nisi Doinini sui liouore pa- tuisset , vel Sj.iritus specie corporali nisi super Dei
idoneus testis est , diccns , Hic est Filius meus. Tu si contradiceudiim bis Dei Patris vocibus pulas : illi a le nccesse est contradici, qui enm evideniissinia dcclaratione Filium suum esse ab omni mundo fecit agnosci.
LIBER QUARTVS.
CAPUT PRIMUM.
Chriitum ante carnit tusceptionem , Deum ab wterno fuisse.
Consummatis libellis tribus quasi lidelissimis