This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
* Maintain attribution The Google watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. com/]
PATROLOGI/E
CURSUS COMPLETUS,
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,
0NNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE. ECCLESIASTICORUM,
SIVE LATINORUM, SIVE GRJECORUM,
QUI AB EVO APOSTOLICO AD TEMPORA CONCILII TRIDENTINI (ANNO 1545) PRO LATINIS, ET CONCILII FLORENTINI (ANN. 1139) PRO GRAECIS FLORUERUNT :
RECUSIO CIIRONOLOGICA
OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATIHOLIC/E TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA KCCLESLE S;ECULA ET AMPLIUS,
JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN- TER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIDUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIDUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES ΟΕ TRIBUS NOVISSIMIS SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ; JNDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS NOMENTI SUBSEQUENTI- BUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIDUS, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPIIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTI-
CAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;
DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, $TATI» STICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITUR- GICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE; SED PRAESERTIM DUOBUS INDICIBUS INMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, ovo CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISYE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISOUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO,
ΙΝ QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO. SCHIPTUR E SACIUE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM BUORUM LOCIS SINGULOS S$INGULORUM LIDRORUM $. SCRIPTURA VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT:
EDITIO ACCURATISSIMA, CJETERISQUE OMNIDUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CIARACTERUM NITIDITAS, CHARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA YOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETI! EXIGUITAS, PIUESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CIIRONOLOCICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS 116 ILLIC SPARSORUM,
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIDUS ET MSS. AD OMNES ATATES,
LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM»
SERIES GR/ECA PRIOR,
IN QUA PRODEUNT PAIRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIA GRJECAE . BARNADBA AD PIIOTIUM,
ACCURANTE J.-P. MIGNE, Bibliothece Cleri universe, SIYE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS FDITORR.
PATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESLE, ΙΝ DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRJECO-LATINA. LATINA, JAM PENITUS EXARATA, QUOAD PIUMAM SERIEM, VIGINTI-QUINQUE ET DUCENTIS YOLUMINIBUS MOLE SUA STAT, MOXVE POST PERACTOS INDICES STABIT, AC QUINQUE-VIGINTI-CENTUM ET MILLE FRANCIS VENIT. GRECA DUPLICI EDITIONE TYPIS MANDATA EST. PBIOR GRUECUM TEXTUM UNA CUM. VERSIONE LATINA LATERALIS AMPLE- CTITUR , ET AD NOVEM ET CENTUM VOLUMINA PERVENIT, SED SINE INDICIBUS ; POSTERIOR AUTEM IIANC YERSIONEM TANTUM EMIIBET, IDEOQUE INTRA QUINQUE ET QUINQUAGINTA YOLUMINA RETINETUR ; UTRAQUE VIGESIMA QUARTA DIE DECEMBRIS 1860 OxNINO APPARUERAT. UNUNQUODQUE. VOLUMEN GIUECO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE MERE LATINUM QUINQUE FRANCIS SOLUMMODO EMITUR : LTROBIQUE VERO, UT PRETI IILJUS BENEFICIO FRUATUR EM- PTOR, COLLECTIONEM INTEGRAM SIVE GRECAM SIVE LATINAM, 926 YOLUMINIBUS PRO AMPLiORI EDITIONE ET 279 PRO MINORI ABSQUE INDICIBUS CONSTANTEM, COMPARET NECESSE ERIT, SECUS ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLI- TUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA JEQUADUNT. ATTAMEN, 81 QUIS EMAT INTEGRE ET SEORSIM COLLECTIONEM GR,ECO-LATINAM, VEL EAMDEM EX GILECO LATINE. VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM VEL PRO SEX FRANCIS ODTINEDIT. IST.E CONDITIONES SERILBUS PATROLOGI.E NONDUM EXCUSIS APPLICANTUB.
PATROLOGILE GR/EC.E TOMUS LIX. 5. JOANNES CHRYSOSTOMUS.
— ÁÉÉÁBE EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, IN VIA DICTA D'AMBOISE, OLIM PROPE POlIITAM LUTETLE PARISIORUM VULGO D'ENFER NUMINATAXM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA.
LIN OU g AVIS IMFORTANT. ec
D'aprés une deslois providentielles qui régissent le mond&, rarement les ceuvres au-dessus de l'ordinaire se font sans contradiétions plus ou moins fortes et. n-mbreuses. Les Ateliers Catholiques ne pouvalent guére échapper à ce cachet divin de leur utilité. Tantét on a nié leur existence ou leur importance ; tantót on a dit qu'ils étaient fermés ou qu'is allaient l'étre. Cependant ils poursuivent leur carriére depuis 20 ans, et les productions qui en sortent deviennent de plus en plus graves et soignées : aussi parait-il certain qu'à moins d'événemenls qu'aucune prudence himaine ne saurait prévoir ni empécher. ces Ateliers ne se fermeront que quand la Bibliothéque du Clergé sera terminée en ses 2,000 volumes iun-4*. Le passé paralt un sür gar.nt de l'avenir, pour ce qu'il y a à espérerou à craindre. Cependant, parmi les calomnies auxquelles ils se sont trouvés en butte, il en est deux qui ont éié conti- nuellement répétées, parce qu'étant plus capitales, leur effet enirainait plus de conséquences. De petits et ignares concurrentt se sont donc acharnés, par leur correspondance ou leurs voyageurs, à répéter partout que nos Editions étaient ma] corrigées et mal imprimées. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour ]a plupart, ne sont que les chefs-d'eeuvre du Catho'!icisme reconnus pour tels dans tous les temps et dans tous les pays, il fallait bieo se rejeter sur la forme dans ce qu'elle a de plus sérieux, 1a correction et l'impression; en efTet, les chefs-d ceuvre m?me n'auraient qu'une demi-valeur, si le texte en était inexact ou illisible.
I] est trés-vrai que, dans le principe, un succés inoui dans les fastes de la Typ^graphie ayant forcé l'Editeur de recourir aux mécaniques, alin de marcher plus rapidement et de donner les ouvrages à moindre prix, quatre volumes du double Cours d'Ecriture sainte εἰ de T héologie furent tirés avec la correction insuflisante donnée dans les impri- meries à presque tout ce qui s'édite; il est vrai aussi dran ceriain nombre d'autres volumes , appartenant à diverses Publications, furent imprimés ou trop noir ou trop blanc. Mais, depuis ces temps éloignés, les mécapiques ort cédé Ie travail aux presses à bras, et l'impression qui en sort, sans étre du luxe, attendu que le luxe jurerait dans des ouvrages d'une telle nature, est parfaitement convenable sous tous les rapports. Quant à ]a correction, il est de fail! qu'elle n'a jamais été portée si loin dans aucune édition ancienne ou contemporaine. Et comment en serait-i autrement , aprés toutes les peines et toutes les dépenses que nous subissors pour arriver à purger nos épreuves de toutes fautes? L'habitude, en typographie, méme dans les meilleures maisons, est de ne corriger que deux épreuves et d'en confcrer une troisiéme avec la seconde, sans avoir préparé en rien le manuscrit de l'auteur.
l'aos les Ateliers: Catholiques la différence est presque incommensurable. Au moyen de correcteurs b'anchis sous le harnais et dont le coup d'ail typographique est sans pitié pour les fautes, on commence par préparer la copie d'un hout à l'autre sans en excepter un seul mot. On lit ensuite en premiére épreuve avec la copie ainsi préparée. On lit en seconde de la méme maniére, rnais en col.ationnant avec la premiére. On fait la méme cliose en tierce, en colla- - tionnant avec la seconde. On agit de méme en quarte, en collationnaut avec la tierce. On renouvelle la méme opé- ration en quinte, en collationnant avec la quarte. (es collationnements ont pour but de voir si aucune des fautes signalées au bureau par MM. les correcteurs, sur la marge des épreuves, n'a échoppé à MM. les corrigeurs sur le marbre et le métal. Aprés ces cínq lectures entiéres contrólées l'une par lautre, ei en dehors de la préparati. n ci-dessus mentionnée. vient une révision, et souvent il en vient deux ou trois; puis l'on cliche. Le clichage opéré, par conséquent la pureié du texte se trouvaut immohilisée, on fait, avec ]a copie, une nouvelle lecture d'un bout de l'é- preuve à l'autre, 0n se livre à une nouvelle révision, et le tirage n';rrive qu'aprés ces innombrables précautions.
Aussi ya t il ἃ Montrouge des correcteurs de toutes les nations et en. plus grand nombre que dans vingt-cinq imprimeries de Paris réunies ! Aussi encore, la correction y coóüte-t-clle autant: que la composition. tandis qu'ailleurs e.le ne coüte que le dixieme | Aus:i enfin, bicn que l'assertion puisse paraitre téméraire, l'exactitude obtenue ΡΥ lan! de frais οἱ de soins, fait-elle que la p'upart dcs Editions des Ateliers Catlioliques laissent bien loin derriere elles celles méme des célébres Dénédictius Mabiilon et Montfaucon et des célebres Jeésuites Petau et Sirmond. Que v'on compare, en effet, n'importe quelles feuilles de leurs éditions avec celles des nó!res qui leur correspondent, en grec comme en latin, on se convaincra que l'iuvraisemblable est une réalité.
D'ailleurs, ces savants éminents, plus préoccupés du sens des textes que de la. partie typographique et n'étant pont correcteurs de profession, li«aient, non ce que portsient les. épreuves, m:is ce qui devait s'v. trouver, leur
aute intelligence suppléant aux fautes de l'édition. De plus les Dénédictius, comme les Jéssiites, opéraient presque toujours sur des manuscrits, cause perpétuelle de ]a raultiplicitó des fautes, pendant que les Ateliers. Catholique», dont le prepre est surtout de ressusciter la "l'rzditicn, n'opérent le plus souvent que sur d«s imprimés.
Le ἢ. P. De Buch, Jésuite Dollandiste de Biruxelles, neus zcrivait, il y a quelque tc mps, n'avoir pu trouver en dix-huit mois d'étude, une seule faute daus notre Putrologie latine. M. Denzinger, professeur de Théologie ἃ l'Unt- versité de Wurzhourg, et M. lKteissmann, Vicaire Général de la méme ville, nous mandaient, à la date du 19 juillet, n'avoir pu également! sarprendre une seule (aute, soit dans le latin soit dans le grec de notre double Patroloqie. Enfin, le savant P. Pitra, Bénédictin de Solesme, et M. Bonetty, directeur des Annales de. philosophie chrétienne, mis. au défi de nous convaincre d'une seule erreur iypograplique, cnt été forcés d'avouer que nous n'avions pas trop présumé de notre parfaite correction. Dans le C: ergé se trouvent de bons latinistes et de bons he lénis!es, et, ce qui est plus rare, des hommes trés-positifs et trés-pratiques, eh bien ! nous leur p:omettons une prime de 25 centimes pa^ ch que faute qu'ils découvriront dans n'importe lequel de ros volumes, surtout d.ins les grecs. . .
M algré cc qui précéde, l'Editeur des Cours complets, sentant de plus en plus l'importance et méme la. nécessité d'une correction parfaite pour qu'un ouvrage soit véritablement utile et estimable. se livre depuis plus d'un an, et est re-olu de se livrer jusqu'à la fin à une opération longue, pénible et coüteuse, savoir, la révision entiere et universelle de ses innombrables clichés. Ainsi eliacun de ses volumes, au für et à mesure qu'il les remet sous presse, est corrigé mot pour mot d'un bout à l'autre. Quarante hommes y sont ou y seront occupés pendant 10 ans, et une somme qui ne saurait étre moindre d'un demi million de francs est consacrée à cet important contróle. De cette maniére, les Publications des Ateliers Cutholiques, qui déjà se distinguaient entre toutes par la supériorité de leur correc'ion, n'auront de rivales, sous ce dde dans aucun temps ni dans aucun pays; car quel est l'éditeur qui pourrait et voudrait se livrer APRES COLP ἃ des travaux sí gigantesques et d'un prix si exorbitant ? 1] faut ce:tes éIre b.en pénétré d'une vocation divine à cet effet, pour ne reculer ni devant la peine ni devant la dépense, surieut 1 rsque l'Europe savante proclame que jamais vo'umes n'ont été édités avec tant d'exactitude que ceux de la Bill.ctéque universelle du clergc. Xe présent volume est du nombre de ceux révisés, et tous ceux qui le seront ὃ l'avenir porteront cette note En conséquence, pour juger les productions des Ateliers Catholiques sous le rapport de la correction, i] ne faudra j rendre que ceux qui porteropt en (δια l'a:is ici tracé. Nous ne rece nnaissons que cette édition et celles qui suivront sur nos planches de métal] ainsi corrigées. On croyait autrefois que la stéréotvpie immcehbilisait les fautes, attendu qu'un cliché de métal n'est point éastique pasdu tout, il íntroduit la perfection, car on a tronvé le moyen de 1o corriger jusqu'à extinction de fautes. L'Hébreu a été revu par M. Drach, le Grec par des 6recs, le Latin et le Francais par les premiers correcteurs de la capitale en ces langues. .
No s avons 8 consolation de pouvoir finir cet avis par les réflexions suivantes : Enfin, notre exemple a fini par ébrapler les grandes publications en Italie, en Allemagne, en Belgique et en France, par les Canons grecs de Rome, )c Gerdil de Naples, le Saint Thomas de Parme, l'Encyclopédie religieuse de Munich, le recueil des céclarations des files de Brvxelles, les Bollandistes , le Sturez et le Spicilége de Paris. Jusqu'iii, on n'avait su réimprimer que ces Οὐ ταν e5 de courte haleine. Les in-4?, οὐ s'engloutissent les in-folio, faisaient peur, et on n'osait y toucher, par crainte de se nover dans ces ahblmnes sans fond et sans rives; mais on a fini par se risquer à nous imiter. Bien plus, sod» notre impul-ton. d'autres Editeurs se préparent au Bullaire universel, aux Décisions de toutes les Congrégations, à une Biographie et à une Histoire génórale, etc., ete. Ma!heureusement, la plupart des éditions déjà faites ou qui se font, sont san« autorité, parce qu'elles sont sans exactitude ; la correction semble en avoir été faite par des avc ugles, 80;t Qu'on n'en ait pes senti 18 gravité, soit qu'on ait reculé devant les frais; mai« patience! unc reproduction có:Tecte surgira bientót, ne [81.660 qu'à la lumiére des écoles qui se sont faites ou qui se feront encore.
SJECULUM Y, ANNUS A91."
TOY EN ATIOIZ IIATPOX ἩΜΩΝ
IOGQANNOY
APXIEIIIZKOIOY KOQNZTANTINOYIIOAEQS,
TOY XPYZOZTOMOY,
TÀ EYPIZKOMENA IIANT À.
S. P. NV. JOANNIS CHRYSOSTOMI,
ARCHIEPISCOPI CONSTANTINOPOLITANI,
OPERA OMNIA QUAE EXSTANT,
VEL Οὐ EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUR,
ΑΒ WSS. CODICES GALLICOS, VATICANOS, ANGLICOS GERMANICOSQUE ; NECNON AD 8AVILIANAM ET FRONTONIANAM EDITIONES CASTIGATA, INNUMERIS AUCTA ; NOVA INTERPRETATIONE UBI OPUS ERAT, PBJEFATIONIBUS, MONITIS, NOTIS, YARI!!sS LECTIONIBUS ILLUSTRATA ; NOVA SANCTI DOCTORIS VITA, APPENDICIBUS ONOMASTICO ET COPIO- $1$851MIS INDICIBUS LOCUPLETATA ;
OPERA ET STUDIO D. BERN. DE MONTFAUCON, MONACHI BENEDICTINI E CONGR. S. MAURI.
EDITIO NOVISSIMA, IIS OMNIBUS ILLUSTRATA QU.E RECENTIUS TUM ROM.E, TUM OXONII, TUM ALIBI, A DIVERSIS IN LUCKM PRIMUM EDITA SUNT, VEL JAM EDITA, AD MANUSCRIPTORUM DILIGENTIOREM CRISIM REVOCATA SUNT,
ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHECAE CLERI UNIVERSE, SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC/E RAMOS EDITORE.
———— MÁual EDO
TOMUS OCTAVUS. —— ÉD. Ὁ «c MM
VENEUNT 18 voLuuINA 160 FRANCIS GALLICIS. , , , v. . ^o? ^5 ε SUE » “δ τ 25.595 : / EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, '
IN VIA DICTA D'AMEOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO D'ENFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNG VERO INTRA MOENIA PARISINA. 4 E
SAECULUM V. ANNUS 407. ELENCHUS
OPERUM QUE IN HOC TOMO ΕΙΣ CONTINENTUR.
Homilie LXXXVIIT in Joannem. col. e5 Spuria. 485
MONITUM.
Forsitan miraberis, Lector benevole, quod, dum in omnibus tum prxcedentibus tum subsecuturis S. Joan- nem Clirysostomum SS. Patribus versio Latina ad textum Graecum columna ad columnam accedit, in hacce nostra ejusdem S. Doctoris editione, pagina Latina juxta Graecam paginam tantum ponatur. lI:ec causa fuit et quidem unica, quod priusquam nobis in animo fuisset integram SS. Patrum Ecclesie Gracie tradi- tionem contexere, jam quindecim abhinc annis seorsim edideramus Latine tantum S. J. Chrysostomi opera, literisque mandaveramus immobilibus. Res cum ita se haberent, et nec in manu esset litteras immobiles movere, neque in animo hujusce editionis mere Latinze novem delere volumina quie jam integre tvpis immobilibus mandata erant et pluris quam sexaginta millibus constiterant francis, hunc feliciter inveni- mus modum, non tamen sine opera et impensa, hac aptandi huic editioni nove, quz sic lingua tum Graeca tum Latina ditata evadit.
256362
.-.-----ὠ . »ς.ς:.ἨἭ ...- Parisiis. — Ex Typis J.-P. MIGNE.
AD HOMILIAS XE
S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ^. IN JOAÀNNEM.
e.
*
e e e e
qi e— ————
Ad homilias in Evangelium Joannis tandem devenimus, ubi novum prorsus concionandi rilum, insolitam deprehendimus disserendi rationem. Stylum sane eumdem cernimus, dictio- nem prorsus similem ; eumdemque statim agnoscimus dicendi artificem Chrysostomum : in ordine autem et argumenti ratione magna sese offert diversitas. In ceeteris namque in Scri- pturam sacram Commentariis , maximeque in Homiliis in Mattheum, postquam singulorum versuum literam explanavit, occasione ex serie sumpta, ad morum informationem spectan tia multa interserit ; atque in fine concionis longissimam moralem adhortationem adjicit, qua et procerum et popularium vilia insectatur, atque ad virtutem adeundam stimulos addit. In bisce autem in Joannem Homiliis alio concionandi genere procedit. Passim namque postquam singulos versus attulit, illosque maxime quos Catholicis heretici quidam objicere solebant, auditores suos adversus illorum argumenta et sophismata munit roboratque ; atque ut sta— tim deprehenditur, iis qui contra hostes hujusmodi sepe manus conserebant, arma ministrat. Hic scopus oratoris precipuus, eo nervos omnes contendit, ut Christianum militem, qui pas- sim contra hgreticos decertabat, ad illorum depellenda tela instituat.
Hac porro non in omnibus homiliis occurrunt, sed in iis tantum ubi ea Joannis loca ex- plicantur, que vel ad &qualitatem consubstantialitatemque Patris et Filii probandam apta sunt, vel qua ab hereticis ad illam impugnandam usurpabantur. Ubi vero de divinitate de- que consubstantialitate Filii non agitur, literam ille paucis plerumque explanat. Moralem quoque disciplinam inter concionandum rarius attingit, concionemque brevissima adhorta- tione morali claudit; ita ut he in Joannem conciones, dimidia fere sui parte minores ut plu- rimum sint Homiliis in Matthieum. |
Hiac certe jam mulUe exsurgunt questioges : quinam nempe sint heretici, qui Chrysostomi auditores telis ex Joannis Evangelio desumptis impetebant ; cur illos Chrysostomus non no- minet : ex qua familia orti hi heretici essent ; quibus maxime argumentis objectiones luci- fugarum confutandas esse doceat. Hiec porro omnia expendere non pigebit, postquam de numero Homiliarum in Joannem, de urbe in qua hec concionatus est, de concionis hora, de- que aliis nonnullis quedam praemiserimus.
$1. 1. De numero Homiliarum in Joannem. 2. Qua in urbe hasce homilias habuerit Chry- sostomus, Antiochiene, an Constantinopoli.
1. Homilis in Joannem apud Savilium octoginta octo feruntur, apud Morellum autem octo-. inta septem tantum , quandoquidem Morellus primam procmii tantum loco ponit, nequo
m Homiliam primam inscribit , quia videlicet nihil de Evangelio Joannis in hac concione explicatur, estque tantum quasi preludium ad explicationem ejusdem Evangelii. Verum ut ut res est , hoc proemium non minus concio et homilia est , quam ceeter& sequentes concio- nes. Nam hic populum alloquitur, ad virtutem hortatur, a vitiis arcet, omniaque concionantis implet officia. Quamobrem jure illam Savilius inscripsit Homiliam primam : quem sequi vi- sum est. Verum quia Morelli Editio, que a multis annis omnium maaibus teritur, ut pluri- mum a scriptoribus affertur in medium, iique secundum Morellianam Editionem homilias Dumerant; eamque , exempli causa, vigesimam nonam inscribunt, que secundum Savilium el sccundum veram numerandi rationem trigesima est, in summa pagina utrumque nume- rum sic attulimus : Homilia trigesima al. vigesima nona, et ita quoque in aliis.
Hanc porro numerandi varietatem non esse recentem suadet Facundus Hermianensis, qui libro 3, c. 3, p. 115, sexagesimam sextam dicit eam que vere sexagesima septima est. γε. rum altera etiam numerandi ratio , que vera utique est, apud alios in usu fuisse compro—- batur. Ephrzmius enim Antiochenus undecimam numerat eam qui jam undecima est. Hancque numerandi rationem sequuntur Codices Graeci manuscripli , quos hactenus vi—
re licuit. '
2. Altera exsurg:t questio, an videlicet Antiochi , an Constantinopoli hasce homilias Chrysostomus habuerit. Utra in urbe tot conciones habite sint, in ipsis concionibus nusquam deprehendere potuimus. Nam si qua essent unde conjecturam ducere possemus , ex perpe- luis nempe velitationibus adversus eos qui parem paterne potestatem in Filio esse negabant, qui consubstantialitatem oppugnabant , adversus Ánomceos nempe, quos ubique insectatur, id perinde Constantinopoli, atque Antiochie observatur. In utraque cnim cívitate contra Ánomaos nominatim concionatus est Chrysostomus , in utraque magno numero Anomas
ParsOL. Ga. LIX. E
1 2 | PR;EFATIO. 8
erant, qui cum pop vlaribus Calliolicis ssepe de religione concertabant. Nihil igitur inde circa urbem ebi hab'it;p sunt Tue xonciones expiscari possumus : nullumque aliud ea de 1e ex ipsis homiliis ind) cis póssómüs mutuari. Verum ex Homilia septima in Epistolam pri- mam ad Corinthios-t.. £0,:/*. 53, nostree Editionis, discimus Homilias hasce in Joannem ante il- Ias in Ernistetaurad €'orinthios habitas fuisse. Cum autem head Corinthios Homiliz Antiuchieg habitee fuerint, hit S'uo loco probabitur, hinc sane consequitur has etiam in Joannem concio-
. més Antiochiie dictz.s fuisse. Locus porro ille Homilia scptima ad Corinthios sic habet : Na
. τἀ δαὶ Neque me movistis, neque Patrem meum (Joan. 8, 19). Quomodo ergo supradixit, Etimc
*. Ὁ nostis, et nostis uyide sim (Id.7,28) ? Sed quis sit modus hujus lectionis, et quis illius, jam dictum
est in Evangeliis, et ne idem frequentius versemus, eo lectores mittimus. Mittit scilicet ad Ho- milias suas in Evangelium Joannis, ad Homiliam nimirum quinquagesimam, ubi heec verba c. 7, v. 28, col. 219, explicans, Et me scitis, et unde sim scitis, ostendit illa optime conciliari cum aliis ejusdern Evangelii c. 8, 19, ubi ait Judeos nec se nosse , nec Patrem suum nosse. Certum itaque indubitatumque est Chrysostomum has homilias Antiochi habuisse antequam Homilias in primam et secundam ad Corinthios haberet , qua: item Antiochie habite fuere, ul suo loco probabimus.
$ 1L 1. Quo tempore has habuerit homilias. 9. Cur illucescente aurora, hec conciomatus sit. ὃ. Quod genus auditorum concionibus interfuerit.
1. Jam diximus in Praefatione ad Homilias in Mattheum, non potuisse Chrysostomum annis iribus prioribus queis presbyter concionatus est, Homilias in Matth. ad populum habere, quia videlicel his tribus annis 386 , 887, 388 , tot homilias tam longas dixit, ut alias addere vix potuisse videatur. Certe , ut in Vita Chrysostomi pluribus dicetur, vix credatur quot quantasque hisce tribus prioribus sacerdotii sui annis conciones dixerit; Panegyricas festo— rum et Sanctorum per annum, alias in Scripture libros, cseterasque variis de rebus. Itaque ut Homilias in Mattheum post annum 388 habitas, hac de causa statuimus, multo magis hiasce, quse secundum Homilias in Matthaeum dictze fuisse videntur, post annum illum dictas inferemus. Annum vero ipsum assignare quo has homilias ceperit, non humane videtur facultatis. Certum utique est illas ab anno 389 ad annum 398, quo ineunte ad sedem Con- stantinopolitanam evectus est, habitas fuisse; sed annum ipsum, vel etiam annos aliquot statuere (non enim uno eodemque anno ho 88 homilie habite videntur), hoc opus, hic la— hor est. Videamus tamen an possimus aliquid ulterius circa rem illam expiseari. Cum has precesserint Homili? in Mattheum, quae nonaginta numero habentur, et post annuum 388 liabite putantur; nec videantur ille in Matthzeuin nonaginta homili: uno compleri potuisse auno , illis pzobabiliter assignamus annos 389 ct 390. Hasce vero in Joannem post annum 390 habitas congruenter statuimus , ab hoe anno scilicet ad annum 395, vcl 395. Non enim possumus totum illud spatium assignare quod intercurrit usque ad annum 398 , quo inci- piente episcopus Constantinopolitanus electus est. Quia post Homilias in Joannem , com-
ertum nobis est, illum conciones alias ingchti numero Antiochis habuisse, Homilias nempe in Epistolas ad Corinthios , quarum prima ἀρ, secunda 30 concionibus, iisque longioribus absolvitur ; inque ceteras Pauli Epistolas non paucas Antiochie, postquam has in Joannem peroraverat, concionatus est, ut pluribus suo loco probabitur. Non possumus ergo in ulti— mos presbyteratus ejus annos has in Joannem Homilias conjicere; sed tempus ipsis probabi- liter consignamus ab anno 390 ad annum 991, vel 395. Hac sic constituta serie, omnia qua- drare videntur.
Neque anno uno potuit hasce omnes 88 conciones absolvere si quinto quoque die tantum singulas habuerit homilias, ut ipse innuit paulo ante finem Homilis prima, ubi talia fatur: col. 97 : Nec mihi quis dicat , breve tempus inter hanc et sequentem concionem esse. Licet enim, - ton solum dierum quinque spatio, sed etiam uno temporis momento vitam totam mutare. Si quinto quoque die tantum concionatus sit, hasce 88 conciones anno uno absolvisse non po- Lait. Sed si quinto quoque dic tantum concionabatur, ut ait ille, quomodo illud quadrare »ossit ad id quod dicit initio Homilice 95, col. 157, Neque enim quotidie, sed bis tantum in hiebdomada, idque per brevem diei partem, ut laborem levemus , vos concioni adesse ct attendere hortamur. 8i bis in hebdomade, non certe tantum quinto quoque die, sed frequentius con- cionatus est. Verum hac conciliari poterunt, si dicatur illum modo rarius , modo frequentius esse concionalum.
2. Sed singulare prorsus est id quod habet Chrysostomus circa horam dici qua has concio- nes habebat. Homilia quippe 31, col. 182, ita loquitur : δὲ vero mulier Samaritana tantum adhibet studium , ut quid utile ediscat , et Christo assidet , etiamsi illum non noscat : quam nos teniam consequemur, qui ipsum novimus, γι non secus puteum, non in deserto stamus , non in meridie, non adusti solaribus radiis ; sed sub aurora, sub hoc tecto umbra fruimur et sua— titer agimus, neque patienter audimus quidpiam, sed desidia torpemus?
ltaque sub aurora, id est, matutinis horis illucescente aurora hos sermones habuit ; c«c- teras utique conciones non primo diluculo habere solebat : sed in hisce Joannis Evangelium explicantibus homiliis multa przeter morein fleri deprehendimus. Primo, quod longe brcevio- res e:eteris omnibus sint. Secundo, quod illucescente aurora habite; tertio, quod adhorta- tiones morales contra consuetudinem brevissime sint. Quarto, quod preecipuus scopus vi- deatur esse, in plerisque saltem homiliis, ut auditeres contra haereticos , Joannis Evangelio sbutentes, ad pugnam iustruat. Etenim cum primain homiliam quasi proemtum emisisset ,
9 ᾿ PIUEFATIO. to
tn secunda vero externorum philosophorum primipilarcs exagitassct : in tertia demum col. 39, propositum suum aperit his verbis : Tempus autem est ut ad rem propositam venia— mus , te vos defessi hec certamina adeatis. Certamina quippe nobis prostant contra veritatis hostes; contra eos qui nihil non machinantur , ut Filii Dei gloriam, imo potius suam dejiciant : illa quippe semper manet ut est, etc. Ubi vides illum auditores suos ad certamina contra hxv- relicos adeunda acuere , ipsisque arma ministrare. Illud autem fere observes per totum Ho- miliarum in Joannem decursum, in concionibus saltem illis, Evangelii loca explanantibus , que vel Cbristum Patri equalem et consubstantialem probant, vel ab hereticis coutra illam consubstantialitatem et :equalitatem detorta usurpabantur. Illi quippe haeretici, quia ex Joaunis verbis validissime impeti solebant, ex ejusdem et ipsis verbis sententiam ct im— pietatem suam tueri conabantur. Quia vero tunc hzretici illi Catholicis admixti maguo nu- mero erant, frequenterque cum obviis ex Joannis Evangelist verbis disputabant , necesse putavit Chrysostomus auditores suos ad talia certamina suscipienda instituere , ut ait ipse in loco jam allato, et passim in sequentibus concionibus repetit.
3. Sed cur illucescente aurora has conciones habuit, cur tam breves, cur moralem disci- plinam, quam cum tanta ubertate in aliis concionibus frequentat, hic parcius attingit? Quantum auguror conjectura, ne ceterarum homiliarum cursum, quas assidue per totum annum habebat, ef cui intcererant Catholici omnes cujusvis etatis , sexus atque conditionis ; nc illas, inquam, interpellaret : hasce preterea illucescente aurora, non universo populo dicebat, sed iis tantum viris ac mulieribus, qui ferventiores essent, quique ingenio vale— rent, possentque in quotidianis cum hereticis velitationibus , lucifugarum argumenta ex Evangelio Joannis ut plurimum petita, Chrysostomi monitis instituti, confutare. Sancto igitur doctori , cui in dicendi ubertate vix parem in omnibus retro seculis deprehendas , duo precipue munia imcumbebant : primum, ut totum Catholicorum cotum contra vitia que- «qne institueret, id quod ille strenue exsequebatur , dum frequenter per annum ac bis sepe iu eadem hebdomada moralem omnem disciplinam cum mira facundia versabat ; secundun:, ui Catholicos inter innumeras hzereticorum catervas versantes , qui heeretici in familiaribus colloquiis veram fidem ex Evangelio maxime Joannis impetebant; ut Catholicos , inquam, illos contra adversarios suos armis instrueret. Quia vero non omnes omnino Catholici, ut diximus, viri atque mulieres, cujusvis &etatis atque conditionis, ad hanc capessenda:n pu— £nam idonei esse valebant, non omnes fortasse hisce matutinis concionibus intererant, scd ii tantum viri ac mulieres , qui ingenio valebant, poterantque tela sibi a Chrysostomo sub- ministratfa in hzreticorum capita contorquere. Hi ferventiores czteris seorsim erant insti— tuendi ; argumenta quippe passim allata vulgi captum superabant. Haec vero illucescente aurora concionabatur , ni fallor, quod aliud diei tempus reservaret ad majores illas concio- nes , queis ad vitia propulsanda, et virlutem omnem inculcandam uberiorem dabat operam. in concionibus autem matutinis disciplinam illam moralem parcius attingebat, quia preci- puus ipsi scopus erat arma suis contra hereticos suppeditare. In his porro matutinis con- cionibus etiam mulieres admittebantur , ille que possent in familiaribus colloquiis oblatas ab haereticis difficultates depellere. Nam in hisce in Joannis Evangelium Homiliis mulieres aliquando, etsi rarius , alloquitur 8. doctor. Jam vero ad cetera transeamus.
$ IIl. 1. Horctici qui in hisce concionibus impugnantur. Anomai erant. 2. Unde orti Anomai . illorum historia compendio affertur. 3. Quis illorum status esset quo tempore hac conciona- batur Chrysostomus.
1. Non est multa perquisitione opus ul depreheadatur quinam sint. heretici illi, qui cx Joannis Evangeliste diclis tela mutuabantur ut Catholicos impeterent, etiam in familiari- bus colloquiis : qui magno numero cum essent et cum popularibus admixti, quotidianas cxcitabant velitationes; ita ut sanctus doctor, et san: doctrinze, ct auditorum saluti pro— spiciens, cogeretur illos instituere ad ipsa tela in caput hereticorum contorquenda. Hi certe haeretici, Anommi sunt, quibuscum tamdiu concertavit Chrysostomus , et quidem toto tem- pore quo concionandi officio functus est, sive Antiochi: presbyter, sive Constantinopoli episcopus cum esset. Antiochiz certe anno primo quo cepit concionari , certamen iniit con- tra hereticos istos passim cum Catholicis intermixtos, atque in concionibus duodecim, Anomaos egregie confulavit, ipsorum tela depulit, validissimaque argumenta adversus iilos subministravit. Illas porro duodecim homilias, quarum plerzque in priscis Editis hinc cl inde sparsa erant, in Édito nostro una collectas habes, incipiuntque Tomo 1, col. 701. Neque modo in illis duodecim orationibus sive homiliis hzereticos illos confutavit sanctus doctor , sed etiam in aliis ubicumque sese occasio offerebat.
Verum, quod observatu sane dignum fuerit, non statim ineunte primo presbyteratus sui anno Ànomoos impetiit; sed ut ipse in prima concione testificatur, jam pridem destinatam contra Anomaos pugnam tardius, eodem licet anno, suscepit, quod multos Anomeorum vide— ret concionibus adesse suis, ac cum voluptate aures sibi prebere. Quamobrem, ne prodam abigeret, ait ille, utque ipsorum animos irretiret, linguam ab hujusmodi certaminibus coer— cebat. Demum hortantibus illis ipsis Anomaeis, in arenam descendit ; Anomaorumque er- rores impetere orsus est, amico tamen animo, non ut adversarios feriret , sed ut acentes erigeret. Verisimile autem est Anomeos tunc temporis miliores fuissc, quia Catholici prin-
ipes Valentinianus II et Theodosius tunc imperium moderabantur; nec poterant haeret ci
T PRUEFATIO. 12
n ea libertate et petulantia uti, qua pridem sub Constantio, et postea sub Valente usi uerant.
Amico licet animo Chrysostomus Anomoeos confutaret, illos tamen acriter insectabatur : et quidem jure ac merito. Dicebant enim illi se omnem scientiam accepisse, quodque magis mireris, se ita Deum nosse, ut se ipse noverat. Cum porro se tanta instructos scientia ridi- cule putarent, nihil mirum si Dei substantiam audacter scrutarentur, totque circa illam questiones moverent, atque obviis quibusque Catholicis etiam in foro objicerent. Si quis porro ipsos de tanta audacia redargueret, reponebant illi , An ignoras id quod colis? T. 1, col.742. Heec vero perpetuo et ad aures omnium decantabant : Filium non esse Patri consub- stantialem, esse rem factam. non habere parem Petri judicandi potestatem, non posse Patri equalem esse, qui Patrem precaretur. Addebant etiam Filium non esse Patri ὅμοιον, similem, indeque ἀνόμοιοι, Anomoi, quasi dicas dissimiles, appellati sunt. Hos perpetuo in homiliis tam Antiochenis quam Constantinopolitanis insectatur Chrysostomus, etiam in concionibus illis quarum argumentum nihil affine videbatur habere cum Anomoeorum heresi. Cum enim hi heretici omnino dicaces et pugnaces essent, ac perpetuo cum Catholicis velitarentur, nullam Chrysostomus occasionem omittebat tam procaces homines confutandi.
Verum licet passim et ubique in Chrysostomi homiliarum decursu Anomeorum argu- menta adferantur et confutentur : nusquam tantam armamentarii lucifugarum illorum co- piam deprehendimus , quantam in his in Joannis Evangelium Homiliis; quoniam videlicet illi ex hoc maxime Evangelio, secundum suam mentem , et omnigenam, ut ipsi dicebant, scientiam explicalo, argumenta sua mutuabantur. Qus eorum argumenta, sallem preeci- pua quaedam, cum responsionibus Chrysostomi non pigebit referre, postquam de illius he- reseos ortu, et progressu ad hoc usque, quo de nunc agitur, tempus compendio retulerimus. 1d quod lectori non displiciturum speramus ; nam quos tam frequenter videmus a Chryso- stomo exagitari, ab ortu et Jientis cognoscere, nemo inutile fore dixerit.
9. Arius circa annum exsecrandam heresim in Ecclesiam Dei invexit, discipulos multos habuit, turbasque innumeras dedit, queis omnes pene orbis Ecclesie exagitate sunt. Arii autem et Arianorum precipua capita et verba heec erant: Deum non fuisse semper Patrem ; Filium non semper fuisse, sed fuisse tempus cum non esset ; non fuisse antequain nasceretur, in tempore factum esse et ex nihilo ; non proprium esse natura Patris ; creatu- ram esse perfectam , sed non ut aliam ex creaturis ; non esse verum Deum, sed participa- tione Deum; non esse seternum, sed ante tempora et ssecula creatum ; Filium non perfecte nosse nec perfecte videre Patrem. Eo etiam impietatis procedebant, ut, dicerent, Filium non esse unicum οἱ verum Verbum, sed solo nomine Verbum, solo nomine Sapientiam , gratia Filium , initium creaturarum ; Verbum natura mutabile esse , multaque esse Verba. Imo dicebat ipse Arius aliud esse Verbum quod in Deo est, et aliud de quo ait Joannes, Zn prin- cipio erat Verbum. In hac enim impim doctrina non omnes sibi constabant, sed alius alia plerumque contraria dictitabat, imo ut error vix consistere potest, iidem ipsi non sibi semper consentiebant,
Dicebant etiam inter cos multi, Filium non esse Patri similem. Circa hanc vero sententiam Arianorum facta sunt divortia. Alii enim omnem omnino similitudinem excludebant ; alii similitudinem etiam in substantia admittchant; hi vero peculiarem quasi sectam constituc- runt, qui ὁμοούσιον sive consubstantialem Filium esse negabant, sed ὁμοιοούσιον, similem substan- tia, admittebant, cumque a perfectis Arianis in aliquo deficerent, Semiariani sunt appellati. Hi porro etiam sunt inter se divisi. Alii namque dicebant, Filium substantia similem esse Patri, similitudine imperfecta qualis posset esse creature ad Creatorem, imaginis ad typum. Imaginem nempe et similitudinem illam extra Deum, a Deo factam esse dicebant , et Dei substantie similem esse, quatenus potest res extra Deum creata, Creatoris substanlis esse similis. Hi vero nomine tantum tenus ab Arianis perfectis differcbant. Non enim poterant Ariani negare qui Evangelium admittebant , aliquam similitudinem imperfectam esse posse inter ereaturas ct Creatorem : quandoquidem in Evangelio habetur, Ut sitis similes Patris cestri, etc.
Ex Semiarianis vero alii, quorum antesignanus erat Basilius Ancyranus, τὸ ὁμοιοούσιον, nempe similitudinem substantia, longe alio modo interpretabantur. Omnimodam quippe similitu- dinem substantie» in Patre atque Filio admittebant : τὸ ὁμοούσιον vero, sive consubstantialitatem Patris et Filii rejiciebant ; et quidem multis de causis quas recenset et confutat Athanasius libro de Synodis, p. 765, et in eodem libro, p. 57, ait, ideo illam vocem, ὁμοούσιον, ab his de
uibus loquimur Semiarianis rejici, quia in concilio Antiocheno , ubi Paulus Samosatenus damnatus fuit, proscripta fuerat ; etsi non eo sensu quo postea in Nicena synodo et admissa et promulgata, et in fidei confessione posita fuit. Nam quod in Antiochena synodo τὸ ὁμοούσιον» non absolute damnatum fuerit, liquet ex verbis Dionysii Alexandrini , qui Antiochene sy- nodo interfuerat et subscripserat. Accusatus enim apud Dionysium Romanum Pontificem , quod voce ὁμοούσιον non uteretur in concionibus suis, respondit ille se hujusmodi vocem οἱ admittere, el ut omnino catholicam habere. Ab illa autem tunc abstinebat , quia sibi cum Sabellianis res erat. Nec vero pluribus descripta habes in Athanasii libro de sententia Dio- nysii : ubi ille ipsa Dionysii verba refert, exscripta ex ejusdem epistola. Attamen hi mitio- res Semiariani τὲ ὁμοούσιον rejiciebant, illique voci τὸ ὁμειοούσιον substituebant. Verum in ea ex- plicanda voce ita procedebant, ut a vera Catholicorum sententia nihil differrent, licet in verbis ipsis pugnarent. Inter substan'iam enim Patris et Filii perfectam similitudinem sta-
3 PIUEFATIO. t
| tucbant , et Filium Patri qualem profitebanthr licet porro illud ἐμειοούτιον impietatem prse se ferat : nam si similis substantia Patri sit Filius, si vere Deus, ut illi confitebantur, alte rius et diverse substantie fuerit : idem enim ipsum numquam simile sibi dici possit. Si vero diverss substantize sint Pater et Filius, si Pater Deus, et Filius quoque Deus ; ergo duo dii erunt; nam substantia Dei Deus ipse est. Sic Filius Patri substantia similis, erit Deus Deo similis ; ergo duo dii. Verum hanc consequentiam nou admittebant hi, de quibus loqui- mur, Semiariani, licet ea aperte ex vOCe ὁμοιοούσιον sequi videatur. Hi certe etsi ad catholicam sententiam accederent, male tamen hanc indueebant vocem, et culpandi etiam erant quod vOCem ἐμοούσιον in sacra Nicena synodo inductam non admitterent. Attamen magnum Titud Ecclesise lumen Athanasius hos non vult quasi adversarios haberi. Libro namque de Syno- dis, p. 755, ita habel : Viros autem qui alia quidem omnia Nicea scripta recipiunt, de solo autem consubsiantialis vocabulo ambigunt, non ut. inimicos spectari par est. Neque enim υὑεἰ-- ut Ariomanitas cut Patrum adversarios homines aggredimur , sed. disputamus veluti [atre cum fratribus , qui cadem qua nos sunt sententia, solo nomine in controcersiam adducto. Cum enim pifcium ii ex substantia Patris, et non ez alia substantia esse Filium, nec crea—-
turam cel opificium illum esse, sed genuinam naturalemque prolem, et ab eterno una cum Patre Verbum ct Sapientiam exsistere , non longe absunt a recipienda consubstantialis eoce. Talis est Basilius Ancyre, qui de fide scripsit. Nam si similis tantum dicatur secundum substantiam, id non idem prorsus significat atque illud, ex substantia, quo verbo magis, ut ipsi dixere, Pa- tris germanum Filium ipsum esse significatur , etc. Ex his vides hos Semiarianos vocibus tantum a Catholicis dissensisse, re autem ejusdem sententie fuisse. Unde videtur Athanasius sperare illos tandem ad catholicam non modo sentiendi, sed etiam loquendi rationem acces- suros esse, cum ait, ipsos non longe abessearecipienda Consubstantialis voce. Et vere illi, ut quidem videlur, postea Catholicis adjuncti sunt : non diu enim loquendbformulas ab illis usurpatas videmus in medium afferri. Ut vero hi Semiariani re ipsa cum Gatholicis con- sentiebartt, ita quoque alii Semiariani, qui Filium rem factam esse nec coreternum Patri di- cebant, etsi illum ὁμοιοούσιον, id est, Patris substantia similem dicerent , vel parum, vel nihil differebant ab Arianis et ab iis qui ἀνόμοιον, id est, dissimilem Patri Filium asserebant ; qua—- propter hi etiam Semiariani non diu ab Arianis et ab Anomais segregati mansisse viden- tur, et sic demum fere omnes, uti quidem existimo, Anomeorum nomine sunt appellati.
Anomei vero illi eodem suborti lempore Aetium auctorem habuisse perhibentur, Aetium, inquam, illum, qui impietatis causa affieus (69v) cognominatus est. Jam porro illi tempore Athanasii turbas dare coeperunt, dicebantque Filium Patri omnino dissimilem, que here- sis, cum Arii et Arianorum erroribus omnino consentiebat. Cum enim Filium rem factam et creatam Ariani dicerent, hinc sane sequebatur tantam esse Patrem inter et Filium dissimi- Jitudinem, quanta est Creatorem inter et rem creatam. Cum porro inter creatorem et rem creatam immensa sit dissimilitudo , certe eamdem esse inter Patrem et Filium sequeba— tur. Ανόμοιον itaque seu dissimilem €hristum dicebant, hincque illi Anomai sunt appellati. Initio autem inter Anomoos et Arianos dissensiones subortz:? sunt ; non omnes paria dice- bant, et aliquando, licet re ipsa paria sentirent, verbis tamen digladiabantur ; sub hiec au- tem Anomeai sensim invaluere et Orientem pene totum occuparunt. Certe quo tempore Chrysostomus concionari cepit, nempe anno 386, plena Anomeis Antiochia erat: quapro- pter eo ipso anno Homilias illas de Incomprehensibili, cepit, ipsosque egregie confutavit illo el sequentibus annis; una namque serie duodecim homilias dedimus Tomo primo, queis Anomeorum argumenta depellit Chrysostomus.
3. Preeter autem Arianam totam hieresim quam ipsi amplectebantur et tuebantur, alia etiam addiderant amentiz? plena,que passimillis exprobrat sanctus doctor. Dicebant itaque illiut jam monuimus se omnem scientiam accepisse : se Deum perinde nosse, atque se ipse noverat; qua insania 41:8 major esse poterat! Nec modo in orationibus illis, quas speciatim con— tra Anonm;cos habuit, illos exagitat Chrysostomus; sed etiam. passim in aliis homiliis Ano- mcos spe in medium adducit et confutat, et quidem aliquando, ut 'T. 3, col. 81, pre- sentes. Nam eorum plerique concionibus ejus intererant , ut jam diximus. Nec modo An- liochis , sed etiam Constantinopoli multos reperit Anomoos , quos etiam passim aggressus cst. Hi enim catholice plebi admixti quotidie velitabantur cum obviis quibusque. Hzc pre- cipua cura fuit Chrysostomo cum Antiochie , tum Constantinopoli. Sed quia in hac postre- ma civitate , ubi episcopus concionabatur , gravissimis aliis curis negotiisque distentus fuit, impetitus a multis , ac bis in exsilium actus, non potuit tantam istic quantam Antiochie propulsandis Anomais adhibere curam. Etsi vero , uti jam diximus , passim in homiliis suis conira Anomoos agat, licet eos raro suo nomine Anomcos appellet: numquam illorum ar- rumenta ita speciatim affert ac refellit, ut hic in Homiliis in Joannem. Quamobrem hic saltem precipua recensere animus est : lengius enim excurrere oporteret, si omnia afferremus.
IV. Anomei ex Arianis orti; cur ex Evangelio Joannis argumenta mutuentur. Illorum argumenta ex illo ipso Evangelio confutantur.
Ex Arianis orti Anomai, hac nota ct tessera ab illis distingui videbantur, quod dicerent sc omnimodam scientiam adeptos esse ; se perinde Deum nosse ut Deus ipsos noverat, at- que ctiam , ut Deus se ipsum noverat: quod insanum simul et impium erat. Hac se (αἴζοι scicntia putantes, Catholicos ubique confidenter aggrediebantur. Quowiam vero ex Vxaweg
45 PiLEFATIO. t6
Jio Joannis maxime ipsi coufutari solebant, indeque tela mutuabantur Catholici, ut illos depellerent ac profligarent , ideo illi ex eodem Evangelio multa detorquebant, ut tela adver- sum se missa declinarent. Mordebat impios quod his Joannis Theologi dictis ipsorum sen- tentia everteretur, Deus erat Verbum; et, Ego et Pater unum sumus ; et, .Ego in Patre , et Pater in me est ; et, Ut omnes honorent Filium sicut honorant Patrem; et, Sicut novit me Pater, et ego nosco Patrem; et, Qui videt me, videt et Patrem; et, Si cognovissetis me, Pa- trem utique cognovissetis ( J'oan. 1, 1 ; 10, 30, 38; 5,23; 10, 15 ; 15, 9 et 7. ct similibus aliis, queis se unum substantia cum Patre, ipsi eequalem, et verum Deum declarabat. Ut erzo ab his sese tuerentur, ex ipsis primis Evangelii Joannis verbis tela mutuari conabantur. Dicebant autem , illud , /n principio erat Verbum , non aeternitatem Filii significare , quan- doquidem de rebus creatis etiam dicitur , 7n principio fccit Deus celum et terram. Ergo , in- quiebant , illud , In principio , incassum affertur ad Filii &eternitatem comprobandam. Huic sophismati pluribus occurrit Chrvsostomus , ad auditorum captum accommodatis; brevita- tis vero gratia ea solum afferimus qus opportuniora sunt ad hoc inutile telum depellen- dum. His explicandis, In principio erat Verbum, non procul testimonia petenda sunt ; sed ex iis que sequuntur paucissima addenda : Et Verbum erat apud Deum ; et Deus erat Ver- 6um. lllud , Erat apud Deum , significat , In Deo. Quidquid autem in Deo est, eternum uti- que est. Quod autem in Deo Verbum sit ipse Filius dicit, Ego in Patre, et Pater in me est. Ego in Patre , ct vicissim Pater in me, quo dicto paritas οἱ cequalitas, ac proinde seternitas Filii clarissime demonstratur. .
Illud itaque, Apud Deum, In Deo significat. Quod vero, In principio dicatur, ne hinc ta- men initium exsistendi, aut principium temporis vel durationis Verbo adscribas. Non enim hinc potest , quisquis san; mentis fuerit , tale principium Filio Dei tribuere. Illud enim, 7n principio erat, non in principio factum fuisse Verbuin significare potest. Neque eriim id verba ipsa sonant , et alioquin Deus numquam potuit esse sine Verbo, id quod magis ex voce Greca λόγος deprehenditur; significat enim et Verbum et rationem. Sine ratione autem ct Verbo Deum numquam fuisse certissimum est : idque evidenter asseritur per illud quod se- quitur : Hoc erat a principio apud Deum, atque hinc consequitur Verbum seu Filium ster- num esse sicut et Patrem. H»c porro qui:e jam diximus non ex homilia tertia modo , scd etiam ex aliis Chrysostomi homiliis excerpta sunt. ἣ
Homilia vero quarta aliam Anomoeorum objectionem depellit Chrysostomus, qua qui- dem objectio inde petitur, quod in hisce Grecis Evangelii Joannis verbis, E» ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγες, γαὶ ὁ Λόγος ἦ» πρὸς τὸν Θεὸν, x«l Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, Grticuluseo» ante vocem ew» adhibeatur, ubi de Deo Patre loquitur, καὶ ὁ Aóyo; ἦν πρὸς τὸν Θεόν : ubi vero de Filio agitur οἱ de Verbo, articulus non ponatur ante vocem Θεό; : Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Hinc vero sic argutabantur illi : Vox Θεός cum ar- ticulo aliquam habet vim qua significatur, illum ipsum esse Deum, id est, verum Deum, quod de Patre legitur. Sine articulo autem , ut de Filio dicitur, non parem viin liabet. Hinc significatur , aiebant, non eodem modo Patrem , eodemque Filium esse Deum : Pater cnim natura Deus ct so:us verus Deus est , Filius autem per adoptionem tantum Deus, nec verus Deus. Hoc a principio inter precipua Árianorum argumenta computabatur, hoc item Ano- mci perpetuo venditabant. At talem objectionem non hic modo, sed in aliis etiam opusculis strenue refellit οἱ confutat Chrysostomus, ita ut ne mutire quidem contra liceat, nisi sum- mam impudentiam profitentibus. Ostendit enim in multis Scriptura sacre locis Deum Pa- trem sine articulo poni, οἱ vicissim Deum Filium cum articulo, unde statim talis argu- menti futilitas comprobatur. Brevitatis porro causa locis hujusmodi referendis supersedemus.
omilia vero quinta, col. 53, eosdem hereticos impetit , qui puncto interjecto hanc clau- sulam vitiabant, Et sine ipso factum est nihil quod factum est. llli vero post vocem nihil punctum adjicientes, totam sententiam adulterabant , dum ita interpunctionem ponerent : Et sine ipso factum est nihil. Quod factum est in ipso vita erat. Quam absurde ita legatur, et quot quantaque ex hujusmodi lectione absona sequantur pluribus ostendit Chrysostomus. Bed ἂν iis, quia longiora sunt, referendis abstinebimus ; ipsam homiliam adeat studio—- sus lector.
Neque solos Anomaoos aggreditur ; verum etíam , neque raro , Paulum Samosatenum , Sa-
bellianos , Marvionistas et Manicheeos , necnon eos qui dicebant Filium specie tantum car- nein assumpsisse; id est, incarnationem esse phantasiam atque figmentum, neque vere umquam Filium incarnátum fuisse; sed incarnationis speciem tantum pre se tulisse. Quie hieresis primis Feclesiie seculis suborta , Chrysostomi evo adhuc vigebat, ut ipse testifica- tur Homil. undecima, col. 79. . Contra antiquiores hereticos auditorcs suos non raro munit et armat Chrysoslomus, uia Horum familie adhuc evo suo supererant et cuin Catholicis frequenter conílictabantur. Nc- que cum illis modo, sed etiam cum gentilibus, qui adhuc magno numero supererant, pugnan- dum Catholicis erat. Ideo ad hujusmodi certamina illos instituit Homil. 17, col. 119 et scq. Non solum ex gentilibus popularibus multi obvios Christianos adoriebantur; sed etiam phi- losophi quidam gentilium libres scribebant adversus religionem Christianam , quorum duos commemorat sanctus doctor col. 113 et scq.
Verum quamvis ct gentiles et illas haereses non raro commemoret et carpat , Anomais confutandis maximam adhibet operam , inodo illorum objectiones depellens et arma mini- *Arans autoribus, modo illorum arrogantiam ct insaniam traducens,ut Homil. 16, col. 106 "
" PRJEFATIO. ι 4 m
Joannes se indignum ait. qui solvat corrigiam calceamenti. Inimici autem ceritatis in tan(an: prorumpunt insaniam , ut dicant se osse lum. ut tpsese novit. Qwa omcnltia quid deterius? ua arrogantia quid furiosius? )
He igitur quotidiane velitationes que passim oriebantur inter populares, contra Ano—: meos maxime erant , qui et numero longe plures , et ad hec adeunda certamina acriores in— surgebant, ac quse Christus ut homo humilius loquebatur detorquere solebant, ut ejus di- vinitatem minuerent, et illum Patre longe minorem esse probarent. Sic Homil. 30, col. 172 bunc locum : Qui de celo «enit, super omnes est. Et quod vidit et audivit, hoc testificatur : et testimonium ejus nemo accipit ; hunc, inquam, locum contorquebant lucifuge, ut ilum Patre minorem esse arguerent. Verum hec et similia dicta, inquit Chrysostomus, Christus ut homo profert, qualia sunt etiam istee, Sicut audio, judico ; et, Que axdivi a. Patre mco, loquor; et, Que vidimus loquimur (Joan. 5. 30. et 8.26. et 3.11). Nam Christum ut hominem: «epe loquutum esse certissimum est; sepissime eliam ut Deum et Patri equalem multe dixisse non minus certum; ut cum dicit, Ego et Pater unum sumus, et, Ego in Patre, et Pa:er in. me; et, Ut omnes honorent. Filium, sicut honorant. Patrem; et, Sicut novit me Pater, et ego nosco Patrem; et, Qui videt me, videt et Patrem; et, Si cognovissetis me, Pa. trem meum utique cognovissetis (Joan. 10. 80. εἰ 10. 88. et 15.9. et 15.7) Alibi quoque se et Patri eequalem et Deum exhibet.
]nde vero erat quod Judai illum arguerent, in illum insurgerent, imo illum occidere vel- lent : Non solum quia sabbatum solvebat, sed et quia Patrem suum dicebut Deum, equalem s» (aciens Deo. ( Vid. homil. 38, col. 215.) Hic vero respondebant heretici, non Christum se
sequalem fecisse; sed id Judaeos suspicatos fuisse. Contra vero Chrysostomus , im caput bzreticorum tela contorquet , ipsosque ita depellit , ut nullam subterl iendi ansam. relinquat. lta vero arguit. Fatebantur Anomai Jud&os putavisse Christum se Deo &qualem. facere : neque negare poterant Christum multa dixisse que hanc omnino inducerent.opi- nionem ; verbi gratia illud, Ego et Pater unum sumus: el, Ego in Patre, et Pater.in me ; el, Qui cidet me, videt et Patrem : multaque similia, que supra attulimus. His etiam. quamplurima addi possent, quibus et Judei et quicumque alii, qui Christum audiebant , necessario putarent ipsum se et Deo Patri equalem, et vere Deuni exhibere. Si ergo non Patri equalis, non vere Deus fuisset : an poterat ille, quem ipsi Anomai pium, sanctum εἰ justum profitebantur, Judaeos in tali opinione relinquere, quod videlicet ille, se et Deo Patri qualem, et Deum diceret? Annon illos a tali opinione removisset, dixissetque, se pec Patri equalem, nec vere Deum esse ? Non poterat certe, nisi fraudulentus εἰ deceptor: esset, quod nefas dictu, a tali declaratione abstinere. llle vero contra in iisdem semper. insistit, οἱ suam cum Patre equalitatem novis dictis confirmat.. .:.:
Verum tamen est Christum dictis illis, qus ipsius divinitatem, eequalitatem cum Patre, et consubstantialitatem probant, humilia multa admiscere, tum quia ut homo sepe loquebatur, et mortalibus omnibus sese modestie humilitatisque exemplar exhibebat; tum etiam id quod innuit siepe Chrysostomus, ut Judaeos protervos homines, sibi infensos, qui occasionem captabant illum accusandi , et hanc de divinitate et consubstantialitate Christi doctrinam non ferebant, sensim reduceret, atque ad meliorem frugem. revocaret. Neque tamen uspiam aliquam ex illis sententiis que ejus cum Patre e&qualitatem et- con- substantialitatem demonstrabant retractavit, quales suntille; Ego et Pater unum sumus ;. et, Ego in Patre, εἰ Pater in. me est ; eL, Ut omnes honorent Filium sicut honorant Patrem ; et, Sicut. novit me Pater ,et ego nosco Patrem ; et, Qui videt me, videt εἰ Patrem ; ct, Si cognovissetis me, Patrem meum utique cognovissetis ; imo etsi humilia interdum mi- »ceat, alia identidem adjungit qui vere Deum esse et Patri consubstantialem confirment. Quamobrem multa cautione opus est, ne quis in offendicula incurrat, neve ruat in pre- cipitia. Nam utrinque precipitia sensui suo confidenibus, nec Ecclesie Dei hazrentibus, objici probavit eventus. Sabellius enim Christi dicta attendens, queis se Patri equalem ct consubstantialem indicabat, ex male intellecta consubstanüalitate distinctionem perso- sarum sustulit, atque unum eumdemque esse Patrem, et Filium et Spiritum sanctum dixit; Arius autem ex humilibus Ghristi dictis, in contrariam deflexit impietatem cum aliam Patris, aliam Filii substantiam dixit, hancque minorem illa. Sic semper iis qui Ecclesie ancoram non tenent, naufragium timendum est.
Hac salis sunto : si enim omnia annotata loca que impii illi Anomai ex Joannis Evan- gelio ad suam haeresim tuendam excerpebant adferremus, longius excurreret oratio. Si ea qua affert Chrysostomus ad hujusmodi depellenda tela recenseremus , nullus dicendi finis essct. Unum est in quo fortasse non frustra desudaret industria, in referendis scilicet, asserendis atque illustrandis iis locis, que ad divinitatem Christi, equalitatem cum Patre, consubstantialitatem asserendam ac demonstrandam idonea in Evangelio Joannis depre- benduutur. lllud vero Chrysostomus non indiligenter exsequutus est in hoc commentario; sed id longe plenius et ardentius prsestitit in duodecim illis Homiliis contra. Anomeaos, quas in primo Tomo editas habes. Ubi ipsis Anomois plerumque presentibus et audientibus, ul ipse ail, imo utin arenam contra se descenderet hortantibus, ut videas col. 406 et seq., hane ille pugnam agressus est, ubi non solum ejus eloquentia elucet, sed etiam vis argumentorum. Ibi ille tam validis responsionibus tela et objectiones hasveticorum depellit, ut parem vix deprehendas athletam, οἱ jure fatearis istasadversus Anomoos orationes inter preesteutis-
sima Chrysostomi opera annumerandas esse.
"5 PA.EFATIO. ιὃ
Jio Joannis maxime ipsi coufutari solebant, indeque tela mutuabantur Catholici, ut illos depellerent ac profligarent , ideo illi ex eodem Evangelio multa detorquebant, ut tela adver- sum se missa declinarent. Mordebat impios quod his Joannis Theologi dictis ipsorum sen- tentia everteretur, Deus erat Verbum; et, Ego et Pater unum sumus ; et, Ego in Patre , et Pater in me est ; et, Ut omnes honorent Filium sicut honorant Patrem; et, Sicut novit me Pater , et ego nosco Patrem ; et, Qui videt me, videt et Patrem; et, Sí cognovissetis me, Pa- trem utique cogmovissetis ( Joan. 1,1; 10, 30, 38; 5, 23; 10, 15 ; 15, 9 et 7), ct similibus aliis, queis 66 unum substantia cum Patre, ipsi qualem, et verum Deum declarabat. Ut erzo ab his sese tuerentur, ex ipsis primis Evangelii Joannis verbis tela mutuari conabantur. Dicebant autem , illud , /n rrincipio erat Verbum , non aeternitatem Filii significare , quan- doquidem de rebus creatis etiam dicitur , In principio fccit Deus celum et terram. Ergo , in- quiebant, illud , In principio , incassum affertur ad Filii &eternitatem comprobandam. Huic sophismati pluribus occurrit Chrvsostomus , ad auditorum captum accommodatis; brevita- tis vero gratia ea solum afferimus qua opportuniora sunt ad hoc inutile telum depellen- dum. His explicandis, /n principio erat Verbum, non procul testimonia petenda sunt ; sed ex iis quie sequuntur paucissima addenda : ἐ Verbum erat apud Deum ; et Deus erat Ver- bum. Mlud , Erat apud Deum , significat , In Deo. Quidquid autem in Deo est, eternum uti-
ue est. Quod autem in Deo Verbum sit ipse Filius dicit, Ego in Patre, et Pater in me est.
go in Patre, ct vicissim Pater in me, quo dicto paritas οἱ e&qualitas, ac proinde seternitas Filii clarissime demonstratur. ,
Illud itaque, Apud Deum, In Deo significat. Quod vero, In principio dicatur, ne hinc ta- men initium exsistendi, aut principium temporis vel durationis Verbo adscribas. Non enim hinc potest , quisquis sane mentis fuerit, tale principium Filio Dei tribuere. Iliud enim, /n principio erat, non in principio factum fuisse Verbuim significare potest. Neque eriim id verba ipsa sonant , et alioquin Deus numquam potuit esse sine Verbo, id quod magis ex voce Greca λόγος deprehenditur; significat enim et Verbum et rationem. Sine ratione autem ct Verbo Deum numquam fuisse certissimum est : idque evidenter asseritur per illud quod 86-- quitur : Hoc erat a principio apud Deum, atque hinc consequitur Verbum seu Filium seter- num esse sicut et Patrem. H»c porro que jam diximus non ex homilia tertia modo, scd etiam ex aliis Chrysostomi homiliis excerpta sunt. ἣ
Homilia vero quarta aliam Anomeorum objectionem depellit Chrysostomus, quia qui- dem objectio inde petitur, quod in hisce Grecis Evangelii Joannis verbis, E» ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγες, γαὶ ὁ Adjos ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, x«l Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, articuluseo» ante vocem ew» adhibeatur, ubi de Deo Patre loquitur, καὶ ὁ Aóyo; ἦν πρὸς τὸν Θεόν : ubi vero de Filio agitur et de Verbo, articulus non ponatur ante vocem 6:4; : Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Hinc vero sic argutabantur illi : Vox e«; cum ar- ticulo aliquam habet vim qua significatur, illum ipsum esse Deum, id est, verum Deum, quod de Patre legitur. Sine articulo autem, ut de Filio dicitur, non parem vim habet. Hinc significatur , aicbant, non eodem modo Patrem , eodemque Filium esse Deum : Pater cnim natura Deus οἱ 50:05 verus Deus est , Filius autem per adoptionem tantuni Deus, nec verus Deus. Hoc a principio inter precipua Arianorum argumenta computabatur , hoc item Ano- mci perpetuo venditabant. Αἱ talem objectionem non hic modo, sed in aliis etiam opusculis strenue refellit et confutat Chrysostomus, ita ut ne mutire quidem contra liceat, nisi sum- mam impudentiam profitentibus. Ostendit enim in multis Scriptura sacro locis Deum Pa- trem sine articulo poni, et vicissim Deum Filium cum articulo, unde statim talis argu- menti futilitas comprobatur. Brevitatis porro causa locis hujusmodi referendis supersedemus. |
omilià vero quinta, col. 53, eosdem hereticos impetit , qui puncto interjecto hanc clau- sulam vitiabant, Et sine ipso factum est nihil quod factum est. llli vero post vocem nihil punctum adjicientes, totam sententiam adulterabant , dum ita interpunctionem ponerent : Et sine ipso factum est nihil. Quod factum est in ipso vila erat. Quam absurde ita legatur, et quot quantaque ex hujusmodi lectione absona sequantur pluribus ostendit Chrysostomus. Bed db lis, quia longiora sunt, referendis abstinebimus ; ipsam homiliam adeat studio— sus ieclor.
Neque solos ÀAnomoos aggreditur ; verum etiam, neque raro, Paulum Samosatenum , 8.--
bellianos , Marvcionistas et Manicheos , necnon eos qui dicebant Filium specie tantum car- nem assumpsisse; id est, incarnationem esse phantasiam atque figmentum, neque vere umquam Filium incarnátum fuissc; sed incarnationis speciem tantum pre se tulisse. Quie hiresis primis Ecclesise seculis suborta , Chrysostomi δυὸ adhuc vigebat, ut ipse testifica- tur Homil. undecima, col. 79. . Contra antiquiores hereticos auditores suos non raro munit et armat Chrysosiomus s uia illorum familia adhuc revo suo supererant et cum Catholicis frequenter conllictabantur. Ne- (que cum illis modo, sed etiam cum gentilibus, qui adhuc magno numero supercrant, pugnan- dum Catholicis erat. Ideo ad hujusmodi certarmnina illos instituit Homil. 17, col. 112 el scq. Non solum ex gentilibus popularibus multi obvios Christianos adoriebantur ; sed etiam phi- losophi quidam gentilium libres scribebant adversus religionem Christianam , quorum duos commemorat sanctus doctor col. 113 et 564.
Verum quamvis ct gentiles et illas haereses non raro commemoret et carpat , Anomais confutandis maximam adhibet operam , inodo illurum objectiones depellens et arma mini- sans auditoribus, modo illorum arrogantiam ct insaniam traducens,ut Homil. 16, col. 106 :
" PRAEFATIO, ι 4 m
Joannes se indignum ait. qui solvat corrigiam calceamenti. Inimici autem ceritatis in tantan: prorumpunt insaniam , ut dicant se «osse slum ut ipsese novit. Qwa omentia quid deterius? μα arrogantia quid furiosius? ] )
Hz igitur quotidians velitetiones quie passim oriebantur inter populares, contra Ano— meos maxime erant , qui οἱ numero longe plures , et ad hec adeunda certamina acriores in— surgebant , ac quie Christus ut homo humilius loquebatur detorquere solebant, ut ejus di- vibitatem minuerent, et illum Patre longe minorem esse probarent. Sic Homil. 30, col. 172, bunc locum : Qui de celo eenit, super omnes est. Et quod vidit et audivit, hoc testificatur ; εἰ testimonium ejus nemo accipit; hunc, inquam, locum contorquebant lucifuge, ut illum l'atre minorem esse arguerent. Verum hac et similia dicta, inquit Chrysostomus, Christus ut homo profert, qualia sunt etiam istse, Sicut audio, judico ; et, Que audivi a Patre meo, loquor; et, Que eidimus loquimur (Joan. 5. 30. et 8.26. et 3.11). Nam Christum ut hominem: sepe loquutum esse certissimum est; sepissime eliam ut Deum et Patri equalem multe dixisse nou minus certum; ut cum dicit, Ego et Pater unum sumus, et, Ego in Patre, et Pa:er in. me; et, Ut omnes honorent Filium, sicut honorant Patrem; et, Sicut novit me Pater, et ego nosco Patrem; et, Qui videt me, videt et Patrem; et, Si cognovissetis me, Pa. trem meum ulique cognovissetis (Joan. 10. 80. εἰ 10. 88. et 15.9. e£ 15.7). Alibi quoque se- εἰ Patri &equalem et Deum exhibet.
Inde vero erat quod Judzi illum arguerent, in illum insurgerent, imo illum occidere vel- lent : Non solum quia sabbatum solvebat, sed et quia Patrem suum dicebut Deum, equalem se (acien Deo. ( Vid. homil. 38, col. 215.) Hic vero respondebant heretici, non Christum se
o equalem fecisse; sed id Judaeos suspicatos fuisse. Contra vero Chrysostomus , in- caput haereticorum tela contorquet , ipsosque ita depellit , ut nullam subterfugiendi ansam- relinquat. Ita vero arguit. Fatebantur Anomoai Jud&os putavisse Christum se Deo e&equalem. facere : neque negare poterant Christum multa dixisse que hanc omnino inducerent.opi- nionem ; verbi gratia illud, Ego et Pater unum sumus: et, Ego in Patre, et Pater.in me ; el, Qui. videt me, videt et Patrem : multaque similia, que supra attulimus. His etiam- quamplurima addi possent, quibus et Judei et quicumque alii, qui Christum audiebant , necessario putarent ipsum se et Deo Patri equalem, et vere Deuni exhibere. Si ergo non. Patri squalis, non vere Deus fuissel : an poterat ille, quem ipsi Anomai pium, sancfum : el justum profitebantur, Judaos in tali opinione relinquere, quod videlicet ille, se et Deo. Patri zequalem, et Deum diceret? Annon illos a tali opinione removisset, dixissetque, se nec Patri equalem, nec vere Deum esse ? Non poterat certe, nisi fraudulentus et deceptor: esset, quod nefas dictu, a tali declaratione abstinere. Ille vero contra in iisdem semper. insistit, οἱ suam cum Patre aequalitatem novis dictis confirmat.- ο΄ .:
Verum tamen est Christum dictis illis, 4 ipsius divinitatem, equalitatem cum Patre, εἰ consubstantialitatem probant, humilia multa admiscere, tum quia ut homo sepe loquebatur, et mortalibus omnibus sese modestime humilitatisque exemplar exhibebat; tum etiam id quod innuit sepe Chrysostomus, ut Judsos protervos homines, sibi infensos, qui occasionem captabant illum accusandi , et hanc de divinitate et consubstantialitate Christi doctrinam non ferebant, sensim reduceret, atquc ad meliorem frugem revocaret. Neque tamen uspiam aliquam ex illis sententiis que ejus cum Patre tequalitatem et- con- substantialitatem demonstrabant retractavit, quales suntille; Ego et Pater unum sumus ;. el, Ego in Patre, εἰ Pater in. me est ; et, Ut omnes honorent Filium sicut honorant Patrem ; et, Sicut novit me Pater ,et 600 nosco Patrem ; et, Qui videt me, videt εἰ Patrem ; ct, Si cognovissetis me, Patrem meum utique cognovissetis ; imo etsi humilia interdum mi- :ceat, alia identidem adjungit quie vere Deum esse et Patri consubstantialem confirment. Quamobrem multa cautione opus est, ne quis in offendicula incurrat, neve ruat in pre- cipitia. Nam utrinque precipitia sensui suo confidenlibus, nec Ecclesie Dei herentibus, objici probavit eventus. Sabellius enim Christi dicta attendens, queis se Patri equalem ct consubstantialem indicabat, ex male intellecta. consubstanüalitate distinctionem perso- narum sustulit, atque unum eumdemque esse Patrem, et Filium et Spiritum sanctum dixil; Arius autem ex humilibus Ghristi dictis, in contrariam deflexit impietatem cum aliam Patris, aliam Filii substantiam dixit, hancque minorem illa. Sic semper iis qui Ecclesie ancoram non tenent, naufragium timendum est.
Hec salis sunto : si enim omnia annotata loca que impii illi Anomai ex Joannis Evan- gelio ad suam haeresim tuendam excerpebant adferremus, longius excurreret oratio. Si ea qua affert Chrysostomus ad hujusmodi depellenda tela recenseremus , nullus dicendi finis essct. Unum est in quo fortasse non frustra desudaret industria, in referendis scilicet, asserendis atque illustrandis iis locis, que ad divinitatem Christi, equalitatem cum Patre, consubstantialitatem asserendam ac demonstrandam idonea in Evangelio Joannis depre- benduutur. lllud vero Chrysostomus non indiligenter exsequutus est in hoc commentario; sed id longe plenius et ardentius prestitit in duodecim illis Homiliis contra Anomeos, quas in primo Tomo editas habes. Ubi ipsis Anomois plerumque preesentibus et audientibus, υἱ hee ait, imo utin arenam contra se descenderet hortantibus, ut videas col. 406 et seq., hane ille pugnam agressus est, ubi non solum ejus eloquentia elucet, sed etiam vis argumentorum. Ibi ille tam validis responsionibus tela et objectioges haelicorum depellit, ut parem vix deprchendas atliletam, οἱ jure fatearis istasadversus Anomaeos orationes inter presstautis-
sima Chrysostomi opera annumerandas esse.
45 PILEFATIO. 10
Jio Joannis maxime ipsi confutari solebant, indeque tela mutuabantur Catholíci, ut illos depellerent ac profligarent , ideo illi ex eodem Evangelio multa detorquebant, ut tela adver- sum se missa declinarent. Mordebat impios quod his Joannis Theologi dictis ipsorum sen- tentia everteretar, Deus erat Verbum; et, Ego et Pater unum sumus ; et, Ego in Patre , et Pater in me est ; et, Ut omnes honorent Filium sicut honorant Patrem; et, Sicut novit me Pater , et ego nosco Patrem ; et, Qui videt me, videt et Patrem; et, Si cognovissetis me, Pa- trem utique cognovissetis ( Joan. 1, 1; 10, 30, 38; 5,23; 10, 15 ; 1, 9 εἰ 7), ct similibus aliis, queis se unum substantia cum Patre, ipsi eequalem, et verum Deum declarabat. Ut erzo ab his sese tuerentur, ex ipsis primis Evangelii Joannis verbis tela mutuari conabantur. Dicebant autem , illud , /n principio erat Verbum , non aeternitatem Filii significare , quan- doquidem de rebus creatis eliam dicitur , In principio fecit Deus. c&lum et terram. Ergo , in- quiebant, illud , /n principio , incassum affertur ad Filii &ternitatem comprobandam. Huic sophismati pluribus occurrit Chrvsostomus , ad auditorum captum accommodatis; brevita- tis vero gratia ea solum afferimus que opportuniora sunt ad hoc inutile telum depellen- dum. His explicandis, /n principio erat Verbum, non procul testimonia petenda sunt ; sed ex iis qui sequuntur paucissima addenda : Et Verbum erat apud Deum ; et Deus erat Ver- óum. lllud, Erat apud Deum , significat , In Deo. Quidquid autem in Deo est , ternum uti- que est. Quod autem in Deo Verbum sit ipse Filius dicit, Ego in Patre, et Pater in me est. Ego in Patre, et vicissim Pater in me, quo dicto paritas ct e&qualitas, ac proinde seternitas Filii clarissime demonstratur. .
Illud itaque, Apud Deum, In Deo significat. Quod vero, In principio dicatur, ne hinc ta- men initium exsistendi, aut principium temporis vel durationis Verbo adscribas. Non enin hinc potest , quisquis sane mentis fuerit , tale principium Filio Dei tribuere. lllud enim, /n principio erat, non in principio factum fuisse Verbuim significare potest. Neque enim id verba ipsa sonant , et alioquin Deus numquam potuit esse sine Verbo, id quod magis ex voce Greca λόγος deprehenditur; significat enim et Verbum et rationem. Sine ratione autem οἱ Verbo Deum numquam fuisse certissimum est : idque evidenter asseritur per illud quod 56-- quitur : Hoc erat a principio apud Deum, atque hinc consequitur Verbum seu Filium eter- num esse sicut et Patrem. Hec porro qui»? jam diximus non ex homilia tertia modo , scd etiam ex aliis Chrysostomi homiliis excerpta sunt.
Homilia vero quarta aliam Anomeorum objectionem depellit Chrysostomus , qua qui- dem objectio inde petitur, quod in hisce Grecis Evangelii Joannis verbis, ἐν ἀρχῇ ἣν ὁ Λόγες, γαὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, xxi Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, articuluseo» ante vocem Θιόν adhibeatur, ubi de Deo Patre loquitur, καὶ ὁ Λόγος 3» πρὸς τὸν Θεόν : ubi vero de Filio agitur et de Verbo, articulus non ponatur ante vocem 6:4; : Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Atc. Hinc vero sic argutabantur illi : Vox Θεός cum ar- ticulo aliquam habet vim qua sfgnificatur, illum ipsum esse Deum, id est, verum Deum, quod de Patre legitur. Sine articulo autem, ut de Filio dicitur, non parem vim habet. Hinc significatur , aicbant, non eodem modo Patrem , eodemque Filium esse Deum : Pater cnim natura Deus ct so:us verus Deus est , Filius autem per adoptionem tantuni Deus, nec verus Deus. Hoc a principio inter precipua Arianorum argumenta computabatur, hoc item Ano- mci perpetuo venditabant. At talem objectionem non hic modo, sed in aliis etiam opusculis strenüe refellit et confutat Chrysostomus, ita ut ne mutire quidem contra liceat, nisi sum- mam impudentiam profitentibus. Ostendit enim in multis Scripturae sacre locis Deum Pa- trem sine articulo poni, et vicissim Deum Filium cum articulo, unde statim talis argu- menti futilitas comprobatur. Brevitatis porro causa locis hujusmodi referendis supersedemus. |
omilia vero quinta, col. 53, eosdem hereticos impelit , qui puncto interjecto hanc clau- sulam vitiabant, Et sine ipso factum est nihil quod faclum est. lli vero post vocem nihil punctum adjicientes, totam sententiam adulterabant , dum ita interpunctionem ponerent : Et sine ipso factum est nihil. Quod factum est in ipso vila erat. Quam absurde ita legatur, et quot quantaque ex hujusmodi lectione absona sequantur pluribus ostendit Chrysostomus. Bed ub iis, quia longiora sunt, referendis abstinebimus ; ipsam homiliam adeat studio— sus lector.
Neque solos Anomoaos aggreditur ; verum eliam , neque raro , Paulum Samosatenum , Sa-
bellianos , Marcionistas et Manicheeos , necnon eos qui dicebant Filium specie tantum car- nem assumpsisse; id est, incarnationem esse phantasiam atque figmentum, neque vere umquam Filium incarnátum fuisse; sed incarnationis speciem tantum pre se tulisse. Quie heresis primis Feclesise seculis suborta , Chrysostomi evo adhuc vigebat , ut ipse testifica- tur Homil. undecima, col. 79. . Contra antiquiores heerelicos auditorcs suos non raro munit et armat Chrysostomus uia illorum familia adhuc evo suo supererant et cum Catholicis frequenter conllictabantur. Nc- i uc cum illis modo, sed etiam cum gentilibus, qui adhuc magno numero supererant, pugnan- dum Catholicis erat. ldeo ad hujusmodi certarnina illos instituit Homil. 17, col. 112 et scq. Non solum ex gentilibus popularibus multi obvios Christianos adoriebantur; sed etiam phi- losophi quidam gentilium libres scribebant adversus religionem Christianam , quorum duos commemorat sanctus doctor col. 113 et seq.
Verum quamvis ct gentiles et illas haereses non raro commemoret et carpat , Anomais confutandis maximam adhibet operam , inodo illorum objectiones depellens et arma mini- &Irans autoribus, modo illorum arrogantiam ct insaniam traducens,ut Homil. 16, col. 106 "
" PRAEFATIO, | 4 46
Joannes se indignum ait qui solvat corrigiam calceamenti. Inimici autem ceritatis in tan(an: prorumpunt insaníam , ut dicant se osse Ulum ut ipsese novit. Qwa omcnlia quid deterius? jua arrogantia quid furiosius? ] ᾿
Hz igitur quotidianse velitationes que passim oriebantur inter populares, contra Ano—: meos maxime erant , qui et numero longe plures , et ad heec ad eunda certamina acriores in— surgebant , ac que Christus ut homo humilius loquebatur detorquere solebant, ut ejus di- vipilatem minuerent, et illum Patre longe minorem esse probarent. Sic Homil. 30, col. 172, bunc locum : Qui de celo enit, super omnes est. Et quod vidit et audivit, hoc testificatur ; εἰ testimonium ejus nemo accipit; hunc, inquam, locum contorquebant lucifuge, ut illum l'atre minorem esse arguerent. Verum hzc et similia dicta, inquit Chrysostomus, Christus ut bomo profert, qualia sunt etiam iste, Sicut audio, judico ; et, Que audivi a Patre meo. loquor; et, Que cidimus loquimur (Joan. 5. 30. et 8.26. et 3.11). Nam Christum ut hominem: sepe loquutum esse certissimum est; sepissime etiam ut Deum et Patri equalem multe dixisse non minus certum; ut cum dicit, Ego et Pater unum sumus, et, Ego in Patre, et Pa:er in. me; et, Ut omnes honorent. Filium, sicut honorant Patrem; et, Sicut novit me Pater, et ego nosco Patrem; et, Qui videt me, videt et Patrem; et, Si cognovissetis me, Pa: irem meum utique cognovissetis (Joan. 10. 80. et 10. 88. et 15.9. et 15.77) Alibi quoque se et Patri eequalem et Deum exhibet.
Inde vero erat quod Judzi illum arguerent, in illum insurgerent, im;o illum occidere vel- lent : Non solum quia sabbatum solvebat, sed et quia Patrem suum dicebut Deum, aequalem se. (pciene Deo. ( Vid. homil. 38, col. 215.) Hic vero respondebant heretici, non Christum se
o equalem fecisse; sed id Judaeos suspicatos fuisse. Contra vero Chrysostomus , im caput hereticorum tela contorquet , ipsosque ita depellit , ut nullam subterfugiendi ansam. relinquat. lta vero arguit. Fatebantur Anomai Jude&os putavisse Christum se Deo equalem. facere : neque negare poterant Christum multa dixisse que hanc omnino inducerent:opi-- nionem ; verbi gratia illud, Ego et Pater unum sumus: et, Ego in Patre, et Pater.in me ;. el, Qui videt me, videt et Patrem : multaque similia, que supra attulimus. His etiam: quamplurima addi possent, quibus et Judei et quicumque alii, qui Christum audiebant , necessario pularent ipsum se et Deo Patri &qualem, et vere Deuni exhibere. Si ergo non Patri equalis, non vere Deus fuisset : an poterat ille, quem ipsi Anomoi pium, sanctum : εἰ justum profitebantur, Judaeos in tali opinione relinquere, quod videlicet ille, se et Deo Patri zqualem, et Deum diceret? Annon illos a tali opinione removisset, dixissetque, se nec Patri e&equalem, nec vere Deum esse ? Non poterat certe, nisi fraudulentus et deceptor: esset, quod nefas dictu, a tali declaratione abstinere. llle vero contra in iisdem semper. insislit, et suam cum Patre equalitatem novis dictis confirmat.- .:.-
Verum tamen est Cbristum dictis illis, que ipsius divinitatem, equalitatem cum Patre, . εἰ consubstanüialitatem probant, humilia multa admiscere, tum quia ut homo stepe loquebatur, et mortalibus omnibus sese modestie humilitatisque exemplar exhibebat; tum etiam id quod innuit sepe Chrysostomus, ut Judeos protervos homines, sibi infensos, qui occasionem captabant illum accusandi , et banc de divinitate et consubstantialitate Christi doctrinam non ferebant, sensim reduceret, atque ad meliorem frugem revocaret. Neque tamen uspiam aliquam ex illis sententiis que ejus cum Patre eequalitatem et- con- substantialitatem demonstrabant retractavit, quales suntille; Ego et Pater unum sumus ;. et, Ego in Patre, et Pater in. me est ; et, Ut omnes honorent Filium sicut. honorant Patrem ; et, Sicut novit me Pater ,et ego nosco Patrem ; et, Qui videt me, videt εἰ Patrem ; ct, Si cognovissetis me, Patrem meum utique cognovissetis ; imo etsi humilia interdum mi- :ceat, alia identidem adjungit quie vere Deum esse et Patri consubstantialem confirment. Quamobrem multa cautione opus est, ne quis in offendicula incurrat, neve ruat in pre- cipitia. Nam utrinque precipitia sensui suo confidenüibus, nec Ecclesie Dei herenlibus, objici probavit eventus. Sabellius enim Christi dicta attendens, queis se Patri &qualem ct consubstantialem indicabat, ex male intellecta, consubstantialitate distinctionem perso- narum sustulit, atque unum eumdemque esse Patrem, et Filium et Spiritum sanctum dixit; Arius autem ex humilibus Ghristi dictis, in contrariam deflexit impietatem cum aliam Patris, aliam Filii substantiam dixit, hancque minorem illa. Sic semper iis qui Ecclesicte ancoram non tenent, naufragium timendum est.
Hec salis sunto : si enim omnia annotata loca que impii illi Anomci ex Joannis Evan- gelio ad suam haresim tuendam excerpebant adferremus, longius excurreret oratio. Si ea quia affert Chrysostomus ad hujusmodi depellenda tela recenseremus , nullus dicendi finis essct. Unum est in quo fortasse non frustra desudaret industria, in referendis scilicet, asscerendis atque illustrandis iis locis, qus ad divinitatem Christi, equalitatem cum Patre, consubstantialitatem asserendam ac demonstrandam idonea in Evangelio Joannis depre- benduntur. lllud vero Chrysostomus non indiligenter exsequutus est in hoc commentario; sed id longe plenius et ardentius prestitit in duodecim illis Homiliis contra Anomoeos, quas in primo Tomo editas habes. Ubi ipsis Anomceis plerumque presentibus et audientibus, ul ipse ait, imo utin arenam contra se descenderet hortantibus, ut videas col. 406 et seq., hane ille pugnam agressus est, ubi non solum ejus eloquentia elucet, sed etiam vis argumentorum. Ibi ille tam validis responsionibus tela et objectiones hereticorum depellit, ut parem vix deprehendas athletam, οἱ jure fatearis istasadversus Anomeos orationes inter presstautts- sima Chrysostomi opera annumeraudas esse.
19 PILEFATIO. 84
$ V. 1. Homilias Chrysostomi in. Joannem. quanti fecerit Suidas. 2. Loca ejus ἃ Concilio Chalcedonensi, Theodoreto, Ephremio Antiocheno apud Photium, et Facundo Hermianen:si aliata. 3. Cur mulieris adultere historiam pretermiserit Chrysostomus.
1. Inter egregia Chrysostomi opera, qute ceteris ejus scriptis preecellere putabantur, Homilias ejus in Joannem enumerat Suidas, dum ait : Hic multa scripsisse fertur : inter ejus opera pracellunt libri de Sacerdotio, sublimitate, dictione et elegantia , tominumque forma. Cum illis concertant Commentarii in Psalmos Davidis, Annotationes in Evangelium Joannis, Commentaria item in Mattheum, Marcum et Lucam, etc. Ita Suidas, ita fortassis alii Suidee tempore. Verum non cadem fuisse videtur et nostro et superiori evo multorum opinio qui hec Commentaria non inter ea Chrysostomi opera accensent, in quibus expedita ct profluente verborum copia utitur. Et vere non ad hasce conciones respicere potuit ipse Suidas cum dixit : Lingua ejus Nili Catadupa dicendi copia superabat. Nemo umquam tantis eloquentia εἰ ubertatis divitiis exornatus fuit : solus itaque aureum divinumque nomen sine labe sortitus est. Nam in hisce in Joannem concionibus longe alia, quam in caeteris, usus est concionandi ratione. Hic brevius et pressius res enuntiat, quia illi alius scopus erat, ut videlicet circa Evangelium Joannis, quod in ore omnium etiamque hereticorum ferc— batur, auditores suos institueret, et ad propulsanda adversariorum tela compararet.
2. Ab aliis quoque scriptoribus cum laude memorantur hec in Joannis Evangelium Commentaria, a Concilio nempe Chalcedonensi, a Theodoreto, ab Ephremio Antiocheno apud Photium, eta Facundo Hermianensi in loco quem jam supra memoravimus.
Concilium Chalcedonense, Tom. & Conc., p. 830 : S. 2. Chrysostomi in. Joannem. Quid enim adjicit? Et habitavit in nobis : ac δὲ diceret, Nihil absurdum suspiceris ex hac voce, Factum est ; nequeenim mutationem dicit immutabilis nature. Quem locum habes Homilia undecima, col. 80.
Theodoretus, Dial. 1, T. &, p. 32, locum Chrysostomi hunc affert : Itaque cum audieris Verbum caro factum est, ne turberis neque decidas : neque enim substantia decidit in carnem. Hunc quoque locum habes in Homilia undecima, col. 79.
Ephremius Antiochenus apud Photium in Bibliotheca, cod. 929, p. 805 : Joannes Chry- sostomus Evangelium Joannis explicans in. undecima Homilia testificatur dicens : Unitate ct conjunctione Deus Verbum et caro unum sunt sine ulla confusione vel substantiarum sublatione. Hunc vero locum habes, col. 80. Hic etiam vides recte Ephremium hanc homiliam undecimam numerare , ut in Manuscriptis, et apud Savilium atque in nostra Editione numeratur. In Morelliana autem et aliis Editionibus decima fertur.
3. Jam vero quaratur, cur Joannes Chysostomus in hisce commentariis seu concionibus historiam mulieris adultert pretermiserit, quee historia initium capitis octavi Joannis ad usque versum duodecimum complectitur. Chrysostomus vero homilia $2, col. 289 ubi caput ὃ explanare incipit, omissa hac mulieris adulteri historia, ab his ejusdem capitis yerbis orditur, Ego sum lux mundi, qu& in duodecimo ejusdem capitis versu feruntur. Cur igitur hac omissa historia ad ulteriora pergit ? Certum est hanc historiam in nonnullis exemplaribus desideratam fuisse, qua de re videndi sunt critici qui de Joannis Evangelio pertractarunt, et nominatim Sixtus Senensis in Bibliotheca ad Joannem Evangelistam. lib. 6, annotatione CXCVIII. Unde quidam hanc primam octavi capitis partem excludendam esse temere censuerant, aliis omnibus eam retinendam esse jure pronuntiantibus. Verum queritur, ut jam dixi, cur Chrysostomus in Concione 92 illam pretermiserit. Illud certe ideo fecerit, vel quod hec historia in ejus exemplari non ferretur, vel quod e re non fore putaverit, genti adulteriis nimium dedite, ut ex ejus concionibus arguitur, hanc hi- storiam exponere ; vel alia nobis ignota de causa. An porro in exemplari Chrysostomi hec historia fuerit necne, non possumus ex ejus scriptis expiscari. Etenim non memini me uspiam in Chrysostomi scriptis hanc historiam vel legere vel memoratam videre. Nam quod in Morelli Editione Homilia 60, quee nunc est 61, p.. 389, B, in Latina interpretatione lerlur : Quod autem hac et non discendi gratia interrogent, non hic tantum, sed multis in locis perspicuum est, ut cum rogarunt an. liceret censum dari Casari, et an. lapidanda esset adultera ; et. cum de ea qua septem viros habuisse deprehensa erat, percontati sunt, illud certo vitio veteris interpretis irrepsit. Illa quippe verba, et an repudianda esset adultera, hiec Greca pessime exprimunt, x«i ὅτε περὶ ἀρέσεως γυναικὸς διελέγοντο, 455 sic habentur in Editione Morelliana, atque in aliis omnibus Exemplaribus tum editis, tum manuscriptis, et sic haud dubie reddenda sunt, et cum de repudianda uxore disserebant. Itaque nullam hactenus hujus historia: notam apud Chrysostomum deprehendimus. Unde fortasse suspicio nascatur hanc historiam in Exemplaribus Antiocbenis non fuisse : quod nihil ad ejus minuendam auctori- tatem conferret, Nam ea 1n loto Occidente, in Africa, 1n Ecclesia Alexandrina (a), que se- cunda in orbe Christiano erat, atque etiam in tota Gr.ecia, p&acis exceptis locis, legebatur. Unde auctor Synopseos, qu& inter Athanasii opera circumfertur, illam historiam in Evan- gelio Joannis haberi confirmat his verbis: de hoc ipsissimo agens loco : Hic agitur de muliere qua de adulterio accusabatur. Opinor itaque hanc bistoriam ab Exemplaribus An- tiochenis abfuisse : non enim video cur, si lecta fuisset, Chrysostomus illam data opera pretermitteret. Hec satis sunto.
(e) Eam tamen omittit Cvrillus ipsc Alexandrinus Eoir.
MONITUM
AD LEGTOREM ERUDITUM
CIRCA UNDECIM HOMILIAS CHRYSOSTOMI NONDUM EDITAS,
QUARUM AIIOITPAPA NUPER MIHI TRANSMISSA SUNT.
Homiliz ille undecim numero ex Codice Vaticano prodeunt, qui Codex non ita pridem ex monte Atho, ut aiunt, in Bibliothecam Vaticanam translatus est. In isto autem monte variis monasteriis septem biblio- thecas Manuscriptorum Grzcorum haberi post Joannem Comnenum, qui illas inviserat, diximus in fine
bize Grece, p. 438, 475. Neque fugit nostros qui Romz degunt, et hisce rebus advigilant, R. P. D. Petrum Maloet Con tonis nostrae Procuratorem Generalem et D. Josephum Avril ejus socium, Codicem istum ἀνέχδοτα Chrysostomi opera complectentem in Bibliothecam Vaticanam allatum esse. Nec mora catalogum bomiliarum. quz in illo continentur, additis cujusque homilie principiis, mihi transmit- tunt. Inter illas antem homilias undecim reperi, quz» nusquam vel cuse vel memorate fuerant, quzque vel ex ipsis titulis aliquid boni subindicarent. Royavi statim mihi exscriptse transmitlerentur. Non ünpigre autem illi rei manum et operam adinoverunt, et omnes illas mibi transcriptas misere.
Sunt autem omnes illz sine dubio genuinz : neque ullam fore puto circa γνησιότητα sententiarum diver- sitatem. Omnes Constantinopoli babitze sunt. Quodque mihi pergratum perque jucundum fuit, non parum ad historiam illius temporis illustrandam conferre possunt. Singularum autem hic notam dare operz pre- tium esse duxi, quia non possumus illas in Tomis sequentibus nono, decimo, vel undecimo publici juris facere ; non licet eniin Homilias ia Novum Testamentum jam coeptas dividere, nt hasce conciones insera- mus. Quapropter ||. ad duodecimum Tomum transmittendz sunt, interimque illarum notitiam dabimus, ut si quid eruditi viri circa illas nobis subsidii conferre possint, qua de re agatur sciant. Ad h:ec vero, cum in nonnullis earum hiatus occurrant, quis scit an ezdem in aliis fortasse Codicibus habeantur, ubi omni- bes suis partibus absolutze erunt? Harum itaque titulos, inilia el argumenta accipe.
Ὁμιλία λεχθεῖσα àv τῷ μαρτυρίῳ τῷ ἐπὶ τῇ παλαιᾷ Πέτρα, ὀλίγων συλλεγέντων διὰ τὸν χειμῶνα, εἰς τὸ δεῖν συνεχῶς συνάγεσθαι, xal μὴ ἀπαγορεύειν τὴν σωτηρίαν ἐν ἀμαρτήμασιν ὄντας, ἀλλὰ μετάνοιαν ἐπιδεί- χνυσθαι. Homilia habita in martyrio sive ecclesia veteris Petre, paucis ob hiemem convenientibus : quod t assidue conventibus interesse : et quod non sit desperandum de salute, sed penitentia agenda sit. ]nitium : Tl τοῦτο; τὴν πόλιν ἅπασαν παρεῖναι δέον σήμερον, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν ἡμῖν ἀπήντησε τοῦ συλ-
λόγου μέρος. . ua lu o uoiníl ana Est autem contra avaros; agitur de terre motu haud ita pridem, sive ante triginta circiter dies habito,
qui multis damna intulerat. Auditores ut semel in hebdomada adsint hortatur. Non esse desperandum. (llic agtem uno avulso folio hiatus adest.) De Elia multa; de Paulo quoque plurima. -
it.
Τοῦ ἐν ἁγίοις π. ἡ. Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου. Τίς βασιλίδος μέσων νυχτῶν εἰς μεγάλην ἐχχλητίαν προσελθούσης, χἀχεῖθεν τὰ λείψανα τῶν μαρτύρων ἀραμένης, xal προπεμψαμένης διὰ πάσης τῆς ἀγορᾶς ἕω; Δρυπίας τοῦ μαρτυρίου, ἀπέχοντος 0' σημεῖα τῆς πόλεως. Ἐλέχθη ἐν τῷ μεγάλῳ μαρτυρίῳ ἡ παάρουσα ὁμιλία, παρούσης αὐτῆς, xal τῆς πόλεως πάσης, xal τῶν ἀρχόντων. S. Patris nostri Joannis. Chrysostomi. Cum Imperatriz media nocte ad magnam ecclesiam accessit, indeque Martyrum Heliquias assumpsit, ac per lotum forum comitata est usque ad mariyrvium in. Drypia, qu& ab urbe distat novem milliariis. Dicta [uit homilia in magno martyrio, presente Imperatrice totoque populo et magistratibus.
Initium : Τί εἴπω καὶ τί λαλήσω; Σχιρτῶ xal μαίνομαι μανίαν σωφροσύνης βελτίονα * πέτομαι xal pezvo.
in base homilia, qua multis illustrabitur notis, Cbrvsostomus tantae celebritatis ketitiam effert. llic aderant omnes omnium ordinum viri mulieresque, monachi, virgines, senes et juniores. Ipsa Imperatrix pedes incedens arcam semper vel superpositum pannum tangebat. Hinc maris brachium seu Bosporus tra- pciendus fuit, ut ad martyrium seu ecclesiam in quam deferebantur Reliquis iretur. Multis Augustam praconiis celebrat, et plurima intermiscet ad ritus et mores illius temporis spectantia.
Tov αὐτοῦ. Tfj ἐπιούσῃ ἢ παραγενομένου τοῦ βασιλέως ἐν τῷ lt τοῦ ἀποστόλου χαὶ μάρτυρος Θωμᾶ τοῦ M, νου ἣν μη δὲ υπία, χαὶ ἀναχωρήσαντος πρὸ τὴν Ba tus. Ἐλέχθη ἡ ὁμιλία μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τὴν ἐχείνου πρὸς τὸ πλῆθο,. Ejusdem. Cum sequenti die venisset Imperator ad martyrium apo- stoli et martyris Thoma situm in. Drypiu, cumque ante concionem recessisset. ost discessum ejus babita est komilia ad muliitudinem opuli. -
[nitium : Ἑὐλυγητὸς ὁ δ: $, ἡλίκα: τῶν μαρτύρων αἱ δυνάμεις. Χθὲς ἡμῖν τὴν πόλιν ὁλόκληρον μετὰ τῆς
25 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. . 24
ῥασιλίδος ᾿ σήμερον τὸν βασιλέα μετὰ τοῦ στρατοπέδου. Postquam Imperatrix precedenti nocte, ut vidimus, teliquias comitata ad martyrium seu ecclesiam venerat : insequenti die Imperator venit cum exercitu, id est, cum armatorum et satellitum manu. Laudat porro Imperatoris Arcadii pietatem, nec Imperatoris modo, sed etiam satellitum et militum ipsum comitantium : atque in concione ad populum habita, multa de resurrectione futura loquitur.
IV.
Ὁμιλία λεχθεῖσα παραινετιχὴ ἐν τῷ ναῷ τῆς ἁγίας ᾿Αναστασίας πρὸς τοὺς ἀπολειφθέντας, xai ἀπόδειξις περὶ τῶν ἀγώνων καὶ ἄθλων τοῦ μακαρίου καὶ δικαίου Ἰώδ. Homilia hortatoria habita in templo beate Anastasie, ad eos qui a concione ab[uerant, et demonstratio de certaminibus et pugnis beati el justi Jobi.
Initium : "Oau ἐλάττους τῶν εἰωθότων οἱ συνελθόντες, τοσούτῳ καὶ ἡμεῖς μείζονε χρησόμεθα τῇ mpo- θυμίᾳ. Ipse titulus satis indicat quid in hac homilia contineatur.
| y.
Tou αὑτοῦ ὁμιλία λεχθεῖσα ἐν τῷ vai τῆς ἁγίας Εἰρήνης, ὑπέρ τε σπουδῆς τῶν παρόντων, xat ῥᾳθυμίας τῶν ἀπολειφθέντων. Περὶ τοῦ ψάλλειν, καὶ περὶ τοῦ μηδὲν εἶναι χώλυμα γυναιξὶ τὴν φύσιν πρὸς τοὺς τῆς ἀρετῆς δρόμους. Ejusdem homilia habita in templo sancte Irenes, de studio eorum qui aderant, et de ignavia eorum qui aberant a concione. De psalinis canendis, et quod mulieres nihil sexus impediat quominus virtutis cursum suscipiant.
Initium : Ὡς ἡδίστη ἡ τῶν Γραφῶν ἀνάγνωσις, xaX λειμῶνος παντὸς ἡδίων, καὶ παραδείσον. Titulus concionis argumentum satis affert.
VI. ὋὉμιλία ῥηθεῖσα ἐν τοῖς ἀποστόλοις tv τῇ ἡμέρᾳ Θεοδοσίον βασιλέως, πρὸς τοὺς χαλοῦντας ἑαυτοὺς Καθα-
ροὺς, ἑτέρων f! ἐπισχόπων εἰρηχότων. Homilia habita in ecclesia Apostolorum, in die Theodosii Imperatoris, adversus eos qui sese Catharos sive mundos vocant. Habita postquam duo jam episcopi concionati essent.
Initium : Καλὴ τῶν εἰρηκότων ἡ ξυνωρὶς, τοῦ μὲν διὰ τῶν βοῶν τὴν κιδωτὸν ἕλχοντος, τοῦ δὲ τὰς ἀπαρχὰς τῶν λόγων ἀνατιθέντος. Érat quzedam constituta dies ad celebrandam memoriam Theodosii Magni Impera- toris, cujus laudes preedicat initio concionis Chrysostomus. 1n medio autem hiatus est, proh dolor, duobus excisis manuscripti foliis. Deinde contra hzereticos illos agit qui se Catharos seu mundos appellabant. Sepe eveniebat ut, antequam Chrysostomus homiliam suam haberet ad populum, alius episcopus concionaretuc. Hic vero duo episcopi concionem Chrysostomi przvenerant.
Vil.
Ὁμιλία λεχθεῖσα ἐν τῷ ναῷ τῆς ἁγίας ᾿Αναστασίας. lHlomilia habita in templo sancte Anastasie.
Initium : Βραχὺς μὲν τῶν παρόντων ὁ σύλλογος, μέγας δὲ ὁ πόθος * διόπερ οὐδὲ ὁ σύλλογος βραχύς. In hoc autem argumento per totam concionem insistit, non tam spectandam esse auditorum multitudinem, quan illorum fervorem, amorem, discendi desiderium.
SANCTI PATRIS NOSTRI
JOANNIS CHRYSOSTOMI OPERA OMNIA.
arvumpmpsgusepto
COMMENTARIUS
In sanciun Joannem Apostolum εἰ Evangelistam (a).
llOMILIA PRIMA. 1. Laus evangelii doannis; ipsius Joanuis encomium; — lium certaminum spectatores, si quando strenutia giitiam illius evangelium intelligere possint. — Agona- — quempiam athleta jam coronatum accedere conpe-
(n) Commentarius. ii Joannem collatus fuit cum Codici-— 370, 409, 500, 706, 950, 2691 : Coislin. 72, qut Codex »«cri- bus teg. 1816, 1820, 1916, 1917, 1918, 1959. 1932; Colbert. — ptus fuit anno 1072. Manuscripti porro et savil.— haa: urf-
EX IN JOANNEM HOMIL. I. 26 VI.
Ὁμιλία λεχθεῖσα ἐν τῇ Exx)naia τῇ ἐπὶ Παῦλον, Γότθων ἀναγνόντων, χαὶ npsafiutépoo Γότθου προσομι. λήσαντο; (forte προομιλήσαντος). Homilia habita in ecclesia Pauli, Gotthis legentibus, postquam (οί presbyter concionalus fuerat.
Initium : ᾿Εδουλόμτν παρεῖναι Ἕλληνας τήμερον, ὥστε τῶν ἀνεγνωσμένων ἀκοῦσαι καὶ μαθεῖν πόση τοῦ σταυρωθέντος ἡ ἰσχύς. Comparat doctrinam. Graecorum ἰἀοϊοϊαίγάτγυιη, etiamque philosophorum , quos acriter mordet, cum doctrina Christi. Dicitque illam etiam apud Grecos ipsos pene interiisse, dum doctrina Christi viget etiam apud barbaras et longe remotas nationes; occasione scilicet Gotthorum in ecclesia legentium et concionantium.
IX.
To? αὑτοῦ, περὶ τοῦ μὴ δεῖν εἰς ἱπποδρομίας, μηδὲ εἰς θέατρα ἀναδα!ΐνΞ.». Καὶ λυπήσας αὐτοὺς, εἶτα τῇ συνάξει τῇ μετ᾽ ἐχείνην τὴν χυριαχὴν, παραχωρήσας εἰπεῖν ἐπισχόπῳ ἀπὸ Γαλατία: ἀφιγμένῳ, καὶ σιγήσας καὶ ἐν τούτῳ λυπήσας, ταύτην εἴρηχς τὴν ὁμιλίαν ἐν τῇ μεγάλῃ ἐχχλησίᾳ εἰς τὸ, Ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάξεται, χἀγὼ ἐργάζομαι. Ejusdem. quod accedere non oporieat ad. Circenses ludos, neque ad theatra. Cumque illos maerore affecisset (in precedenti videlicet concione), deindeque in sequenti concione, qua pest illam Dominicam habita (mit, locum concionan-li cessisset episcopo qui ex Galatia venerat. ipseque tacuisset, a'que in hoc etiam dolore affecisset, hanc in magna Ecclesia habuit homiliam in illud : Pater meus usque modo operatur, et ego operor.
Initium : Σφόδρα χαθηψάμην ὑμῶν πρῴην περὶ θεάτρων xal ἱπποδοομίας διαλεχθείς " διὰ τοῦτο χαίρω xat εὐφραίΐίνομαι χατὰ τὴν ἀποστολιχὴν φωνήν. Qui in titulo feruntur hic pluribus explicat, ostenditque quam necesse sit aliquando auditores acrius incessere.
X.
"Outatz ζηθεῖσα ἐν τῇ ἐχχλησέλ τῇ ἐπὶ τοῦ ἀποστόλον, ἑπισχέπου ὀλίγα προσομιλήσαντος (forte προῦμι- ἦσαντος), εἰς τό" Ὁ d θε a πολὺς, ol δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Homilia habita in ecclesia Apostoli, posi- qu im episcopus quidam concionem prius habuerat, in illud : Messis quidem multa, operarii autem pauci.
Initium : Εἴδετε τὸν γέροντα xal νέον, γέροντα μὲν τῷ σώματι, νέον δὲ τῷ φρονήματι. Εἴδετε πολιὰν ἀχμάζξουσαν, χαὶ γῆρας. Videtur episcopum illum qui prius concionatus fnerat senem admodum fuisse. Hineque sumpto argumento ait ChrTsostomus secus haberi in militia Christiana, quam in seculari. In bac enim senes milites non ultra sunt ad militiam apti, iu Christiana vero contra.
XI.
Τοῦ αὐτοῦ ὁμιλία λεχθεῖσα, ἑτέρου προειρηχότο; σφόδρα πρεσδύτου * περὶ Ἐλεαζάρου xal ἑπτὰ παίδων. Ejasdem homilia habita postquam alius Concionatus fuerat, qui admodum senex erat : be Eleazaro el septem
Initium : Ὡς ὡραία ἡ πνευματιχὴ ἐλαία αὕτη, τῶν χλάδων αὑτῆς γεγηρχχότων ὥριμον ἡμῖν fiveyxs τὸν καρπόν. À senectute concionaloris orsus, ad Eleazarum et tres pueros veuit.
TOY EN ATIOIXZ ΠΑΤΡῸΣ HMON
IOANNOY TOY X PYZOXZTOMOY
TA EYPIXKOMENA ΠΑΝΤΑ.
YIIOMNHMA
Elc τὸν ἅγιον Ἰωάνγην τὸν "Aaccto.lors xal Εἰαγγειλιστήν,
OMIAIA A'.
—
2. Οἱ τῶν ἀγώνων τῶν ἔξωθεν θεαταὶ ὅταν τινὰ γενναῖον σιν ἅπαντες ὥστε ἰδεῖν αὐτοῦ τὰ παλαίσματα, καὶ τὴν & ητῖ,ν χαὶ στεφανίτην ποθὲν ἤχοντα μάθωσι, συντρέχου- τέχνην xal τὴν ἰσχὺν ἅπασαν xal ἴδοις ἂν ὁλόχληρον 0:a- * Sav. in I Εὐαγγελ Cod. Rec. 706. ΡΟΝ μυριάδων πολλῶν, πάντας &xel καὶ τοὺς τοῦ σώμ τος ev. lextu '"[oav. τὸν Εὐαγγελιστήν. . Rey. 2 o». KR i2 maueci j "Au" leen 1949), Ἰωάν. τὸν Εὐαγγελιστὴν καὶ ϑεο) όγον. Montf... καὶ τοὺς τῆς διανοίας συντείγοντας» ὑφθαλμοὺξ, tots du ee Ἅτιστ., sine articulo. Epi. » Unus hubet τεΐνοντας .
«να «4
ΓΕ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. ΟΟΝΒΘΤΑΝΤΙΝΟΡ. 4
μηδὲν αὐτοὺς τῶν γινομένων παραδραμεῖν. Καὶ μουσιχὸς δὲ εἴ τις θαυμαστὸς ἐπιδημήσειε, πάλιν ὁμοίως οἱ αὐτοὶ e δὴ οὗτοι πληροῦσι τὸ θέατρον, καὶ πάντα ἀφέντες τὰ ἐν χερσὶν, ἀναγχαῖα πολλάκις ὄντα χαὶ χατεπείγοντα, ἀνα- θάντες κάθηνται, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς b τῶν ᾧδῶν xai τῶν χρουμάτων ἀχούοντες, καὶ τὴν ἀμφοτέρων βα- σανίζοντες συμφωνίαν. Καὶ ταῦτα μὲν οἱ πολλοί. Οἱ δὲ ῥντοριχῶν ἔμπειροι λόγων, xaX αὐτοὶ πάλιν ἐπὶ τῶν σοφιστῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο πράττουσιν. Ἔστι γὰρ χαὶ [3] τούτοις θέατρα, χαὶ ἀχροαταὶ, καὶ xpótore, xat ψόφος, χαὶ βάσανος τῶν λεγομένων ἐσχάτη. Εἰ δὲ ῥητοριχῶν αὐλητιχῶν τε xal ἀθλητιχῶν ἀνδρῶν, τῶν μὲν θεαταὶ, τῶν δὲ ὁμοῦ θεωρηταὶ xal ἀχρηαταὶ μετὰ τοσαύτης γάθηνται τῆς προθυμίας " πόσην ἡμῖν xal σπουδὴν d xal προθυμίαν ἂν εἴητε δίκαιοι παρασχεῖν, οὐχ αὐλητιχοῦ τινος, οὐδὲ σοφιστιχοῦ νῦν εἰς ἀγῶνα χαθιέντο;, ἀλλ’ ἀνδρὸς ἀπὸ τῶν οὐρανῶν φθεγγομένον, χαὶ 6 βροντῆς λαμπροτέραν ἀφιέντος φωνήν; Πᾶσαν γὰρ τὴν olxou- μένην ἐπέσχε, xal χατέλαδε, χαὶ ἐνέπλησε τῇ βοῇ, οὗ τῷ μέγα ἀναχραγεῖν, ἀλλὰ τῷ μετὰ τῆς θείας χάριτος κινῆσαι τὴν γλῶτταν. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστὸν, ὅτι οὕτω μεγάλη o03a ἡ Boh, οὐχ ἔστι τραχεῖά τις, οὐδὲ ἀηδὴς, ἀλλὰ πάσης μουσιχῆς ἁρμονίας ἡδίων xaX ποθεινοτέρα, xa θέλξαι ἐπισταμένη πλέον " xaX πρὸς τούτοις ἅπασιν ἁγιωτάτη xal φριχωδεστάτη ἴ, xal τοσούτων γέμουσα ἀποῤῥήτων, xai τοσαῦτα χομίζουσα ἀγαθὰ, ἃ τοὺς μετὰ ἀχριδείας χαὶ προθυμίας λαδόντας χαὶ διαφυλάττοντας, οὐχ Évt λοιπὸν ἀνθρώπους εἶναι, οὐδὲ ἐπὶ τῆς γῆς μένειν, ἀλλ᾽ ἀνωτέρω πάντων ἑστάναι τῶν βιωτιχῶν, xal πρὸς τὴν ἀγγελιχὴν μεθαρμοσαμένους λῆξιν, καθάπερ τὸν οὐρανὸν, οὕτω τὴν γῆν οἰχεῖν. Ὃ γὰρ τῆς βροντῆς υἱὸς, ὁ ἀγαπητὸς τοῦ Χριστοῦ, ὁ στῦλος τῶν χατὰ τὴν olxou- μένην Ἐχχλησιῶν, ὁ τὰς χλεῖς ἔχων τοῦ οὐρανοῦ, ὁ τὸ ποτήριον τοῦ Χριστοῦ πιὼν, xal τὸ βάπτισμα βαπτισθεὶς, ὁ χαταχλιθεὶς ἐπὶ τὸ στῆθος τὸ Δεσποτιχὸν μετὰ παῤ- ὁτνσίας πολλῇς, οὗτος ἡμῖν εἰσέρχεται νῦν" οὗ δρᾶμα ὑποχρινόμενος, οὐδὲ προτωπείῳ χρύπτων τὴν χεφαλὴν (ob γὰρ τοιαῦτα ἐρεῖ), οὐδὲ ἐπ᾽ ὀχρίδαντος ἀναδαίνων, οὐδὲ ὀρχήστραν τῷ ποδὶ χαταχρούων, οὐδὲ ἐσθῆτι χεχο- σμημένος χρυσῇ " ἀλλ᾽ εἰσέρχεται στολὴν ἔχων ἀμήχανον ἔχουσαν χάλλος. Τὸν γὰρ Χριστὸν ἐνδεδυμένος ἡμῖν φα- νεῖται, τοὺς πόδας ὑποδεδεμένος τοὺς ὡραίους ἐν &vot- μασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, τὴν ζώνην οὐ περὶ τὸ στῆθο; ἔχων, ἀλλὰ περὶ τὴν ὀσφύν * οὐχ ἀπὸ δέρματος φοινιχοῦ, οὐδὲ ἄνωθεν ἡλειμμένην χρυσῷ C, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς ἀληθεία; ἐξυφασμένην xal σνγχειμένην αὐτῆς. Οὗτος ἡμῖν φανεῖται νῦν, οὐχ ὑπόχρισιν ἔχων " οὐδὲ γὰρ ὑπό- κρισι; παρ᾽ αὐτῷ, οὐδὲ πλάσμα xal μῦθος" ἀλλὰ γυμνῇ τῇ κεφαλή γυμνὴν ἀπαγγέλλει τὴν ἀλήθειαν " οὐχ ἕτερος μὲν ὧν, ἕτερα δὲ περὶ αὑτοῦ τοὺς ἀχούοντας πείθων τῷ σχήματι, τῷ βλέμματι, τῇ φωνῇ - οὐχ ὀργάνων δ πρὸς τὴν ἀπαγγελίαν δεόμενος, οἷον χιθάρας f| λύρας, ἢ τινος τῶν τοιούτων ἑτέρου * ἀλλὰ πάντα τῇ γλώττῃ ἐργάζεται, παντὺς μὲν χιθαριστοῦ, πάσης δὲ μουσιχῆς ἡδίω xal χρησιμωτέραν φωνὴν ἀφιείς. Ἔστι δὲ αὑτῷ προσχήνιον μὲν, ὁ οὐρανὸς ἅπας " θέατρον δὲ, ἡ οἰχουμένη * θεαταὶ
a D posts Sav. δἰ mss. (ne omues. Morel. ὁμοίως αὐτοί. Paulo
» Cod. 106 addit καί.
ἃ Sic mss et Sav. Mor. xai σπουδήν om. κυ 455. plurimi φϑεγγομένου xal βοῶντος, καί, Ibidem unus
xal φωνῆς λαμπροτέραν. 1 Slc Savil. et omnes pene mss. Mor. πρεπωδεστατη. Sic Sav., qui conjicit εἰλημένην γρυσῷ. t Quidam οὐκ ὀργάνον, alii οὐχ ὀργάνῳ.
δὲ xaX ἀχροαταὶ, πάντες ἄγγελοι, xaX ἀνθρώπων ὅϑοιπε ἄγγελοι τυγχάνουσιν ὄντες, f| xaX γενέσθαι ἐπιθυμοῦσιν Οὗτοι γὰρ μόνοι [5] ταύτης ἀκριδῶς ἐπαχοῦσαι δύναινι ἂν τῆς ἁρμονίας, καὶ ἐπὶ Β τῶν ἔργων αὐτὴν ἐπιδεῖξε 4θαι, xal ἀχροατὰς εἶναι, οἵους εἶναι χρῆ. Ὡς ev ἄλλοι πάντες, χαθάπερ τὰ παιδία τὰ μιχρὰ, ἀχούουσ μὲν, οὐχ ἴσασι δὲ ἅπερ ἀχούουσιν, ἀλλὰ περὶ πλαχοῦνται ἑπτόηνται χαὶ ἀθύρματα παιδιχά" οὕτω δὴ καὶ οὗτα γελῶντες, τρυφῶντες, χαὶ πλούτῳ, καὶ δυναστείᾳ, xal τῇ γαστρὶ ζῶντες, ἀχούουσι μὲν ἔσθ᾽ ὅτε τῶν εἰρη- μένων, μέγα δὲ οὐδὲν οὐδὲ ὑψηλὸν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐν- δείχνυνται, τῷ χαθάπαξ τῇ πλινθείᾳ xal τῷ πηλῷ προσηλοῦν ἑαυτούς. Τούτῳ τῷ ἀποστόλῳ αἱ ἄνωθεν δυ- νάμεις παρεστήχασιν, ἐχπληττόμεναι τὸ χάλλος αὑτοῦ τῆς Ψυχῆς xai τὴν σύνεσιν, xai τὴν ὥραν τῆς ἀρετῆς, 6v ἧς xat αὐτὸν h* ἐπεσπάσατο τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν πνευματιχὴν εἴληφε χάριν. Καθάπερ γάρ τινα λύραν εὐάρμοστον χαὶ λιθοχόλλητον χρυσοῦς ἔχουσαν φθόγγους, οὕτω τὴν αὐτοῦ παρασχευάσας ψυχὴν, ἔδωχε δι᾽ αὐτῆς μέγα τι xal ὑψηλὸν ἐνηχῆσαι τῷ Πνεύματι.
β΄. Ὡς οὖν οὐχέτι τοῦ ἁλιέως, οὐδὲ τοῦ υἱοῦ Ζεδεδαίου, ἀλλὰ τοῦ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ εἰδότος, τοῦ Πνεύματος λέγω, ταύτην ἀναχρονομένον τὴν λύραν, οὕτως ἀχούωμεν. Οὐ- δὲν γὰρ ἀνθρώπινον ἡμῖν ἐρεῖ, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἀδύσσων τῶν πνευματιχῶν, ἅπερ ἂν εἴπῃ, ἀπὸ τῶν ἀποῤῥήτων ἐχείνων, ἃ μηδὲ ἄγγελοι πρὶν ἣ γενέσθαι i ἤδεισαν' Μεθ᾿ ἡμῶν γὰρ δὴ xaX οὗτοι διὰ τῆς Ἰωάννου φωνῆς, καὶ &' ἡμῶν ἔμαθον ἅπερ ἔγνωμεν. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν ἀπό- στολος ἕτερος, εἰπών * "Iva γγωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις διὰ τῆς ExxJAnc(ac ἡ ποιλυποίκι- Joc σοφία τοῦ Θεοῦ. Εἰ τοίνυν καὶ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καὶ τὰ Χερουδὶμ xai τὰ Σεραφὶμ διὰ τῆς Ἐχκχλησίας ἔμαθον ταῦτα, εὔδηλον ὅτι xal αὗται μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρότητος περὶ ταύτην ἐσπούδασαν τὴν ἀχρόασιν. Καὶ γὰρ χαὶ τούτῳ τετιμήμεθα οὐ μιχρῶς, τῷ μεθ᾽ ἡμῶν τοὺς ἀγγέλους μαθεῖν ἅπερ ἡγνόουν " τὸ δὲ χαὶ δι᾿ ἡμῶν), οὕπω τέως φημί. Πολλὴν οὖν παρέχωμεν χαὶ ἡμεῖς τὴν σιγὴν μετὰ τῆς εὐχοσμίας, μὴ σήμερον μόνον, μηδὲ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐν f] ἀχούομεν, ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ βίου " ἐπειδὴ καὶ διὰ παντὸς ἀχούειν αὐτοῦ χαλόν. El γὰρ τὰ ἐν βασιλείοις γινόμενα ποθοῦμεν εἰδέναι" οἷον, τί εἶπε, τί πεποίηχε, τί βουλεύεται περὶ τῶν ἀρχομένων ὁ βασι- λεύων, καίτοι γε πολλάκις οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα " πολλῷ μᾶλλον ἅπερ ὁ Θεὸς εἶπε ποθεινὸν ἀχοῦσαι, χαὶ μάλιστα ὅταν ἡμῖν ἅπαντα διαφέρῃ. Ταῦτα δὲ ἅπαντα μετὰ ἀχριδείας ἡμῖν οὗτος ἐρεῖ, φίλος αὐτοῦ τοῦ βασιλεύοντος ὧν μᾶλλον δὲ xal αὑτὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα, καὶ παρ᾽ αὐτοῦ πάντα ἀχούων, & παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐχεῖνος " ᾿Ὑμᾶς γὰρ εἴρηχα φίλους, φησὶν, ὅτι πάντα, ἃ ἤχουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐγνώρισα ὑμῖν. Ὥσπερ οὖν εἴ τινα ἄνωθεν Ex τῆς χορυφῆῇς τοῦ οὐρανοῦ [4] διαχύψαντα ἀθρόον εἴδομεν, xal ἐπαγγελλόμενον τὰ ἐχεῖ μετὰ ἀχρι- θείας ἐρεῖν, πάντες ἂν ἐπεδράμομεν᾽ οὕτω καὶ νῦν δια- “εθῶμεν !. Ἐχεῖθεν γὰρ ἡμῖν ὁ ἀνὴρ οὗτος διαλέγεται. Οὐ γάρ ἐστιν ix τοῦ χόσμου τούτου, χαθὡς φησι xal αὐτὸς ὁ Χριστός" Ὑμεῖς οὐχ ἐστὲ &x toU χόσμου
δ Alii ἀπό. Ibidem post ἐπιδείξασθαι hac, καὶ ἀχροατὰς εἷ- vat, οἵους εἶναι χρή, desunt in Sav. et ín quibusdam mss. Paulo most mss. plurimi tà μικρὰ περὶ πλαχοῦντας, omissis in- terpositis. Paulo post quidam ἑπτόηται, non male.
δ Sic quidam mss, melius. Editi αὐτός.
i Mor. πρὶν ἣ τοῦτον γενέσθαι.
ἡ Quidam δι᾽ ἡμᾶς. Ibid. post οὕπω τέως φημί Mor. et qui- dam alii addunt τίνων 9) ποίων ὄντων ἡμῶν, qua desunt iu Sa- vil. et in caeteris mss.
k Unus &rxvtx ἡμῖν διαζέρειν μάθωμεν,
| Sic Sav. et mss. Mor. é0ouo
e IN JOANNEM LHOMIL. 1. 26
riant, Omnes accurrunt, ut cjus pugnas, artem, robur spectare possint ; bincque videas innumerorum lioni- mem thezirum, qui in 68 re et mentis et corporis eculis toti incumbunt , ut nihil ad spectaculum perti- mens se praterire possit. Tum si quis eximius musi- ens adveniaverit, bi omnes similiter theatrum implent, missisque omnibus qux prz manibus babent, elsi ea sempe mecessaris sint e! urgentia , conscenso theatro ecdent, stadioseque cantum et instrumentorum sonum excipiestes, de utrorumque concentu disputant. [τὰ quidem multi. Qui autem in rhetoricis periti sunt, id- ἰδοῦσα erga sophistas (a) przstant. Nam apud istos quoque tbeatra sunt εἰ auditores, plausus, strepitus , et dictorum examen exquisitum. Quod si rhetorum , übicinum athletarumque seu spectatores, seu audito- res simal εἰ spectatores, cum tanta sedent attentione : quantam stadii, quantum diligenti vos adhibere par αἱ, cum jam non tibicen , non sophista , scd vir de «οἷο tonitru elariorem emittens vocem ! , ad specta- celusa vos exocet? Totum quippe orbem hoc clamore eccupavit, comprehendit; implevit, non clamoris ni2- guitudine, sed lingua ex divinze grati: motu loquente. Qeodque mirum est, tantus ille clamor', non asper est, non iasuavis, sed omni musica harmonia jucun- (er et desiderabilior captandique majorem vim labens : przeterea sanctissimus est , et admodum tre- mendus , tot arcanis plenus , tot boua conferens , ut mi diligenter illum excipiunt atque couservant , non μαι homines siat, non jam in terra maneant ; sed su- με excularia omnia et cum angelis sortem habentes, terram quasi ezlum incolant. Etenim ille tonitrui fl- Bus (Marc. 5. 17), Christo dilectus, columna omnium quz ia orbe sunt Ecclesiarum, qui cxli claves habet, qui de calice Christi bibit, et ejus baptismo baptiza- tas est , qui cum magna fiducia supra pectus Domini yecubust, hie jam nos convenit; non fabulam acturus, men personatus accedit (neque euim talia loquuturus esi), noa ia suggestum ascendit, non orchestram pe- de percutit, non aurea indutus est veste; sed ingredi- tar cum singularis pulchritudinis ainictu. Christo enim indatus conspicitur (Gal. δ. 27), pedes speciosos cal- ceatos habens in przparatione evangelii pacis (Rom. 40. 15) ; zoaa non pectus, sed lumbos praeciuctus , nen ex purparea pelle, neque superne auro orna!a , sed ipsa veritate contexta et concinpata. Talis nuuc nobis offertur sine larva : nulla enim apud ipsum si- mulatio, nulla fictio vel fabula; sed nudo capite , nu. dam nuntiat veritatem. Neque cum reipsa alius sit , sh» ez habita, oculis, voce auditoribus suadebit; ncc iasuwmenatis ad bxc nuntianda opus liabet , non ci- ibara , aea lyra , non alio quovis hujusceniodi ; sed emaia per linguam operatur , et quavis cithara vel mayica suaviorem utiliorenque vocem emittit, Est mam Commentarii em, inter homilias, et quidem jore merito, recensentes, Litoli instar babent : ὅμιλ. α΄; Morel. vero, in superscriotionem effert : προοίμιον.
(a) isun dicebantur rhetores, artium magistri, s2-
pieotes, ; 118 autem ipsa vox aliquando in malam partem accipitur, pco iis qui simulatis ratiocinlis veritatem Ü
* Unvs habet, voce clariorem emittens vocem.
illi proscenium, cxlum totum ; theatrum, orbis ; spe- etatores οἱ auditores , omnes angeli, et ex hominibus quotquot angeli sunt, aut fieri cupiunt. Hi namque soli possunt hanc harmoniam accurate auribus per- cipere, et operibus exhibere, atque auditores, quales oportet , esse *. Alii vero omnes, ccu infautes, [au- diunt quidem, nec tamen audita intelligunt, sed] pla- centis puerilibusque ludis inteuti sunt : ita, bi quoque risui, deliciis, opibus , potentiz dediti, ventrique vi- ventes, dicta quidem interdum audiunt; sed nibil ma- gnum vel sublime operibus exhibent , quod se semel lateritio operi et luto dediderint. Huic apostolo ad- stant superu:z virtutes, illius animz pulchritudinem, prudentiam virtutisque speciem mirantes , per quam ipsum Christum attraxit, et spiritualem accepit gra- tiam. Etenim ceu lyram quanidam speciosam lapillis aureisque fidibus ornatam , sic animam componens suam , id effecit ut magnum et excelsum quidpiam Spiritu sonaret.
2. Joannis sublimitos. Quomodo evangelium ejus s audiendum. — Itaque non ut piscatoris, nec ut filii Zcbedzi, sed ut ejus qui profunda Dei novit, Spiritum
. dico hanc Ivram pulsanteim, sic audiamus. Nihil en*m
humanum dicet, sed quidquid loquetur ex spirituali- bus abyssis haustum est, ex arcanis illis, qux ne an- geli quidem, antequam illa flerent, noverant. Nam et ipsi uobiscum per Joannis vocem, et per nos didice- runt ea qu: nos novimus. Et hoc quoque significavit alius apostolus his verbis : Ut innotescat nunc princi- palibus εἰ potestatibus per. Ecclesiam multiformis sa- pientia Dei (Ephes. 5. 10). Si ergo principatus , pote- states, Cherubim et Seraphim li:ec per Ecclesiam di- dicerunt , palam est illus magna cum attentione lic edidicisse, Certe non parvo hiuc honore afficimur, quod angeli ea nobiscum audiant, qu:ze ignorabant : quod autem etiam per nos, nondum dicam quomodo. Multum ergo adhibeamus cum modestia silentium , non hodie tantum, aut eo dumtaxat quo audimus die, sed per totam vitam; quia illum omni tempore audi- re fructuosum est. Nam si ea quz in regia geruntur , scire optamus; nempe quid Imperator faciat, quid de subditis consulat , etiamsi saepe id nihil ad nos atii- neat : multo magis qu:* Deus dixit audire optandum est : cum maxüne illa omnia ad nos spectent. H:vc porro cuncta accurate ille nobis enarrabit, quod re- gis amicus sit, imo quod regem in se loquentem lia- beat omniaque ab illo audiat, quz illea Patre accipit : nam ait, Vos dizi amicos , quia omnia qua audivi a Patre meo, nota feci vobis (Joan. 45. 45). Quemadmo- dum igitur , si quem e summo czlo pronuin repente videremus, qui promitteret se nobis c:elestia accurate dicturum, omnes accurreremus : ita nunc quoque af- fecti simus. Ex czelo namque vir ille nos alloquitur : non enim est ex hoc mundo, ut etiam dicit ipse Chri- stus : Vos de hoc mundo non estis (Joan. 15. 19) ; et Paracletum in se loquentem babet , ubique prosen-
t Haec, aique auditores , quales oportet , esse , desunt iu
Savil., et iu quibusdam Mss. Quz paulo inferius. upoliuis claoduutur, desiderantur in Mss. plurimis.
97 S. JOANNIS CIIRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. OR
tem, qui ita novit ea quie Dei sunt, ut anima hominis res Suas novit; Spiritum nempe sanctitatis , Spiritum rectum , qui dirigit et ducit in cxlum, qui novos dat oculos, qui id efficit ut futura tamquam praesentia vi- deamus , et in carne cxlestia intueamur. Per totam ergo vitam nos ei sedato οἱ tranquillo animo exhibea- fus : nemo ignavus, nemo somniculosus, vel maculis respersus hic maneat : sed in zelum nos transferamus, wbi evangelista lequitur iis qui istic con versantur. Si in 4erra maneamus, binc nihil lucri referimus : Joannis juippe disciplina nihil attinet ad eos, qui a vita porcis digna non absistunt, quemadmodum nihil attinent ad eum res human. Tonitru quidem, inconditum emit- tens sonum, animos nostros perterrefacit ; Joannis autem vox neminem fidelium turbat, imo ex tumultu et perturbatione eximit, solisque dz*monibus terrori est, et dzemonum servis. Ut videamus ergo quo pacto illos terreat, et animo sileamus et ore, animo tamen maxime. Qu:enam utilitas, cum tacente ore, animus Aumultuatur? Arinz quietem quxro , quia animam audientem exopto. Nulla ergo nos «0mmoyveat pecu- niz cupiditas, nullus glorize amor, non irz tyrannis , non aliorum affectuum tumultus. Non potest enim non . purgatus auditus dictorum sublimitatem, ut par est , vel capere, vel arcanam et tremendam horumce mysteriorum rationem, c:eterasque virtutes omnes in his oraculis contentas accurate cognoscere. 8i onim tibia et cithara Indere nemo didicorit, nisi iis ani- mum adhibuerit, quomodo mysticas voces quis sedens audiat, si animus in segnitie degat ?
9. Ideo Christus his nos verbis admonet : Nolite dare sancta canibus, neque projicialis margaritas ante porcos ( Matth. 1. 6). Margaritas lie verba vocavit, licet h:ec margaritis longe pretiosiora sint, quia hac materia nulla prestantior. ldeo horum sermouum
. SUuavitatem melli comparare solet, non quod mel ipsam . fequare possit, sed quod nihil melle dulcius apud nog. 511. Nam quod et. gemmarum pretium, et mellis suavitatem longo intervallo superent, audi proplietam hic asscrentem his verbis : Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super. mel et .(aeum ( Psal. 48. 11. 12); sed benc valentibus tantuin ; ideo subdidit, Etenim servus tuus custodit ea. Et alibi quoque , cum dulcia dixisset , addidit, Fau- cibus meis. Quam dulcia, inquit, faucibus meis eloquia tua ; οἱ excellentiam efferens addit, Super mel et fa- vin ori meo (sal. 118.105), quia sana mente przdi- tus erat. Ne itaque morbo affecti iiec adeamus, scd post. expurgatum animum, hunc cibum sumamus. ldeu naigque tot verbis pr::missis nondum ad lizcc devencram , ut singuli omni depulso morbo, ac si in celum intrarent , sic ira, euris, sollicitudinibus czte- risque animi affectibus vacui ingrederentur. Non . possumus cniu hinc quid magnum lucrari , nisi prius animam ita purgaverimus, Nec mihi quis dicat, breve tempus inter hanc ct sequentem concionem essc.
[οἱ enim non solum dierum quinque spatio, sed etiam uno temporis momento vitam tolam mutare
Quid, 14:055, latrone et homicida scelestius? annon
extremum hoc improbitatis genus est * Attamen latro ille ad summum virtutis apicem statim pervenit, el in paradisum abiit, nec plurimis diebus, nec dimidio die opus habuit, sed brevi tantum momento. [taque licct repente mutari, ct aureum ex luteo effici. Cum enim neque virlus, neque vitium ex matura iusint, facilis est mutatio, omni necessitate libera. Si vo/ue- ritis et audieritis vie, inquit, bona (erre comedetis ( 1sai. 4. 19). Viden' sola opus esse voluntate: vo- luntate, inquam , non vulgari illa que plurimorum est, sed diligenti. Scio quippe omues in exlum avo- lare velle; sed voluntas operibus exhibenda est. Siquidem mercator vult ditescere, neque voluntas in cogitatione lantum consistit ; sed navim parat, nautas cogit, gubernatorem accersit, ceterisque omnihus navim instruit, aurum mutuatur, pelagus trajicit, in peregrinam terram proficisciter, pericula multa subit, aliaque plurima patitur,.quc& norunt ii qui navigare solent. H3 nos oportet voluntatem exhibere. Naviga- mus et nos quoque, non ab alia in aliam terram, scd ἃ terra in cxlum. Nos ergo mente apparermus ad gubernationem, qui nos superne ducat, ac nautas obsequentes, firmamque navim nobis comparemus, uc calamitate quadam szculari vel moestitia demerga- mur, neve arrogantiz spiritu efferemur, sed leves et expediti simus. Si ita navim , gubernatorem et nautas pareimus, secundo vento navigabimus, Filiumque Dei, verum gubernatorem, ad nos attrahemus, qui non sinet scapliam nostram demergi : sed licet iunmeri spirent venti , ventos ille increpabit et. mare, et vice procellze tranquillitatem efficiet magnam.
ἃ. Descriptio dispositionum qua ad evangelium au. diendum requiruntur. Theatrorum spectacula. (ugienda. Pactis cum Deo εἰ Ecclesiainitis standum. Attentas aures preebendum. — Sic comparati ad sequentem accedite concionem , si tamen cupiatis utile quidpiam audire , et in mente reponere. Nemo sit via, nemo pelra, nemo spinis repletus: Faciamus nos ipsos novales : sicque libent. animo seniina. jaciemus, si nempe ter- ram puram vidcans; siu eontra petrosam οἱ aspo- ram, ignoscite si nolimus frustra laborare : nam si 8 serendo desistentes, ca»perimus spinas evellere , . tme. extreme dementim esset in lerram incultam semina jacere. Hujus coneionis auditorem, non licet mense demoniorum esse participem. Quod cnim consortium justitiam inter et iniquitatem ? Stas Joau- nis auditor, ac per illum ea qux Spiritus sunt ediscis : et postea abscedis meretrices auditurus, obsce..a loquentes , obsceeniora reproseutantes (a), et effe- minatos qui se mutuo alapis exdunt ? Quomodo po- teris probe ablui et purgari, in tanto cceno volutatus ? Quid opus est obseanitatem illam totam minutatim recensere? Omnia illie risus, omnia opprobrium, con- tumeliz, dicteria : omnia dissolutio, omnia pernicies. Ecce predico ct annuntio omnibus vobis: nemo eorum, qui hac mensa fruuntur, animam suam exi-
(a) tiistrionum more in theatro reprzesentantes , ii qua turpia. theatralluA meretricum spectacula. sape invelitur Chir ysostomus.
47 IN JOANNEM [IfOMIL. I. | 28
τούτου" καὶ τὸν Παράχλητον ἔχει φθεγγόμενον ἐν ξαυτῷ τὸν πανταχοῦ παρόντα, τὸν οὕτως ἀχριδῶς εἰδότα τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὰ ἑαυτῆς οἶδεν ἡ τῶν ἀνθρώπων Ψυχῇ " τὸ llv:24a τῆς ἀγιωτύνης, τὸ Πνεῦμα τὸ εὐθὲς, τὸ ἦγεμο- ν:χὸν, τὸ χειραγωγοῦν εἰς τοὺς οὐρανοὺς, τὸ ποιοῦν ὀὁφβαλμοὺς ἑτέρους, τὸ παρασχευάζον τὰ μέλλοντα ὡς τὰ παρόντα ὁρᾶν, τὸ xai μετὰ σαρχὸς τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς χατοπτεύειν παρέχον. Πολλὴν τοίνυν παρέχωμεν τὴν isuyiav διὰ παντὸς αὐτῷ τοῦ βίον" μηδεὶς νωθὴς, μη,- és; ὑπνηλὸς, μηδεὶς ῥυπώδης ἐνταῦθα εἰσιὼν μενέτω * ἀλλὰ μεταστήσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανόν " ἐκεῖ γὰρ ταῦτα φθέγγεται τοῖς bxci πολιτευομένοις. Κἂν μείνω- μεν ἐπὶ τῆς γῆς, οὐδὲν χερδανοῦμεν ἐντεῦθεν μέγα. Οὐδὲν γὰρ πρὸς τοὺς o9 βουλομένους ἀπαλλαγῆναι τοῦ χοιρώδους βίου τὰ Ἰωάννου, ὥσπερ οὖν οὐδὲ πρὸς ἐχεῖ- vov τὰ ἐνταῦθα. Ἡ μὲν οὖν βροντὴ χαταπλήττει τὰς ἡμετέρας Ψυχὰς, ἄτημον ἔχουσα τὴν ἢχὴν " ἡ δὲ τούτου ςωνὴ θορυδεῖ μὲν οὐδένα τῶν πιστῶν, ἀλλὰ xal ἀνίησι θορύδου xaX ταραχῆς χαταπλήττει δὲ δαΐμονας μό- νοὺς χαὶ τοὺ; ἐχείνοις δουλεύοντας. "ἵν᾽ οὖν ἴδωμεν ὅπως αὐτοὺς καταπλέττη, πολλὴν παρέχωμεν τὴν σιγὴν χαὶ κὴν ἔξωθεν xal τὴν χατὰ διάνοιαν' χαὶ ταύτην μάλιστα. Tí γὰρ ὄφελος τοῦ στόματος ἐρεμοῦντας, ὅταν d ψυχὴ θορυδῆπται xal πολλὴν ἔχῃ τὴν ζάλην ; Ἐχείνην ἐγὼ C7- τῷ τὴν ἡσυχίαν, τὴν ἀπὸ διανοίας, τὴν ἀπὸ ψυχῆς" ἐπε!:- Ch xai τῆς ἀχοῆς ἐχείνης δέομαι. Μηδεμία τοίνυν ἐν- οχλεΐξτω χρη μάτων ἐπιθυμία, μηδὲ δέξης ἔρως, μὴ θυμοῦ τυραννὶ;, μὴ τῶν ἄλλων παθῶν ὁ λοιπὸς ὄχλος. Οὐ γὰρ ἔστι μὴ χαθαρθεῖσαν τὴν ἀχοὴν ἰδεῖν τῶν λεγομένων τὸ Uyoc, ὡς ἰδεῖν χρὶ, 4, οὐδὲ γνῶναι ὡς δεῖ τῶν μυστηρίων τούτων τὸ φριχτὸν χαὶ ἀπόῤῥητον, xai τὴν ἄλλην ἅπα- δαν ἀρετὴν τὴν ἐν τοῖς θείοις τούτοις χρησμοῖς. Εἰ γὰρ μέλος αὐλτιτιχὸν χαὶ χιθαρῳξδίαν οὐχ ἄν τις μάθοι χαλῶς, μὴ πάντη συντείνας τὸν νοῦν, πῶς μυστιχῶν φωνῶν χαθ- ἥμενος ἀχροατὴς ἐπαχοῦσαι δυνήσεται ῥᾳθυμούσῃ ψυχῇ ;
τ΄. Διὰ τοῦτο xal Χριστὸς παρήνει, λέγων" Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ, μηδὲ ῥίψητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπρο- cürr τῶν χοίρων. Μαργαρίτας δὲ ταῦτα τὰ ῥήματα ἐχά- ε3ε, χαΐτοι πολλῷ τιμιώτερα τούτων ὄντα, ἐπε:δὴ ταύ- τῆς τῆς ὕλης οὐχ ἔστιν ἡμῖν ἑτέρα τιμιωτέρα. Διὰ τοῦτο χαὶ τὴν ἡδονὴν αὐτῶν μέλιτι πολλάχις παραδάλλειν εἴω- ftv, οὐχ ἐπειδὴ τοσοῦτον αὐτῆς τὸ μέτρον μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι ποῦ το. οὐδέν ἐστιν ἕτερον ἤδιον παρ᾽ ἡμῖν. Ἐπεὶ ὅτι γε χαὶ λίθων φύσιν τιμίων, χαὶ παντὸς μέλιτο; ἡδονὴν, χατὰ πολλὴν νιχᾷ τὴν ὑπερδολὴν, ἄχουσον τοῦ Προφήτου λέ- ὕοντος περὶ αὐτῶν, xai τὴν ὑπερδολὴν ταύτην δεικνύν- τας Ἐπιθυμητὰ γὰρ, φησὶν, ὑπὲρ χρυσίον xal Altjor εἰμιον XoJb b, καὶ γλυχύτερω ὑπὲρ μέ.ϊι xal κηρίον" ἀλλὰ τοῖς ὑγιαίνουσι" διὸ ἐπήγαγε, Kal γὰρ ὁ δοῖ.λὸς cov φυλάσσει αὐτά. Καὶ [5] ἀλλαχοῦ πάλιν, εἰπὼν αὐτὰ γλυχέα, προσέθηχε, Τῷ άρυγγί μου. Ὡς γλυκέα γὰρ, eno, τῷ (άρυγγί μου τὰ Adyid σου. Καὶ τὴν ὑπερ- Co^» πάλιν διατηρεῖ, vov: Ὑπὲρ né. καὶ κηρίον τῷ σεόματί μου" ἐπειδὴ σφόδρα Ovlatuz. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς νοσοῦντες προσερχώμεθα τούτοις" ἀλλὰ θεραπεύ- σαντες τὴν ψυχὴν, οὕτω δεχώμεθα τὴν ἑστίασιν. Διὰ γὰρ $9770 τοσαῦτα προειπὼν, οὐδέπω χαθῆχα εἰς τὰς ῥήσεις ταῦτας, (va ἔχαστος πάντα ἀποθέμενο; ἀῤῥωστία: τρό- τοῦ, ὥσπερ εἰς αὑτὸν εἰσιὼν τὸν οὐρανὸν, οὕτως εἰσίῃ χαθαρὸς χαὶ θυμοῦ, χαὶ φροντίδο;, χαὶ ἀγωνίας Buos:- *i;, καὶ τῶν ἄλλων * ἀπηλλαγμένο; παθῶν". Οὐ (30
"A αἰ ὡς '
ee γρή. b ( 0d. 106, cum Bibl. el S2r., πολύν C Abi G22wv ázxvtwv
ἔστιν ἑτέρως χερδᾶναί τι μέγα ἐντεῦθεν, μὴ πρότερον οὕτως ἀναχαθάραντα τὴν ψυχήν. Καὶ μὴ μοι λεγέτω τις ὅτι βραχὺς ὁ χαιρὸς ὁ μεταξὺ τῆς συνάξεω: τῆς μελλού- σῆς. "E£fcott γὰρ οὐχὶ ἐν πέντε μόνον ἡμέραις, ἀλλὰ χαὶ ἐν μιᾷ ῥοπῇ μεταθέσθαι τὸν βίον ἅπαντα. Τί γὰρ, εἰπέ pot, λῃστοῦ χαὶ ἀνδροφόνου χεῖρον ; οὐχὶ τὸ ἔσχατόν τοῦτο τῆς χαχίας εἶδός ἔστιν; "AXX ὅμως εἰς τὸ ἄχρον τῆς ἀρετῆς εὐθέως ἔφθασε, χαὶ εἰς αὐτὸν ἐχώργοσς τὸν παράδεισον" οὐχ ἡμερῶν δεηθεὶς, οὐχ ἡμίσους ἡμέρας, ἀλλὰ βραχείας ῥοπῆς. Ὥστε ἔξεστιν ἄφνω μεταθέσθα:, χαὶ γενέσθαι χρύσεον ἀντὶ πηλίνου. Ἐξπειδὴ γὰρ οὐ φύ- σει d τὰ τῆς ἀρετῆς xal τῆς xaxía; ἐστὶν, εὔχολος fj μετάθεσις, πάσης ἀνάγχης ἀπηλλαγμένη. Ἑὰγ θέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, φησὶ, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς gá- γεσθε. Ὁρᾷς ὅτι βουλήσεως δεῖ μόνης ; βουλήσεως, οὐ τῆς χοινῆς μόνον ταύτης, τῆς τῶν πολλῶν, ἀλλὰ τῆς ἑσπουδασμένης. Ἐπεὶ ἅπαντας οἶδα εἰς τὸν οὐρανὸν θέ- λοντα; ἀναπτῆναι νῦν, ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων δεῖ τὴν θέ- λησιν ἐπιδείξασθαι. Καὶ γὰρ ὁ ἔμπορος; θέλει πλουτεῖν, ἀλλ᾽ o) μέχρι τῆς διανοίας τὸ θέλειν ἵστησιν, ἀλλὰ χαὶ πλοῖον χατασχευάζεται 5, xal συνάγει ναύτας, καὶ παρα- καλεῖ χυδερνήτην, xai τοῖς ἄλλοις ἅπασι χατασχευάζει «b πλοῖον, χαὶ χρυσίον δανείζεται, xal περᾷ πέλαγος, xal εἰς ξένην ἄπεισι γῆν, xaX χινδύνους ὑπομένει πολ- λοὺς. xai τὰ ἄλλα πάντα ἅπερ ἴσασιν οἱ τὴν θάλατταν πλέοντες. Οὕτω χαὶ ἡμᾶς δεῖ τὴν βούλησιν ἐπιδείξασθαι. Πλέομεν γὰρ καὶ ἡμεῖς πλοῦν, οὐ τὸν ἀπὸ γῆ: εἰς γῆν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανόν. Κατασχευάσωμεν οὖν τὸν λογισμὸν τὸν ἡμέτερον πρὸς χυδέρνησιν ἐπιτήδειον τὴν ἄνω φέρουσαν, xaX ναύτας αὑτῷ πειθηνίους, καὶ πλοῖον στερεὸν, ὥστε μῆτε περιστάσει xal ἀθυμίᾳ βαπτίζεσθαι βιωτιχῇ, μήτε ἀλαζονείας ἐπαίρεσθαι πνεύματι, ἀλλ᾽ εὖ - ζωνον εἶναι xal χοῦφον. "Av οὕτω μὲν τὸ πλοῖον, οὕτω δὲ τὸν χυδερνήτην xal τοὺς ναύτας παρασχευάσωμεν, ἐξ οὐρίων πλευσόμεθα, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν ἀληθῆ χυδερνήτην ἐπισπασόμεθα πρὸς ἑαυτούς" ὃς οὐχ ἀφήσει βαπτισθῆναι τὸ σχάφος ἡμῖν, ἀλλὰ x&v μυρίοι πν:ύσω- σιν f ἄνεμοι, καὶ tol; ἀνέμοις ἐπιτιμήσει, καὶ τῇ θαλάτο τι, χαὶ ἀντὶ σάλου πολλὴν ἐργάσεται τὴν γαλήνην.
δ', [6] Κατασχευάσαντες τοίνυν ἑαυτοὺς οὕτως, τῇ ἔπι- οὐσῃ παραγένεσθς τῇ ἐχχλτσία, εἴ γε περισπούδαστον ὑμῖν τι τῶν χρητίμων ἀχοῦσαι xat ἐναποθέσθα: δ τὰ λε- γόμενα τῇ ψυχῇ. Μηδεὶς ὁδὸς ἔστω, μηδεὶς πέτρα, μυδεὶς ἀχανθῶν πεπληρωμένος. Ποιήσωμεν ἑχυτοὺς vegas οὕτω γὰρ χαὶ ἡμεῖς μετὰ προθυμίας τὰ σπέρματα χατα- ὀαλοῦμεν, ἐὰν ἴδωμεν τὴν γὴν χαθαράν᾽" ἐὰν δὲ λιθώδη xai τραχεῖαν, σύγγνωτε μὴ βουλομένοις εἰχῇ πονεῖσθαι" εἰ γὰρ τὸ σπείρειν ἀφέντες, ἀρξόμεθα τὰς ἀχάνθας ἐχ- κόπτειν, πάλιν ἐσχάτης ἀνοίας σπέρματα χαταδαλεῖν εἰς ἀνέργαστον γῆν. Τὸν ταύτης ἀπολαύοντα τῆς ἀχροάσεως, οὐ δεῖ τῆς δαιμονιχῖς μετέχειν τραπέζης. Τίς γὰρ xo:- νωνία δικαιοσύνῃ xal ἀνομίᾳ: Ἔστηχας ἀχούων Ἰωάν- vou, xal δι᾽ ἐχείνου τὰ τοῦ Πνεύματος μανθάνων, xal μετὰ ταῦτα ἀπέρχῃ πορνῶν ἀχουσόμενος γυναιχῶν, αἰσχρὰ φθεγγομένων, αἰσχρότερα ὑποχρινομένων, χαὶ μαλακῶν ῥαπιζομένων *s xal ῥαπιζόντων ἀλλήλους, IIo; δυνήσῃ χαλῶς χαθαρθῆναι, ἐγχαλινδούμενος βορ- 65p:» τοσούτῳ; Τί γὰρ δεῖ χατὰ μέρος πᾶσαν καταλέγειν τὶν ἀσχημοσύνην thv αὐτόθι; Πάντα γὰρ ἐχεῖ γέλως,
d Mss. duo οἱ «od. 706 οὐ φυσιχά. ldem paulo post iav γὰρ oom yr κατασχενάζει, b
f Quidam πνέωσιν.
€ Aii ἀποθέσθαι. Paulo pos ἀνὰ toes QUA SCR. e. anno 1072, ut i nota quadaro Cerot, mesyvux υροττὰς uas uaza. Edi ἑαυτοῖς ]
.o- »-- 9... . e--
38 S. JOANNIS CIIRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANIINOP. 59)
τὰντα αἰσχύνη, πάντα ὄνειδος, xaX λοιδορίαι xaY σχὼμ- ματα" πάντα ἔχλυσις, πάντα λύμη. Ἰδοὺ προλέγω xa παραγγέλλω πᾶσιν ὑμῖν μηδεὶς; τῶν ταύτης ἀπολαυόν- των τῆς τραπέζης, φθειρέτω τὴν ἑαυτοῦ Ψυχὴν τοῖς δη- λητηρίοις ἐχείνοις θεάμασι. Πομπὴ πάντα ἐστὶ τὰ ἐχεῖ λεγόμενα καὶ πραττόμενα σατανιχή. Ἴστε Cb οἱ μεμνη- μένοι, ποίας ἡμῖν ἔθεσθε συνθήχας" μᾶλλον δὲ ποίας ἔθεσθε τῷ Χριστῷ, ὅτε ὑμᾶς αὐτὸς ἐμυσταγώγει" τί πρὸς αὐτὸν εἴπατε, τί περὶ τῆς πομπῆς τῆς σατανιχῆς αὐτῷ διελέχθητε, πῶς μετὰ τοῦ σατανᾶ χαὶ τῶν ἀγγέ- λων αὐτοῦ, xal ταύτῃ τότε ἀπετάττεσθε, xal ὑπισχνεΐ- σθε, μηδὲ παραχύψειν ἐχεῖ ; Δέος οὖν οὐ μικρὸν, μὴ περὶ τὰς τοιαύτας ὑποσχέσεις ἀγνώμων τις γενόμενος, áv- ἀξιὸον ἑαυτὸν χαταστήσῃ * τῶν μυστηρίων τούτων. Οὐχ ὁρᾷς πῶς ἐν ταῖς βασιλιχαΐ; αὐλαῖς, οὐχ οἱ προσχεχροὺυ- κότες, ἀλλ᾽ οἱ τετιμημένοι χαλοῦνται μεθέξοντες τῆς γνώμης ἐχείνης, χαὶ εἰς τοὺς φίλους τάττονται τοὺς βα- σιλιχκούς ; Πρεσδευτὴς ἡμῖν ἦλθεν ἐξ οὐρανοῦ, παρ᾽ αὖ-
* Aliqui καταστῆσαι. Infra τῆς γνώμης ἐχείνης. Recte conjícit
Savilius legendum τῆς γνώμης ἐκείνον, nempe regis; sed omnia exemplaria ἐκείνης habent. '
τοῦ πεμφθεὶς τοῦ Θεοῦ, «tpi τινων ἀναγκαίων διαλεξέ- μένος" εἶτα ὑμεῖς ἀφέντες ἀχοῦσαι τί βούλεται καὶ εἴ διαπρεσδεύεται πρὸς ἡμᾶς, χάθησϑε μίμων ἀχούοντες. Καὶ πόσων οὐχ ἄξια ταῦτα χεραυνῶν, πόσων αχηπτῶν ; “Ὥσπερ γὰρ τραπέζης οὐ χρὴ μετέχειν δαιμονίων" οὔτως οὐδὲ ἀκροάσεως δαιμονίων, οὐδὲ μετὰ ῥυπαρᾶς τῆς ἐσθῇ το; εἰς τὴν λαμπρὰν τράπεζαν παραγενέσθαι τὴν τοσού- των γέμουσαν ἀγαθῶν, ἣν αὐτὸς παρεσχεύασεν ὁ Θεός. Τοσαύτη γὰρ αὐτῆς ἡ δύναμις, ὡς καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν αὑτὸν ἁθρόον ἡμᾶς ἐπᾶραι, μόνον ἐὰν σώφρονι διανοίᾳ προσέχωμεν. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν συνεχῶς τοῖς θείοις ἐπ. ᾳδόμενον λόγοις b ἐπὶ τῆς παρούσης μεῖναι ταπεινότη- tO," ἀλλὰ ἀνάγχη πτερωθῆναι εὐθέως, χαὶ πρὸς αὐτὸν ἀναπτῆναι τὸν ἄνω [7] χῶρον, xaX τοῖς ἀπείροις ἐντυχεῖν τῶν ἀγαθῶν θησαυροῖς" ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ- χεῖν, χάριτι χαὶ φιλανθρωπίξ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾽ οὗ xal μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, vov xa ἀεὶ, χαὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. b Quidam λογίοις, non male.
OMIAIA Β΄.
Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος.
α΄. El μὲν Ἰωάννης ἡμῖν ἔμελλε διαλέξεσθαι", χαὶ τὰ αὑτοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐρεῖν, ávavy xatov fjv χαὶ γένος αὐτοῦ χαὶ πατρίδα εἰπεῖν xai ἀνατροφὴν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ οὗτος, ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων φθέγγεται φύσιν, περιιτὸν εἶναί μοι δοχεῖ xal παρέλχον ταῦτα ἀναζητεῖν" μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω περιττὸν, ἀλλὰ χαὶ σφό- ὃρα ἀναγχαῖον. “Ὅταν γὰρ μάθῃς τίς ἦν, καὶ πόθεν, καὶ τίνων, xal ποταπὸς, εἶτα ἀχούσῃς αὐτοῦ τῆς φωνῆς καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀπάσης᾽ τότε εἴσῃ χαλῶς, ὅτι οὐχ ἐχεί- νου ταῦτα ἦν, ἀλλὰ τῆς θείας δυνάμεως, τῆς χινούσης αὐτοῦ τὴν ψυχήν. Ποίας οὖν ἣν πατρίδος; Πατρίδος μὲν οὐξεμιᾶς b, χώμης δὲ εὐτελοῦς xal χώρας φαυλοτέρας, καὶ οὐδὲν φερούσης ἀγαθόν. Τὴν γὰρ Γαλιλαίαν διαδάλ- λουσι μὲν οἱ γραμματεῖς, λέγοντες ᾿Βρώτησον καὶ ἴδε, ὅει ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐχ ἐγήγερται προφήτης. Διαδάλλει δὲ xal ὁ ἀληθῶς Ἰσραηλίτη;, λέγων 'Ex Ναζαρὲς δύναταί τι ἀγαθὸν εἶγαι ; Καὶ ταύτης ὧν τῆς γῆς, οὐδὲ ἐπισήμου χωρίου τινὸς fiv. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ ἐχ προσηγορίας γνωρίμου οὗτος ἐχεῖθεν fjv o, πατρὸς δὲ ἁλιέως πένητος" οὕτω πένητος, ὡς xai τοὺς παῖδας ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν ἀγαγεῖν. “Ἴστε δὲ ἅπαντες, ὅτι οὐ- δεὶς χειροτέχνης αἱρήσεται τὸν υἱὸν ποιῆσαι τῆς τέχνης ^ij; ἑαντοῦ χληρονόμον, πλὴν εἰ μὴ σφόδρα χαταναγχάζοι vavla* χαὶ μάλιστα, ὅταν εὐτελὴς ἡ τέχνη ἧ. ᾿Αλιέων δὲ οὐδὲν πενέστερον, οὐδὲ εὐτελέστερον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἁμαθέστε - ρόν τι γένοιτ᾽ ἄν πλὴν ἀλλὰ xal ἐν αὐτοῖς τούτοις ol μὲν μείζους, ol δὲ ἐλάττους εἰσίν. Ὁ δὲ ἀπόστολος ἡμῖν οὗτος χἀνταῦθα τὴν ἐλάσσω τάξιν ἐπεῖχεν" οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐθήρευεν, ἀλλ᾽ ἐν μιχρᾷ τινι λίμνῃ διέτριδε, xal περὶ ταύτην αὐτὸν στρεφόμενον μετὰ τοῦ πατρὸς xal Ἰαχώδου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. xal διεῤῥωγότα ῥάπτοντας d δίχτυα (ὃ χαὶ αὐτὸ τῆς ἐσχά- τῆς πενίας ἦν), οὕτως ἐχάλεσεν ὁ Χριστό;. Παιδείας δὲ ἕνεχεν τῆς ἔξωθεν, ἔστι μὲν χαὶ ἐχ τούτων μαθεῖν, ὅτι οὐδ᾽ ὁτιοῦν αὐτῷ μετῆν. "AJ δὲ xat ὁ Λουχᾶς μαρ- «υρεῖ * γράφων, ὅτι οὐ μόνον ἰδιώτης, ἀλλὰ xat ἀγράμ-
* Sie Sav. et alii. Mor. ; .U . Alius et eod τὲ διαλέγεσθαι. Unus διαλέξαι. Alius
b Notat Savilius, post. πατρίλος οὐδεμιᾶς subintelligendum κῶν ἐπισήμων. Melius legeretur πόλεως οὐδεμιᾶς, κώμης δε, ez nulla civitate, ex vico. Ver nullus coder r^
* Sav. οὗτος ἦν. Mor. οὗτος ἐκεῖθεν ἦν. Alius οὗτος ἐχεῖθεν, omisso ἦν. Unus et cod. 706 εἰ μὴ οὗτος ἐκεῖθεν' πατρός.
4 Unus et cod. - μὴ 7o ἐκεῖθεν “ Moualf. μαρτυρεῖν. Km.
ματος hv: εἰκότως. Ὃ γὰρ οὕτω πένης, xaX μέτε εἰς ἀγορὰς ἐμδάλλων, μήτε ἀξιοπίστοις ἐντυγχάνων ἀνδρά- σιν, ἀλλὰ τῇ ἀλείᾳ προσηλωμένος, εἴποτε δέ τινι καὶ συν- ἐγένετο, χαπήλοις ἰχθύων χαὶ μαγείροις ὁμιλῶν, τί τῶν θηρίων καὶ ἀλόγων» ἔμελλεν [8] ἄμεινον διαχεῖσϑαι ; πῶς δὲ οὐχὶ αὐτῶν μιμεῖσθαι τῶν ἰχθύων τὴν ἀφωνίαν ; Οὗτος δὴ οὖν ὁ ἀλιεὺς, ὁ περὶ λίμνας στρεφόμενος καὶ δίχτυα xai ἰχθῦς, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ τῆς Γαλιλαίας, ὁ πατρὸς ἁλιέως πένητος, xal πένητος πενίαν f τὴν ἐσχάτην, ὁ ἰδιώτης ἰδιωτείαν χαὶ ταύτην τὴν ἐσχάτην, ὁ γράμματα ptite πρότερον μαθὼν, μὴτε ὕστερον μετὰ τὸ συγγενέ- σθαι τῷ Χριστῷ, ἴδωμεν τί φθέγγεται, χαὶ περὶ τίνων ἡμῖν διαλέγεται. "Apa περὶ τῶν ἐν ἀγροῖς ; περὶ τῶν ἐν ποταμοῖς ; περὶ συμδολαίων ἰχθύων ; ταῦτα γὰρ ἴσως παρὰ ἁλιέω; ἀχούσεσθαι προσδοχᾷ τι;. ᾿Αλλὰ μὴ δεί- σητε" τούτων μὲν γὰρ οὐδὲν ἀχουσόμεθα᾽ τὰ δὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖ;, xa & μηδεὶς μηδέπω ἔμαθε πρὸ τούτου. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ὑψηλὰ δόγματα, xaX πολιτείαν ἀρίστην͵ xat φιλοσοφίαν ἤχει χομίζων, ὡς εἰχὸς τὸν ἀπ᾽ αὐτῶν φθεγ- γόμενον τῶν τοῦ Πνεύματος θησαυρῶν [ὡς ἀπ᾽ αὐτῶν ἄρτι παραγενόμενος τῶν οὐρανῶν * μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοὺς ἔχεῖ πάντας εἰχὸς ἣν εἰδέναι, ὅπερ καὶ ἔφθην εἰπών ]- Ταῦτα οὖν ἁλιέως, εἰπέ μοι ; ῥήτορος δὲ ὅλως ; σοφιστοῦ δὲ ἢ φιλοσόφου ; παντὸς € δὲ τοῦ τὴν ἔξωθεν πεπαιδευ- μένου σοφίαν ; Οὐδαμῶ;. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνης ἁπλῶς ψυχῆς περὶ τῆς ἀχηράτου χαὶ μαχαρίας ἐχείνης φύσεως τοιαῦτα φιλοσοφεῖν, περὶ τῶν μετ᾽ ἐχείνην δυνάμεων, περὶ ἀθανασίας xal ζωῆς ἀπείρου, περὶ φύσεως σωμά- τῶν θνητῶν τε χαὶ ἀθανάτων ὕστερον ἐσομένων, περὶ χολάσεως, περὶ τοῦ μέλλοντος δικαστηρίου, περὶ τῶν ἐσομένων bh εὐθυνῶν, τῶν ἐν ῥήμασι, τῶν ἐν πράξεσι, τῶν ἐν λογισμοῖς χαὶ διανοίᾳ " χαὶ τί μὲν ἄνθρωπος, εἰδέναι i, τί δὲ xócpoc* xal τί μὲν ὁ ὄντως ἄνθρωπος, τί δὲ ὁ δοχῶν μὲν εἶναι, οὐχ ὧν ξέ " τί καχία, χαὶ τί ἀρετή.
β΄. Τούτων γὰρ ἔνια ἐζήτησαν μὲν οἱ περὶ [Ἰλάτωνα xal Πυθαγόραν - τῶν γὰρ ἄλλων οὐδὲ ἁπλῶς μνημονεντέον ἡμῖν φιλοσόφων" οὕτω χαταγέλαστοι ἐντεῦθεν μεθ᾽ ὑπερ- δολῆς γεγόνασιν ἅπαντες. Οἱ δὲ τῶν ἄλλων θαυμασθέντες κλέον παρ᾽ αὐτοῖς, xai πιστευθέντες εἶναι χορνφαῖοι τῆς ἐπιστήμης ἐχείνης, οὗτοι μάλιστα τῶν ἄλλων εἰσίν"
t Mss. non pauci ἁλιέως, πένης κένητος πενίαν. bebe Πάντως ipic suspicatur Savilius, sed «παντός optime . In τῶν ἐκείνην δυνάμεων. nterpres eg videtar μετ᾽ ἐχείνης, Ped omnes mss. usc! ἐκείνην bent^ Δ Sie Sav. ei multi mss. Morel. πραττομένωον. i Mor. et quidam ross. εἰδέναι. Sav. et aliit εἰπεῖν.
89 IN JOANNEM ΠΟΜῚΙ,. 1f. al. $0
tjosis illis spectaculis corrumpat. llla quippe omnia dieta εἰ facia, pompa satanica sunt. Scitis autem quotquot initiati estis, qu:e pacta nobiscum inieritis ; imo qux cum Christo, quando ille ipse est qui vos initiat : quid illi dixeritis; quse de satanica pompa eum illo verba habueritis; quomodo ct satane et angelis ejus simul abrenuntiaveritis , promiseritisque vos ad illa non deflexuros esse? Timendum ergo admodum ne quis bis violatis promissionibus, sese his indigaum mysteriis effecerit. Annon vides quo- modo in regiis xdibus, non ii qui in aliquo offende- runt , sed qui in honore habentur, consilii participes advocentur, et inter amicos regis constituantur? Legatus nobis de cxlo venit, ab ipso Deo missus, de necessariis nos rebus alioquuturus. At vos nihil curantes audire quid velit, quidve loquatur, sedeiis
mimos audientes. Et quot quantisque fulminibus h:ee digna non fnerint? Ut enim non licet participare mens: d:xemoniorum , sic nec illa d:&moniaca audire fas est, neque sordida veste ad lautam illam mensam tot bonis refertam accedere, quam apparavit ipsc. Deus. Tanta enim ejus vis est, ut repente nos ad czlum ipsum rapiat : si tamen vigili mente attenda- mus. Neque enim qui divinis sermonibus frequenter institutus est , in hoc vili statu manet : sed necessario
statim evolat, et sublimem illum petit locum, immen- sisque potitur thesauris: quos utinam mnos omnes consequamur, gralia et benignitate Domini nostri
Jesu Christi, per quem et cum quo Patri. gloria,
unaque sancto Spiritui, nuuc et semper, et in szcula
seculorum. Amen.
HOMILIA 1I.
Cav. A. v. 1. ]n principio erat Verbum.
1. Si Joannes nos alloquuturus esset, et sua nar- raturus, e re foret, ejus genus , patriam et educatio- nem recensere. Quia vero non ipse, sed per illum Deus humanam alloquitur naturam, superfluum mihi videtur liec. disquirere; imo vero id non supervaca- neum fuerit, sed valde necessarium. Cum enim didi- ceris quis, unde, a quibus ortus , qualis vir fuerit , deindeque audieris ejus vocem philosophiamque to- tam, tunc probe scies hzc verba non ejus esse, sed divine viriutis, ejus animam moventis. Qua ergo foit patria ? Nulla quidem patria (a); sedex vico prodiit et regione abjecta, quie nihil alicujus pretii ferret. Calilzam enim contemnunt scribe cum aiunt : Juter- roge et vide, quod ez Galilea non surgit propheta ( Joan. 7. 52 ). Nihili facit eam ille quaque vere hraelita dicens : Ez Naszaret potest aliquid boni esse (Joan. 1. 46 )? Neque igitur ex insigni quopiam ejus regionis loco erat. Sed neque nomen ejus ibi notum, patre piscatore paupere : quin ita paupere υἱ fillos eadem in arte exerceret. Scitis porro omnes, nullum artificem cupere filium sux artis heredem relinquere, sisi summa paupertate coactum ; maxime vero si ars εἰ vilis. Piscatoribus vero nibil pauperius, nihil abjectios ; imo nihil indoctius : attamen inter eos, alii majores, alii minores sunt. Apostolus vero inter mi- acres compatabatur : neque enim in mari piscabatur, sed in modico stagno : ibique versantem cum patre et Jaeobo fratre, quibuscum retia reficiebat ( quod erat extrem: paupertatis indicium ), Christus voca- vit. Hinc intelligitur quam expers fuerit exteruz discipline. Alioquin vero Lucas testificatur ipsum non modo idiotam , sed etiam illiteratum fuisse ( Act. 4. 15) ; et jure quidem. Nam qui ita pauper erat, ut neque fotnm adiret, neque cum honestis rivibes versaretur, scd cum solis piscium eauponibus
A) se Bolsium et Savil., post vocem patria, subintelli- est : nemo emm sine patria est. Melius
bte textus iustauraretur, si voci patria substitucretur vox eéritate; tunc enim legereur, ex ila quidem ciritute, sed
e£ tcu. PATROL. ἀκ. LIX.
et coquis , qua in re feris et brutis przferri potuerit ? quomodo non piscium inslar mutus fuerit ? Hic tameu piscator, qui circa stagna, retia et pisces versabatur, ex lletlisaida Galile», patre piscatore paupere, ex- trema inopia laborante, qui rudis erat et summe imperitus, qui literas nec ante, nec postquam Christo hesit, edidicit, videamus quid loquatur, et quibus de rebus edisserat. Num de agris, de flumiuibus, do piscium commercio? talia enim fortassis ex piscatore audire quis exspectet. Verum ne timeatis ; nihil quippe hujusmodi audiemus ; sed cavlestia tantum, et qua nemo hactenus edidicit, Tam sublimia enim dogmata, tam przclarum vitze institutum, tantamque philosophiam nobis afferet, quantam par 65 eum, qui ex thesauris Spiritus hausit ; (d) [tamquam modo ex calo descenderit; imo neque oinnes qui in cxlo erant h:xec scivisse verisimile est , ut jam dixi. ] Il.ec- cine, qumso , piscatoris erant ? an rhetoris ? au so- phiste vel philosophi? an cujuspiam externa illa imbuli sapientia ? Nequaquam. Neque enim human;e mentis prorsus est de immortali illa et beata natura ia philosophari, neque de potestatibus qui post illam sunt, vel de immortalitate et vita zeterna, vel de corporibus mortalibus, qu:e immortalia postea futura sunt, de supplicio, de futuro tribunali, de ralionibus exigendis operum, verborum, cogitatio- num ; scire quid sit homo, quid mundus; quid vere homo sit, quid illud quod videtur esse, cum tamen non sit ; quid nequitia, quid virtus.
9. Philosophi externi cum Joanne comparati , quan- tuli sint pretii.—llorum quxdam Plato et Pythagoras rimati sunt : ezeteri namque philosophi noti memo- randi; ità nempe ridiculi omnes fuerunt, Qui vero apud illos admirandi et discipline principes haben- tur, hi maxime sunt : qui de republica et de legibus quadam scripsere, et tamen in omnibus plus quam
(a) Qui uncinis clauduntur, deerant ip. Savil. et Moret. Sed ex uno Codice desumpta sunt, et lecta fueraut a Fran- cisco Aretino. Quod autem dicit Chrvsostonus, ea 4016 nar- rat Joonnes evangelista , nou omnibus angelis nota ante fuisso, jam dixeret sujwa in Prodamio.
207 g
$1 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 52
pueri ridiculi habiti sunt : quod mulieres omnibus communes fecerint, vitam ipsam pessum dederint , et honorem connubii deturparint , aliaque hujusmodi ridicule statuerint ; et in his totum vitze tempus in- sumpserint. De anima vero doctrinam omnium tur- pissiman: statuerunt, dum animas liominum, muscas,
culices , frutices fleri, Deumque ipsum animam esse .
dicerent ; et alia qu:edam turpissima assererent. Nec ea solum de causa culpandi : sed el magnus est ipsis verborum Euripus. Quemadmodum enim in Euripo huc illuc jactati, sic numquam in iisdem perstiterunt, utpote qui ex incerta et fluxa mente loquerentur. Ve- rum non ita piscater liic, qui omnia certa pronuntiat, et quasi in petra stans, numquam titubat. Cum enim in ipsa adyta induci dignatus sit, et ipsum habeat Do- minum in sc loquentem, nihil humanum passus est ; 4t illi haud secus quam ii qui ne per somnium qui- dem in regiam admissi sunt, sed iu. foro cum aliis permixtim hominibus versantur, dum ex propria mente de invisibilibus conjectarent , in summos er- rores inciderunt, de ineffabilibus disserere aggressi !, et quasi c:eci vel ebrii in ipso errore contra se mutuo Ímpegerunt : nec mutuo tantum alii contra alios , sed etiam secum de iisdem rebus semper pugnant. Atqui hic illiteratus , rudis , ex Bethsaida, Zebedzi filius ; elsi Grzci nominum asperitatem admodum rideanl , nihilo tamen minore, imo majore fiducia jam loquar : quanto enim magis barbara ipsis videtur natio illa, et ἃ Grieco instituto aliena, tanto splendidiora nostra videbuntur. Cum enim barbarus et indoctus ea lo- quatur, .que nullus hominum umquam noverat ; nec loquatur modo, sed etiam suadeat (quod si illud so- "uin esset, magnum foret miraculum ; nunc vero prz- ter hoc, etiam aliud majus suppeditetur argumentum quod ea-quz dicuntur divinitus inspirata sint, quia nempe auditoribus omnibus semper doctrinam suam persuaserint ) ; quis immanentem in eo virtutem non mirabitur? lllud enim, ut jam dixi, maximo signo est, ipsum non ex seipso doctrinam et leges proferre. Mic itaque barbarus evangelio suo universum com- prehendit orbem , corpore autem mediam tenuit Asiam , ubi olim philosophabantur omnes Grec di- sciplinze homines ; hincque d:emonibus est. formida- Tilis *, quod in hostium medio fulgeat, illorum cali- ginem exstinguat, daumonumque arceir diruat : anima autem in euin secessit locum, qui talia operanti com- peteret. Ac. Grecorum. quidem opiniones exstincta delet:eque. sunt ; liujus vero res quotidie spleudidio- res evadunt. Ex quo enim hic et reliqui piscatores fuerunt, Pythagors Platonisque disciplinz: , quz prius obtinere videbantur, silentio missze sunt, ac ne nomine quidem illos norunt plerique. Atqui Plato ty- rannos adiit accitus, ut aiunt, amicos babujt inultos, atque in Siciliam navigavit : Pythagoras vero inagnam
Ἢ Hsec, de ineffubilibus disserere aqqressi, posuit in Mar- ine Savilius, licet in uot Mss. babeantur Legit imsisibilihus, pro, nefas. a: quorum unus
3 hincque damonib ΜΕ . alia denk que cacmonibus est formidabilis, in $avil., et
adiens Grzciam, przstgias induxit innumeras (a); nau quod cum bobus loqueretur (id enim de illo nar- ratur), non nisi magica arte prestari poterat. Hincque maxime palam est, quod is qui bruta sic al- loquebatur, nihil utilitatis hominibus przstaret , imo ipsis multum voceret. Certe aptior ad philosophiam erat hominum natura : attamen ille cum aquilis et bobus, ut aiunt, per przstigias loquebatur. Nou ille rationis expertem naturam rationalem effecit ; id quod homo non potest : sed prazestigiis stultos deci- piebat. Non utili doctrina homines instituebat ; sed docebat idem esse fabas edere et parentum capita devorare ; auditoribusque persuadebat , doctoris sui auimam , modo fruticem , modo puellam , modo pi- scem eflici. Annon jure illa exstincta penitus delcta- que sunt 7 Certe jure ac merito, ut ratio postulabat. At non sic illa quz ad rudem illum et illiteratum per- nent : verum Syri , Zgyptii , Indi, Pers, ZEthio- pes, innumer:eque aliz gentes, dogmata ab illo indu- cia in lingiam suam transferentes , barbari licet essent, philosophari didicerunt.
9. Non ergo frustra dicebam , totum orbem thea- trum ipsi fuisse. Neque enim missis congeneribus , vanam brutis instituendis operam ponebat ; quod su- pervacaneum studium et ingens insipientia fuisset ; scd et hujus et aliorum expers vitiorum, id unum curabat, ut totus orbis utile quidpiam edisceret, quod posset illum a terra in czelum transferre. Ideoque non caligine et tenebris doctrinam suam involvit , ut illi, qui prave doctrine sux» obscuritatem ceu velum quodpiam.obtendebant ; sed hujus dogmata sunt ra- diis solaribus clariora : ideo omnibus per orbem hominibus patefacta sunt, Non enim quinque annos rum silentium accedentibus imperabat, ut ille ; nec sic docebat , ut insensibilibus lapidibus assideret; neque numeris omnia definiri fabulabatur : sed abjecta omni hujusmodi ingrata doctrina et pernicie satanica, tan- tam verbis admiscuit facilitatem, ut non modo viris et sapientibus , sed etiam mulierculis οἱ adolescentibus dicta omnia perspictia essent. llla enim vera et utilia audituris, esse confirmavit totum, quod postea sequu« tum est, tempus : nam totum ad se pertraxit orbem, et.ab omni aliena trageedia vitam nostram liberavit , postquam hac audita fuere. Quapropter quotquot hsec audimus auiniam effundere optamus potius , quam a dogmatibus ab illo traditis absistamus. Hinc ergo et omui ex parte liquet, nibil humanum ab ipso, sed.di- viua et c:elestia esse dogmata , qux a divina illa ani- ma ad nos pervenerunt. Neque enini verborum stre- pitum, non dictionis fucura, neque nominum verbo- rumque ornatum et compositionem superfluam vel inutilem videbimus (hxc quippe procul sunt ab omni philosophia) ; sed vim inviciam et divinam, et recto» rum dogmatum immensam virtutem , innumerabi-
(a) De Platonis in Siciliam appulsu multi narraverunt.
De Pythagore cum bobus et aquilis colloquio nusquam me legere memini ; nisi forte refüratur ad id quod ait Dio-
genes Laertius in prin vitse ; anumam ejus n quas vellet arbores vel animantes commigrasse ; ceetera qz de a sequuntur , vide apud enem Laer-
31 | IN JOANNEM IIOMIL. 1l. at. 1. 59
οἵ « xai πολιτεῖας μὲν Bvgxsv xax νόμων συνθέντες τινὰ ἔγραξαν ὅμως δὲ ἐν ἅπασι παίδων αἰσχρότερον χατ- εγελάσθησαν. Τὰς τε γὰρ γυναῖχας χοινὰς ἅπασι ποιουν- «ες, καὶ τὸν βίον αὐτὸν ἀνατρέποντες, xal τὸ σεμνὸν διαφθείροντες τοῦ γάμου, καὶ ἕτερα τοιαῦτα καταγέ- λαστα νομοθετοῦντες, οὕτω πάντα τὸν βίον αὐτῶν ἀν- ἄλωσαν. Δογμάτων δὲ ἕνεχεν τῶν περὶ ψυχῆς, οὐδὲ ὑπερ- δολήν τινα χατέλιπον αἰσχύνης λοιπὸν, guía; b, χαὶ χώνωπας, xal θάμνους τὰς τῶν ἀνθρώπων λέγοντες γί- νεῖθαι ψυχᾶς, xat τὸν Θεὸν αὐτὸν ψυχὴν εἶναι φάσκον- τες. xat ἕτερα ἅττα τινὰ τοιαῦτα ἀσχη μονοῦντες. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ χατηγορίας ἄξιον " ἀλλὰ καὶ ὁ πολὺς αὐτῶν [9] τῶν λόγων εὕριπος. Καθάπερ γὰρ ἐν εὑρέπῳ τἕδε χἀχεῖσε περιφερόμενοι, οὕτω: οὐδέποτε ἐπὶ τῶν αὑτῶν ἐστήχεσαν, ἅτε ἀπὸ τῶν ἀδήλων xal ἐπισφαλῶν λογισμῶν πάντα φθεγγόμενοι. ᾿Αλλ᾽ οὐχ ὁ ἁλιεὺς οὗτος οὕτως ἀλλ᾽ ἅπαντα μετὰ ἀσφαλείας φθέγγεται, xal ὥτπερ ἐπὶ πέτρας ἑἐστηχὼς, οὐδαμοῦ περιτρέπεται. Ἐν αὗτοξς Ὑὰρ τοῖς ἀδύτοις γενέσθαι χαταξιωθεὶς, χαὶ τὸν πάντων Δεσπότην ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα ἔχων, οὗ- δὲν ἀνθρώπινον ἔπασχεν ^ ἔχεῖνοι δὲ ὥσπερ οἱ τῶν μὲν βασυείων οὖδὲ ὄναρ ἐπιδῆναι χαταξιωθέντες, ἕξω δὲ ἐπ᾿ ἀγορᾶς μετὰ τῶν ἄλλων διατρίδοντες ἀνθρώπων, xal ἀπὸ τῆς δία; διανοίας χαταστοχαζόμενοι τῶν ἀορά- των, τὴν πολλὴν ἐπλανήθησαν πλόνην 5, περὶ τῶν ἀῤῥή- των διαλεχθῆναι θελήσαντες, χαὶ χαθάπερ τυφλοὶ χαὶ μεθύοντες, χαὶ ἐν αὐτῇ τῇ πλάνῃ ἀλλήλοις προσέῤῥηξαν" oUx ἀλλήλοις ὃὲ μόνον, ἀλλὰ χαὶ ἑαυτοῖς, πολλαχοῦ xal περὶ τῶν αὐτῶν ἀεὶ μετατιθέμενοι. Ὁ δὲ ἀγράμματος οὗτος, ὁ ἰδιώτης. ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ, ὁ Ζεθεδαίου παῖς xàvd μυριάχις χαταγελῶσιν Ἕλληνες τῆς τῶν ὀνομάτων ἀγροιχίας, οὐδὲν ἧττον μετὰ πλείονος αὐτὰ τῆς παῤῥη- σίας ἐρῶ * ὅσῳ γὰρ ἂν τὸ ἔθνος αὑτοῖς βάρθαρον φαίνη- ται χαὶ τῆς Ἑλληνιχῆς ἀπέχον παιδεύσεως, τοσούτῳ λαμπρότερα τὰ ἡμέτερα φανεῖται. Ὅταν γὰρ ὁ βάρθαρος xci ἀμαθὴς τοιαῦτα φθέγγηται, ἃ μηδεὶς τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων συνεῖδέ ποτε, χαὶ μὴ φθέγγηται μόνον, ἀλλὰ xai πείθῃ * χαίτοι ci χαὶ τοῦτο μόνον ἦν, μέγα τὸ θαῦμα $v* vov δὲ πρὸς τούτῳ xal ἕτερον τούτου μεῖζον παρέχῃ τεχμήριον, τοῦ θεόπνευστα εἶναι τὰ λεγόμενα, τὸ φοὺς ἀχούοντας πείθειν ἅπαντας διὰ τοῦ χρόνου παντὸς, τίς οὐ θαυμάπεται τὴν ἐνοιχοῦσαν αὐτῷ δύναμιν ; Καὶ γὰρ χαὶ τοῦτο μέγιστον, ὅπερ ἔφην, τεχμήριον τοῦ μηδὲν οἴχοθεν αὐτὸν νομοθετεῖν. Οὗτος δὴ οὖν ὁ Báp6apo;, τῇ μὲν τοῦ εὐαγγελίου γραφῇ * τὴν οἰχουμέντην κατέλαδεν ἅπασαν, τῷ ὃὲ σώματι μέσην χατέσχε τὴν ᾿Ασίαν, ἔνθα τὸ παλαιὸν ἐφιλοστόφουν οἱ τῆς Ἑλληνιχῆς συμμορίας ἅκαντες, χὰἀχεῖθεν τοῖς δαίμοσίν ἐστι φοδερὸς f, ἐν μέσῳ κῶν ἐχθρῶν διαλάμπων, xal τὸν ζόφον αὐτῶν σδεννὺς, χαὶ τὴν ἀχρόπολιν τῶν δαιμόνων χαταλύω" * τῇ δὲ ψυχῇ πρὸς τὸν χῶρον ἀνεχώρησεν ἐχεῖνον, τὸν ἁρμόττοντα τῷ τὰ τοιαῦτΖ ἐργασαμένῳ. Καὶ τὰ μὲν Ἑλλήνων ἔσδε- ὅται ἅπαντα xal ἠφάνισται, τὰ δὲ τούτου χαθ᾽ ἑχάστην λαμπρότερα γίνεται. Ἐξ ὅτου γὰρ χαὶ οὗτος χαὶ οἱ λοι- ταὶ ἁλιεῖς, ἐξ ἐχείνου τὰ μὲν Πυθαγόρον σεσίγηται xai τὰ Πλάτωνος, δοχοῦντα πρότερον χρατεῖν, καὶ οὐδὲ ἐξ ὀνόματο: αὑτοὺς ἴσασιν οἱ πολλοί" χαίτοι λάτω" xui τυράννοις συνεγένετο μεταχληθεὶς, ὥς φασι, καὶ πολλοὺς * (n Sav. texiu ot deest. Tbid. Mor. καὶ νόμων. Sav. et ms«. mult καὶ δογμάτων. Mox Savil. xal ἐν ἅπασι. Morel. ὅμως δὲ ἣν Mor. μύας. Sav. autem et codicum mss. maxima pars pac, qui vox asseri videtur per sequentem xal κώνωπας. € Alit τὸν πολὺν... πλάνον. Ibidem ilia, περὶ τῶν ἀῤῥήτων διαλεχϑῆναι θελήσαντες, Savil. in margine posuit, licet ip aliquot mss. habeantur. quorum unus ἀοράτων pro ἀῤῥή- twv habet. Hxc porro legit Aretinus interpres. * Ser podus UN ἢ, unus εὐαγγελί f Sw: Mor. et quidaur enis Verba, | er e, 1n Sav. et alils desunt. Verum ab Aretino interprete lecta sunt.
ἔσχεν ἑταίρους, xal εἰς Σιχελίαν ἔπλευτε Πυθαγόρας δὲ τὴν μεγίστην Ἑλλάδα χαταλαδὼν, xa* γοητείας χινῆ- σᾶς δ εἴδη μυρία. Τὸ γὰρ βουσὶ διαλέγεσθαι (xaX γὰρ xa τοῦτό φασιν αὐτὸν [10] πεποιηχέναι) οὐδὲν ἕτερον fj γοητείας ἣν. Καὶ δῆλον μάλιστα ixsiüsv: Ὁ γὰρ τοῖς ἀλόγοις οὕτω διαλεγόμενος, τὸ τῶν ἀνθρώπων οὑδὲν ὠφέλησε γένος, ἀλλὰ xaX τὰ μέγιστα ἔδλαψε. Καίτο: ve ἐπιτηδειοτέρα πρὸς φιλοσοφίας λόγον 1j φύσις ἡ τῶν ἀν- θρώπων ἣν * ἀλλ᾽ ὅμω: ἐχεῖνος ἀετοῖς μὲν χαὶ βουσὶ 8:- ἐλέγετο, χαθάπερ φασὶ, τοητεύων. Οὐδὲ γὰρ τὴν ἄλογον λογιχὴν ἐποίησε φύσιν (οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἀνθρώπῳ τοῦτο), ἀλλὰ μαγγανείαις τοὺς ἀνοήτους ἡ πάτα “ xat ἀνθρώπους ἀφεὶς διδάξαι τι τῶν χρησίμων, ἐπαίδευσεν ὅτι ἴσον ἣν χνάμους φαγεῖν καὶ τὰς τῶν γεννησαμένων" κεφαλάς" xai τοὺς συνόντας ἔπειθεν, ὅτι δὴ ἡ τοῦ διδα - σχάλου Ψυχὴ, ποτὲ μὲν θάμνος ἐγίνετο, ποτὲ δὲ χόργ, ποτὲ bb ἰχθύς. ἾΔρ᾽ οὐχ εἰκότως πάντα ἐσδέσθη Exclva, χαὶ ἠφανίσθη τπἔλεον ; Εἰχότως, χαὶ χατὰ λόγον. ᾿Αλλ᾽ οὐ τὰ τοῦ ἰδιώτου χαὶ ἀγραμμάτου οὕτως ἀλλὰ χαὶ Σύροι, χαὶ Αἰγύπτιοι, χαὶ Ἰνδοὶ, χαὶ Πέρσα:, χαὶ Αἰθίοπες, χαὶ μυρία ἕτερα ἔθνη, εἰς τὴν αὐτῶν μεταδαλόντες γλῶτταν τὰ παρὰ τούτου δόγματα εἰσαχθέντα, ἔμαθον ἄνθρωποι 8áp6apot φιλοσοφεῖν.
γ΄. Οὐχ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι αὐτῷ θέατρον γέγονε πᾶδα 3j οἰχουμένη * οὐ γὰρ δὴ τοὺς ὁμοφύλους ἀφεὶς περὶ τὰς Ἀ τῶν ἀλόγων ἐματαιοπόνε: φύσεις" ὃ περιττῆς φιλοτιμίας xai ἐσχάτης ἀνοίας ἣν" ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων xai τού- «ou χαθαρεύων τοῦ πάθους, ἕν μόνον ἐσπούδοσεν, ὅπως ἡ οἰχουμένη πᾶσα μάθοι τι τῶν χρησίμων xaX δυναμέ- νων αὐτὴν ἀπὸ τῆς γῆς μεταστῆσαι πρὸς τὸν οὐρανόν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ζόφῳ τινὶ χαὶ σχότῳ ἔχρυψεν ἑαυτοῦ τὴν διδασχαλίαν, καθάπερ ἐποίουν ἐχεῖνοι, τῶν ἔνδον ἔνα πο- χειμένων xaxov τὴν ἐν τῷ λέγειν ἀπάφειαν καθάπερ τι παραπέτασμα προδαλλόμενοι" ἀλλὰ τὰ τούτου δόγματα τῶν ἡλιχχῶν ἀχτίνων ἐστὶ φανερώτερα 1 * διὸ καὶ πᾶσι τοῖς χατὰ τὴν οἰχουμένην ἀνθρώποις ἀνήπλωται. Οὐ γὰρ πέντε ἔτη χελεύων τοὺς προσιόντας Gtydv, χαθάπερ ἐἔχεῖνος, οὐδὲ ὡς ἀναισθήτοις παραχαθῇσθαι λίθοις, οὔ - τως ἐδίδασχεν, οὐδὲ ἐν ἀριθμοῖς εἶναι τὸ πᾶν διοριξόμε- νος ἐμυθολόγει " ἀλλ᾽ ἀποῤῥίψας τὴν σατανιχὴν ταύτην ἀηδίαν ἅπασαν xaX λύμην, τοσλύτην τοῖς ῥήμασιν ἐγχατ- έἐμιξεν εὐχολίαν, ὡς μὴ μόνον ἀνδράσι xal συνετοῖς, ἀλλὰ χαὶ γυναιξὶ χαὶ νέοις ἅπαντα εἶναι τὰ λεγόμενα δῆλα. Ἐπίστευτε γὰρ αὑτὰ ἀληθῆ τε εἶναι i χαὶ χρήσιμα τοῖς ἀχουσομένοις ἄπασι᾽ καὶ μαρτυρεῖ πᾶς ὁ μετ᾽ ἐχεῖ- νον χρόνος. "Ὅλην τε γὰρ πρὸς ἑαυτὸν ἐφειλχύσατο τὴν οἰχουμένην, καὶ πάσης ἀλλοχότου τραγῳδίας τὸν ἡμέ- τερον ἀπήλλαξε Biov, μετὰ τὴν τῶν λόγων τούτων ἀχρόα- σιν k, Διά τοι τοῦτο τῆς ψυχῆς ἐλοίμεθα ἂν ἐχστῆναι p.320) οἱ ταῦτα ἀχούοντες, ἢ τῶν δογμάτων τῶν ὑπ᾽ ἐχείνου παραδοθέντων ἡμῖν. Καὶ ἐντεῦθεν τοίνυν xal πανταχόθεν δῆλον, ὅτι οὐδὲν ἀνθριύπινον τῶν τούτου. ἀλλὰ Oclá τε xaX οὐράν: ἔστι διδάγματα ἱ τὰ διὰ τῇς θεία: ταύτης [11] εἰς ἡμᾶς ἐλθόντα ψυχῆς. Οὐ γὰρ χτύπον ῥημάτων οὐδὲ λέξεως κόμπον, οὐδὲ ὀνομάτων χαὶ ῥημά- των χόσμον χαὶ συνθήχην ὀψόμεθα περιττὴν xax ávóvr,-- τον (πόῤῥω γὰρ ταῦτα φιλοσοφίας ἀπάτης), ἀλλ᾽ ἰσχὺν ἄμαχον χαὶ θείαν, xoa δογμάτων ὀρθῶν ἀμήχανον δύναμιν, xai μυρίων ἀγαθῶν χορηγίαν. Ἡ γὰρ κατὰ τὴν ἀπαγγελίαν περιεργία οὕτω περιττὴ ἣν xal σο- φιστῶν ἀξία, μᾶλλον δὲ οὐδὲ σοφιστῶν, ἀλλὰ μειρα- χίων ἀνοήτων, ὡς xal αὐτὸν τὸν παρ᾽ αὐτοῖς φιλό- δοφον εἰσαγαγεῖν τὸν διδάσχαλον τὸν αὑτοῦ σφόδρα ἐπαισχυνόμενον ταύτῃ τῇ τέχνῃ, xai λέγοντα «ot;
δ Sav. et omnes penc mss. χινήσας. Mor. ἐπιδείξας.
b Mor. περὶ τάς. Sav. πρὸς τάς. Mox. Sav. et mss. pene om- nes περιττῆσ φιλοτιμίας. Mor. περὶ τῆς φιλοσοφίας. [utra Morel. πᾶσα μάθοι, Sav. κᾶσα μάθῃ. .
! Quidam habent φανώτερα (leg. φανότερα).
j ἔσεσθαι Mor. ; εἶναι Sav. Mor, ἀπερβμλί
k Sic Sav. et omnes pene m«s. (av.
1 AL ἀγλὰ θεῖά τινα χαὶ eosdem.
25 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCIIEP. CONSTANTINOP. δ,
διχασταῖς, ὅτι ἀχούσονται παρ᾽ αὐτοῦ ῥήματα ἁπλῶς xaY ὡς ἔτυχε 4 λεγόμενα, οὐ μέντοι χεκαλλιεπημένα λόγοις, οὐδὲ ῥήμασί τε καὶ ὀνόμασι χεχοσμημένα. Οὐδὲ γὰρ ἂν δήπου πρέποι, φησὶν, ὦ ἄνδρες, τῇδε τῇ ἡλικίᾳ, ὥσπερ μειρακίῳ πλάττοντι λόγους, εἰς ὑμᾶς αὐτὸν εἰσιέναι. Καὶ ὄρα τὸν πολὺν χαταγέλωτα. Ὃ γὰρ ὡς αἰσχρὸν χαὶ φιλοσοφίας ἀνάξιον χαὶ μειραχίων ἔργον ἐποίησεν αὐτὸν φεύγοντα, τοῦτο μάλιστα πάντων αὐτὸς ἐπετήδευσεν. Οὕτω πανταχοῦ φιλοτιμίας ἦσαν μόνης " καὶ Πλάτωνος οὐδὲν ἔστι θαυμάσαι, ἣ τοῦτο μόνον b. Καὶ χαθάπερ τῶν τάφων τοὺς ἔξωθεν χεχονιαμένους, ἂν ἀπαμφιάσῃς, ἰχῶρος, καὶ δυσωδίας, χαὶ διεφθορότων ὄψει γέμοντας ὀστῶν" οὕτω χαὶ τὰ τοῦ φιλοσόφου δό- γματα, ἂν «rg κατὰ τὴν λέξιν ἀπογυμνώσῃς ὥρας, πολ- λῆς ὄψει τῆς βδελυγμίας πεπληρωμένα, xoi μάλιστα ὅταν περὶ ψυχῆς φιλοσοφῇ, ἀμέτρως τιμῶν τε αὐτὴν xal βλασφημῶν. Τοῦτο γὰρ ἡ διαδολιχὴ παγὶς, μιδαμοῦ τὴν συμμετρίαν τηρεῖν, ἀλλὰ τοῖς ἐφ᾽ ἑχάτερα πλεονασμοῖς
πρὸς δυσφημίαν ἐξάγειν τοὺς ἁλισχομένους αὐτῇ. Nov -
μὲν γὰρ αὐτὴν τῆς τοῦ Θεοῦ φησιν οὐσίας εἶναι" νῦν δὲ αὐτὴν οὕτω; ἀμέτρως; xal ἀσεδῶς ἐπάρας, μεθ᾽ ἑτέρας χαθυδρίξει πάλιν ὑπερθολῆς, εἰς χοίρους xai ὄνους εἰσάγων, καὶ τὰ ἕτι τούτων ἀτιμότερα ζῶα. ᾿Αλλὰ τού- τῶν μὲν ἅλις " μᾶλλον δὲ xal ταῦτα πέρα τοῦ μέτρου. El μὲν γάρ τι χρήσιμον παρ᾽ αὐτῶν fv μαθεῖν, ἔδει χαὶ πλέον ἐνδιατρίδειν" εἰ δὲ ὅσον τὴν ἀσχημοσύνην αὐτῶν καὶ τὸν γέλωτα κατοπτεῦσαι, xal ταῦτα πλέον τοῦ δέον- τος εἴρηται παρ᾽ ἡμῶν. Διὰ ταῦτα € ἀφέντες τοὺς ἐχείνων μύθους. τῶν ἡμετέρων ἁψώμεθα δογμάτων, τῶν ἄνωθεν ἡμῖν χατενηνεγμένων διὰ τῆς γλώττης τούτου τοῦ ἀλιέως, τῶν μηδὲν ἐχόντων ἀνθρώπινον, Φέρε οὖν, αὐτὰς εἰς μέσην τὰς ῥήσεις ἀγάγωμεν, xol ὃ τὴν ἀρχὴν παρεχα- λέσαμεν ὥστε μετὰ ἀχριδείας προσέχειν τοῖς λεγομένοις, τοῦτο xa νῦν ὑπομνήσαντες d. Τί οὖν ἀρχόμενος ὁ εὐαγ- τελιστὴς οὗτος εὐθέως φησίν; Ἔν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, wl ὁ Λόγος ἦν πρὶς τὸν Θεό». Εἶδες παῤῥησίαν xai ἐξουσίαν ῥημάτων πολλήν; πῶς οὐδὲν ἀμφιθάλλων, οὐδὲ εἰκάζων, ἀλλὰ πάντα ἀποφαινόμενος φθέγγεται; Τοῦτο γάρ ἔστι διδασχάλου, τὸ μὴ περιφέρεσθαι ἐν οἷς ἂν λέγῃ. [12] El γὰρ ὁ τοῖς ἄλλοις καθηγησόμενος ἑτέρου δεγθή- σεται τοῦ στηρίξαι δυνησομένου μετὰ ἀσφαλείας αὐτὸν, 90 τὴν τῶν διδασχάλων, ἀλλὰ τὴν τῶν μαθητῶν τάξιν ἐπέχειν ἂν εἴη δίχαιος. ΕἸ δὲ λέγοι τις, Καὶ τί δήποτε τὸ πρῶτον αἴτιον ἀφεὶς, εὐθέως ἡμῖν περὶ τοῦ δευτέρου διείλεκται; τὸ μὲν πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον παραιτησό- μεθα λέγειν e * ἀριθμοῦ γὰρ τὸ Θεῖον ἀνώτερον καὶ χρό- νων ἀχολουθίας. Διὸ xal ταῦτα μὲν παρητησάμεθα᾽ Πατέρα δὲ ὁμολογοῦμεν ἐξ οὐδενὸς ὄντα, xal Υἱὸν ix Πατρὸς γεγεννημένον. ]
8. Ναὶ, φησί" τί δήποτ᾽ οὖν τὸν Πατέρα ἀφεὶς περὶ ποῦ Υἱοῦ διαλέγεται ; Ὅτι ἐχεῖνης μὲν δῆλος ἄπασιν T, εἰ xai μὴ ὡς Πατὴρ, ἀλλ᾽ ὡς Θεός " ὁ δὲ Μονογενὴ: ἠγνοεῖτο. Διὸ εἰχότως τὴν περὶ τούτον γνῶσιν εὐθέως £x προοιμίων ἔσπευσεν ἐνθεῖναι τοῖς οὐχ εἰδόσιν αὑτόν" ἄλλως τε οὐδὲ τὸν Πατέρα ἐν τοῖς περὶ τούτων λόγοις ἀπεσιώπησε. Καὶ θέα μοι τὴν σύνεσιν τὴν πνευματιχῆν. Οἷδε τοὺς ἀνθρώπους τὸ πρεσδύτερον χαὶ τὸ πρὸ πάντων μάλιστα τιμῶντας χαὶ τιθεμένους Θεόν. Διὰ τοῦτο ἐντεῦ-
9 Sav. e! mss. pene onines ἁπλῶς καὶ εἰχῇ. Mor. xap' αὐτοῦ
ἁπλῶς xol ὡς ἔτυχε.
b Hsc, καὶ Πλάτωνος... μόνον, que in Morel. et mss. pluri-
mis leguntur. Sav. in marg. posuit. Legerat interpres. * Mor. διὸ δήπου. dii ;
d Mor addit τοῖς εἰρημένοις π οσθήσομεν. e Hic Mor. adjicit οὐ γὰρ ἡμέτερα ταῦτα. Sav. lizc in mar- gine posuit.
θεν πρῶτον ποιεῖται τὴν ἀρχὴν, xai προϊὼν χαὶ Θεόν φησιν εἶναι" καὶ οὐχ ὡς Πλάτων, τὸν μὲν νοῦν, τὸν δὲ Ψυχὴν λέγων εἶναι" ταῦτα γὰρ πόῤῥω τῆς θείας xot ἀχηράτου φύσεως. Οὐδὲ γὰρ ἔχει τι χοινὸν πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ ἀναχεχώρηχε τῆς πρὸς τὴν χτίσιν χοινωνίας, τῇς χατ᾽ οὐσίαν λέγω, οὐ μὴν τῆς χατὰ τὴν σχέσιν. Διά τοι τοῦτο χαὶ Λόγον αὐτὸν ἐχάλεσεν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει διδάσχειν, ὅτι οὗτος ὁ Λόγος μονογενὴς ἔστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ παθητὴν ὑπολάθοι τις τὴν γέννησιν, mpo- λαδὼν τῇ τοῦ Λόγου προσηγορίᾳ, πᾶσαν ἀναιρεῖ ! τὴν πονηρὰν ὑποψίαν, τό τε ἐξ αὐτοῦ τὸν Υἱὸν εἶναι δηλῶν, xa τὸ ἀπαθῶς, Ὁρᾷς ὅτι, ὅπερ εἶπον, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἐν τοῖς περὶ τοῦ Υἱοῦ λόγοις ἀπεσιώπησεν ; Εἰ δὲ οὐχ ἀρχεῖ ταῦτα τὰ ὑποδείγματα παραστῆσαι τὸ πᾶν, μὴ θαυμάσῃς. Περὶ Θεοῦ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος, ὃν οὔτε εἰπεῖν, οὔτε νοῆσαι xaz' ἀξίαν δυνατόν. Διὸ xal οὗτος οὐσίας μὲν οὐδαμοῦ τίθησιν ὄνομα * οὐδὲ γὰρ δυνατὸν εἰπεῖν αὐτὸ ὅ τι ποτέ ἐστι τὴν οὐσίαν ὁ Θεός * πανταχοῦ bb ἡμῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν δηλοῖ. Τὸν δὲ Λόγον τοῦτον ἴδοι τις ἂν μιχρὸν ὕστερον xal φῶς λεγόμενον, χαὶ τὸ φῶς πάλιν ὀνομαζόμενον ζωὴν δ. Οὐ ταύτης δὲ μόνον ἕνεχεν τῆς αἰτίας οὕτιυς ὠνόμασε αὑτόν" ἀλλὰ πρώτης μὲν ταύτης “ ξευτέρας δὲ, ἐπειδὴ τὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἔμελλεν ἀπαγγέλλειν " Πάντα γὰρ. φησὶν, ὅσα ἤχουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀγήγγειια ὑμῖν. Καλεῖ δὲ αὐτὸν καὶ ζωὴν καὶ φῶς τὸ γὰρ ἀπὸ τῆς γνώσεως φῶς ἡμῖν ἐχαρίσατο. καὶ τὴν ἐντεῦθεν ζωήν. Καὶ ὅλως οὐχ ἔστιν ὄνομα ἕν ἀρχοῦν, οὐδὲ δύο χαὶ τρία, οὐδὲ πλείω b διδάξαι τὰ «spi Θεοῦ" ἀλλ᾽ ἀγαπητὸν διὰ πολλῶν γοῦν δυνηθῆναι xiv ἀμυδρῶς περιδράξασθαι τῶν προσ- ὄντων αὐτῷ. Οὐχ ἀπλῶς δὲ αὐτὸν Λόγον εἴργχεν, ἀλλὰ μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήχης, τῶν λοιπῶν αὖὺ- τὸν xol ταύτῃ χωρίζων. Ὁρᾷς ὡς οὐ μάτην ἔλεγον, ὅτι ἀπὸ τῶν οὐρανῶν φθέγγεται ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς [15] οὗτος ; Ὅρα γοῦν εὐθὺς Ex προοιμίων ποῦ τὴν ψυχὴν πτερώσας xal τὴν διάνοιαν ἀνήγαγε τῶν ἀχονόντων. Πάντων γὰρ τῶν αἰσθητῶν ἀνωτέρω στήσας αὑτὴν. πρὸ γῆς, πρὸ θαλάσσης, πρὸ οὐρανοῦ, καὶ ὑπὲρ τοὺς ἀγγέ- λους χειραγωγεῖ, καὶ ὑπεράνω τῶν Χερουθὶμ xal τῶν Σεραφὶμ, καὶ ὑπὲρ τοὺς θρόνους, καὶ ὑπὲρ τὰς ἀρχὰς. χαὶ ὑπὲρ τὰς ἐξουσίας, xai πάσης ἀπλῶς ἐπέχεινα χτί- σεως ὁδοιπορεῖν ἀναπείθει. Τί οὖν ; ἄρα πρὸς τοσοῦτον ἀναγαγὼν ὕψος, ἐνταῦθα γοῦν ἡμᾶς στῆσαι ἴσχυσεν ; Οὐδαμῶς * ἀλλ᾽ ὥσπερ εἴ τις τὸν ἑστῶτα παρ᾽ αἰγιαλὸν, xai βλέποντα πόλεις, xal ἀχτὰς, xal λιμένας, ἐπειδὰν εἰς μέσον ἀγάγῃ πελάγους, τῶν μὲν προτέρων ἀπέστη- σεν, οὗ μὴν ἔστησέ που τὸ ὄμμα αὐτῷ, ἀλλ᾽ εἰς ἄπειρον ἤγαγε θεωρίαν " οὕτω xoi ὁ εὐαγγελιστὴς πάσης ἡμᾶς ἀνωτέρω τῆς χτίσεως ἀγαγὼν, καὶ πρὸς τοὺς ἀνωτέρω ταύτης παραπέμψας αἰῶνας, μετέωρον τὸ ὕμμα ἀφίησιν, οὐ διδοὺς ἐπιλαθέσθαι τινὸς τέλους εἰς τὸ ἄνω, ἐπειδὴ μηδέ ἐστιν. ᾿Ανελθὼν γὰρ εἰς ἀρχὴν ὁ λόγος, ζητεῖ ποίαν ἀρχήν" εἶτα τὸ Ἦν εὑρίσχων, ἀεὶ φθάνων αὐτοῦ τὴν διάνοιαν, οὐχ ἔχει ποῦ στῆσαι τὴν λογισμὸν, ἀλλ᾽ ἀτενὲς ἐνορῶν καὶ μηδαμοῦ λῆξαι δυνάμενος, ἀποχαμὼν ὑπο- στρέφει πάλιν ἐπὶ τὰ χάτω. Τὸ γὰρ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, οὐ- δὲν ἕτερόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ εἶναι ἀεὶ δηλωτιχὸν, xal ἀπείρως εἶναι. Εἶδες φιλοσοφίαν ἀληθῆ καὶ δόγματα θεῖα, οὐχ οἷα τῶν Ἑλλήνων. χρόνους τιθέντων, χαὶ τοὺς μὲν πρεσδυτέρους, τοὺς δὲ νεωτέρους εἶναι λεγόντων θεούς ; ᾿Αλλ᾽ οὐδὲν τοιοῦτον i παρ᾽ ἡμῖν. Εἰ γὰρ θεὸς : Mar. od sel n Gad LI dv quam in marg habet Sav
b Οὐδὲ πλείω deest in quibu«dam mss. i Alii οὐδὲν τούτων.
$5 IN JOANNEM HOMIL. Π. al. 1. 54
liemque bonorum largitionem. Nam in predicatione nimia verborum curiositas superflua esset, et sophi- stis digna ; imo non sophistis, sed pueris insipientibus ; ita ut apud eos ipse philosophus induceret magistrum
suum quem sux artis pudebat, quique dicebat judici- 4
bus ipsos audituros ab se esse verba sine artificio, et ut casus ferebat , prolata ; non exquisitis ornata di- etis, non. verbis et nominibus selectis fucata. Neque enim par est , inquiebat, o viri, hujus ztatis virum, adolescenüs proferre verba coram vobis judicibus. Ac vide quam sit illud ridiculum. Quam enim rem tam- quam turpem, philosophia indignam, adolescentium- que opus, magistrum suum fugere dixit, huic inaxime ipse operam dedit. [ta ubique ambitioni studebant illi ; (e) (nihilque preter hoc in Platone adiniratione di. gnum videtur.] Ac quemadmoduin si sepulcra exterius dealbata aperueris, sanie, foetore, corruptisque ossi- bus plena videbis : ita si philosophi dogmata dictio- Bis ornatu nudaveris, multa videbis abominatione plena ; maxime si de anima philosophetur, quam ni- mnio honore ad blasphemiam usque afficit. llic enim diabolicus laqueus est, mensuram nusquam servare , sed in utrumque extremorum illo captos per pravam doctrinam deducere. Nunc enim illam ex Dei sub- stantia esse dicit ; nunc illam prxter modum et im- pie elatam , per alteram hyperbolen deturpat, dum illam in porcos, asinos, inque viliora animantia indu- cit. Sed Πέρα satis sunto ; imo ultra modum de his disseruimus. Si quid enim utile ab illis edisci posset, pluribus iis insistere oportuisset ; sin vero tantum quantum ad eorum declarandam turpitudinem satis esset, dicendum oportuit, li:»c plus quam satis sunt. Quare missis illorum fabulis , jam nostra attingamus dogmata, quz nobis per hujusce piscatoris linguam de cxlo demissa sunt, qu:eque nihil habent huma- num. Age ergo , hzc dicta in medium afferamus , et ut initio hortati sumus, dictis esse attendendum, hoc punc iterum monemus. Quid ergo initio dicit evange- lista * 4. 1n principio erat Verbum, et Verbum erat apud Dewn. Vidistin' fiduciam et vim verborum ma- ximam ? quomodo nihil dubitans , nihil conjiciens, sed omnia affirmantis more loquatur? Hoc est enim doctoris , non vacillare in iis qux profert. Nam si is qui alios instituit , altero opus habeat, qui dicta sua confirmare possit, non doctorum , sed discipulorum ordinem jure obtineat. Si quis vero dixerit, Cur prima emissa causa, statim nobis de secunda disserit ? pri- mum et secundum hic dicere recusabimus : divinitas enim et numero et temporum consequentia superior est. ideoque his repudiatis, Patrem confitemur ex nnllo esse, Filiumque ex Patre natum.
4. Cur Joannes, relicto Patre, de Filio disserat. Describuntur sapientia εἰ sublimitas evangeliste. — Recte, inqnies : verum cur relicto Patre, de Filio disserit? Quia ille cognitus omnibus erat, si non ut Pater, saltem ut Deus : Unigenitus vero ignorabatur. Ideoque jure a principio statim ejes notitiam indere
(6) Quz uncinis clauduntur, Savil. in. margine posuit.
festinat iis qui ipsum nom noverant. Alioquin vero Patrem in hoc sermone non tacuit. Ac vide mihi spi- ritualem prudentiam. Novit homines jam olim etante omnia Deum prx omnibus colere et asserere. Ideo inde yrincipium fecit, et progressus Deum esse di- cit. Non sicut Plato alterum mentem, alterum ani- mam esse dicit : [56 enim procul sunt a divina illa et immortali natura. Neque enim commune quidpiam nobiscum hahet, sed longe est a cominunicatione cum creaturis ; secundum substantiam dico, non secundum habitum. ldeo Verbum illum appellavit. Cum enim docturus esset hoc Verbum esse unigeni- tum Filium Dei, ne quis generationem passibilem
suspicaretur, przmissa Verbi appellatione: omnem
tollit malam suspicionem, dum et Filium ex ipso esse, et impassibiliter Filium esse declarat. Viden' quomode, ut jam dixi, cum de Filio loqueretur, Pa- trem non tacuit ? Quod si h:ec non satis sint ad totam rem declarandam, ne mireris. De Deo namque nobis est sermo, quem pro diguitate neque dicere, neque cogitare possumus. Ideo hic substantizte nomen nus- quam ponit ; quia nemo potest dicere quid Deus sit secundum substantiam : ubique autem illum nobis ex operibus demonstrat. Siquidem hoc Verbum vi- dere est postea lucem dictum, et lucem rursus ap- pellari vitam *. Neque hac solum de causa sic illum vocavit : sed hzc prima causa est secunda, quia qua: Patris erant nobis erat nuntiaturus; nam ait : Om- nia qu& audivi a Patre, annunitiavi vobis (Joan. 15. 15). Vocat. autem illum et vitam et lucem : nam cognitionis lucem nobis dedit, et ex luce vitam. 1n summa non unum nomen, non duo, non tria, non plura satis sunt ad ea qux Deum spectant edocenda : sed optandum est, ut etiam per nulia vel obscure possimus ea quz ad Deum spectant complecti. Non autem simpliciter Verbum appellavit, sed cum arti- culi adjectione a reliquis ipsum distinxit. Viden' me non frustra dixisse hunc evangelista nobis de cxlo loqui? Auimadverte enim, quo sublimitatis statini, a principio auditorum mentem et animam evexerit. Postquam enim illam supra omnia qux? sub sensum cadunt, supra terram, mare, cxlum evexit, etiam supra Cherubim, Seraphim, Thronos, Principatus, Potestates, supra omnem denique creaturam ince- dere suasit. Quid igitur ? an postquam nos ad tan- tam sublimitatem deduxit, ibi nos sistere potuit ? Nequaquam ; sed perinde ac si quis stantem ad littus maris, ac respicientem urbes, oras, portus; post- quam in medium pelagus adduzerit, a prioribus qui- dem amovit, at aspectui ejus terminos non posuit , sed immensum ipsi spectaculum dedit : sic et evan. gelista postquam nos supra omnem creaturam in- duxit, οἱ ad superiora creaturis s:ecula misit, subli- mem oculum mentis relinquit, qui nullum finem in supernis attingere possit, eo quod nullus sit. Nam ubi ad principium ascendit ratio, qu:erit quid sit illud principium : deinde ubi illud, Erat, reperit,
: worel. hunc locum sic habet....... ef lucem rursus appellari tam , et vitam vocari veruotem. ;
59 S. JOANNIS CIIRYSOSTOMI ARCIIEP. CONSTANTINOD. 40 |
homines turbari necesse esset. Omnes enim idem navigamus pelagus, neque fieri potest , ut extra flu- ctus ei tempestates versemur. Quod si quidam extra tempestatem et furibundum mare degant, palam est tempestatem nou a negotiis oriri, sed a statu mentis nostre. Si hanc igitur ita comparemus, ut omnia facile ferat, nulli fluctus, nulla tempestas, sed tran- quillitns nobis semper aderit. Verum nescio quo pacto, cum nihil horum dicere in proposito haberem, in tantam admonitionem devenerim. Ignoscite, quxeso, longitudinem. Etenim vereor, et admodum vereor, ut lioc studium meum felicem exitum habeat ; nam si fisus essem, neutiquam vos his de rebus alloquutus essem. Satis certe sunt qux diximus, ut omnia vobis facilia reddantur. Tempus autem est ut ad rem pro- positam veniamus, ne vos defessi hxc certamina adeatis. Certamina quippe nobis prostant contra ve- ritatis hostes, contra eos qui nihil non agunt , ut Filii Dei gloriam, imo potius suam dejiciant. llla quippe semper manet ut est, nibil per maledicam lingaam imminuta : illi vero, dum eum, quem se adorare dicunt, prosternere student, vultum suum infamia replent, et animam supplicio addicunt. Quz- uan ergo dicuut illi, dum nos hzec proferimus ? Illud, In principio erat verbum , non :ternitatem simpliciter indicire : nam hoc de cxlo etiam et de terra dictum fuit. O impudentiam et impietatem ingentem ! De Deo te alloquor, et tu mihi terram et homines terra ortos affers in medium? Ergo quia Christus Filius Dei di- citur et Deus, et homo similiter fllius Dei οἱ deus predicatur ( nam Ego dixi, inquit, dii estis, et filii Exzcelsi omnes | Psal. 81. 6 ] ), cum Unigenito conten- des de filiatione, et dices ipsum nihil plus habere, quam tu habeas? Nequaquam, ait. Atqui illud ipsum agis, etsi non dicas. Quomodo? Quia dicis, te per gratiam adoptionem percepisse , ipsumque similiter : cum autem dicis ip:um non natura. filium esse , nihil aliud probas, quam per gratiam filium esse. Cxeterum videamus ea, qui nobis afferunt testimonia: 1n principio fecit Deus celum et terram. Terra autem erat invisibilis el incomposita (Gen. 4.1.2). Et, Erat homo ex Armathaim Sipha ( 4. Heg. 4.1). Hzc ipsis firma videntur. Et vere firma suut, sed ad demonstrandam doctrinze nostre veritatem : nam ad illorum blasphe- miam comprobandam omnium debilissima sunt. Quid enim, quirso, commune habet illud , Fecit, cuim illo, Erat? quid Deus cum homine? Cur ea. misces qu:e misceri non possunt? cur confundis ea quie divisa sunt, et qua sursum, deorsum ponis? [116 enim illad , Erat, non :eternitatem ostendit, si solum spe- ctetur; sed si addatur cum illis, Jn principio erat, et, Verbum erat. Quemadmodum ergo illud , Esse, cum de hornine dicitur, presens tautum. indicat tempus ; cum autem de Deo, :ternitatem demonstrat ; »ic et illud, Erat, de nostra dictum natura, preteritum tempus significat, ipsumque finitum; cum autem de Deo , :ternitatem indieat. Satis ergo erat ei , qui au» diret Terram, et llominem, uihil amplius de illis cogitare, quam natura creata conveniat. Nam quod
factum est , quidquid tandem sit , in tempore vel gs. culo factum est : at Filius Dei , non temporibus tan tum , sed s:eculis omnibus superior est: nam illorem el creator et opifex est : dicitur enim, Per quem fecit et s&cula ( Hebr. 4. 2). Qui autem opifex. est, ante opificia haud dubie fuit. Quoniam vero quidam ita im» sensati sunt, ut postea majus quidpiam de sua digai- late suspicentur, illo verbo, Fecit, et illo, Homo erat, auditoris mentem pr:eoccupat, et omnem impuden- Liam exscindit. Nam que facta sunt omnia, cselum, terra, tempore facta sunt, temporale principium ha- bent, eorumque nihil sine principio est, quia faeta sunt. Itaque eum audis ipsum fecisse terram, et ho- minem esse, superflue nugaris , et inutilia effutis *. Ego enim aliam lyperbolen afferre possum. Quxnam illa est ? Si de terra dictum esset , In principio terra erat ; et de homine, In principio erat homo, neque ita quid majus de illis suspicandum fore, quam ilia qua& nuuc cognoscimus. Nam pr:xmissa terrz et ho- minis appellatione, quidquid de illis dicatur, non potest animus majus quidpiam de illis imaginari, quam ea qux» scimus: ut contra, Verbum, etiamsi tenue quidpiam de illo dictum fuerit, non permittit tamen aliquid abjectum et vile de se existimari. Enimvero de terra sic postea dicitur : Terra autem erat invisibilis et incomposita ( Gen. 1. 2 ). Cum dixis- set enim ipsum fecisse terram, et ipsi proprium ter- minum posuisset, secure jam qu:e sequuntur enarrat ; guarus neminem ita stultum esse, ut illam sine priu- cipio et non factam esse suspicetur. Terrzx quippe nomen, et illud, Fecit, satis sunt ut vel adinodum $tulto suadeant , ipsani nec xternam , nec non factam esse, sed ex eorum numero qux in tempore condita sunt.
9. Praterea autem illud , Erat, de terra et de ho- mine * dictum, non simpliciter exsistentiam signifl- cat ; sed de homine dictum, indicat ipsum ex tali esse loco; de terra autem, illam tali csse modo. Neque enim simpliciter dixit, Terra erat, et postea tacuit ; sed qualis post creationem esset addidit, nempe, I wisibilis erat et incomposita , adhuc aquis operta et admixta. Et de Elcana non dixit solum quod esset homo, sed adjecit unde esset, De Armathaim Sipha. De Verbo autem non sic. Et me pudet profecto hxc simul indagare. Si eniin repreheudimus eos qui circa bomiucs hoc agunt, quaudo multum est inter eos qui comparantur virtutis discrimen, licet illi ex una. ea- demque substantia sint : quando et circa naturam et circa alia infinitum est interstitium , quomodo nou extremz dementi:e fuerit has quistiones movere? Sed nobis ille propitius sit, quem ipsi blasphewits inpetunt. Hujusmodi namque dictorum adhibendo- rum necessitatem non nos induximus , sed illi nobis obtulere, qui salutem impuguant suam,
Akternitas Filii probatur. — Quid ergo dico? lllud, Erat , de Verbo dictum, significare ipsum zternum
! worel. habet , noli superflue nugari, te. inutilibus im-- plicans ratiunculis. 3 Alii legunt, de c«lo, pro, de homtne.
ἂς ' Ν et Ὁ ἔστιν, ὥσπερ οὖν καὶ ἔστιν, οὐδὲν πρὸ αὑτοῦ" εἰ Δη- μιουργὸς πάντων, πρῶτος αὐτός" εἰ Δεσπότης καὶ Κύ- ριος ἁπάντων, πάντα μετ᾽ αὐτὸν, xal χτίσματα xol αἰῶνες. Ἑδουλόμην καὶ εἰς ἀγῶνας χαθιέναι ἑτέρους" ἀλλ᾽ ἴσως ἀπέχαμεν ἡμῖν 4 ἡἧ διάνοια. Διὸ παραινέσας ἐχεῖνα, ἅπερ ἐστὶν ὑμῖν xat πρὸς τὴν τῶν εἰρημένων, χαὶ πρὸς τὴν τῶν λεχθησομένων ἀχρόασιν χρήσιμα, πά- λιν σιγήσομαι. Τίνα δὴ οὖν ταῦτά ἐστιν ; Οἶδα πολλοὺς ἰλιγγιάσαντας πρὸς τὸ τῶν λεχθέντων μῆχος. Τοῦτο δὲ γίνετα!, ὅταν ἡ ψυχὴ πολλοῖς φορτίοις βαρύνηται βιωτι- κοῖς. Καθάπερ γὰρ τὸ ὄμμα, ὅταν μὲν καθαρὸν T xal διαυγὲς, ὀξυδερχές τέ ἐστι, χαὶ οὐχ ἂν ἀποχάμοι ῥᾳδίως καὶ τὰ λεπτότατα σώματα χαταμανθάνον, ἐπειδὰν᾽ δὲ χυμοῦ τινος ἀπὸ τῆς χεφαλῆς ἐπιῤῥεύσαντος πονηροῦ, ἣ χάτωθεν λιγνύος καπνώδους ἀνενεχθείσης, πυχνή τις πρὸ τῆς χόρης γένηται νεφέλη, οὐδὲν οὐδὲ τῶν παχντέ- ρων σαφῶς ἀφίησι συνιδεῖν " οὕτω χαὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς υίνεσθαι πέφυχεν. Ὅταν μὲν γὰρ ἐχχεχαθαρμένη τυγ- χάνῃ, καὶ μηδὲν ἔχῃ πάθος ἐνοχλοῦν, ἀτενὲς ἐνορᾷ πρὸς ἅπερ ἐνορᾷν χρή" ὅταν δὲ πολλοῖς ἐπιθολωθεῖσα πάθεσιν, ἀπολέσῃ τὴν ἑαυτῆς b ἀρετὴν, πρὸς οὐδὲν τῶν ὑψηλῶν ἀρκχέσαι δύναται ῥᾳδίω:;, ἀλλὰ ἀποχάμνει ταχέως xal ἀναπίπτει, xal πρὸς ὕπνον ἀποχλίνασα xal ῥᾳθυμίαν, τὰ πρὸς ἀρετὴν xaX ζωὴν τὴν x ταύτης αὐτῇ διαφέροντα παραπέμπεται, καὶ οὗ προσίεται μετὰ προθυμίας πολλῆς. 14] ε΄. "Ὅπερ (va μὴ καὶ ὑμεῖς πάθητε (οὐ γὰρ παύ- ὅομαι ταῦτα ἀεὶ παραινῶν), ἐπιῤῥώσατε ὑμῶν τὴν διά- γοιαν, ἵνα μὴ τὰ αὐτὰ ἀχούσητε, ἅπερ οἱ πιστοὶ τῶν Ἑ δραίων παρὰ Παύλου. Καὶ γὰρ ἐχείνοις πολὺν ἔφησε τὸν λόγον γεγενῆσθαι, χαὶ δυσερμήνευτον, οὐχ ἐπειδὴ φύσει τοιοῦτος ἦν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ, φησὶν, ὑμεῖς Νωθροὶ γεγόνατε ταῖς ἀχοαῖς. Ὁ γὰρ ἀσθενὴς xaX ἄῤῥωστος, xai ὑπὸ τῆς Bpayuloylag ὡς ὑπὸ μαχρηγορίας παρεν- οχλεῖσθαι πέφυχε, χαὶ τὰ σαφῆ xal τὰ εὐδιάλυτα δυσ- κατάληπτα εἶναι νομίζει. ᾿Αλλὰ μηδεὶς ἔστω ἐνταῦθα τοιοῦτος "ἀλλὰ πᾶσαν ἀπελάσας φροντίδα βιωτιχὴν, οὕτω τούτων ἀχονέτω τῶν δογμάτων. Ὅταν γὰρ ἐπιθυμία χρημάτων χατέχῃ τὸν ἀκροατὴν, οὐχ ἂν δύναιτο xa ἐπιθυμία χατασχεῖν ἀχροάσεως ὁμοίως, ἐπειδὴ μηδὲ ἀρκχεῖ πολλαῖς ἐπιθυμίαις μία τυγχάνουσα 1) ψυχὴ, ἀλλ᾽ ἡ ἑτέρα τῇ ἑτέρᾳ λυμαίνεται, χαὶ σχιζομένη ἀσθενεστέρα γίνεται, ἐπιχρατούσης τῆς ἑτέρας χαὶ τὸ πᾶν εἰς ἑαυτὴν δαπανώσης. Τοῦτο xal ἐπὶ παίδων συμόὄαίνειν εἴωθεν. Ὅταν μὲν γὰρ ἕνα τις ἔχῃ μόνον, μεθ᾽ ὑπερδολῇς ἀγαπᾷ τὸν ἕνα * ὅταν δὲ πολλῶν γένηται παίδων πατὴρ, xat τὰ τῆς διαθέσεως διαιρεθέντα ἀσθενέστερα γίνεται. Εἰ δὲ ξ,0α φυσιχὴ τυραννὶς καὶ δύναμις, xaX συγγενῆ τὰ φι- λούμενα, τοῦτο συμὄαίνει᾽ τί ἂν εἴποιμεν ἐπὶ τῆς χατὰ προαίρεσιν ἐπιθυμίας καὶ διαθέσεως, χαὶ μάλιστα ὅταν οἱ ἔρωτες οὗτοι ἀπ᾽ ἐναντίας ἀλλήλοις διαχέωνται; Ἕναν- τίον γὰρ χρη μάτων ἔρως ἔρωτι τοιαύτης ἀχροάσεως. Εἰς τὸν οὐρανὸν εἴσιμεν εἰσιόντες ἐνθάδε. Οὐ τῷ τόπῳ λέγω, ἀλλὰ τῇ διαθέσει" ἕνεστι γὰρ xal ἐπὶ γῆς ὄντα ἑστάναι ἐν οὐρανῷ, xa τὰ ἐχεῖ φαντάζεσθαι, xal τὰ ἐχεῖθεν ἀχούειν. Μηδεὶς οὖν τῷ οὐρανῷ τὰ τῆς γῆς ἐπεισαγέτω " μηδεὶς ἐνταῦθα ἑστὼς, τὰ χατὰ τὴν οἰχίαν μεριμνάτω. Τὴν γὰρ οἰχίαν καὶ τὴν ἀγορὰν ἔδει τὰ ἐντεῦθεν περι- φέρειν χέρδη χαὶ ἔχειν, οὐ ταύτην τοῖς ἐχ τῆς οἰχίας καὶ τῆς ἀγορᾶς φορτίοις βαρύνεσθαι. Διὰ ταῦτα εἴσιμεν
* Accessit &uiv e Sav. et cod. 706.
b Sav. et quidam alii τὴν αὑτῆς. —
* Savil.: Malo , Νί apis huic loco. Mss. omnes θρό- vov liabent. lbid. Sav. et Mor. ἀποῤῥυψώμεϑα, mauusecripn multi ἀποτριψώωεθα, unus ἀποῤῥιψιόμεθν, alius &nowvtpo- μεθα. Ha: omncslectiones ferri possunt,
IN JOANNEM ΠΟΜΙ͂Ι,. If. ai. 1
,
παρὰ τὸν τῆς διδασχαλίας θρόνον *, ἵνα ἐντεῦθε, τὸν ἔξωθεν ἀποῤῥυψώμεθα ῥύπον. "Ἂν δὲ μέλλωμεν καὶ τῇ μιχρᾷ ταύτῃ σχολῇ ἀπὸ τῶν ἔξω λεγομένων ἣ πραττομέ- νων λυμαίνεσθαι, βέλτιον μηδὲ εἰσελθεῖν τὴν ἀρχήν. Μηδεὶς τοιγαροῦν ἐν ἐχχλησίᾳ τὰ χατὰ τὴν οἰχίαν με- λετάτο;, ἀλλὰ xal ἐν olx(a τὰ χατὰ τὴν ἐχχλησίαν xt- νείτω. Πάντων ἡμῖν ἔστω ταῦτα τιμιώτερα. Τῆς γὰρ Ψυχῆς ταῦτά ἐστι, τοῦ σώματος δὲ ἐχεῖνα " μᾶλλον δὲ xal σώματι xai Ψυχῇ τὰ ἐνταῦθα λεγόμενα διαφέρει. Διὰ τοῦτο ταῦτα μὲν Éste) προηγούμενα ἔργα, πάρεργα δὲ ἅπαντα τὰ ἄλλα. Ταῦτα μὲν γὰρ καὶ τῆς μελλούσης χαὶ τῆς παρούσης ἐστὶ ζωῆς " ἐχεῖνα δὲ οὐδ᾽ ἑτέρας, ἐὰν μὴ κατὰ τὸν ὑπὲρ τούτων τεθέντα διοιχῆται νόμον. Οὐ, γὰρ δὴ μόνον τί μετὰ ταῦτα ἐσόμεθα, xal πῶς: τότε ζη- σόμεθα, ἐντεῦθεν ἔστι μαθεῖν μόνον, ἀλλὰ πῶς καὶ τὸν d παρόντα οἰχονομήσομεν βίον. Ἰατρεῖον γὰρ ὁ οἶχος οὗτος ἔστηχε * πνευματιχὸν, ἵνα ἅπερ ἂν λάδωμεν ἔξωθεν τραύματα, ἐντεῦθεν θεραπεύσωμεν * οὐχ ἵνα καὶ ἐντεῦ- θεν συλλέξαντες ἕπερα, οὕτως ἀπίωμεν. "Av γὰρ τοῦ Πνεύματος [15] ἡμῖν τοῦ ἁγίου διαλεγομένου μὴ mpos- ἐχωμεν, οὐ μόνον τὰ πρότερα f οὐχ ἀπολουσόμεθα, ἀλλὰ xai ἕτερα προσληψόμεθα. Προσέχωμεν τοίνυν τῷ βιδλίῳ μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς ἡμῖν ἀναχαλυπτομένῳ. Οὐδὲ γὰρ πολλῆς δεηπόμεθα λοιπὸν πραγματείας, ἂν τὰς ἀρχὰς xai ὑποθέσεις μετὰ ἀχριδείας μάθωμεν " ἀλλὰ μιχρὺν ἐν προοιμίοις πονέσαντες, δυνησόμεθα τοῦ λοιποῦ κατὰ τὸν Παῦλον χαὶ ἄλλους νουθετεῖν. Σφόδρα γάρ ἐστιν ὑψηλὸς ὁ᾿Απόστολος οὗτος, καὶ πόλλῶν γέμει δογμάτων, καὶ τούτοις ἐνδιατρίδει μᾶλλον f| ἑτέροις. Μὴ δὴ φπαρέβ- γως ἀχούωμεν. Διὰ τοῦτο γὰρ ἡμεῖς καὶ χατὰ μιχρὸν ἐξηγούμεθα, ὥστε ὑμῖν εὔληπτα πάντα γενέσθαι καὶ μὴ διαφυγεῖν τὴν μνήμην. Φοδηθῶμεν τοίνυν μήποτε γενώ- μεθα τῆς φωνῆς ἐχείνης ὑπεύθυνοι τῆς λεγούσης" El μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον. Τί γὰρ ἕξομεν τῶν οὐχ ἀκηχοότων πλέον, ὅταν xa μετὰ τὴν ἀχρόασιν μηδὲν οἴκαδε ἀπέλθωμεν ἔχοντες, ἀλλὰ θαυμάζοντες τὰ εἰρημένα μόνον ; Δότε τοίνυν ἡμῖν, εἰς ἀγαθὴν σπεῖραι γῆν" δότε, ἵνα ἡμᾶς. ἐπισπάσησθε μει- ζόνως. Καὶ εἴ τις ἀχάνθας ἔχει, τὸ πῦρ ἐπαφιέτω τοῦ Πνεύματος εἴ τις σχληρὰν καὶ ἀντίτυπον χαρδίαν, λι- παρὰν ποιείτω αὐτὴν xal ἁπαλὴν τῷ αὐτῷ χρώμενος mupl 5. Εἴ τις χατὰ τὰς ὁδοὺς ὑπὸ πάντων πατεῖται τῶν λογισμῶν, πρὸς τὰ ἐνδότερα εἰσίτω, χαὶ μὴ προχείσθω τοῖς βουλομένοις εἰς ἁρπαγὴν ἐπιέναι, ἵνα χομῶντα ὑμῶν ἴδωμεν τὰ λήϊα. Καὶ γὰρ ἂν οὕτως ἑαυτῶν ἐπιμελώμεθα, χαὶ μετὰ φιλοπονίας τῆς ἀχροάσεως ἐχώμεθα ταύτης τῆς πνευματιχῆς, εἰ xal μὴ ἀθρόον, ἀλλὰ κατὰ μιχρὸν πάντων γοῦν ἀπαλλαγησόμεθα τῶν βιωτιχῶν. Διὸ προσ- ἐχωμεν, ἵνα μὴ χαὶ περὶ ἡμῶν λέγηται, ὅτι’ ᾿Ασπίδος κω::ῷῆς τὰ ὦτα αὐτῶν, Τί θηρίου διενήνοχεν ὁ τοιοῦτος &xpoazf; εἰπέ μοι. Πῶς δὲ οὐκ ἂν εἴη παντὸς ἀλογώ- τερὸς ἀλόγου, ὁ Θεοῦ διαλεγομένου μὴ προσέχων ; Εἰ γὰρ *b εὐαρεστεῖν 1 τῷ Θεῷ, τοῦτό ἐστιν ἄνθρωπον εἷ- ναι" ὁ μηδὲ, ὅπως τοῦτο χατορθώσειεν, ἀχοῦσαι θέλων, οὐδὲν ἕτερον f| θηρίον ἐστίν. Ἐννόησον οὖν ὅσον ἂν εἴη χαχὸν, τοῦ Χριστοῦ θέλοντος ἡμᾶς ἐξ ἀνθρώπων ἐδαγ- γέλους ποιεῖν, αὐτοὺς ἐξ ἀνθρώπων εἰς θηρία μετα- ποιεῖν ). Τὸ γὰρ τῇ γαστοὶ δουλεύειν, χαὶ τῇ τῶν χρη-
d Articulus accessit e Savil. θην .
* Sav. οὗτός ἐστι, οἱ paulo post ἐνταῦθα pro ἐντευθεν.
f Quidam, τὰ πρότερον. . .
e de Sa NM. eX OO ewe τον Nos . jS TAENANA CS.
Ὁ τῶν. οἱ QWRAARXA τοῖν. τὰ ROS. Ont. Y NUR CS tes
$NAÓSSOAN ἌΝΟΔΟΝ ἌΝ. VUVVERUAUS .
57 S. JOANNIS ΟΠΠΎΒΟΘΤΟΜΙ ARCHIEP. CONSTANTINOP. o8
μάτων ἐπιθυμίᾳ κατέχεσθαι, καὶ ὀργίζεσθαι xal δάκνειν xal λαχτίζειν, οὐκ ἀνθρώπων, ἀλλὰ θηρίων ἐστί. Καίτοι τὰ μὲν θηρία, ἕν ἕχαστον, ὡς εἰπεῖν, ἔχει πάθος, χαὶ τοῦτο χατὰ φύσιν - ὁ δὲ ἄνθρωπος ὁ τῶν λογισμῶν τὴν ἀρχὴν ἐχδαλὼν καὶ τῆς χατὰ Θεὸν πολιτείας ἀποῤῥαγεὶς, πᾶσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει τοῖς πάθεσι" χαὶ οὐχ ἔτι θηρίον γίνεται μόνον, ἀλλὰ τέρας πολύμορφόν τι xaX ποιχίλον, χαὶ οὐδὲ τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως συγγνώμην ἔχει. Προαι- ρέσεως γὰρ καὶ γνώμης ἡ κακία πᾶσα. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτό ποτε ταῦτα περὶ τῆς Ἐχχλησίας ὑποπτεῦσαι τοῦ Χρι-
στοῦ" πεπείσμεθα γὰρ περὶ ὑμῶν [16] τὰ χρείττονα xai ἐχόμενα σωτηρίας. ᾿Αλλ᾽ ὅσῳ πεπείσμεθα, τοσούτῳ τῶν προφυλαχτιχῶν οὐδὲν ἧττον ἀποστησόμεθα λόγων * ἕνα πρὸς αὐτὴν ἀνελθόντες τὴν χορυφὴν τῶν ἀρετῶν, τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν * y γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι χαὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾽ οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ- νων. ᾿Αμήν.
UMIAIA Γ΄.
Ἔν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος.
α΄. Προσοχῆς μὲν ἕνεχεν τῆς περὶ τὴν ἀχρόασιν, πε- ριττὸν λοιπὸν ὑμῖν παραινεῖν" οὕτω ταχέως τὴν παραί- γεσιν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐδείξατε. Ἢ τε γὰρ συνδρομὴ, τό τε ἀτενὲς τῆς στάπεως, xal τὸ συνωθοῦντας ἀλλήλους τὸν ἐνδοτέρω τόπον ἐπείγεσθαι καταλαδεΐν, καὶ ὅθεν ἂν εὐσημοτέρα γένοιτο ὑμῖν ἡ παρ᾽ ἡμῶν φωνὴ, καὶ τὸ πιεζομένους μὴ θέλειν ἀναχωρεῖν, ἕως ἂν τὸ πνευματι- xbv τοῦτο διαλυθῇ θέατρον, xal οἱ κρότοι, xai οἱ θόρυ- 6ot, xal πάντα ἁπλῶς τὰ τοιαῦτα, τεχμήριον ἃ τῇς ἐν τῇ φυχῇ θερμότητος ἂν εἴη καὶ τῆς φιληχοῖας ὑμῶν. Διὸ xa περιττὸν περὶ τούτου παρεγγυᾷν᾽ ἐχεῖνο μέντοι εἰ- πεῖν xal παραχαλέσαι ávayxatoy ἡμῖν, ὥστε μεῖναι ταύ- τὴν ἔχοντας τὴν σπουδὴν" xat μὴ μόνον ἐνταῦθα αὐτὴν ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ χαὶ οἴχοι γενομένους, τὸν ἄνδρα πρὸς τὴν γυναῖχα, τὸν πατέρα πρὸς τὸν παῖδα περὶ τού- τῶν διαλέγεσθαι" καὶ λέγειν μὲν τὰ παρ᾽ ἑαυτοῦ, ἀπαι- τεῖν δὲ τὰ παρ᾽ ἐχείνων, xal τὸν καλὸν τοῦτον εἰσφέρειν ἅπαντας ἔρανον. Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις, ὅτι τὰ παιδία πρὸς ταῦτα ἡμῖν ἀπησχολῆσθαι οὐ χρή " ἐχρῆν μὲν γὰρ οὐ μόνον ἀπησχολῆσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐν τούτοις μόνοις ἔχειν τὴν σπαυδῆν. Πλὴν ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσθένειαν ὑμῶν οὐ λέγω τοῦτο, οὐδὲ αὐτὰ τῆς ἔξωθεν ἀπάγω σχολῆς b, ὥσπερ οὐδὲ ὑμᾶς τῶν πολιτικῶν ἀφέλχω πραγμάτων. ᾿Αλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἑπτὰ τούτων ἡμερῶν μίαν ἀξιῶ τῷ χοινῷ πάν- τῶν ἡμῶν ἀναθεῖναι Δεσπότῃ. Πῶς γὰρ οὐχ ἄτοπον, τοὺς μὲν οἰχέτας ἡμῖν χελεύειν ἅπαντα δουλεύειν τὸν χρόνον, ἡμᾶς δὲ μηδὲ τὴν ἐλάττω σχολὴν ἀπονέμειν τῷ Θεῷ, χαὶ ταῦτα τῆς δουλείας ἁπάσης ἐχείνῳ μὲν οὐδὲν προστιθείσης ιἀνενδεὲς γὰρ τὸ Ostov), εἰς τὸ συμφέρον δὲ περιισταμένης ἡμῖν; ᾿Αλλ᾽ εἰς θέατρα ὁ μὲν αὐτοὺς ἄγοντες, οὔτε μαθήματα, οὔτε ἄλλο τι τῶν τοιούτων προ- ὀάλλεσθε" ἂν δέ τι τῶν πνευματιχῶν χερδᾶναι δέοι xal συναγαγεῖν, ἀσχολίαν τὸ πρᾶγμα ὀνομάζετε. Καὶ πῶς οὐ πκαροξυνεῖτε τὸν Θεὸν, πᾶσι μὲν τοῖ; ἄλλοις σχολάζοντες καὶ χαιρὸν ἀπονέμοντες, τὸ δὲ τὰ αὐτοῦ μεταχειρίζειν, ὀχληρὸν xaX οὐχ εὔκαιρον εἶναι νομίζοντες τοῖς παισίν .
Μὴ ταῦτα, μὴ, ἀδελφοί. Καὶ γὰρ αὕτη μάλιστα ἡ ἡλιχία τούτων δεῖται τῶν ἀκουσμάτων. ᾿Ἀπαλὴ γὰρ οὖσα, ταχέως [17] ἐναπατίθεται τὰ λεγόμενα, καθάπερ τινὸς σφραγῖδος τῆς ἀχροάσεως ἐν χηρῷ τῇ διανοίᾳ τῇ τούτων ἐντυπουμένης.Αλλω; τε xai ὁ βίος αὐτοῖς τότε ἀρχὴν ἔχει πρὸς χαχίαν ἀποχλῖναι f| ἀρετήν."Ἂν οὖν τις αὐτοὺς ἀπὶ αὐτῶν τῶν ἀρχῶν xat τῶν προθύρων d ἀπαγάγῃ μὲν τῆς πονηρίας, χειραγωγήσῃ δὲ πρὸς τὴν ἀρίστην ὀδὸν, ὥσπερ εἰς ἕξιν τινὰ χαὶ φύσιν αὐτοὺς καταστήσει λοιπόν "
* Mor. et quidam mss. τεχμήριον. Sav. et alii τεκμήρια. b Alii ἀπάγω σπουδῆς. δὼ di * Alli νῦν δὲ εἰς δέατρα. A Savil. et mss. plurimi ἀπ' αὐτῶν τῶν θυρῶν. Mor. ἀπ’ ad» bs e ἀρχῶν τῶν προθύρων. Unus ἀπ’ αὐτῶν τῶν προλδύρων 2 .
xaY οὐδὲ ἑχόντες μεταδαλοῦνται ῥᾳδίως πρὸς τὸ χεῖρον, τῆς συνηθείας ταύτης ἑλχούσης αὐτοὺς πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ἐργασίαν. Οὕτως ἡμῖν τῶν γεγηραχότων αἰδεσι- μώτεροι γενήσονται, καὶ τοῖς πολιτιχηῖς χρησιμώτεροε πράγμασιν, ἐν νεότητι τὰ τῶν πρεσδυτέρων ἐπιδειχνύ- μενοι. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὥσπερ ἔφθην εἰπὼν, τοιαύτης ἀπο- λαύοντας ἀχροάσεως, xal ἀποστόλῳ τοιούτῳ συγγινομέ- νους, μὴ μέγα τι καὶ γενναῖον ἀγαθὸν λαδόντας ἀπελθεῖν, χἂν ἀνὴρ, χἂν γυνὴ, xàv νέος ὁ ταύτης μετέχων τῆς τραπέζης f. Εἰ γὰρ τὰ θηρία τὰ παρ᾽ ἡμῖν λόγῳ * ῥυ- θμίζοντες ἡμεροῦμεν, πόσῳ μᾶλλον τῇ πνευματιχῇ ταύτῃ διδασχαλίᾳ τοὺς ἄνδρας τοῦτο ἐργασόμεθα, ὅταν χαὶ τοῦ φαρμάχου καὶ τοῦ θεραπευομένου πολὺ τὸ μέσον fj; 00e γὰρ ἡ ἐν ἡμῖν ἀγριότης τοσαύτη, ὅση ἡ ἐν ἐχεῖ- vot, * ἡ μὲν γὰρ φύσεως, ἡ δὲ προαιρέσεώς ἐστιν * οὗτα τῶν λόγων ἡ ἰσχὺς ἡ αὐτή. Ἐχείνη μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης ἐστὶ διανοίας, αὕτη δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως xai τῆς χάριτος. Ὁ τοίνυν ἀπογινώσχων ἑαυτοῦ, τὰ Onpfa ἐννοείτω τὰ ἥμερα, καὶ οὐδέποτε τοῦτο πείσεται" συνεχῶς παρὰ τοῦτο ἴτω τὸ ἰατρεῖον, τῶν τοῦ Πνεύματος ἀχουέτω νόμων διὰ παντὸς τοῦ χαιροῦ, καὶ οἴχαδε ἀπελθὼν &To- γραφέτω τὰ ἀχουσθέντα τῇ διανοίᾳ * xaX οὕτως ἔσται kv ἐλπίσι χρησταῖς καὶ ἀσφαλείᾳ πολλῇ, τῇ πείρᾳ τῆς πρὸ- χοπῆς αἰσθανόμενος “Ὅταν γὰρ ὁ διάδολος ἴδῃ τοῦ Θεοῦ τὸν νόμον ἐγγῥαφέντα τῇ ψυχῇ. καὶ πλάκας αὑτοῦ γενο- μένην τὴν καρδίαν, οὐ προσελεύσεται λοιπόν. Ἔνθα γὰρ ἂν f) γράμματα βασιλιχὰ, οὐχ ἐν στήλῃ χαραγέντα χαλχῇ, ἀλλ᾽ ἐπὶ θεοφιλοῦς διανοίας ἁγίῳ Πνεύματι τυπωθέντα, xaX πολλῆς ἀποστίλθοντα τῆς χάριτος, οὐδὲ ἀντιδλέψαε ἐχεῖνος δυνήσεται, ἀλλὰ πόῤῥωθεν ἡμῖν δώσει τὰ νῶτα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φούθερὸν ἐχείνῳ χαὶ τοῖς παρ᾽ ἐχείνου ὑποτιθεμένοις f λογισμοῖς, ὡς διάνοια τὰ θεῖα μελετῶσα, χαὶ ψυχὴ ταύτῃ διαπαντὸς ἐγχειμένη τῇ πηγῇ. Τὴν γὰρ τοιαύτην o0 λυπῆσαί τι τῶν παρόντων δυνήσεται, χἂν ἀηδὲς fi, οὐ φυσῆσαι καὶ ἐπᾶραι, κἂν αἴσιον fj 5 - ἀλλ᾽ ἐν τοσούτῳ χειμῶνι χαὶ ζάλῃ γαλήνης ἀπολαύσεται πολλῆς.
β΄. Οὐ γὰρ παρὰ τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν ὁ θόρυδος ἡμῖν ἐγγίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Ἐπεὶ εἰ παρὰ τὰ συμδαίνοντα τοῦτο ἐπάσχομεν, πάντας ἀνθρώπους ταράττεσθαι ἔδει, Πάντες γὰρ τὴν αὐτὴν πλέομεν θάλατταν, xai χυμάτων xal ἅλμης ἐχτὸς εἶναι ἀμήχανον. Εἰ δέ εἰσιν, οἵ τοῦ [48] χειμῶνος ἑστήκασιν ἔξω χαὶ τῆς θαλάττης μαινομένης, εὔδηλον ὅτι τὸν χειμῶνα οὐ τὰ πράγματα ποιεὶ, ἀλλ᾽ f) χατάστασις τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. "Ἂν οὖν αὐτὴν χατασχευάσωμεν οὕτως, ὡς πάντα φέρειν εὐχόλως, οὐχ ἔσται χειμὼν ἡμῖν, οὐδὲ χλυδώνιον, λευκῆς ἀεὶ τῆς γα- λήνης οὔσης. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐχ oiba πῶς προθέμενος μηδὲν
e »r , T ^
f ro tento deed dn mss. plurimis, et a Savilio in
margine positum fuit. δ Mor. χὰν ἐξαίσιον X.
51 IN JUANNEM HONIL. 1iI. al. 1|. 58
UPsal, 57. 5). Qua in re, quzso, a fera differt hujus- modi auditor ? Quomodo nun sit irrationabili quovis irrationabilior, qui Deo loquente non attendit ? Nam si placere Deo, illud est homo esse : qui ut hoc adi- piscatur, audire non vult, nihil aliud quam fera esse dicatur. Cogita crgo quantum sil malum, cum Chri- stus nos velit ex hominibus angelis equales facere, si nos ex hominibus in feras transmutemus. Nam veniri servire, pecuniarum cupiditate teneri, irasci, mordere, calcitrare, non hominum, sed ferarum est. Atqui ferze singulze suum babent affectum, idque se- cundum naturau : at homo qui principium cogitatio- num, et vitam secundum Deum instituendam ahje- cit, omnibus sese animi morbis addicit; nec modo
fera efficitur, sed et multiforme monstrum, neque secundum naturam veniam meretur. Nequitia quippe omnis ex arbitrio et voluntate est. Sed absit. ut hoc unquam de Ecclesia Christi suspicemur : de vobis enim meliora, quique ad salutem ducant, sentimus. Verum quanto magis hoc ita esse confidemus, tanto majorem cautelam in concionibus adhibere non ces- Sabimus; ut postquam ad ipsum virtutum culmen pervenerimus, nobis promissa bona consequamur : qux utinam adipiscamur, gratia ct benignitate Do- mini nostri Jesu Christi, per quem et cum quo Pa- tri gloria, simulque Spiritui sancto in szcula. szecu- lorum. Àmer.
a t t ——————————————————————— HOMILIA II.
In principio erat Verbum.
4. Supervacaneum jam esset vos de attentione concioni adhibenda monere; tam cito nempe ad- monitionis fructum re et opere exhibuistis. Concur- sus enim, diligens attentio, prepropera cum impulsu festinatio ad interiorem occupandum locum, unde facilius vocem nostram audire possitis ; perseveran- tia, qua vel in angustia positi recedere non vultis,
donec spirituale theatrum solutum fuerit ; plausus,
strepitus, cxteraque similia, ct fervorem animi et intentam concioni mentem indicant. Quapropter su- perfluum esset hac de re monere ; sed illud dicere et monere oper:ze pretium fuerit, ut hoc animo esse perseveretis : nec modo hic idem studium exhibea- tis, sed etiaen domi vir uxorem, pater filium de his alloquantur ; sua hi dicant, et paria ab illis exigant, omnesque hoc iutuum pignus in medium afferant. Ne quis mihi dixerit, pueros in loc occupari nou oportere : opus esset enim non modo his incum- bere, sed hanc solam habere curam. Attamen intir- mitatis vestr:e causa id non dico, neque pueros ab externo illo studio avoco; ut neque vos a civilibus negotiis. Verum ex septem his diebus unum, rogo, communi Domino nostro consecretis. Annon absur- dum fuerit, si cum servos nostros obsequia sua nobis semper pr:estare jubeamus, nos ne minimum quidem otii nostri Dco addicamus ; przesertim cum hzec ser- vitus Deo nihil conferat (Deus enim nulla re eget) , sed ad nostram redundet utilitatem ἢ Verum cum ad theatra filios adducitis, neque disciplinas, neque aliud quidpiam obtenditis; si vero quidpiam spiritualis Iu- cri sit colligendum, vacationem illud esse dicitis. Et quomodo iram Dei non provocabitis, dum ceteris omnibus suo tempore operam dantes, divinis operam dare, molesiuin et importunum (iliis existimatis ? Juvenes quoinodo instituendi. Doctrine Joannis quanta vis. Mens que divina meditatur diabolo formidabile est. — Ne itla, ne ita, fratres mei, ag:4is. Etenim hzc maxime :ri2s ista eget disciplina : tencra enim cum sit, cito illa qux dicuntur, imbibit, doctrinaque ibi ceu sigillum in cera imprimitur. Alioquin autem hac primava aetate vel ad vitium vel ad virtutem declina-
tur. Si quis igitur a principio et quasi a vestibulo illos a vitiis abduxerit, et ad optimam viam direxerit, ecu in quemdam habituin et reciam. vitz? rationem eos constituet: neque sponte sua facile ad malum declinabunt, consuetudine illos ad bona opera tra- hente. 1ta nobis vel ipsis senibus venerabiliores erunt , et urbanis negotiis gerendis aptiores, dum in juventute senilem xtatem expriment. Neque euim ficri potest, ut jam dixi , ut qui hujusmodi concione fruuntur , et tantum apostolum frequentant , non iu- genus quodpiam bonum secum referant; sive tandem vir, sive mulier, sive juvenis sit is qui hujus mensa particeps efficitur. Nam si feras verbo domitas cicu- ramus , quanto magis homines hac spirituali doctrina ad frugem deducemus , cuin. inter medicinam et eum qui curatur tantum sit diserimen ? Neque enim lanta nobis inest feritas, quanta belluis : nam hzc ex natura, illa ex arbitrio proficiscitur: neque verborum eadem vis est. llla enim ex humana mente prodit, hzc ex Spiritus virtute ct gratia. Si quis igitur de se desperet, mansuetas illas feras cogitet, et nunquam in desperationem incidet : spe hanc niedicamento- rum officinam adeat, divinas leges omni tempore audiat, el domum reversus, quis audivit, in mente describat : sicque in boua spe et securitate constitue- tur, et experientia profectum sentiet. Cum enim dia- bolus legem Dei in anima descriptam videbit, et ta- bulas esse cor illius, non accedet ulterius. Ubi enun liters: regie, non in xreo cippo sculpt», sed in religioso aniio a Spiritu sancto efformatz:e multa fulgent gratia, nec contra respicere ille poteri!, sed procul nobis terga vertet. Nihil! enim ita formidabile est et illi et cogitationibus ab illo immissis, ut mens que divina meditatur, et huie semper h:rret. fonti. Hanc nulla rerum. presentium. turbabit, quantumvis molesta sit, nulla inflabit et extollet, quantumvis prospera fuerit : sed in tanta procella et tempestato, tranquillitate inagna fruetur.
Q9. Non turbamur nisi ex animi nostri infirmitate. Haw reticorum de Verbo sententia, — Neque enim ex rerum natura turbamur, sed ex animi nostri inlirmitate. Nam si ex rebus qua» 3€, ναδνχ νον , SOS
5 S. JUANNIS CIIRYSOSTOM! ARCIIIEP. CONSTANTINOD. i0
homines turbari necesse esset. Omnes enim idem navigamus pelagus, neque fieri potest , ut extra flu- clus ef tempestates versemur. Quod si quidam extra tempestatem et furibundum mare degant , palam est tempestatem non a negotiis oriri, sed a statu mentis nostre. Si hanc igitur ita comparemus, ut omnia facile ferat, nulli fluctus, nulla tempestas, sed tran- quillitns nobis semper aderit. Verum nescio quo pacto, cum nihil horum dicere in proposito haberem, in tantam admonitionem devenerim. Ignoscite, quxeso, longitudinem. Etenim vereor, et admodum vereor, ut hoc studium meum felicem exitum habeat ; nam si fisus essem, neutiquam vos his de rebus alloquutus essem. Satis certe sunt qux diximus, ut omuia vobis facilia reddantur. Tempus autem est ut ad rem pro- positam veniamus, ne vos defessi hxc certamina adeatis. Certamina quippe nobis prostant contra ve- ritatis hostes, contra eos qui nihil non aguut , ut Filii Dei gloriam, imo potius suam dejiciaut. llla quippe semper manet ut est, nihil per maledicam lingaam imminuta : illi vero, dum eum, quem se adorare dicunt, prosternere student, vultum suum iufamia replent, et animam supplicio addicunt. Qux- nam ergo dicunt illi, dum nos hzc proferimus ? lllud, In principio erat verbum , non :eternitatem simpliciter iudicire : nam hoc de clo etiain et de terra dictum fuit. 0 impudentiam et impietatem ingentem ! De Deo te alloquor, et tu mihi terram et homines terra ortos affers in medium? Ergo quia Christus Filius Dci di- citur et Deus, et homo similiter filius Dei et deus praedicatur ( nam £go dizi, inquit, dii estis, et filii Excelsi omnes | Psal. 81. 6 ] ), cum Unigenito conten- des de filiatione, et dices ipsum nihil plus habere, quam tu habeas? Nequaquam, ait. Atqui illud ipsum agis, etsi nou dicas. Quomodo? Quia dicis, te per gratiam adoptionem percepisse , ipsumque similiter : cum autem dicis ipsum non natura. filium esse , nihil aliud probas, quam per gratiam filium esse. Cxeterum videamus ea, qu nobis afferunt. testimonia: In principio. fecit Deus celum et terram. Terra autem eral invisibilis el incomposita (Gen. 1.1.2). Et, Erat homo ex Armathaim Sipha ( 4. Heg. 1.4 ). Hxc ipsis firma videntur. Et vere firma sunt, sed ad demonstrandam doctrinze nostre veritatem : nam ad illorum blasphe- miam comprobandam omnium debilissima sunt. Quid enim, 4080, commune habet illud , Fecit, cuin illo, Erat? quid Deus cum homine? Cur ea misces qu: misceri non possunt? cur confundis ea quie divisa sunt, et qu» sursum, deorsum ponis? Hic enim illad , Erat, non zxternitatem ostendit, si solum spe- eletur; sed si addatur cum illis, Jn principio erat, et, Verbum erat. Quemadmodum ergo illud , Esse, cum de hoinine dicitur, praesens tasitum indicat tempus ; cum autem de Deo, azternitatem demonstrat : »ic et illud, Erat, de nostra dictum natura, preteritum tempus significat , ipsumque finitum; cum autem de Deo , :zternitatem indieat. Satis ergo erat οἱ, qui au» diret Terram, et llominem, nihil amplius de illis - engilare, quam natura creata conveniat. Nam quod
factum est , quidquid tandem sit , in tempore vel gs culo factum est : at. Filius Dei , non temporibus tan- tum , sed szeeulis omnibus superior est: nam illorum el creator et opifex est : dicitur enim, Per quem fecit et secula. ( Hebr. ἃ. 2). Qui autem opifex est, ante opificia haud dubie fuit. Quoniam vero quidam ita in- sensati sunt, ut postea majus quidpiam de sua digni - late suspicentur, illo verbo, Fecit, et illo, Homo erat, auditoris mentem pr:eoccupat, et omnem impuden- Uam exscindit. Nam quze facta sunt omnia, czelum ; terra, tempore facta sunt, temporale principium ha- bent, eorumque nihil sine principio est, quia facta sunt. Itaque cum audis ipsum fecisse terram, et ho- minem esse, superflue nugaris , et inutilia effutis !. Ego enim aliam hyperbolen afferre possum. Quxnam illa est ? Si de terra dictum esset , In principio terra erat ; οἱ de homine, In principio erat homo, neque ita quid majus de illis suspicandum fore, quam illa qui nunc cognoscimus. Nam praxmissa terrx et ho- minis appellatione, quidquid de illis dicatur, non potest animus majus quidpiam de illis imaginari, quam ea qux»? scimus : ut contra, Verbum, etiamsi tenue quidpiam de illo dictum fuerit, non perinittit tamen aliquid abjectum et vile de se existimari. Enimvero de terra sic postea dicitur : Terra autem erat invisibilis et incomposita ( Gen. 1. 2). Cum dixis- set enim ipsum fecisse terram, οἱ ipsi proprium ter- niinum posuisset, secure jam 40:8 sequuntur enarrat ; guarus neminem ita stultum esse, ut illam sine priu- cipio et non factam esse suspicetur. Terrz quippe nomen, et illud, Fecit, satis sunt ut vel adinodum stulto suadeant , ipsam nec zternam , nec non factam esse, sed ex eorum numero qux in tempore condita sunt.
9. Praterea auteni illud, Erat, de terra et de ho- mine * dictum, non simpliciter exsistentiam signifl- cat ; sed de lhomiue dictum, indicat ipsum ex tali esse loco; de terra autem, illam tali csse modo. Neque enim simpliciter dixit, Terra erat, et postea tacuit ; sed qualis post creationem esset addidit, nempe, luvisibilis erat et incomposita , adhuc aquis operta et admixta. Et de Elcana non dixit solum quod esset homo, sed adjecit unde esset, De Armathaim Sipha. De Verbo autem non sic. Et me pudet profecto hac simul indagare. Si enim repreheudimus eos qui circa bomines hoc agunt, quando multum est inter eos qui comparantur virtutis discrimen, licet illi ex uua. ea- demque substantia sint : quando et circa naturam et circa alia infinitum est interstitium , quomodo non extremz: demeniiz fuerit has quzstiones movere? Sed nobis ille propitius sit, quem ipsi blasphewiis inipetunt.. Hujusmodi namque dictorum adhibendo- rum necessitatein non nos induximus , sed illi nobis obtulere, qui salutem impuguant suam,
Ahternitas Filii probatur. — Quid ergo dico? lllud, Erat, de Verbo dictum , significare ipsum :zeternum
1 worel. habet , noli superflue nugari, te. inutilibus im-. icans ratiunculis. . 3 Alii legunt, de ccelo, pro, de homtne.
A3 IN JOANNEM ΠΟΜΙ],. ἢ. at. if, Δὲ
δώραχε τὸν Πατέρα" καὶ, Ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱὸν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. “Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεχροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω xal ὁ Υἱὸς, €bc θέλει, ζωοποιεῖ. Ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργά- Grat, κἀγὼ ἐργάζομαι. Καθὼς γινώσχει ps ὁ Πατὴρ, máy γιγώσχω τὸν Πατέρα. Ἐγὼ xal ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Καὶ πανταχοῦ τὸ ὥσπερ xal τὸ οὕτω τιθεὶς, καὶ τὸ ἕν εἶναι πρὸς τὴν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ἀπαρ- δλλαξῖαν δτλοζ a- τὴν δὲ αὐθεντίαν, χαὶ διὰ τούτων μὲν, καὶ 6c ἑτέρων δὲ πλειόνων ἐνδείκνυται " οἷον ὅταν λέγῃ" Σιώπα, πε; ρίμωσο" Θέλω, καθαρίσθητι" Σοὶ .έγω, τὸ δαιμόνιον τὸ χωρὸν xal ἄλαλον, ἔξε.θε ἀπ᾽ αὐτοῦ. Καὶ τὸ, Ἡχούσατε ὅτι [33] ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ Φονεύσεις - ἐγὼ δὲ A£yo ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος τῷ dioe αὐτοῦ εἰχῆ, ἔνοχος ἔσται. Καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα νομοθετεῖ xol θαυματουργεῖ, ἱκανὰ δεῖξαι αὐ- τοῦ τὴν ἐξουσίαν" μᾶλλον δὲ τὸ πολλοστὸν αὐτῶν μέρος ἱκανὸν τοὺς μὴ λίαν ἀναισθητοῦντας προσαγαγέσθαι b wai πεῖσαι. €. Ἄλλα Ὑὰρ δεινὸν ἢ χενοδοξία xa πρὸς τὰ λίαν φανερὰ ἀποτυφλῶσαι τὴν διάνοιαν τῶν ὑπ᾽ αὐτῆς ἀλι- σχομένων, xal τοῖς ὡμολογημένοις πεῖσα! φιλονειχεῖν " ξξέρους δὲ xal σφόδρα εἰδότας τἀληθὲς χαὶ πεπεισμέ- ἴου;, εἰς ὑπόχρισιν xal ἀντίστασιν ἀλείφει. Ταῦτα xal ἐξὶ τῶν Ἰουδαίων ἐγίνετο. Οὐ γὰρ δι᾽ ἄγνοιαν ἡρνοῦντο τὸν τοῶῦ Θεοῦ Υἱὸν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς παρὰ τῶν πολλῶν τύ- ges: τιμῆς. Καὶ γὰρ͵ ᾿Επίστευον slc αὐτὸν, φησὶν, ἄλλ᾽ ἐφοδοῦντο ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται, χαὶ τὴν πότῶν προέτειναν ν᾽ σωτηρίαν ἑτέροις. Οὐ γὰρ ἔστιν, €x ἔστι τὸν οὕτω σφοδρῶς τῇ παρούσῃ δουλεύοντα δόξῃ, τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ τυχεῖν. Διὸ καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, εἰκών“ Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀν- θρώπων λαμθάνοντες, καὶ τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ μὴ 6- εοῦγτες; Méón γάρ τίς ἐστι βαθεῖα χσὶ διὸ δυσανάγωγον τὸν χειρωθέντα ποιεῖ τοῦτο τὸ πάθος. Αὕτη τῶν ἀλόν- ἴων τὴν ψυχὴν ἀπουχίσασα τῶν οὐρανῶν, τῇ γῇ προσ- Sel, χαὶ πρὸς τὸ φῶς ἀναδλέψαι τὸ ἀληθινὸν οὐχ ágln- et», ἀλλ᾽ ἐν τῷ βορδόρῳ διαπαυτὸς χαλινδεῖσθαι πείθει, πειασχευάζουσα δεσπότας αὐτοῖς οὕτω δυνατοὺς, ὡς χυρὶς ἐπιταγμάτων αὐτῶν χρατεῖν. Ὁ γὰρ τοῦτο νοσῶν τὸ νότημα,, xal μηδενὸς χελεύοντος, αὐτομάτως ποιεῖ ξίντα, ὅσαπερ ἂν οἴηται τέρπειν αὐτοῦ τοὺς χυρίους. Καὶ γὰρ ἐμάτια καλὰ περιτίθεται δι᾽ ἐχείνους, καὶ χαλ- λωκίζει τὴν ὄψιν, οὐχ ἑαυτῷ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἑτέροις ἐπιτη- δεύων, xat ἀχολούθους περ'άγει κατὰ τὴν ἀγορὰν, ἵνα βουμάξζηται παρ᾽ ἑτέρων xal πάντα ἃ ποιεῖ τῆς τῶν ἄλλων ἕνεχεν ἀρεσχείας ὑπομένει μόνης. "Apa. γένοιτ' ἄν τι τούτου χαλεπώτερον πάθος ; Ἵνα ἕτερο: € θαυμά- φωστν αὐτὸν͵ χαταχρημνίζεται συνεχῶς. Ἰχανὰ μὲν οὖν καὶ τὰ εἰρημένα παρὰ τοῦ Χριστοῦ, δεῖξαι πᾶταν αὐτοῦ τὴν τυραννίδλ᾽ πλὴν xal ἐντεῦθεν ἔστιν αὐτὴ»
᾿ Mor. διὰ τούτων δηλοῖ. εἶ Sav. διὰ (τούτων ν deest. ι ΑἸ μα "05$ ed ox ἡ κενοδοξία, quidam ἡ φι)αρχία, ard et cod. 706 ἡ φιλαργυρία. erte προέκιον, inquit Sav. Sed in omnibus exemplaribus kf προέτειναν, id. est prolenderunt, sive propinaruni; ique mutsndum. € Sav. ἕνα ἕτεροι. Mor. ἵνα γὰρ ἕτεροι. Ibid. Sav. post συν- εγῶς 2ddil Βούλει iv αὐτοῦ τὴν τυραννίδα ; ἱκανά Sed hrec, Βούλει μαϑεῖ. αὐτοῦ τὴν τυραννίδα, qua in aliquot mss. legun- tur, inutilia videntur.
συνιδεῖν, Εἰ γὰρ ἐθελήσεις ἐρωτῆσαί τινα τῶν πολιτευο»- μένων xai τὰ πολυτελῆ δαπανώντων δαπανήματα, τίνος ἕνεχεν τοτοῦτον χενοῦτι χρυσίον, xat τί βούλεται αὐτοῖς 1| τοσαύτη δαπάνη, οὐδὲν ἕτερον ἀχούσῃ map' αὑτῶν, ἀλλ᾽ f τοῦ δήμου τὴν ἀρέσχειαν. Εἰ δὲ πάλιν ἔροιο τί δήποτε ὁ δύ μός ἐστιν, ἐροῦσι, Πρᾶγμα θορύδου γέμον xii ταραχῶδες, χαὶ ἐξ ἀνοίας τὸ πλέον συγχείμενον, ἀπλῶς φερόμενον, χατὰ τὰ τῆς θαλάττης χύματα, πολ- λάχις χαὶ ἐχ ποιχίλου καὶ μαχομένης συνιστάμενον γνώμης. Ὅταν οὖν τις τοιοῦτον ἔχῃ δετπότην, τίνος EAest- νότερος οὐχ [24] ἂν εἴη ; ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἀνθρώπους βιω- τιχοὺς περὶ ταῦτα ἑπτοῆσθαι, οὐχ οὕτω δεινόν" χαίπερ ὃν δεινόν" τὸ δὲ τοὺς τοῦ χόσμου λέγοντας ἀποπεπη- δηχέναι τὰ αὐτὰ νοσεῖν, μᾶλλον δὲ χαλεπώτερα, τοῦτο μάλιστά ἔστι τὸ δεινόν. "Exelvot; μὲν γὰρ μέχρι ypn- μάτων ἡ ζημία " ἐνταῦθα δὲ μέχρι ψυχῆς ὁ κίνδυνος. Ὅταν γὰρ διὰ δόξαν πίστιν ἀμείδωσιν ὀρθὴν, xai ἵνα αὐτοὶ δοξάζωνται, τὸν Θεὸν ἀτιμάζωσι, τίνα ὑπερύο- λὴν οὐχ ἂν ἔχοι βλαχείας d xai μανίας τὸ γινόμενον ; εἰπέ μοι.
Τὰ μὲν οὖν ἄλλα πάθη, xàv πολλὴν τὴν βλάδην ἔχῃ, φέρει γοῦν τινα καὶ ἡδονὴν, εἰ χαὶ πρότχαιρον χαὶ βρα- yetav. Καὶ γὰρ ὁ φιλοχρήματος, xaX ὁ φίλοινος, xal ὁ φιλογύνης, ἔχουσί τινα μετὰ τῆς βλάδης xal ἡδονὴν, εἰ καὶ βραχεῖαν οἱ δὲ τοῦ πάθους αἰχμάλωτοι τούτου, δια- παντὸς χατάπιχρον ζῶσι βίον χαὶ ἡδονῆς ἀπεστερη μέ- νον. Οὐ γὰρ ἐπιτυγχάνουσιν οὗ σφόδρα ἐρῶσι, δόξης λέγω τῆς παρὰ τῶν πολλῶν ἀλλὰ δοχοῦσι μὲν ἀπο- λαύειν αὐτῆς, οὐχ ἀπολαύουσι δὲ, διὰ τὸ μηδὲ εἶναι δόξαν τὸ πρᾶγμα. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δόξα, ἀλλὰ χενὸν δόξης πρᾶγμα εἴρηται τὸ πάθος " χενοδουξίαν δὲ αὐτὸ xal οἱ παλαιοὶ πάντες εἰχότως ἐχάλεσαν. Διάχενος γάρ ἔστιν, ἔνδον οὐδὲν ἔχουσα λαμπρὸν xal ἐπίδοξον. ᾿Αλλ᾽ ὥσπερ τὰ προσωπεῖα δοχεῖ μὲν εἶναι λαμπρὰ καὶ ἑπέραστα, χενὰ δὲ ἔνδον ἐστί διὸ χαὶ τῶν τωματιχῶν ὄψεων εὖ- πρεπέστερα * ὄντα, οὐδένα οὐδέποτε πρὸς τὸν ἔρωτα εἷλε τὸν αὐτῶν" οὕτω, μᾶλλον δὲ ἀθλιώτερον, xat ἡ παρὰ τῶν πολλῶν δόξα, τὸ δυσχαταγώνιστον τοῦτο χαὶ τυ- ραννιχὸν πάθος ἡμῖν ἐσχημάτισεν. "Oti γὰρ ἔχει μό- νην λαμπρὰν, τὰ δὲ ἔνδον αὐτῆς οὐχ ἔτι χενὰ μόνον, ἀλλὰ χαὶ ἀτιμίας ἀνάμεστα, xaX ὠμῆς γέμει τῆς τυ- ραννίδος. 11όθεν οὖν τίχτεται τοῦτο τὸ πάθος, οὕτως ἄλογον ὃν, χαὶ ἡδονὴν οὐχ ἔχον, φησί; Πόθεν; Οὐχ ἑτέρωθεν, ἀλλ᾽ f| ἀπὸ ψυχῆς ταπεινῆς καὶ εὐτελοῦς. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν ὑπὸ δόξης ἁλόντα, μέγα τι καὶ vsavuxby ἐννοῆσαι ταχέως " ἀλλ᾽ αἰσχρὸν αὐτὸν εἶναι Oct, καὶ εὖ- τελῇ, xal ἄτιμον, xal μιχρόν. Ὃ γὰρ bv ἀρετὴν μὲν μηδὲν ποιῶν, ἵνα δὲ ἀνδράσιν ἀρέσκῃ μηδενὸς ἀξίοις λόγου, καὶ πανταχοῦ τὴν ἐχείνων ψῆφον τιθέμενος τὴν ἐσφαλμένην καὶ πλανωμένην, πῶς ἂν ἄξιος εἴη τινός; Σχόπει δέ. Εἴ τις ἴ αὐτὸν ἔροιτο" Σὺ δὲ τί νομίζεις εἶναι τοὺς πολλούς ; εὔδηλον ὅτι ῥᾳθύμους xa ἡμελημένους ἐρεῖ, Τί δέ; ἕλοιο ἂν γενέσθαι xav' ἐχείνου: ; Εἴ τις αὐτὸν ἔροιτο πάλιν, οὐχ ἄν μοι δοχεῖ θελῆσαι γενέ- σθαι. Πῶς οὖν οὐχ ἔσχατος γέλω;. τὴν τούτων δό-
d Mor. οὐχ ἕξοι βλαχείας. Alii non paucl ox ἄν ἔχοι B: a5: * Mor. ἐκπρεπέστερα. Γ Alii τινός. Εἰπὲ γάρ μοι εἶ τις,
AS S. JOANNIS CIIRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTAMTINOP. u
ξαν θηρεύειν, ὧν οὐχ ἂν ἕλοιο γενέσθαι παραπλήσιός ποτε;
ς΄. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι πολλοὶ καὶ συνεστηχότες τινές εἰσι, διὰ τοῦτο μάλιστα αὑτῶν καταφρονεῖν ἐχρῆν. Εἰ γὰρ χαθ᾽ ἑαυτοὺς ὄντες εἰσὶν εὐχκαταφρόνητοι, ὅταν [29] πολλοὶ γένωνται, μειζόνω; τοῦτο συμδήσεταί, Ἢ γὰρ τῶν χαθ᾽ ἕχαστον ἄνοια, συλλεγέντων ὁμοῦ, μείξων ὑπὲ τοῦ πλήθους αὐξηθεῖσα γίνεται. Διὸ xal xaÜ' ἕνα ἃ μὲν αὑτῶν εἰ λάδοι, ποτὲ ἄν τις χαὶ διορθώσειεν ᾿ ὁμοῦ δὲ ὄντα:, οὐχ ἂν δυνηθείη ῥᾳδίως, διὰ τὸ τὴν ἄνοιαν Emt- τείνεσθαι, καὶ δίχην θρεμμάτων ἄγεσθαι, καὶ πανταχοῦ ταῖς παρ᾽ ἀλλήλων ἕπεσθα: δόξαις. Ταύτης οὖν, εἰπέ μοι, τῆς παρὰ τῶν πολλῶν ἀντιποιήσεσθε δόξης ; Μὴ, δέομαι χαὶ ἀντιδολῶ. Τοῦτο γὰρ πάντα ἄνω xoi χάτω πεποίηχε" τοῦτο πλεονεξίαν Exexs, βασχανίαν, χατηγο- ρίαν, ἐπιδουλάς - τοῦτο τοὺς οὐδὲν ἠδιχημένους χατὰ τῶν οὐδὲν ἐδιχηχότων ὁπλίζει καὶ ἐχθηριοῖ, Καὶ οὔτε φιλίαν οἶδεν ὁ τούτῳ τῷ νοσήματι περιπεσὼν, οὐ συν- ηθείας μέμνηται, οὐκ αἰδεῖσθαι οὐδένα ὅλως ἐπίστα- ται" ἀλλὰ πάντα ἀπὺὴ τῆς ψυχῆς ῥίψας τὰ χαλὰ, πρὸς πάντας ἐχπεπολέμωται, ἄστατος, ἄστοργος (v. Καὶ τὸ μὲν τῆς ὀργῆς πάθος. εἰ xaX αὐτὸ τυραννικόν τί ἐστι χαὶ ἀφόρητον, ἀλλ᾽ οὐχ ἀεὶ διενοχλεῖν εἴωθεν, ἀλλ᾽ ὅταν ἔχῃ τοὺς παροξύνοντας μόνον" τὸ δὲ τῆς χενοδοξίας διαπαντὸς, χαὶ οὐκ ἔστι χαιρὸς, ὡς εἰπεῖν, ἐν ᾧ λῆξαι δυνήσεται, μὴ λογισμοῦ χωλύοντος αὐτὴν xaX χαταστέλ- λοντος, ἀλλ᾽ ἀεὶ πάρεστιν, οὐ μόνον ἀναπείθουσα ἀμαρ- τάνειν, ἀλλὰ χἂν τύχωμέν τι χατορθοῦντες, xal τοῦτο ἀφαρπάζουσα τῶν χειρῶν, ἔστι δὲ ὅτε οὐδὲ ἀφιεῖσα b τὴν ἀρχὴν κατορθῶσαι. Εἰ δὲ τὴν πλεονεξίαν ὁ Παῦλος εἰδωλολατρείαν χαλεῖ" τὴν ταύτης μητέρα xat ῥίζαν xoi πηγὴν, τὴν κενοδοξίαν λέγω, τί δίχαιον ὀνομάσαι; Οὐδὲ γὰρ προσηγορίαν τῆς χαχίας ἀξίαν ἔστιν εὑρεῖν.
᾿Ανανήψωμεν τοίνυν, ἀγαπητοὶ, xal τὸ πονηρὸν ἀπὸο- δυσώμεθα τοῦτο ἱμάτιον, καὶ διαῤῥήξωμεν χαὶ ἀποτέ- μωμεν ^, xal γενώμεθά ποτε ἐλεύθεροι τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἀληθῆ, xaX λάδωμεν αἴσθησιν τῆς εὐγενείας τῆς παρὰ «οὔ Θεοῦ δεδομένης ἡμῖν " χαταφρονήσωμεν τῆς τῶν πολλῶν δόξης. Οὐδὲν γὰρ οὕτω καταγέλαστον χαὶ ἄτι- μον, ὡς τοῦτο τὸ πάθος " οὐδὲν οὕτως αἰσχύνης γέμον xa πολλῆς ἀδοξίας. Καὶ τοῦτο πολλαχόθεν ἴδοι τις ἄν, ὅτι τὸ μὲν δόξης ἐρᾷν, ἀδοξία, δόξα δὲ δυτως, τὸ ταύτης ὑπερορᾷν, xat μηδένα αὐτῆς ποιεῖσθαι λόγον, ἀλλὰ πρὸς
* Sav. διὸ xal ἕνα. Sed melius Mor. et mss. omnes xal καθ᾽ ἕνα.
b Alii
* Mor. ἀποτέμνωμεν.
τὸ τῷ Θεῷ δοχοῦν ἅπαντα xal λέγειν χαὶ ποιεῖν. Οὕτω. γὰρ δυνησόμεθα xoi μισθὸν λαδεῖν παρὰ τοῦ vk fub. τερα ὁρῶντος ἀχριθῶς, ὅταν αὐτῷ μόνῳ ἀρχώμεθα θεατέ, ! Τί γὰρ ἡμῖν καὶ ἑτέρων ὀφθαλμῶν 6e, τοῦ τιμᾷν pl ληντος ἃ ἡμᾶς δρῶντος ἀεὶ τὰ γινόμενα 'παρ' ἡμῶν; "ς΄ δὲ οὐχ ἄτοπον, τὸν μὲν οἰχέτην πάντα ὅσαπερ ἂν qul. εἰς ἀρέσχειαν τοῦ δεσπότου ποιεῖν, xal μηδὲν πλόδῃ. ἐπιζητεῖν τῆς θεωρίας τῆς τούτον, μηδὲ ἑτέρους ὀφθαλ» μοὺς ἐφέλχεσθαι πρὸς τὴν πρᾶξιν, χἂν μεγάλοι οἱ θυ» -: ροῦντες ὦσιν, ἀλλ᾽ ἕν μόνον σχοπεῖν ὅπως ὁ δεσπότης θεάσηται " ἡμᾶς δὲ τοιοῦτον ἔχοντας Κύριον, ἑτέρους ἐπιζητεῖν θεατὰς τοὺς ὠφελῆσαι μὲν οὐδὲν, βλάψαι δὲ £x τῆς θεωρίας δυναμένους, καὶ χενῶσαι πάντα τὸν ^ πόνον ἡμῖν; Μὴ, παραχαλῶ " ἀλλ᾽ ὅθεν ἔχομεν τοὺς gt- σθοὺς Aa6civ, [326] τοῦτον χαλῶμεν ἐπαινέτην τῶν qwe» μένων, τοῦτον θεατήν. Μηδὲν ἡμῖν xal ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς ἔστω. El γὰρ ἐθέλοιμεν xaX ταύτης ἔπιτυ» χεῖν τῆς δόξης, τότε αὐτῆς ἐπιτευξόμεθα, ὅταν * τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν μόνην. Τοὺς γὰρ δοξάζογεάς με δοξάσω, φησί. Καὶ ὥσπερ χρημάτων τότε μάλιστα εὐποροῦμεν, ὅταν χκαταφρονῶμεν αὐτῶν, xdk τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν πλοῦτον μόνον (Ζητεῖτε γὰρ, φησὶ, τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστε- θήσεται ὑμῖν)" οὕτω χαὶ ἐπὶ τῆς δόξης, ὅταν ἡμῖν λοι» πὸν ἀχίνδυνος 1j δόσις 3| { xal ἡ τῶν χρημάτων xaX ἡ τῆς δόξης, τότε αὐτὴν ἐπιδαψιλεύσεται ὁ Θεός. "Axlv- δυνος δὲ τότε ἐστὶν, ὅταν ἡμῶν μὴ χρατῇ, μηδὲ περι- γίνηται, μηδὲ ὡς δούλοις αὐτὴ ἐπιτάττῃ,, ἀλλ᾽ ὡς δὲ» σπόταις καὶ ὡς᾿ ἐλευθέροις παραγίνηται. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ βούλεται αὑτῶν ἡμᾶς ἐρᾷν, ἵνα ph χρατώμεϑα παρ' αὐτῶν. Κἂν τοῦτο χατορθώσωμεν, δίδωσιν ἡμῖν αὐτὰ μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας, Τί γὰρ Παύλον λαμ» πρότερον, εἶπέ μοι, τοῦ λέγοντος " Οὐ ζητοῦμεν παρὰ ἀνθρώπων δόξαν, οὔτε ἀφ᾽ ὑμῶν, οὔτε ἀπ᾿ ἄλλων; τί δὲ εὐπορώτερον τοῦ μηδὲν ἔχοντος, καὶ πάντα χαϊ» ἐχοντος; Ὅταν γὰρ, ὅπερ ἔφην, μὴ χρατώμεθα ὑπ᾽ db- τῶν, τότε αὐτῶν χρατήσομεν, τότε αὐτὰ ληψόμεθα. ΕἾ τοίνυν ἐπιθυμοῦμεν ἐπιτυχεῖν δόξης, φεύγωμεν δόξαν" οὕτω γὰρ δυνησόμεθα τοῦ Θεοῦ τοὺς νόμους &vocavteg, τυχεῖν xal τῶν ἐνταῦθα xol τῶν ἐπηγγελμένων ἀγθ» θῶν, χάριτι S τοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων» ᾿Αμήν.
4 Alii τοῦ τι θέλοντος. , Alli ὅτε. μᾶν
: deest in quibusdam mss. € Mor. ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, yágett, ela
UMIAIA Δ'.
Ev ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὦ Λόγος ἣν πρὸς τὸν Θεόν.
α΄. Τοῖς ἄοτι τῶν παίδων εἰσαγομένοις πρὸς τὰ μα- θήματα οὔτε πολλὰ ἐφεξῆς * ἐπιτιθέασιν οἱ διδάσχαλοι τὰ φορτία, οὔτε εἰσάπαξ τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλὰ xat Bpa- χέα, καὶ τὰ αὐτὰ πολλάχις ἐνηχοῦσιν αὐτοῖς, ὥστε αὐτῶν ῥᾳδίω; ἐντεθῆναι τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μὴ Ex προοιμίων δυσχεράναντας αὐτοὺς πρὸς τὸ πλῆθος xa τὸ τἧς μνήμης δυσχάθεχτον, ὀχνηροτέρους γενέσθαι περὶ τὴν συλλογὴν τῶν δοθέντων, νάοχης τινὸς αὐτοῖς ἀπὲ «ἧς δυσχολίας ἐγγινομένης. Τοῦτο δὴ xat αὐτὸς χατα- οχευάσαι βουλόμενος, καὶ τὸν πόνον ὑμῖν ποιῆσαι χοῦ- φον, χατὰ μιχρὸν ἀπολαμόάνων τὰ ἐν τῇ θείᾳ ταύτῃ τραπέζῃ, εἰς τὰς ὑμετέρας οὕτως ἐνίημι ψυχάς. Διὸ χαὶ
9 Ἐγεξῆς deest in quibi.sdam mss.
τῶν αὐτῶν ἄψομαι πάλιν ῥημάτων, οὐχ ὥστε τὰ αὐτὰ πάλιν εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ὥστε τὰ λείποντα προσθεῖναι μό- νον. Φέρε οὗν, τὸν λόγον ἐπὶ τὰ προοίμια πάλιν ἀγάγω» μεν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὃ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Τίνος ἕνεχεν, τῶν ἄλλων ἀπάντων εὐαγγελιστῶν ἀπὸ τῆς οἰχονομίας ἀρξαμένων ( καὶ γὰρ ὁ Ματθαϊός φῃσι, Bí6Aoc γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ [27] Δαυΐδ" xaX ὁ Λουχᾶς τὰ κατὰ τὴν Μαρίαν ἡμῖν ἐν ἀρχῇ διηγεῖ- ται" xal ὁ Μάρχος δὲ ὁμοίως τοῖς αὐτοῖς ἐνδιατρίόει λόγοις, τὴν χατὰ τὸν Βαπτιστὴν ἱστορίαν ἐντεῦθεν ὑφαί- νων), ὁ Ἰωάννης τοῦτο μὲν Ev βραχεῖ xot μετὰ ταῦτα ἡνίξατο εἰπὼν, Καὶ ὃ Λόγος σὰρξ ἐγένετο" τὰ δὲ ἄλλα πάντα παραδραμὼν, τὴν σύλληψιν, τὸν τόχον, τὴν ἀνατροφὴν, τὴν αὔξησιν, εὐθέως περὶ τῆς ἀϊδίου γεννῆ- σεως ἡμῖν διηγεῖται; Τί ποτ᾽ οὖν ἐστι τὸ αἴτιον τούτων,
A IN JOANNEM JIOMIL. ΠΙ. al. Il. 43
esso * nam ait, In principio erat Verbum ; consequena autem erat , ut apud aliquem essct. Cum enim mazi- me illud Dei sit proprium, ut sit :eternus et sine pr:n- cipio, hoc primo posuit. Deinde, ne quis audiens illu,
In principio erat, etiam ingenitum diceret , statim -
ipsi oecurrit , autcquam diceret quid erat , dicendo, Krut apud Deum. Et ne quis ipsum Verbum prolati- tium aut internum esse putaret (a), per articulum premissum (6), et per secundam additionem , hanc amovet suspicionem. Non enim dixit , In Deo erat , sed, Apud Deum, ejus nobis secundum liyposta-in &elernitatem declarans. Deinde illud clarius significa- vit adjiciens, Verbum istud fuisse Deui. Sed, in- quies, factum. Quid ergo obfuit quin diceret , In prin- cipio fecit Deus Verbum? Nam cum de terra loque- retur Moyses, non dixit, In principio erat terra , sed, Fecit (Gen. 1. 1) eam , et tunc fuit. Quid igitur pro- hibuit quominus Joannes ita diceret, In principio fe- cit Deus Verbum? Si enim ita dixit Moyses timens ne quis terram non factam diceret ; multo magis de Filio metuere oportebat Joannem, si creatus fuisset. Mun- dus enim cum sit visibilis, hoc ipso Conditorem prx- dicat (nom Coli, inquit, enarrant gloriam Dei [ Psal. 18. 1] : Filius autem invisibilis est , et creaturam in- finito medio excedit. Si- itaque ubi neque verbo neque doctrina opus erat, ut disceremus munduni esse fa- ctum, tamen clare illud et ante omnia ponit propheta ; multo magis id de Filio Joannem dicere oportebat , si creatus fuisset. Etiam, dices : Sed Petrus id clare dixit et perspicue. Ubinam et quando? Cum Judxos alloquens dicerct : psum Dominum et Christum Deus fecit. Cur. ergo id quod sequitur non adjecisti , Hunc Jesum quem vos crucifixistis ( ct. 2. 56)? An ignoras ex dictis alia ad immortalem naturam, alia ad incar- nationem pertinere ? Si autem non ita se res liabet, sed omnia de deitate accipias, Deum passibilem iu- duces : si vero non passibilis, non factus utique cst. Nam si ex divina et ineffabili natura sanguis effluxe- rit, ei si vice caruis ipsa in cruce clavis transfixa el dissecia sit, ratione nixum est sophisma tuum. Quod si ne diabolus quidem ita. blasphemaverit , cur jnexpiabilem ignorantiam simulas, quali ne d:izmones quidem unquam usi sunt? Przterea hzc , Doniinus el Christus, non suut substanuz, sed dignitatis; alte- rum enim est potentie, alterum unctionis. Quid er go dixeris de Filio Dei? Nam si creatus sit, ut. vos dicitis , nullum hoc haberet locum. Non cnim prius factus est , et tunc Deus ipsum ordinavit ; neque ab- jectum babet principium , sed ex natura atque sub- stantia. Interrogatus enim num rex esset , Ego in hoc nalus aum (Joan. 18. 57) , inquit. Petrus autem quasi
(a) miernum Verbum ἐνδιάδετον Δόγον, memorat Irenzeus 1.2, e. 13; verbum prolatitium , , appellat Theophilus Autiochenus, p. 104 ; et subinde bz voces ab hereticis maxime frequentaue, ideoque proscripte sunt. Erant qui dicerent l'atrem ante mundi creationem habuisse Verbum ἐνδιώθετον, internum : et quando mundum creavit , protulisse Verbum suum , et tunc fuisse , prolatitium. λέγον egegopuey καὶ ἰνδιάϑετον, terbum prolati el internum, prout in hominihus est, memorat Plutarchus , libro, quod Philo-
us deheat maxime principes alloqui. b) Equidem illud , 7t principio erat P erbum, Greece sic ex tue, ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Αὐτός,
de quodam qui ordinatus sit loquitur nam de qeco- nomia , sive de humanitate ipsi sermo est.
4. Cur Petrus Judaeos. alloquens de Christo ut. de simplici homine multa sit locutus. Christus in quantum Filius Dei est, non creatus est. — Ecquid miraris, si Peirus id dicat? Nam Paulus Athenienses alloquens , virum ipsum tantum appellat dicens : 7n riro in quo &laiuit. fidem pr&bens omnibus , suscitans eum a. mor- tuis ( Act. 17, 51) : nihilque de forma Dei loquitur , neque Dco zqualem dicit, neque quod sit splendor glori: ejus; idque merito. Nondum enim tempus ha:c Jicendi venerat; sed satis adhuc erat, ut ipsum ho- minem esse Οἱ resurrexisse admittereut. Sic et ipse Christus fecit ; a quo edoctus Paulus , ita res dispen- Sabat. Non enim statim nobis deitatem suam revela- vit, scd prius proppeta οἱ Christus ! simplex homo putabatur ; deinde ct verbis οἱ operibus id quod vcre erat ostendit. Ideo Petrus in principio hoc utitur mo- do : nam hanc priorem * ad Jud;eos concionem habuit. ' Quia enim de divinitate ejus nihil hactenus ediscero potuerant, ideo de Christi humana natura verba facit, ut his exercitatus auditus, ad reliquam percipiendam doctrinam aptaretur. Quod si quis voluerit totam con- cionem altius repetere, id quod dico conspicuuim esse inveniet. Nam et virum illum vocat, deque passione, resurrectione, et generatione sccundum carnem plu- ribus agit. Paulus vero cum dicit, Qui (factus est ex semine David. secundum carnem ( Bom. 4. 5), nihil aliud nos docet , quam quod illud , Fecit, de ecouo- mia dictum sit; id quod ctiam nos confitemur. Verum filius tonitrui de ineffabili et ante srcula exsistentia nunc nos alloquitur. Ideo illo , Fecit, relicto , Erat, dixit. Oportebat enim , si creatum fuisset , id maxime definire. Si enim Paulus timuit ne quis ex insipien- tibus suspicaretur Filium Patre majorem fore, et Ge- nitorem sibi subjectum babiturum esse : nam idco Corinthiis scribens dicebat : Cum autem dicit , Subje- cia sunt , sine dubio prater eun qui. subjecit ei omnia ( 4. Cor. 15. 36. 27) ; atqui quis suspicaretur Patrem cum omnibus suljectum fore Filio? et tanien si has absurdas suspiciones timuit et dicit, Preter eum qui subjecit ei omnia ; multo magis Joannem, si Filius Dei creatus fuisset , timere oportebat, ne quis ipsum in- creatum putaret, illudque prz: omnibus docere. Cum autem genitus sit, jure neque ipse, neque alius quis- piam, vel apostolus vel proplieta creatum ipsum fuisse dicit. Imo neque ipse Unigenitus id pr:etermisisset , si creatus vcre fuisset. Qui enim tam humilia sese de- wit'tendo loquitur, multo minus id tacuisset. Nain verisimilius puto ipsum quam haberet przestantiam . potius tacnisse , quam si non haberet id pretermi- sisse , nec siguificasse id se non habere. Illic consen- tanea tacendi causa erat, quod vellet docere homines bumilitatem , ideoque przstantiam suam obtegeret ; hie autem ne minimam quidem probabilem tacendi c4usam dicere possis. Cur enim si ereatus erat , se
1! Juxta Savil. et Cod. 706, Icgerctur recte, bonus, pro, Christus. 8 Vox, priorem, decst in quibusdam Mes.
U S. JOANNIS CIIIRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. i"
sic ea in animos vestros immit'am. Ideoque ipsa ite- cum verba proponam , non ut idem repetam , sed ut addam omissa. Age ergo verba rursus ab initio adduca- mus : 1n principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Cur cum alii evangelistt& ab iucarnalione Christi orsi sunt ( nam. Matthzeus. sic orditur : Liber generationis Jesu Chrisii , Mlii David ; Lucas nobis ea quie Mariam spectant in principio enarrat. Marcus vero sunilia fere profert, ex Baptistze historia orsus), Joan- ues id paucis et post illa priura subindicavit his verbis, Et Verbum caro factum est ( Joan. 1. 14 ), ceterisque omnibus prztermissis, conceptione , partu, educatio- ue, iicreinento, actern:i statim generationem nobis enarrat ? Qu:enam horum causa sit, jam vobis dicam. Cum cateri evangelistze de iis quae carnem spectant ut plurimum verba fecissent, timendum erat, ne quipiam humi repeutes in hisce dogmatibus consiste- rent; quod εἰ Paulo Samosateusi contigit. Ex hac igitur abjecta opinione reducens eos qui lapsuri erant, et ad carlos erigens, jure ex superna zternaque ex- sistentia. narrandi principium ducit. Nam cum Mat- thzus ab Herode rege, Lucas a Tiberio Cesare, Marcus a baptismate Joannis varrationem coepissent : istis omnibus ille omissis, statim supra tempus et sxculuim omne conscendit, illucque auditorum men- tem quasi jaculatur, eum ait, Jn principio erat : neque consistendi locum relinquit , neque terminum poni:, ut illi, Herodem nempe , Tiberium et Joannem. Ad lxc, quod summopere mirandum , neque bic subli- miorem aggressus sermonem, ceconemiam sive in- carnationem neglexit ; neque, qui eam narraverunt , illius ante szecula exsistentiam tacuerunt ; idque jure merito. Unus quippe Spiritus erat qui onines movebat; ideoque magnum in narratione consensum exhibue- runt, Tu vero, dilecte, cum Verbum audis, ne feras eos qui dicunt ipsum opificium esse; neque eos qui putant ipsum simpliciter verbum esse. Multa nempe sunt Dei verba, qu: et angeli faciunt; sed nullum beriuoce verborum Deus est ; verum illa omnia sunt propheti;ze οἱ przcepto ( sic enim solet Scriptura vo- care leges Dei, praecepta οἱ prophetias : ideoque de angelis adjicit , Potentes virtute facientes verbum illius [ Psal. 102. 20] : lioc autem. Verbum substantia est in bypostasi, quie a Patre sine passione procedit. lllud enim , ut dixi, per Verbi appellationem sigui- ficavit. Quemadmodum igitur illud , In principio erat Verbum , acternitatem denotat : ita et illud, Hoc erat in principio apud Deum , coxternitatem nobis signifi- cat. Etenim ne audiens, In principio erat Verbum, ateruuim quidem existimares , sed Patrem aliquo vi. te interstitio seniorem , et majoris zvi crederes, neve principium Unigenito dares, adjecit, Erat ia principio apud Deum : ita 2ternus ut. Pater ; num- quam enim Verbo vacuus fuit; sed semper Deus apud Deum fuit in propria sibi hypostasi. Quomodo ergo, inquies , adjecit, Jn mundo erat (Joan. 1. 10), si cra! apud Deum ? Quia et apud Deum Deus erat, et in "wuudo erat : nullo quippe clauditur termino sive Paier, sive Filius... Nam si Muagnitudinis ejus non est
finis , Εἰ sapientite ejus non. est numerus (Psal. 141. 9, et 146. 5), liquet neque substantize illius esse initium temporale. Audisti, In principio fecit Deus catum αἱ terram ? Quid eogitas de hoc principio? Certe quod h:ec ante omnia visibilia facta sint. Sic et cum de Unigenito audis , In principio erat , ante intelligibilia omnía et ante. secula ipsum esse intelligas oportet, Quod si quis dixerit : Et quomodo fieri potest, wt Filius cum sit, non sit junior Patre? nam qui ex aliquo est, necessario posterior est illo ἃ quo est : respondebimus , hi:ec ex humanis cogitationibus pre- ficisci, οἱ eum qui hzc quzrit, absurdiora etiam que siturum esse; nec esse illa vel auribus percipienda, De Deo quippe nobis est sermo, non de hominwm natura, hujusmodi ratiociniorum eonsequentiz et necessitati subjecta. Verumtamen ad inffrmiores ro- borandos respondebimus,
2. Dic ergo mili : Radius solis ez natmrane solis exsilit , an aliunde ἢ Necessario fatendum, nisi sensi- bus vacui simus, ex ejus natura prodire. Et tamen licet ex sole radius prodest, numquam dicemus ipsum esse solari natura posteriorem : quandoquidem num- quam sol sine radio visus est. Quod οἱ in his visibi- libus et sensibilibus quidpiam sit quod sit ex aliquo, neque posterius sit illo; cur id non credis de invisi» bili et ineffabili natura ? Certe hoc ipsum ita se babet, ut illam substantiam decet. Ideoque Paulus ( Hebr. 1. δ) eo ipsum vocavit nomine, simul declarans et ex ipso et eozternum ipsi esse. Quid igitur? dic mibi, annon s$xeula omnia et spatium omne per ipsum (aeta sunt ? Hoc confiteatur necesse est is , qui mente es- ptus non sit. Ergo nibii medium est inter Filium et Patrem. Si nihil, ergo non posterior, sed costeraus est. Nam ante et post tempora significant. 1155 quippe voces uon possunt sine szculo vel tempore cogitari. Deus vero superior est temporibus et szculis. Quod si omnine dixeris Filio principium esse, cave me Patrein quoque sub principio eadem ratione censti- tuere cogaris; antiquiore quidem, sed tamen princ- pio. Dic euim mihi : Annon ternioum atque princi» pium Filio adscribems, atque ab illo principio alias prodiens, Patrem prius exsistere dicis? id certe manifestum. Dic ergo mihi quanto spatio praeexistt Pater ? Sive euim parvum, sive maguum dixeris spe» tíum , sub principio Patrem posuisti. Nam postquam mensuram spatii illius duxeris, sie dices vel parvum vel magnum esse : mensura vero duci non potest, nisi utrinque priucipium sit. Itaque atri, quantam in te fuit, principium dedisti : sicque secundum vos ne Pater quidem sine principio erit. Viden' verum esse id quod a Servatore dictum est, et dictum illud virtutis ejus ubique argumentum esse? Quodaam illud est? Qui non honorat Filium, non honorat Pa- trem (Joan. 5. 25). Novi multis b»c incomprehensi- bilia esse : ideoque ratiocinia bujusinodi movere $xpe cunctamur , quod vulgus illa assequi nequeat ; vel si assequatur, illa non firma et certa maueant. Ratieci- nia quippe hominum timida aunt , et fullaces cogitatio- nes eorum ( Sap. 9. 14 ). Libeuter autem adversario:
43 IN JOANNEM ΠΟΜΙ).. HI. at. 1f, Δὲ
&opuxs τὸν Πατέρα" καὶ, Ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱὸν, καθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα. “Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς γεχροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς, cbc 0&A&t, ζωοποιδῖ. Ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργά- (erat, κἀγὼ ἐργάζομαι. Καθὼς γινώσχει ue ὁ Πατὴρ, κἀγὼ γιγώσχω τὸν Πατέρα. Ἐγὼ xal ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν, Καὶ πανταχοῦ τὸ ὥσπερ χαὶ τὸ οὕτω τιθεὶς, xai τὸ ἕν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ἀπαρ- αἀλλαξίαν δηλοῖ 4’ τὴν δὲ αὐθεντίαν, καὶ διὰ τούτων μὲν, xai δι᾽ ἑτέρων δὲ πλειόνων ἐνδείκνυται " οἷον ὅταν λέγῃ" Σιώπα, περίμωσο" Θέλω, καθαρίσθητι" Σοὶ .Ἰέγω, τὸ δαιμόνιον τὸ κωφὸν καὶ ἄλαλον, ξξε.1θε ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ τὸ, Ἡχούσατε ὅτι [33] ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ φονεύσεις" ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος τῷ dóslpQ αὐτοῦ εἰχῆ, ἔνοχος ἔσται. Καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα νομοθετεῖ καὶ θαυματουργεῖ, ἱκανὰ δεῖξαι ab- τοῦ τὴν ἐξουσίαν " μᾶλλον δὲ τὸ πολλοστὸν αὐτῶν μέρος ἱκανὸν τοὺς μὴ λίαν ἀναισθητοῦντας προσαγαγέσθαι b χαὶ πεῖσαι.
€. ᾿Αλλὰ γὰρ δεινὸν ἡ χενοδοξία xai πρὸς τὰ λίαν φανερὰ ἀποτυφλῶσαι τὴν διάνοιαν τῶν ὑπ᾽ αὐτῆς ἀλι- σχομένων, xal τοῖς ὡμολογημένοις πεῖσαι φιλονειχεῖν - ἑτέρους δὲ xai σφόδρα εἰδότας τἀληθὲς xol πεπεισμέ- νους, εἰς ὑπόχρισιν χαὶ ἀντίστασιν ἀλείφτι. Ταῦτα χαὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἐγίνετο. Οὐ γὰρ δι᾽ ἄγνοιαν ἐρνοῦντο τὸν τοῦ Θεοῦ ΥἹὸν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς παρὰ τῶν πολλῶν τύ- χωσι τιμῆς. Καὶ γὰρ, ᾿Επίστευον εἰς αὐτὸν, φησὶν, ἀλλ᾽ ἐφοδοῦντο ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται, χαὶ τὴν αὐτῶν προέτειναν b* σωτηρίαν ἑτέροις. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐχ ἔστι τὸν οὕτω σφοδρῶς τῇ παρούσῃ δουλεύοντα δόξῃ, τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ τυχεῖν. Διὸ καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, εἰπών: Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀν- θρώπων λἀλαμδάνοντες, καὶ τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ μὴ ζη»- τοῦγτες;; Μέθη γάρ τίς ἐστι βαθεῖα - xot διὸ δυσανάγωγον τὸν χειρωθέντα ποιεῖ τοῦτο τὸ πάθος. Αὔτη τῶν ἁλόν- τῶν τὴν ψυχὴν ἀποσυχίσασα τῶν οὐρανῶν, τῇ γῇ προσ- ἡλοῖ, χαὶ πρὸς τὸ φῶς ἀναδλέψαι τὸ ἀληθινὸν οὐχ ἀφίη- σιν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ βορδόρῳ διαπαντὸς χαλινδεῖσθαι πείθει, χατασχευάζουσα δεσπότας αὐτοῖς οὕτω δυνατοὺς, ὡς χωρὶς ἐπιταγμάτων αὐτῶν χρατεῖν. Ὁ γὰρ τοῦτο νοσῶν τὸ νόσημα, xai μηδενὸς χελεύοντος, αὐτομάτως ποιεῖ πάντα, ὅσαπερ ἂν οἴηται τέρπειν αὐτοῦ τοὺς χυρίους. Καὶ γὰρ ἱμάτια καλὰ περιτίθεται δι᾽ ἐχείνους, xoi χαλ- λωπίζει τὴν ὄψιν, οὐχ ἑαυτῷ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἑτέροις ἐπιτη- δεύων, xai ἀχολούθους περ'άγει xavà τὴν ἀγορὰν, ἵνα θαυμάζξηται παρ᾽ ἑτέρων xal πάντα ἃ ποιεῖ τῆς τῶν ἄλλων ἕνεχεν ἀρεσχείας ὑπομένει μόνης. "Apa γένοιτ᾽ ἄν τι τούτου χαλεπώτερον πάθος ; "Iva ἕτερο: * θαυμά- σωσιν αὑτὸν, καταχρημνίζεται συνεχῶς. ἹἸχανὰ μὲν οὖν καὶ τὰ εἰρημένα παρὰ τοῦ Χριστοῦ, δεῖξαι πᾶσαν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα " πλὴν xai ἐντεῦθεν ἔστιν αὐτὴ
* Mor. διὰ τούτων δηλοῖ. In Sav. διὰ τούτων deest.
b Alli προσάγεσθαι. Mox ἡ κενοδοξία, quidam ἡ φι)αρλία, nnus et cod. 106 ἡ φιλαργυρία.
h* Forle προέκιον, inquit Sav. Sed τῷ omnibus exemplaribu: legitur προέτειναν, id. est. protenderunt, sive propinarual ; nihilque mutandum.
€ Sav. ἵνα ἕτεροι. Mor. ἵνα γὰρ ἕτεροι. Ibid. Sav. post συν- 22s addit Βούλει μαθεῖν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα ; ἱκανά hrec,
ὕλει μαθεῖν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα, qua in aliquot mss. Jegun- tur, inutilia videntur.
συνιδεῖν. Εἰ γὰρ ἐθελήσεις ἐρωτῆῇσαί τινα τῶν πολιτευο- μένων xai τὰ πολυτελῆ δαπανώντων δαπανήματα, τίνος ἕνεχεν τοτοῦτον χενοῦσι χρυσίον, χαὶ τί βούλεται αὐτοῖς ἡ τοσαύτη δαπάνη, οὐδὲν ἕτερον ἀχούσῃ παρ᾽ αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἣ τοῦ δήμου τὴν ἀρέσχειαν. Εἰ δὲ πάλιν ἔροιο τί δήποτε ὁ δη,μός ἔστιν, ἐροῦσι, Πρᾶγμα θορύδου γέμον Χχχὶ ταραχῶδες, καὶ ἐξ ἀνοίας τὸ πλέον συγχείμενον, ἀπλῶς φερόμενον,